cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2008 FB
2008 FB adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.470, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 23.3.
Linnaemya saga
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Rajo Pagaruyuang
Sumber
🇨🇴
(58119) 1981 EJ9
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
2008 FB
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(67886) 2000 WQ58
(67886) 2000 WQ58 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 21 November 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Lygarina silvicola
Lygarina silvicola adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Lygarina dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1991 dek Millidge.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Brasil.
Berejung
Berejung marupoan sastra daerah nan di punyo dek masyarakat Serawai di Kabupaten Seluma, Kabupaten Bengkulu Selatan, Provinsi Bengkulu. Berejung ko barupo nyanyian nan dibaok an dek perejung nan barasa dari urang masyarakat nan dipicayo lai labiah paham dan mangarati untuk menyayian syair berejung tasabuik.
Forcipomyia distapalpis
Forcipomyia distapalpis adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(69318) 1993 FQ20
(69318) 1993 FQ20 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 19 Maret 1993 dek UESAC di La Silla.
Alluaudomyia puntiradialis
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Berejung
Berejung ko marupoan salah satu sarana untuak mengekspresian diri dan manjalehan parasaannyo. Hal iko terbukti dek makna nan ado dalam nyanyian nan manganduang kaiboan dek kasanangan.
(69318) 1993 FQ20
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Berejung
Berejung biasonyo di adoan digabungan jo tarian adat tampek sekitar dek karano kaduonyo marupoan hal nan indak bisa dipisahan. Berejung ko biasonyo di adoan dalam acara baralek katiko malam sabalum kaduo mempelai mengucap janji suci baralek.
Referensi
repository.unib.ac.id
(364171) 2006 JZ81
(364171) 2006 JZ81 adolah sabuah objek Transneptunus. Saroman objek Transneptunus pado umumnyo, objek ko mangorbit Matoari dari jarak nan labiah jauah dari planet Neptunus.
Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.080, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 6.7.
Onthophagus variatus
Onthophagus variatus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Molophilus (Molophilus) pilosulus
Molophilus (Molophilus) pilosulus adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
2010 SK15
2010 SK15 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.555, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 22.9.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Istocheta longicauda
Istocheta longicauda adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
(76658) 2000 HV36
(76658) 2000 HV36 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 28 April 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(79198) 1993 TL33
(79198) 1993 TL33 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 9 Oktober 1993 dek E W Elst di La Silla.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Exechia novaezelandiae
Exechia novaezelandiae adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Canthon rzedowskii
Canthon rzedowskii adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Gynoplistia (Gynoplistia) narkale
Gynoplistia (Gynoplistia) narkale adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Geron philippinensis
Geron philippinensis adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Psychoda bitrunculens
Psychoda bitrunculens adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Gynoplistia (Gynoplistia) narkale
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Psychoda bitrunculens
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Geron philippinensis
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Parastrongylaspis linsleyi
Parastrongylaspis linsleyi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Cerodontha siwalikensis
Cerodontha siwalikensis adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Machadocara dubia
Machadocara dubia adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Machadocara dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1970 dek Miller.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kongo.
Stenhomalus carbonarius
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Mesosa tenuefasciata
Mesosa tenuefasciata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Myllaena discedens
Myllaena discedens adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Helius (Helius) aphrophilus
Helius (Helius) aphrophilus adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Mochtar Naim
Mohchtar Naim adolah saurang sosiologi terkemuka Indoinesia nan kamudian tajun ka dunia politik sabagai angota MPR dan DPD. Baliau di lahiakan di Sungai Penuh, kerinci pado taun 1932. Kaduo gaek, Naim (ayah) dan Kumalat (ibu), barasa dari Banuhampu, Kabupaten Agam. Inyo menyalasaian pandidikan di sakolah panduduak dan HIS sarato SMP (1949). Sasudah tamek SMA (1952) di Bukittinggi, inyo melanjuikan pandidikan ka Universitas Gajah Mada, namun baliau tak sampai tamek. Baliau masuak Perguruan Tinggi Agam Islam Negri (PTAIN) Yogyakarta Jurusan Dakwah dan Fakultas Ekonomi Universitas Islam Indonesia (UII) Yogyakarta.
Acritus insipiens
Acritus insipiens adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dichotomius crinicollis
Kumbang iko punyo antena lamela.
Mochtar Naim
Prestasi
Pado akhia taun 1957, baliau mandapean beasiswa untuak manaruihkan studi pado Institute of Islamic Studies, McGill Universitay, Kanada, dan maraih gelar MA pado taun 1961. Baliau manaruihan studinyo kadalam bidang Sosiologi di New york University, pado taun 1960-1964. Namuan disiko baliau hanyo sampai kandidat doktor se. Salain kuliah beliau juo karajo di Kedutaan Besar.
Acritus insipiens
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Mochtar Naim
Prestasi
Republik Indonesia untuak PBB. Dan baliau baliak lai ka Indonesia pado taun 1968 dan baliau mendirian  Center for Minangkabau Studies di Padang sambal mangaja sabagai Dosen Luar Biaso di dalam sabuah bidang Sosiologi di Universitas Andalas.
Pado taun 1975-1978 Mochtar Naim manjadi ahli nan diperbantukan pado Departemen PUTL dalam babagai kagiatan Daerah.
Craniella elegans
Craniella elegans adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Craniella dan famili  Tetillidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1905 dek Dendy.
Polymera (Polymerodes) tasioceroides
Polymera (Polymerodes) tasioceroides adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Craniella elegans
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Craniella elegans dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Trichillurges olivaceus
Trichillurges olivaceus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Polymera (Polymerodes) tasioceroides
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Trichillurges olivaceus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Kabangkikán
Kabangkikán adolah sabuah konsep tantang kahidupan keduo satalah kamatian dari sadonyo makhluk, nan ado di dalam ajaran agamo Yahudi, Kristen dan Islam. Dapek pulo marujuak kapado tiok-tiok individu atau kabangkikán sacaro umum sadonyo umat manusia. Dek biktu babarapo agamo-agamo alah mangajarkan manganai kabangkikán, kudian masalah iko salalu takana pado kitab suci agamo samawi.
Babarapo nabi, parnah dikisahkan mancaliak langsuang proses kabangkikán dihadapan inyo, ajak Ibrahim dan Musa nan parnah ingin mancaliak kabangkikán saekor buruang marpati, Hazqiyal sabagao kieh untuak kabangkikán Bani Israel akhia nanti, kudian Isa nan manghiduikan Sam bin Nuh.
Tasiocera (Tasiocera) gourlayi
Tasiocera (Tasiocera) gourlayi adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Pulau Tioman
Pulau Tioman adolah sabuah pulau ketek nan barado di Pahang, Malaysia, lataknyo 32 km di lapeh pantai timua Malaysia, dan panjangnyo pulau iko kiro-kiro 20 km jo leba nyo kiro-kiro 12 km. Pulau iko punyo salapan desa utamo, Desa nan paliang gadang jo paliang padek panduduaknyo banamo Kampuang Tekek nan latak nyo di sabalah utara. Pulau iko mampunyoi hutan nan rimbo sarato jo dikaliliangi dek tarumbu karang sahinggo manjadi tampek nan rancak untuak kagiatan scuba diving. Ado juo tadapek banyak panginapan jo vila di sakitaran pulau nan punyo status bebas bea.
Pulau Tioman marupoan bagian dari distrik Rompin Pahang, maskipun sacaro geografis labiah dakek ka Johor. Untuak manuju ka pulau iko biasonyo pajalanan dimuali dari Jalan Raya Tebrau, Johor Bahru manuju ka Mersing malalui Kota Tinggi. Kalau dari Jalan Raya Karak, Kuala Lumpur malalui Temerloh, Kuantan, Pekan, Kuala Rompin, Tanjung Gemuk ka Mersing. Atau lewat Jalan Raya PLUS dari Kuala Lumpur malalui Seremban, Bahau, Muadzam Shah, Kuala Rompin, Tanjung Gemuk kamudian tibo di Mersing. Dari Mersing barulah pangunjuang mamakai layanan kapa feri untuak manyubarang ka Pulau Tioman.
Sijarah
Sajak ribuan taun nan lalu, Pulau Tioman digunoan dek nalayan sabagai titiak navigasi pantiang, sumber aia janiah jo kayu. Pulau iko alah manjadi tampek singgah bangso Cino, Arab, sarato jo kapa-kapa dagang Eropa. Pacahan porselen dapek ditamui di sakitaran pantai. Katiko parang dunia kaduo, Pulau Tioman dijadian tampek balabuahnyo pasukan Inggris jo Jepang sahinggo parairan sakitaran pulau, panuah jo siso-siso parang sarupo HMS Repulse jo HMS Prince of Wales
Kaadaan Pulau
Wilayah lauik Pulau Tioman sarato jo dalapan pulau-pulau tadakek lainnyo alah dinyatoan sabagai taman lauik jo cagar laut. Pado taun 1972, baragam kahidupan lauik jo daerah padalaman hutan tropis dilinduangi sabagai Hutan linduang Pulau Tioman. Namun pado taun 1984, sabagian gadang wilayah pulau digunoan untuak pambangunan pertanian jo wisata; daerah nan tasiso kiro-kiro tingga labiah kurang 8.296 ha. Babarapo spesies mamalia dilinduangi di pulau tu, tamasuak binturong, monyet ikua panjang, kukang, tupai hitam raksasa, tupai terbang merah raksasa, kancil, landak, jo musang, dari sabanyak 45 spesies mamalia jo 138 spesies buruang, tamasuak frigatebird. Salain tu, di pantai Pulau Tioman tadapek spesies nan endemik. Ikan lele Clarias batu dapek dicaliak di hutan tropis.
Tachina punctata
Tachina punctata adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Ropica uniformis
Ropica uniformis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Brithura shii
Brithura shii adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Sympycnus pulchriceps
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Brithura shii
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Limnophora macronycha
Limnophora macronycha adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
(56860) 2000 QP85
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(301013) 2008 JJ18
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Esenbeckia caustica
Esenbeckia caustica adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Culicoides submagnesianus
Culicoides submagnesianus adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(13651) 1997 BR
(13651) 1997 BR adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.306, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 17.6.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Esenbeckia caustica
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Culicoides submagnesianus
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Sycon satsumense
Sycon satsumense adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Calcarea. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera, subregnum Parazoa, dan regnum Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1929 dek Hozawa.
Paraclius septentrionalis
Paraclius septentrionalis adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Apteroleiopus jeanneli
Apteroleiopus jeanneli adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Psyllo nitida
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kamerun, Kongo.
(66773) 1999 TT219
(66773) 1999 TT219 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Oktober 1999 dek CSS di Catalina.
Carcelia quarta
Carcelia quarta adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
(66773) 1999 TT219
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
(50981) 2000 GL93
(50981) 2000 GL93 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 April 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Biaro Gadang, Ampek Angkek, Agam
Nagari ko tadiri dari 6 wilayah jorong yaitu: Biaro, Tanjung Alam, Tanjung Medan, Lungguk Muto, Pilubang jo Batang Buo. Pusat pamarintahan nagari barado di Biaro. Nagari ko tadiri dari duo daerah (bakeh desa), yaitu Biaro surang jo Limo Balai nan marupokan sarikek dari limo jorong, yaitu: Tanjung Alam, Tanjung Medan, Lungguk Muto, Pilubang jo Batang Buo.
Bateh Wilayah
Adopun bateh-bateh wilayah Nagari Biaro Gadang adolah sabagai barikuik: sabalah utara babatehan jo Nagari Kapau jo Lambah, sabalah selatan babatehan jo Nagari Balai Gurah jo Ampang Gadang, sabalah barat babatehan jo Nagari Ampang Gadang jo Kota Bukittinggi jo sabalah timur babatehan jo Nagari Lambah jo Panampuang.
2009 BO5
2009 BO5 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.325, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 26.8.
Biaro Gadang, Ampek Angkek, Agam
Parekonomian
Mato pancaharian utamo panduduak adolah sektor partanian, tarutamo sawah jo tanaman palawija. Tanaman palawija nan banyak ditemukan sarupo jaguang, lado, taruang, tomat, ubi, ubi jala jo kacang tanah. Disampiang batani, sabagian panduduak juo mangusahokan industri karajinan konveksi jo badagang kain di pasa Bukittinggi. Hanyo sabagian ketek sajo dari panduduak nan bakarajo sabagai pagawai negeri (PNS) atau militer.
2009 BO5
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Biaro Gadang, Ampek Angkek, Agam
Sijarah
Sabalun nagari-nagari dipacah-pacah, maso daulunyo Ampek Angkek adolah satu kasatuan masyarakaik nan tadiri dari ampek nagari. Ampek nagari iko adolah Biaro, Balai Gurah, Lambah, jo Panampuang. Nagari Biaro dalam nagari Ampek Angkek lamo, disabuik juo Biaro Gadang, talatak disabalah ka ilia (utara) Balai Gurah, malintang ka Barat sampai ka bateh koto Bukittinggi sampai ka jambatan Batang Aia Tumbuak di sabalah ka Timua.
Pranala Lua
Situs web resmi Kabupaten Agam
(79199) 1993 TN37
(79199) 1993 TN37 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 9 Oktober 1993 dek E W Elst di La Silla.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Xylotrechus javanicus
Xylotrechus javanicus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Batrachorhina tuberculicollis
Batrachorhina tuberculicollis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Istano baso pagaruyung
Istano Baso nan labiah dikana dek urang jo namo istano pagaruyuang talatak di Kacamatan Tanjuang Ameh, Kota Batusangka, Kabupaten Tanah Datah, Sumatera Barat. Istano Pagaruyuang ko bajarak Limo kilometer dari pusek Kota Batusangka. Istano Pagaruyuang ko tamasuak salah satu tampek bamain nan tanamo di Sumatera Barat. Istano Pagaruyuang mulonyo dibuek di Bukit Batu Patah dan tabaka dek gara-gara kaum Paderi nan katiko itu baparang samo urang bangsawan nan tanamo pado tahun 1804. Istano Pagaruyuang dibuek ulang dan taulang tabaka pada tahun 1966. Istano Pagaruyuang dibuek baliak pado tahun 1976 samo jo bantuak asli mulonyo.
Pambugunan Istano Pagaruyuang ko dilakuan jo caro palatakan tonggak tuo katiko tahun 1976 dek Gubernur Sumatera Barat, Harun Zain. Bangunan Istano Pagaruyuang ko ndak didirian di tampek lapak patamonyo, tapi nan baru ko didirian di tampek baru sabalah salatannyo. Istano Pagaruyuang ko dibangun jo batang-batang kayu. Tapi kalau nan baru kini dipabanyak struktur beton modrennyo. Tapi nan ancaknyo, Istano Pagaruyuang ko dibangun tujuannyo untuk mampatahanan teknik tradisional jo material kayu nan dihias jo 60 ukian nan ado filosofi jo budayo Minangkabau. Istano Pagaruyuang ko punyo tigo alntai samo 72 tonggak nan gonjong bantuak rumah gadang biasonyo, yang di langkuakan sarupo tanduak dari 26 ton serat ijuk, Istano Pagaruyuang ko dilangkokan jo 100 tiruan dari nan aslinyo, baguno untuak Istano Pagaruyuang tu diiduikan baliak untuak pusek budayo Minangkabau
Brithura stigmosa
Brithura stigmosa adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Antocha (Antocha) angustiterga
Antocha (Antocha) angustiterga adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Glaphyra minimalis
Glaphyra minimalis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Antocha (Antocha) angustiterga
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(75421) 1999 XQ118
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(78023) 2002 JG69
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Melanagromyza provecta
Melanagromyza provecta adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
(64357) 2001 UJ89
(64357) 2001 UJ89 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 22 Oktober 2001 dek NEAT di Palomar.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
2013 AT36
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(62488) 2000 SN223
(62488) 2000 SN223 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 27 September 2000 dek LINEAR di Socorro.
Onthophagus hermonensis
Onthophagus hermonensis adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
(62488) 2000 SN223
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Dicranomyia (Alexandriaria) phalangioides
Dicranomyia (Alexandriaria) phalangioides adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(63890) 2001 SU3
(63890) 2001 SU3 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 16 September 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Philippodexia pallidula
Philippodexia pallidula adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Istocheta longicornis
Istocheta longicornis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Coenosia mollicula
Coenosia mollicula adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Callipogon relictus
Callipogon relictus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Coenosia mollicula
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Callipogon relictus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Cypha aprilis
Cypha aprilis adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Rachiopogon rubescens
Rachiopogon rubescens adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Lecteria (Lecteria) radialis
Lecteria (Lecteria) radialis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Rachiopogon rubescens
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Synepidosis longiventris
Synepidosis longiventris adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Hyphydrus maculiceps
Hyphydrus maculiceps adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Tabanus guttatus
Tabanus guttatus adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tripteroides ceylonensis
Tripteroides ceylonensis adolah rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Botanophila cordifrons
Botanophila cordifrons adolah langau dari famili Anthomyiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tripteroides ceylonensis
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
Botanophila cordifrons
Istilah "Anthomyiidae", nan baarati "langau bungo", barasal dari kato Yunani anthos, "bungo", dan myia, "langau".
Nemoraea viridifulva
Nemoraea viridifulva adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Culicoides cunctans
Culicoides cunctans adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Apolephthisa subincana
Apolephthisa subincana adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
(80227) 1999 VH168
(80227) 1999 VH168 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 14 Nopember 1999 dek LINEAR di Socorro.
Odontocera ochracea
Odontocera ochracea adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Canthon montanus
Canthon montanus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Eutetrapha stigmosa
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Chrysosoma bicolor
Chrysosoma bicolor adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
(424532) 2008 EZ97
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(58120) 1981 EU11
(58120) 1981 EU11 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 7 Maret 1981 dek S J Bus di Siding Spring.
Trichillurges simplex
Trichillurges simplex adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Crossotus plumicornis
Crossotus plumicornis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Hyperechia bifasciata
Hyperechia bifasciata adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Alcidion humeralis
Alcidion humeralis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Psychoda blandita
Psychoda blandita adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Jotus auripes
Jotus auripes adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Jotus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1881 dek L Koch.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di New South Wales.
Phileris dorsiger
Phileris dorsiger adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
(66774) 1999 TD220
(66774) 1999 TD220 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Oktober 1999 dek CSS di Catalina.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
(55236) 2001 RW80
(55236) 2001 RW80 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 13 September 2001 dek NEAT di Palomar.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Craniella gravida
Craniella gravida adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Craniella dan famili  Tetillidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun - dek -.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Craniella gravida dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
(200036) 2007 RH77
(200036) 2007 RH77 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.043, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.2.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Plocaederus plicatus
Plocaederus plicatus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(12538) 1998 OH
(12538) 1998 OH adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.406, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 15.8.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(52860) 1998 SX
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(79200) 1993 UH4
(79200) 1993 UH4 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 20 Oktober 1993 dek E W Elst di La Silla.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Anopheles franciscoi
Anopheles franciscoi adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Namo urang Minangkabau
Namo urang Minangkabau adolah bamacam-macam namo nan dipakai dek urang-urang nan bakaturunan Minangkabau. Dalam Encyclopedie van Nederlandsch-Indie disabuikan, namo urang Minangkabau pado maso-maso awal diambiak dari alam dan dari namo benda nan ado di sakuliliangnyo. Dalam wakatu nan tabilang lamo, indak saketek lo namo nan babaun Hindu jo Budha. Baitu juo sasudah Islam masuak dan bakambang, namo nan kaarab-araban muncua. Mamasuki patangahan abaik ka-20, muncua namo nan kajawa-jawaan, singkatan, atau pangkodean, sarato pado maso Orde Baru muncua pulo namo nan kabaraik-baraikan. Baru pado duo dekade kudian, namo urang Minangkabau diramaian jo namo Islami pulo baliak.
Riwayaik
Walaupun indaklah budayo, indak jarang urang Minang nan suko mamakai imbuhan atau akhiran tatantu dalam maagiah namo, sarupo –zal untuak laki-laki atau -niar untuak padusi. Namo nan mamiliaki akhiran -rizal acok bana dipandang sabagai namo nan khas urang Minang.
Fatimah binti Maimun
Fatimah binti Maimun bin Hibatullah adolah surang padusi baagamo Islam nan wafaik pado ari Juma'at, 7 Rajab 475 Hijriyah (2 Desember 1082 M). Batu nisannyo ditulih dalam bahaso Arab jo uruf kaligrafi caro Kufi, sarato marupoan nisan kubua Islam tatuo nan ditamuan di Nusantara. Makam tasabuik barado di desa Leran,Kecamatan Manyar, sakita 5 km arah utara kota Gresik, Jawa Timur.
Tamuan batu nisan tasabuik marupoan salah satu data arkeologis tantang kabaradoan komunitas Muslim patamo di kawasan pantai utara Jawa Timur. Kaligrafi caro Kufi tasabuik manunjukan baso di antaro pandatang di kawasan pantai tu tadapek urang-urang asa Timua Tangah, dan mareka mungkin adolah pedagang, sabauk nisan kubua jo kaligrafi caro Kufi nan sarupo tu ditamuan juo di Phanrang, Champa salatan. Ubuangan padagangan Champa-Jawa Timur marupoan bagian dari jalua padagangan komunitas Muslim pantai pado abaik ka-11 nan mambantang di bagian selatan Cino, India, jo Timua Tangah.
Legenda
Sumber tatulih tatuo nan manyabuik legenda manganai surang putri dari Leran iolah Sajarah Banten, nan ditulih taun 1662 atau 1663. Disabuikan baso pado maso Islamisasi Jawa, surang Putri Suwari dari Leran ditunangan jo rajo taakia dari Majapahit.
Moquette manyampaian juo legenda satampek nan dicatatnyo kutiko inyo mangunjuangi Leran, baso makam tasabuik adolah kubua surang putri rajo banamo Putri Dewi Suwari, nan mamainan paran pantiang di awa sijarah Islam di pulau Jawa. Putri tu diubuang-ubuangan jo Maulana Malik Ibrahim (wafaik 822 H/1419 M), surang wali tanamo nan makamnyo tadapek di kota Gresik; antah sabagai bininyo atau muriknyo. Legenda tasabuik indak dapek ditarimo, dek karano ado jarak 400 taun antaro kaduo tokoh tu.
Namo urang Minangkabau
Sasudah PRRI
Sasudah pamunahan garakan PRRI pado akia taun 1960-an, banyak masarakaik Minangkabau nan maagiah namo nan babedo jo maso sabalunnyo, sarato indak khas namo rang Minang. Indak saketek urang nan maagiah namo nan kajawa-jawaan, atau namo nan babaun Eropa, Parsi, jo Amerika Latin. Sungguahpun baitu, namo-namo ciptaan baru nan mareka agiah pun punyo makna khusus di dalamnyo.
Namo babaun Jawa pado masarakaik Minangkabau biasonyo marupoan kapendekan daerah asa urang gaek, potongan namo kaduo urang gaek, atau kombinasi kaduonyo. Contoh namo-namo nan lakek sasudah PRRI ko, misanyo Parmanto (kapendekan dari daerah asa pamiliak namo, Parikmalintang jo Toboh), Surianto (daerah asanyo Surian dan sukunyo Koto), jo lain-lainnyo. Sabagian lai mamakai namo nan sabana namo Jawa, atau namo Minang nan disamarkan. Namo Bastian Sutan Ameh misanyo disamarkan jadi Sebastian Tanamas kutiko marantau ka Jakarta.
Fatimah binti Maimun
Rujuakan
<div class="reflist references-column-count references-column-count-2" style="column-count: 2; -moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; list-style-type: decimal;">
Namo urang Minangkabau
Sasudah PRRI
Namun pandapek ko ditulak dek sosiolog Andrinof Chaniago, sabab lah mulai ado babarapo namo sarupo ko dipakai dek urang-urang nan lahia sabalum paristiwa PRRI. Misanyo namo Masmi­mar Mangiang (bar­asa dari kapendekan Masa mem­pertahankan Indonesia mardeka), diambiak dari suasa­no duo satangah bulan sabalun Konferensi Meja Bunda. Andrinof bapandapek bahaso mancogoknyo namo-namo "ganjia" urang Minangkabau adolah dek karano kabiasoan sabagian kaluargo untuak mambuek kreasi namo nan bar­asa dari singkatan dan punyo kaitan jo paristiwa sijarah tatan­tu. "Andrinof diambil dari tiga suku kata: an (mungkin maksud orangtua saya untuk nama panggilan), dri nan barasa dari drei atau dri (dekat ke Bahasa Jerman atau Belanda) nan artinya tiga, dan nof nan barasa dari Nof(v)ember. Artinya, nama ini barasa dari tanggal dan bulan kelahiran saya, yakni 3 November." Hal iko manuruiknyo bakaik jo ciri urang Minangkabau nan salalu baupayo kreatif untuak maasiakan sasuatu nan kusuih di mato urang lain.
Kini
Namo urang Minangkabau nan bamunculan kini ko banyak nan barasa dari bahaso di lua Minangkabau. Ado panamoan nan badasa ateh motivasi atau bakaik jo wakatu katiko lahia, urutan lahia, atau dari namo tokoh tanamo. Basamo jo modernisasi mangko lah rami urang nan kini mamakai namo Baraik. Salain tu, akibaik dominasi budayo Orde Baru, pado patangahan taun 1980-an namo nan barasa dari bahaso Sanskerta ado pulo ikuik populer di kalangan masarakaik Minangkabau.
Namo panggilan jo gala
Urang Minang punyo kabiasaan manyingkek namo atau manyabuik namo urang lain labiah pendek dari namo panggilannyo. Urang nan partamo kali tacatat mangakronimkan namonyo adolah Hamka, nan marupoan singkatan dari namo sabananyo, Haji Abdul Malik Karim Amarullah. Di Indonesia, indak saketek nan mangikuikan Hamka, mamandekkan namo panjang manjadi singkatan.
Dalam budayo Minangkabau, laki-laki nan alah kawin akan diagiah gala di belakang namonyo, sasuai ungkapan "ketek banamo, gadang bagala". Mukasuiknyo, ado duo namo sapaan untuak urang Minangkabau, yaitu namo nan diagiah dek keluarga wakatu ketek jo gala nan biasonyo diagiahkan pado kaum laki-laki sabalun manikah. Pado nagarai tatantu, sasudah ijab kabul di muka panghulu atau tuan kadi, pangantin laki-laki akan diagiah gala baru sabagai panggilan pangganti namo keteknyo dan masyarakaik sekitar akan mamanggianyo dengan gala baru tasabuik. Gala panggilan ko biasonyo bamulo dari sutan, bagindo, atau sidi (sayyidi) di kawasan pasisia, samantaro di kawasan Luhak Limo Puluah, pangagiahan gala ko indak balaku.