cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(71918) 2000 WN54
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Pterolophia conjecta
Pterolophia conjecta adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(75621) 2000 AG43
(75621) 2000 AG43 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 Januari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Drosophila tjibodas
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Forcipomyia iaculum
Forcipomyia iaculum adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
2010 GG57
2010 GG57 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.223, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.9.
Helius (Helius) stenorhynchus
Helius (Helius) stenorhynchus adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
2010 GG57
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Helius (Helius) stenorhynchus
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Dasybasis brethesi
Dasybasis brethesi adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Trigonospila prasius
Trigonospila prasius adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Notiocharis mangrophila
Notiocharis mangrophila adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
(72584) 2001 FO1
(72584) 2001 FO1 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 19 Maret 2001 dek J Broughton di Reedy Creek.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Lomachantha rufitarsis
Lomachantha rufitarsis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Smaragdion viride
Smaragdion viride adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Făurei
Făurei adolah sabuah kota nan ado di county Brăila, Rumania. Kota ko jumlah panduduknyo 4.626 jiwa.
Monochamus granulipennis
Monochamus granulipennis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Allopeba
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Australoechus bezzii
Australoechus bezzii adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Hypocaccus minor
Hypocaccus minor adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
(438430) 2006 WL3
2006 WL3 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.241, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 20.0.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Trichophoroides albisparsus
Trichophoroides albisparsus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bactrocera kraussi
Bactrocera kraussi adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Trichophoroides albisparsus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Bactrocera kraussi
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Diestota ambigua
Diestota ambigua adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Mermessus avius
Mermessus avius adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Mermessus dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1987 dek Millidge.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Meksiko.
Megaselia pictorufa
Megaselia pictorufa adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Limnophora setitibia
Limnophora setitibia adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Ceracia degeerioides
Ceracia degeerioides adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Trisopsis nandedensis
Trisopsis nandedensis adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dicranomyia (Nealexandriaria) conveniens
Dicranomyia (Nealexandriaria) conveniens adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Amerohelea galindoi
Amerohelea galindoi adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dicranomyia (Nealexandriaria) conveniens
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Amerohelea galindoi
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(60884) 2000 JH6
(60884) 2000 JH6 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 3 Mei 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(64532) 2001 VB114
(64532) 2001 VB114 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 12 Nopember 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Haematopota saegeri
Haematopota saegeri adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
2006 WK3
2006 WK3 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.303, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 20.1.
Cryptotreta cislimitensis
Cryptotreta cislimitensis adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Radiospongilla cerebellata
Radiospongilla cerebellata adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Radiospongilla cerebellata dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Hydrodessus peloteretes
Hydrodessus peloteretes adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bicon
Bicon adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Hydrodessus peloteretes
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Bicon
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Phrissolaus inspersus
Phrissolaus inspersus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Platysoma basale
Platysoma basale adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Camitocomus nodosus
Camitocomus nodosus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Anisogaster seriatoporus
Anisogaster seriatoporus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Camitocomus nodosus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Eloeophila punctulata
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Anisogaster seriatoporus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Teucholabis (Teucholabis) diperone
Teucholabis (Teucholabis) diperone adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Platysoma basale
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Adetus fasciatus
Adetus fasciatus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Aristobia horridula
Aristobia horridula adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Oedudes
Oedudes adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(56942) 2000 RL75
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Trigonospila stipatus
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Xystrocera elongata
Xystrocera elongata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2008 EJ
2008 EJ adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.483, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 20.0.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(76827) 2000 SC158
(76827) 2000 SC158 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 27 September 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Ocna Sibiului
Ocna Sibiului adolah sabuah kota nan ado di county Sibiu, Rumania. Kota ko jumlah panduduknyo 4.184 jiwa.
Phronia cordata
Phronia cordata adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Mermessus brevidentatus
Mermessus brevidentatus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Mermessus dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1909 dek Emerton.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Amerika Serikat.
(58438) 1996 GR15
(58438) 1996 GR15 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 13 April 1996 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Exechiopsis grassatura
Exechiopsis grassatura adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(80537) 2000 AA75
(80537) 2000 AA75 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 Januari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Exechiopsis grassatura
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Neolasioptera hyptis
Neolasioptera hyptis adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Asilus montanus
Asilus montanus adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Neolasioptera hyptis
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Desmopachria grouvellei
Desmopachria grouvellei adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
(71919) 2000 WT54
(71919) 2000 WT54 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 20 Nopember 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Hippopsicon simile
Hippopsicon simile adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Psychoda nigripennis
Psychoda nigripennis adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(67983) 2000 XY16
(67983) 2000 XY16 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Desember 2000 dek LINEAR di Socorro.
Psychoda nigripennis
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
(67983) 2000 XY16
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Neoregostoma
Neoregostoma adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dichotomius robustus
Dichotomius robustus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Mangora boyaca
Mangora boyaca adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Araneae, kelas Arachnida, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 2007 dek Levi.
(79494) 1998 FC90
(79494) 1998 FC90 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 24 Maret 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Mangora boyaca
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kolombia.
(78166) 2002 NP30
(78166) 2002 NP30 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 6 Juli 2002 dek LONEOS di Anderson Mesa.
Pseudolimnophila (Pseudolimnophila) exsul exsul
Pseudolimnophila (Pseudolimnophila) exsul exsul adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Onthophagus humpatensis
Onthophagus humpatensis adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tabanus cordigeroides
Tabanus cordigeroides adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Onthophagus humpatensis
Kumbang iko punyo antena lamela.
Tabanus cordigeroides
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Syntormon subinermis
Syntormon subinermis adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Dacus arcuatus
Dacus arcuatus adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Phytomyza minuta
Phytomyza minuta adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Daphnephila machilicola
Daphnephila machilicola adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Parang
Parang adolah sabuah konflik basanjato nan taratur, nan malibaik'an nagara atau palaku non-nagara. Konflik ko acok digambarkan panuah kakarehan, revolusi sosial, sarato kahancuran parekonomian. Parang juo baarati sabagai sabuah palawanan basanjato antaro entitas-entitas politik, dan tagolong sabagai salah satu bantuak kakarehan politik.
Laraesima scutellaris
Laraesima scutellaris adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Chrysosoma complicatum
Chrysosoma complicatum adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Parelaphidion aspersum
Parelaphidion aspersum adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Chrysosoma complicatum
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Antocha (Orimargula) tanycera
Antocha (Orimargula) tanycera adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Argyrophylax cinerella
Argyrophylax cinerella adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Trigonospila transvittata
Trigonospila transvittata adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Desmiphora uniformis
Desmiphora uniformis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Libnotes (Goniodineura) siva
Libnotes (Goniodineura) siva adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Coenosia praeapicalis
Coenosia praeapicalis adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Megaselia basiseta
Megaselia basiseta adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
(66945) 1999 XA1
(66945) 1999 XA1 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Desember 1999 dek T Kobayashi di Oizumi.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
(220318) 2003 EG63
(220318) 2003 EG63 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.023, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 12.6.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Dioctria lugens
Dioctria lugens adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(73892) 1997 ER25
(73892) 1997 ER25 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 Maret 1997 dek T Urata di Oohira.
Hercostomus blandulus
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Dioctria lugens
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Tethya leysae
Tethya leysae adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Poeciloxestia rugosicollis
Poeciloxestia rugosicollis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Souzalopesmyia
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
(60885) 2000 JX6
(60885) 2000 JX6 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 4 Mei 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(51910) 2001 QQ60
(51910) 2001 QQ60 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.085, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 11.5.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Chlorophorus mjoebergii
Chlorophorus mjoebergii adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Saropogon birdi
Saropogon birdi adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Eraxasilus acuminatus
Eraxasilus acuminatus adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Dasybasis bruchii
Dasybasis bruchii adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Mermessus bryantae
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Amerika Utara, Kuba, Venezuela, Azores.
Marpissa obtusa
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Amerika Sarikat.
Copestylum panamenum
Copestylum panamenum adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Nyctonympha affinis
Nyctonympha affinis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Notolomatia gigantea
Notolomatia gigantea adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Maisi fisheri
Maisi fisheri adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Tipula (Microtipula) terribilis
Tipula (Microtipula) terribilis adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Dicranomyia (Dicranomyia) bethae
Dicranomyia (Dicranomyia) bethae adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
2006 WJ3
2006 WJ3 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.424, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 20.0.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Urang Agabag
(Dayak Agabag sacaro Urang sakat) adolah sabuah kalompok etnis nan banyak mandiami kawasan Kalimantan Utara, antaro lain di kacamatan Sembakung, Sebuku, Lumbis dan sabagian Kabupaten Bulungan.
Asa-Usua
Kenyataan otentiknyo urang Dayak Agabag sabagai urang asli dan tua di daerah daratan, pagunuangan, dan sungai gadang dan sungai ketek di pulau Kalimantan bagian utara, di sungai Sembakung, sungai Sebuku, sungai Tikung, dan sungai Tulid kalau dalam Kenyataan urang Dayak Agabag punyo jejak paradaban iduik di daerah daratan, pagunuangan dan sungai Sembakung, sungai Sebuku, sungai Tikung, dan sungai Tulid, jo fakta paradaban iduik kalau Dayak Aga adolah awal dan patamo manamuan, mananyoan jo manamoan sabutan namo-namo sungai gadang dan sungai ketek, sabutan namo gunuang, sabutan namo pohon dan tumbua-tumbuang, sabutan namo binatang, sabutan namo ayam, sabutan sungai, di daerah sungai Sembak, sungai Sebuku, Tikutan, dan Tulid. Dayak Agabag sajak kehidupan zaman kuno, zaman Tabug (Ngayau), zaman panjajahan sampai zaman Indonesia merdeka alah mambuek, dan manamuan paradaban iduik bantuak ruang wilayah iduik, hukum adaik, paradangan adaik, kekuasaan adaik (kelembagaan), dan kabudayaan adaik istiadaik (bahaso, picayo, paralatan dan perlengkapan, kesenian tradisional, tradisi ritual adaik, mato panyakari, simbol jo lambang adaik).
Penuturan Sebutan Endonim Oleh urang Dayak Agabag Bagi Dirinya.
Berdasarkan panutuaran turun tamurun oleh nenek moyang urang Dayak Agabag bahwa sebutan Agabag marupokan sabuah sebutan pangakuan lahiriah geneologis, biologis, asli, dan tuo dilahia dari dalam diri katurunan nenek moyang ulun Agabag itu surang sabagai sebutan kadiriangan nan diwarisan nenek moyang Dayak Agabag (sebutan endonim) nan artinyo manunjuakan Agabag itu urang, komunal, entitas atau urang, bukan untuak manunjuakan arti sabuah kata karajo atau kata benda cawat/bercawat, karano arti kata karajo dan kato benda ndak mamaknai sadolahnyo sacaro pangakuan lahiriah geneologis, biologis dan teritorial asa manusia siak Agabag sabagai manusia nan mahuni turun tamurun di sungai Sembakung, sungai Sebuku, sungai Tikung, sungai Tulid. Walaupun Dayak sacaro umum bakawat, dan walaupun indak acok-acok urang Agabag di sungai Sembakung, sungai sebuku, sungai Tikung, sungai, Tulid bagian dari urang Dayak di Kalimantan, sahinggo sebutan endonim urang Dayak Agabag adolah sebutan maiduik sacaro lahiriah geneologis dan teritorial sabagai urang asli Dayak Kalimantan. Pas maso jaman Ngayau oleh nenek moyang Dayak Agabag mauduak diri ulun Agabag/Gabag untuak dirinyo, untuak sesama komunal Dayak Agabag itu surang, sabagai sebutan untuak mangakui kalompok komunalnyo surang dalam kehidupan sahari-hari di hutan, dan sungai sabagai sebutan diri untuak mangumpuakan anggota komunal Ulun Agabag dalam mahadapan ancaman bahaya musuah Tabug (Ngayau) nan alah masuak di wilayah sungai Sembakung, sungai Tikung (sebuku) jo sungai Tulid maso tu. Di maso iduik kuno sampai iduik jaman Ngayau, ulun Agabag iduik di bagian ateh pagunuangan, maulah sisi sungai untuak maindarian serangan musuah Ngayau (bungkal), siap Ngayau abih di wilayah sungai Sembakung, sungai Tikung, sungai Tulid, Tu sekitar tahun 1933-1944 komunal urang Dayak Agabag mulai baliak turun iduik di pinggiran sungai-sungai gadang di sepanjang sungai Sembakung, sungai Tikung, sungai Tulid dalam iduik baloi abuat (rumah lamo). Pemerintahan Hindia Belanda masuak sacaro resmi bakarajosamo jo Kesultanan Bulungan di maso itu sakitar tahun 1933-1944 di wilayah sungai Sembakung, sungai Tikung, sungai Tulid, di tangah-tangah kehidupan urang Dayak Agabag.
Panyabuikan Eksonim (dari luar/orang lain) Kepada urang Dayak Agabag Di maso Lampau
urang Dayak Agabag dalam pajalanan sejarah pernah diokan atau diokan urang lain/urang lain jo sebutan kata Tenggalan (sebutan eksonim) ka komunal ulun Agabag di maso lalu. Manuruik panutuaran lahiriah dari dalam diri nenek moyang Dayak Agabag itu surang bahwa kato sebutan Tenggalan nan manjadi penyebutan urang lain/urang lain tu marupokan irisan kato dari kato katinggalan, nan manunjuakan ulun Agabag (urang Dayak Agabag) marupokan urang katinggalan pas itu, karano di maso lalu nenek moyang Dayak Agabag indak tahu samo sakali baca tulisan dan indak bisa berbahasa Indonesia pas itu, sahinggo nenek moyang urang Dayak Agabag di maso lalu, indak mangarati samo sakali sebutan katagalan ka urang Dayak Aga itu oleh urang lain/urang lain, nan tahu baca tulisan dan bisa berbahasa Indonesia kalau sebutan tu marupokan sabanyak nan manunjuakan tenggalan, katagalan, tinggalan, ado di sinan. Manuruik panutuaran nenek moyang atau para urang tuo nan babuluak putiah ulun Agabag di sepanjang sungai Sembakung, sungai Tikung, sungai Tulid kalau katiko ulun Agabag alah mulai mangarati bahaso Indonesia pernah tajadi di maso lalu ulun Agabag sarik ka pegawai pamarintah karano manunjuangi ulun Agabag, jo sebutan kata tenggalan/tinggalan/tanggalan/tenggalan, karano kato ko manunjuangi objek ulun Agabag tatinggalan di maso lalu, karano ndak bisa baca tulisan, dan ndak bisa mangecekan bahaso Indonesia sahinggo sulik mangarajoan komunikasi jo urang lain atau urang lain. Sabutan kato Tenggalan (eksonim) dek urang lain atau urang lain tu disabuik dek penjajah Balando, Kesultanan Bulungan, Tidung atau urang lain ka ulun Agabag, dimaso lampau. Tuiknyo sebutan Tenggalan (eksonim) dek urang lain dari urang lain ka urang Dayak Agabag di maso lalu, mulai tacaliak di maso mulai dibueknyo desa-desa oleh pemerintah Indonesia pado tahun 1971 (susuah maso konfrontasi Indonesia-Malaysia) malalui pamarintah Dati II kabupaten Bulungan, di sepanjang sungai Sembakung, sungai Tikung dan sungai Tulid.
Salain wakatu dari wakatu ka wakatu, maso ka maso, zaman ka zaman kalau katurunan manusia urang Dayak Agabag manuruik panyebaran teritorial kini tajadi panyebaran meluas tapisah atau kaluahan teritorial di wilayah sungai Sembakung, sungai Sebuku, sungai Tikung, sungai Tulid sabagai wilayah asa muasa katurunan nenek moyang manusia Dayak Agabag, nan biasonyo disabuik nenek moyang Dayak Agabag jo sebutan "akalandis/nakalandis" nan aratinyo bagian dari kaluarga gadang urang Dayak Agaak nan indak lai iduik mandiami (kaluar/tarpisah) dari sungai Sembakung, sungai Sebuku, sungai Tikung, sungai Tulid, tapi jejak lobong jo partamo nenek moyangnyo datang dari sungai Sembakung, sungai Sebuku, sungai Tulid, sungai Tikbund.
Manuruik tuturan para patutuik kecekan nan bersifat lisan diturunkan diwarisan langsuang dek nenek moyang urang Dayak Agabag itu surang bahwa sebutan "Agabag", jo sebutan diturunkan, diwarisan "Ulun Agabag", adolah asli, tuo, paten, lahiriah, geneologis, biologis dan teritorial sabagai namo sebutan untuak urang Dayak Agabag, dan sebutan namo entitas kadiriannyo urang Dayak Agabag ko indak dapek disesanan, diubah, diinterpretasi dek sia pun itu urang Agabag surang atau urang lain "urangik lain", karano sebutan "Ulun Agabag" iko marupokan tuturan asli diturunkan, diwarisan langsuang dek ahli waris moyang moyang dari urang Agabag tu sabagai panyaur. Dan kalau dijak hari ado panyesatan bajalan bapikia ka sebutan "Agabag," jo sengaja manyasekkan, barubah jo sebutan lain untuak mangambangan sebutan namo urang baru di dalam badan biologis, geneologis, dan teritorial urang Dayak Agabag itu surang, mako konsekuensinyo berdasarkan nilai-nilai adaik nenek moyang urang Dayak Agabag adolah "Ambial Bulu" nan aratinyo tindakan nan manyababkan musibah dalam ciek kaluarga gadang dalam ciek rumah karano iduik ciek rumah, lalok ciek rumah, sudah tu bangun pagi basamo-samo bajalan jo waktu nan samo jo tujuan nan babeda, hal ko mancebarang nilai adaik Dayak Agabag itu surang. Bahkan bisa mambuek konflik saudara sakadarato, dalam sa katurunan nenek moyang, sa bahaso, sa kaluargo, ciek wilayah adaik, sa hukum adaik, sa paradilan adaik, sa budaya.
Kawilayahan Adaik urang Dayak Agabag
Katanaan (istilah dalam bahaso urang Dayak Agabag) adolah penyebutan leluhur masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag ka daerah adaik, tanah adaik nan diduduik, dikuasoan, dikaluak dan diwarisan turun-temurun oleh leluhur masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag. Katanaan adolah daerah adaik, tanah adaik nan diduduik, dikuaso, dikaluak dan diwarisan turun-temurun oleh nenek moyang masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag, manuruik asa usua geneologis (keturunan) dalam teritorial (wilayah) masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag, di ateh pulau Kalimantan bagian utara dalam daerah sungai gadang dan sungai ketek, bantuak tanah ulayat, hutan adaik, tanah adaik, siang (sungai) dan sadolah isi di ateh atau di bawahnyo, di daerah sungai sambakung, sungai sebuku, sungai tulid, sungai tikung, sungai sadalid, sungai sumung, sungai sumagraris dan sungai sabakis atau sungai-sungai ketek dalam daerah hukum masyarakaik Dayak Agabag.
Jejak panguasaan katanaan (tanah) nan diduduik, dikuaso, dikaluak dan diwarisan turun-temurun manuruik asa usua turun-tumurun dan manuruik pamasogian wilayah adaik oleh nenek moyangbmasyarakaik hukum adaik Dayak Agabag bantuak gimaan, siang, olot, gana, tangkub, luang, batu, dagal, lukot, butas, jalan, daalan, taalunon, kiiyum, baalayan, tuumuu, toon, baloi abuat, loboong, laabangan, balabalayan, agaun, umo daerah masyarakaik adaik Dayak dalam wilayah masyarakaik adaik Dayak Agagam punyo isi adaik jo isi adaik berikut: Katanaan (tanah adaik), siang siang (sungai), sumber daya alam nan bakandangan sabagai di ateh maupun di dalamnyo, masyarakaik Dayak Agagam hak-hak, hukum istiadalan, adaik (bado jo budaya), hukum-haduak,
Hak masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag untuak katanaan (wilayah adaik) tadiri dari: (1) hak untuak iduik dan manjalehan turun-tumurun dalam wilayah adaik masyarakaik adaik adaik Dayak Agabag; dan (2) hak untuak manjalehan, manggunoan, mamaderen dan manikmati sadolah isi dan kekayaan wilayah adaik Dayak Agabag turun-tumurun sacaro bertanggung jawab dan bapidoman pado petunjuk adaik leluhur masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag tentang batasan dan pambagian wilayah adaik masyarakaik adaik adaik Dayak Agabag, dan sadolah isi dan kekayaan nan terkandung di ateh dan dalamnyo. Masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag punyo kawajiban ka daerah adaik masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag untuak manjago, malinduangan, maaliahan, malinduangi, malestarikan, mangambangan, dan mawarisan berdasarkan prinsip leluhur masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag yaitu prinsip kasaimbangan, kabijaksanoan, kedamaian, dan kaluarga. Bentuk katanaan (tanah) nan diduduik, dikuasoan, diwarisan, dikaluakannyo, dimanfaat turun-temurun manuruik asa usua dan pembagian wilayah adaik oleh nenek moyang masyarakaik adaik Dayak Agabag bantuak:
1. panguasaan katanaan (tanah) gimaan marupokan sabuah lahan tanah nan diduduik, dikuasoan, diwarisan, dikaluakannyo, dimanfaat turun-temurun sacaro basamo sabagai hak punyo basamo (komunal), manuruik asa usua ikatan turun-tunjuang (geneologis) dan manuruik ikatan wilayah teritorial) adaik, berdasarkan petunjuk nenek moyang hukum adaik masyarakaik Dayak Agaak masyarakaiknyo bantuak tanah ulayat, tanah adaik, hutan adaik, adaiksiang, adaiksiang, olot, luang, tangkuik, gana, lokot, jalan, dalaan, atau bagunoan, marupokan kium, baalagan, tuumuu, dan sado isi atau hukum di bawah tanah itu dikaluak jo hukum anak-anak dari masyarakaik Agaak nan tadapeknyo bantuak tanah, tampek itu ditutuik jo cabang, dan tampek ditutuik jo cabang-tutuik (3) panguasaan katanaan (tanah) warisan (inapungan, ditandatangan) marupokan tanah gimaan atau tanah taalun nan diduduik, dikuaso, dikaluak, dan dimanfaat bantuak gimaan atau tanah taalun led (lamo) dan tanah taalun bagu (baru) sacaro parorangan atau samo-samo jo masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag malalui warisan dari turunannyo, kaluarga, atau warisan dari akion (kakek-kakeknyo), urang gaeknyo, dulunyo.
Fungsi katanaan (tanah) masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag sacaro turun temurun dalam kehidupan masyarakaik hukum adaik Dayak Agabag adalah (1) Intok ayag (tempat hidup turun temurun); (2) Intok akiluang, angingkium (tempat berburu); (3) Intok pangalapan da toon, tuumuu-tuumuu, uwoi, salong, salangan, baatu, (tempat meramu); (4) Intok agumo (tempat bercocok tanam, berladang, berkebun, bertani).
Namo-namo sungai gadang maupun sungai ketek nan mengalirkan muaronyo di sungai besar seperti sungai Sembakung, sungai Sebuku, sungai Tulid, sungai Tikung dalam wilayah adaik urang Dayak Agabag yaitu: ''Sungai sembakung, sebuku, tulid, tikung, sumalumung, sedalid, sumentobol, tujung, agison, sabuluan, andugud, sapakung, mambulu, kalampising, sasungai, lumuton, sadulian, samunti, sigalan, ubol, sodongon, sedalit, alung bulu, sulok bulu, tadungus, sungoi, samalat, senalad, saludan, sanal, sadalom, taluan, sabatu, sumalaku, intin, soombol, susuii, tibalu, sibuda, tibulu, simakatul, susungoi, kasungai, sakikilan, kalunsayan, sabudol, apan, tapiul, siang kayap, tabur, samaja, sumanggaris, siang golong, kaminsau, kapiasau, kapakuan, bantul, naputi malasu, samutuon, kakayap, salungan, kunyit, tataban, simatuda, bunusan, maladi, sojau, ngangalung, sabatu, lugu, tuminak, muukuon, kapalasi, nyadukudamis, bolun, manyulung, nakinuan, alas, tumulud, tuwod. ''