cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pseudotabanus fulvissimus
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Tutaibo velox
Tutaibo velox adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Tutaibo dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1886 dek Keyserling.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Brasil.
Cylistosoma pulvinatum
Cylistosoma pulvinatum adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Triphleba
Triphleba adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Liriomyza mikaniopsidis
Liriomyza mikaniopsidis adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Villa squamigera
Villa squamigera adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
2012 BA77
2012 BA77 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.630, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 25.8.
Sulaman Koto Gadang
Sulaman Koto Gadang adolah teknik karajinan tangan manghias kain jo banang nan dikarajoan sacaro tradisional dek masarakaik Koto Gadang, di Kecamatan IV Koto, Kabupaten Agam, Sumatra Barat. Sulaman ko dihasiakan dari pangatahuan masarakaik Koto Gadang dalam mambantuak jalinan banang di ateh kain nan diwariskan sacaro turun-tamurun. Pangarajoannyo samo sakali indak manggunokan teknologi masin, malainkan manggunokan paralatan sadarhana jo bagantuang pado katarampilan tangan.
Sulaman Koto Gadang banyak dibuek untuak hiasan salendang, baju kuruang, jo paralatan adat. Kabanyakan motif sulam adolah bungo jo daun. Hasia karajinan sulam alah manjadi bagian kalangkapan pakaian adaik padusi Koto Gadang. Panggunoan kain sulam arek kaitannyo jo adaik. Kain basulam bawarna cerah jo sulaman nan rapek digunokan untuak kabutuahan panikahan. Adopun kain bawarna tuo jo sulaman nan jarang dipakai dek padusi nan alah bakaluarga jo baumua lanjuik. Walaupun pado maso kini ko muncua banyak macam salendang, salendang basulam masih manjadi pilihan utamo masarakaik Koto Gadang untuak dipakai saat mahadiri bamacam-macam pahelatan.
Di antaro teknik sulaman Koto Gadang nan masih digunokan saat ko yakni teknik sulaman suji caia jo kapalo samek. Sulam suji caia mancaliakkan pamainan gradasi warna banang nan saliang manyatu sahinggo manghasiakan bantuak bungo nan nampak hiduik. Adopun sulam kapalo samek karano dalam pambuatannyo banang dikaikkan jo dijujuik sampai ujuang samek sahinggo manghasiakan bantuak bulek di ateh kain.
Pangatahuan jo katarampilan mambuek sulaman Koto Gadang diwarihkan sacaro turun-tamurun, umumnyo dari ibu ka anak padusi. Saat kini, masih banyak ditamukan padusi Koto Gadang nan manakuni sulaman sarato bahkan manjadikannyo sabagai mato pancarian tambahan. Nan unik di sulaman Koto Gadang talatak dari proses pambuatan, motif, jo detail pangarajoan. Dek karano itu, sulaman ko mamiliki nilai jua nan relatif tinggi, hinggo mancapai jutaan rupiah per halainyo. Namun, rumiknyo pangarajoan mambuek sulaman Koto Gadang bisa mambutuahkan wakatu panyalasaian duo bulan.
Sijarah
Pado awalnyo, salendang basulam Koto Gadang hanyo dipakai dek urang Koto Gadang jo tabu apobilo dipakai dek urang di luar Koto Gadang. Bahkan, katarampilan manyulam indak diajakan kapado urang nan indak asli Koto Gadang. Sulaman Koto Gadang mulai tanamo sajak badirinyo Karajinan Amai Setia pado 1911. Didirikan dek Roehana Koeddoes, sikolah tu mangajarkan bamacam-macam katarampilan rumah tanggo untuak padusi, tamasuak manyulam, baiak untuak padusi Koto Gadang maupun dari lua Koto Gadang. Lamo kalamoan, salendang basulam Koto Gadang dikenal dek urang jo bahkan banyak pesanan ka selendang tu. Salah saurang kawan Roehana nan baprofesi sabagai saudagar, Hadisah mamasarkan hasia sulaman Koto Gadang ka bini pajabaik-pajabaik Balando untuak dipakai atau dikirimkan ka kolega mereka di lua Minangkabau, yakni Eropa. Samantaro itu, rekan Roehana nan lain, Rukbeny mamperkenalkan salendang basulam Koto Gadang ka lua daerah Sumatra Barat.
Sajak Karajinan Amai Setia badiri, kagiatan manyulam manjadi pakarajoan nan disanangi padusi Koto Gadang. Salain dapek manghasiakan uang, pakerjaan manyulam bagi padusi dianggap sabagai pakarajoan nan mulia. Padusi dapek bakarajo di dalam rumah sambia manguruih kaluarga. Saat kini, sulaman Koto Gadang manjadi produk nan diincar padusi Paris jo Balando. Meski indak takah abaik ka-19, padusi Koto Gadang masih manghasiakan kain basulam aneka motif jo caro pangarajoan.
Panyabutan sulaman kadang disamokan jo bordir karano mamiliki kasamoan. Pabedaannyo talatak di hasia jo cara pangarajoannyo. Manuruik Ernatip, paneliti Balai Palestarian Sijarah jo Nilai Tradisional (BPSNT) Padang, panyabutan bordir di Minangkabau identik jo sabuah kain nan mamiliki hiasan nan dibuek dek teknologi masin, sadangkan apabilo hiasan dikarajoan jo katerampilan tangan mako labiah tanamo jo sabutan sulaman. Baiak sulaman maupun bordir masih tetap eksis dalam masarakaik Minangkabau sabagai salah ciek warisan masa lampau.
Rhopalomyia verbenae
Rhopalomyia verbenae adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(88188) 2000 XH44
(88188) 2000 XH44 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.392, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 16.0.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Sulaman Koto Gadang
Paralatan jo bahan
Teknologi pambuatan sulaman Koto Gadang masih manggunokan teknologi tradisional. Paralatan utamo untuak manyulam tanamo jo pamedangan. Ukurannyo 200 x 60 cm. Pamedangan tabuek dari kayu pado bagian karangkanyo. Kaampek kayu dirangkaikan manjadi ampek parsegi panjang jo paku. Tinggi pamedangan yaitu kiro-kiro 30 cm mangikuti ukuran standar nan mamudahkan bagi panyulam untuak duduak basimpuah ataupun maluruihkan kakinyo di bawah pamedangan katiko manyulam.
Rhopalomyia verbenae
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Synageles venator
Synageles venator adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Synageles dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1836 dek Lucas.
Sulaman Koto Gadang
Paralatan jo bahan
Untuak manyulam kain nan baukuran ketek, takah saputangan, bungo baju, jo saruang banta mako digunokan alaik banama ram. Ram babantuak bundar jo diameter kiro-kiro 20 cm sampai 50 cm. Ram tabuek dari duo buah basi ataupun kayu nan dibantuak malingka jo manggunokan alaik pangunci.
Paralatan utamo dalam manyulam barikuiknyo yakni kelos. Kelos bafungsi untuak mangguluang banang. Kelos tabuek dari batang kulik manih jo panjang kiro-kiro 15 cm sampai 20 cm. Jumlah kelos bagantuang pado banyak warna banang nan ka digunokan.
Helina umbrosa
Helina umbrosa adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Sulaman Koto Gadang
Paralatan jo bahan
Adapun alaik bantu dalam mambuat sulaman yakni karton manila atau karateh minyak untuak mambuek pola, karateh karbon untuak mamindahkan pola, jarum jahit untuak mambuek aneka tusukan pado kain, jo guntiang untuak mamutuih banang. Kasederhaan paralatan mambuek proses pambuatan sulaman Koto Gadang manjadi lamo jo rumik sarato mambutuahkan kapiawaian atau keahlian dari panyulam karano samato-mato mangandalkan pakarajoan tangan jo indak masin.
Helina umbrosa
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Agabus angusi
Agabus angusi adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
(51119) 2000 HE33
(51119) 2000 HE33 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 29 April 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Phiale roburifoliata
Phiale roburifoliata adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Phiale dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1875 dek Holmberg.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Argentina.
Ligyra fuscipennis
Ligyra fuscipennis adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
(77567) 2001 KA6
(77567) 2001 KA6 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 17 Mei 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(61560) 2000 QT74
(61560) 2000 QT74 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 24 Agustus 2000 dek LINEAR di Socorro.
Lecania hilarii
Lecania hilarii adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
(61560) 2000 QT74
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Niphona lumawigi
Niphona lumawigi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Asbestopluma (Asbestopluma) magnifica
Asbestopluma (Asbestopluma) magnifica adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Asbestopluma dan famili  Cladorhizidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 2011 dek Lopes, Bravo & Hajdu.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Asbestopluma (Asbestopluma) magnifica dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Drosophila phalerata
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Tombo Lubuk Jambi
Tombo Lubuk Jambi adolah karya sastra basijarah nan ado pado masyarakaik Lubuk Jambi jo Kuantan Mudik, Kabupaten Kuantan Singingi, Riau. Samo halnyo jo Tambo Minangkabau, Tombo Lubuk Jambi juo barisikan kisah-kisah atau legenda maso lalu nan takaik jo asa mulo niniak muyang suku bangso di Pulau Sumatera.
(71220) 1999 YY8
(71220) 1999 YY8 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 31 Desember 1999 dek P G Comba di Prescott.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Monohelea clavipes
Monohelea clavipes adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Trentepohlia (Paramongoma) dominicana
Trentepohlia (Paramongoma) dominicana adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Iotrochota protea
Iotrochota protea adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Iotrochota dan famili  Iotrochotidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1950 dek de Laubenfels.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Iotrochota protea dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Dolichopus brachyurus
Dolichopus brachyurus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Sybra pulvereoides
Sybra pulvereoides adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Pidonia telephia
Pidonia telephia adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(54600) 2000 RU8
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Parachironomus danicus
Parachironomus danicus adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Megacyllene caryae
Megacyllene caryae adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Exorista cuneata
Exorista cuneata adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Megacyllene caryae
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Acrotaeniostola quinaria
Acrotaeniostola quinaria adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Urang Banjar
Urang Banjar iolah kalompok etnik nan mauni wilayah Kalimantan Selatan, sarato sabagian Kalimantan Tangah jo sabagian Kalimantan Timur. Populasi urang Banjar jo jumlah gadang dapek pulo ditamui di wilayah Riau, Jambi, Sumatera Utara, jo Samananjuang Malaya dek migrasi urang Banjar pado abaik ka-19.
Dicranomyia (Dicranomyia) shinanoensis
Dicranomyia (Dicranomyia) shinanoensis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Urang Banjar
Manuruik sensus panduduak 2010, urang Banjar bajumlah 4,1 juta jiwa. Sakitar 2,7 juta urang Banjar tingga di Kalimantan Selatan jo 1 juta urang Banjar lainnyo tingga di wilayah Kalimantan lainnyo sarato 500 ribu urang Banjar lainnyo tingga di lua Kalimantan.
Dicranomyia (Dicranomyia) shinanoensis
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Urang Banjar
Urang Banjar barasa dari daerah Banjar nan marupokan pambauran masyarakaik babarapo daerah aliran sungai iyolah DAS Bahan, DAS Barito, DAS Martapura, jo DAS Tabanio. Dari daerah pusek budayanyo, urang Banjar sajak barabaik-abaik lalu bapindah sacaro malaweh sacaro sentrifugal atau sacaro jauah ka babagai daerah inggo ka Madagaskar. Dikaranokan faktor historis pangislaman pribumi Kalimantan, mayoritas masyarakaik etnis Banjar pado umumnyo kini baragamo Islam (Muslim), masyarakaik Dayak pasisia iko manunjuakkan karakteristik nan agak babedo dari kabanyakan Dayak di kawasan padalaman Kalimantan; nan mano masyarakaik etnis Banjar cenderung mampunyoi gayo hiduik jo norma-norma nan babasis Islami. Etnis Banjar juo dikenal akan kamampuannyo dalam bidang paniagoan, pado maso kini populasi diaspora Banjar dapek dijumpoi pulo sacaro global atau di saluruah balahan dunia; tamasuak diantaronyo dalam cakupan kawasan Asia Tenggara maupun hinggo ka Timur Tangah (tarutamo di Arab Saudi).
Etimologi
Sacaro etimologis kato "Banjar" sabagai etnonim mulonyo barasa dari terminologi bahaso Ma'anyan dialek Janyawai nan baraka dari bahaso Jao kuno. Sacaro hakikeknyo, etnonim iko digunokan untuak mangidentifikasi goloangan Dayak dari etnis Ma'anyan, Meratus, jo Ngaju nan alah 'dijao kan' katiko masyarakaik etnis Jao tibo di kawasan tenggara Kalimantan untuak mambangun paradabannyo. Istilah "banjar" (ꦧꦚ꧀ꦗꦂ) itu di dalam bahaso Jao marupokan kapendekan dari kato karajo "mbanjarke" (ꦩ꧀ꦧꦚ꧀ꦗꦂꦏꦺ), nan bararti “mamisahkan jo manato ulang” sacaro harafiah, kato iko kamudian diadopsi manjadi etnonim lantaran alah manjadi 'rahasio umum' dalam masyarakaik Kalimantan bahwo etnis Banjar sajatinyo marupokan bagian dari masyarakaik Dayak nan labiah gadang nan alah mangalami asimilasi (baik itu dari sagi agamo, budayo, dan lain sabagainyo) dengan pangaruah lua.
Peromyia sera
Peromyia sera adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Urang Banjar
Prasijarah
Dicaliak kabalakang dari genealoginyo, masyarakaik etnis Banjar pado jaman dahulu marupakan satu kasatuan entitas nan samo dengan masyarakaik Dayak lainnyo di sakitar wilayah Pagunuangan Meratus (khusuihnyo dengan etnis Bukik atau acok dikenali sabagai Dayak Meratus). Panalitian arkeologi pado jaman modern di kawasan Geopark Meratus mangungkokkan bahwo kawasan iko alah dihuni oleh manusia purba sajak jaman maso prasijarah.
Karajaan Dipa
Nagaro Dipa atau Dipa Nagaro marupokan sabuah sabuikkan lokal oleh masyarakaik etnis Banjar nan marujuak kapado suatu entitas karajaan nan dianggok sabagai sumber sivilisasi atau paradaban nan mampunyoi pangaruah dominan bagi masyarakaik Banjar. Karajaan iko ditandoi marupokan sabuah cabang atau vassal state dari karajaan utamonyo di pulau Jao; yoitu karajaan Banjar Negara. Kato dipa itu diambiak dari istilah dwipa dalam bahaso Jao nan mampunyoi arati "pulau", marujuak kapado Banjar Negara itu surang nan talatak di pulau Jao. Masyarakaik etnis Banjar pado maso kini kabanyakannyo marupokan katurunan dari kawasan Banjar Negara nan mano kamudian istilah Banjar diadopsi sabagai identitaih etnonim bagi etnis iko (pado maso lampau, kawargonagaroan Banjar Negara iolah Banjar Banso, samo saperti konsep nan dikenali pado maso kini manganoi nagaro Indonesia jo banso Indonesia).
Peromyia sera
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Urang Banjar
Karajaan Banjar
Karajaan Banjar marupokan bantuak lanjuikan dari kakuasoan Dipa Negara atau Banjar Negara nan mano pado masa ko pamimpin monarki atau sang rajo alah dilantiak dari katurunan rajo nan manatok di Kalimantan, jo indak lai mangikuiti sentralisasi Jao jo marupokan bantuak awal desentralisasi kakuasoan kamaharajoan Jao.
Sistem kakarabatan
Saperti sistem kakarabatan umumnyo, masyarakaik Banjar mangenal istilah-istilah tatantu sabagai panggilan dalam kaluargo. Skema di sampiang bapusek dari ULUN sabagai panyabuiknyo.
Bagi ULUN juo tadapek panggilan untuak saudaro dari ayah atau ibu, saudao tatuo disabuik Julak, saudaro kaduo disabuik Gulu, saudaro barikuiknyo disabuik Tuha, saudaro tangah dari ayah jo ibu disabuik Angah, jo nan lainnyo biaso disabuik Pakacil (paman muda/kecil) jo Makacil (bibi muda/kecil), sadangkan tamudo disabuik Busu. Untuak mamanggia saudaro dari kai jo nini samo sajo, bagitu pulo untuak saudaro datu.
· minantu (laki / bini dari anak ULUN)
· pawarangan (ayah / induak dari minantu)
Exoprosopa interrupta
Exoprosopa interrupta adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Urang Banjar
Sistem kakarabatan
· mintuha (ayah / induak dari laki / bini ULUN)
· mintuha lambung (saudaro mintuha dari ULUN)
· sabungkut (urang nan ciek Datu dengan ULUN)
· mamarina (sabuikan umum untuak saudaro ayah/induak dari ULUN)
· kamanakan (anaknyo kakak / adiak dari ULUN)
· sapupu sakali (anak mamarina dari ULUN)
Azpeytia scutellaris
Azpeytia scutellaris adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Iotrochota purpurea
Iotrochota purpurea adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Iotrochota dan famili Iotrochotidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1875 dek Bowerbank.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Iotrochota purpurea dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Urang Banjar
Sistem kakarabatan
· ipar (saudaro dari bini / laki dari ULUN)
· panjulaknya (saudaro tatuo dari ULUN)
· pambusunya (saudaro taketek dari ULUN)
· badangsanak (saudaro kanduang)
Untuak maimbau urang nan saumua buliah diimbau ikam, buliah juo manggunokan kato ambo untuak manunjuak diri surang. Sadangkan untuak manghormati atau maimbau nan labiah tuo digunokan kato pian, jo kato ulun untuak manunjuak diri surang.
Dalam sistem kakarabatan, urang Banjar manganuik prinsip garih katurunan bilateral (parental), aratinyo manarik garih katurunan dari pihak ayah jo pihak induak.
Agamo
Istilah Islam Banjar manunjuak kapado sabuah proses historis dari fenomena inkulturisasi Islam di Tanah Banjar, nan sacaro bakasinambuangan tatok hiduik basamo masyarakaik Banjar itu. Dalam ungkapan lain, istilah Islam Banjar sataro dengan istilah-istilah barikuik: Islam di Tanah Banjar, Islam manuruik pamahaman jo pangalaman masyarakaik Banjar, Islam nan baparan dalam masyarakaik jo budayo Banjar, atau istilah-istilah lain nan sajenis, tantunyo dengan panakanan-panakanan tatantu nan bavariasi antaro istilah nan satu samo lainnyo.
Inti dari Islam Banjar adolah tadapeknyo karakteristik khas nan agamo Islam punyo dalam proses sijarahnyo di Tanah Banjar. Ciri khas itu adolah tadapeknyo kombinasi pado level kapicayoan antaro kapicayoan Islam, kapicayoan bubuhan, jo kapicayoan lingkuangan. Kombinasi itulah nan mambantuak sistem kapicayoan Islam Banjar. Di antaro katigo sub-kapicayoan itu, nan paliang tuo jo labiah asli dalam konteks Banjar adolah kapicayoan lingkuangan, karano unsua-unsuanyo labiah marujuak pado pola-pola agamo pribumi pra-Hindu. Oleh karano itu, dibandiangkan kapicayoan bubuhan, kapicayoan lingkuangan iko tampak labiah fleksibel jo tabuka bagi upayo-upayo modifikasi katiko dihubuangkan dengan kapicayoan Islam.
Sijarah Islam Banjar dimulai sairiang dengan sijarah pambantuakan entitas Banjar itu surang. Manuruik kabanyakan panaliti, Islam alah bakambang jauah sabalum badirinyo Karajaan Banjar di Kuin Banjarmasin, meskipun dalam kondisi nan relatif lambek lantaran balum manjadi kakuaikan sosial-politik. Karajaan Banjar, dengan demikian, manjadi tonggak sijarah patamo pakambangan Islam di kawasan Selatan pulau Kalimantan. Kahadiran Syekh Muhammad Arsyad al-Banjar labiah kurang tigo abaik kamudian marupokan babak baru dalam sijarah Islam Banjar nan pangaruahnyo masih sangaik taraso sampai dewasa ko.
Pterolophia postsubflava
Pterolophia postsubflava adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bidessodes jucundus
Bidessodes jucundus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Pterolophia postsubflava
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Baeoura dicladura
Baeoura dicladura adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Urang Banjar
Bahaso
Bahaso nan digunokan oleh masyarakaik etnis Banjar adolah bahasa Banjar. Sacaro geneaologis linguistiknyo, bahaso iko marupokan salah satu bahaso dalam rumpun bahasa Dayak (Pasisia) nan sarumpun dengan bahaso Paser, Tidung, dan lain sebagainyo.
Ormosia (Ormosia) filifera
Ormosia (Ormosia) filifera adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Urang Banjar
Pangaruah linguistik
Sarupo dengan rumpun bahaso Dayak lainnyo nan digunokan di kawasan pasisia, bahaso Banjar mampunyoi pangaruah linguistik nan cukuik dominan dari bahaso Jao (khusuihnyo bahaso Jo kuno) nan didugo mangalami kanaikan pangaruah pado maso kamaharajaan Majapahit. Namun demikian, salain mandapek pangaruah dari bahaso Jao, tadapek juo pangaruah dari bahaso Arab jo bahaso Sanskerta nan manandokan sijarah linguistik bidang religiusitas dalam masyarakaik etnis Banjar.
Filosofi
Tadapek babarapo unsua filsafat hiduik urang Banjar, baik atau basipek positif maupun nan basipek negatif, antaro lain: Nilai budayo Banjar nan bakaitan dengan hubuangan manusia dengan Tuhan, hubuangan manusia dengan manusia, hubuangan manusia dengan dirinyo surang jo manusia dengan alam:
Kabudayoan
Umumnyo adaik kabudayoan Banjar baraka dari adaik kabudayoan Dayak Kaharingan nan satalah pangislaman massal adaik kabudayoan Kaharingan iko disuntiang untuak disasuaikan dengan kayakinan baru inyo yoitu Islam.
Salah satu contohnyo adolah adaik baayun anak nan pado jaman dahulu adolah ritual pambarkekan anak Kaharingan dengan dibacokan mantra-mantra Balian, kini dalam adaik Banjar nan Islam baayun anak indak lagi manggunokan mantra-mantra Balian akan tetapi dengan pambacoan ayaik suci Al-Quran jo solawat kapado Nabi Muhammad SAW.
Katarampilan Mangolah Lahan Pasang Suruik
Kahidupan urang Banjar tarutamo kalompok Banjar Kuala jo Batang Banyu lakek dengan budayo sungai. Sabagai sarano transportasi, urang Banjar mangambangkan baragam jukung (parahu) sasuai dengan fungsinyo yoitu Jukung Pahumaan, Jukung Paiwakan, Jukung Paramuan, Jukung Palambakan, Jukung Pambarasan, Jukung Gumbili, Jukung Pamasiran, Jukung Beca Banyu, Jukung Getek, Jukung Palanjaan, Jukung Rombong, Jukung/Parahu Tambangan, Jukung Undaan, Jukung Tiung dan lain-lain. Kondisi geografis Kalimantan Selatan nan banyak mampunyoi sungai dimanfaaikan dengan elok-elok oleh urang Banjar, sahinggo salah satu kaahlian urang Banjar adolah mangolah lahan pasang suruik manjadi kawasan budi dayo partanian jo pamukiman. Sistem irigasi khas urang Banjar nan dikambangkan masyarakaik Banjar mangenal tigo macam kanal. Patamao, Anjir (ado juo nan manyabuiknyo Antasan) yoitu samacam saluran primer nan manghubuangkan antaro duo sungai. Anjir bafungsi untuak kapantiangan umum dengan titiak barek sabagai sistem irigasi partanian jo sarano transportasi. Kaduo, Handil (ado juo nan manyabuik Tatah) yoitu samacam saluran nan muaronyo di sungai atau di Anjir. Handil dibuek untuak manyaluakan aia ka lahan partanian daerah daratan. Handil ukuannyo labiah ketek dari Anjir jo marupokan punyo kalompok atau bubuhan tatantu. Katigo, Saka marupokan saluran tersier untuak manyaluakan aia nan biasonyo diambiak dari Handil. Saluran iko baukuran labiah ketek dari Handil jo marupokan punyo kaluargo atau pribadi.
Rumah Banjar
Rumah Banjar adolah rumah tradisional urang Banjar. Arsitektur tradisional ciri-cirinyo antaro lain mampunyoi perlambang, mampunyoi panakanan pado atok, ornamental, dekoratif jo simetris. Rumah tradisonal Banjar adolah tipe-tipe rumah khas Banjar dengan gayo jo ukiannyo ko alah mulai bakambang sabalum tahun 1871 sampai tahun 1935. Dari sakian banyak jenis-jenis rumah Banjar, tipe Bubungan Tinggi marupokan jenis rumah Banjar nan paliang dikenal jo manjadi identitas rumah adaik suku Banjar.
Tradisi lisan
Tradisi lisan oleh urang Banjar sangaik dipangaruahi oleh budayo Malayu, Arab, jo Cino. Tradisi lisan Banjar (nan kamudian hari manjadi sabuah kasenian) bakambang sakitar abaik ka-18 nan di antaronyo adolah Madihin jo Lamut. Madihin barasal dari bahaso Arab, yoitu madah ( ﻤﺪﺡ ) nan artinyo pujian. Madihin marupokan puisi rakyaik anonim batipe hiburan nan dilisankan atau ditulihkan dalam bahaso Banjar dengan bantuak fisik jo bantuak mental tatantu sasuai dengan konvensi nan balaku sacaro khusus dalam khasanah folklor Banjar di Kalsel. Sadangkan Lamut adolah sabuah tradisi bakisah nan baisi carito manganoi pasan jo nilai-nilai kaagamoan, sosial jo budayo Banjar. Lamut barasal dari negeri Cino jo mulonyo manggunokan bahaso Tionghoa. Namun, satalah dibaok ka Tanah Banjar oleh padagang-padagang Cino, mako bahasonyo disasuaikan manjadi bahaso Banjar.
Teater
Satu-satunyo seni teater tradisional nan bakambang di pulau Kalimantan adolah Mamanda. Mamanda adolah seni teater atau pamantehan tradisional nan barasal dari Kalimantan Selatan. Dibandiang dengan seni pamantehan nan lain, Mamanda labiah sarupo samo Lenong dari sagi hubuangan nan tajalin antaro pamain dengan panonton. Interaksi iko mambuek panonton manjadi aktif manyampaikan komentar-komentar lucu nan dapek mambuek suasano jadi labiah hiduik.
Bedonyo, Kasenian lenong kini labiah mangikuti aman katimbang Mamanda nan monoton pado alua carito karajaan. Sabok pado kasenian Mamanda tokoah-tokoah nan dimainkan adolah tokoah baku saperti Rajo, Perdana Menteri, Mangkubumi, Wazir, Panglima Perang, Harapan Pertama, Harapan kedua, Khadam (Badut/ajudan), Permaisuri jo Sandut (Putri).
(63300) 2001 EV8
(63300) 2001 EV8 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Maret 2001 dek LONEOS di Anderson Mesa.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Urang Banjar
Teater
Tokoah-tokoah iko wajib ado dalam satiok Pamantehan. Supayo indak katinggalan, tokoh-tokoh Mamanda acok pulo ditambah dengan tokoah-tokoah lain saperti Rajo dari Nagari Subarang, Parompak, Jin, Kompeni jo tokoah-tokoah tambahan lain guno mampakayo carito.
Istilah Mamanda digunokan karano di dalam lakonnyo, para pamain saperti Wazir, Menteri, jo Mangkubumi dipanggia dengan pamanda atau mamanda oleh Sang Rajo. Mamanda sacaro etimologis tadiri dari kato "mama" (mamarina) nan bararti paman dalam bahaso Banjar jo “nda” nan bararti tahormaik. Jadi mamanda bararti paman nan tarhormaik. Yoitu “sapoan” kapado paman nan dihormati dalam sistem kakarabatan atau kakaluargaan.
Musik
Salain itu, ado sabuah kasenian musik tradisional urang Banjar, yoitu Musik Kentung. Musik iko barasa dari daerah Kabupaten Banjar yaitu di desa Sungai Alat, Astambul jo kampuang Bincau, Martapura. Pado maso kini, musik kentung iko alah mulai langko. Maso dahulu alaik musik ko dipatandiangkan. Dalam patandiangan iko indak sajo pado bunyinyo, tetapi juga hal-hal nan basipek magis, saperti kalau dalam patandiangan itu alaik musik iko buliah pacah atau indak dapat babunyi dari kapunyoan lawan batandiang.
Tarian
Seni Tari Banjar tabagi manjadi duo, yoitu seni tari nan dikambangkan di lingkuangan istano (kraton), jo seni tari nan dikambangkan oleh rakyaik. Seni tari kraton ditandoi dengan namo "Baksa" nan barasal dari bahasa Jawa (beksan) nan manandokan kahaluihan garak dalam tato tarinyo. Tari-tari iko alah ado dari ratuihan tahun nan lalu, samanjak jaman hindu, namun garakan jo busananya alah disasuaikan dengan situasi jo kondisi dewasa iko. Contoahnyo, garakan-garakan tatantu nan dianggok indak sasuai dengan adab Islam mangalami saketek parubahan.
Makanan
Masakan tradisional Banjar diantaronyo: sate Banjar, soto Banjar, katupek Kandangan, kue bingka dan lain-lain.
Tadaek 41 macam kue (wadai) khas Banjar. 🇨🇴
Populasi
Manuruik sensus BPS tahun 2010 populasi suku Banjar bajumlah 4.127.124. Suku Banjar tadapek di saluruah provinsi Indonesia dengan 2.686.627 diantaronyo tingga di Kalimantan Selatan. Populasi suku Banjar dalam jumlah gadang juo dapek dijumpokan di Kalimantan Tengah (464.260) jo Kalimantan Timur (440.453) nan marupokan daerah parantauan primer urang Banjar. Di pulau Sumatra urang Banjar banyak tadapek di Riau (227.239), Sumatra Utara (125.707) jo Jambi (102.237) karano migrasi urang Banjar pado abaik ka-19 di pasisia timua Sumatra.
Populasi suku Banjar diantaronyo sabagai barikuik:
(160465) 2006 BL226
(160465) 2006 BL226 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.049, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.5.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Urang Banjar
Subetnis
Badasarkan sistem sosiokultural masyarakaik Banjar, etnis Banjar dapek dibagi ka dalam tigo kalompok subetnis utamo, diantaronyo:
Kalompok subetnis Banjar Batangbanyu sacaro hakikeknyo marujuak kapado kalompok etnis Banjar nan mayoritas bamukim di kawasan kisaran sungai.
Tephritis signatipennis
Tephritis signatipennis adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Urang Banjar
Subetnis
Banjar Kuala didefinisikan sabagai masyarakaik etnis pribumi Banjar nan alah malakukan kawin campua samo etnis lainnyo nan barasa dari lua kawasan pulau Kalimantan, nan diantaronyo mancakup etnis Bugis, etnis Jawa, jo sabagainyo. Kato kuala atau kwala itu dalam bahaso Banjar bamakno "patamuan" atau "pacampuan".
Banjar Pahuluan marujuak kapado goloangan etnis Banjar nan barasa dari kawasan dataran tinggi atau pagunuangan, nan mano masyarakaik Banjar Pahuluan masih mampunyoi banyak kadakekan dengan etnis sarumpunnyo yoitu etnis Bukik (atau acok disabuik sabagai Dayak Meratus) nan mayoritas mauni kawasan pagunuangan Meratus.
Tephritis signatipennis
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Urang Banjar
Diaspora
Sabagai etnis nan suko malakukan paniagoan, etnis Banjar alah manyebar ka saluruah balahan dunia sajak jaman lampau untuak mamparoleh paruntuangan di barbagai tampek. Dalam cakupan banua Asia, kawasan Asia Tenggara jo Timur Tangah marupokan duo kawasan nan mampunyoi populasi sebaran diaspora Banjar tagadang di dunia; dengan saindaknyo ado kurang labiah sakitar 2–3 juta populasi di negara Brunei (khususnyp di kawasan tenggara Brunei), Sabah, Sarawak, Singapura, maupun Malaysia (khususnyo di Provinsi Perak).
Namun damikian, tadapek pulo komunitas minoritas diaspora masyarakaik Banjar di balahan banua lainnyo nan mancakup Australia, Amerika, maupun Afrika. Bahkan, babarapo studi genetik pado maso modern mangindikasikan bahwo leluhur masyarakaik etnis Malagasi di kawasan baraik pulau Madagaskar jo babarapo etnis lainnyo di timua Afrika (utamonyo kawasan Komoro) marupokan katurunan dari diaspora masyarakaik Dayak nan barasal dari daerah Banjar di selatan Kalimantan.
Acropsilus igori
Acropsilus igori adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Mycomya hians
Mycomya hians adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Pulau Siberut
Pulau Siberut adolah pulau paliang laweh jo paliang utara dari Kapulauan Mentawai, talatak 150 kilometer sabalah barat Sumatera di Samudra Hindia. Pulau ko manjadi unian utamo bagi Urang Mentawai. Saparuah bagian barat pulau ko alah ditetapkan manjadi Taman Nasional Siberut pado 1993. Sabagian gadang pulau ko tatutuik dek hutan hujan, tapi digunokan untuak panabangan komersial.
Siberut takanai dampak tsunami jo gampo bumi Samudra Hindia 2004, tapi jumlah korban jiwa indaklah manantu. Sabuah laporan manyatokan baso pulau iko mangalami kanaikan duo meter dek gampo bumi.
Geografi
Pulau Siberut bariklim hutan hujan tropis nan basah, jo curah hujan tahunan 4.000 mm. Suhu rato-rato pado 22 inggo 31 °C, jo rato-rato kalambaban bakisar pado 81-85%. Pasisia timur mampunyoi pulau-pulau nan amaik ketek, taluak, jo tarumbu karang, sarato diliputi dek hutan bakau jo hutan nipah. Pasisia barat diliputi dek hutan barringtonia nan payah dijangkau dek karehnyo ombak lauik jo curamnyo tabiang. Kawasan padalaman babukik-bukik jo katinggian 384 meter, sarato alia aia nan mambantuak batang aia di hutan rawo jo dataran randah nan ditumbuahi tanaman sagu. Juo ado kawasan hutan primer dipterocarpaceae.
Karagaman hayati
Siberut tapisah dari daratan utamo dangkalan Sunda sajak pleistosen tangah. Katapisahan ko manjadi pamicu karagaman hayati, jo kiro-kiro 900 spesies tumbuahan vaskular jo 31 spesies mamalia. 65 persen mamalia jo 15 persen binatang lain basifaik endemik pado babarapo tingkek taksonomi, mambuek Siberut unik. Dari 134 spesies buruang nan tasuo di Siberut, 19-nyo adolah endemik pado babarapo tingkek taksonomi.
Lingkuangan
Siberut diakui sabagai cadangan biosfer pado 1981. Pado 1993, bagian barat pulau ko ditetapkan sabagai Taman Nasional, salaweh 1.905 km². Kiro-kiro 70% hutan di lua cagar alam digunokan untuak konsesi panabangan, babarapo masih baroperasi, dan sabagian lainnyo ditangguahan.
Pado 2001, UNESCO mambaok fase baru pado Program Siberut nan lah diluncuakannyo jo panakanan pado palinduangan ekosistem malalui pangambangan lokal. Fase iko malibaikan tabantuaknyo kamitraan pakumpulan lokal, kalompok palinduangan, jo pamarintah daerah.
Copelatus longicornis
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Dasineura serotina
Dasineura serotina adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(513711) 2012 PC20
2012 PC20 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.184, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 21.3.
(73394) 2002 LB16
(73394) 2002 LB16 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 6 Juni 2002 dek LINEAR di Socorro.
(513711) 2012 PC20
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(73394) 2002 LB16
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Dohrniphora irawanensis
Dohrniphora irawanensis adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Campiglossa taenipennis
Campiglossa taenipennis adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(50365) 2000 CP77
(50365) 2000 CP77 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 7 Pebruari 2000 dek R H McNaught di Siding Spring.
Campiglossa taenipennis
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
(50365) 2000 CP77
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Platypygus bellus
Platypygus bellus adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Dohrniphora irawanensis
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Pulau Siberut
Budaya
Babarapo antropolog picayo baso babarapo ribu taun lalu, Suku Batak di Sumatera Utara adolah urang nan partamo mauni pulau ko. Tapi, kini ado pabedaan dalam hal budayo jo bahaso di antaro panduduaknyo. Antropolog asa Swiss, Reimar Schefold mangabihan wakatu batahun-tahun di antaro salah satu kalompok Siberut, yakni Sakuddei.
Di barat pulau ko, ado tradisi rumah panjang komunal nan disabuik uma.
Thereutria pulchripes
Thereutria pulchripes adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Amauromyza flavifrons
Amauromyza flavifrons adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Mycale (Aegogropila) syrinx
Mycale (Aegogropila) syrinx adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Mycale dan famili  Mycalidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1862 dek Schmidt.
Uraecha laosica
Uraecha laosica adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Phiale rubriceps
Phiale rubriceps adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Phiale dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1871 dek Taczanowski.
Mycale (Aegogropila) syrinx
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Mycale (Aegogropila) syrinx dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Uraecha laosica
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Phiale rubriceps
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Guiana Parancih.
Nanostrangalia munita
Nanostrangalia munita adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Blepharella rex
Blepharella rex adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Actinopus paranensis
Actinopus paranensis adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Actinopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Actinopus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1920 dek Mello-Leitão.
(52321) 1992 DO8
(52321) 1992 DO8 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 29 Februari 1992 dek UESAC di La Silla.
Actinopus paranensis
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Argentina.
Gonomyia (Leiponeura) leonura
Gonomyia (Leiponeura) leonura adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Metanepsia africana
Metanepsia africana adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.