cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gryllica curitibana
Gryllica curitibana adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Phaonia fani
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Catharsius eteocles
Kumbang iko punyo antena lamela.
Gryllica curitibana
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Nasi lamak
Nasi lamak marupoan makanan khas Minangkabau, nan mano makanan ko biaso di idangkan di alek-alek tatantu pado zaman daulu, makanan ko barasa dari bareh katan nan bawarna putiah dapek juo bawarna sirah jo itam, makanan ko di idangan jo karambia nan alah di paruik jo goreng pisang. Biasonyo nasi iko dimakan juo basamo jo pisang.
Toxorhina (Ceratocheilus) seychellarum subimmaculata
Toxorhina (Ceratocheilus) seychellarum subimmaculata adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Tugu Bateh Linggajati
Tugu Bateh Linggajati marupoan tugu untuak maingekan pajanjian Linggajati (Desa Cillimus Kab. Kuningan Jawa Barat) ditagakan karano ado nyo pajanjian antaro Republik Indonesia jo Balando pado tanggal 25 Maret 1947. Tugu Bateh Linggajati ko dibangun pado taun 1985. Pajanjian Linggajati marupoan pamuloan pangakuan kadaulatan RI dari Balando untuak daerah-daerah di pulau Jawa, Madura, jo Sumatera. Pasatujuan ko indak hanyo hadir baitu sajo, tapi alah ado parundiangan-parundiangan sabalumnyo di babarapo tampek di Jakarta, iyolah di Konsulat Inggeris, Kadiaman pihak Balando, Pegangsaan Timur No.56, dan pernah juo di kadiaman rasmi Perdana Menteri Sutan Sjahrir.
Sijarah
Parundiangan-parundiangan antaro RI jo Balando  ko balansuang salamo 10 ari, sajak tanggal 14-24  tahun 1946. Pado saat itu Balando mangundang delegasi RI ka nagarinyo di Hooge Veluwe. Pado awalnyo Balando hanyo mangajuan pangakuan kadaulatan untuak Pulau Jawa jo pulau Madura sajo. Usulan Balando di tolak dek delegasi Indonesia walaupun mereka diundang ka dalam acara kebesaran itu.
Satalah malakuan parundiangan nan alot antaro pamarintah RI jo Balando akhirnyo pado tanggal 25 maret 1947 pado pukul 17.30 tajadi pajanjian linggajati. Sedangkan di Padang tanggal 3 Mei 1947 parundiangan tajadi untukan manatakan garih demarkasi nan disetujui kaduo balah pihak iyolah Front Timur, Malintang dari selatan ka Utara sampai ka sungai Barameh, lubuak Bagaluang, jo kampuang kalawi. Front Utara, Nanggalo dari jalan raya sampai ka Tabiang tapi indak masuakan Satasiun Kereta api Tabiang. Parundiangan tasabuik bagian dari parundiangan linggajati Jawa Barat nan balaku untuak saluruh daerah kapandudukan Balando di Nusantara.
2005 CQ7
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Pseudelasma curticornis
Pseudelasma curticornis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Allograpta flavofaciens
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
(228587) 2002 AP7
(228587) 2002 AP7 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.093, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 19.3.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Pseudonapomyza azizi
Pseudonapomyza azizi adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Petrorossia curvipenis
Petrorossia curvipenis adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Copelatus biseriatus
Copelatus biseriatus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Forcipomyia uramaensis
Forcipomyia uramaensis adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Copelatus biseriatus
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Forcipomyia uramaensis
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Dendrophilus proditor
Dendrophilus proditor adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Stenopogon nigritulus
Stenopogon nigritulus adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Haliclona (Gellius) forcipata
Haliclona (Gellius) forcipata adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Haliclona dan famili  Chalinidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1903 dek Thiele.
Stenopogon nigritulus
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Haliclona (Gellius) forcipata
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Haliclona (Gellius) forcipata dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
(56127) 1999 CC34
(56127) 1999 CC34 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 10 Pebruari 1999 dek LINEAR di Socorro.
Alliopsis brevior
Alliopsis brevior adolah langau dari famili Anthomyiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(56127) 1999 CC34
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Palausybra vestigialis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(70690) 1999 UF17
(70690) 1999 UF17 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 31 Oktober 1999 dek CSS di Catalina.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Holoneurus fulvus
Holoneurus fulvus adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Condylostylus tonsus
Condylostylus tonsus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Dasineura lepidiis
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Dicranophragma (Brachylimnophila) nesonemorale
Dicranophragma (Brachylimnophila) nesonemorale adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(497786) 2006 SA387
2006 SA387 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.192, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 15.7.
Dicranophragma (Brachylimnophila) nesonemorale
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(497786) 2006 SA387
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Schistopterum ismayi
Schistopterum ismayi adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Tatarstan Airlines Panerbangan 363
Tatarstan Airlines Panerbangan363 adolah panerbangan domestik bajadwal nan dijalanan dek Tatarstan Airlines (RU, EN) ateh namo Ak Bars Aero (RU, EN) dari Moskwa ka Kazan, Rusia. Pado 17 Nopember 2013, jam 7:20 p.m. wakatu satampaik (UTC+4), kapa tabang Boeing 737-500 jatuah di Kazan International Airport kutiko mancubo mandarek, manyabaukan sadonyo 44 panompang jo 6 krew kapa maningga. Paristiwa tu mambuek lapangan tabang ditutuik samantaro. Kamera CCTV bandara marakam kajatuahan jo ledakan nan tajadi.
Helina obscurisquama
Helina obscurisquama adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Aerenea gounellei
Aerenea gounellei adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Elytrimitatrix sauria
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(54025) 2000 GU103
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Hypatium suturale
Hypatium suturale adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Diplonevra epinephele
Diplonevra epinephele adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Hypatium suturale
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Diplonevra epinephele
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Chetogena townsendi
Chetogena townsendi adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Pretoriana maculosa
Pretoriana maculosa adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Scaptia testacea
Scaptia testacea adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
2013 PA39
2013 PA39 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.111, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 26.0.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
2013 AG69
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Tanypus punctipennis
Tanypus punctipennis adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Pedostrangalia nobilis
Pedostrangalia nobilis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Pakaian bundo kanduang
Pakaian bundo kanduang atau biaso disabuik jo pakaian Limpapeh Rumah nan Gadang marupakan baju gadang bagi kaum padusi di Minangkabau nan alah barumah tango dn marupoka symbol dari pantiang nyo paranan ibu di rumah tanggonyo.
Pado umumnyo, pakaim Bundo Kanduang atau pakaian Limpapeh Rumah Nan Gadang mampunyoi rancangan nan babedo bedo pado satiok  daerah atau sub sukunyo,namun babarapo kelengkapan khusus musti ado pado jenis pakaian tu.
Tikuluak Tanduak
Tikuluak adolah sabuah penutuik kapalo nan bantuaknyo sarupo jo tanduak kabau atau bangunan kappa. Duo gonjong di suo jo kida nan acok isamoan jo tanduak kabau ko sabana nyo labiah cocok di sarupoan jo bangunan kapa. Kareno, di dalam deskripsi pidato adaik dikatokan bahwa kaduo gonjong tu merupokan lambang kaharmonisan/ kaseimbangan antaro adaik jo syarak (ABS-SBK). Yaitu,
“gonjong ateh balik batimpa, lambang naraco bayangan adaik, adaik nan basandi syarak, syarak nan basandi kitabullah”.
Samo jo filosofi bantuak kapa nan babantuak demikian untuak tujuan kaseimbangan.
“walau kabek buliah dibukak, namun buhua ndak buliah tangga”. .
Artinyo, bahwa adaik Minangkabau tabukak untuak sagalo macam pamikiran-pamikiran demi kabaiakan, tapi indak untuak hal-hal fundamental, sarupo kayakinan jo filosofi hiduik. Hal iko manjadi pedoman dalam manyalasaian sagalo persoalan nan ado di dalam masyarakaik Minangkabau.
Baju Batabue atau Baju Kuruang
1) bundo kanduang bakarajo jo aturan dan etika,
2) bundo kanduang indak mambedakan perlakuan antaro anak-kamanakannyo,
3) anak kamanakan tu selalu mangiringi untuak malindungi dan manjago bundo kanduang,
Hal iko tarsirat dalam pidato adat,
Kodek
Kodek, saruang khas Minangkabau, adolah perlengkapan nan dililikan di pinggang sabagai bawahan nan bantuaknyo barupo kain panjang. Panjangnyo sampai ka tumik, dibaluikan ka pinggang jo arah dapek disusun di muko, sampiang, maupun balakang tagantuang adaik Nagari mano nan mamakainyo. Caro pamasangan nan khas ko barkaikan jo pidato adaik:
“Bajalan si ganjua lalai, pado pai suruik nan labiah, samuik tapijak indak mati, alu tataruang patah tigo, tibo di lasuang ramuak rampak”.
Artinyo, bundo kanduang tu bajalan berdaasarkan aturan jo etika. Etika nan manunjukkan kelemah-lembutan jo kaagungan sifat kodrati saorang wanita nan bahkan sacaro kasek mato tampak sarupo ndak ka mampu menyakiti siapopun (dalam hal iko dianalogikan jo samuik). Atur nan dapek maancuaan nan “kareh” sakalipun. Singkek kato, padusi Minangkabau tu lembut pambawokannyo tapi kareh dalam manjalankan hal-hal nan sifatnyo prinsipil.
Salempang
Salempang marupokan kain hiasan nan  dilingkakan dari bahu sabalah kida ka pinggang sabalah suok. Simpul kabeknyo indak mati tapi berupo simpul nan dapek gampang diirik untuak malapehkannyo. Salempang ko adolah simbol dari tugeh pokok dari bundo kanduang, iyolah manganai pengelolaan sako jo pusako. Pengelolaan sako ndak bararti manjago gala adaik, tatapi manjago jo mandidik atau mamparhatikan pandidikan generasi panaruih gala tu. Sedangkan pengelololaan pusako bararti mengelola dan mamanfaikan harta sacaro baik untuak kesejahteraan kaumnyo. Dalam hal pengelolaan pusako iko bundo kanduang dikenal jo sabuikan umbuak puro, alias juru kunci harato kaum/ nagari. Hal iko tacamin dari ungkapan pidato adaik:
“Salempang suto bajumbaian,…….., kapalilik anak kamanakan, kapangabek sako jo pusako, nak kokoh lua jo dalam. Kabek salilik babuhua sentak, rapek nagari nak maungkai, tibo nan punyo tangga sajo”.
Tarompa
Disiko Tarompa hanyo bafungsi sabagai palinduang / pangaman kaki supayo indak kanai benda tajam, disampiang tu palindungaan tarhadok diri sorang Bundo Kanduang.
Prinsip dasar nan takanduang di dalamnyo adolah ajaran untuak mamiliki dasar dalam batindak. Dasar itu adolah pengetahuan/ ilmu tantang hal nan akan dihadoki, stategi, parsiapan diri lahia jo batin sabalum manyatokan sikap ataupun batindak. Tujuannyo, supayao indak ragu-ragu dalam batindak, siap maadoki sagalo kamungkinan nan dapek sajo tajadi, melinduangi diri dari efek-efek negatif nan barangkali muncul. Hal iko tacamin dari pidato adaik:
“Malangkah jan salelo kaki, maagak kuku jan tataruang, ingek sabalun kanai. Kulimek sabalun habih, maminteh sabalun hanyuik, malantai sabalun lapuak. Gantang tatagak jo lanjuangnyo, sumpik tatagak jo isinyo, adaik tatagak jo limbago. Adaik nan batalago buek, cupak nan tarang samato, taga dek sifaik nan badiri”.
Pariasan
Pado umumnyo pakaian adaik padusi dari daerah lain, panggunoan pakaian adaik Sumatera Barat untuak padusi dilengkapi jo baragam aksesoris. Aksesoris tu misalnyo subang, lukuah, galang, dan cincin.
Subang, lukuah, galang, cincin di ateh marupokan perhiasan untuak padusi dalam konteks bapakaian Minangkabau. Subang adolah perhiasan untuak talingo, lukuah untuak lihia, galang untuak langan, jo cincin untuak jari. Manganai materi jo bantuak perhiasan tu indaklah disabuikan. Hanyo sajo dibatehi jo istilah “alua jo patuik ka ukuran”. Artinyo, pakailah perhiasan pado tampeknyo, iyolah sasuai jo hakikatnyo iyolah untuak manghias, untuak manimbulkan kasan nan lebiah baiak. Oleh karano tu, hal tapantiang dalam mamiliah jo manggunokan perhiasan adolah jo mamparhatikan persepsi masyarakaik sakitar tantang perhiasan nan ingin dipakai, sarato keadaan/ kondisi diri surang. Hal iko tacamin dari ungkapan pidato adaik : ''“Takanak lukuah di lihia, bagalang salingkaran langan, bacincin salingkaran jari, alua jo patuik sinan bahimpun. Latakkan suatu pado tampeknyo, dimakan alua jo patuik, di dalam cupak jo gantang. Mahawai jan sapanjang tangan, unjuak bahagak bahinggoan, malabihi ancak-ancak, mangurangi sio-sio”.'' Samo jo filosofi bantuak kapal nan babantuak demikian untuak tujuan kasimbangan.
“walau kabek buliah dibukak, namun buhua ndak buliah tangga”.
Artinya, bahwa adaik Minangkabau tabukak untuak sagalo macam pemikiran-pemikiran demi kebaikan, tapi indak untuak hal-hal fundamental, saroman keyakinan dan filosofi hidup. Hal iko manjadi pedoman dalam manyalasaikan sagalo persoalan nan ado di dalam masyarakaik Minangkabau.
Lilitan kain nan mambantuak tikuluak iko indak terlalu kuek dan indak pulo terlalu lemah. Akan tetapi melilit rapaik tampa takanan kuek dari kaduo ujuang kain. Hal iko dideskripsikan dalam pidato adaik dengan:
“tagangnyo bajelo-jelo, kanduanyo badantiang-dantiang, hati lapang paham saleso, pasiah lidah pandai barundiang”.
Selajutnya, besarnya lingkaran tingkuluak nan melekat ka kapalo disesuaikan jo besarnya lingkaran kepala. dek dek itu, indak ado ukuran detail untuak panjang sarato lebar kain pembentuk tingkuluak ini. Hal iko menganalogikan duo hal;
1) bahwa indak ado batasan untuak kakuatan pikiran/ isi kepala,
2) tanggung jawek keibuan/ kewanitaan nan indak ado batasnya.
Ini dideskripsikan jo pidato adat:
''“salilik lingkaran kaniang, ikek santuang di kapalo, lebanyo pandindiang kampuang, panjang pandukuang anak-kamanakan. Nan sapayuang sapatagak, di bawah payuang di lingkuang cupak”.''
Nan sapayuang sapatagak mengacu pado anak kamanakan nan ado di dalam kaum, di bawah payuang di lingkuang cupak mengacu pado anak kemenakan non-kaum, tapi dek budayo malakok alah dianggap sabagai bagian dari kaum sendiri.
Terakhir, pamakaian tingikuluak itu surang tidaklah kuek manakan kepala. Karena landasan nan memlingkari kapalo itu surang didisain menyerupai bantuak lingkaran kepala. Pengkondisian disain inilah nan membuatnya kokoh walaupun indak dipasang jo kuat, tanpa bantuan alat untuak manahan bia melekat kuek ka kepala. Hal iko di dalam pidato adaik dikatakan dengan:
“guyahnyo bapantang tangga, kokohnyo murah diungkai”.
Nilai filosofi nan terkandung di dalamnya mirip dengan:
“tagangnyo bajelo-jelo, kanduanyo badantiang-dantiang”,
yaitu indak kaku dalam hal berfikir dan bersikap. Pikiran harus tabukak, indak terbelenggu dek hal-hal nan basifaik teoritis. Karena adaik adolah masalah kemanusiaan nan taruih berjalan.
1. Baju Batabue atau Baju Kuruang
Baju Bundo Kanduang iko dikenal jo namo Baju Kuruang. Sesuai jo namanya, maka, bangun baju iko indak mungkin ketat. Karena, konsep kurungan adolah menyembunyikan apa nan di dalamnya. Oleh dek itu, baju kuruang mestinya longgar tapi indak kedodoran. Lehernya indak mamiliki krah/ lipatan, badannya dihiasi jo babagai motif-motif nan dibuek jo benang perak, emas, dan hiasan lainnya. Lenganya, dililiti jo babarapo hiasan dari benang makau, di mano lilitan tasabuik marupoan perpaduan benang nan ketek dan nan besar. Bagian jahitan pangka lengan juo ditutupi jo hiasan dari benang makau.
Hiasan pado badan dan penutup jahitan pangka lengan mengandung makna wewenang panuah untuak menutupi hal-hal nan dapek mambuek resah masyarakat, walaupun manuruik adaik kebenaran hal tasabuik barangkali salah. Misalnya, berbohong untuak kebaikan, berpura-pura untuak kebaikan, dan lain sebagainya. Barangkali inilah strategi pencitraan (make-up) ala Minangkabau. Hal iko terlihat dari pidato adat:
''“Batabua perak baukia, baturap jo banang ameh, basuji jo banang makau. Panutuik jahik pangka langan, tando mambuhua ndak mambuku, mauleh ndak mangasan”.''
Selanjutnya, hiasan babantuak lilitan garih perpaduan benang ketek dan gadang pado lengan mengandung makna bahwa;
1) bundo kanduang bakarajo jo aturan dan etika,
2) bundo kanduang indak membedakan perlakuan antaro anak-kemenakannya,
3) anak kemenakan tasabuik selalu mengiringi untuak malinduangi dan menjaga bundo kanduang tersebut.
''“Langan balilik suok kida, basisik makau kaamasan, gadang basalo jo nan ketek. Tandonyo bundo bapangiriang, tagak baapuang jo aturan, baukua jangko jo jangkau, unjuak baagak bainggok-an”.''
2. Kodek atau sarung khas Minangkabau
“Bajalan si ganjua lalai, pado pai suruik nan labiah, samuik tapijak indak mati, alu tataruang patah tigo, tibo di lasuang ramuak rampak”.
3. Salempang khas Minangkabau
Salempang marupoan kain hiasan nan  dilingkarkan dari bahu sabalah kiri ka pinggang sabalah kanan. Simpul ikatannya indak mati tapi barupo simpul nan dapek ditarik jo mudah untuak melepaskannya. Salempang iko adolah simbol dari tugeh pokok dari bundo kanduang, iyolah manganai pengelolaan sako dan pusako. Pengelolaan sako bukan bararti menjaga gelar adat, tetapi menjaga dan mendidik atau memperhatikan pandidikan generasi penerus gelar tersebut. Sedangkan pengelololaan pusako bararti mengelola dan mamanfaikan harta sacaro baik untuak kesejahteraan kaumnya. Dalam hal pengelolaan pusako iko bundo kanduang dikenal juo jo sebutan umbuak puro, alias juru kunci harta kaum/ nagari. Hal iko tercermin dari ungkapan pidato adat:
''“Salempang suto bajumbaian,…….., kapalilik anak kamanakan, kapangabek sako jo pusako, nak kokoh lua jo dalam. Kabek salilik babuhua sentak, rapek nagari nak maungkai, tibo nan punyo tangga sajo”.''
4. Tarompa atau sandal
Prinsip dasar nan terkandung di dalamnya adolah ajaran untuak mamiliki dasar dalam bertindak. Dasar itu adolah pengetahuan/ ilmu tantang hal nan akan dihadapi, stategi, persiapan diri lahia dan batin sabalun manyatoan sikap ataupun bertindak. Tujuannya, supaya indak ragu-ragu dalam
Sitticus exiguus
Sitticus exiguus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Sitticus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1903 dek Bösenberg.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Jerman.
Rhipidia (Rhipidia) flabelliformis brevifila
Rhipidia (Rhipidia) flabelliformis brevifila adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Leptostylus aspiciens
Leptostylus aspiciens adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(74333) 1998 VD11
(74333) 1998 VD11 ( ##provisional##) adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 10 November 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Araneus boesenbergi
Araneus boesenbergi adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Araneus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1938 dek Fox.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Cino.
(69937) 1998 UZ21
(69937) 1998 UZ21 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 28 Oktober 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Turanium hladili
Turanium hladili adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Onthophagus mocquerysi
Onthophagus mocquerysi adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Forcipomyia urbana
Forcipomyia urbana adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Panzeria flavicornis
Panzeria flavicornis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Atrichopogon flavipalpis
Atrichopogon flavipalpis adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Masicera morio
Masicera morio adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(454255) 2013 QQ44
2013 QQ44 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.009, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.1.
Masicera morio
Langau iko marupokan parasit Protelean.
(454255) 2013 QQ44
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Ptilogyna (Ctenogyna) bicolor
Ptilogyna (Ctenogyna) bicolor adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Onthophagus argyropygus
Onthophagus argyropygus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Ophiomyia parva
Ophiomyia parva adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Megaselia subaristalis
Megaselia subaristalis adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Coptoeme rotundicollis
Coptoeme rotundicollis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(61316) 2000 ON51
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Aprionus svecicus
Aprionus svecicus adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Ascandra osculum
Ascandra osculum adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Calcarea. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera, subregnum Parazoa, dan regnum Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1886 dek Carter.
Mystropsychoda tansanica
Mystropsychoda tansanica adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Erioptera (Erioptera) trivittata
Erioptera (Erioptera) trivittata adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Anopheles turkhudi
Anopheles turkhudi adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Cyclosa octotuberculata
Cyclosa octotuberculata adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Araneae, kelas Arachnida, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1879 dek Karsch.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Cina, Korea, Taiwan, Japang.
Rhaphuma rybniceki
Rhaphuma rybniceki adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Pelorurus glaucopterus
Pelorurus glaucopterus adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Myaptexaria virilis
Myaptexaria virilis adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(52066) 2002 QF27
(52066) 2002 QF27 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 28 Agustus 2002 dek NEAT di Palomar.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Myaptexaria virilis
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Beirut
Beirut (بيروت Bayrūt, Armenian: Պէյրութ / Բեյրութ, Βηρυτός, Latin: Berytus, Hebrew: Be'erot בְּאֵרוֹת, Aramaic: Birot בירות, Beyrouth, Beyrut) adolah ibukota jo kota tagadang di nagara Lebanon. Dek karano lah lamo indak ado sensus, jumlah panduduak pastinyo indak jaleh; pakiroan taun 2007 adolah antaro 1 juta inggo 2 juta jiwa. Talatak di samananjung di tangah-tangah pantai Lebanon di tapi Lauik Tangah, kota Beirut adolah palabuahan utamo jo tagadang nagari ko. Daerah metropolitannyo tadiri dari kota jo daerah sakuliliangnyo (suburban). Panyabuikan patamo kota metropolis ko adolah di maso Masia Kuno dek surek Tell el Amarna, nan barasa dari abaik ka-15 SM. Kota ko dikataui taruih-manaruih bapanghuni sajak maso tu.
Haliclona (Gellius) fragilis
Haliclona (Gellius) fragilis adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Haliclona dan famili  Chalinidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1980 dek Bergquist & Warne.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Haliclona (Gellius) fragilis dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Trupanea discyrta
Trupanea discyrta adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Urang Cirebon
Urang Cirebon adolah kalompok etnik nan tasebar di sakitar wilayah Kabupaten Cirebon dan Kota Cirebon. Salain itu, suku Cirebon juo dapek ditamui di sabagian Kabupaten Majalengka (sabalah utara atau biaso disabuik sabagai Wilayah "Pakaleran"), sabagian Kabupaten Subang sabalah utara mulai dari Blanakan, Pamanukan, hinggo Pusakanagara jo sabagian Pasisia utara Kabupaten Karawang mulai dari Pasisia Pedes hinggo pasisia Cilamaya di Provinsi Jawa Barat jo di sakitar kacamatan Losari di Kabupaten Brebes, provinsi Jawa Tengah.
Salain itu, Suku Cirebon tasebar di banyak provinsi-provinsi di Indonesia. Pado sensus panduduak 2010 Suku Cirebon bajumlah 1.877.514 jiwa, jo 961.406 laki-laki dan 916.108 padusi. Rasionyo yaitu sakitar 0,79% dari jumlah panduduak sagalo Indonesia pado taun 2010 dari sagalo suku di Indonesia. Provinsi tabanyak nan tadapek suku Cirebon adolah Provinsi Jawa Barat (1.812.842 jiwa), Banten (41.645 jiwa), dan Lampung (8.406 jiwa). Sabanyak 1.425.272 jiwa (75,91%) bamukim di pakotaan jo 452.242 jiwa (25,09%) bamukim di pakampuangan. Masyarakat Suku Cirebon mamaluak agamo Islam.
Pado umumnyo suku Cirebon dikatahui urang sabagai suku banso nan tagabuang dalam suku Jawa jo Sunda, padahal sajatinyo suku Cirebon adolah suku tasandiri dan mampunyoi sijarah sarato adat budayanyo. Tapeknyo pado tahun 2010 suku Cirebon mandapekkan pangakuan sabagai suku tasandiri nan punyo adat budaya, nan mano pado sensus panduduak alah tasadio kolom khusus untuak suku iko dan hal iko barati suku Cirebon alah di akui sacaro nasional dan dalam banegara sabagai suku banso.
Manusuik budayawan kanapo inyo dikatokan suku tasandiri dicaliak dari bahaso daerah nan digunokan masyarakaik Cirebon indaklah samo jo urang suku banso Jawa jo Sunda, masyarakaik Cirebon mampunyoi ciri khas tasandiri dan juo ditunjuakan dari namo-namo urangnyo nan samo sakali indak ado kamiripan jo urang suku Jawa samo Sunda.
Namun, alun ado panalitian labiah lanjuik nan bisa di jalehan tentang karakteristik identik urang suku Cirebon, dan untuak manalusuri kasukuan saurang hal iko bisa di lakukan dari mancaliak garis katurunan dari Bapak saseurang. Salain itu, jiko urang itu alah maraso mampunyoi jiwa jo samangek daerah inyo (daerah suku banso Cirebon) mako inyo berhak ateh suku nan di mukasuik.
" -Wedia Ning Allah (Takuiklah Kapado Allah)
- Gegunem Sifat Kang Pinuji (Mengusung sifat-sifat tapuji kamanusiaan)
Thinophilus pectinifer
Thinophilus pectinifer adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Urang Cirebon
- Den Welas Asih Ing Sapapada (Utamokan cinta kasiah tahadap sasamo)
Thinophilus pectinifer
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Urang Cirebon
- Angadahna Ing Pepadu (Jauhi Patikaian)
- Amapesa Ing Bina Batan (jangan serakah dalam hiduik basamo)
Bahaso
Dahulu Bahaso Cirebon iko digunokan dalam padagangan di pasisia Jawa Barat mulai Cirebon nan marupokan salah satu palabuahan utamo, khususnyo pado abad ka-15 sampai ka-17. Bahaso Cirebon dipangaruhi pulo samo budaya Sunda karano kabaradaannyo nan babatasan langsuang jo wilayah kultural Sunda, khususnyo Sunda Kuningan jo Sunda Majalengka dan juo dipengaruhi oleh Budaya Chino, Arab dan Eropa hal iko dibuktikan jo adonyo kato "Taocang (Kuncir)" nan marupokan serapan Chino, kato "Bakda (sasudah)" nan marupokan serapan Bahaso Arab jo kamudian kato "Sonder (Tanpa)" nan marupokan serapan bahaso eropa (Balando).
Padebatan tentang Bahaso Cirebon sabagai Sabuah Bahaso nan Mandiri talapeh dari Bahaso Sunda jo Jawa alah manjadi padebatan nan cukuik Panjang, sarato malibatkan faktor Politik Pamarintahan, Budaya sarato Ilmu Kabahasoan.
Tadapek pulo duo Aksara dalam bahaso Cirebon iko:
Aksara rikasari
Rikasara Cirebon nan oleh para ahli dikatokan mamiliki katakaitan dengan aksara Palawa mampunyoi tigo caro panulisan jo babarapo gaya tulih (Samengan). Sasandisara (caro manulis rahasio), tujuan caro panulisan iko adolah agar tulisannyo indak bisa dikatahui oleh urang rami, contoh caro panulisan iko dapek ditamui pado surek nan dibaok ka Banten untuak mambantu pangeran Hasanuddin. Angarasara (caro manulih umum), caro panulisan nan biaso dikarajoan dek urang Ajengan (kyai atau urang tahormat) dan basifat umum (indak rahasio) sahinggo bisa dibaco oleh siapo sajo, pado Angarasara gaya tulih atau Samengan sacaro garis gadang dibagi manjadi babarapo yaitu, Kawatu, Layus dan Halif Bandasara (caro manulis rahasio jo mambalutinyo jo doa).
Halif Bandasara tujuan panulisan iko sabananyo samo dengan Sasandisara yaitu untuak hal-hal nan basifat rahasio, hanyo sajo karano dibaluti jo doa pambaoknyo indak sadar kalau inyo sadang mambaok surek pentiang, contohnyo adolah surek nan dibaok oleh Anom Talibrata, banyak syarat-syarat nan dibaluti dengan pambacoan ayat suci al-qur'an katiko mambuek tulisan dengan caro Bandasara, rumiknyo Polah Hikmah (aturan-aturan hikmah) nan diterapkan dalam panulisan Bandasara mambuek indak sambaragan urang dipacayo untuak manuliskannyo.
Aksara cacarakan
Cacarakan Cirebon mancapai maso kaemasan pado pariode sastra sakitar abad ka-16 (taun 1500-an) dimano sastra pasisiran bakambang pasaik, sairiang bapindahnyo kakuasaan politik dari majapahit ka kasultanan-kasultanan Muslim sarupo Cirebon jo Demak pasca banyaknyo ningrat-ningrat, sastrawan, jo saniman Majapahit nan manyingkir ka Bali.
Ado saindaknyo tigo pusat utamo pakambangan sastra pesisiran yaitu di Gresik, Demak, jo di wilayah kasultanan Cirebon nan maliputi Cirebon hinggo Banten pado maso itu.
Babeda jo Demak nan pado maso itu aenjadi rujuakan bagi daerah padalaman sakitarnyo nan mayoritas dihuni oleh suku Jawa(cikal baka daerah Mataram), pakambangan Cacarakan jo sastra pesisiran di wilayah kasultanan Cirebon indak sehomogen jo apo nan tajadi di Demak, heterogenitas antaro pasisia Cirebon nan multi-etnis ditambah jo padalaman Cirebon nan juo dihuni oleh suku Sundanan babeda bahaso dan pola tulisan mambuek Cacarakan jo sastra Cirebon mangakomodir pola-pola ucap jo kabiasaan-kabiasaan sastra dari wilayah sakitarnyo sahinggo manyebabkan teks-teks sastra nan barasa dari wilayah kasultanan Cirebon walau ditulih dengan pola aksara carakan nan indak jauah babeda (Cirebon manerapkan pola aksara cacarakan dengan gaya satu tembok samantaro Jawa manerapkan pola carakan jo gaya duo tembok) namun teks-teks iko indak dimangarati oleh pambaco dari wilayah Jawa bagian tangah.
Ritual adat
Suku banso Cirebon iko meskipun inyo baragamo islam pado pakambangan sijarah kasultanan, tapi urang ko masih malestarikan adat budaya nan alah di karajoannyo salamo iko, diantaro ritual-ritual nan ado iolah;
Budaya sarato ritual-ritual iko dinilai samo masyarakaik suku Cirebon sabagai ritual tambahan nan barado dilua rukun Islam, dan marupokan hasil kreasi dari kaum muslim suku Cirebon nan manganduang nilai-nilai islami.
Haematopota malefica
Haematopota malefica adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Lispocephala ingens
Lispocephala ingens adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
(64922) 2001 YO104
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Iranocoptosia balachowskyi
Iranocoptosia balachowskyi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dolichopeza (Dolichopeza) katoi
Dolichopeza (Dolichopeza) katoi adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(54026) 2000 GH104
(54026) 2000 GH104 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 7 April 2000 dek LINEAR di Socorro.
Exoprosopa aberrans
Exoprosopa aberrans adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dolichopeza (Dolichopeza) katoi
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Exoprosopa aberrans
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
(54026) 2000 GH104
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Eumathes colombicus
Eumathes colombicus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Acalolepta sculpturata
Acalolepta sculpturata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(70691) 1999 UH18
(70691) 1999 UH18 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 30 Oktober 1999 dek Spacewatch di Kitt Peak.