cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pambuluah darah
Pambuluh darah adolah bagian dari sistem paredaran nan maedarkan darah ka sadoalah bagian tubuah manusia. Pambuluah iko maedarkan sel-sel darah, nutrisi, dan oksigen ka jaringan tubuah sarato maangkuik limbah dan karbondioksida untuak dikaluakan dari tubuah. Pambuluah darah sangek pantiang untuak kalansuangan iduik dek sadoalah jaringan tubuah bagantuang kapadonyo. Ado limo jinih pambuluah darah, yaitu arteri, nan mambaok darah dari jantuang; arteriol; pambuluah kapiler, tampek tajadinyo patukaran aia dan bahan-bahan kimia antaro darah jo jaringan tubuah; venula; sarato vena, nan mambaok darah dari pambuluah kapiler baliak ka jantuang.
Istilah vaskular, nan aratinyo 'bakaitan jo pambuluah darah', barasa dari bahaso Latin vas, nan aratinyo 'pambuluah'. Babarapo bagian tubuah, misanyo tulang rawan, epitelium, sarato lensa jo kornea mato, indak mamiliki pambuluah darah sainggo disabuik avaskular.
Dichelacera fuscinervis
Dichelacera fuscinervis adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Telamonia borreyi
Telamonia borreyi adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Telamonia dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1941 dek Berland & Millot.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Mali.
Bidessonotus otrerus
Bidessonotus otrerus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tipula (Microtipula) guerreroensis
Tipula (Microtipula) guerreroensis adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bidessonotus otrerus
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Tipula (Microtipula) guerreroensis
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Acritus inquilinus
Acritus inquilinus adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Neodexiopsis rava
Neodexiopsis rava adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Apolysis lactearia
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Pyrestes nigricollis
Pyrestes nigricollis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Phoebemima aequatoria
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Cymbastela marshae
Cymbastela marshae adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Cymbastela dan famili  Axinellidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1992 dek Hooper & Bergquist.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Cymbastela marshae dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Chlamydopsis latipes
Chlamydopsis latipes adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
(78054) 2002 JR140
(78054) 2002 JR140 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 10 Mei 2002 dek NEAT di Palomar.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Bezzia dividua
Bezzia dividua adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Rhabdogaster karoo
Rhabdogaster karoo adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bezzia dividua
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Rhabdogaster karoo
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Philodicus univentris
Philodicus univentris adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Ectinogramma isosceloides
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(66813) 1999 UQ11
(66813) 1999 UQ11 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 31 Oktober 1999 dek LINEAR di Socorro.
Philodicus univentris
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Tabanus unicus
Tabanus unicus adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(60802) 2000 HK15
(60802) 2000 HK15 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 27 April 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Canthon edentulus
Canthon edentulus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Peripsychoda dimorpha
Peripsychoda dimorpha adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Gambia
Gambia atau gombia barasa dari pati ramehan daun jo rantiang tumbuahan nan banamo samo (Uncaria gambir Roxb.). Di Indonesia gambia pado umumnyo digunoan untuak manyiriah. Guno nan paliang utamo adolah sabagai bahan panyamak kulik jo paronoan. gambia manganduang pulo katekin (catechin), bahan alami nan basifaik antioksidan. India maimpor 68% gambia dari Indonesia, dan manggunoannyo sabagai bahan untuak manyiriah.
Deskripsi
Uncaria gambir marupokan tumbuahan samak satangah marambek/atau mamanjek nan rantiangnyo mamanjang jo mandata; batang manyagi ampek—tarutamo katiko mudo—jo ado duri-duri nan malangkuang cando kaik. Daun-daun tungga, bahadapan, agak takah kulik, oval sampai jorong leba, (6-)9-12(-15) cm x (3.5-)5-7(-8) cm, pangkanyo mambulek atau bantuak jantuang, ujungnyo marunciang. Daunnyo indak babulu jo tangkai daunnyo pendek. Bungonyo tasusun banyak dalam bongkol nan diameternyo (3.5-)4–5 cm; mahkota bawarna sirah mudo atau hijau; kalopak bungo pendek, mahkota bungo babantuak corong (cando bungo kopi), banang sari limo. Buahnyo cando kapsula jo duo ruang, panjang 14–18 mm, baincek banyak, basayok, dan batangkai sampai 20 mm.
Ekologi, sijarah jo budidaya
Gambia sajak lamo alah dibudidayokan di Samananjuang Malaya, Singapura, jo Indonesia (Sumatra, Jawa, Bali, Kalimantan, jo Maluku). Asa mulonyo dipakiroan dari Sumatera jo Kalimantan, di mano jinih lia tanaman iko dapek dicaliak di alam. Rumphius malaporkan basonyo tumbuhan iko alah ditanam dek di Maluku pado patangahan abaik ka-18, walau baitu ado pulo nan mayakini padagangannyo di kawasan Malaya alah balansuang sajak abaik ka-17.
Urang Cino tamasuak nan partamo kali mamproduksi gambia di Riau manggunokan tanago manusia nan disabuik kuli dan mambudidayokan marica hitam untuak tanaman tambahannyo. Sudaga Bugih manggunokan gambia untuak dituka jo bareh ka Jawa jo Siam di Thailand. Hal iko mambuek Sudaga Bugih diparetongkan dalam kakuatan ekonomi regional nan sangaik patuik pado abaik-18 akhia.
Katiko pamukiman urang Inggirih di Singapura ditaruko pado taun 1819, sakitar 20 tanaman gambia alah mulai dibudidayokan di area tasabuik dek urang Cino. Puncak jua-bali gambia dari Singapura tajadi pado taun 1830-an hinggo 1850-an, didorong dek Industri paronoan jo panyamakan kulik urang Inggirih.
Pado taun 1860-an hinggo 1880-an, gambia diproduksi inggo ka Johor dibawah sistem kangchu.
Gambia lia acok dicaliak di hutan sekunder. Inyo indak tumbuah di daerah kariang, tapi indak juo tahan dek ganangan. Tumbuah elok pado katinggian 200 m, gambia dapek iduik inggo elevasi 1.000 m dpl. Gambia ditanam juo di dataran randah.
Iklim nan cocok untuak budidaya gambia iolah iklim tipe B2 manuruik klasifikasi Schmidt jo Ferguson. gambia baproduksi sacaro elok untuak jinih tanah podsolik merah kuning inggo merah kecoklatan. Katinggian tampek nan sasuai antaro 100-500 m dpl jo curah hujan sakitar 3.000 - 3.353 mm per taun.
Pado maso saisuak gambia dihasiakan dek Sumatera Barat, Riau, Bangka, Belitung, jo Kalimantan Barat, namun kini utamonyo diproduksi dek Sumatera Barat, Riau, Sumatra Selatan, Jambi jo Bengkulu jo hampia 90% produksi gambia Indonesia dihasilkan dek Provinsi Sumatra Barat jo Riau. Nagari tujuan utamo ekspor gambia Indonesia adolah India jo Singapura.
Produk
Gambia adolah ekstrak aia angek dari daun jo rantiang tanaman gambia nan diandokkan nan kudian dicetak dan dikariangkan, nan bafungsi sabagai astringen. Hampia 95% produksi dibuek manjadi produk iko, nan dinamokan betel bite atau plan masala. Bantuak cetakan biasonyo silinder, manyarupoi gulo saka. warnanyo coklat kahitaman atau kakuniangan. gambia (dalam padagangan antarnagara tanamo sabagai gambier) biasonyo dikirimkan dalam kemasan 50 kg. Bantuak lainnyo adolah bubuak atau "biskuit", namo lainnyo adalah catechu, gutta gambir, catechu pallidum (pale catechu)
Kagunoan
Kagunoan utamo adolah sabagai komponen manyiriah, nan alah tanamo dek masyarakaik Kapulauan Nusantara, dari Sumatera inggo Papua sajak paliang indak 2.500 taun nan lampau. Dikatahui, gambia marangsang kaluanyo gatah ampadu sahinggo mambantu kalancaran proses cerna di paruik jo usus. Fungsi lain adolah sabagai campuran obat, sarupo luko baka, ubek sakik kapalo, ubek diare, ubek disentri, ubek kumua-kumua, ubek sariawan, sarato ubek sakik kulik (dibaluakan). Gambia digunoan pulo sabagai bahan panyamak kulik jo bahan parono tekstil. Sifek astringen gambia ditamuan pulo pado kayu Acacia catechu (Leguminosae), nan bisa ditamukan di India dan Samananjuang Malaya.
(360107) 2013 CS14
(360107) 2013 CS14 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.059, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.4.
Drosophila analis
Drosophila analis adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(360107) 2013 CS14
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Drosophila analis
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Gambia
Kanduangan
Kanduangan nan utamo dan juo dikanduang dek banyak anggota Uncaria lainnyo adolah flavonoid (tarutamo gambirin), katekin (sampai 51%), zat panyamak (22-50%), sarato sajumlah alkaloid (sarupo gambia tanin) jo turunan dihidro- dan okso- nyo.
(65511) 4243 P-L
(65511) 4243 P-L adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 24 September 1960 dek C J van Houten, I van Houten-Groeneveld, T Gehrels di Palomar.
Gambia
Kanduangan
Sadioan gambia tamuek dalam Ekstra Farmakope Indonesia 1974 sabagai Catechu EFI (Gambir EFI), jo kanduangan isi d-katekin 7-33% jo asam katekutanat (sajanih tanin) 22-50%. Pamakaian utamonyo sabagai astringensia. Gambia juo manganduang katekin (catechin, cyanidol-3) digunoan sabagai anti-histamin nan bisa digunoan untuak anti-alergi. Bisa pulo digunoan sabagai ubek hepatitis jo luko pado hati.
Lathyromyza
Lathyromyza adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(65511) 4243 P-L
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Lathyromyza
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Helius (Helius) darlingtonae
Helius (Helius) darlingtonae adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tachina trimaculata
Tachina trimaculata adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Onthophagus kyleensis
Onthophagus kyleensis adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tachina trimaculata
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Onthophagus kyleensis
Kumbang iko punyo antena lamela.
Tachina turanica
Tachina turanica adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Systropus nigritarsis
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
(69346) 1993 TV32
(69346) 1993 TV32 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 9 Oktober 1993 dek E W Elst di La Silla.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Pondok Gelugur, Lubuk Batu Jaya, Indragiri Hulu
Pondok Gelugur marupoan salah satu desa nan talatak di kecamatan Lubuk Batu Jaya, Kabupaten Indragiri Hulu, provinsi Riau, Indonesia.
(55274) 2001 SN3
(55274) 2001 SN3 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 17 September 2001 dek W K Y Yeung di Desert Eagle.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Hexoplon affine
Hexoplon affine adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dicranomyia (Caenoglochina) scaenalis
Dicranomyia (Caenoglochina) scaenalis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Culicoides tavaresi
Culicoides tavaresi adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dicranomyia (Caenoglochina) scaenalis
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Culicoides tavaresi
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(80283) 1999 XF36
(80283) 1999 XF36 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 6 Desember 1999 dek T Kobayashi di Oizumi.
Neocampylochaeta genalis
Neocampylochaeta genalis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Paratheocris obliqua
Paratheocris obliqua adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(80283) 1999 XF36
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Paratheocris obliqua
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Neocampylochaeta genalis
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Telamonia caprina
Telamonia caprina adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Telamonia dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1903 dek Simon.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Cina, Vietnam.
(58200) 1992 EV6
(58200) 1992 EV6 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Maret 1992 dek UESAC di La Silla.
(79269) 1995 QG1
(79269) 1995 QG1 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 19 Agustus 1995 dek BAO Schmidt CCD Asteroid Program di Xinglong.
(58200) 1992 EV6
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Onthophagus luismargaritorum
Onthophagus luismargaritorum adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Forcipomyia euthystyla
Forcipomyia euthystyla adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(79269) 1995 QG1
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Onthophagus luismargaritorum
Kumbang iko punyo antena lamela.
Padusi
Padusi adolah salah satu dari duo jinih kalamin [./https://id.wikipedia.org/wiki/Manusia manusia]; nan ciek lai adolah laki-laki. Babeda jo [./https://id.wikipedia.org/wiki/Wanita wanita], istilah "padusi" dapek marujuak ka [./https://id.wikipedia.org/wiki/Orang urang] nan alah gadang atau nan masih [./https://id.wikipedia.org/wiki/Anak-anak anak-anak].
(57611) 2001 TM116
(57611) 2001 TM116 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 14 Oktober 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Padusi
Mulonyo padusi barasa dari adonyo hawa, nan diciptaaan untuak mangawanan Adam manjalani parintah [./https://id.wikipedia.org/wiki/Tuhan Tuhan] di dunia ko. Pado carito [./https://id.wikipedia.org/wiki/Adam_dan_Hawa Adam jo Hawa] patamo kali diturunan ka [./https://id.wikipedia.org/wiki/Bumi bumi], padusi alah dimaknai sabagai biang masalah. Dicaritoan bahwa Hawa merupoan panyabab urang tu turun ka dunia, karano Hawa tagoda bujuak rayu [./https://id.wikipedia.org/wiki/Setan setan] nan menyuruahnyo untuak maambiak [./https://id.wikipedia.org/wiki/Buah_kuldi buah kuldi] (buah nan dilarang untuak dimakan). Hawa jo Adam nan memakannyo langsuang diparintahan untuak turun ka dunia. Carito ikolah nan manjadi salah satu wacana nan acok dibicaroan takaik padusi biang kaladinyo masalah.
Dalam sajarah penciptaan manusia sacaro [./https://id.wikipedia.org/wiki/Islam Islam] di dalam [./https://id.wikipedia.org/wiki/Al-Quran al-Quran], [./https://id.wikipedia.org/wiki/Allah Allah] sangajo manciptaan [./https://id.wikipedia.org/wiki/Manusia manusia] untuak manjadiannyo pamimpin di dunia. Inyo nan akan manciptaan ketenteraman jo kesejahteraan di dunia. Itulah sababnyo manusia muncua jo duo jinih, iyolah laki-laki jo padusi. Padus diciptaan untuak manjadi pasangan atau kawan laki-laki. Pado dasarnyo wakatu manciptaan manusia, Allah alah manciptaan dalam bantuak jiwa jo rago, sarato sifaik-sifaik dasar manusia sarupo nio dicintai jo mancintai, kabutuhan [./https://id.wikipedia.org/wiki/Seksual seksual], jo lain sabagainyo. Makonyo dari keduo jinih manusia itu diciptaan babeda untuak saliang mangisi.
Asilus comosus
Asilus comosus adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Comacmaeops brunnea
Comacmaeops brunnea adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Exechia pulchrigaster
Exechia pulchrigaster adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Cymbastela notiaina
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Cymbastela notiaina dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Archytas carrerai
Archytas carrerai adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Mycetophila luederwaldti
Mycetophila luederwaldti adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Deronectes peyerimhoffi
Deronectes peyerimhoffi adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Maileus fuscus
Maileus fuscus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Maileus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1907 dek Peckham & Peckham.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Borneo.
Tachina ursina
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Archytas carrerai
Langau iko marupokan parasit Protelean.
2010 AD120
2010 AD120 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.177, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 11.7.
Microdytes pasiricus
Microdytes pasiricus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Aleiphaquilon
Aleiphaquilon adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Cydistomyia heydoni
Cydistomyia heydoni adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Microdytes pasiricus
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Cydistomyia heydoni
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Aleiphaquilon
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dalmosanus
Dalmosanus adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
(75464) 1999 XM159
(75464) 1999 XM159 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 8 Desember 1999 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(80284) 1999 XH39
(80284) 1999 XH39 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 6 Desember 1999 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Pontian Mekar, Lubuk Batu Jaya, Indragiri Hulu
Pontian Mekar marupoan salah satu desa nan talatak di kecamatan Lubuk Batu Jaya, Kabupaten Indragiri Hulu, provinsi Riau, Indonesia.
Adesmus nigriventris
Adesmus nigriventris adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Bactrocera enochra
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Geranomyia subvirescens jamaicae
Geranomyia subvirescens jamaicae adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bebelis coenosa
Bebelis coenosa adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Carcelia tentans
Carcelia tentans adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Molophilus (Molophilus) polychaeta
Molophilus (Molophilus) polychaeta adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Machimus sanctimontis
Machimus sanctimontis adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Canthon denticulatus
Canthon denticulatus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
2008 WL
2008 WL adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.644, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 21.8.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Nupserha quadricostata
Nupserha quadricostata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Xylotrechus nigrosulphureus
Xylotrechus nigrosulphureus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(204619) 2005 LB37
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Eutrypanus triangulifer
Eutrypanus triangulifer adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Acalodegma servillei
Acalodegma servillei adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Eutrypanus triangulifer
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Acalodegma servillei
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Similosodus castaneus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Metagnoma singularis
Metagnoma singularis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dichelacera fuscipes
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
(39292) 2001 DS4
(39292) 2001 DS4 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.141, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 12.5.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Syntormon pennatum
Syntormon pennatum adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Holorusia lacunosa
Holorusia lacunosa adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Syntormon pennatum
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
2007 XA51
2007 XA51 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.165, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 23.3.
(63922) 2001 SQ40
(63922) 2001 SQ40 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 16 September 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Holorusia lacunosa
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Dichotomius telamon
Dichotomius telamon adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Tedania (Tedania) spinostylota
Tedania (Tedania) spinostylota adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Neoporus hybridus
Neoporus hybridus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Sei Beras-beras, Lubuk Batu Jaya, Indragiri Hulu
Sei Beras-beras marupoan salah satu desa nan talatak di kecamatan Lubuk Batu Jaya, Kabupaten Indragiri Hulu, provinsi Riau, Indonesia.
Taurotagus greenfieldi
Taurotagus greenfieldi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Cymbastela sodwaniensis
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Cymbastela sodwaniensis dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Taurotagus greenfieldi
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Linnaemya thoracica
Linnaemya thoracica adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Cecidomyia bisetosa
Cecidomyia bisetosa adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
(72498) 2001 DN63
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Phorinia minuta
Phorinia minuta adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
(62516) 2000 SN243
(62516) 2000 SN243 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 24 September 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Pygophora rufipes
Pygophora rufipes adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Systropus nitidus
Systropus nitidus adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Syntormon rotundicornis
Syntormon rotundicornis adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Chlorophorus fulvicollis
Chlorophorus fulvicollis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Syntormon rotundicornis
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Chlorophorus fulvicollis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Tripteroides fuscipleura
Tripteroides fuscipleura adolah rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
Ropicosybra albopubens
Ropicosybra albopubens adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Telamonia coeruleostriata
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Amboina.
Ropicosybra albopubens
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Antocha (Antocha) khasiensis
Antocha (Antocha) khasiensis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Sijarah Haji
Sijarah Haji mancakup periode nan dimulai dari zaman nabi Ibrahim, lalu kawajiban haji Islam dek nabi Islam Muhammad, sampai haji kini ko katiko jutaan umaik Islam mangarajoan hajinyo satiok tahunnyo. Dalam tradisi Islam, ziarah diperkenalkan pado maso nabi Ibrahim. Atas parintah Allah, inyo mambuek Kakbah nan manjadi tujuan ziarah. Untuak urang-urang Arab pagun di Arab pra-Islam, Kakbah marupokan pusat kiblatnyo. Pola haji Islam kini ko didirikan dek Nabi Muhammad, sakitar tahun 632 M, nan malakuan reformasi ka ziarah pra-Islam urang-urang Arab pagun. Salamo Abad Partangahan, jamaah haji akan bakumpua di kota-kota gadang mode Basra, Damaskus, dan Kairo untuak pai ka Makkah dalam kalompok atau karawan nan tadiri dari puluhan ribu jamaah.
Dalam sijarah haji nan cukuik lamo, suku-suku nomaden padang pasia - nan tanamo sabagai Badui - manjadi masalah kaamanan nan cukuik ketat untuak kafilah haji. Sakali lai, malalui sijarah, pajalanan jamaah haji ka Mekkah alah maagih para jamaah haji dan juo para padagang profesional kasempatan untuak malakuan babagai kagiatan perdagangan antah salamo pajalanan maupun katiko di Makkah, Damaskus, jo Kairo.
Asa mulo
Atas parintah Allah, Ibrahim maninggaan bininyo Hagar (Hajar) dan anaknyo Ismael (Ismail) surang di padang pasie kuno Mekkah jo sagetek makanan dan aia nan capek abih. Makkah tu jadi tampek nan indak bapenghuni. Untuak mancari aia, Hajar jo putus asa balari tujuah kali di antaro duo bukik Shofa jo Marwah tapi ndak basobok ciek pun. Ka baliak dalam kaputusasian ka Ismael, inyo mancaliak ado surang bayi sadang manggaruk tanah jo kakinyo sudah tu kaluwa aia cabeuran di bawahnyo. Dek adonyo aia, suku-suku mulai batuak di Makkah, Jurhum manjadi suku patamo nan datang. Katiko dewasa, Ismail bakawin di suku dan mulai tingga jo inyo. Quran manjalehan bahwa Ibrahim, basamo jo anaknyo Ismail, mambangun foundasi sabuah rumah nan diidentian dek kabanyakan komentator sabagai Ka'bah. Sasudah mamasuak Batu Hitam di suduik timur Ka'bah, Ibrahim mandapekan sabuah wahyu di mano Allah mangecek ka di nabi nan alah lamak sadang kini harus pai dan manarang ziarah ka umat manusia. Quran mangacu di kajadian ko dalam 2:124-127 dan 22:27-30. Ulamo Islam Shibli Nomani mangadaan bahwa rumah nan dibangun dek Ibrahim tingginyo 27 kaki, lamo 96 kaki, dan lueh 66 kaki.
Arab pra-Islam
Arab sabalun tibo Islam adolah pemuja bahalo. Kabah masih manjadi pusat pemujaan urang-urang tu, dan diisi jo barahalo dan gambar Malaikat. Salamo musim ziarah taunan, urang-urang dari dalam jo lua nagari ka mangunjuangi Kakbah. Suku Quraisy tugas mahibur dan malayani para jamaah haji. Shibli Nomani manyatoan bahwa urang-urang Arab pagun mamasuak babarapo ritus suci salamo ziarahnyo. Indak bantuak ibadah Haji hari ko, inyo indak bajalan di antaro bukik Shofa jo Marwah dan indak bakumpua di Arafah. Babarapo ka manjago tanang salamo sado jalan ziarah. Kecuali urang-urang dari suku Quraisy, nan lain ka tampil tawaf dalam kaadaan balangajang. Salamo tahun-tahun awal profezia Muhammad, musim haji mambari Muhammad kesempatan untuak mangkhotbahkan Islam ka urang asing nan datang ka Makkah untuak ziarah.
Muhammad jo haji
Pola Haji kini ko didirikan dek nabi Islam Muhammad nan malakuan reformasi ka ziarah pra-Islam urang-urang Arab pagun. Makkah ditaklukan dek umat Islam di 630 M. Muhammad tu barasiah Ka'bah jo mancuruang sadolah barahalo pagun, dan baliak manahebian bangunan tu ka Allah. Taun salajengnyo, ka arah Muhammad, Abu Bakr mamimpin 300 urang Muslim untuak ziarah di Mekkah di sinan Ali mangadah sabuah khotbah nan manetehan ritus baru haji dan mambuahan upacara pagun. Inyo sacaro khusus manjalehan bahwa indak ado urang nan indak baiman, kafir, dan indak bawarna yang diizinkan untuak mailiang para Kakbah dari tahun ka tibo. Pado tahun 632 M, sesaat sabalunnyo wafatnyo, Muhammad malakuan ziarah satu-satunya dan terakhir jo banyak pangikut, Dan ma ajainyo ritus haji dan tatakrama untuak malakuan hal itu. Di dataran Arafah, inyo manyadioan pidato terkenal - nan takenal jo Khotbah papisahan Nabi Muhammad - ka urang nan ado di sinan. Sajak wakatu itu, haji manjadi salah ciek dari Lima Rukun Islam.
Abaik Partengahan jo Utsmaniyah
Salamo Abad Tangah, jamaah haji ka bakumpua di ibu kota Siria, Mesir, dan Irak untuak pai ka Makkah dalam kalompok dan karamba tadiri dari puluhan ribu jamaah haji. Para panguwaso Muslim ka batanggung jawab atas Haji, dan maagiah patronase negara untuak mangorganisasian kafilah ziarah ko. Untuak mamfasilitasi pajalanan ziarah, sabuah jalan sepanjang 900 mil dibangun, mambentang dari Irak ka Mekkah dan Madinah. Pangambangan jalan itu mungkin dikarajoan di kalifah Abbasiyah katigo al-Mahdi, apak dari kalifah Abbasiyah Abbasiyah Harun al-Rashid, sakitar tahun 780 M. Iko ditamoan 'Jalan Zubayda' (Darb Zubaidah), dek bini Harun, dek inyo takenal mangarajoan parbaikan di sepanjang rute dan mambariinyo jo aia dan rumah makan untuak jamaah haji bakala. Baik Harun jo Zubayda mangarajoan ibadaik haji babarapo kali mangarajoan kagiatan parbaikan di Mekkah jo Madinah.
Banyak informasi tantang haji abad tangah datang dari pamandangan langsuang ka tigo pelancong Muslim - Nasir Khusraw, Ibnu Jubair, dan Ibnu Batutah - nan mangarajoan ziarah dan mancatat laporan detal tentang pajalanan haji di zaman mereka. Khusraw mangarajoan haji pado tahun 1050 Masehi. Mulai pajalanan partamo dari Granada pado tahun 1183 M, Ibnu, Jubayr, panduduak asli Spanyol, mangarajoan ziarahnyo pado tahun 1184 dan kemudian pai ka Baghdad. Ibnu Battuta, panduduak asli Maroko, maninggaan rumahnyo pado tahun 1325 dan malakuan ziarahnyo pado tahun 1326 M. Sasudah runtuah Baghdad pado tahun 1258 (salama periode Mamluk), Damaskus dan Kairo manjadi poin utamo untuak para paZiarah. Samantaro jamaah haji jamaah haji di Siria, Irak, dan Iran, dan Anatolia bergabung jo kafilah Damaskus, urang-urang nan barasa dari wilayah Afrika Utara dan Sub Sahara bergabung jo kafilah Kairo.
Rute haji
Di Irak abad tangah, poin pusat pangumpulan untuak jamaah haji adolah Kufah dan Basra di nan bekas dihubokan jo wilayah Hejaz jo Jalan Zubayda. Rute ko dimulo dari Kufah, malalui Fayd (saboh tampek dakek Jabal Shammar di bagian tangah Arab Saudi), malalui wilayah Nejd (saboh wilayah di Arab Saudi tangah), sudah tu ka Madinah, dan sudah tu sampai ka Mekkah. Di Siria abad tangah, titik pajalanan untuak jamaah haji adolah Damaskus. Rute Siria ko dimulo dari Damaskus, dan manuju ka selatan, sampai Al-Karak dan tu Ma'an (duonyo talatak di Yordania kini ko), manyabarang malalui Tabuk (salah tampek di barat lauik Arab Saudi), Hijr ( kini Madain Shaleh), Dan Al-Ula (di barat lauik Arab Saudi, 380 km utara Madinah), sudah tu manjalang pajalanan ka Madinah, dan tu sampai ka Makkah. Sajak pamarintahan Umayyah sampai zaman Ottoman, kota Ma'an berperan sabagai tampek pasa untuak jamaah haji di rute Syria. Di rute Mesir, para jamaah haji ka bakumpua di Kairo, dan siap lau hari, mulailah ka tanah Ajrud (24 kilometer barat lauik Suez), dan dari sinan inyo ka sampai ka Suez, dan malintasi Semenanjung Sinai malalui titik Al-Nakhl, inyo Akan sampai Aqaba (di bagian selatan Yordania kini ko), tu malakuan pajalanan sajajar jo Lauik Merah, inyo sampai di Yanbu, tu dilanjutkan ka Madinah, dan akhirnyo sampai ka Makkah. Kafilah haji ka mamulai pajalanan ziarah awak dari sinan, mangarajoan pajalanan darat atau lauik dan malalui ding pasie, dan, siap patunjukan ziarah, baliak ka sinan. Total pajalanan mamakan waktu sakitar duo sampai tigo bulan rato-rato. Ziarah ka Mekkah tarutamo marupokan pajalanan darek jo manggunoan unta sabagai sarana transportasi. Salalu sajarah, namun banyak jamaah haji jauah dari Magreb, anak banua India, dan Asia Tenggara harus juo manggunoan babagai rute lauik untuak sampai Hejaz. Jamaah haji dari Maghreb (Tunisia, Aljazair, Libya) ka mangarajoan pajalanan malalui pantai bawah lauik Mediterania untuak manjangkau dan bergabung jo kafilah Kairo. Babarapo jamaah haji nan tibo dari Afrika ka manjalang Lauik Merah untuak mancapai Hijaz, dan tu ka Makkah.
Di era Ottoman
Setelah Dinasti Utsmani berkuasa, sultan Kekaisaran Utsmaniyah mengkhawatirkan pengelolaan program haji, dan mengalokasikan anggaran tahunan untuk pengaturannya. Selama periode ini, Damaskus dan Kairo masih menjadi poin utama dari mana kafilah utama haji akan berangkat dan kembali. Kafilah ini termasuk ribuan unta untuk membawa peziarah, pedagang, barang, bahan makanan, dan air. Banyak orang juga melakukan perjalanan ziarah mereka dengan berjalan kaki. Para penguasa akan memasok kekuatan militer yang diperlukan untuk menjamin keamanan kafilah haji. Komandan kafilah yang berangkat dari Kairo dan Damaskus ditunjuk oleh kedaulatan Muslim dan dikenal sebagai Amir al-Haji. Mereka bertanggung jawab untuk melindungi peziarah kafilah tersebut, dan mengamankan dana dan persediaan untuk perjalanan tersebut. Ahli bedah dan dokter juga dikirim dengan kafilah Suriah ke dokter para peziarah bebas biaya. Selama periode ini, sekitar 20.000 sampai 60.000 orang melakukan ziarah mereka setiap tahunnya.