cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bayam
Bantuak
Tanaman sayua bayam iko dapek iduik pado iklim nan angek jo cahayo matohari nan kuek. Bayam atau sayua bayam ko labiah tahan tahadok pancahayoan sinar matohari langsuang karano marupoan tumbuahan nan ba jinih C4. Tumbuahan sayua bayam ko punyo batang nan baraia dan indak bakayu. Daun dari sayua bayam ko batangkai, babantuak bulek nan agak lonjong jo agak tipih. Daun bayam ko biasonyo bawarna ijau, sirah, jo ijau kaputiahan. Bungo dari sayua bayam ko tasusun rapek, bagian ateh bakumpua manjadi karangan bungo di ujuang tangkai dan pangka pacabangan. Incek dari bungo bayam ko bawarna itam, ketek jo batekstur kareh.
Scylaticus sayano
Scylaticus sayano adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Bayam
Kagunoan
Bayam ko pado umumnyo dibuek sabagai sayua di kawasan Asia Timua jo Asia Tenggara, sahinggo disabuik juo dalam bahaso Inggirih sabagai Chinese amaranth. Di Indonesia jo Malaysia, bayam acok disalah artian manjadi "spinach" dalam bahaso Inggris (mungkin sabagai akibaik penerjemahan nan ado dalam film kartun Popeye), padohal namo itu mangacu ka jinih sayuaran daun lain atau jinih bayam nan lainnyo.
Di tingkek konsumen, tadapek duo macam sayua bayam, yaitunyo bayam patiak jo bayam cabuik. Bayam patiak badaun leba. Batangnyo tumbuah gadang sarato tagok. Batang bayam ko dapek tumbuah hinggo duo meter. Daunnyo nan mudo dapek dimakan tarutamo dijadian sabagai lalapan, misalnyo untuak bahan pecel jo gado-gado. Salain tu dapek pulo dijadian karupuak daun bayam nan caronyo digoreng sasudah diagia atau di campua jo tapuang. Kamudian bayam cabuik. Daun bayam cabuik ko punyo ukuran labiah ketek dan ditanam untuak wakatu singkek, paliang lamo 25 ari. Bayam cabuik ko labiah cocok untuak dibuek sup saroman sayua bayam. Bayam patiak ko biasanyo barasa dari jinih A. hybridus (bayam kakap) jo bayam cabuik tarutamo diambiek dari A. tricolor. Jinih-jinih lainnyo nan dapek dimanfaaikan adolah A. spinosus (bayam duri) jo A. blitum (bayam kotok).
Tipula (Platytipula) insulicola fuscicauda
Tipula (Platytipula) insulicola fuscicauda adolah subspesies langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Bayam
Kagunoan
Kanduangan zat basi pado bayam relatif labiah tinggi dari pado sayua-sayua lainnyo. Zat basi ko marupoan payusun sitokrom jo protein nan sangaik mambantu katiko proses fotosintesis sahinggo baguno untuak ubek urang nan kanai panyakik anemia. Babarapo kultivar A. tricolor mampunyoi daun bawarna sirah atau putiah nan dipakai sabagai tanaman hieh. Jinih tanaman hieh lainnyo adolah A. yocaudatus nan punyo tandan bungonyo bawarna sirah panjang manggantuang sarupio ikue. Di tampek asalnyo, bayam dimanfaaikan inceknyo atau incek bayam sabagai sumber karbohidrat. Incek banyam iko kini tanamo sabagai makanan untuak diet karano indak mambuek gapuak badan. Aka tunggang dari batang bayam ko biaso juo dimanfaaikan dek urang sabagai ubek. Salain tu manfaaik dari bayam ko kabanyakan digunoan dek masyarakaik sabagai salah ciek alternatif mamanuahi kabutuahan hiduik sarupo di jua di pasa atau untuak di makan sahari-hari.
(61089) 2000 LO22
(61089) 2000 LO22 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 6 Juni 2000 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Haematopota kivuensis
Haematopota kivuensis adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Pterolophia hiekei
Pterolophia hiekei adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
2005 KP9
2005 KP9 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.360, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 21.1.
Pterolophia hiekei
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2005 KP9
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Anopheles peditaeniatus
Anopheles peditaeniatus adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tachytrechus gussakovskii
Tachytrechus gussakovskii adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Anopheles peditaeniatus
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Mioxena blanda
Mioxena blanda adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Mioxena dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1884 dek Simon.
Nephrotoma mexicana
Nephrotoma mexicana adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Mioxena blanda
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Eropa, Rusia.
Tachytrechus gussakovskii
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Coenosia variegata
Coenosia variegata adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
(62783) 2000 UO23
(62783) 2000 UO23 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 24 Oktober 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(75880) 2000 CP29
(75880) 2000 CP29 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Februari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Coniceromyia impluvia
Coniceromyia impluvia adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Trirachys gloriosus
Trirachys gloriosus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(75880) 2000 CP29
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Trirachys gloriosus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2006 YV1
2006 YV1 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.442, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 21.6.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Gonomyia (Gonomyia) copulata
Gonomyia (Gonomyia) copulata adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Bahaso Mandarin
Bahaso Mandarin (Tradisional: 北方話, Sadarano: 北方话, Hanyu Pinyin: Běifānghuà, harafiah: "bahaso Utara" atau 北方方言, Hanyu Pinyin: Běifāng Fāngyán, harafiah: "dialek Utara") iolah dialek Bahaso Cino nan ditutuakan di sapanjang utara jo barat daya Republik Rakyat Cino. Kato "Mandarin", dalam bahaso Inggirih (dan mungkin juo Indonesia), digunokan untuak manajamahkan babarapo istilah Cino nan babeda nan marujuak kapado kategori-kategori bahaso Cino lisan.
Dalam arati sampik, Mandarin bararati Putonghua 普通话 dan Guoyu 國語 nan marupokan duo bahaso standar nan hampia samo nan disandakan pado bahaso lisan Beifanghua* (caliak di bawah). Putonghua iolah bahaso rasmi Cino dan Guoyu adolah bahaso rasmi Taiwan. Putonghua - nan biasonyo malah dipanggia Huayu - juo iolah salah satu dari ampek bahaso rasmi Singapura.
Dalam arati laweh, Mandarin bararati Beifanghua (sacaro harafiah bararti "bahaso Utara"), nan marupokan sabuah kategori nan laweh nan mancakup baragam jinih dialek nan dipakai sabagai bahaso lokal di sabagian gadang bagian utara jo barat daya Tiongkok, dan manjadi dasa bagi Putonghua dan Guoyu. Beifanghua mampunyoi labiah banyak panutua daripado bahaso apopun jo tadiri dari banyak jinih tamasuak versi-versi nan samo sakali indak dapek dimangarati.
Tabanus lanatus
Tabanus lanatus adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bahaso Mandarin
Sarupoi ragam-ragam bahaso Cino lainnyo, ado banyak urang nan bapandapaik baso bahaso Mandarin tu marupokan samacam dialek, bukan bahaso.
Rujuakan
* Dalam bahaso awak dibaco: Peifanghua
Tabanus lanatus
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Compsocerus bicoloricornis
Compsocerus bicoloricornis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Exocentrus fuscovitticollis
Exocentrus fuscovitticollis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Blepephaeopsis yagii
Blepephaeopsis yagii adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Operclipygus impuncticollis
Operclipygus impuncticollis adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Billy Sunday
William Ashley Sunday atau Billy Sunday adolah saurang atlet bisbol nan barasa dari Amerika Serikat. Billy Sunday tamasuak pulo tokoh agama nan maninggaan karir bisbolnyo untuak manjadi saurang penginjil. Baliau baguru ka Pendeta J. Wilbur Chapman. Lambek laun baliau mangambangan perspektif teologisnyo surang, mangambangan gaya khotbah jo kamampuan mangecek di muko umum. Dek karano itulah baliau manjadi penginjil di Amerika salamo duo dekade patamo abaik ka duo puluah.
Pado taun 1903 Billy Sunday ditetapan sabagai pendeta dek Majelis Presbiterium Chicago. Baliau bakhotbah di kamp angkatan darat salamo parang dunia patamo di sajumlah kota di Amerika. Sapanjang karirnyo manjadi penginjil, baliau alah bakhotbah sabanyak 20.000 khotbah jo jumlah pandanga khotbahnyo sakitar 100 juta urang.
Maso Ketek
Billy Sunday lahia di Ames, sabuah kota di Story County, Iowa Amerika Serikat pado tanggal 19 November 1862. Ayahnyo, William Sunday (1828-1862), saurang prajurit parang sipil nan marupoan anak bungsu dari Johannes Sontag jo Jane Kennedy. Billy Sunday punyo tigo sanak laki-laki; Barnett Barney Sunday, Jeremiah Sunday, jo John Sunday, sarato surang sanak paduusi nan banamo Mary Ann Sunday. Ibu Billy Sunday banamo Mary Jane Corey (1841-1917) nan marupoan anak tunggal saurang pandai basi, petani, pambuek roda jo pamilik panggilingan “Squire” Martin Corey jo Mary Wood.
Limo minggu sasudah Billy Sunday lahia, ayahnyo maningga nan mambuek baliau tingga basamo kakek jo nenek dari pihak ibunyo. Dek kareno indak mampu sacaro finansial, Billy Suday jo sanak-sanaknyo diserahan ka panti asuhan untuk anak-anak tentara di Gleenwood Lowa kemudian ke panti asuhan di Davenport dalam periode tahun 1872-1876 pado umua sapuluah taun.
Kahidupan di panti asuhan mambuek Billy Sunday matang sacaro fisik jo emosional. Di panti asuhan baliau baraja iduik taratur, mandapekan pendidikan dasa nan layak jo manyadari basonyo baliua punyo kamampuan atletik. Baliau basakolah di Sekolah Menengah Nevada, namun indak salasai dek baliau mamiliah untuak bagabuang jo tim bisbol.
Awal karirnyo di dunia bisbol profesional dimulai pado taun 1882, pado maso tu baliau mancetak limo angko di pertandingan kajuaraan negara bagian Iowa. Di taun nan samo, baliau bamain di sayok kida daerah luar katiko tim bisbol Marshalltown mangalahan juara negara bagian, tim Des Moines 15-6.
Mamutiah durian
Mamutiah durian iyolah mangalupehan kulik batang pohon durian jiko ado masyarakaik nan punyo durian tacogok mamanjek atau maambiak buah durian sabalun durian itu masak di batangnyo. Mamutiah durian iko adolah salah satu bantuak hukuman moral karano dipandang indak punyo raso basamo. Biasonyo, durian nan alah dikalupehan kulik batang pohon duriannyo, baansua-ansua pohon durian tu mati.
Billy Sunday
Karir Bisbol
Billy Sunday mamulai karir profesional bisbolnyo katiko baumua 21 taun nan katiko itu manakan kontraknyo jo Chicago White Stockings (White Sox). Debut patamo Billy Sunday tajadi pado tanggal 22 Mei 1883, baliau mandapek posisi paliang bawah katiko tu. Sasudah pertandingan patamonyo, baliau labiah acok di bangku cadangan. Namun baliau punyo kamampuan balari dapek mancapai 95 base dalam 1 musim. Salamo musim patamonyo di White Sox, rato-rato pukulan baliau mancapai 241. Baliau punyo kecepatan balari mangaliliangan base dalam wakatu 14 detik.
Mamutiah durian
Masyarakaik nan punyo batang durian buliah ma ambiak buah duriannyo dari pagi sampai patang, samantaro malamnyo, durian nan jatuah adolah punyo basamo.
(70284) 1999 RQ114
(70284) 1999 RQ114 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 9 September 1999 dek LINEAR di Socorro.
Billy Sunday
Karir Bisbol
Sasudah mancetak rekor 90 base dalam 116 patandiangan, Billy Sunday kalua dari tim Philadelphia Phillies pado taun 1891. Salanjuiknyo baliau karajo di YMCA (Young Men's Christian Association) nan bagaji $83/bulan. Karir bisbol professional Billy Sunday barakhia pado taun 1881. Baliau pernah lo manjadi paringkek 17 di nasional.
Toxophora punctipennis
Toxophora punctipennis adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Billy Sunday
Panikahan jo Kaluargo
Billy Sunday patamo kali basuo jo Helen Amelia “Nell” Thompson (25 Juni 1868-20 February 1957) pado taun 1886 katiko Nell baumua 18 taun, indak lamo sasudah Billy Sunday memeluk agama Kristen Protestan. Katiko itu kaduonyo alah punyo pasangan, barulah katiko putuih dari pasangannyo, kaduonyo manjalin hubungan.
Walaupun babeda latar belakang sacaro ekonomi, Billy Sunday maminang Nell pado tanggal 31 Desember 1887, baliau manikah pado tanggal 5 September 1888 di Chicago. Nell Sunday lahia di Illinois dari kaluargo barado. Ayahnyo, William Thompson adolah pamilik pabrik pambuek jo distributor es krim patamo di Chicago. Kaluargo Thompson adolah anggota Gereja Presbiterian Jefferson Park.
Dari panikahan Billy Sunday jo Nell Sunday, baliau punyo ampek urang anak. Helen Edith Sunday (29 Januari 1890-12 Oktober 1932), George Marquis Sunday (12 November 1892-11 September 1933), William Ashley Sunday, Jr. (15 Juni 1901-2 April 1938) jo Paul Thompson Sunday ( 15 Juni 1907-24 Februari 1944).
Tahun 1920, Nell Sunday mangalami kecelakaan lalu lintas. Pado taun 1932, anak padusinyo, Helen Edith, maningga dek pneumonia. Tahun 1933, George Marquis maningga dek bunuah diri dmalompek dari jendela hotel di San Fransisco. Paul Thompson maningga dalam kecelakaan pesawat patrol Angkatan laut nan maantak sisi gunuang di dekat Palmdale, California pado taun 1944. William Ashley, Jr. mambuek skandal kawin carai inggo ampek kali.
Kabun Binatang Malaka
Kabun Binatang Malaka (Zoo Melaka) adolah kabun binatang nan talatak di sampiang  Jalan Ayer Keroh  (Rute Federal 143) di Ayer Keroh, Malaka, Malaysia. Disiko ado labiah dari 1.200 binantang dari 215 spesies dapek dicaliak di Kabun Binatang Malaka. Kabun binatang iko marupoan kabun binatang nan nomor duo gadang di Malaysia, kabun binatang nan paliang gadang yaitunyo Kabun Binatang Nasional Malaysia]]. Pado taun 2007, basamoan jo kampanye " Kunjungi Malaysia", Kabun binatang Malaka dikunjuangi dek 619.194 pangunjuang; jumlah iko marupoan jumlah paliang tinggi nan pernah tacataik.
(70284) 1999 RQ114
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Kabun Binatang Malaka
Gambaran kabun binatang
Kabun binatang Malaka adolah kabun binatang partamo di Malaysia nan punyo koleksin badak Sumatera] yang tarancam punah]. Tampek iko marupon rumah dek binatang asli sakitaran daratan samanajuang Malaysia sarupoi [[badak putih, gajah Asia, panda merah, gaur Malaysia, serow, monyet tupai,  molurus python, serigala abu-abu, kuda liar Mongolia, python pohon hijau, jerapah,  macaw biru-dan-kuning jo harimau Indochinese sarato harimau Malaya
Kabun binatng ko kiniko dikunjuangi dek rato-rato 400.000 pangunjuang tiok taunyo; rato-rato sakitar 1093 pengunjung dalam sahari. Pada taun 2007, kabun binatang iko dikunjuangi dek 619.194 urang pangunjuang nan kala di rato-ratoan ado sakitar 1619 rang pangunjuang pa hari; angko ko iolah angko tatinggi samanjak kabun binatang ko dibukak untuak umum. Pado taun itu juo, kabun binatang ko dapek mangumpuan pandapatan sabanyak RM 3,99 juta (US $ 886.666); aratinyo mandapek labo sabanyak RM 130.000. Kabun binatang ko tetap mampatahankan suasana hutan hijaunan sehat jo sejuk dengan caro mananam  eksotis jo tanaman langka sarato jo maagia namo atau label di tanaman tasabuik. Ini baguno untuak mambuek dingin jo sajuak kabun binatang katiko ari sangaik paneh. Tampek ko punyo fasilitas nan namonyo fasilitas trem gunonyo untuak mambantu pangunjuang bajalan dari ciek tampek ka tampek nan lain. Harago tiket tampek ko iolah RM 2,00. Salain itu, tampek ko punyo fasilitas makan di restoran A&W jo kafetaria di dakek manara pangawas di Mini Safari nan barado di dakek Marina Zenorai.
Kagiatan kabun binatang
Kabun binatang sadang marencanaan babarapo program untuak mamastian kalangsuangan hiduik babarapo spesies yang terancam punah. Babarapo diantaronyo Macan Malaya ( Panthera tigris jacksoni ). Kabun binatang ko alah mamaliharo labiah dari 40 anak harimau dan mangirimnyo ka babagai tampek sarupo ka Amerika Serikat. Duo di antaronyo banamo Mek Degong jo pasangannyo Awang Relak; Macan Malaya nan dikirim ka Kebun Binatang San Diego pado taun 2004. Salain itu, tampek ko juo digunoan sabagai tampek balinduang binatang nan ditangkok untuak samintaro wakatu sampai dikirim ka dalam nagari atau ka lua nagari.
Patunjuakan
Ado babarapo patunjuakan nn diadoan di kabun binatang ko:
Tampek
Kabun binatang ko badakek-dakek jo Peternakan Buaya Malaka, Pusat Perdagangan Internasional Malaka, Kolej Yayasan Saad, Sekolah Tinggi Manipal Medis Melaka. Dari jalan gadang, kabun binantang ko punyo gerbang nan nampak sarupo jo disain Minangkabau.
Leucophora personata
Leucophora personata adolah langau dari famili Anthomyiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tipula (Acutipula) neavei
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Drosophila cardinoides
Drosophila cardinoides adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
(58789) 1998 FK80
(58789) 1998 FK80 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 24 Maret 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Hoplistocerus dichrous
Hoplistocerus dichrous adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kelarik Utara, Bunguran Utara, Natuna
Kelarik Utara adolah sabuah desa nan ado di kecamatan Bunguran Utara, Kabupaten Natuna, provinsi Kapulauan Riau, Indonesia.
Megaselia clemonsi
Megaselia clemonsi adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Culex inatomii
Culex inatomii adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
(69646) 1998 FV79
(69646) 1998 FV79 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 24 Maret 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(80865) 2000 DH28
(80865) 2000 DH28 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 29 Pebruari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
(77047) 2001 CF44
(77047) 2001 CF44 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 15 Februari 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Annamanum thoracicum
Annamanum thoracicum adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Forcipomyia ogatai
Forcipomyia ogatai adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
2005 JU108
2005 JU108 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.463, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 19.7.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Gorybia pallida
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Stenus incanus
Stenus incanus adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Dasineura corollae
Dasineura corollae adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Universitas Muhammadiyah Prof. Dr. Hamka
Universitas Muhammadiyah Hamka (UHAMKA) adolah salah satu universitas swasta di Jakarta, yang taakreditasi A baddasarkan SK 3128//SK/BAN-PT/Akred/PT/XII/2016 BAN PT taun 2016. Universitas ini marupokan salah satu dari jaringan paguruan tinggi Muhammadiyah di Indonesia. Universitas ini tagak sajak 18 November 1957, atau batapekan jo 25 Rabiul Awal 1377 Hijiriah.
Sejarah
Pado saat berdirinya, lembaga pandidikan iko banamo paguruan Tinggi pandidikan Guru (PTPG). Para tokoh pandirinyo antaro lain adolah Arso Sosroatmojo sabagai Katua jo H.S. Prodjokusumo sabagai Sekretaris. Pado taun 1958, PTPG barubah namo manjadi Fakultas Kaguruan jo Ilmu pandidikan Universitas Muhammadiyah Jakarta (FKIP UMJ).
Pado taun 1965, FKIP UMJ mamparoleh izin dari pamarentah untuak berdiri sendiri dengan nama IKIP Muhammadiyah Jakarta (IKIP MJ). Konversi manjadi Universitas Muhammadiyah Prof. DR. HAMKA (UHAMKA) tajadi pado taun 1997, tapeknyo badasarkan SK Dirjen Dikti Depdikbud No. 138/DIKTI/Kep/1997, tanggal 30 Mei 1997. Manggunoan namo Hamka saorang tokoh Muhammadiyah yang barasa dari Maninjau, Sumatera Barat.
Pimpinan
Pimpinan limbago dari sajak tagak sampai sakarang.
Pariode IKIP Muhammadiyah Jakarta:
Pariode Universitas Muhammadiyah Prof Dr HAMKA :
Fakultas jo sakolah pascasarjana
Sadangkan sakolah pascasarjana UHAMKA maliputi program S-2/Magister untuak program:
Kampus
UHAMKA saat iko mamiliki delapan kampus, yaitu:
Phryxe tiphaecola
Phryxe tiphaecola adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Noegus coccineus
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Brasil.
Mioxena celisi
Mioxena celisi adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Mioxena dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1968 dek Holm.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kongo, Kenya.
Echinostylinos glomeris
Echinostylinos glomeris adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Echinostylinos dan famili  Phellodermidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1904 dek Topsent.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Echinostylinos glomeris dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Michotamia deceptus
Michotamia deceptus adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Onthophagus keralensis
Onthophagus keralensis adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Helina gracilior
Helina gracilior adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Paramixogaster variegata
Paramixogaster variegata adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Parmenonta albisetosa
Parmenonta albisetosa adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(55626) 2002 TN206
(55626) 2002 TN206 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 4 Oktober 2002 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Amblymora consputa
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Atheta properans
Atheta properans adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Psapharochrus pigmentatus
Psapharochrus pigmentatus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Copestylum viridana
Copestylum viridana adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Medetera modesta
Medetera modesta adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Nephrotoma microcera
Nephrotoma microcera adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
(316835) 2000 CB101
(316835) 2000 CB101 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.052, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.6.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Paratephritis karura
Paratephritis karura adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Seluan Barat, Bunguran Utara, Natuna
Seluan Barat adolah sabuah desa nan ado di kecamatan Bunguran Utara, Kabupaten Natuna, provinsi Kapulauan Riau, Indonesia.
(79859) 1998 XN58
(79859) 1998 XN58 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 15 Desember 1998 dek LINEAR di Socorro.
Urang Mongondow
Urang Mongondow (Jawi: سوكو مونجوندو)adolah sabuah etnis di Indonesia. Dahulu urang ko punyo karajoan nan banamo Bolaang Mongondow, nan kamudian pado tahun 1958 sacaro resmi bergabung ka dalam Indonesia samo jadi Kabupaten Bolaang Mongondow. urang ko kabanyakan bamukim di Sulawesi Utara dan Gorontalo.
Etimologi
Namo Bolaang barasa dari kato "Bolango" atau "Balangon" nan artinyo Laut. "Bolaang" atau "Golaang" bisa juo artinyo jadi Terang atau Tabuka dan Indak kalam, namun sacaro istilah kata bolaang atau bolang adolah artinyo perkampungan nan ado di lauik sambia Mongondow adolah perkampungan nan ado di hutan atau gunuang.
Awal hingga Abad 8-9
Urang-urang urang Mongondow picayo kalau nenek moyangnyo datang dari pasangan Gumalangit dan Tendeduata serta pasangan Tumotoiboko dan Tumotoibokat, nan tingga di Gunung Komasan, nan kini masuak ka dalam Bintauna. Masing-masing dari pasangan ko manurunkan turunannyo nan katiko jadi urang Mongondow. Jumlah masyarakaik urang Mongondow nan samakin lamo samakin banyak mambuek panyebaran populasi awak kian meluas, sampai ka daerah-daerah bukan tampek asa awak, yaitu: Tudu (kampuang) di Lombagin, Buntalo, Pondoli', Ginolantungan, Tudu di Passi, Tudu di Lolayan, Tudu di Lola Sia', Tudu di Bumbungon, Mahag, Siniow, dan tudu-tudu lainnyo mode itu. Mata pancaharian urang Mongondow pado maso itu adolah baburu binatang, mancekek ikan, maolah sagu dan mancari umbi di hutan. Dalam umumnyo urang-urang ko alun tau caro bakatujuak tanam. Mangarupokan kapicayoan dulu agamo seperti Protestant dan Katolik ( Kini Islam).
Pakambangan
Pas abad 13 para Bogani (pimpin kalompok masyarakaik Mongondow nan manduduik wilayah tatantu) basatuan mambantuk ciek pamarintah karajoan untuak urang mongondow nan banamo Bolaang. Bolaang surang bermakna lauik (balangon) nan manyandokan Karajoan ko sabagai karajoan maritim. hasil musyawarah (bakid) dari para Bogani di sepakati maningkekan Mokodoludut sabagai rajo (Punu') Pertama karajoan Bolaang. pado zaman rajo Salmon Manoppo (1735-1764) tajadi pertentangan nan sengit jo pihak balando dan abih rajo salmon di tawan dan dibuwang ka Tanjung Harapan (Afrika Selatan). Kasadonyo ko manicu dan huru hara urang gadang nan dikarajoan dek Mongondow nan merupakan empunyo karajoan Bolaang. akhirnyo balando pun mangbaliakan rajo Bolaang ko. dan sajak itu namo Karajoan Bolaang di tambahan jo namo urang empunyo karajoan Bolaang ko sampai kini. Karajoan Bolaang Mongondow resmi abih pado tanggal 1 juli 1950 katiko Paduka rajo Tuang Henny Yusuf Cornelius Manoppo mangundurkan diri dan manarangakan bergabung jo Negara Kasatuan Republik Indonesia. kini ko mongondow di maknai sabagai daerah pagunuangan dan Bolaang sabagai daerah Pesisir. Pas O.N Mokoagow manjadi bupati Bolaang Mongondow (thn 1970-an) di buek kampuang baru jo namo Mongondow di Kotamobagu hasil pamekaran dari kampuang Motoboi.
Maso karajaan
Pas abad ke 13 para bogani (pimpin kalompok masyarakaik Mongondow nan manduduik daerah tatantu) basatuan dan maningkekan Mokodoludut surang Bogani Molantud sabagai rajo nan pas itu rajo dalam bahaso lokal adolah PUNU'. Pas abad 16 sasudah pindahan rajo Mokodompit ka Siau dalam babarapo tahun Karajoan Bolaang Mongondow Kosong Kekuasaan apolai pangeran Dodi Mokoagow kandidat paliang karagam untuak calon rajo ganti Mokodompit tewas tagantuik dalam sabuah insiden jo urang alifuru di daerah pedalaman manado. Di wakatu ko Pamarintahan di ambiak alih dek surang Bogani Mulantud nan banamo Dou', siap Putra rajo Mokodompit nan tingga di Siau alah dewasa, Inyo dilantik sabagai rajo ka 7 Karajoan Bolaang Mongondow, Abo' (pangeran) iko banamo Tadohe / sadohe, ibunya adolah Putri dari karajoan Siau. Di Zamannyo lah sistem Pamarintahan Karajoan Bolaang Mongondow di tata Kembali. pado tahun 1901, sacaro administrasi daerah ko tamasuak Onderafdeling Bolaang Mongondow nan dalamnyo tamasuak landschap Bintauna, Bolaang Uki, Kaidipang gadang dari Afdeling Manado.
2006 YP
2006 YP adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.211, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 23.7.
Ormia pellucida
Ormia pellucida adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Urang Mongondow
Masuaknyo agamo jo pendidikan
rajo Jakobus Manoppo adolah rajo Bolaang Mongondow nan partamo mandapekan pendidikan di Hoofden School Ternate, karano inyo alah dibawok dek padogang V.O.C. sasudah malalui persetujuan bapaknyo rajo Loloda Mokoagow (datu Binangkang). Jakobus Manoppo adolah rajo ka-10 nan mamarintah pado tahun 1691-1720, nan diangkek dek V.O.C, walaupun pengangkatannyo sabagai rajo indak direstui dek apaknyo. Jakobus Manoppo pado wakatu dilantik manjadi rajo baagamo Roma Katolik.
2006 YP
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Urang Mongondow
Masuaknyo agamo jo pendidikan
Pas jaman pamarintahan rajo Cornelius Manoppo, rajo ke-16 (1832), agamo Islam masuak daerah Bolaang Mongondow malalui Gorontalo nan dibawok dek Syarif Aloewi, nan kawin jo putri rajo itu tahun 1866. Karano kaluarga karajoan sabalun rajo Cornelius Manoppo mameluk agamo Islam, mako agamo tu dianggap sabagai agamo rajo, sahinggo kabanyakan panduduak Bolaang Mongondow mameluk agamo Islam juo alah turut mangaruhi pangambangan kabudayaan dalam babarapo segi kehidupan masyarakaik.
Ormia pellucida
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Urang Mongondow
Masuaknyo agamo jo pendidikan
Pado tahun 1906 malalui karajo sama dan kesepakatan jo rajo Bolaang Mongondow, W. Dunnebier alah mangarajoan pambukaan babarapo sikolah rakyat nan dikaluo dek zending di babarapo kampuang di Bolaang Mongondow jo tigo kelas. Guru-gurunyo dibawok dari Minaseh, antaro lain:
Jumlah murid nan tatampuah di sikolah-sikolah tu adolah 1605 urang (Sejarah Pendidikan daerah Sulawesi Utara dek Drs.L.Th. Manus dkk).
Pas tahun 1912 di Dumoga tabukak pulo sekolah zending jo guruah Jesaya Tumurang. Pas tahun 1926 sikolah-sikolah mode itu pun tabukak di Tabang, Tungoi, Poigar, Matali dan Lolak. Pas tahun 1911 didirikan sabuah sikolah bahaso Balando di Kotamobagu, Yaitu Holland Inlandshe School (H.I.S) jo Kepala sikolah Adrian van der Endt.
Salain sikolah-skolah nan dikaluo dek Zending, mako pado sekitar tahun 1926 di usahoan pambukaan sikolah-skolah rakyat nan dikaluo dek Balai Pendidikan dan Pangajaran Islam (BPPI) nan bapusat di kampuang Moliow. Guru-gurunyo didatangan dari Yogyakarta mode di antaro lain: Mohammad Safii Wirakusumah, Sarwoko, R. Ahmad Hardjodiwirdjo, Sukirman, Sumarjo, Surjopranoto, Muhammad Djazuli Kartawinata dan lain-lain. Tampek ditambah jo Ali Bakhmid dari Manado Usman Hadju dari Gorontalo dan Mohammad Tahir dari Sangir Talaud (Sejarah Pendidikan Daerah Sulawesi Utara oleh Drs.L.Th.Manus dkk. 1980). Indak ado
Neoxantha amicta
Neoxantha amicta adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Urang Mongondow
Masuaknyo agamo jo pendidikan
Salain sikolah-skolah nan dikaluo dek zending dan BPPI, mako usaho pihak swasta untuak mambukak sikolah nampak antaro lain: Particuliere Schakel School nan dibukak dek A.C. Manoppo. Tapi sekolah mode itu dibukak dek A.E. Lewu, yaitu Neutrale Particuliere School nan berlangsung sampai tahun 1941 sabalun bahas Japang masuak Indonesia dek parang dunia ke-2. Sebuah sikolah swasta mode itu pernah juo dibukak dek Sumual pado tahun 1925, namun indak balansuang. Pas tahun 1937 dibuka di Kotamobagu sabuah sekolah Gubernemen, yaitu Vervolg School (sikola sambungan) kelas 4 dan 5 nan manampung lepasan sakolah rakyat 3 tahun, jo kepala sikolahnyo N. Ares.
Neoxantha amicta
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Urang Mongondow
Masuaknyo agamo jo pendidikan
Kotamobagu sabagai ibu kota kabupaten Bolaang Mongondow, sabalunnyo talatak disalah ciek tampek di kaki gunuang Sia' dakek Popo Mongondow jo namo Kotabaru. Karano tampek tu dianggap kurang strategis sabagai tampek kedudukan controleur, mako di usahoan pindahan ibu kota ka tampek nan kini ko, yaitu Kotamobagu, nan paresmiannyo dijadian pas bulan April 1911 dek Controleur F. Junius nan tugas di Bolaang Mongondow tahun 1910-1915.
Kaduduangan istana rajo di kampuang Kotobangon, nan sabalunnyo pado maso pamarintahan rajo Riedel Manoppo bakaduduangan di kampuang Bolaang. Karano rajo Riedel Manuel Manoppo indak nio manarimo campua tangan pamarintah oleh Balando, mako Balando melantik Datu Cornelis Manoppo manjadi rajo, tu basamo-samo denga Controleur Anthon Cornelis Veenhuizen dikawal dek pasukan pajuangan malalui Minahasa selatan masuak Bolaang Mongondow dan manandaukan komalig (isatana rajo) di Kotobangon pado tahun 1901.
Pas tahun 1911 didirikan sabuah rumah sakik di ibu kota nan baru Kotamobagu. Rakyat mulai tau pangobatan modern, tapi ado juo nan masih mangaluwakan dan malestarikan pangobatan tradisional malalui tumbuhan-tumbuhan nan bakasiat obat.
Dek masuak agamo dan pendidikan, mako sistem kehidupan sosial budaya masyarakaik tamasuak mangalami parubahan, antaro lain: tentang caro pangelolaan tanah patanian (mulai mengenal pananaman padi di sawah), adaik biasonyo, pernikahan, mati, pambangunan rumah, aranjan saran perhubungan, media komunikasi dan lain-lain sabananyo.
Sebagai informasi paralu disampaikan bahwa: rumah adaik Bolaang Mongondow nan diwujudan dalam bantuak pavilyun Bolaang Mongondow di Taman Mini Indonesia Indah jakarta (sambia bangunan rumah adaik Sulawesi Utara), nan miniaturnyo dimintak dek almarhum Alex Wetik dan dibawok ka Manado tahun 1972 dan kemudian manjadi contoh pambangunan rumah adaik Bolaang Mongondow di TMII Jakarta.
Umumnyo rumah tampek tingga di Bolaang Mongondow bantuak rumah panggung jo ciek tangga di muko dan ciek di balakang. Dek adonyo pengaruh lua, mako bantuak rumahpun alah barubah. Kehidupan sosial budaya masyarakaik nan indak sasuai lai jo pangambangan pangambangan kini ko, banyak nan alah barubah. Tapi budaya daerah nan masih mengandung nilai-nilai luhur nan bisa manunjang pangembangan fisik material dan mental spiritual, masih tatap dipeliharo dan dilestarikan.
Pas wakatu masyarakaik mulai tau mengenal mata uang mode real dan harus sabagai alat panukar bahan pakarajoan iduik, mako panduduak mulai manjua hasil patanian ko mode: sayua, buahan-buahan dan lain-lain. Hasil patanian tu dilatakkan di muko rumah dakek jalan raya dan disusun satumpek-sumpek jo harago ciek-ciek si-tuik. Pemilik indak paralu manjago bahan dagangannyo. Sore hari, pemilik ka maambiak pitih harago saleannyo. Kalau lah abih dijua, mako di tampek sale tu talatak pitih harag bahan nan dijua dalam kaadaan utuh, indak bakurang. Contoh mode iko manunjuakan kaluhatan budi pekerti satiok anggota masyarakaik nan masih ikhlas, sambia sadar kalau satiok karajonyo buruak tu ndak dikhianjoan dek Ompu Duata ( Yang Maha Kuasa). Pas itu awak alun tau dusta, tipu muslihat dan lain-lain sipaik buruak nan bisa manganggu katertiban masyarakaik. Karukunan iduik antaro kaluarga dan antaro tingga di maso itu alun tacantuak dek pengaruh lua.
Bahaso
Urang Mongondow dalam kehidupan kesaharian manggunoan bahaso Mongondow, bahaso Bolango dan bahaso Bintauna. Secara linguistik, bahaso-bahaso ko masuak ka dalam Rumpun bahaso Filipina, basamo jo Bahaso Gorontalo, Bahaso Minahasa dan Bahaso Sangir. urang Mongondow juo manggunoan Bahaso Melayu Manado dan juo Bahaso Indonesia dalam komunikasi awak jo masyarakaik Sulawesi Utara lainnyo.
Marga
Sarupo urang lainnyo di Indonesia, urang Mongondow punyo juo marga nan diwarisan ka satiok turunannyo, diantaronyo: Mokoginta, Mokodongan, Manoppo, Makalunsenge, Mokoagow, Mokodompit, Mamonto, Damopolii, Pasambuna, Potabuga.
Halodiplosis botryoideus
Halodiplosis botryoideus adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
(64726) 2001 XX112
(64726) 2001 XX112 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 11 Desember 2001 dek LINEAR di Socorro.
Uranotaenia madagascarensis
Uranotaenia madagascarensis adolah rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
(70285) 1999 RZ116
(70285) 1999 RZ116 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 9 September 1999 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Brachypeza melanochaeta
Brachypeza melanochaeta adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Enica longirostris
Enica longirostris adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Ctenodontina maya
Ctenodontina maya adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(74017) 1998 FN138
(74017) 1998 FN138 ( ##provisional##) adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 28 Maret 1998 dek LINEAR di Socorro.
Tabanus pubescens
Tabanus pubescens adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.