cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hebetula sensilis
Hebetula sensilis adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(70100) 1999 JO121
(70100) 1999 JO121 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 13 Mei 1999 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Condylostylus argentatus
Condylostylus argentatus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Macgregoromyia fohkienensis
Macgregoromyia fohkienensis adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(79653) 1998 SW21
(79653) 1998 SW21 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 22 September 1998 dek Observatorium Višnjan di Observatorium Višnjan.
Provinsi Pattani
Pattani (Thai ปัตตานี) marupokan salah satu provinsi (changwat) di selatan Thailand. Provinsi-provinsi nan batatanggo (dari arah selatan tenggara saarah jarum jam) adolah Narathiwat (Menara), Yala (Jala) dan Songkhla (Senggora).
Masaarakaik Malayu satampek manyabuik provinsi mareka, Patani Darussalam atau Patani Raya.[[
Geografis
Pattani tarlatak di Samananjuang Malayu jo pantai Teluk Thailand di sabalah utara. Di bagian salatan tadapek gunuang-gunuang dan atraksi turisme sarupojo taman nagara Budo-Sungai Padi nan barado di pabatehan provinsi Yala(Jala) jo Narathiwat(Menara). Di siko pulo tadapek babarapo tumbuahan nan agak unik sarupojo palma Bangsoon jo rotan Takathong. Di kawasan pabatehan jo Songkhla dan Yala pulo tadapek sabuah taman rimba nan takana jo gunuang tajunnyo, Namtok Sai Khao.
Sijarah
Pado awalnyo, Pattani marupokan sabuah karajaan Malayu Islam nan badaulaik, mampunyoi kasultanan dan palambagaan nan tasendiri. Patani adolah sabagian dari 'Tanah Melayu'. Namun pado partangahan abaik ke-19 Patani alah manjadi korban panaklukan Karajaan Siam.
Pado taun 1826, panaklukan Siam tahadap Patani mandapaik pangakuan Britania Raya. Dalam usahonyo untuak mangokohkan kaduduakannyo di Pattani, pado taun 1902 Karajaan Siam malaksanokan undang-Undang Thesaphiban.
Dangan itu, sistem pamarentah kasultanan Malayu alah diapuihkan. Dangan ditandatanganinyo Parjanjian Bangkok pado taun 1909, Pattani alah diakui oleh Britania sabagai bagian dari jajahan Siam walaupun tanpo mampartimbangkan kainginan panduduak asli Malayu Patani.
Sajak panghapusan pamarentahan Kasultanan Malayu Pattani, masarakaik Malayu-Pattani barado dalam posisi tatakan dan lamah. Sarupojo nan diungkap oleh W.A.R. Wood, Konsul Britania di Songkhla, panduduak Malayu alah manjadi mangso sabuah pamarentahan nan indak diparentah dangan baik. Justru akibaik pamaksaan ikolah kakacauan acok tajadi di Pattani. Pado taun 1923, Tengku Abdul Kadir Kamaruddin, mantan Raja Malayu Patani, dangan dukuangan pajuang-pajuang Turki, mamimpin garakan pambebasan. Samangaik anti-Siam manjadi labiah hebaik saat Karajaan Pibul Songgram (1939-44) mancubo mangasimilasikan kaum minoritas Malayu ka dalam masyrakaik Siam malalui Undang-Undang Rathaniyom.
Katarlibaikan Siam dalam Parang Dunia Kaduo di pihak Japang alah mambarikan harapan kapado urang-urang Malayu Pattani untuak mambebaskan tanah air mareka dari panjajahan Siam. Tengku Mahmood Mahyideen, putra mantan Rajo Malayu Patani juo saurang pagawai bapangkaik Mayor dalam pasukan Force 136, alah mangajukan proposal kapado pihak bakuaso Britania di India supayo maambiak alih Pattani jo wilayah sakitanyo sarato digabuangkan jo Tanah Melayu.
Proposal Tengku Mahmud itu salarasjo proposal Pajabaik Tanah Jajahan Britania dalam mangkaji kaduduakan tanah ismus Kra dari suduik kapantiangan kaamanan Tanah Malayu satalah parang nanti.
Stenolis
Stenolis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Gnophomyia socialis
Gnophomyia socialis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Dolichopus calcaratus
Dolichopus calcaratus adolah sabuah langau dari genus Dolichopus. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Dolichopodidae, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, biasanyo lebih pendek dari 8 mm.
Stenolis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Provinsi Pattani
Sijarah
Harapan itu samakin tabuka saat pihak sakutu, dalam Parjanjian San Francisco pado bulan April 1945, manarimo prinsip hak manantukan nasib sandiri (self-determination) sabagai usao mambebaskan tanah jajahan dari balanggu panjajahan.
Ateh samangaik itu, pado 1 November 1945, sakumpualan pamimpin Malayu Patani dipimpin oleh Tengku Abdul Jalal, bakeh wakil rakyaik wilayah Narathiwat, alah mangamukokan patisi kapado Karajaan Britania jo tujuan mambujuak supayoampek wilayah di Salatan Siam dibebaskan dari kakuasaan Pamarentahan Siam dan digabuangkanjo Samananjuang Tanah Malayu. Namun sudut pandang Britania tahadap Siam barubah saat Paparangan Pasifik salasai. Kasalamaikan tanah jajahan jo kapantiangan British di Asia Tenggara manjadi partimbangan utamo karajaan Britania dalam pabincangannyo jo Siam maupun Pattani.
Karajaan Britania mamaralukan karajosamo Siam untuak mandapekan stok bareh untuak kaparluan tanah jajahannyo. Indak kurang pantiangnyo, karajaan Britania terpaso manyasuaikan parundangannyo tahadap Siam dangan tuntutan Amerika Serikat nan ingin manatapkan wilayah Siam sarupojo pado taun 1941.
Kabangkitan Komunis di Asia Tenggara, khususnyo di Tanah Malayu pado taun 1948, manjadi faktor partimbangan Britania dalam manantukan kaputusannyo. Karajaan Britania manganggap Siam sabagai nagara benteng tahadap ancaman Komunis China. Karano itu Karajaan Britania ingin mamastikan Siam taruih stabil dan mamihak kapado Barat dalam parsaingan dangan Nagara-Nagara Komunis. Karajaan Britania mamaralukan karajosamo karajaan Siam untuak manghapuskan kagiatan teror Komunis di parbatasan Tanah Malayu-Siam.
Kabatuaan kArajaan Siam alah mambari jaminan untuak mamparkanalkan reformasi di Pattani untuak mangatasi masalah nan dihadapi masyarakaik Malayu. Oleh karano itu, isu Pattani nan awalnyo dianggap kurang pantiang malah kambali dibangkitkan akan mamparkuaik hubuangan dangan Siam.
Satalah Parsidangan Songkla pada awal Januari 1949, pihak bakuaso Britania di Tanah Malayu ateh tuntutan pihak Siam mulai maambiak tindakan tarhadap pamimpin-pamimpin pajuangan Pattani. GEMPAR juo alah dilarang. Tengku Mahmood Mahyideen ditakan, samantaro Haji Sulung dihukum pinjaro. Pargarakan politik Pattani samakin lamah dangan kamatian Tengku Mahmood Mahyideen dan Haji Sulung pado taun 1954.
Rujuakan
Rumusan Sejarah Patani Darussalam
Demografi
Pattani marupokan salah satu daripado ampek provinsi Thailand nan mampunyoi mayoritas panduduak baragamo Islam (80%). Namo Pattani barasa dari dua parkataan Bahaso Malayu logat satampek yaitu "Pata" ("Pantai") dan "Ni" ("Ini"). Sabagai salah satu wilayah baru nan tabantuak dari Nagara Patani awal, demografinyo indak jauah babedo dangan provinsi-provinsi mayoritas Malayu Islam nan lain sarupojo Narathiwat(Menara), Yala(Jala), Satun(Sentul) dan Songkhla(Senggora).
Al-Fattani adolah dari parkataan Bahaso Arab bamukasuik kabijaksanaan atau cadiak, karano di situ tampek laienyo banyak ulama dan cendikiawan barbagai golongan dari tanah malayu (jawi). Banyak juo nan manjadi ahli tafsir Al-quraan, pangarang kitab bahaso Arab dan bahaso Malayu sarato banyak juo nan alah manjadi tanag pangaja di tanah Arab kabanyakan dari Fattani mako urang-urang Arab manggala mareka adolah urang Fattani
Huru-hara
Sajak awal taun 2004, babarapo insiden karusuhan dan huru-hara alah malando selatan Thailand, tarutamo di wilayah-wilayah Narathiwat, Yala, dan Pattani. Kawasan-kawasan iko didiami dek mayoritas panduduak Malayu Islam dan aktivitas garakan pajuang kamardekaan alah aktif sajak taun 1980-an. Panduduak-panduduak di siko indak maraso sanang jo reaksi kareh pamarentah pusek tarhadap aktivitas garakan pajuang kamerdekaan tasabuik. Kabanyakan mareka juo indak pueh hati jo babarapo kabijakan karajaan pusaik nan mamparlakukan mareka jo caro babeda dari kaum etnis Thai.
Pado 26 Oktober 2004, 78 urang tewas akibaik sasak angok satalah kasamuanyo dimasuakkan di dalam truk polisi akibaik ditangkap di ateh tuduahan rusuahan di daerah tasabuik dan sakalilingnya. Statistik nan dibarikan dek saurang pangamaik independen manjalehkan bahwa 6 urang mati sarato marto takanai tembakan, 78 urang mati di rumah sakik, 35 mayaik ditamui tarapung di dalam sungai, kabanyakan para korban mati lameh dan babarapo di antaranyo mangalami patah tulang leher dan 1298 urang mangalami luko-luko Hingga awal taun 2006, saketeknyo 1.000 urang alah tewas akibaik kakacauan nan tajadi di Thailand bagian selatan sajak Januari 2004.
Sapanca
Sapanca adolah sabuah kota nan ado di Provinsi Sakarya, Turki. Kota ko pado tahun 2009 jumlah panduduknyo 23.653 jiwa.
Dinocoryna akrei
Dinocoryna akrei adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Culicoides footei
Culicoides footei adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Stenus cariniceps
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Bezzia pseudovenstula
Bezzia pseudovenstula adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Smittia celtica
Smittia celtica adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bezzia pseudovenstula
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Smittia celtica
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Methioeme brevipennis
Methioeme brevipennis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Pterolophia elongatula
Pterolophia elongatula adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Diadelia laterimaculata
Diadelia laterimaculata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dasybasis transversa
Dasybasis transversa adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Exocentrus bialbomarmoratus
Exocentrus bialbomarmoratus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(57013) 2000 TD39
(57013) 2000 TD39 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.054, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 11.6.
Hypocacculus fugitivus
Hypocacculus fugitivus adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Mangora fortuna
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kosta Rika, Panama.
Phryxe horiensis
Phryxe horiensis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Gracilileia lydiae
Gracilileia lydiae adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Phryxe horiensis
Langau iko marupokan parasit Protelean.
(65663) 1986 QC3
(65663) 1986 QC3 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 29 Agustus 1986 dek H Debehogne di La Silla.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Coenosia shumshuensis
Coenosia shumshuensis adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
(223251) 2003 FB70
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(388185) 2006 CX10
2006 CX10 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.512, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 17.7.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Spilogona depressula
Spilogona depressula adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Urang Ketungau
Urang Ketungau atau Urang Dayak Ketungau marupokan bagian dari rumpun Iban yang mandiami babarapo kampuang di wilayah Provinsi Kalimantan Barat, khususnyo Kacamatan Tempunak, Kabupaten Sintang, dan di Kecamatan Bengkayang, Kabupaten Sambas. Jumlah populasi bakisaran 5.750 jiwa (pado taun 1989). Tadapek pulo Suku Dayak Ketungau Tesaek yang mandiami wilayah di Kabupaten Sekadau, Kalimantan Barat.
Libnotes (Libnotes) ferruginata
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(78282) 2002 PF40
(78282) 2002 PF40 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 10 Agustus 2002 dek J Broughton di Reedy Creek.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Urang Ketungau
Beumo
Suku Dayak di Kalimantan Barat indak bisa lapeh dari salah satu sistim partanian tradisional, yaitu baladang. Baladang alah manjadi mato pancarian Suku Dayak, tamasuak Dayak Ketungau Sesat di Sekadau. Aktivitas baladang padi pado masyarakaik Dayak Ketungau Sesat disabuik jo beumo. Beumo marupokan sabuah caro batani jo mamanfaatkan rimbo sabagai lahan. Beumo alah manjadi mato pancarian utamo masyarakaik Dayak Ketungau Sesat yang diwarihkan sacaro turun tamurun, dan masih lestari hinggo saat iko. Paralatan, proses, namo tampek, patumbuahan padi, jenis tanah, hasil, dan tando yang bakaitan jo aktivitas beumo tasabuik masih dijago dengan baiak sampai kini. Masyarakaik Dayak Ketungau Sesat bapindah-pindah dalam mangolah lahan di pabukitan yang lueh, manggunokan teknik tradisional mambaka lahan joj tatap mangamungkokan kearifan lokal, panen sataaun sakali, bagotong royong, dan adonyo syukuran katiko salasai panen, yang biaso dikana jo begawai. Alaik yang digunokan dalam baladang barupa alaik tradisional yang alah ado sacaro turun tamurun jo dibuek surang oleh masyarakaik Dayak Ketungau Sesat manggunokan alaik dan proses tradisional pulo.Tahapan dalam Beumo (berladang padi) yaitu pra mananam, mananam, jo pascapanen. Tahap pramenanam diawali jo manggol (mamareso lahan) sampai dengan nganik (mambarsian kayu-kayu siso pambakaran ladang). Tahap mananam diawali samo nugal (mananam padi) sampai ngemabau (merumput). Tahap mamanen diawali dari matah (maambiak samangek padi) sampai jo mutei kemureik (mamanen siso-siso padi yang alun dipanen). Tahap pascapanen diawali joj beirik (proses mengirik padi) sampai jo makai padei bareu (makan padi baru).
Adat Besepie'
Pado sabagian sub suku Dayak, mangenal yang namonyo basunaik. Disampiang bamanfaaik untuak kasehatan, basunaik manjadi adat kabudayaan yang mampunyoi ritual tatantu. Pado zaman dahulu, masyarakaik Dayak Ketungau Sesat picayo bahwasanyo jiko saurang yang alun Besepie’ (basunaik) mako inyo indak buliah manduduaki jabatan dalam masyarakaik, sulik mandapekkan jodoh, bahkan hiduiknyo dikucilkan. Mode kini, urang tu picayo kalau urang yang alun Besepie' indak mampunyoi hargo diri jo dianggap alun gadang. Besepie’ biaso dikarajoan saat anak laki-laki baumua 10-15 taun, yang dipimpin oleh saurang Manang Sepie’ (pamimpin upacara adat Besepie’). Dan mamasang sepie’ biasonyo dikarajoan pagi hari.
Adiplosis toxicodendri
Adiplosis toxicodendri adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Epiphragma (Epiphragma) distivena
Epiphragma (Epiphragma) distivena adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Adiplosis toxicodendri
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Epiphragma (Epiphragma) distivena
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Urang Ketungau
Asa usua
Sabuah kalompok yang di pimpin samo surang padusi nan banamo "Ndai Abang" (nan barati ibu dari sorang anak laki-laki) bapindah dari daerah Labai Lawai (kini ko namo derahnyo Kubu Raya) ka hulu batang aia Kapuas jo niek untuak mancari tanah yang ancak jo subur untuak baladang samo batahan iduik. Sasudah manampuah batang aia Kapuas jo rakik ketek, kalompok Ndai Abang manamukan muaro anak batang aia Kapuas, dan kalompok ko manamukan pulo di tapian aianyo tumbuah batang Perupuk (samacam tanaman pandan lia). Urang tu mangiro kalau disitu tampek tujuannyo batang aia Ketungau, akan tatapi sabananyo batang aia Ketungau masih jauah dari tujuan, utang tu samakin yakin kalau itu tampek tujuannyo karano disitu ado Cuar (sabagai tando kalau itu arah ka hulu batang aia Kapuas). Kamudian urang tu taruih mandayuang sampai ka hulu sungai dan manamukan tumbuahan riam-riam, mandapati tumbuahan riam salah surang anggota manyabuik kalau itu bukan patando arah batang aia Ketungau, dan yang lain basuaro kalau harus babaliak ka balakang manuju hilia batang aia untuak mancari batang aia ketungau tadi.
Tipula (Papuatipula) consiliosa
Tipula (Papuatipula) consiliosa adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Anopheles meraukensis
Anopheles meraukensis adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tipula (Papuatipula) consiliosa
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Anopheles meraukensis
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Urang Ketungau
Asa usua
Diantaro rombongan Ndai Abang ado babarapo urang yang indak namua ikuik babaliak arah. Urang tu mamiliah nio manatap di daerah itu yang kini dikenal jo daerah Sekedau. Karano tasasek jalannyo mako disabuiklah kalompok yang indak namua babaliak arah tu sabagai urang tasasek (tersesat arah), bukan sasek dalam artian ajaran tatapi indak namuah babaiak dan urang yang ikuik rombongan Ndai Abang tulah yang di sabuik sabagai urang suku Ketungau yang asli.
2007 UO6
2007 UO6 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.599, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 27.3.
Artelida perrieri
Artelida perrieri adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Rosenbergia mandibularis
Rosenbergia mandibularis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(72647) 2001 FO42
(72647) 2001 FO42 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 18 Maret 2001 dek LINEAR di Socorro.
Rosenbergia mandibularis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(72647) 2001 FO42
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Tabanus olivaceiventris
Tabanus olivaceiventris adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Copelatus strigosulus
Copelatus strigosulus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Oligota anomalocera
Oligota anomalocera adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Rabdophaga normaniana
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Ceromya lavinia
Ceromya lavinia adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
(55511) 2001 US177
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Saray
Saray adolah sabuah kota nan ado di Provinsi Tekirdağ, Turki. Kota ko pado tahun 2009 jumlah panduduknyo 20.740 jiwa.
Pachyceramyia cordyluroides
Pachyceramyia cordyluroides adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
(51863) 2001 PQ
(51863) 2001 PQ adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 6 Agustus 2001 dek NEAT di Palomar.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Phronia longinervis
Phronia longinervis adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tachytrechus frontalis
Tachytrechus frontalis adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Phronia longinervis
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Teucholabis (Teucholabis) luteicolor
Teucholabis (Teucholabis) luteicolor adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(70101) 1999 JD122
(70101) 1999 JD122 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 13 Mei 1999 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Neobrettus nangalisagus
Neobrettus nangalisagus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Neobrettus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 2001 dek Barrion.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Filipina.
Stenoxenus pauliani
Stenoxenus pauliani adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Chlorophorus sappho
Chlorophorus sappho adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Alosterna
Alosterna adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Karbon
Karbon (Carbonium), atau zat arang marupokan unsua kimia nan mampunyoi simbol C dan nomor atom 6 pado tabel periodik. Sabagai unsua golongan 14 pado tabel periodik, karbon marupokan unsua non-logam dan bavalensi 4 (tetravalen), nan baarati basonyo ado ampek elektron nan dapek digunokan untuak mambantuak ikatan kovalen. Ado tigo macam isotop karbon nan ditamukan sacaro alami, yakni 12C dan 13C nan stabil, dan 14C nan basipaik radioaktif jo wakatu paruah paluruahannyo sakitar 5730 taun. Karbon marupokan salah satu dari babarapo unsua nan dikataui kabaradoannya sajak zaman saisuak. Istilah "karbon" barasa dari bahaso Latin carbo, nan aratinyo batu baro.
Karbon mampunyoi babarapo jinih alotrop, nan paliang tanamo adolah grafit, intan, dan karbon amorf. Sipaik-sipaik fisika karbon baragam bagantuang pado jinih alotropnyo. Sabagai contoh, intan barono transparan, sadangkan grafit barono itam dan kusam. Intan marupokan salah satu materi paliang kareh di dunia, sadangkan grafit cukuik lunak untuak maninggakan bakehnyo pado karateh. Intan mamiliki konduktivitas listik nan sangek randah, sadangkan grafit adolah konduktor listrik nan sangek rancak. Di bawah kondisi normal, intan mampunyoi konduktivitas termal nan tatinggi di antaro materi-materi lain nan dikataui. Sado alotrop karbon babantuak padek dalam kondisi normal, tapi grafit marupokan alotrop nan paliang stabil sacaro termodinamik di antaro alotrop-alotrop lainnyo.
Sado alotrop karbon sangek stabil dan mamaralukan suhu nan sangek tinggi untuak bareaksi, bahkan jo oksigen. Kaadaan oksidasi karbon nan paliang umumnyo ditamukan adolah +4, manokalo +2 dijumpoi pado karbon monoksida dan senyawa kompleks logam transisi lainnyo. Sumber karbon anorganik paliang gadang ado pado batu kapua, dolomit, dan karbon dioksida, sadangkan sumber organik ado pado batu baro, tanah gambuik, minyak bumi, jo klatrat metana. Karbon dapek mambantuak labiah banyak senyawa daripada unsua-unsua lainnyo, jo ampia 10 juta senyawa organik murni nan alah dideskripsikan sampai kini.
Karbon adolah unsua paliang balimpah ka-15 di karak Bumi dan ka-4 di alam semesta. Karbon ado pado sado jinih mukaluak iduik, dan pado manusia, karbon marupokan unsua paliang balimpah kaduo (sakitar 18,5%) sasudah oksigen. Kabalimpahan karbon iko, basamoan jo kaanekaragaman senyawa organik dan kamampuannyo mambantuak polimer mambuek karbon sabagai unsua dasa kimiawi kahidupan. Unsua iko adalah unsua nan paliang stabil di antaro unsua-unsua nan lain, sainggo dijadikan patokan dalam mangukua satuan massa atom.
Macgregoromyia itoi
Macgregoromyia itoi adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Nyssicus topographicus
Nyssicus topographicus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Renclasea skelleyi
Renclasea skelleyi adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Helina crinita
Helina crinita adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
2010 RE31
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(76914) 2000 YP138
(76914) 2000 YP138 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 26 Desember 2000 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Dasyhelea aeratipennis
Dasyhelea aeratipennis adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Drosophila ancyla
Drosophila ancyla adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dasyhelea aeratipennis
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Napomyza gymnostoma
Napomyza gymnostoma adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Hoegea distigma
Hoegea distigma adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Drosophila ancyla
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Pogonocherus mixtus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(60978) 2000 KP7
(60978) 2000 KP7 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 27 Mei 2000 dek LINEAR di Socorro.
Hoegea distigma
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(53731) 2000 EL39
(53731) 2000 EL39 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 8 Maret 2000 dek LINEAR di Socorro.
(60978) 2000 KP7
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(64630) 2001 XT45
(64630) 2001 XT45 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 9 Desember 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
(79654) 1998 SS22
(79654) 1998 SS22 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 23 September 1998 dek Observatorium Višnjan di Observatorium Višnjan.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
(53731) 2000 EL39
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Napomyza gymnostoma
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Drosophila rubidifrons
Drosophila rubidifrons adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Voriella inconspicua
Voriella inconspicua adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(58596) 1997 TC10
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Desmopachria signata
Desmopachria signata adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Atarba (Atarba) fiebrigi
Atarba (Atarba) fiebrigi adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(80693) 2000 CH
(80693) 2000 CH adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Pebruari 2000 dek P G Comba di Prescott.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
2010 OK5
2010 OK5 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.256, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 15.8.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Tabanus armenicus
Tabanus armenicus adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Lasiopezus latefasciatus
Lasiopezus latefasciatus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Capnolymma
Capnolymma adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dicranomyia (Dicranomyia) clarkeana
Dicranomyia (Dicranomyia) clarkeana adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Elacomia subbifasciatus
Elacomia subbifasciatus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(62674) 2000 TL11
(62674) 2000 TL11 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Oktober 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Mycetophila percursa
Mycetophila percursa adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Rao Salatan, Pasaman
Rao Salatan adolah sabuah kecamatan nan ado di kabupaten Pasaman, provinsi Sumatera Barat, Indonesia.
Lutzomyia farilli
Lutzomyia farilli adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Molophilus (Molophilus) subbelone
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Mycetophila percursa
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Ozineus doctus
Ozineus doctus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Kabupaten Solok
Kabupaten Solok adolah salah satu kabupaten nan ado di provinsi Sumatera Barat, Indonesia. Kabupaten iko marupokan kabupaten produksi bareh paliang banyak di Sumatera Barat, nan tanamo jo Bareh Solok.
Geografi
Sacaro geografis latak Kabupaten Solok barado antaro 00° 32’ 14’’ dan 01° 46’45” Lintang Selatan dan 100° 25’ 00” jo 101° 41’ 41” Bujur Timur. Topografi wilayahnyo ado dataran, lambah jo bukik-bukik, katinggian antaro 329 meter – 1 458 meter di ateh pamukoan lauik.
Kabupaten Solok mampunyoi danau, antaronyo itu adolah Danau Singkarak, Danau Kamba (Danau Diateh jo Danau Dibawah), jo Danau Talang. Salain itu, Kabupaten Solok punyo pulo ciek gunuang barapi, iyolah Gunuang Talang. Dicaliak dari lataknyo, posisi Kabupaten Solok strategis karano disampiang tampek jalur Jalan Lintas Sumatra, daerahnyo juo babateh langsuang jo Kota Padang salaku ibu kota Provinsi Sumatra Barat.
Ditinjau dari komposisi pemanfaatan lahan, pado tahun 2010 sabanyak 38.88% wilayah Kabupaten Solok masih punyo status hutan negara jo 15.99% bastatus hutan rakyat. Sadangkan nan diolah rakyat untuak baladang sakitar 10.37%, sarato nan dikelola dek parusahaan pakabunan sabanyak 2.18%. Pamanfaatan lahan untuak sawah labiah kurang 6.30% dan marupoan areal sawah paliang gadang di Sumatra Barat.
Sabagai lumbuang padi di Sumatra Barat, pado taun 2010 sawah nan paliang lueh di Kabupaten Solok adolah sawah di Kecamatan Gunung Talang, kamudian diikuti dek Kecamatan Kubung, jo Kecamatan Bukit Sundi. Kecamatan-kecamatan lain luas sawahnyo masih di bawah angko 3000 Ha.
Samanjak pusat pamarintahan dialihkan ka Arosuka sabagai ibu kota Kabupaten Solok, jarak tampuah ka Kota Padang manjadi samakin pendek yaitu 40 km. Sadangkan jarak ka Kota Medan 825 km jo ka Banda Aceh kiro-kiro 1.433 km. Disisi lain, ado panamabahan saketek  jarak kalau ka pai dari ibu kota kabupaten ka ibu kota provinsi lain contohnyo Pekanbaru (231 km), Jambi (495 km), Palembang via Muara Enim (993 km), Bengkulu via Muaro Bungo (736 km) sarato Bandar Lampung (1 170 km).
Pamekaran wilayah Kabupaten Solok pado akhia taun 2003 malahiakan ciek kabupaten baru yaitu Kabupaten Solok Selatan. Jo tajadinyo pamekaran iko berarti luas wilayah Kabupaten Solok ado pangurangan sacaro signifikan dari semulo, yaitu dari 708.402 Ha (7.084.02 km²) manjadi 373.800 Ha (3.738.00 km²).
Sijarah
Daulu wilayah Solok (tamasuak kota Solok jo kabupaten Solok Selatan) marupoan wilayah rantau dek Luhak Tanah Datar, nan sasudah itu tanamo jo Luhak Kubuang Tigo Baleh. Di sampiang itu wilayah Solok ko juo marupoan daerah nan dilewati dek nenek moyang Alam Surambi Sungai Pagu nan barasa dari Tanah Datar jo diasabuik juo jo nenek kurang aso anam puluah. paristiwa iko kiro-kiro tajadi pado abad 13 sampai 14 Masehi.
Kabupaten Solok bukanlah daerah baru karano Solok alah ado jauah sabalum undang-undang pambantuakan wilayah dikaluakan. Pado maso panjajahan Belando dulu tapeknyo tanggal 9 April 1913, namo Solok alah digunokan sabagai namo sabuah unit administrasi satingkek kabupaten yaitu Afdeeling Solok sabagaimano disabuik an  di dalam Besluit Gubernur Jenderal Belanda nan kamudian dimuek di dalam Staatsblad van Nederlandsch-Indie. Sajak dilakekan namo Solok satingkek jo kabupaten taun 1913 sampai kini, Solok tetap digunokan sabagai namo wilayah administratif pemerintahan satingkek kabupaten/kota.
Pado taun 1970, ibu kota Kabupaten Solok bakambang jo ditetapkan manjadi sebuah kotamadya jo namo Kota Solok. Barubah statusnyo Ibukota Kabupaten Solok manjadi sabuah wilayah pamerintahan baru indak sarato jo pamindahan ibu kota ka lokasi baru. Pado taun 1979 Kabupaten Solok baru mamindahan pusat palayanan pamerintahan dari Kota Solok ka Koto Baru, Kecamatan Kubung, namun secaro yuridis Ibu kota Kabupaten Solok masih tetap di Solok.
Jo dikaluakannyo Undang-undang nomor 22 tahun 1999 tantang Pamarintahan Daerah, pamarintah kabupaten/kota diagiah kawenangan nan nyato jo luas sarato tangguang jawab panuah untuak maatua daerahnyo masiang-masiang. Kabupaten Solok nan katiko itu salueh 7.084,2 Km² punyo kasempatan untuak maatua latak wilayah administrasi pamatinhannyo. Penataan patamo dilakukan pado tahun 1999. Sasudah itu pado tahun 1980, manjadikan kecamatan sabanyak 13 kecamatan induk lalu ditingkatkan manjadi 14 sementaro jumlah desa jo kelurahan masih tetap samo.
Pado tahun 2001 dikarajoan penataan ulang nan sajalan jo sumangek babaliak banagari di Kabupaten Solok. Sabalumnyo ado sabanyak 14 kecamatan, 11 Kantor Perwakilan Kecamatan, 247 desa dan 6 kelurahan, kamudian diubah pado tahun iko manjadi 19 kecamatan, 86 Nagari, dan 520 jorong. Wilayah administrasi iko ditetapkan jo Perda nomor 4 tahun 2001 tantang pamarintahan Nagari jo Perda nomor 5 tahun 2001 tantang Pemetaan dan Pembentukan Kecamatan.
Pado akhia tahun 2003, Kabupaten Solok dipisahkan manjadi duo kabupaten yaitu Kabupaten Solok jo Kabupaten Solok Selatan. Pamekaran iko dilakukan jo dasa Undang-undang Nomor 38 tahun 2003. Dek karano iyu, lueh Kabupaten Solok manjadi 4.594,23 Km². Pamekaran iko badampak ka pangurangan jumlah wilayah administrasi Kabupaten Solok manjadi 14 Kecamatan, 74 Nagari jo 403 Jorong.
Pamarintah Kabupaten Solok mangaluakan Perda Nomor 2 tahun 2009 tantang Penetapan Hari Jadi Kabupaten Solok nan hasianyo adolah tanggal 9 April 1913 ditantuaan sabagai hari lahia nyo Kabupaten Solok. Tanggal 9 April 2010, marupakan patamo kali Kabupaten Solok marayoan hari jadinyo nan ka 97.
Uranotaenia contrastata
Uranotaenia contrastata adolah rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Monochamus pauper
Monochamus pauper adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.