cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yak (taranak)
Taksonomi
Awanyo spesies ko dinamoi sabagai Bos grunniens ("kabau mandangkua") dek Linnaeus pado taun 1766, namun kini ko namo tu anyo dipakai untuak marujuak kapdo jinih Yak nan alah jinak, sadang Bos mutus ("kabau bisu") adolah namo nan labiah disukoi untuak spesies nan lia. Walaupun babarapo pangarang masih maanggap baso yak lia anyolah subspesies, Bos grunniens mutus, ICZN mangaluaan kaputusan rasmi pado 2003 untuak maisinan panggunoan namo Bos mutus untuak yak lia, nan kini adolah panyabuikan nan umum bapakai.
Ciri-ciri fisik
Yak adolah ewan nan batubuah gadang jo kuaik, bakaki kokoh, bakuku bulek, jo babulu nan sangaik labak jo panjang nan manggantuang labiah randah dari paruiknyo. Bulu yak lia umumnyo bawarna itam kalam atau coklak kaitam-itaman, sadang yak jinak bamacam warnanyo, acok juo ado bercak-bercak coklat atau krem kacoklatan. Talingonyo ketek jo dahinyo leba, sarato tanduaknyo aluih jo umumnyo bawarna kalam. Yak jantan tanduaknyo kalua dari sisi-sisi kapalonyo, kudian malangkuang ka muko. Umumnyo panjangnyo mancapai 48 to 99 cm. Tanduak yak batino labiah ketek, anyo sapanjang 27 to 64 cm, jo bantuaknyo labiah tagak. Baiak yak jantan atau batino punyo lihia nan pendek sarato punuak nan jaleh di baunyo, walaupun punuak nan jantan labiah gadang jo talihek jaleh. Barek nan jantan mancapai 350 to 580 kg, barek nan batino mancapai 225 to 255 kg. Yak lia dapek jauah labiah barek, nan jantan dapek mancapai barek 1000 kg.
Ie Bu Peudah (Aceh)
Ie Bu Peudah (Aceh) adolah  makanan tradisional  Aceh, makanan iko disabuik dek urang bubuah padeh. Biasonyo urang Aceh mahidangkannyo pado bulan Puaso untuak pabukoan di meunasah dan musajik. selain untuak makanan pabukoan, bahan bubua padeh iko bisa juo di gunoan untuak ubek. caronyo minum aia nan alah di buek. Bahan untuak mambuek bubua padeh iko banyak di tamui di pasar tradisonal, tapi pado umumnyo di ambiak dari pagunuangan. Bahannyo barupo bareh dan daun-daunan sabanyak 44 macam nan di tumbuak sampai daunnyo manjadi dedak kemudian di jamua sampai kariang.Jikok bahan-bahan ko sulik dicari, bubua padeh iko bisa di buek dari bahan-bahan barupo 50,gram bareh, 25 gram kacang tanah nan di potong manjadi duo, ubi, 50 gram dagiang, 50 gram udang, 100 gram pisang, saparampek karambia, saliter aia, 3 bawang merah nan alah di racik. Proses mambuek bubua padeh iko salamo 2 sampai 4 hari.
Caro mambuek bubua padeh iko adolah:
(68122) 2001 AY11
(68122) 2001 AY11 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Januari 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Sciophila nebulosa
Sciophila nebulosa adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Thainetes tristis
Thainetes tristis adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Thainetes dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1995 dek Millidge.
2003 DY15
2003 DY15 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.328, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 26.3.
Thainetes tristis
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Thailand.
Sciophila nebulosa
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
2003 DY15
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Dohrniphora curvispinosa
Dohrniphora curvispinosa adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Ceratopogon lateralis
Ceratopogon lateralis adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(495857) 2003 MT
2003 MT adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.563, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 19.1.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Trentepohlia (Mongoma) pallidiventris
Trentepohlia (Mongoma) pallidiventris adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Unxia
Unxia adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2012 HY1
2012 HY1 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.563, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 19.7.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Camptotarsopoda pallipes
Camptotarsopoda pallipes adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Mallochohelea
Mallochohelea adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Drosophila ogumai
Drosophila ogumai adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Schizodontus latus
Schizodontus latus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Camptotarsopoda pallipes
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Schizodontus latus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Drosophila ogumai
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Thaiphantes milneri
Thaiphantes milneri adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Thaiphantes dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1995 dek Millidge.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Thailand.
Maulid Adat Bayan
Maulid Adat Bayan marupoan kagiatan paringatan Maulid Nabi Muhammad SAW di Masjid Kuno Bayan nan barasa dari Kacamatan Bayan, Kabupaten Lombok Utara. Kagiatan adaik ko dilakuan satiok taun sabagai bantuak panghormatan masayarakaik adaik ka Nabi Muhammad Saw. Maulid Adat Bayan dilakuan duo hari nan tadiri dari sajumlah proses. Proses di hari patamo dikana jo namo Kayu Aik Hari, sadangkan proses di hari kaduo banamo Gawe Peraja Mulud.
Culex patientiae
Culex patientiae adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Dichaetomyia gandakiensis
Dichaetomyia gandakiensis adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Eunidia flavosignata
Eunidia flavosignata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Chironomus montuosus
Chironomus montuosus adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Paraphidippus fulgidus
Paraphidippus fulgidus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Paraphidippus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1846 dek C L Koch.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Meksiko.
Anthrax clinatus
Anthrax clinatus adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Telmatoscopus longichaetus
Telmatoscopus longichaetus adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
(61489) 2000 QN46
(61489) 2000 QN46 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 24 Agustus 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Araneus hirsutulus
Araneus hirsutulus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Araneus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1869 dek Stoliczka.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di India.
Sybra dawsoni
Sybra dawsoni adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Phlebotomus langeroni
Phlebotomus langeroni adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bledius cribricollis
Bledius cribricollis adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bifidistylus boneti
Bifidistylus boneti adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Dysmachus ornatus
Dysmachus ornatus adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bledius cribricollis
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Dysmachus ornatus
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Hamataliwa marmorata
Hamataliwa marmorata adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Oxyopidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Hamataliwa dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1898 dek Simon.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Brasil, Paraguay.
Phlebotomus langeroni
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Pachycraerus nigrans
Pachycraerus nigrans adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Encyclops x-signata
Encyclops x-signata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Rhodopina quadrituberculata
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Eurysthaea rufiventris
Eurysthaea rufiventris adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Metasphenisca axilatra
Metasphenisca axilatra adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Eurysthaea rufiventris
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Metasphenisca axilatra
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Orthopodomyia madrensis
Orthopodomyia madrensis adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
(56271) 1999 JK102
(56271) 1999 JK102 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 13 Mai 1999 dek LINEAR di Socorro.
Philhygra clemens
Philhygra clemens adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Phytobia confessa
Phytobia confessa adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Eurynogaster retrociliata
Eurynogaster retrociliata adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Tetrallus
Tetrallus adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Wyeomyia diabolica
Wyeomyia diabolica adolah rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
Hololepta caracasica
Hololepta caracasica adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Docosia gilvipes
Docosia gilvipes adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Palmatak, Kepulauan Anabas
Palmatak adolah marupoan kecamatan di kabupaten Kepulauan Anabas, provinsi Kapulauan Riau, Indonesia.
Anisocrella hymedesmina
Anisocrella hymedesmina adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Anisocrella dan famili  Crellidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1927 dek Topsent.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Anisocrella hymedesmina dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Oncideres apicalis
Oncideres apicalis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Paraphidippus funebris
Paraphidippus funebris adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Paraphidippus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1898 dek Banks.
Delia radicum
Delia radicum adolah langau dari famili Anthomyiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Paraphidippus funebris
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Meksiko sampai Costa Rica.
Campiglossa hyalina
Campiglossa hyalina adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(345775) 2007 EN133
(345775) 2007 EN133 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.084, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.5.
Campiglossa hyalina
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Gyrophaena monticola
Gyrophaena monticola adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
(345775) 2007 EN133
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(51043) 2000 GY134
(51043) 2000 GY134 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 8 April 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(77476) 2001 HW28
(77476) 2001 HW28 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 27 April 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Atrichopogon jacobsoni
Atrichopogon jacobsoni adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Drosophila novaspinofera
Drosophila novaspinofera adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Perang api
Perang api  atau  Perang bobok  adalah sebuah ritual yang dilaksanakan sebelum perayaan Nyepi. Tradisi ini berasal dari Lombok, Nusa Tenggara Barat. . Sebelum Hari Raya Nyepi, warga Hindu di Lombok memiliki tradisi yaitu Perang Api
Makna tradisi
Makna dari perang api adalah untuk mengusir wabah penyakit yang dibawa oleh Butha kala atau roh-roh jahat yang bersemayam di muka bumi dan menggangu kehidupan manusia, selain itu makna dari tradisi ini berubah menjadi pembersihan diri dari unsur-unsur jahat dan malapetaka sebelum melaksanakan tapa brata penyepian. Pelaksanaan dari tradisi ini sendiri dilaksanakan ketika waktu sudah sore ketika dua kelompok pemuda saling berhadapan dan memulai "perang" menggunakan alat yang dinamakan bobok (daun kelapa yang dikeringkan).
Helina spinilamellata
Helina spinilamellata adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Prospherysa plagioides
Prospherysa plagioides adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Termitosphaera immaculata
Termitosphaera immaculata adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Pidonia mitis
Pidonia mitis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Termitosphaera immaculata
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Ayam Panggang (Bangka)
Ayam Panggang adolah makanan nan hanyo dibuek katiko ado acara nan pantiang dalam masayarakat Melayu Bangka. bahan nan digunoan untuak mambuek ayam panggang adolah ayam kampuang nan babadan gadang. katiko mambuek ayam panggang nan diparaluan indak hanyo ayam tapi ado juo babarapo rampah-rampahnyo, diantaronyo lado merah, lingkueh, kamiri, lado, kunyik, lingkueh, bawang putiah, bawang merah, karambia, garam, jo diagiah palamak masakan sacukuiknyo. Ayam panggang nan dibuek untuak mamparingati "Perang Ketupat" rampahnyo indak manggunoan garam, karano iko sasambahan parmohonan dari makaluak haluih nan rutin dikarajoan satahun sakali.
Chrysops abaptistus
Chrysops abaptistus adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Ayam Panggang (Bangka)
caro mambuek ayam panggang, partamo ayam didabiah kamudian ayam diabuih dalam kuali sampai manggalagak supayo mudah untuak mambarasiahan bulunyo. Sasudah bulu ayam dibarasiahan, dibalah dadonyo untuak diambiak isi paruiknyo. Salanjuiknyo, kaki jo sayok ayam disilangan supayo dapaik manyatu jo caro di ikek manggonoan tali dari palapah daun pisang atau bisa juo pakai tali plastik.
Chrysops abaptistus
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Ayam Panggang (Bangka)
caro mamasak ayam panggang adolah sadonyo bumbu dibasuak sasudah itu disariang ayia nyo. Satalah itu sadonyo rampah-rampah ditumbuak bisa juo dialuihan manggunoan alu. Barikuik nyo rampah-rampah nan alah dialuihan iko ditumih manggunoan minyak sayua sacukuiknyo di ciek tampek di ateh tungku, sayangnyo ba kamungkinan alah ado urang Melayu Bangka nan manggunoan kompor minyak tanah jo komppor gas.
Sasudah rampah-rampah nan ditumih mangaluan baun nan lamak, masuakan santan nan kanda dari karambia, sairiang jo mamasuakan ayam nan alah di sadioan, masak sampai rampah-rampah marasok kadalam ayamnyo. Masak ayam sampai masak nan ditandoan jo bumbu nan agak kariang. sasudah ayam lah masak, angkek untuak diidangan. Katiko maidangan ayam panggang apobilo digunoan untuak lauak untuak makanan tiok ari, alek kadang dijua di rumah makan jo caro dikarek-karek.
2008 RB127
2008 RB127 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.050, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.8.
2012 HW1
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Brachyolene
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Sophronica tafoensis
Sophronica tafoensis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Megaciella spirinae
Megaciella spirinae adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Megaciella dan famili  Acarnidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1958 dek Koltun.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Megaciella spirinae dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Cordylomera copei
Cordylomera copei adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Mimepaphra borneana
Mimepaphra borneana adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Anaglyptus danilevskii
Anaglyptus danilevskii adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Meromacrus nectarinoides
Meromacrus nectarinoides adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
(413216) 2003 MA
2003 MA adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.302, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 18.9.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Dasyhelea pacifica
Dasyhelea pacifica adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
2003 DW10
2003 DW10 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.361, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 26.1.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Abaristophora tonnoiri
Abaristophora tonnoiri adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Broticosia paramonovi
Broticosia paramonovi adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
(54404) 2000 LO3
(54404) 2000 LO3 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 4 Juni 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Diaphorus dyeri
Diaphorus dyeri adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Dasyhelea pacifica
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Asarkina tenebricosa
Asarkina tenebricosa adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Stizolestes atribarbis
Stizolestes atribarbis adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Cyrtophora larinioides
Cyrtophora larinioides adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Araneae, kelas Arachnida, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1895 dek Simon.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kamerun.
Sybra decemmaculata
Sybra decemmaculata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Delia rainieri
Delia rainieri adolah langau dari famili Anthomyiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Istilah "Anthomyiidae", nan baarati "langau bungo", barasal dari kato Yunani anthos, "bungo", dan myia, "langau".
Onitis punctatostriatus
Onitis punctatostriatus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tropicomyia ceratiosicyi
Tropicomyia ceratiosicyi adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Onitis punctatostriatus
Kumbang iko punyo antena lamela.
Glenea lunulata
Glenea lunulata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Toxomerus corbis
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Billaea vitripennis
Billaea vitripennis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
(72002) 2000 WP191
(72002) 2000 WP191 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 19 Nopember 2000 dek LONEOS di Anderson Mesa.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Thaiphantes similis
Thaiphantes similis adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Thaiphantes dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1995 dek Millidge.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Thailand.
Anomoianthella lamella
Anomoianthella lamella adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Anomoianthella dan famili  Ianthellidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1999 dek Pulitzer-Finali & Pronzato.
Siantan, Kepulauan Anabas
Siantan adolah marupoan kecamatan di kabupaten Kepulauan Anabas, provinsi Kapulauan Riau, Indonesia.
Anomoianthella lamella
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Anomoianthella lamella dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Eretmapodites plioleucus
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Sympycnidelphus texanus
Sympycnidelphus texanus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Damalis fusca
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Tipula (Yamatotipula) sulphurea
Tipula (Yamatotipula) sulphurea adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
(71144) 1999 XW182
(71144) 1999 XW182 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 12 Desember 1999 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(54403) 2000 LD2
(54403) 2000 LD2 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 4 Juni 2000 dek J Broughton di Reedy Creek.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Liriomyza imurai
Liriomyza imurai adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Paraphidippus fuscipes
Paraphidippus fuscipes adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Paraphidippus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1846 dek C L Koch.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Meksiko.
Jalan İstiklal
Jalan İstiklal (Turki: İstiklâl Caddesi, Prancis: Grande Rue de Péra, Inggris: Independence Avenue) adolah salah ciek jalan paliang tanamo di Istanbul, Turki, nan dikunjungi dek sakitar 3 juta urang dalam ciek hari sapanjang akhia pakan. Talatak di distrik Beyoğlu (Pera), jalan tersebut marupoan sabuah jalan pedestrian nan elegan, 1.4 kilometer panjangnyo, nan baisi butik, toko musik, toko buku, galer seni, bioskop, teater, perpustakaan, kafé, pub, klub malam jo musik live, patisserie basijarah, toko coklat, jorestoran.
Jalan tersebut, nan dikelilingi dek bangunan era Utsmaniyah (sabagian gadang dari abaik ka-19 jo awal abaik ka-20) nan dirancang dengan gaya Neo-Klasik, Neo-Gothik, Kebangkitan Renaissance, Beaux-Arts, Art Nouveau dan Arsitektur Nasional Turki Pertama; serta babarapo bangunan bergaya Art Deco dari tahun-tahun awal Republik Turki, jo sajumlah contoh nan labih terkini dari arsitektur modern
Karajaan Dharmasraya
Karajaan Dharmasraya marupokan sabuah Karajaan Malayu nan barado di Provinsi Sumatra Barat. Dulunyo, wilayah kakuasaan karajaan ko marupokan wilayah kakuasaan Karajaan Sriwijaya sabalumnyao, dari Samananjuang Malaya hinggo Sumatra. Kini, Dharmasraya manjadi kabupaten baru hasil pamekaran Kabupaten Sawahlunto/Sijunjuang. Namun, bekas-bekas kajayaan karajaan Islam Dharmasraya masih bisa disaksikan sampai saaik kini.
Rumah Gadang Siguntur
Bangunan karajaan ko dibangun pado abaik ka-17. Lueh bangunannyo sakitar 118,4 meter parsagi. Lataknyo barado di Jorong Siguntur, Nagari Siguntur, Kecamatan Sitiung, Kabupaten Dharmasraya. Rumah gadang ko awalnyo difungsian sabagai tampek musyawarah adaik. Hinggo kini, fungsi nyo masih dijalanan. Sabagai bangunan khas Minangkabau, rumah gadang ko atoknyo babantuak bagonjong nan tabuek dari seng. Sadangkan, dindiang jo lantainyo dari kayu, mode itu lo jendela jo pintu.
Masjid Tua Siguntur
Massajik ko umuanyo alah labiah dari 100 tahun. Lokasinyo barado persis di sabalah makam rajo Siguntur. Atoknyo tabuek dari seng  nan babantuak tumpang tigo.
(78764) 2002 UZ32
(78764) 2002 UZ32 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 31 Oktober 2002 dek LONEOS di Anderson Mesa.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Karajaan Dharmasraya
Masjid Tua Siguntur
Masajik Siguntur tagak di ateh tanah barukuran 21,7 x 19 meter. Masajik dikaliliangi paga beton di bagian muko jo paga kawaek duri di bagian sampiang jo balakang. Ruang utamo masajik barukuran 15 x 10 meter, badindiang batu kali sataba 40 cm. Ado lapan jendela kayu nan ado di dalam masajik. Sadangkan, tiang utamonya bajumlah limo buah nan tabuek dari kayu ulin. ado pulo tiang pendukuang bajumlah 12 buah
Demonax balyi
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Jaapiella reichardiae
Jaapiella reichardiae adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Karajaan Dharmasraya
Situ Makan Raja Siguntur
Ado cukuik banyak tokoh nan dimakamkan di siko. Namun, nan bisa dikanali hanyo anam. Makam Sri Maharajo Dirajo Ibnu bagala Sultan Muhammad Syah bin Sora, Sultan Abdul Jalil bin Sultan Muhammad Syah Tuangku Bagindo Ratu II, jo Sultan Abdul Kadire Tuangku Bagindo Ratu III. Salain itu, Sultan Amirudin Tuangku Bagindo Ratu IV, Sultan Ali A Tuangku Bagindo V, jo Sultan Abu Bakar Tuangku Bagindo Ratu VI.
Jaapiella reichardiae
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Karajaan Dharmasraya
Daerah kakuasaan Dharmasraya
Dalam naskah bajudul Zhufan Zhi (諸蕃志) karya Zhao Rugua tahun 1225 disabuikkan bahsonyo nagari San-fo-tsi mamiliki 15 daerah bawahan, yaitu Che-lan (Kamboja), Kia-lo-hi (Grahi, Ch'ai-ya atau Chaiya selatan Thailand kini), Tan-ma-ling (Tambralingga, selatan Thailand), Ling-ya-si-kia (Langkasuka, selatan Thailand), Ki-lan-tan (Kelantan), Ji-lo-t'ing (Cherating, pantai timur samananjuang malaya), Tong-ya-nong (Terengganu), Fo-lo-an (muaro sungai Dungun, daerah Terengganu kini), Tsien-mai (Semawe, pantai timur samananjuang malaya), Pa-t'a (Sungai Paka, pantai timur samananjuang malaya), Pong-fong (Pahang), Lan-mu-li (Lamuri, daerah Aceh kini), Kien-pi (Jambi), Pa-lin-fong (Palembang), Sin-to (Sunda), jo damikian, wilayah kakuasaan San-fo-tsi mambantang dari Kamboja, Samananjuang Malaya, Sumatra, sampai Jawa bagian barat.
San-fo-tsi
Dalam naskah-naskah kronik Cino, istilah San-fo-tsi digunokan untuak manyabuikan Pulau Sumatra sacaro umum. Namun pado zaman Dinasti Song kiro-kiro tahun 990–an, istilah iko identik jo Sriwijaya. Namun katiko Sriwijaya mangalami kahancuran pado tahun 1025, istilah San-fo-tsi masih tatap dipakai dalam naskah-naskah kronik Cino, yaitu kadatangan utusan San-fo-tsi ke Cino pado periode 1079 jo 1088.
Dalam barito Cino nan bajudul Sung Hui Yao disabuikkan bahsonyo Kerajaan San-fo-tsi tahun 1082 mangirim duta gadang ka Cino nan katiko itu ado di bawah pamarintahan Kaisar Yuan Fong. Duta gadang tu manyampaikan surek dari rajo Kien-pi (Jambi) bawahan San-fo-tsi, jo surat dari putri rajo nan diagiahkan urusan nagara San-fo-tsi, sarato manyarahkan pulo 227 tahil parhiasan, rumbia, jo 13 potong pakaian. Kamudian dilanjuikkan pangiriman utusan salanjuiknyo tahun 1088.
Jadi, istilah San-fo-tsi nan samulo bamakna Sriwijaya tatap digunokan dalam barita Cino untuak manyabuik Pulau Sumatra sacaro umum, maskipun karajaan nan bakuaso katiko itu adolah Dharmasraya. Hal nan sarupo tajadi pado abaik ka-14, yaitu zaman Majapahit jo Dinasti Ming. Catatan sijarah Dinasti Ming masih manggunokan istilah San-fo-tsi, saolah-olah katiko itu Sriwijaya masih ado. Samantaro itu, catatan sijarah Majapahit bajudul Nagarakretagama tahun 1365 samo sakali indak parnah manyabuik adonyo nagari banama Sriwijaya malainkan Palembang.
Ekspedisi Pamalayu
Dalam Kidung Panji Wijayakrama jo Pararaton manyabuikkan pado tahun 1275, Kertanagara mangirimkan utusan dari Jawa ka Sumatra nan tanamo jo namo Ekspedisi Pamalayu nan dipimpin dek Mahisa Anabrang atau Kebo Anabrang. Kamudian pado tahun 1286 Kertanagara kambali mangirimkan utusan untuak mangantarkan Arca Amoghapasa nan kamudian dipahatkan pado Prasasti Padang Roco di Dharmasraya ibu kota bhumi malayu, sabagai hadiah dari Karajaan Singhasari. Tim iko baliak ka Pulau Jawa pado tahun 1293 sakaligus mambaok duo urang putri dari Karajaan Malayu nan banamo Dara Petak jo Dara Jingga. Kamudian Dara Petak dinikahi dek Raden Wijaya nan alah manjadi raja Majapahit pangganti Singhasari, jo panikahan iko malahiakan Jayanagara, rajo kaduo Majapahit. Sadangkan Dara Jingga dinikahi dek Sira Alaki Dewa (urang nan bagala dewa) sarato kamudian malahiakan Tuan Janaka atau Mantrolot Warmadewa nan identik jo Adityawarman, jo nantik ka manjadi Tuan Suruaso badasarkan Prasasti Batusangkar di padalaman Minangkabau.
Daftar Rajo Dharmasraya
Karajaan Dharmasraya dipimpin dek babarapo urang rajo. Barikuik iko daftar namo rajo Dharmasraya:
Onthophagus bifidus
Onthophagus bifidus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Rhipidia (Rhipidia) steyskali
Rhipidia (Rhipidia) steyskali adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Asam galugua
Asam gelugur (Garcinia atroviridis Griffith et Anders.) adolah tumbuahan nan menghasilkan asam potong atau asam kapiang. Asam potong didapek dari irisan buah asam gelugur nan dikariangkan dengan caro dijamua di bawah tariak matohari. Asam potong dimanfaaikkan untuak bumbu masak, bahan paraso minuman, bahan dasar pangobatan dan bahan dasar kosmetik. Sabagian masyarakat Malayu pasisia mangolah buah asam gelugur ko manjadi manisan atau halwa untuak hidangan pado hari rayo.
Tumbuahan asam gelugur ko masih badunsanak jo manggih jo asam kandis, dipacayo barasa dari Asia Selatan jo Asia Tenggara. Asam gelugur tasabuik juo sabagai tumbuhan abadi, karano dapek batahan hiduik sampai baratuih tahun, jo babuah samakin banyak. Sabatang tumbuahan asam gelugur nan alah baumua labiah dari tigo puluah tahun dapek manghasilkan buah sabanyak ampek ratuih kilogram dalam satahun.
Manuruik ukuran jo sifaik buahnyo, asam gelugur dibagi ka dalam duo jenis: asam batu jo asam air. Asam batu buahnyo ketek-ketek (diameter 7–10 cm), basifaik barek sarupo batu, sarato struktur buahnyo padek, liek jo candaruang kariang. Sakilo asam potong barasa dari ampek kilogram asam batu. Samantaro asam air buahnyo gadang-gadang (diameter 10–14 cm), indak sabarek asam batu, sarato struktur buahnyo labiah badaruak, kenyal jo baraia. Sakilogram asam potong barasa dari limo kilogram asam air.
Sari daun asam gelugur nan dibari sacaro oral jo dosis 360 mg/kg kapado mancik membari efek inhibitor kapado perkembangan Plasmodium berghei penyebab malaria.
Morfologi
Asam gelugur dipacayo barasa dari Asia Selatan jo Asia Tenggara. Banyak tumbuah sacaro lia di ladang jo halaman rumah. Salah satu vektor penyababnyo adolah hewan musang. Musang suko mamakan biji asam gelugur nan rasonyo asam agak manih. Kotoran musang nan barisi biji asam gelugur ko kamudian manjadi baka bibit asam gelugur, nan mungkin akan tumbuah bilo barado dalam kondisi yang ideal. Maso dormansi biji asam gelugur ampia indak ado. Biji asam gelugur mudah dikacambahan dalam waktu babarapp hari sajo. Daya tahan biji asam gelugur juo indak lamo, tarutamo dalam keadaan kariang. Karano itulah, biji asam gelugur nan taseba lewat hewan musang jo babi hutan umumnyo hanyo namuah tumbuah pado musim penghujan.
Asam gelugur tarmasuak tumbuahan barumah tunggal. Artinyo, tumbuahan batino jo jantan ado dalam tumbuahan nan babedo. Di alam, jarang bana ditemui tumbuahan asam gelugur nan murni jantan. Nan banyak adolah nan berkelamin ganda alias hermaprodit. Asam gelugur hermaprodit ko mampu menghasilkan bungo, tapi sakutiko bisa mati saluruhnyo hinggo indak ado atau jarang bana menghasilkan buah. Karano indak menghasilkan buah, mako kabanyakan orang manyabuiknyo sabagai tumbuahan asam gelugur jantan. Asam gelugur dapek tumbuah pado katinggian 5–1700 m di ateh parmukaan lauik. Ado pun katinggian tumbuah idealnyo adolah pado level 400-1200 mdpl. Indak dibutuahkan syaraik janih tanah nan ketat. Tumbuahan ko dapek tumbuah di tanah bapasia, tanah liek, tanah babatu, tanah basah tapi batang aia, tanah kapua, hinggo pado tanah kritis di tapian pegunungan. Namun kasuburan tanah tantu sajo tetap bapangaruah pado produksi buah. Asam gelugur babuah indak mangana musim, satiok saat ado sajo buahnyo. Takadang dalam sabatang ado bungo, putiak, buah mudo sampai buah nan alah manguniang jo jatuah. Namun baitu, panen rayo biasonyo satahun duo kali, di ujuang musim hujan jo di ujuang musim kamarau.