cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Musajik Raya Al-Karim
Sijarah
pado taun 2009, gampo bumi bakakuatan 7,9 SR nan malando sajumlah kawasan di sumatra barat mangakibekan  608 unit tampek ibadah rusak barek, tamasuak marobohan masjid iko sahinggo indak dapek digunoan lai. jo biayo nan diparoleh dari bantuan masyarakaik nan dikiriman malalui yayasan satu untuak nagari tvOne jo sumbangan lainnyo, masjik iko alah dapek digunoan kambali pado juli 2012, sasudah sadoalah tahapan pambangunan kambali salasai dikarajoan sabalumnyo
(391211) 2006 HZ51
2006 HZ51 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.450, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 18.4.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(60960) 2000 JC74
(60960) 2000 JC74 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 3 Mei 2000 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Atarba (Atarba) brunneicornis
Atarba (Atarba) brunneicornis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(60960) 2000 JC74
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Atarba (Atarba) brunneicornis
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Helina confinis
Helina confinis adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Kumluca
Kumluca adolah sabuah kota nan ado di Provinsi Antalya, Turki. Kota ko pado tahun 2009 jumlah panduduknyo 32.429 jiwa.
Dasybasis rufifrons
Dasybasis rufifrons adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Goephanes cristipennis
Goephanes cristipennis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Neaetha ravoisiei
Neaetha ravoisiei adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Neaetha dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1846 dek Lucas.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Aljazair, Afrika Timur.
Spinellihelea brevicosta
Spinellihelea brevicosta adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Dacus yangambinus
Dacus yangambinus adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(51850) 2001 OJ92
(51850) 2001 OJ92 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 22 Juli 2001 dek NEAT di Palomar.
Dacus yangambinus
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
(51850) 2001 OJ92
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(70067) 1999 JE46
(70067) 1999 JE46 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 10 Mei 1999 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Stenus bipunctatus
Stenus bipunctatus adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
(79623) 1998 RV63
(79623) 1998 RV63 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 14 September 1998 dek LINEAR di Socorro.
(67022) 1999 XO147
(67022) 1999 XO147 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 7 Desember 1999 dek Spacewatch di Kitt Peak.
(79623) 1998 RV63
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Mallophora tertiavitrea
Mallophora tertiavitrea adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(67022) 1999 XO147
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Mallophora tertiavitrea
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Rosenbergia exigua
Rosenbergia exigua adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Ocyusa asperula
Ocyusa asperula adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
(72638) 2001 FK36
(72638) 2001 FK36 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 18 Maret 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(57793) 2001 VZ94
(57793) 2001 VZ94 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 15 Nopember 2001 dek LINEAR di Socorro.
2013 AX170
2013 AX170 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.130, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 16.8.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Copestylum rafaelanum
Copestylum rafaelanum adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Culicoides flavivenula
Culicoides flavivenula adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Kechalmamedli
Kechalmamedli marupoan sabuah kampung nan talatak di distrik Jabrayil, Azerbaijan.
Drosophila albicans
Drosophila albicans adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Leptotarsus (Phymatopsis) tonnoiranus
Leptotarsus (Phymatopsis) tonnoiranus adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Hercostomus patellitarsis
Hercostomus patellitarsis adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Faristodiplosis spathulata
Faristodiplosis spathulata adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Neolasioptera tribulae
Neolasioptera tribulae adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
2006 HX30
2006 HX30 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.309, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 26.1.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Kurtalan
Kurtalan adolah sabuah kota nan ado di Provinsi Siirt, Turki. Kota ko pado tahun 2009 jumlah panduduknyo 28.165 jiwa.
(315909) 2008 RO63
(315909) 2008 RO63 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.106, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.8.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Phryxe fida
Phryxe fida adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tabanus stackelbergiellus
Tabanus stackelbergiellus adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
(65645) 1981 EG13
(65645) 1981 EG13 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Maret 1981 dek S J Bus di Siding Spring.
Dorcadion ciscaucasicum
Dorcadion ciscaucasicum adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(76903) 2000 YV111
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(78255) 2002 PE14
(78255) 2002 PE14 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 6 Agustus 2002 dek NEAT di Palomar.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Ochrocera vaginalis
Ochrocera vaginalis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Dasyhelea
Dasyhelea adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Doddosia lurida
Doddosia lurida adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Lasiocercis villiersi
Lasiocercis villiersi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(58564) 1997 NQ6
(58564) 1997 NQ6 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 9 Juli 1997 dek BAO Schmidt CCD Asteroid Program di Xinglong.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(80681) 2000 BC30
(80681) 2000 BC30 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 30 Januari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Zaeeropsis godeffroyi
Zaeeropsis godeffroyi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Phryneta spinator
Phryneta spinator adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2007 VK184
2007 VK184 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.570, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 22.0.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Cantharoxylymna linsleyi
Cantharoxylymna linsleyi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Palpada gagathina
Palpada gagathina adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Zaeeropsis lepida
Zaeeropsis lepida adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(53717) 2000 EG10
(53717) 2000 EG10 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 3 Maret 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Boletina neoerythropyga
Boletina neoerythropyga adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Undadiplosis tomentosa
Undadiplosis tomentosa adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Psychoda spinipelata
Psychoda spinipelata adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Undadiplosis tomentosa
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Eremodromus zimini
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Hypocacculus tigris
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Molophilus (Molophilus) stolidus
Molophilus (Molophilus) stolidus adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Glenea babiana
Glenea babiana adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Leptotarsus (Phymatopsis) walpoleiensis
Leptotarsus (Phymatopsis) walpoleiensis adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Rajo Malewa
Rajo Malewa (Malayu: Raja Melewar), nan bagala Yang Dipertuan Besar Seri Menanti, adolah rajo patamo katurunan Pagaruyuang nan dijapuik untuak manjadi panguaso Nagari Sembilan di Samananjuang Malayu. Rajo ko dipakiroan mamarentah antaro 1773–1795.
Sijarah
Sajak abaik ka-16, nagari-nagari Rembau, Sungai Ujong, Johol, jo Naning di pasisia barat Samananjuang Malayu alah banyak diunyi dek rang rantau asa Minangkabau. Nagari-nagari ko kudian mamintak rajo Pagaruyuang mangirim urang untuak manjadi pamimpin di sinan. Pado taun 1677, Pagaruyuang mangirim Rajo Ibrahim untuak mamimpin nagari-nagari rang rantau Minang tu, tapi inyo indak lamo mamarentah karano tabunuah dek urang Bugih pado taun 1678.
Pado patangahan abaik ka-18, Kasultanan Johor andak malapeh palinduangannyo ateh nagari-nagari tu, dek Kumpeni Balando lah samangkin manguasoi patambangan timah nan lah banyak bakambang nagari-nagari tu. Sultan Johor maisinan nagari-nagari tu majapuik lai urang dari Pagaruyuang untuak diangkek jadi rajo di sinan. Pado taun 1773, rajo Pagaruyuang mangirim anaknyo iyolah Rajo Malewa untuak dirajoan dek panduduak nagari-nagari tu. Datangnyo Rajo Malewa sato mambao juo ranji (teromba) silsilah dari Pagaruyuang, bukti asa-usua nan asali, nan kudian disatujui dek Sultan Johor jo Balando untuak dirajokan di Nagari Sembilan sabagai Yang Dipertuan Besar.
Walau lah rasmi dikirim dek Pagaruyuang jo disatujui dek Johor jo Balando, Rajo Malewa indak lansuang dapek mamimpin karano ado saingan nan alah tibo labiah daulu di sinan, iyolah Rajo Khatib. Rajo Khatib ko sasungguahnyo adolah urang nan dikirim dek Pagaruyuang untuak mampasiapkan kadatangan Rajo Malewa, tapi inyo mangaku dirinyo surang nan diutuih untuak manjadi rajo. Pamimpin nagari Ulu Muar, iyolah Datuak Naam, picayo dek kato Rajo Khatib, bahkan maambiak jadi minantunyo. Kutiko Rajo Malewa akianyo tibo juo di sinan, tajadilah paparangan antaro pandukuangnyo jo pandukuang Rajo Khatib, nan ma akianyo Rajo Khatib jo pandukuangnyo dapek dikalahkan.
Rajo Malewa kudian mambuek istano nyo di Seri Menanti, nan inggo kini tatap jadi ibukota Nagari Sembilan. Kasambilan nagari, atau disabuik juo jo namo luak, nan asanyo mandukuang Rajo Malewa adolah Rembau, Sungai Ujong, Johol, Naning, Segamat, Jelebu, Jelai, Ulu Pahang, jo Kelang.
Satalah wafaiknyo, Rajo Malewa digantian dek Rajo Itam. Rajo Itam ko adolah rajo nan dijapuik juo dari Pagaruyuang dek panduduak Nagari Sembilan. Salain tu, Rajo Itam lah minantu juo ka Rajo Malewa, dek kawin jo anak padusinyo.
(57794) 2001 VK97
(57794) 2001 VK97 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 15 Nopember 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Raspailia (Raspailia) muricyana
Raspailia (Raspailia) muricyana adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Platysoma conditum
Platysoma conditum adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Asynapta laminata
Asynapta laminata adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Raspailia (Raspailia) muricyana
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Raspailia (Raspailia) muricyana dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Platysoma conditum
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Asynapta laminata
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Drosophila macropolia
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Forcipomyia leucochaeta
Forcipomyia leucochaeta adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Rhabdomastix (Lurdia) falcata
Rhabdomastix (Lurdia) falcata adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
2010 KG99
2010 KG99 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.266, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 16.0.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Pareryssamena fuscosignata
Pareryssamena fuscosignata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(73941) 1997 SN11
(73941) 1997 SN11 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 27 September 1997 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Pareryssamena fuscosignata
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(73941) 1997 SN11
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(70068) 1999 JC48
(70068) 1999 JC48 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 10 Mei 1999 dek LINEAR di Socorro.
Bonjol, Pasaman
Bonjol adolah sabuah kecamatan nan ado di kabupaten Pasaman, provinsi Sumatera Barat, Indonesia.
(70068) 1999 JC48
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Bonjol, Pasaman
Bonjol takenal karano dilintasi dek garis khatulistiwa (lintang 0°) nan juo adolah tampek kalahiaran pahlawan nasional Tuanku Imam Bonjol.
Kuşadası
Kuşadası adolah sabuah kota nan ado di Provinsi Aydın, Turki. Kota ko pado tahun 2009 jumlah panduduknyo 56.001 jiwa.
Leptotarsus (Pseudoleptotarsus) liponeurus
Leptotarsus (Pseudoleptotarsus) liponeurus adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Bonjol, Pasaman
Pamarintahan
Kecamatan Bonjol tabagi ateh 4 nagari dan 30 jorong.
Tesserodon novaehollandiae
Tesserodon novaehollandiae adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
2010 XQ69
2010 XQ69 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Aten, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.450, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 22.9.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Teucholabis (Teucholabis) lipacantha
Teucholabis (Teucholabis) lipacantha adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Vibrissovoria
Vibrissovoria adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Megaselia brevisecta
Megaselia brevisecta adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Vibrissovoria
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Megaselia brevisecta
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Menemerus bifurcus
Menemerus bifurcus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Menemerus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1999 dek Wesolowska.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Afrika bagian selatan.
Nyssicostylus melzeri
Nyssicostylus melzeri adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Khalafli
Khalafli marupoan sabuah kampung nan talatak di distrik Jabrayil, Azerbaijan.
(79624) 1998 RN64
(79624) 1998 RN64 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 14 September 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Nanocladius rectinervis
Nanocladius rectinervis adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Gnophomyia propatula
Gnophomyia propatula adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Onthophagus fabricii
Onthophagus fabricii adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Onthophagus drumonti
Kumbang iko punyo antena lamela.
Lobulosa pollex
Lobulosa pollex adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Cophura hesperia
Cophura hesperia adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Ohbayashia fuscoaenea
Ohbayashia fuscoaenea adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Colobomeles ramboi
Colobomeles ramboi adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Ceromya flava
Ceromya flava adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Ohbayashia fuscoaenea
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Ceromya flava
Langau iko marupokan parasit Protelean.
2007 VJ184
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Cydistomyia tiwackai
Cydistomyia tiwackai adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Asilus tristis
Asilus tristis adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Elacomia clytina
Elacomia clytina adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(55480) 2001 UO20
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Uranotaenia clara
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
(62656) 2000 SJ365
(62656) 2000 SJ365 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 21 September 2000 dek LONEOS di Anderson Mesa.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Epiphragma (Epiphragma) chionopezum
Epiphragma (Epiphragma) chionopezum adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Dicranomyia (Dicranomyia) chimera
Dicranomyia (Dicranomyia) chimera adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Leptotarsus (Pseudoleptotarsus) nigrinus
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Kütahya
Kütahya adolah sabuah kota nan ado di Provinsi Kütahya, Turki. Kota ko pado taun 2009 jumlah panduduknyo 217.757 jiwa.
Tethyopsis longispinus
Tethyopsis longispinus adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Tethyopsis longispinus dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Simpanse
Simpanse, (Disingkek dalam Bahaso Inggirih, chimp), adolah namo umum untuak duo spesies nan masih iduik dari karo dalam genus Pan. Sungai Kongo mambantuak bateh habitat alamiah dari kaduo spesies iko:
Simpanse adolah anggota dari keluarga Hominidae, basamo jo gorila, manusia, jo orangutan. Simpanse tapisah jo manusia dalam ranting keluarga sakitar 4 - 6 juta tahun lalu. Duo spesies simpanse di ateh adolah sanak nan paliang dakek jo manusia, sadoalah nyo anggota dari suku Hominini (berikut jo spesies nan punah dari sub-suku Hominina). Simpanse satu-satunyo anggota nan diketahui dari sub-suku Panina. Kaduo spesies Pan tersebut tapisah sakitar 1 juta tahun nan lalu.
Sijarah sacaro evolusi
Genus Pan dianggap marupoan bagian dari sub-keluarga Homininae nan dima manusia juo salah satu bagiannyo. Kaduo spesies iko adolah kerabat nan paliang dakek jo manusia sacaro evolusi nan masih iduik, mamiliki kasamoan nenek moyang jo manusia anam juta tahun nan lalu. Panalitian dek Mary-Claire King tahun 1973 manamukan 99% kasamoan DNA antaro manusia jo simpanse, walaupun panalitian lain alah maralat hasilnyo manjadi 94% kasamoan, jo babarapo perbedaan tadapek dalam non-coding DNA. Alah diusuakan bahwa troglodytes jo paniscus basamo jo sapiens ado dalam genus Homo, daripado dalam Pan. Salah satu alasan manganai hal iko adolah spesies lain nan alah diklasifikasi baliak manjadi genus nan samo berdasarkan persamaan genetis seperti nan tadapek pado manusia jo simpanse.
Fosil
Kabanyakan fosil manusia alah ditamuan, tatapi fosil simpanse indak dijalehan sampai pado tahun 2005. Populasi simpanse nan ado kini di Afrika Barat jo Tangah indak berbenturan jo situs besar fosil manusia di Afrika Timur. Namun, fosil simpanse kini alah dilaporkan barasa dari Kenya. Hal iko manjalehan bahwa manusia jo anggota dari clade Pan barado di Rift Valley Afrika Timur salamo Pertengahan Pleistocene.
Anatomi dan fisiologi
Testikel simpanse labiah gadang untuak ukuran badannyo, jo kombinasi barek sakitar 110 gram dibandiangan jo gorilla 28 gram atau manusia 43 g. Hal iko sacaro umum diatribusikan pado kompetisi sperma karano sifek poliandri alamiah pado parilaku perkawinan simpanse. Simpanse mancapai maso puberti pado umua antaro 8 jo 10 tahun, sarato jarang iduik malabihi umua 40 di alam lia, tatapi diketahui iduik sampai 60 tahun salamo panangkaran.
Neoteny
Nancy Lynn Barrickman dari Departemen Evolutionary Psycholoy di Universitas Duke maklaim panamuan Brian T.Shea jo analisis multivariat bahwa Bonobo labiah neotenized dibandiangan simpanse biaso, jo maliek fitur saparti panjang batang tubuh nan labiah proporsional daro pado Bonobo.
Arga Ema
Perbedaan anatomi antaro Simpanse biaso jo Bonobo hanyo saketek, tatapi dalam seksual jo parilaku sosial mereka mamiliki perbedaan nan jaleh. Simpanse biaso mangkonsumsi sagalo macam makanan, mamiliki kultur berburu sacara bakalompok sasamo pajantan mudo nan dipimpin dek jantan alfa, jo hubuangan sosial nan kompleks bana. Bonobo, disisi lain, umumnyo pamakan buah jo egaliter, indak malakukan kekerasan, matriarki, sifek mengerti sacaro seksual. Bonobo diketahui acok malakukan seks, jo norma biseksualitas untuak jantan jo batino, sarato manggunoan seks untuak mambantu mancegah jo manyalasaian konflik. Grup simpanse nan babeda juo mamiliki kultur nan babeda dalam pamilihan tipe pakakeh. Simpanse condong maliekan tingkat agresi nan labiah tinggi daripado Bonobo.
Struktur sosial
Simpanse batino juo mamiliki hierarki nan dipangaruhi dek posisi si batino dalam suatu kalompok. Dalam babarapo komunitas simpanse, batino mudo bisa mawarisi status tinggi dari ibu nan baparingkek-tinggi. Batino-batino juo ka mambantuak sakutu untuak mandominasi batino tingkek-randah. Babeda jo jantan nan tujuan utamo dari status dominasinyo yoitu untuak mandapaekan hak akses perkawinan jo takadang dominasi kekerasan taadok bawahan, nan batino mamparoleh status dominasi untuak mandapekan sumber saparti makanan. Batino tingkek-tinggi biasonyo mandapek akses patamo taadok sumber. Sacaro umum, kaduo kelamin mainginkan status dominan untuak maningkekan kadudukan sosial dalam suatu kalompok.
Terkadang batinolah nan memilih jantan alfa. Bagi simpanse jantan supayo dapek status alfa, inyo musti mamparoleh panarimoan dari batino-batino dalam suatu komunitas. Batino-batino msuti mayakinkan bahwa kalompoknyo musti mamparoleh pasokan makanan nan cukuik. Dalam babarapo kasus, kalompok batino dominan akan mausia jantan alfa nan indak sasuai jo pilihan inyo jo ka mambantu jantan lain nan mereka liek bapotensi mamimpin kalompok sabagai jantan alfa nan sukses.
Inteligensi
Simpanse mambuek pakakeh jo manggunoannyo untuak mandapekan makan jo dipertontonkan; mereka mamiliki strategi baburu nan canggih nan mambutuahkan karajosamo, influensi jo tingkatan; inyo mamiliki status, manipulatif jo mampu mangicuah; inyo mampu baraja manggunoan simbol jo mamahami aspek dari bahaso manusia tamasuak beberapa sintaks relasi, konsep dari angko jo urutan numerik; sarato inyo bisa mambuek perencanaan spontan untuak kaadaan atau kajadian pado masa depan.
Panggunoan pakakeh
Salah satu panamuan nan penting adolah pado Oktober 1960 katiko Jane Goodall maobservasi panggunoan pakakeh di antaro simpanse. Panalitian nan paliang baru mengindikasikan bahwa panggunoan pakakeh batu pado simpanse tajadi sakitar 4.300 tahun lalu. Panggunoan pakakeh pado simpanse tamasuak manggali sarang rayap manggunoan pakakeh sabuah tungkek kayu gadang, jo manggunoan tungkek kayu ketek untuak mamanciang rayap kalua. Panalitian nan paliang baru maungkap panggunoan pakakeh labiah canggih saparti galah, di mana Simpanse di Senegall maasah galah jo giginyo nan digunoan untuak manusuak Senegal Bushbaby lewat lubang ketek di pohon. Sabalun panamuan panggunoan pakakeh pado simpanse, inyo dipicayo bahwa manusia satu-satunyo spesies nan mambuek jo manggunoan pakakeh, tetapi babarapo spesies pangguno-pakakeh lainnyo kini ko alah diketahui.
Pembuatan-sarang
Pambuatan-sarang, takadang dianggap sabagai panggunoan pakakeh, tacaliak pado simpanse nan mambangun sarang di pohon jo manyatuan dahan dari satu atau labiah pohon. Hal iko mambantuak bagian nan paliang penting dalam parilaku, tautamo dalam kasus katiko ibu nan maajaan parlilaku iko ka anaknyo. Sarang tadiri dari matras, didukuang dek fondasi nan kuek, jo dilapisi jo daun-daun nan lembut jo rantiang. Sarang dibuek dalam pohon jo diameter minimal 5 m nan talatak pado katinggian 3 – 5 m. Siang jo malam sarang dibuek. Sarang bisa tadapek dalam kalompok.
Xyphosia malaisei
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Musajik Rayo Medan
Sijarah pambangunan
Sultan Ma’mun Al Rasyid Perkasa Alam sabagai pamimpin Kesultanan Deli mamulai pambangunan Musajik Rayo Al Mashun pado tangga 21 Agustus 1906 (1 Rajab 1324 H). Kasadoalahnyo pambangunan salasai pado tangga 10 September 1909 (25 Sya‘ban 1327 H) sakalian digunoan nan ditandoi jo palaksanaan sholat Jum’at partamo di musajik iko. Kasaluruahan pambangunannyo maabiskan dana sabanyak sajuta gulden. Sultan memang sangajo mambangun musajik karajaan iko sabana megahnyo, karano manuruiknyo musajik labiah utamo babandiang istananyo surang, yaitu Istano Maimun. Pandanaan pambangunan musajik iko salain ditangguang dek Sultan surang, konon kabanyo Tjong A Fie saudaga Tionghoa Medan turuik sato juo mambiayoi pambangunan musajik iko.
Bantuak bangunan
Pado awanyo Musajik Rayo Al Mashun dirancang dek arsitek Balando Theodoor van Erp nan juo marancang Istano Maimun, namun kamudian prosesnyo dikarajoan dek arsitek J.A. Tingdeman. Van Erp katiko tu dipanggia ka pulau Jawa dek pamarentah Hindia Balando untuak bagabuang dalam proses restorasi Candi Borobudur di Jawa Tangah. Sabagian bahan bangunan diimpor antaro lain: marmer untuak dekoras dari Italia, Jerman, kaco patri dari Cino, jo lampu gantuang langsuang dari Parancih.
(75704) 2000 AV115
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(64611) 2001 XA26
(64611) 2001 XA26 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 10 Desember 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Coenosia semivitta
Coenosia semivitta adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Monochamus nitens
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Musajik Rayo Medan
Bantuak bangunan
Tingdeman mambangun musajik iko babantuak simetris sagi lapan, dalam corak bangunan campuran Maroko, Eropa, Melayu dan Timur Tangah. Denah nan segi lapan iko manghasilkan ruang bagian dalam nan unik, indak sarupo musajik-musajik nan alah ado. Ampek panjuru musajik masiang-masiang diagiah barando jo atok tinggi bakubah warno itam, malangkoki kubah utamo di atok bangunan utamo musajik. Masiang-masiang barando dilangkoki jo pintu utamo sarato janjang pangubuang antaro palataran jo lantai utamo musajik nan ditinggian, kacuali bangunan barando di sisi mihrab.
(80682) 2000 BN30
(80682) 2000 BN30 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 27 Januari 2000 dek K Korlević di Observatorium Višnjan.
Musajik Rayo Medan
Bantuak bangunan
Bangunan musajiknyo tabagi manjadi ruang utamo, tampek wudhu, gerbang masuak, jo manara. Ruang utamo tampek sholat babantuak sagi lapan indak samo sisi. Pado sisi bahadokan labiah ketek, tadapek ‘barando’ sarambi ketek nan menempel jo manjorok kalua. Jandela-jandela nan mangaliliangi pintu barando tabuek dari kayu jo kaco-kaco patri nan sangaik baharago, siso paninggalan art nouveau periode 1890-1914, nan dipadu jo kesenian Islam. Kasado pernak-pernik di dalam musajik, baiak nan di dindiang, plafon, tiang-tiang, jo pamukoan langkuangan kayo jo iasan bungo sarato tumbuah-tumbuahan. Di muko masiang-masiang barando tadapek janjang. Pado bagian lua ruangan sagi lapan tu tadapek ampek gang pado kaampek sisinyo, nan mangaliliangi ruang sholat utamo. Gang-gang iko punyo deretan jandela-jandela indak badaun nan babantuak langkuangan-langkuangan nan tagak di ateh balok. Desain barando maupun jandela-jandela langkuang tu mangingekan pado desain bangunan karajaan-karajaan Islam di Spanyol pado Abaik Patangahan. Kubah musajik maikuik mode Turki, dek bantuaknyo nan patah-patah basagi lapan. Kubah utamo dikaliliangi ampek kubah lain di ateh masiang-masiang barando, nan ukurannyo labiah ketek. Bantuak kubahnyo ampia samo jo Musajik Rayo Banda Aceh. Di bagian dalam musajik, tadapek lapan pilar utamo badiameter 0,60 m, nan manjulang tinggi untuak manopang kubah utamo pado bagian tangah. Mihrab tabuek dari marmer jo baratok kubah runciang. Gerbang musajik iko babantuak bujua sangka baratok data. Manara musajik baias desain paduan antaro Mesir, Iran, jo Arab.
Transportasi
Ampia sadonyo kendaraan umum nan manuju Terminal Amplas malalui musajik iko. Salain itu dapek pula manggunoan betor (becak motor) atau taksi.
(80682) 2000 BN30
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Limnophora vicina
Limnophora vicina adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Colymbetes strigatus
Colymbetes strigatus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Eloceria discolor
Eloceria discolor adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Grote steekmug
Grote steekmug adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Acoenonia europaea
Acoenonia europaea adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Grote steekmug
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.