cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Helius (Helius) apophysalis
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(64361) 2001 UK98
(64361) 2001 UK98 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 17 Oktober 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Tripteroides christophersi
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
Trichipochira aruensis
Trichipochira aruensis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(79205) 1993 UN8
(79205) 1993 UN8 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 20 Oktober 1993 dek E W Elst di La Silla.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
(10636) 1998 QK56
(10636) 1998 QK56 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.513, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 17.5.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Moneilema
Moneilema adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2009 BE
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(341520) Mors-Somnus
(341520) Mors-Somnus (2007 TY430) adolah sabuah objek Transneptunus. Saroman objek Transneptunus pado umumnyo, objek ko mangorbit Matoari dari jarak nan labiah jauah dari planet Neptunus.
Exechia obediens
Exechia obediens adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(341520) Mors-Somnus
Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.268, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 6.8.
Engelepogon collarti
Engelepogon collarti adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Safiatuddin Syah
Sultanah Safiatuddin Syah (m. 1641-1675), atau gala langkoknyo Sri Paduka Sultan Tajul Alam Safiatuddin Syah Berdaulat Zillullah fil Alam Khalifatullah, adolah urang padusi patamo dari ampek urang padusi nan panah manjadi panguaso di Kasultanan Aceh pado abaik ka-17. Safiatuddin adolah anak dari Sultan Iskandar Muda (m. 1607-1636) jo bini dari Sultan Iskandar Tsani (m. 1636-1641), nan mamarentah Aceh sabalunnyo. Safiatuddin naiak takhta tigo ari satalah wafaiknyo suaminyo, Sultan Iskandar Tsani.
Safiatuddin didukuang dek para ulama, palimo, bangsawan, jo rangkayo Aceh dalam manjalanan pamarentahannyo. Catatan Balando manyabuik ampek urang gadang nan mandukuangnyo, iyolah Lebai Kuta Kali, Maharaja Sri Maharaja, Maharaja Adonna Lela, jo Laksamana Paduka Tuan. Di maso pamarentahannyo, Kasultanan Aceh manguasoi babagai jalua padagangan di Salek Malaka jo tampek-tampek sumber ekonomi di pulau Sumatera jo Samananjuang Malaka. Padagang-padagang dari Timur Tangah, India (Gujarat, Benggala, Tamil), Eropa (Balando, Inggirih), jo Cino, sarato dari babagai daerah di nusantara lainnyo ramai badatangan. Safiatuddin mambagi jatah barang dagang nan cukuik kapado para padagang asiang, tapi tageh pulo malinduangi hak jatah untuak kasultanan jo para padagang nagari Aceh.
Salain tu, baliau tamusaua juo sabagai surang nan sangaik patuah manjalanan ajaran agamo Islam. Syekh Nuruddin ar-Raniri adolah salah satu ulama nan mandapek tampek taoromaik dek sultanah ko, dan acok dimintanyo mambari saran jo mangaja masaalah kaagamoan. Babarapo kitab karya Ar-Raniri tantang sijarah, bahaso, jo ukum nan diasiaan samaso pamarentahan sultanah ko, antaro lain Shiratul Mustaqim, Syaiful Qutub,  jo Bustanus Salatin fi Dzikril Awwalin wal Akhirin. Sultanah mamintak juo ka Syekh Abdur Rauf Singkil, nan kudian manulih kitab fikih karyanyo nan tamusaua Mir'atut Tullab. Pangalano Arab Al-Mutawakkil nan singgah di Aceh manyabuik baso sultanah adolah surang nan darmawan, pandai jo mangarati ilimu Kuraan, sarato namo "Safiatuddin" jo "Syah Berdaulat" tacetak pado kaduo kapiang mato uang.
(76661) 2000 HP39
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Tabanus johnsoni
Tabanus johnsoni adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Rhochmopterum
Rhochmopterum adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Macrargus carpenteri
Macrargus carpenteri adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Macrargus dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1894 dek OP-Cambridge.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Palearktik.
Rhochmopterum
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Reburrus aquilonius
Reburrus aquilonius adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(433269) 2013 AH38
2013 AH38 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.067, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.7.
Reburrus aquilonius
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Engelepogon collarti
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Odontocera ornaticollis
Odontocera ornaticollis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(433269) 2013 AH38
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Odontocera ornaticollis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Hyphydrus variolosus
Hyphydrus variolosus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
(67887) 2000 WA59
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Ocyptamus sativus
Ocyptamus sativus adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Craniella lentiformis
Craniella lentiformis adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Craniella dan famili  Tetillidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1898 dek Thiele.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Craniella lentiformis dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Calyxochaetus hastatus
Calyxochaetus hastatus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
(72479) 2001 DO38
(72479) 2001 DO38 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 19 Pebruari 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(66777) 1999 TD221
(66777) 1999 TD221 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Oktober 1999 dek CSS di Catalina.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Gymnopapuaia sexvittata
Gymnopapuaia sexvittata adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Clytocosmus lichtwardti
Clytocosmus lichtwardti adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Onthophagus ursus
Onthophagus ursus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Bactrocera abdolonginqua
Bactrocera abdolonginqua adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Astenus
Astenus adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
(301037) 2008 SN291
(301037) 2008 SN291 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.081, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 12.9.
Canthon acutus
Canthon acutus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Onthophagus solmani
Kumbang iko punyo antena lamela.
Chlorophorus curvatofasciatus
Chlorophorus curvatofasciatus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Glaphyra misella
Glaphyra misella adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Sycon schmidti
Sycon schmidti adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Calcarea. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera, subregnum Parazoa, dan regnum Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1872 dek Haeckel.
Mesosa tonkinensis
Mesosa tonkinensis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dolichocoxys femoralis
Dolichocoxys femoralis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Gnathostrangalia longiceps
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Anelaphus michelbacheri
Anelaphus michelbacheri adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Alcidion inornatum
Alcidion inornatum adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Bahaso Serawai
Bahaso Serawai adolah bahaso dari rumpun bahaso Malayu Tangah nan dipakai dek urang Serawai di wilayah Kabupaten Seluma jo Kabupaten Bengkulu Selatan, Bengkulu.
Bahaso ko mampunyoi duo dialek, iyolah dialek Serawai jo dialek Manna. Ciri dialek Serawai adolah pamakaian uruf o dalam kato-katonyo, misanyo kemano, sapo untuak kato-kato kama, sia dalam bahaso awak; sadangkan dialek Manna mamakai uruf au dalam kato-katonyo, misanyo kemanau, sapau untuak kato-kato tu. Ciri lainnyo pamakaian uruf g untuak uruf r dalam bahaso Melayu, misanyo gegak untuak kato Malayu gerak; dan untuak akiaran nya dalam bahaso Melayu, dalam bahaso Serawai digunoan uruf o pulo, misanyo kato  Malayu anjingnya manjadi anjingo dalam bahaso Serawai. Pangacualiannyo iolah kok kato nan dipakai lah baakiaran o pulo, misanyo kato mako manjadi katoyo.
Esenbeckia biclausa
Esenbeckia biclausa adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Coenosia montana
Coenosia montana adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Cerodontha spinata
Cerodontha spinata adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Nupserha nigriceps
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(79206) 1993 VX1
(79206) 1993 VX1 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 11 Nopember 1993 dek S Ueda, H Kaneda di Kushiro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Synepidosis voluptuaria
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
(56862) 2000 QS90
(56862) 2000 QS90 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 25 Agustus 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(58125) 1981 EO31
(58125) 1981 EO31 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Maret 1981 dek S J Bus di Siding Spring.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Ectenessa argodi
Ectenessa argodi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Melanagromyza pseudolappae
Melanagromyza pseudolappae adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Icariotis
Icariotis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Melanagromyza pseudolappae
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Icariotis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Psectrosema manii
Psectrosema manii adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Antocha (Antocha) basivena
Antocha (Antocha) basivena adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(78026) 2002 JJ72
(78026) 2002 JJ72 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 8 Mei 2002 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Canthon acutoides
Canthon acutoides adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Phileris possompesi
Phileris possompesi adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Craniella longipilis
Craniella longipilis adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Craniella dan famili  Tetillidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1904 dek Topsent.
Batrachorhina vadoniana
Batrachorhina vadoniana adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Acritus helferi
Acritus helferi adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Canthon acutoides
Kumbang iko punyo antena lamela.
Nemorilla
Nemorilla adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Karupuak jangek
Karupuak Jangek karupuak jangek adolah karupuak nan tabuek dari kulik hewan sarupo kulik jawi ataupun kulik kabau. karupuak nan di buek jo kulik hewan ko biasonyo dinamoan karupuak kulik atau rambak. karupuak jangek biasnyo dimakan jo menu utamo ataupun di makan jo lontong. ditiok daerah, namonyo babeda-beda, kalau di sumatra barat namo nyo karupuak jangek. Di sumatra barat kekhasan karupuak jangek ko taruih dijago, dengan mambuek nyo jo kulik jawi atau kulik kabau. Kulik ko diambiak di pamotongan hewan.
Caro Pangolahannyo
angolahan karupuak jangek ko mambutuahan wakatu nan cukuik lamo. Satidaknyo mamakan wakatu baminggu-minggu. Karano kulik kabau atau jawi ko paralu di jamua cukuik lamo, dan malalui proses lainnyo hinggo bisa sampai panggorengan dan lain sabagainyo. Mangkonyo karupuak jangek ko di jua jo harago nan cukuik maha. Tapi ado juo karupuak jangek ko nan di jua di kadai-kadai ketek jo harago nan labiah murah.
Burundi
Burundi adolah sabuah nagara tanpa lauik di daerah Danau-danau nan Gadang di tangah benua Afrika. Nagara ko babateh jo Rwanda di utara, Tanzania di selatan jo timur, sarato Republik Demokratik Kongo di barat.
Karupuak jangek
Mancari kulik kabau atau kulik sapi
Manganai pangolahannyo, langkah partamo mancari kulik kabau atau sapi di tampek pamotongan.
Marandam Kulik
Tujuannyo adolah untuak di cuci, dibarsiahan dari darahnyo nan lakek pado kulik sampai barasiah.
Tabanus kesseli
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Karupuak jangek
Marabuik Kulik
Kulik nan alah di barasiahan, lalu di abuih untuak mangilangan bulu-bulu nan masih ado atau nan masih malakek. Caronyo adolah jo maabuih, maangkekannyo jo pisau.
Marabuih Ulang Kulik jo Mambaka kulik
Kulik kabau atau jawi di abuih ulang dan dibaka untuak siso dagiang nan lakek pado kulik.
Mamotong Kulik Jo Maagiah Garam
Proses salanjuiknyo adolah mamotong kulik nan alah barasiah. Potong kulik ketek-ketek sasuia jo salero masiang-masiang. sasudah itu agiah garam dan jamua kulik salamo saminggu.
Manggoreng Kulik Jo Minyak Sayua
Kulik di goreng jo minyak sayua atau minyak karambia, kulik tadi di goreng satangah masak sajo.
Angkek Kulik, Jamua salamo saminggu, lalu digoreng
Satalah saminggu dijamua, proses salanjuiknyo adolah manggoreng kulik tadi. Iko adolah proses nan tarakhir nan akan mabuek kulik tagoreng sampurna. Biasonyo pangolahn kulik nan rancak, akan mambuek kulik mangambang katiko digoreng.
2010 SF15
2010 SF15 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.526, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 21.1.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Karupuak jangek
Rujuakan
1.http://www.apasih.web.id/kerupuk-jangek-makanan-populer-masyarakat-sumatera-barat-1362.html
2.http://ww.infosumbar.net/wisata/karupuak-jangek-makanan-ringan-khas-minangkabau/
Botanophila cruriseta
Botanophila cruriseta adolah langau dari famili Anthomyiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Istilah "Anthomyiidae", nan baarati "langau bungo", barasal dari kato Yunani anthos, "bungo", dan myia, "langau".
Stenhomalus cephalotes
Stenhomalus cephalotes adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Philosepedon pudica
Philosepedon pudica adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(200042) 2007 TE32
(200042) 2007 TE32 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.045, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.3.
Burkina Faso
Burkina Faso adolah sabuah nagara di Afrika Barat nan takuruang di darek (landlocked). Nagara ko babateh jo Mali di utaro; Togo jo Ghana di selatan; Niger di timur, Benin di tenggara; sarato Pantai Gading di barat daya. Dahulu banamo Volta Hulu, Presiden Thomas Sankara manggantinyo manjadi 'Burkina Faso' (dalam bahaso Dioula jo More: "Nagara Orang Jujur") pado 4 Agustus 1984. Ibu koto Burkina Faso adolah Ouagadougou (lafaz: Wagadugu), disabuik "Waga" dek panduduak satampek.
(200042) 2007 TE32
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Drosophila trapezifrons
Drosophila trapezifrons adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Apypema yara
Apypema yara adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Pygostrangalia kwangtungensis
Pygostrangalia kwangtungensis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Philosepedon pudica
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Howardina inaequalis
Howardina inaequalis adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Jotus braccatus
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Queensland.
Howardina inaequalis
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Chrysosoma chromatipes
Chrysosoma chromatipes adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Paraleia fulvescens
Paraleia fulvescens adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Chrysosoma chromatipes
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Pygostrangalia kwangtungensis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2008 EX84
2008 EX84 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.551, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 22.3.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Prionolabis antennata
Prionolabis antennata adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Adesmus fulvicornis
Adesmus fulvicornis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Myllaena elongata
Myllaena elongata adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Istocheta luteiceps
Istocheta luteiceps adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Megaselia alius
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Macrargus excavatus
Macrargus excavatus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Macrargus dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1882 dek OP-Cambridge.
Dichotomius inflaticollis
Dichotomius inflaticollis adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
(53543) 2000 BD3
(53543) 2000 BD3 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 26 Januari 2000 dek K Korlević di Observatorium Višnjan.
Clientister
Clientister adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(53543) 2000 BD3
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Clientister
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Mythicomyia vestis
Mythicomyia vestis adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Pygophora lepidofera
Pygophora lepidofera adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
(484517) 2008 EC69
2008 EC69 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.618, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 17.2.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Onthophagus moajat
Onthophagus moajat adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
2009 BC
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Asphondylia vavilovi
Asphondylia vavilovi adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Geron prosopidis
Geron prosopidis adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tasiocera (Tasiocera) longiana
Tasiocera (Tasiocera) longiana adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Geron prosopidis
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Tasiocera (Tasiocera) longiana
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Erythrus laticornis
Erythrus laticornis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Psammastra conulosa
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Psammastra conulosa dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Tipulodina nipponica
Tipulodina nipponica adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Neodexiopsis lunatisigna
Neodexiopsis lunatisigna adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Margarinotus birmanus
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Helius (Helius) araucariae
Helius (Helius) araucariae adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(10165) 1995 BL2
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Tipula (Microtipula) decolorata
Tipula (Microtipula) decolorata adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Philocorus montanum
Philocorus montanum adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Nebrioporus kilimandjarensis
Nebrioporus kilimandjarensis adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
(51672) 2001 KW6
(51672) 2001 KW6 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 17 Mei 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Macrocamptus virgatus
Macrocamptus virgatus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Borophaga verticalis
Borophaga verticalis adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
(58126) 1981 EJ32
(58126) 1981 EJ32 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 6 Maret 1981 dek S J Bus di Siding Spring.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Taman Tirta Sari dan Rumah Kurcaci
Taman Tirta Sari dan Rumah Kurcaci Sonsang nan talatak di Nagari Koto Tangah, Kecamatan Tilatang Kamang, Kabupaten Agam, Sumatera Barat, punyo tampek nan rancak, dulunyo tampek ko adolah tampek bawisata karano kurang dijago dek masyarakaik akibaiknyo Taman Tirtasari indak tarawaik jo indak disanangi. Taman ko dijadian sabagai tampek mancari ikan. Urang nan ado disinan bisasonyo bagotong royong untuak maambiak ikan, urang gaek jo urang mudo pai mamanen ikan. Dahulunyo Jorong Sonsang punyo carito surang katiko panjajahan jo parang PRRI. Tampek markas pahlawan nan disabuik Kompi Biruang. Pahlawan ko naik ka ateh bukik tasia untuak macaliak dima panjajah jo maagiah tau ka masyarakaik untuak sambunyi.
Carito lainnyo taun 90-an panduduak Jorong Sonsang ko punyo karajinan nan bisa mamabantu Negara Indonesia wakatu itu. Sangaik banyak carito nan Jorong Sonsang ko, sampai ado lo carito gadih ranti.
Akhianyo masyarakaik basipakaik untuak mambukaknyo baliak Taman tirta sari nan di rasmian bukaknyo tahun 2016. Disitu bisa mambari makan ikan, karano taman tirta sari bukan bantuaknyo nan bantuak taman tapi danau buatan nan lah ada sajak dari dulu tapeknyo nan barado di kaki bukik.
Sarana dan prasarana
Karano tampeknyo di kaki bukik mangkonyo udaranyo sajuak. Salain bisa mambari makan ikan disitu bisa jo mancaliak panorama alam, basapeda aia, mancaliak rumah kurcaci (hobbit), jo rumah pohon sambari bafoto. Ado tigo rumah hobbit nan rancak bantuaknyo nan baratokaan rumpuik, ijuiak, jo rumbia, nan indak bisa dihuni. Untuak urang gadang nan ingin mandaki di ateh bukik di ujuang danau buatan ko bisa manikmati kaindahan dari ateh sambari bafoto. rumah kurcaci ko nan tingginyo 1,5 meter dan luwehnyo 3x2 meter untuak satiok rumah kurcaci.
Bawisata ka Taman Tirtasari masuak jo harago tajangkau karano tampeknyo nan indak di punguik pitih, bayianyo tasarah awak atau sukorela. di bukak jam 08.00 nan tutuik jam 18.00 WIB, indak ado batehan hari, dibukak satiok hari,untuak litak indak usah jauh-jauh mancari makan, karano di situ alah ado lapau. Nan jadi makanan lamak nan patuik untuak dicubo adolah karupuak mie.Di sabalah Taman Tirtasari ko lah ado pulo tampek wisata baru adolah Banto Royo.
Xylotrechus kayoensis
Xylotrechus kayoensis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Pycnacantha echinotes
Pycnacantha echinotes adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Araneae, kelas Arachnida, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1932 dek Meise.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kamerun.
(60775) 2000 GG160
(60775) 2000 GG160 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 7 April 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Limnophora majuscula
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
(315530) 2008 AP129
(315530) 2008 AP129 adolah sabuah objek Transneptunus. Saroman objek Transneptunus pado umumnyo, objek ko mangorbit Matoari dari jarak nan labiah jauah dari planet Neptunus.
Setomesosa rondoni
Setomesosa rondoni adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(315530) 2008 AP129
Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.144, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 4.7.
Setomesosa rondoni
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Esenbeckia breedlovei
Esenbeckia breedlovei adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bola voli
Bola voli adalah olahraga permainan yang dimainkan dek dua grup berlawanan. Masiang-masiang grup tadiri dari enam orang pemain. Tadapat pula variasi permainan bola voli pantai dan masing-masing tim cumo duo urang pamain. Olahraga bola voli dinaungi dek Federation Internationale de Volleyball untuk tingkek dunia, samantaro untuk tingkek Indonesia, dinaungi dek Persatuan Bola Voli Seluruh Indonesia.
(75424) 1999 XL120
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Kopi Rangkiang
Kopi Rangkiang adolah kopi itam khas dari Batusangkar, tapeknyo dibuek di Limo Kaum  kabupaten Tanah Datar. Kopi rangkiang diolah sacaro tradisional manggunokan alok-alok nan sederhana. Kopi Rangkiang tabuek dari incek kopi Arabika nan tumbuah subua di lereng gunuang Marapi. Kopi khas urang awak ko mampunyoi raso dan aroma nan sangaik lamak sarato babeda jo kopi nan ado lainnyo. Kopi Rangkiang ko mampunyoi tekstur nan babeda katiko diseduh ampalehnyo ndak ado samo sakali. Kopi Rangkiang ko mampunyoi kualitas nan sangaik rancak, teksturnyo aluih, aromanyo wangi, sarato ndak ado dadaknyo.
Caro Mambueknyo
Sympycnus tasmanicus
Sympycnus tasmanicus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Macrargus multesimus
Macrargus multesimus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Macrargus dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1875 dek OP-Cambridge.
Sympycnus tasmanicus
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Macrargus multesimus
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Holarktik.
Clytocosmus nichollsi
Clytocosmus nichollsi adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Craniella metaclada
Craniella metaclada adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Craniella dan famili  Tetillidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1907 dek Lendenfeld.
Clytocosmus nichollsi
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
(79207) 1994 AW9
(79207) 1994 AW9 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 8 Januari 1994 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Craniella metaclada
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Craniella metaclada dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Canthon acutiformis
Canthon acutiformis adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Derovatellus assinicus
Derovatellus assinicus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(55240) 2001 RP85
(55240) 2001 RP85 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 11 September 2001 dek LONEOS di Anderson Mesa.
Derovatellus assinicus
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Plocaederus rugosus
Plocaederus rugosus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Forcipomyia dominicana
Forcipomyia dominicana adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Megaselia obscuriterga
Megaselia obscuriterga adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Fidena lissorhina
Fidena lissorhina adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.