cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lepidomyia abdominalis
Lepidomyia abdominalis adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Pachastrella monilifera
Pachastrella monilifera adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Pachastrella monilifera dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Hybomitra stigmoptera
Hybomitra stigmoptera adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Mimacanthocinus tonkinensis
Mimacanthocinus tonkinensis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Villa differens
Villa differens adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Handiwirman Saputra
Handiwirman Saputra adolah surang parupo kontemporer Indonesia. Handiwirman basamo jo ampek urang kawannyo, iyolah Jumaldi Alfi, Rudi Mantofani, Yunizar, dan Yusra Martunus, tagabuang dalam Kelompok Seni Rupa Jendela (KSR Jendela) nan laia sarato babasis di kota Yogyakarta, DIY.
Hydroporus dobrogeanus
Hydroporus dobrogeanus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Handiwirman Saputra
Handiwirman Saputra basamo 20 parupo Indonesia lainnyo masuak dalam daftar 500 palukih talaris di dunia badasarkan Top 500 Artprice 2008/2009 nan disusun dek sabuah limbago analis pakambangan pasar seni rupo dunia, Artprice, nan babasis di kota Paris, Perancis.
Salain sabagai palukih, Handiwirman dikenal pulo sabagai pamatuang. Inyo marupoan alumni dari Institut Seni Indonesia Yogyakarta (ISI Yogyakarta) (1993-1996). Sabalunnyo inyo manamaikan pandidikan manangah di salah satu SMA di kota Bukitinggi, Sumatera Barat.
(70739) 1999 VN17
(70739) 1999 VN17 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Nopember 1999 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Megaselia subpalpalis
Megaselia subpalpalis adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Allograpta longulus
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Rhipidia (Rhipidia) ingenua
Rhipidia (Rhipidia) ingenua adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Acalolepta socia
Acalolepta socia adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Limnophila (Limnophila) reniformis
Limnophila (Limnophila) reniformis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Palpicrassus paulistanus
Palpicrassus paulistanus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Australopericoma caudata
Australopericoma caudata adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
2013 KF6
2013 KF6 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.485, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 21.1.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Leptoconops rhodesiensis
Leptoconops rhodesiensis adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Topsentia salomonensis
Topsentia salomonensis adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Topsentia salomonensis dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Nannocyrtopogon nitidus
Nannocyrtopogon nitidus adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Sciophila agassis
Sciophila agassis adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Surabaya Samator
Surabaya Bhayangkara Samator adolah salah satu klub voli putra profesional nan bamarkas di Kota Surabaya, Jawa Timur. Klub ko marupokan salah satu klub nan ikuik ka dalam kajuaraan Proliga. Tahun 2019 ko, Surabaya Samator manjadi juara pado Proliga 2019 satalah mangalahan regu Jakarta BNI 46 jo skor 3-1. Sabalumnyo, Surabaya Samator alah parnah bahadapan jo Jakarta BNI salamo Proliga 2019, tapi tigo kali kalah malawan Jakarta BNI.
Sijarah
Surabaya Samator didirian pado 2002 sarato disponsori jo parusahaan Samator Group nan marupoan parusahaan nan mamproduksi gas industri paliang gadang di Indonesia. Surabaya Samator didukung pulo oleh Kepolisian Republik Indonesia untuak mangambangan potensi bola voli nan ado di Indonesia mulai pambinaan hinggo turun di kompetisi sacaro resmi. Karajo samo ko dilakuan di gedung NTMC, Jakarta.
Informasi Pamain
Adonyo Rendy jo Rivan alun langkok tanpa kahadiran Galih Bayu Saputra dalam patandingan. Hal iko dikaranokan Bayu mamiliki kakuatan untuak manjatuhan lawan. Rendy, Rivan, Yuda, Nizar dan Bayu marupoan pamaian Surabaya Samator nan dimasukan ka dalam pamain timnas. Salain kalimo pamain tasabuik, ado pulo Mahfud Nurcahayadi nan masuak ka dalam pemain timnas. Mahfud marupoan pamain voli nan paliang tuo di Surabaya Samator.
Pamain Surabaya Samator indak hanyo pamain lokal, tapi ado pulo pamain asing nan didatangan langsuang dari Kuba, yaitu Yosvani Gonzalez Nicolas jo Reidel Gonzalez Toiran.
Halichondria (Halichondria) isthmica
Halichondria (Halichondria) isthmica adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Halichondria dan famili  Halichondriidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1883 dek Keller.
Katonaia arushae
Katonaia arushae adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Surabaya Samator
Informasi Pamain
Daftar pamain Surabaya Bhayangkara Samator 2019 tadiri dari:
Pholioxenus olexai
Pholioxenus olexai adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Surabaya Samator
Tabel Prestasi Proliga
Prestasi lainnyo nan didapek Surabaya Samator adolah juaro Asian Peace Cup 2019 nan diadokan pado 23-25 Juni 2019 di GOR Simpruk Pertamina Jakarta. Turnamen iko marupokan turnamen persahabatan nan diikuti jo ampek nagaro, Korea Salatan, Korea Utara, Indonesia dan Vietnam, tapi untuak turnamen tim putra hanyo diikuti tigo nagaro yaitu Korea Selatan, Korea Utara sarato Indonesia.
Pholioxenus olexai
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Halichondria (Halichondria) isthmica
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Halichondria (Halichondria) isthmica dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Tabanus longinquus
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Acrophthalmyda sphenoptera
Acrophthalmyda sphenoptera adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Batu Gadang, Lubuk Kilangan, Padang
Batu Gadang adolah salah satu kelurahan nan talatak di kecamatan Lubuk Kilangan, Padang, Sumatera Barat, Indonesia.
Catharsius melancholicus
Catharsius melancholicus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Savignia naniplopi
Savignia naniplopi adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Savignia dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 2002 dek Bosselaers & Henderickx.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kreta.
Stolidodere dequaei
Stolidodere dequaei adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
2007 LY29
2007 LY29 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.153, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 15.5.
Stolidodere dequaei
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2007 LY29
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Dichaetomyia berastagi
Dichaetomyia berastagi adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
(73175) 2002 HH5
(73175) 2002 HH5 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 16 April 2002 dek LINEAR di Socorro.
Atherigona setifemur
Atherigona setifemur adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
(379837) 2011 QP3
2011 QP3 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.097, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 12.9.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Ataxia variegata
Ataxia variegata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Pelargoderus basalis
Pelargoderus basalis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Rhopalomyia gnaphalodis
Rhopalomyia gnaphalodis adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Pelargoderus basalis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Rhopalomyia gnaphalodis
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Ochlerotatus chionotum
Ochlerotatus chionotum adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
Copelatus waltoni
Copelatus waltoni adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Hexatoma (Eriocera) kelloggi
Hexatoma (Eriocera) kelloggi adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Exoprosopa ammophila
Exoprosopa ammophila adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Kota Kinabalu
Kota Kinabalu (disingkek KK; daulu banamo "Jesselton"), adolah ibukota dari nagara bagian Sabah nan talatak di Malaysia Timur. Kota ko marupoan juo pusek pamarentahan untuak Bahagian Pantai Barat nagara bagian Sabah. Kota ko talatak di barat lauik pasisia Kalimantan nan maadok ka Lauik Cino Salatan. Gunuang Kinabalu nan jadi asa namonyo barado di wilayah kota ko, baitu juo jo Taman Tunku Abdul Rahman nan adolah tampek palinduangan kahiduikan lia sato tamasuak wilayah ko pulo. Sampai taun 2010, Kota Kinabalu adolah tampek tingga untuak 452,058 jiwa panduduak samantaro daerah Penampang nan juo maliputi wilayah kota ko mamiliki sakitar 176,667 jiwa. Kok dijumlahan, jumlah populasi area metropolitan Kota Kinabalu adolah 628,725 jiwa.
Sijarah
Sajak abaik ka-15, kawasan Jesselton barado di bawah pangaruah KarajaanBrunei. Pado akhia taun 1800-an, Parusahoan Borneo Utara Inggirih (SBUB) bamulo koloni mandiri di saluruah Kalimantan Utara. Pado taun 1882, parusahoan ko alah mandirian sabuah pamukiman ketek di daerah nan diingek sabagai Teluk Gaya' nan diuni dek suku Bajau. Pamukiman patamo adolah di Pulau Gaya. Namun pado taun 1897, pamukiman patamo ko dibaka habih dan diancuaan dek pajuang kamardekaan Bajau, iyolah Mat Salleh.
Salapeh ancuanyo Pulau Gaya, <abbr title="Parusahoan Borneo Utara Inggirih ">SBUB mamutuihan untuak mamindahan pamukiman ka darek nan labiah mudah dipatahankan co di Taluak Alternatif (kini Taluak Sepanggar) pado taun 1898, namun tanyato indak sasuai jo nan diharokan. Pado taun 1899, Mr Henry Walker, Komisaris Tanah mangidentifikasi sabuah wilayah jo laweh 30 acres jo lebar anam rantai dan panjang kurang labiah satangah kilometer sabagai pangganti Taluak Alternatif.
Akhianyo, Jesselton manjadi sabuah pos dagang utamo di wilayah Borneo Utara, jo padagangan karet, rotan, madu, jo lilin manjadi komoditas utamo. Kareta api alah digunokan untuak mangangkuik barang-barang ka palabuahan Jesselton. Palawanan urang Melayu jo Bajau pado wakatu itu indak baitu signifikan, dan parusahoan juo bakarajo kareh untuak malawan ancaman bajak lauik nan alah lamo tajadi di wilayah iko.
Kota iko alah dibumihanguihan dek pihak Inggirih katiko Parang Dunia Kaduo untuak mancegah kajatuahan ka tangan Japang. Salapeh akuisisi Borneo dek Japang, kota iko baliak dinamokan Api-Api.
Babarapo pamberontakan tahadok pamarintahan tantaro Japang sempat tajadi di Api-Api. Ciek pambarontakan gadang nan tajadi pado 10 Oktober 1943 dekGerilyawan Kinabalu nan marupoan panduduak pribumi. Tantaro Japang manghantikan pambarontakan iko salapeh pamimpinnyo, Albert Kwok, ditangkok jo dibunuah pado taun 1944.
Pado tahap akhia parang, kota iko sakali lai dihancuakan dek tantaro sakutu jo pangeboman siang jo malam dalam wakatu labiah dari anam bulan sabagai bagian dari Kampanye Borneo pado taun 1945. Sabagai akibaik dari aksi iko, hanyo tigo bangunan nan tatap tagak. Parang di Borneo Utara baakhia jo panyarahan diri rasmi Angkatan Darek Japang ka-37 dek Letjen Baba Masao di Labuan pado 10 September 1945.
Salapeh parang baakhia, <abbr title="Parusahoan Borneo Utara Inggirih">SBUB baliak untuak mangatur Jesselton tatapi indak talok untuak mambayia biayo rekonstruksi nan amaik gadang. Mareka manyarahan pangawalan Borneo Utara ka Mahkota Inggirih pado 15 Juli 1946. Pamarintah kolonial baru alah dipiliah untuak mambangun baliak Jesselton sabagai pusek pamarintahan baru, salain Sandakan nan juo alah ancua sawakatu parang.
Pado periode 1948-1955, sabuah Rencana Rekonstruksi jo Pambangunan untuak Borneo Utara alah didirian dek pamarintah Inggirih. Pamarintah Inggirih alah manyatujui dana sabanyak £ 6,051.939 - £ 2,232.882 untuak mambangun baliak dan £ 3,819.057 untuak pambangunan baru. Jalan alah dibangun, palabuahan dibarasiahan dan palabuahan udaro dipeloki. Rekonstruksi pakan jo sektor patanian juo diagiah paratian. Roy Edgardo Parry, Direktur Pendidikan patamo, alah ditunjuak untuak mampasiapkan rencana limo taun untuak pangambangan pendidikan.
Wakatu Borneo Utara basatu jo Sarawak, Singapura jo Federasi Malaya untuak mambantuak Federasi Malaysia pado taun 1963, nagari iko barubah namo dan diingek sabagai Sabah, jo Jesselton tatap sabagai pusek pamarintahan utamo. Jesselton sabagai kota diubah namonyo manjadi Kota Kinabalu pado 30 September 1968 dan manarimo status kota dari pamarintah Malaysia pado 2 Februari 2000.
Etimologi
Kota Kinabalu baasa dari namo Gunuang Kinabalu, nan talatak kurang labiah 50 kilometer ka arah timur lauik kota. Kinabalu baasa dari namo Aki Nabalu nan bamukasuik "tampek nan diharagoi". Aki pulo bamakasuik "niniak muyang" atau "datuak", dan Nabalu adolah namo untuak gunuang dalam bahaso Dusun. Ado juo sumber nan mangatokan baso istilah iko baasa dari Ki Nabalu; Ki bamakasuik "ado" atau "wujuik", dan Nabalu bamakasuik "sumangaik urang mati".
Namo Asli
Salain Jesselton, ado babarapo teori lain soal namo asa Kota Kinabalu. Nan paliang populer, bak nan disabuikan di ateh, adolah Api-Api, atau hanyo Api. Dinamokan baitu dek panduduak satampek, utamonyo kaum Bajau, untuak mamparingati pambakaran kantua pamarintahan Inggirih di Pulau Gaya dek Mat Salleh, sarato kajadian pambakaran lain nan biasonyo dilakukan dek bajak lauik.
Wendy Law Suart manulih soal namo Api-Api dalam bukunyo nan bajudul Lingering Eye, "Di Museum Negara bagian Sabah ado peta Balando Borneo jo Sulawesi batangga tahun 1657, ciek panyalasaian di mano nampak baso Jesselton dari awal memang dibari namo Api Api. Iko mungkin punyo kaitan jo pokok di tepi pantai dengan akar pernafasan (pohon di tapi pantai jo aka panapasan) nan manunjuakan namo nan samo."
Ado pakiroan baso kawasan Kota Kinabalu kini sabananyo dinamoi jo namo batang aia tadakek nan disabuik Sungai Api-Api. Salain Api-Api, ciek lai namo nan dapek dijalehan adolah Deasoka, nan bamakasuik "di bawah pohon karambia". Panduduak Bajau satampek manggunokan namo iko untuak marujuak pado sabuah kampuang di bagian selatan kota nan dipanuahi pohon karambia. Namo lain adolah Singgah Mata nan bamakasuik "mato singgah", tapi dapek juo ditarjamahan sabagai "manyanangan mato". Iko adolah namo nan diagiah dek nalayan dari Pulau Gaya nan marujuak kapado kawasan nan hari iko marupoan pusek Kota Kinabalu.
Pado maso kini, sadonyo namo digunokan sabagai namo jalan atau bangunan di sakaliliang kota. Contohnyo adolah Lintasan Deasoka, Api-Api Centre, jo Jalan Singgah Mata.
Ibu kota
Sabagai ibu kota Sabah, Kota Kinabalu mamainkan paran nan pantiang dalam politik jo ekonomi panduduak di saluruah nagari iko. Iko marupoan daerah pamarintahan utamo nagara di mano talatak hampia sado kantua kamantarian jo limbago pamarintah. Kabanyakan limbago jo departemen pamarintah federal Malaysia juo talatak di Kota Kinabalu. Dewan Undangan Nagari Sabah talatak di Taluak Likas nan tadakek. Ado ampek anggota parlemen (MP) nan mawakili 4 kawasan parlemen di kota: Sepanggar (P.171), Kota Kinabalu (P.172), Putatan (P.173), jo Penampang (P.174). Kota iko juo mamiliah 9 wakil badan legislatif nagara dari daerah DUN Karambunai, Inanam, Likas, Api-Api, Luyang, Tanjung Aru, Petagas, Kepayan, jo Moyog.
Pamarintahan daerah jo definisi kota
Kota iko diatur dek Balai Kota Kinabalu. Walikota kini (2013) adolah Datuak Abidin Madingkir, nan manjabaik dari Datuak Iliyas Ibrahim pado 31 Januari 2011. Datuak Iliyas adolah walikota kaduo salapeh manjabaik dari Datuak Abdul Ghani Rashid pado taun 2006. Kota iko mandapek status kota pado 2 Februari 2000. Sabalun iko diatur dek Kotamadya Kota Kinabalu.
Kawasan kota iko juo marupoan daerah, nan sabalunnyo munisipalitas Kota Kinabalu. Jo area salaweh 351 kilometer persegi, iko adolah daerah nan taketek tapi tapadek di Sabah. Kawasan kota mancakuik Tanjung Aru jo Kepayan di selatan, hinggo Telipok jo Sepanggar di utara. Kawasan kota-kota juo malaweh ka daerah Penampang di selatan pabatehan kota, nan tamasuak kota-kota Donggongon jo Putatan. Kawasan kombinasi Kota Kinabalu (daerah) di Penampang jo Putatan diingek sabagai Greater Kota Kinabalu (Kota Kinabalu Rayo).
Daerah Penampang punyo area salaweh 466 kilometer persegi, dan diatur dek Dewan Daerah Penampang.
Hubuangan Internasional
Babarapo nagara alah mandirikan konsulat mareka di Kota Kinabalu, diantaronyo Australia, Brunei, Finlandia, Indonesia, Japang, Parancih, Swedia jo Baritania Rayo.
Geografi
Kota Kinabalu talatak di pantai barat Sabah. Kota iko talatak di dataran nan sampik di antaro Banjaran Crocker ka timur jo Lauik Cino Selatan kA barat. Ado anam pulau di lua pantai kota. Nan paliang gadang adolah Pulau Gaya nan marupoan bakeh lokasi panduduakan Inggirih nan patamo. Dipakirokan 8.000 urang tingga di sinan. Pulau-pulau ketek nan indak bapanguni, diantaronyo Pulau Manukan, Pulau Mamutik, Pulau Sapi, Pulau Suluk, jo Pulau Sepanggar, talatak di utara basubarangan jo Taman Nasional Teluk Sepanggar.
Tanah rato takonsentrasi di pusek kota, dan ado batehan nan ketat untuak katinggian bangunan: palabuahan udaro talatak 7 km dari kota jo daerah kota barado langsuang dalam jalur panabangan. Kabanyakan kawasan Distrik Pusek Bisnis (Central Business District, (CBD)) hari iko dibangun di ateh tanah reklamasi dari lauik. Kahidupan tumbuahan asli kabanyakan alah hilang, tapi babarapo bukik di dalam kota (talalu curam untuak dibangun gaduang) masih tatutuiki jo hutan hujan tropis. Salah satunyo adolah Signal Hill, nan babatehan jo CBD arah ka pantai. Di kawasan Taluak Likas, siso hutan bakau nan laweh alah hampia hilang. Pado taun 1996, nagara alah manyatokan 24 acre hutan sabagai kawasan nan dilinduangi. Hutan iko kini tanamo sabagai Kota Kinabalu Wetlands. Tampek palinduangan itu dibarikan palinduangan tambahan sabagai Situs Warisan Budayo Nagari pado taun 1998.
Limo pulau (Gaya, Sapi, Manukan, Sulug, Mamutik) nan bahadokan jo kota dipaliharo sabagai Taman Nasional Tunku Abdul Rahman. Taman iko dinamokan Pardano Mantari Malaysia nan patamo, iyolah Tunku Abdul Rahman. Iko marupoan tampek rekreasi populer bagi wisatawan jo panduduak lokal. Pusek Kota Kinabalu kabanyakan marupoan kawasan bisnis jo administrasi pamarintah nan tamasuak Karamunsing, daerah palabuahan (Tanjung Lipat), Signal Hill, Kampuang  Air, Sinsuran, Segama, Asia City, Gaya Street (Kota Lama), Kota Berhasil, Api-Api, Sutera Harbour jo Sembulan. Lingkuangan jo pinggiran parumahan tamasuak Kepayan Ridge, Tanjung Aru, Petagas, Kepayan, Lido, Lintas, Nosoob, Bukit Padang, Luyang, Damai, Likas jo Kolombong. Kota iko samakin bakambang sahinggo manjangkau ka kota Inanam, Menggatal, Sepanggar, Telipok jo selatan pabatehan daerah Penampang, Putatan, jo Lok Kawi.
Kota Kinabalu umumnyo barado jauah dari pusek pamarintahan utamo nagara, talatak kurang labiah 1624 km dari Kuala Lumpur nan barado di Samananjuang Malaysia dan juo 804 km dari Kuching, ibu kota nagari tatangganyo iyolah Sarawak.
Iklim
Kota Kinabalu punyo iklim hutan hujan tropis, di bawah klasifikasi iklim Köppen. Namun, kota iko punyo musim nan nyatonyo labiah basah jo kariang. Pado bulan Februari, kota iko manarimo rato-rato hujan 60mm, nan layak untuak iklim hutan hujan tropis. Duo musim hujan nan manjadi ciri iklim bagian Sabah iko adolah Monsun Timur Lauik jo Monsun  Barat Dayo. Monsoon Timur Lauik tajadi antaro November jo Maret jo suhu dingin dan kurang hujan, samantaro Monsun  Barat Dayo tajadi antaro Mai jo September, nan mambaok suhu paneh jo hujan nan labek. Ado juo duo monsun baturuik-turuik dari bulan April sampai Mei jo dari September sampai Oktober. Parubahan suhu sapanjang taun adolah kaciak. Namun, April jo Mei umumnyo bulan tapaneh, samantaro Desember jo Januari acok dingin. Salamo iko (Desember jo Januari), babarapo galombang angin dingin bahambuih dari Siberia dan kadang-kadang suhu pado awal pagi dapek mancapai 20 °C. Hujan sangaik bavariasi sapanjang tahun. Bulan Februari jo Maret biasonyo musim paneh terik jo kariang wakatu hujan turun dalam periode monsun dakek Oktober. Kondisi kalambaban cukuik tinggi tajadi sapanjang tahun.
Demografi
Indak ado namo atau gala rasmi dan juo demonim untuak manggambarkan rakyaik Kota Kinabalu. Ciek caro mudah untuak manggambarkan urang kota di siko adolah "orang KK". Istilah "K.K-ian" juo kadang-kadang digunokan. Umumnyo, sadonyo urang dari Sabah disabuik "orang Sabah".
Etnik jo agamo
Laporan Statistik Malaysia 2010 manunjuakan baso wilayah Kota Kinabalu bapopulasi 452,058. Kini, panduduak di kota iko punyo babagai campuran kaum joetnis nan babedo. Warga asiang manjadi mayoritas panduduak kota jo 110,556 urang disusul jo Tionghoa (93,429), Bajau (72,931), Kadazan-Dusun (69,993), Bumiputra (59,607), Melayu Brunei (35,835), Murut (2,528), India (2,207) jo lain-lain (5,482). Urang Tionghoa kabanyakan adolah urang Hakka jo sabagian gadang tingga di daerah Luyang. Distrik Penampang dihuni dekKadazan, kaum Bajau kabanyakan tingga di Likas, Sembulan, jo Karambunai, sadangkan Urang Melayu Brunei buliah ditamuan di sekita kota.
Urang Melayu Brunei jo Bajau baragamo Islam. Kadazan manjalankan agamo Kristen, sadangkan urang Cino manjalankan agamo Buddha atau Kristen. Ado juo sajumlah ketek panganuik Hindu, Sikhisme, Animisme; sajumlah ketek Sekularisme lai ado juo.
Ado juo sajumlah gadang urang Filipina di Kota Kinabalu. Galombang patamo imigran tibo pado abaik ka-15 wakatu panjajahan Spanyol, sadangkan babarapo pangungsi tibo pado awal 1970-an karano masalah pambarontakan di selatan Filipina. Sajumlah gadang dari mareka hari iko tadiri dari pakarajo asiang nan tibo dari taun 1970-an sampai kini. Kabanyakan pandatang awal alah baraliah kawarganagaraan manjadi rakyaik Malaysia, namun ado juo nan masih hiduik tanpa dokumentasi di sakaliliang kota iko nan dianggap sabagai pandatang haram. Kabanyakan pandatang Filipina adolah baetnis Suluk jo Tausug. Ado juo sajumlah gadang masyarakaik Indonesia nan tingga di sakaliliang kota nan sabagian gadang datang dari Sulawesi, Jawa, Kalimantan, jo pulau Flores, bagian dari Kapulauan Sunda Kecil.
Ado sajumlah kaciak panduduak India, Pakistan jo Eurasia nan manatap di sakaliliang kota. Baru-baru iko juo jumlah ekspatriat nan tingga di kota, baiak sacaro samantaro atau tatap juo maningkek. Kabanyakan datang dari Korea Selatan, Japang, Australia, dan juo Eropa.
Pakawinan bukanlah suatu hal nan lua biaso di siko dan panikahan campua antaro Tionghoa - Kadazan adolah amaik biaso. Anak-anak banso campuran Kadazan dan Tionghoa disabuik sabagai Sino-Kadazan atau hanyo "Sino".
Bahaso
Panduduak Kota Kinabalu umumnyo babicaro Bahaso Melayu jo bahaso kreol Sabah. Hampia 50% panduduak Kota Kinabalu katurunan Tionghoa. Bahaso Hakka joMandarin ditutuakan dek urang Cino. Salain itu, kabanyakan urang Cino juo dapek babicaro dalam bahaso Kanton. Hampia sadoalah panduduak juo dapek babicaro bahaso Inggirih, tautamo generasi mudo. Pado hari iko, kabanyakan urang alah dapek babicaro dalam bahaso Inggirih dasa. Namun, babarapo payah babicaro lanca karano pabandoharoan kato nan tabateh dan kurangnyo panggunoan bahaso Inggirih sabagai lingua franca pacakapan di kalangan rakyaik Sabah sacaro kasaluruahan.
Ekonomi
Salain manjadi ibu kota, Kota Kinabalu juo marupoan pusek utamo industri jo komersial bagi Sabah. Ekonomi didominasi dek sektor industri utamo sarupo patanian, parikanan, kahutanan, jo minyak dan gas. Dari sagi sijarah, sektor sekunder manguasoi ekonomi, tapi dek karano urbanisasi nan pasek jo pambangunan ekonomi, sektor sekunder iko kudian palahan-lahan manurun. Labiah-labiah lai baru-baru iko, ciek langkah ka arah nan labiah ka industri babasis sektor jaso alah dilakukan. Parusahoan dalam nagari, lua nagari, jo bank padagangan internasional, sarato babarapo parusahoan asuransi jo parusahoan lain punyo kantua pusek atau cabang mareka di siko.
Babarapo industri jo parusahoan manufaktur juo punyo pabrik mareka di siko tarutamo di daerah-daerah industri sarupo Likas, Kolombong, jo Inanam. Pambangunan bakalanjuikan dari 8320 acre Taman Industri Kota Kinabalu (KKIP) di Sepanggar juo batujuan untuak maningkekkan kagiatan industri jo komersial di kota jo manjadi pusek patumbuahan utamo di Malaysia Timur, sabagaimano juo tujuan untuak wilayah BIMP-EAGA (Kawasan Patumbuahan ASEAN Timur Brunei - Indonesia - Malaysia - Filipina). Kota Kinabalu juo manjadi tuan rumah babarapo kagiatan nasional, regional, dan juo konferensi internasional atau pameran dagang pado satiok taun tamasuak Ekspo Internasional Biennial Sabah, Konferensi Pelancongan Asia Pasifik dek Konferensi PBB mengenai Perdagangan dan Pembangunan (UNCTAD), Kongres Teknik Australia ASEAN, sarato lain-lain lagi. Kagiatan bak cando iko biasonyo diadokan di resort Sutera Harbour.
Darek
Jalan padalaman nan mangubuangkan bagian kota nan balainan umumnyo dikataui sabagai jalan nagari. Jaringan jalan iko dibangun dan dikalola dek Departemen Pakarajoan Umum Malaysia. Kabanyakan jalan padalaman utamo adolah jalan rayo kamba. Salah satu jalan utamo di siko adolah Jalan Lintas-Jalan Tuaran Bypass, nan bafungsi sabagai jalan lingka, mangaliliangi kota dan mangubuangkan daerah jo daerah pinggiran di sakitar sarupo Putatan, Penampang, Luyang, Likas, Inanam, Menggatal, Sepanggar, dan Tuaran. Kota Kinabalu dihubuangkan dek jalan tol jo kota-kota nan bajauahan di sakaliliang Sabah tautamo malalui jalan federal nan dikalola dek Departemen Pakarajoan Umum. Jalur jalan rayo dari kota iko tamasuak:
Ciek sistem kareta api nan dulunyo diingek sabagai Kareta Api Borneo Utara alah didirian pado taun 1896 dek Parusahoan Borneo Utara Inggirih. Inyo alah dibangun nan batujuan utamo untuak mangangkuik komoditas dari padalaman ka palabuahan di Kota Kinabalu sawaktu panjajahan Inggirih dulu. Jalur kareta api manghubuangkan kota iko joTenom dan babarapo kota-kota lain; iko juo marupoan ciek-cieknyo sistem kareta api nan ado di Malaysia Timur. Pado hari iko, sistem kareta tasabuik dikana sabagai Kareta Nagari Sabah dan manyadiokan layanan harian bagi panumpang, wisatawan, sarato transportasi kargo. Sabuah parusahoan tapisah nan baoperasi sabagai transportasi rekreasi pariwisata juo disabuik Kereta Borneo Utara. Satasiun kareta jo halte utamo talatak di Tanjung Aru.
Udaro
Bandara Internasional Kota Kinabalu (KKIA) ​​(Kode ICAO: WBKK) manyadiokan panabangan nan mangubuangkan Kota Kinabalu jo tujuan domestik dan internasional nan lain. Iko marupoan hub kaduo untuak Panabangan Malaysia dan AirAsia nan tadiri dari duo terminal. <abbr title="Bandara Internasional Kota Kinabalu">KKIA marupoan palabuahan udaro kaduo tasibuak di Malaysia salapeh Bandara Internasional Kuala Lumpur dan marupoan salah satu pintu masuak utamo ka Sabah dan Malaysia Timur.
Babarapo tujuan panabangan dari palabuahan udaro iko mancakuik Jakarta, Shenzhen, Seoul, Shanghai, Guangzhou, Hong Kong, Macau, Cebu, Singapura, Taipei, Kaohsiung, dan kota-kota lain, baiak di dalam atau di lua Malaysia. Salain itu <abbr title="Bandara Internasional Kota Kinabalu">KKIA juo marupoan hub kaduo untuak MASwings, nan malayani panabangan ka kota-kota kaciak dan padesaan di Malaysia Timur.
Lauik
Kota Kinabalu punyo duo palabuahan iyolah Palabuahan Kota Kinabalu jo Palabuahan Kontainer Teluk Sepanggar (SBCP). Palabuahan Kota Kinabalu bafungsi sabagai palabuhan kargo, samantaro SBCP baoperasi sabagai basis Angkatan Laut untuak Angkatan Laut Malaysia, depot minyak jo sadoalah kargo kontainer. Pado taun 2004, Palabuahan Kota Kinabalu mangalola kurang labiah 3,6 juta ton kargo, katigo tatinggi di nagari iko salapeh Palabuahan Sandakan jo Palabuahan Tawau. Bagaimanopun mangandalikan jumlah palabuahan kontainer di nagari iko adolah jo 153,793 kontainer nan dioperasikan pado taun 2006. Sado palabuahan di Sabah dikalola dan dioperasikan dek Sabah Ports Sdn Bhd.
Layanan Feri Kota Kinabalu adolah terminal panumpang feri nan talatak di Jesselton Point dakek palabuahan KK nan manyadiokan layanan feri dan parahu bamotor ka pulau-pulau tadakek untuak wisatawan sarato bagi panumpang nan tingga di pulau-pulau. Ado juo layanan feri tatok ka Labuan.
Pangadilan jo panagakan hukum
Kompleks Pangadilan talatak di sapanjang Jalan Pantai di pusek kota. Iko mancakuikPangadilan Tinggi, Mahkamah Tingkek, dan Pangadilan Hakim.
Markas polisi lalu linteh di kota iko talatak di sapanjang Jalan Dewan dakek Gaya Street, dan markas polisi lauik dakek palabuahan feri dakek Jalan Tun Razak.
Panjaro Kota Kinabalu talatak di Kepayan. Sel-sel panjaro juo ado di kantua-kantua polisi di sakaliliang kota.
Kasihatan
Ado tigo rumah sakik jo ciek klinik publik di Kota Kinabalu. Rumah Sakik Queen Elizabeth, talatak di sapanjang Jalan Penampang dan itu adolah rumah sakik umum nan tagadang di Sabah. Dibangun pado taun 1957, itu adolah pusek kasihatan nan paliang pantiang di kota jo marupoan salah satu dari tigo rumah sakik umum di Sabah. Rumah Sakik lain adolah Rumah Sakik Spesialis Likas (Likas Specialist Hospital). Rumah Sakik Mesra Bukit Padang (Bukit Padang Mental Hospital), nan dibukak pado taun 1971, manyadiokan layanan psikiater bagi nagari Sabah. Klinik Kasihatan Luyang talatak kurang labiah 6 kilometer dari pusek kota. Ado juo babarapo klinik gigi umum di sakaliliang kota, dan juo klinik desa di pinggiran kota.
Pusek Medis Sabah di Damai adolah rumah sakik swasta nan tagadang di Sabah. Ciek lai pusek medis swasta adolah Pusek Spesialis Damai. Ado banyak klinik swasta nan baoperasi di sakaliliang kota.
Universitas
Universitas Malaysia Sabah (UMS) marupoan universitas nan tagadang di Sabah dan didirian pado taun 1994. Kampus utamonyo talatak di sabidang tanah salaweh 999 acre di ateh bukik nan mangadok Lauik Cino Selatan di Taluak Sepanggar, kurang labiah 10 kilometer di utara pusek kota. Iko juo punyo kampus cabang di Labuan dan dianggap sabagai salah satu universitas nan paliang rancak di Malaysia. Universitas tatuo di Sabah adolah Universitas Teknologi Mara Sabah nan alah didirian dek UiTM jo Yayasan Sabah pado taun 1973. Universitas iko alah disahkan dek dewan Kota Kinabalu sabagai universitas bebas sarok. Ado juo babarapo perguruan tinggi swasta sarupo TARUMT, Universitas Tun Abdul Razak, Universitas Internasional AlmaCrest, Kolej INTI, College Komersial Kinabalu, jo Sikolah Tinggi Informatika. Banyak panduduak nan kayo mangirim anak-anak mareka ka lua nagari baiak untuak malanjuikan pandidikan manangah atau perguruan tinggi.
Papustakaan
Kantua Papustakaan Nagari Sabah talatak di Jalan Penampang dan marupoan papustakaan tagadang di nagari iko. Papustakaan-papustakaan umum lain tamasuak Papustakaan Kota Kinabalu, Papustakaan Cabang Penampang jo Papustakaan Kampuang  Menggatal. Sadoalah papustakaan iko dikalola dek Departemen Papustakaan Nagari Sabah. Salain itu, papustakaan juo tasadio di sikolah-sikolah, perguruan tinggi, atau kampus universitas.
Kabudayoan
Ado babarapo tampek budayo di kota iko. Museum Sabah nan talatak dakek Rumah Sakik Queen Elizabeth adolah museum utamo Sabah. Di dakek museum juo ado Pusek Sains jo Teknologi, Galeri Seni Sabah, jo Taman Etno Botani. Wisma Galeri Seni Budaya manjadi tuan rumah tingkek internasional sarato pameran seni regional. Bangunan Hongkod Koisaan di Penampang juo marupoan rumah bagi Asosiasi Kabudayoan Kadazan-Dusun (KDCA). Inyo manjadi tuan rumah pesta tahunan Kaamatan atau Pesta Panen, dan kontes kecantikan Unduk Ngadau nan diadokan sarantak di bulan Maret. Kampuang Monsopiad juo manampilkan patunjuakan budayo nan bakaikan jo kabudayoan Kadazan-Dusun. Inyo dinamokan sasuai jo namo legenda pahlawan pamburu kapalo Kadazan-Dusun, iyolah Monsopiad.
Kawasan basajarah
Lapangan Merdeka marupoan situs dimano deklarasi pambantuakan Malaysia tajadi. Panyatoan itu diumumkan dek pardano mantari Sabah nan patamo yaitu, Tun Fuad Stephens pado 16 September 1963, juo diingek sabagai Hari Malaysia. Pado hari iko, situs tasabuik manjadi tuan rumah pado parayoan Hari Kota tahunan pado 2 Februari, Hari Mardeka pado 31 Agustus, jo babarapo festival lain.
Menara Jam Atkinson ado di Kota Berjaya. Menara jam iko alah dibangun dek Mary Edith Atkinson pado taun 1905 untuak manganang anaknyo, Francis George Atkinson. Menara iko dulunyo digunokan untuak mambantu jalur kapa-kapa. Inyo marupoan ciek dari tigo struktur paninggalan Parang Dunia Kaduo nan ado inggo kini. Ciek lai situs paringatan nan tanamo di siko adolah Peringatan Perang Petagas nan talatak di <abbr title="Bandara Internasional Kota Kinabalu">KKIA. Itu adolah sabuah situs paringatan untuak manganang mareka nan alah tewas katiko malawan tantaro Japang salamo Parang Dunia Kaduo. Iko juo marupoan tampek di mano gerilyawan Kinabalu alah dibunuah dek tantaro Japang pado taun 1944. Salain itu, Monumen Double Six, nan talatak di Sembulan turuik manjadi simbol paringatan bagi nagara Sabah. Tugu iko marupoan sabuah situs paringatan untuak mangingek Tragedi Double Six pado 6 Juni 1976 nan manalan korban pardano mantari Sabah nan patamo yaitu, Tun Fuad Stephens.
Kawasan rekreasi jo konservasi
Ado banyak tampek rekreasi jo kawasan konservasi di Kota Kinabalu. Anjuang Samudra ( KK Waterfront) diantaronyo marupoan tampek hiburan tapi pantai di pusek kota nan punyo restoran, kafe, pub, jo klub malam. Royal Sabah Turf Club di Tanjung Aru juo manjadi tuan rumah untuak acaro pacu kudo mingguan tapi kini inyo alah ditutuik jo dipindahan ka Lapangan Pacuan Kudo Tambalang di Tuaran disababkan dek pangambangan Bandara Internasional Kota Kinabalu. Kareta Api Borneo Utara nan mamuloi pajalanan dari satasiun Tanjung Aru juo manawarkan wisata indah desa di Bagian Pantai Barat dan Bagian Pedalaman. Pajalanan kareta iko baakhia di Tenom. Salain itu, Sutera Harbour Golf and Country Club dakek pusek kota nan dibangun di ateh tanah reklamasi jo alah siap sapanuahnyo. Inyo punyo sabuah lapangan golf jo duo hotel.
Tanjung Aru, nan talatak di 6 km dari pusek kota marupoan salah satu pantai di Pantai Barat. Namonyo diambiak dari pohon sena (sajinih pohon lokal nan disabuik Aru) nan tumbuah di daerah pantai. Pantai iko punyo panjang labiah kurang 2 km dan dilangkoki jo babarapo waruang makanan jo minuman, restoran, dan juo klub-klub hiburan malam. Di dakek daerah Tanjung Aru ado Kinabalu Golf Club, Kebun Raya Putera Philip, Klub Kapal Layar KK, dan Resort Pantai Shangri-La. Pantai iko sangaik tanamo jo kaindahan pamandangan matohari tabanam nan dapek dinikmati banyak urang.
Talatak di dalam kawasan Taluak Likas adolah Cagar Buruang Kota Kinabalu. Jo area salaweh 24 acre, inyo marupoan kawasan hutan asali nan masih ado inggo kini di sapanjang wilayah pantai kota Kinabalu. Kawasan iko disampaikan pado September 1996 dek pamarintah nagari untuak mananamkan kasadaran tahadok nilai lahan basah. Zoological and Botanical Gardens Sabah ( Lok Kawi Wildlife Park) itu talatak di Lok Kawi, kurang labiah 20 km di selatan kota. Taman iko marupoan kabun nan patamo di Sabah. Talatak di sabidang tanah salaweh 280 acre, inyo juo dapek dikatokan sabagai kabun binatang tagadang di Malaysa.
Taman Tun Fuad Stephens nan talatak di Bukit Padang nan marupoan tampek jogging jo mandaki nan populer di kalangan panduduak satampek. Inyo dikaliliangi dek hutan jo ado sabuah danau buatan manusia. Inyo punyo babarapo kadai makanan jo rstoran. Taman Tunku Abdul Rahman adolah Taman Nasional nan tadiri dari pulau Sapi, Mamutik, Manukan, Sulug dan Gaya. Iko adolah tampek nan paliang populer untuak manyalam. Taman iko dapek disinggahi jo manggunokan parahu nan ado di terminal feri dan hanyo mambutuahkan wakatu kiro-kiro 15 sampai 30 minik untuak sampai ka sinan. Sungai Babagon, di Penampang, jo aia mancua Kiansom dakek Inanam juo marupoan tampek nan populer untuak piknik jo mandi.
Di daerah pedesaan, labih kurang 70 km dari Kota Kinabalu, adolah Taman Nasional Banjaran Crocker, dakek jo Keningau. Taman Crocker adolah tampek nan populer untuak pandakian jo pakemahan hutan. Salain itu, Kota Kinabalu juo marupoan pintu masuak ka salah satu taman nasional nan paliang populer di Malaysia, iyolah Taman Nasional Kinabalu. Pajalanan ka taman iko mamakan wakatu duo jam dari kota jo di sinanlah latak Gunuang Kinabalu. Salain itu, Cagar Rafflesia, (30 km dari kota) nan ado di Tambunan dan babatehan jo Taman Nasional Banjaran Crocker, juo marupoan tampek manariak dek wisatawan. Spesies bungo tagadang di dunia, iyolah Rafflesia, tasadio di siko. Dakek dari siko ado juo Gunuang Emas Highland Resort nan marupoan ciek lai tampek nan tanamo jo pamandangan dan cuaco dingin. Ladang Buayo Tuaran, nan ado di 30 km ka utara kota punyo 1.400 ikua buayo dalam kandang, manjadikannyo nan tagadang di Sabah.
Atraksi lain
Menara Tun Mustapha, marupoan bangunan nan kaduo tatinggi di pulau Kalimantan salapeh Wisma Sanyan di Sibu jo diikuti dek Gaduang Kamantarian Kauangan Brunei di Bandar Seri Begawan, Brunei Darussalam.
Bangunan lain nan manariak pangunjuang adolah rumah batiang tinggi nan dapek ditamukan di daerah Sembulan, Tanjung Aru, Kampuang  Likas, jo Desa Pondo di Pulau Gaya. Rumah-rumah iko dibangun di ateh parairan pantai dangka jo marupoan rumah khusus bagi kaum Bajau jo panduduak Suluk dan Tausūg.
Musajik Sabah di Sembulan juo marupoan musajik tagadang di Sabah samantaro Musajik Kota di Taluak Likas marupoan ciek lai kaunggulan tapantiang di kota.
Kawasan pabalanjoan
Kota Kinabalu juo punyo babarapo pusek balanjo nan manariak banyak pangunjuang. Iko tamasuak Kompleks Karamunsing, Centre Point, Wisma Merdeka, Warisan Square, Plaza Wawasan, Kompleks Asia City, City Mall, KK Plaza, Suria Sabah dan pusek balanjo tagadang iyolah 1Borneo. Kawasan pabalanjoan nan baru dibangun di Kota Kinabalu tamasuak Suria Sabah Shopping Mall nan kini ado GSC Kota Kinabalu dan juo Megalong Shopping Mall nan talatak di Penampang. Di Karamunsing pulo, ado Kompleks Karamunsing. Salain itu, di pasa pakan Gaya Street ado banyak padagang kaki limo lokal nan manjua babagai barang jo suvenir etnik budayo tradisional. Pasa Kraftangan Kota Kinabalu (nan sabalunnyo diingek sabagai Pasa Filipina) atau Kota Kinabalu Handicraft Market juo manjua karajinan, souvenir, jo makanan tradisional.
Olahraga
Kompleks Olahraga Likas Kota Kinabalu manyadiokan fasilitas untuak babagai kagiatan olahraga jo rekreasi untuak panggunoan umum. Antaro lain inyo juo punyo stadion sipak bola, hoki, badminton, tenis, squash, gym, kolam ranang ukuran Olimpiade. Iko adolah kompleks olahraga nan tagadang di Sabah jo alah manjadi tuan rumah babarapo acaro olahraga internasional. Stadion Likas adolah rumah bagi tim sipak bola (SabaHawks) nan juo dikana sabagai Sabah FA nan sadang batandiang dalam Liga Utamo Malaysia. Ado ciek lai kompleks olahraga di Penampang nan juo punyo sabuah stadion sipak bola baukuran panuah.
Kota Kinabalu juo alah manjadi tuan rumah untuak babarapo acaro olahraga tingkek nasional sarupo SUKMA 2002, sarato kajuaroan internasional sarupo Kajuaroan Karate Dunia 1994 dan Kajuaroan BWF Super Series 2008. Salain itu, inyo juo marupoan titiak awal Tantangan Borneo Safari 4x4 internasional tahunan. Kota iko juo manjadi tuan rumah dan marupoan salah satu sirkuit untuak F2 Parahu Daya UIM Seri Piala Dunia nan dilangsuangkan pado bulan Desember satiok taun sajak 2007.