cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(72719) 2001 FT90
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Pseudacteon rudisetosus
Pseudacteon rudisetosus adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Idolia gibba
Idolia gibba adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Rhabderemia mammillata
Rhabderemia mammillata adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Rhabderemia mammillata dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Stenostola alboscutellata
Stenostola alboscutellata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dicranomyia (Peripheroptera) incommodes
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Halodiplosis aestivas
Halodiplosis aestivas adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Psapharochrus nigrovittatus
Psapharochrus nigrovittatus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Tipula (Acutipula) leonensis
Tipula (Acutipula) leonensis adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Trigonoptera trikora
Trigonoptera trikora adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Ormia depleta
Ormia depleta adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Tabanus aurivittatus
Tabanus aurivittatus adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Pitih
Pitih dalam ilimu ekonomi tradisional didefinisian sabagai satiok alaik tuka nan dapek ditarimo sacaro umum. Alaik tuka ko dapek barupo benda apopun nan dapek ditarimo dek urang banyak di masyarakaik untuak proses manuka antaro barang jo jaso. Dalam ilimu ekonomi moderen, pitih didefinisian sabagai sasuatu nan tasadio dan sacaro umum ditarimo sabagai alaik pambayia untuak pambalian barang-baran dan jaso-jaso sarato kakayoan barago lainyo sarato untuak pambayia utang. Babarapo ahli juo manyabuikan fungsi pitih sabagai alaik penunda pambayian ateh pambalian barang jo jaso, dan pado wakatu nan basamoan batindak sabagai alaik panimbun kakayoan.
(62769) 2000 UB18
(62769) 2000 UB18 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 24 Oktober 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Pitih
Kabaradoan pitih manyadiokan alternatif transaksi nan labiah mugah daripado barter nan labiah rumik, indak episien, jo kurang cocok digunoan dalam sistem ekonomi moderen karano mambutuahkan urang nan mamiliki kainginan nan samo untuak malakuan patukaran dan juo kasukaran dalam panantuan nilai. Episiensi nan didapek jo mangunoan pitih pado kasudahannyo mandorong paniagaan jo pambagian tanago karajo nan kamudian akan maningkekan produktifitas jo kemakmuran.
Pado mulonyo di Indonesia, pitih —dalam hal iko pitih kartal—ditabikan dek pamarentah Republik Indonesia. Namun sajak dikaluakan UU No. 13 taun 1968 pasal 26 ayek 1, hak pamarentah untuak mancetak pitih dicabuik. Pamarentah kamudian manunjuak Bank Sentral, Bank Indonesia, sabagai ciek-cieknyo lembaga nan berhak mambuek pitih karateh. Hak untuak mambuek pitih ko disabuik jo hak oktroi.
Sejarah
Mulonyo, masyarakaik alum bana tau jo mangenal patukaran karano satiok urang barusaho mamanuhi kabutuhannyo jo usaho surang-surang. Manusia baburu jikok lapa, mambuek pakaian surang dari bahan-bahan saadonyo, mancari buah-buahan untuak dimakan; singkeknyo, apo nan didapek itulah nan dimanfaaikkan untuak mamanuhi kabutuhannyo. Pakambangan selanjuiknyo  mambuek manusia basubok jo kenyataan bahwa apo nan diproduksi surang tanyato indak cukuik untuak mamanuhi saluruah kabutuhannyo. Untuak mandapekan barang-barang nan indak dapek dihasilkan surang, manusia mancari urang nan niyo manukaan barang nan dimiliki jo barang lain nan dibutuahkan dek inyo. Akibeknyo munculah sistem ‘barter’ yaitu barang nan dituka jo barang. Namun pado kasudahannyo, banyak kesulikan-kesulikan nan diraso jo sistem samacam iko ko. Di antaronyo iolah sulik untuak manamuan urang nan mampunyoi barang nan diinginan jo nan amuah manukaan barang nan dimilinyo sarato sulik untuak mamparoleh barang nan dapek dipatukakan ciek jo lainnyo. Salain itu akibaik situasi politik  manyebabkan raso takuik untuak mangadokan barter. Untuak mangatasinyo, mulailah timbua aka untuak manggunnokan benda-benda tatantu untuak digunoan sabagai alaik tuka. Benda-benda nan ditetapkan sabagai alaik patukaran itu adolah benda-benda nan ditarimo dek  umum (generally accepted), benda-benda nan dipiliah banilai tinggi (sulik didapek atau mamiliki nilai magis dan mistik), atau benda-benda nan marupokan kabutuhan primer sahari-hari; misalnyo garam nan dek urang romawi digunoan sabagai alaik tuka maupun sabagai pambayia upah. Pangaruah urang Romawi ko tanyato masih taliek sampai kini ko; urang inggris manyabuik upah sabagai salary nan barasa dari bahaso Latin salarium nan bararti garam.
Sasudah tuh muncua lah apo nan dinamokan jo pitih logam. Pitih logam partamo muncua pado 1000 SM di Cino. Logam dipiliah sabagai alaik tuka karano mamiliki nilai nan tinggi sahinggo disukoi dek urang banyak, tahan lamo jo indak mugah rusah, mugah dipacah tanpa mangurangi nilai, dan mugah untuak dipinda-pindahan. Logam nan dijadian alaik tuka  karano mamanuhi syaraik-syaraik tasabuik iolah ameh jo perak.
Sajalan jo pakambangan perekonomian, timbua suatu anggapan sulik bana katiko pakembanggan tuka-manuka nan mesti dilayani jo pitih logam batambah samantaro jumlah logam mulia (ameh jo perak) sangaik tabateh. Panggunoan pitih logam jugo sulik dilakuan untuak transaksi dalam jumlah nan gadang sahinggo diciptakanlah pitih karateh. Pitih karateh  patamo kali dipakai di Cino pado jamannyo Dinasti Tang. Mulonyo pitih karateh nan baredar marupokan bukti-bukti pemilikan ameh jo perak sabagai alaik/parantaro untuak malakuan transaksi. Bak kato lainnyo, pitih karateh nan baredar pado wakatu itu iolah pitih nan dijamin 100% jo ameh atau perak nan disimpan di pandai ameh atau perak nan sawaktu-waktu dapek ditukakan panuah jo jaminannyo. Pado pakembangannyo, masyarakaik indak lai mangunoan ameh (sacaro langsuang) sabagai alaik tuka-manuka. Sabagai gantinyo, inyo jadian “karateh-bukti” tasabuik sabagai alaik tuka.
Fungsi
Sacaro umum, pitih mamiliki fungsi sabagai parantaro untuak patukaran barang jo barang, ado pulo untuak mahindarkan padagangan dengan caro barter. Sacaro labiah rinci, fungsi pitih dibedaan manjadi duo yaitunyo fungsi asli j o fungsi turunan.
Fungsi Asli
Fungsi asli pitih ado tigo, yaitu sabagai alaik tuka, sabagai satuan hituang, jo sabagai panyimpanan nilai.
Fungsi turunan
Salain katigo hal di ateh, ado fungsi lain pitih nan disabuik sabagai fungsi turunan. Fungsi turunan iko antaro lain:
Syarek-syarek
Ciek benda dapek dijadian sabagai pitih jikok benda tasabuik alah mamanuhi syarek-syarek tatantu. Partamo, benda ko haruslah ditarimo dek urang banyak (acceptability). Supayo dapek diakui sabagai alek tuka umum suatu benda harus mamiliki nilai tinggi atau satidaknyo dijamin kabaradoannyo dek pamarentah nan bakuaso. Bahan nan dijadian pitih juo mesti tahan lamo (durability), kualitasnyo canduang samo (uniformity), jumlahnyo dapek mamanuhi kebutuhan masyarakaik sarato indak mugah dipalsuan (scarcity). Pitih juo harus mugah dibawok, portable, dan mugah dibagi tanpa mangurangi nilai (divisability), sarato mamiliki nilai nan canduang stabil dari wakatu ka wakatu (stability of value). Salain itu, mangingek dari bagaimano inyo taruih baputa dari ciek tangan ka tangan nan lain, mako dibutuahan pitih nan mugah dibawok (portability).
Otoritas panciptaan pitih
Dalam parekonomian saat iko, otoritas nan punyo wewenang jo mamagang kandali untuak manciptakan pitih adolah pamarentah, dalam hal iko pamarentah mambantuak otoritas kapitihan atau bank sentral. Hal iko tajadi karano kabaradoan pitih dianggap mawakili kabaradoan negara nan basangkutan. Sahinggo wajar apobilo ditetapkan lembaga nan ateh namo negara atau pamarentah nan bawenang untuak manciptakan pitih. Hampia satiok negara di dunia mampunyoi lembaga nan bakarajo untuak malaksanakan fungsi otoritas moneter, nan salah cieknyo adolah mangaluakan jo mangedarkan pitih. Di Indonesia fungsi tasabuik dikarajoan dek Bank Indonesia sasuai jo undang-undang nan balaku.
Bactrocera sumbensis
Bactrocera sumbensis adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Stilobezzia fuscigenua
Stilobezzia fuscigenua adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Dicranomyia (Dicranomyia) exercita
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Echinoclathria minor
Echinoclathria minor adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Echinoclathria dan famili  Microcionidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1959 dek Burton.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Echinoclathria minor dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Tipula (Platytipula) nebulinervis
Tipula (Platytipula) nebulinervis adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Atrichobrunettia brevicornis
Atrichobrunettia brevicornis adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dytiscus sharpi
Dytiscus sharpi adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Gonomyia (Gonomyia) bryanti
Gonomyia (Gonomyia) bryanti adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(75862) 2000 CJ17
(75862) 2000 CJ17 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Februari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Gonomyia (Gonomyia) bryanti
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(75862) 2000 CJ17
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Scylaticus miniatus
Scylaticus miniatus adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Hexatoma (Eriocera) brachycera
Hexatoma (Eriocera) brachycera adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Condylostylus furcillatus
Condylostylus furcillatus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Hexatoma (Eriocera) brachycera
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Condylostylus furcillatus
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
(70261) 1999 RU91
(70261) 1999 RU91 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 7 September 1999 dek LINEAR di Socorro.
(58766) 1998 FS34
(58766) 1998 FS34 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 20 Maret 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Lemula crucifera
Lemula crucifera adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Pangkil, Teluk Bintan, Bintan
Pangkil adolah sabuah desa nan ado di kecamatan Teluk Bintan, Kabupaten Bintan, provinsi Kapulauan Riau, Indonesia.
Tetreuaresta rufula
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Bezzia uncistyla
Bezzia uncistyla adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Megaselia cirriventris
Megaselia cirriventris adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Amblesthidopsis areolata
Amblesthidopsis areolata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Phaonia acrostichalis
Phaonia acrostichalis adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Phthinia gracilis
Phthinia gracilis adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Teluk Sebong, Bintan
Teluk Sebong adolah sabuah kecamatan nan ado di Kabupaten Bintan, Kapulauan Riau, Indonesia.
Tabanus unicinctus
Tabanus unicinctus adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(316550) 2010 XE81
(316550) 2010 XE81 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.068, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.0.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Drosophila pseudoobscura
Drosophila pseudoobscura adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
(228099) 2008 SC51
(228099) 2008 SC51 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.077, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.9.
(53822) 2000 EW144
(53822) 2000 EW144 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 3 Maret 2000 dek CSS di Catalina.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(228099) 2008 SC51
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Microneta disceptra
Microneta disceptra adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Microneta dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1929 dek Crosby & Bishop.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Peru.
Exocentrus fulvobrunneus
Exocentrus fulvobrunneus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Uranotaenia ludlowae
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
Coenosia tripunctiventris
Coenosia tripunctiventris adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Asemum amurense
Asemum amurense adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Omalium laticolle
Omalium laticolle adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Johannsenomyia abdominalis
Johannsenomyia abdominalis adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Alluaudinella lativentris
Alluaudinella lativentris adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Johannsenomyia abdominalis
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Lispe hirsutipes
Lispe hirsutipes adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
2007 CX50
2007 CX50 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.226, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 24.7.
Michotamia annulata
Michotamia annulata adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
2007 CX50
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Resseliella dizygomyzae
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
(58767) 1998 FQ39
(58767) 1998 FQ39 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 20 Maret 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Forcipomyia noctivaga
Forcipomyia noctivaga adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(69628) 1998 FD62
(69628) 1998 FD62 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 20 Maret 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Microneta flaveola
Microneta flaveola adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Microneta dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1892 dek Banks.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Amerika Sarikek.
(55613) 2002 TY49
(55613) 2002 TY49 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Oktober 2002 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(78412) 2002 QF29
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Coniceromyia costaricana
Coniceromyia costaricana adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Onthophagus hikidai
Kumbang iko punyo antena lamela.
Cecidomyia tergata
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Lithotanytarsus emarginatus
Lithotanytarsus emarginatus adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Tipula (Microtipula) eurymera paraguayicola
Tipula (Microtipula) eurymera paraguayicola adolah subspesies langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Copestylum vesicularium
Copestylum vesicularium adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
(57913) 2002 EJ107
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Phytomyza ptarmicae
Phytomyza ptarmicae adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Hoplideres aquilus
Hoplideres aquilus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(80845) 2000 DZ18
(80845) 2000 DZ18 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 29 Pebruari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Carphina ligneola
Carphina ligneola adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Leucotaeniella guttipennis
Leucotaeniella guttipennis adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(75863) 2000 CD18
(75863) 2000 CD18 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Februari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Leucotaeniella guttipennis
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
55753 Raman
55753 Raman (1991 RF5) adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 13 September 1991 dek F Börngen, L D Schmadel di Tautenburg Observatory.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Nephrotoma machadoi
Nephrotoma machadoi adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Atomosia argyrophora
Atomosia argyrophora adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Stasiun Andir
Stasiun Andir adolah stasiun kareta api nan ado di Ciroyom, Andir, Bandung. Stasiun iko punyo tigo jalur.
(354713) 2005 SG19
(354713) 2005 SG19 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.589, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 16.6.
Stasiun Andir
Sajak taun 2008, Kareta api lokal Bandung Raya indak baranti di stasiun ko.
(354713) 2005 SG19
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Stasiun Andir
Caliak pulo
Kareta api
Pautan lua
Situs resmi PT Kereta Api Indonesia
Tanytarsus signatus
Tanytarsus signatus adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Dytiscus persicus
Dytiscus persicus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Lydina aenea
Lydina aenea adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Phryxe setifacies
Phryxe setifacies adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(79833) 1998 WE11
(79833) 1998 WE11 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 21 Nopember 1998 dek LINEAR di Socorro.
Phryxe setifacies
Langau iko marupokan parasit Protelean.
(79833) 1998 WE11
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
(70262) 1999 RP92
(70262) 1999 RP92 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 7 September 1999 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Zoodes
Zoodes adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(72720) 2001 FB91
(72720) 2001 FB91 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 26 Maret 2001 dek LINEAR di Socorro.
Echinoclathria nodosa
Echinoclathria nodosa adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Echinoclathria dan famili  Microcionidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1885 dek Carter.
Zoodes
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Echinoclathria notialis
Echinoclathria notialis adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Echinoclathria dan famili  Microcionidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1996 dek Hooper.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Echinoclathria notialis dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Toxophora leucon
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Anyang rawan
Anyang rawan iyolah makanan asli dari Subarang Padang, Kota Padang. Anyang sacaro bahaso bararti makanan matah nan dibumbui. Makanan iko tabuek dari putiak jo daun sampelo nan diabuih, dicampua karambia jo kapalo sarato tulang rawan jawi. Anyang iko kini alah langka, hanyo ciek kaluarga nan mambueknyo di Subarang Padang tu.
Nyssodrysternum poriferum
Nyssodrysternum poriferum adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Winnertzia maacki
Winnertzia maacki adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Echinoclathria nodosa
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Echinoclathria nodosa dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Drosophila calceolata
Drosophila calceolata adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Stypommisa kroeberi
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Drosophila calceolata
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
(72720) 2001 FB91
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
2007 TH3
2007 TH3 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Aten, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.121, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 24.7.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Glenea carneipes
Glenea carneipes adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Heteralonia dubia
Heteralonia dubia adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Pachydissus intermedius
Pachydissus intermedius adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tetraopes huetheri
Tetraopes huetheri adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(316551) 2010 XA84
(316551) 2010 XA84 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.065, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.9.
Laphria janus
Laphria janus adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Berakit, Teluk Sebong, Bintan
Berakit adolah sabuah desa nan ado di Teluk Sebong, Kabupaten Bintan, provinsi Kapulauan Riau, Indonesia.
Haematopota pungens
Haematopota pungens adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
(51939) 2001 QG168
(51939) 2001 QG168 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 25 Agustus 2001 dek NEAT di Haleakala.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Culex idottus
Culex idottus adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Phymasterna maculifrons
Phymasterna maculifrons adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spilogona princeps
Spilogona princeps adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Nasrun Syahrun
Mayjen TNI (Purn.) Nasrun Syahrun SH. adolah surang tokoh tantara, pajuang kamardekaan, ahli hukum sarato diplomat Indonesia. Baliau pernah dipacayo mangamban tugeh sabagai Sekretaris Jenderal (Sekjen) Departemen Kahakiman sarato Duta Basa Lua Biaso & Bakuaso Panuah Republik Indonesia untuak nagaro Iran dari bulan November 1976 sampai Desember 1979 manggantian duta basa sabalunnyo, H.M. Achsin nan manjabat dari November 1972 - Januari 1976. Pado Januari 1980 posisinyo-pun digantian dek Mayjen. Imam Soepomo nan manjabat dari Januari 1980 - Desember 1982.
Culicoides guttipennis
Culicoides guttipennis adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Mantitheus
Mantitheus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Culicoides guttipennis
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Mantitheus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(468014) 2013 BN35
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Bombylius aksarayensis
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Pantostomus
Pantostomus adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Anopheles parangensis
Anopheles parangensis adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Microneta formicaria
Microneta formicaria adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Microneta dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1938 dek Balogh.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di New Guinea.
Tipula (Acutipula) leptoneura
Tipula (Acutipula) leptoneura adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Sophronica
Sophronica adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Aegolipton argopuronum
Aegolipton argopuronum adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Urang Wai Apu
Urang Wai Apu marupoan salah satu kalompok etnis yang mandiami Pulau Buru, Kabupaten Buru, Provinsi Maluku. Masyarakaik urang Wai Api pado umumnyo bamukim di wilayah Kacamatan Buru Utara Timur yang saat kini ko dipacah manjadi ampek kacamatan yoitu Namlea, Waplau, Waeapo, dan Batabual.
Manuruik catatan tim panilitian dari Departemen Sosial pado tahun 1971, jumlah panduduak urang Wai Apu sakitar + 3.691 jiwa, dan mereka pado wakatu itu dikategorikan sabagai ciek kalompok "masyarakaik tarasiang ". Dalam pakambangannyo pado tahun 1985 jumlah urang Wai Apu barado di sakisaran 44.048 jiwa, tatapi jumlah urang Wai Apu ndak ado dikatahui sacaro pasti. Kini masyarakaik Pulau Buru pado umumnyo alah banyak barubah samo jo urang Wai Apu tu surang dipakiroan alah mangalami parubahan.
Asal-usul
Urang Wai Apu marupoan ciek kalompok panduduak asal Pulau Buru, dimano sacaro kasaluruahan acok disabuik sabagai urang Alifuru. Urang Alifuru marupoan sabutan untuan sub Ras Melanesia yang partamo mandiami Pulau Seram dan manyebar ka pulau-pulai lainnyo yang ado di Maluku.
Adopun Alifuru barasal dari kato alif samo uru. Kato alif adolah abjad Arab yang partamo, sadangkan kata uru' barasal dari bahaso Tana yang artinyo "urang". Sacaro harfiah, Alifuru artinyo "orang pertama". Urang Alifuru ko tadiri dari aneka ragam puak, yang ndak kurang dari 36 buah puak jo masiang-masiang mamiliki tradisi jo bahaso yang babeda samo sakali. Sumber lainnyo manyabuik bahwa kasaluruahan bahaso tadi disabuik bahaso Buru sabagai salah satu dari 10 kalompok bahaso yang tasebar di Kepulauan Maluku yang kasaluruahannyo ado + 150 bahaso.
Sistem religi
Bupolo marupoan namo awal Pulau Buru manuruik bahaso Buru, sadangkan waekolo adalah nama kelompok kekerabatan (noro atau soa) yang menyatakan diri sebagai penunggu atau Geba Eptugu (geba = orang, eptugu = penunggu) di pusat Pulau Buru. Pusat Pulau Buru samo Gunung Date jo Danau Rana sandiri adolah miliak saluruah urang Bupolo. Geba Bupolo mambagi panduduak manjadi limo yoitu: Geba Fuka Bupolo yang mandiami daerah pagunuangan, Geba Fuka Unen yang tingga di sentral pulau (sakitar Danau Rana samo Gunung Date), Geba Fuka Fahan yang tingga di lereang-lereang pagunuangan, Geba Masin yang tingga di daerah pasisia pantai, serta Geba Alakton ataupun Geba Masnit yang marupoan babagai macam kalompok katurunan asiang, sarupo: Arab samo China. Kalompok atau etnis yang tarakhir ko mandiami Pulau Buru karano minyak kayu putiah samo damar.
Urang Bupolo mamandang kosmologi mereka samo istilah Bumilale. Istilah ko digunoan untuak manyabuik Gunung Date samo Danau Rana sabagai pusat dari kadiaman komunitas Bupolo. Bumilale bararti tanah gadang ataupun tanah luweh. Istilah ko manandoan sabuah kabesaran daerah dibandiangkan daerah lainnyo. Dikaranokan nilai kabasarannyo, sentral samo asal usul manusia di Pulau Buru takanduang dalam Bumilale, mako muncua kaparcayoaan diri yang kuek samo bangga ateh identitas diri mereka sabagai orang-orang Bumilale. Salain Bumilale dianggap yang paliang rancak, Bumilale jugo dapet dikecekan sabagai "tanah madu" atau tanah yang paliang elok dibandiangkan samo pulau yang lainnyo.
Nilai sentral samo sakral dalam konteks Bumilale mambungkuih ampek unsua dasar kahidupan, yoitu:
Komunitas Bupolo mayakini bahwa Opolastala marupoan sumber dari kehidupan yang maagiah mereka Gunung Date samo Danau Rana sabagai sumber kahidupan mereka. Oleh sebab itu, Bumilale harus tatap dijago dari unsur-unsur lua yang masuak. Hal ko disababkan karano unsua-unsua dari lua sajo marusak kassaimbangan lingkungan samo kaharmonisan dari tampek yang mereka tinggali.
Pulau Buru sendiri dalam perspektif kosmologi manusia Buru diibaraikan sabagai laki-laki yang unsua-unsuanyo manandoi kapalo, paruik, kaki, samo tangan adolah gunung jo aia. Bagian kapalo adolah Gunung Kapalatmada sabagai gunuang tatinggi di Pulau Buru, tangan kiri adolah Sungai Wanibe yang mamiliki sumber dari Danau Rana, tangan kanan adolah Sungai Waemala yang marupoan sungai paliang gadang yang mangalia di selatan Pulau Buru, pungguang adolah Hutan Garan, paruik samo alaik kalamin adolah Danau Rana samo Gunung Date, kaki kiri adolah Sungai Waeyapo yang manandoi hutan sagu, samo kaki kanan adolah Gunung Batakbual. Kosmologi yang tampak ko handaknyo managehan bahwa gunuang, tanah, air samo hutan marupoan bagian tapenting dari kahidupan umaik manusia.
Winthemia madecassa
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Urang Wai Apu
Pakaian adaik
Baju cele marupoan pakaian tradisional yang barasal dari Maluku. Baju cele digunoan sabagai baju pangantin khas Maluku. Ado kaunikan pakaian adaik ko yang paralu dikatahui yoitu sabalum pasangan pangantin malakukan pesta parnikahan akan ado proses yang disabuik 'masuk minta nona'. Beko juru bicaro parwikilan dari pihak kaluarga padusi akan malayani saluruah pambicaraan dari kaluarga laki-laki samo bahaso haluih saat mambahas waktu samo acara palaksanaan parnikahan.
Dolichopus nudus
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, biasanyo lebih pendek dari 8 mm.
Urang Wai Apu
Pakaian adaik
Duo hari sabalum parnikahan, akan ado prosesi antar pakaian kawi, ibu dari calon pangantin laki-laki akan dikawani samo saudara padusi untuak maantaan baju cele untuak calon pangantin padusi.
Pado saat manyarahkan baju cele, kaluarga laki-laki harus manyaratoan sabotol anggur samo kur yang dibuwek surang sabagai oleh-oleh atau hantaran.
Barulah satalah itu pihak kaluarga pangantin padusi akan mambaleh samo maantarkan saparangkaikan pakaian baju cele laki-laki.