cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Orgizocella pauliana
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Megaselia semimollis
Megaselia semimollis adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
(79963) 1999 CV119
(79963) 1999 CV119 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 11 Pebruari 1999 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Notiohyphantes excelsus
Notiohyphantes excelsus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Notiohyphantes dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1886 dek Keyserling.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Meksiko hingga Peru, Brasil, Galapagos.
Rhizomyia applanata
Rhizomyia applanata adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Paroligopsis aurivilliusi
Paroligopsis aurivilliusi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2013 CJ30
2013 CJ30 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.223, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.0.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Vanillin
Vanilin atau Panilin atau Penilin (Venylin) adolah sanyawa organik dangan parumusan molekulnyo: C 8 H 8 O 3 Iko saboneghnyo adolah sabuah "aldehida fenolik" ,. Dangan kalompok fungsionalnyo antaro lain meliputi:
Parumusan
Barikuik iko parumusan dari Vanilin:
Parumusan: C8H8O3 Massa molar: 152,15 g Titik lebur: 81–83°C; 178–181°F (354–356K) Kalarutan pado aia: 10 g/L Struktur kristal: Sistem kristal monoklinik Bantuak: Kristal Putiah.
Bagian Komponen
Iko adolah komponen utamo dari "ekstrak" pado kacang vanilla. Vanillin iko go untuak kini lobiah sariang digunoan, dibandingkan "Ekstrak Vanila nan Alami" sabagai bahan panyodap (MSG) dalam produk makanan, minuman, dan obat-obatan.
Stomoxys luteolus
Stomoxys luteolus adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Neomyoleja chowi
Neomyoleja chowi adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Pseudodoros clavatus
Pseudodoros clavatus adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Puliciphora jacquemarti
Puliciphora jacquemarti adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Eunapius nitens
Eunapius nitens adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Eunapius dan famili  Spongillidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1881 dek Carter.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Eunapius nitens dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Glenea corona
Glenea corona adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Pericoma gracecica
Pericoma gracecica adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Rhaphuma clarina
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Teratai, Lubuak Jantan, Lintau Buo Utara, Tanah Datar
Teratai adolah salah satu jorong nan talatak di nagari Lubuak Jantan, kecamatan Lintau Buo Utara, Kabupaten Tanah Datar, Provinsi Sumatera Barat, Indonesia.
Japanagromyza stylata
Japanagromyza stylata adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Persib Bandung
Persib Bandung adolah sabuah klub sipak bola Indonesia di Bandung nan kini bamain di Liga Super Indonesia, divisi nan paliang tinggi di sipak bola Indonesia. Klub iko mamainan patandiangan kandangnyo di Si Jalak Harupat nan bakapasitas 40.000 panonton.
Euprepina shannoni
Euprepina shannoni adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Celticecis semenrumicis
Celticecis semenrumicis adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Winthemia tessellata
Winthemia tessellata adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Culex janitor
Culex janitor adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(65842) 1997 AF14
(65842) 1997 AF14 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 4 Januari 1997 dek BAO Schmidt CCD Asteroid Program di Xinglong.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Culex janitor
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Thoosa radiata
Thoosa radiata adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Luak Agam
Luak Agam marupokan salah satu kawasan konfederasi dari babarapo nagari dalam budayo Alam Minangkabau. Basamo jo Luak Tanah Data sarato Luak Limo Puluah tanamo jo namo Luak Nan Tigo.
Thoosa radiata
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Thoosa radiata dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Luak Agam
Wilayah
Manuruik Tambo, asa mulo didirikannyo Luak Agam iolah papindahan panduduak dari nagari Pariangan nan balangsuang salamo ampek periode. Periode partamo, malahiakan ampek buah nagari, yakni Biaro, Balai Gurah, Lambah, jo Panampuang. Kudian di periode kaduo, malahiakan tigo buah nagari, yakni Canduang Koto Laweh, Kurai, jo Banuhampu. Periode katigo, malahiakan 4 buah nagari, yakni Sianok, Koto Gadang, Guguak, jo Guguak Tabek Sarojo. Dan di periode kaampek, malahiakan limo buah nagari, yakni Sariak, Sungai Puar, Batagak, jo Batu Palano.
Pachylomalus deficiens
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Luak Agam
Wilayah
Kudian lahia pulo nagari-nagari lainnyo sarupo Kapau, Gaduik, Salo, Koto Baru, Magek, Tilatang Kamang, Tabek Panjang, Pincuran Puti, Koto Tinggi, Simarasok jo Padang Tarok.
(77120) 2001 DL81
(77120) 2001 DL81 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 26 Februari 2001 dek W K Y Yeung di Oizumi.
Luak Agam
Rantau
Rantau Tiku Pariaman/Piaman Laweh
(77120) 2001 DL81
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Luak Agam
Rantau
Ujuang Darek Kapalo Rantaunyo
Anopheles pursati
Anopheles pursati adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Tuanku Nan Renceh
Tuanku Nan Renceh adolah salah surang ulama, pamimpin sarato pajuang nan baparang malawan panjajahan Balando dalam paparangan nan dikana jo namo Parang Pidari dari taun 1803-1838. Indak banyak dikataui data manganai tokoh ko, salain surang figur karismatik, baliau dikana pulo kareh dalam managak-an syariat Islam. Sadangkan manuruik catatan Balando, tokoh ko adolah sosok antagonis, sarato dianggap batangguang jawek ateh adanyo tindakan kakarasan di Dataran Tinggi Padang.
Namo asli dari Tuanku Nan Renceh adolah Abdullah. Baliau laia di Nagari Kamang pado taun 1780 dan maningga dunia dalam parang Pidari. Baliau adolah murik dari Tuanku Nan Tuo. Baliau kudian manjadi guru nan banyak malahiaan pajuang parang Pidari.
Kadatangan tigo urang haji dari Makkah taun 1803 mailhami Tuanku Nan Renceh, lalu kudian mulai mangumandangan jihad ateh sagalo bid'ah di Minangkabau. Ide-ide pambaharuan nan ditarapan Tuanku Nan Renceh kapado parubahan kabiasaan masyarakaik tamasuak model sistem adaik matrilineal mandapek tantangan dari para panghulu pado babarapo nagari di Minangkabau sahinggo kudian malahiaan garakan Pidari malalui pandakatan konflik.
Astathes bimaculata
Astathes bimaculata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Zygocera mastersi
Zygocera mastersi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Nephrotoma qinghaiensis nigrabdomen
Nephrotoma qinghaiensis nigrabdomen adolah subspesies langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Graciella nigromarginata
Graciella nigromarginata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Erynnia setibarba
Erynnia setibarba adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Rhabdomastix (Rhabdomastix) tonnoirana
Rhabdomastix (Rhabdomastix) tonnoirana adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Bactrocera nigrotibialis
Bactrocera nigrotibialis adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Clypeodytes feryi
Clypeodytes feryi adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Pterolophia kanoi
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Celaenia hectori
Celaenia hectori adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Araneae, kelas Arachnida, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1879 dek O P-Cambridge.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Selandia Baru.
(74103) 1998 QP31
(74103) 1998 QP31 ( ##provisional##) adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 17 Agustus 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Notiohyphantes laudatus
Notiohyphantes laudatus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Notiohyphantes dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1991 dek Millidge.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Brasil.
Stilobezzia parvitheca
Stilobezzia parvitheca adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Copelatus epactus
Copelatus epactus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(55726) 1979 MG8
(55726) 1979 MG8 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 25 Juni 1979 dek E F Helin, S J Bus di Siding Spring.
Copelatus epactus
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
(55726) 1979 MG8
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Condylostylus nudipes
Condylostylus nudipes adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(70412) 1999 SM4
(70412) 1999 SM4 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 29 September 1999 dek K Korlević di Observatorium Višnjan.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Lyphosia barbata
Lyphosia barbata adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Blepephaeus nicobaricus
Blepephaeus nicobaricus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tipula (Tipula) soror soror
Tipula (Tipula) soror soror adolah subspesies langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Tetropiopsis
Tetropiopsis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Blepephaeus nicobaricus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Tetropiopsis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Kolenohelea pedi
Kolenohelea pedi adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Dorcadion lineatocolle
Dorcadion lineatocolle adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Baeotendipes noctivagus
Baeotendipes noctivagus adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Anodocheilus janae
Anodocheilus janae adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
(61150) 2000 NV11
(61150) 2000 NV11 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 4 Juli 2000 dek LONEOS di Anderson Mesa.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Helina jiaodingshanica
Helina jiaodingshanica adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Molophilus (Molophilus) binnaburra
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(209215) 2003 WP25
(209215) 2003 WP25 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Aten, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.121, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 24.2.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Paravilla aridula
Paravilla aridula adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Tipula (Beringotipula) fallax
Tipula (Beringotipula) fallax adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Cymatura spumans
Cymatura spumans adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(80968) 2000 DK112
(80968) 2000 DK112 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 29 Pebruari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Zygocera nigromaculata
Zygocera nigromaculata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Eunapius potamolepis
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Eunapius potamolepis dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Trupanea furcifera
Trupanea furcifera adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Halodiplosis steinbergi
Halodiplosis steinbergi adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
(77897) 2001 TE64
(77897) 2001 TE64 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.059, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 12.4.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Microstylum difficile
Microstylum difficile adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Taman Nasional Gunung Leuser
Taman Nasional Gunung Leuser disingkek jo TNGL adolah salah ciek Kawasan Pelestarian Alam di Indonesia nan lawehnyo 1.094.692 hektare yang sacaro administrasi pamarintahan talatak di Provinsi Aceh dan Sumatra Utara. Provinsi Aceh nan tamasuak kadalam TNGL yaitunyo Kabupaten Subulussalam, Aceh Selatan, Aceh Singkil, Aceh Tengah, Aceh Tenggara, Gayo Lues, Bener Meriah, Aceh Tamiang, sadangkan Provinsi Sumatra Utara nan tamasuak ka dalam TNGL yaitunyo Kabupaten Dairi, Karo, dan Langkat.
Microstylum difficile
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Taman Nasional Gunung Leuser
Taman nasional iko manambiak namo dari Gunung Leuser nan manjulang tinggi saketinggi 3404 meter di ateh pamukaan lauik di Aceh. Taman nasional iko maliputi ekosistem asli dari pantai sampai pagunuangan tinggi nan punyo hutan labek khas hujan tropis, dikelola jo sistem zonasi yang dimanfaaikan untuak tujuan panilitian ilmu pengetahuan, pendidikan, manunjang budidaya, pariwisata, jo rekreasi.
Sacaro yuridis formal kabaradoan Taman Nasional Gunung Leuser untuak partamo kali dituangkan dalam Pangumuman Menteri Pertanian Nomor: 811/Kpts/Um/II/1980 tanggal 6 Maret 1980 tentang peresmian 5 (lima) Taman Nasional di Indonesia, yaitu; TN.Gunung Leuser, TN. Ujung Kulon, TN. Gede Pangrango, TN. Baluran, dan TN. Komodo. Manuruik Pangumuman Menteri Pertanian tasabuik, ditunjuak lueh TN. Gunung Leuser adolah 792.675 ha. Pangumuman Menteri Pertanian tasabuik ditindaklanjuti jo Surat Direktorat Jenderal Kehutanan Nomor: 719/Dj/VII/1/80, tanggal 7 Maret 1980 nan ditujukan kapado Sub Balai KPA Gunung Leuser. Dalam surek tasabuik disabuikan bahwasanyo diagianyo status kawenangan pangalolaan TN. Gunung Leuser kapado Sub Balai KPA Gunung Leuser. Ditarimanyo Warisan Hutan Hujan Tropis Sumatra ka daftar Situs Warisan Dunia pado tahun 2004, mambuek Taman Nasional Gunung Leuser masuak ka dalam daftar Situs Warisan Dunia dek UNESCO, basamo jo Taman Nasional Kerinci Seblat jo Taman Nasional Bukit Barisan Selatan.
Sisi lain, taman nasional iko mandapek paratian kareno maraknyo kasus panabangan pohon sacaro illegal di babarapo lokasi nan manyalahi reservasi lingkuangan.
Sabagian gadang kawasan TNGL punyo topografi nan curam dan tekstur tanah nan rentan katiko longsor. Hal iko tabukti katiko banjir bandang nan manghancuaan kawasan wisata alam Bukit Lawang babarapo taun ka balakang. Untuak labiah manjago TNGL dari karusakan nan labiah parah mako dibantuaklah suatu kawasan nan disabuik Kawasan Ekosistem Leuser. Kawasan nan punyo lueh 2,6 juta hektare iko maliputi area nan labiah data di sakaliliang TNGL dan bafungsi sabagai panyangga (buffer).
Sijarah
Sijarah tabantuaknyo TNGL diawali pado tahun 1920-an atau zaman Pamarintah Kolonial Balando, malalui sarangkaian proses panalitian jo eksplorasi saurang ahli geologi Balando banamo F.C. Van Heurn di Aceh. Dalam pakambangannyo muncua inisiasi positif nan didukuang dek para tokoh masyarakaik untuak mandasak Pamarintah Kolonial Balando bia dapek maagai status kawasan konservasi (Wildlife Sanctuary) jo status palinduangan tahadok kawasan nan tabantang dari Singkil (pado hulu Sungai Simpang Kiri) di bagian salatan, sapanjang Bukit Barisan, ka arah lembah Sungai Tripa jo Rawa Pantai Meulaboh, di bagian utara.
Pada tanggal 6 Februari 1934, dilaksanaan Deklarasi Tapak Tuan nan marupoan tekad dari pawakilan masyarakaik lokal di sakitar kawasan leuser untuak malakukan palindungan lingkungan nan sakaligus mangatur sanksi pidana. Deklarasi iko ditandotangani dek Gubernur Hindia Balando. Badasarkan hal tasabuik, pado tanggal 3 Juli 1934 ditatapkan Suaka Margasatwa Gunung Leuser dengan luweh 142.800 Ha badasarkan Zelfbestuur Besluit (ZB) Nomor 317/35. Tahun 1936 ditetapkan kawasan Suaka Margasatwa Kluet di Provinsi Aceh dengan luweh 20.000 Ha. Tahun 1938 ditatapkan kawasan Suaka Margasatwa Langkat di Provinsi Sumut dengan luweh 51.000 Ha. Tahun 1976 ditatapkan kawasan Suaka Margasatwa Kappi di Provinsi Aceh dengan luweh 142.000 Ha.
(79964) 1999 CN120
(79964) 1999 CN120 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 11 Pebruari 1999 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Taman Nasional Gunung Leuser
Sijarah
Pado tanggal 6 Maret 1980 Menteri Pertanian mangumumkan kaampek suaka margasatwa tasabuik dan babarapo hutan wisat di sakitarnyo sabagai kawasan taman nasional. Pado tahun 1984, wilayah karajo TNGL ditatapkan mencakuik 5 kawasan Suaka Margasatwa jo 2 Hutan Wisata, saluweh 862.975 Ha. Tanggal 23 Mei 1997 dilakuan panunjuakan Taman Nasional Gunung Leuser dengan luweh 1.094.692 hektar.
Sacaro yuridis formal, kabaradoan Taman Nasional Gunung Leuser untuak partamo kali dituangkan dalam Pengumuman Menteri Pertanian Nomor: 811/Kpts/Um/II/1980 tanggal 6 Maret 1980 tentang peresmian 5 (lima) Taman Nasional di Indonesia, yaitu; Taman Nasional Gunung Leuser, Taman Nasional Ujung Kulon, Taman Nasional Gede Pangrango, Taman Nasional Baluran, jo Taman Nasional Komodo. Badasarkan Pangumuman Menteri Pertanian tasabuik, ditatapkan luweh Taman Nasional Gunuang Leuser adolah 792.675 ha. Pangumuman Menteri Pertanian tasabuik ditindaklanjuti dengan Surat Direktorat Jenderal Kehutanan Nomor: 719/Dj/VII/1/80, tanggal 7 Maret 1980 nan ditujuan kapado Sub Balai KPA Gunung Leuser. Dalam surek tasabuik disabuikan bahwasanyo diagianyo status kawenangan pangalolaan Taman Nasional Gunung Leuser kapado Sub. Balai KPA Gunung Leuser.
Kaunikan
Taman Nasional Gunung Leuser (TNGL) marupoan salah satu kawasan dengan kaanekaragaman hayati tinggi di Pulau Sumatera. Tipe ekosistemnyo baragam dari ekosistem pantai hinggo ekosistem pagunuangan sub alpine, dengan puncak tatinggi pado katinggian 3.404 mdpl. TNGL marupoan satu-satunyo area di dunia nan manjadi tampek hiduik dari 4 spesies tanamo. Spesies tasabuik yaitunyo, Harimau Sumatera (Panthera tigris sumatrae), Orangutan Sumatera (Pongo abelii), Badak Sumatera (Dicerorhinus sumatrensis) jo Gajah Sumatera (Elephas maximus sumatranus).
Tadapek 350 spesies buruang di kawasan TNGL. Hampia 65% atau 129 spesies mamalia dari 205 spesies mamalia gadang jo ketek di Sumatera tacatat manampati kawasan TNGL. Badasarkan kaanekaragaman hayati nan sangaik tinggi dan unik tasabuik, kawasan TNGL ditatapkan sabagai Natural World Heritage Site (situs warisan alam dunia), cagar biosfer, sarato ASEAN Heritage Park (Taman Warisan ASEAN).
Nilai konservasi
Taman Nasional Gunung Leuser manyandang 2 status nan baskala global yaitunyo sabagai Cagar Biosfer pado tahun 1981 dan juo sabagai Warisan Dunia pado tahun 2004. Kaduo status tasabuik ditatapkan dek UNESCO dan World Heritage Committee (WHC) ateh usulan dari Pamarintah Indonesia sasudah malalui rangkaian proses seleksi nan cukuik ketat. Di sampiang itu tadapek nilai eksistensi lain nan manjadi potensi dari TNGL nan dapek diuraian sabagai barikuik:
Amethysphaerion
Amethysphaerion adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Taman Nasional Gunung Leuser
Cagar biosfer
Cagar Biosfer didefinisikan sabagai kawasan ekosistem daratan atau pasisia nan diakui dek Program Man and the Biosphere UNESCO (MAB-UNESCO) untuak mampromosikan kasaimbangan hubungan antaro manusia jo alam. Cagar Biosfer malayani papaduan tigo fungsi yaitunyo, (1) kontribusi konservasi lansekap, ekosistem, spesies, jo plasma nutfah, (2) manyuburkan pambangunan ekonomi nan bakalanjutan baiak sacaro ekologi maupun budaya, sarato (3) mandukuang logistik untuak panalitian, pamantauan, pendidikan, jo palatihan nan takaiik dengan masalah konservasi jo pambangunan bakalanjutan di tingkek lokal,regional, nasional, maupun global. Sabagai hasil KTT Bumi 1992, babagai fungsi Cagar Biosfer sarato Jaringan Cagar Biosfer Dunia alah didefinisikan jo diuraian dalam “Strategi Seville dan Kerangka Hukum Jaringan Dunia” (LIPI, 2004).
Laboratorium Alam
Taman Nasional Gunung Leuser marupoan laboratorium alam nan kayo kaanekaragaman hayati sakaligus marupoan ekosistem nan rentan. MacKinnon and MacKinnon (1986) manyatoan, Leuser mandapekan skor tatinggi untuak kontribusi konservasi tahadok kawasan konservasi di saluruah kawasan Indo Malaya. Leuser marupoan habitat sabagian gadang dari fauna, mulai dari mamalia, buruang, reptil, amfibia, ikan, jo invertebrata. Leuser manjadi kawasan dengan daftar buruang tabanyak di dunia dengan 380 spesies, di mano 350 diantaranyo marupoan spesies nan iduik di Leuser.
Euderces guerinii
Euderces guerinii adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(385843) 2006 JY25
2006 JY25 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.479, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 20.3.
Taman Nasional Gunung Leuser
Laboratorium Alam
Di sampiang rumah dek babagai fauna kunci, di Taman Nasional Gunung Leuser tadapek labiah dari 4.000 spesies flora. Ditemukan pulo 3 jinih dari 15 jinih tumbuahan parasit Rafflessia. Damikian pulo, Leuser marupoan tampek pasinggahan dari banyak jinih tumbuahan ubek.
(385843) 2006 JY25
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Taman Nasional Gunung Leuser
Laboratorium Alam
Salain Bukit Lawang, tadapek wilayah Tangkahan nan talatak di Kecamatan Batang Serangan, Kabupaten Langkat, Sumatera Utara. Di wilayah Tangkahan, daya tarik pariwisatanyo ado pado konservasi gajah Sumatera.
Topografi
Sabagian gadang kawasan TNGL barado di wilayah pagunuangan nan babukik jo bagalombang, dengan 33 bukik atau gunung, dan 80% wilayahnyo mampunyoi kamiriangan di ateh 40%. Sabagian ketek sajo areal nan barupo dataran randah dan indak baitu luweh yaitunyo di wilayah Sekundur jo Langkat. Sadangkan katinggian kawasan 3404 mdpl.
Tanah jo Geologi
Sacaro umum, pado kawasan TNGL tadapek minimal 11 jinih tanah. Tigo jinih mandominasi kawasan iko yaitu komplek podsolik jo litosol, komplek podsolik merah kuning latosol jo litosol dan andosol. Jinih-jinih tanah tasabuik mancakuik organosol jo gleihumus, regosol, podsolik merah kuning (batuan endapan), podsolik merah kuning (batuan aluvial), regosol, andosol, litosol, podsolik merah kuning (bahan endapan dan batuan beku), kompleks podsolik merah kuning latosol dan litosol, kompleks podsolik coklat, podsolik dan litosol, kompleks resina sarato litosol.
Kawasan TNGL di wilayah Aceh mampunyi tanah nan tadiri dari jinih: podsolik merah kuning, latosol dan litosol,  podsolik cokelat, podosol dan litosol, andosol, regosol, podsolik merah kuning, rensing dan litosol, sarato jinih organosol dang le humus. Adopun di wilayah Sumatera Utara, tanahnyo tadiri ateh jinih podsolik merah kuniang, komplek podsolit cokelat, podosol dan litosol, tanah gambut, tanah vulkanik, adosol, komplek podsolit merah kuning, latosol dan litosol, dan tanah sedimentasi.
Bagian Utara Kawasan TNGL adolah pagunuangan Leuser Simpoli nan tabantuak dari formasi Munkap mata-sedimen jo Glanelei dan baru mangalami saketek palapukan. Bagian Barat tadapat sabuk batu kapur nan mambantauk rintangan.
Notiohyphantes meridionalis
Notiohyphantes meridionalis adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Notiohyphantes dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1901 dek Tullgren.
Taman Nasional Gunung Leuser
Derah aliran sungai
DAS : Bakongan, Batang Serangan, Batee, Belawan, Belumai, Besitang, Deli, Kluet, Lembang, Lepan, Manyak Payed/ Tamiang, Pawoh Baroh, Percut, Singkil, Susoh, Tripa, Ular, Wampu.
Tipe Iklim
Manuruik klasifikasi iklim Schmidt dan Ferguson, kawasan Taman Nasional Gunung Leuser tamasuak ka dalam A (Sangat Basah) dengan rato-rato curah hujan sakitar 2468 mm/tahun sarato punyo kalembaban sekitar 65 - 75% dan Temperatur bulanan kawasan suhu sakitar 25 °C.
Notiohyphantes meridionalis
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Chile.
Taman Nasional Gunung Leuser
Fauna
Di taman nasional iko tadapek 130 jinih mamalia, di antaronyo orangutan sumatera (Pongo pygmaeus abelii), sarudung (Hylobates lar), siamang (Hylobates syndactilus), monyet ekor panjang (Macaca fascicularis), beruk (Macaca nemestriana) dan kedih (Presbytis thomasi). Satwa karnivora di antaranya: macan dahan (Neofelis nebulosa), beruang madu (Helarctos malayanus), harimau sumatera (Phantera tigris Sumatraensis). Satwa herbivora nan ado di taman nasional iko adolah gajah sumatera (Elephas maximus), badak sumatera (Dicerorhinus sumatraensis), jo rusa sambar (Cervus unicolor).
Dipakiroan ado sakitar 89 spesies langka dan dilinduangi barado di Taman Nasional Gunung Leuser, di antaronyo:
Dipakiroan ado sakitar 325 jinih buruang di Taman Nasional Gunung Leuser, di antaronyo: rangkong badak (Buceros rhinoceros). Fauna reptilia jo amphibia didominasi ula babiso dan buaya (Crocodillus sp). Di siko tadapek ikan jurung (Tor sp), ikan endemik Sungai Alas nan panjangnyo dapek mancapai 1 meter. Di siko tadapek juo kupu-kupu.
Flora
Vegetasi di kawasan TNGL tamasuak flora Sumatera dan araik hubungannyo dengan flora di Semenanjung Malaysia, Pulau Kalimantan, Pulau Jawa dan bahkan jo Philipina. Formasi vegetasi alami di TNGL ditatapkan badasarkan 5 kriteria, yaitunyo bioklimat (zona klimatik ketinggian dengan berbagai formasi floristiknya). Ampaek kriteria lainnyo adolah hubungan antaro komposisi floristik dengan biogeografi, hidrologi, tipe batuan dasar dan tanah. Van Steenis nan malakukan panalitian pado tahun 1937 (de Wilde W.J.J.O dan B.E.E. Duyfjes, 1996), mambagi wilayah tumbuh-tumbuhan di TNGL dalam babarapo zona, yaitu:
(72809) 2001 GW5
(72809) 2001 GW5 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 13 April 2001 dek NEAT di Haleakala.
Sarinda longula
Sarinda longula adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Sarinda dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1871 dek Taczanowski.
(72809) 2001 GW5
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Sarinda longula
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Guiana Parancih.
Luak Tanah Data
Luak Tanah Data marupokan salah satu kawasan konfederasi dari babarapo nagari nan ado dalam wilayah Budaya Alam Minangkabau. Basamo jo Luak Agam sarato Luak Limo Puluah tanamo jo sabutan Luak Nan Tigo.
Kawasan Luak Tanah Data marupokan kawasan utamo dalam tradisi masyarakaik Minangkabau, tampek kadudukan Yang Dipertuan Pagaruyuang atau Rajo Alam Minangkabau. Masyarakaiknyo umumnyo manganuik sistem kalarehan Koto Piliang, kalarehan atau aturan nan digagas dek Datuak Katumangguangan. Samantaro Kalarehan Bodi Caniago nan digagas Datuak Parpatiah nan Sabatang mamiliki basis pangikuik di Limo Kaum
Etimologi
Indak ado data nan pasti tantang asa usua namo Tanah Data ko. Namun ado sabuah panafsiran lain dari panggunoan namo Tanah Data ko, iyolah sabananyo bamukasuik Tak Nan Data nna bararti indak ado nan data. Istilah ko batantangan jo mukasuik Tanah Data. Pado kawasan Luak ko memang sulik ditamukan tanah nan datar, malah kondisi geografis kawasan ko babukik jo balambah, sainggo mukasuik indak ado tanah nan data tantu labiah tapek untuak kondisi geografis kawasan luak ko.
Sijarah
Luak Tanah Data marupokan Luak nan partamo kali didirikan, sainggo disabuik Luak Nan Tuo. Banyak paninggalan sijarah nan ditamukan di Luak ko sarupo Sawah Satampang Baniah, Lurah Nan Indak Barangin, Galundi Nan Baselo, Batu Batikam, Balai Nan Panjang, jo Kuburan Panjang. Sabagian di antaronyo bahkan marupokan paninggalan purbakala.
Panduduak Luak Tanah Data pado mulonyo didominasi dek pandatang asa India Selatan. Iko dibuktikan jo banyaknyo gala banuansa India nan dipakai dek Datuak di Minangkabau, umpamo Maharajo nna barasa dari kato Maharaj jo Rajo Indo nan barasa dari kato Rajendra.
Di Luak ko ado pamukiman panduduak banamo Nagari Pariangan, nan dek urang Minangkabau diyakini sabagai Nagari partamo di Minangkabau. Karajaan partamo di Minangkabau pun ado pulo di Luak ko, banamo Karajaan Pasumayan Koto Batu. Dari Luak Tanah Data ikolah kudian urang Minangkabau bakambang jo bapindah ka daerah lain sarupo Luak Limo Puluah jo Luak Agam.
Wilayah
Wilayah Luak Tanah Data malingkungi daerah di sakitar kaki gunuang Marapi bagian selatan sampai ka kaki gunuang Sago bagian timur. Nagari-nagari nan tamasuak ka dalam wilayah Luak Tanah Data iko adolah:
Curranosia vockerothi
Curranosia vockerothi adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Luak Tanah Data
Rantau
Rantau Nan Kurang Aso Duo Puluah
Curranosia vockerothi
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Morimopsis dalihodi
Morimopsis dalihodi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Luak Tanah Data
Rantau
Rantau Kampar Kiri
(320378) 2007 UR3
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Morimopsis dalihodi
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Mi instan
Mi instan adolah Mi nan alah dikukuih, digoreng, dan dikoghiangkan tarlobiah dahulu, supayo kudian dapek langsuang disajikan dangan manambahkan aia paneh dan bumbu-bumbu nan alah ado di dalam bungkuihnyo. Adonan mi instan umumnyo tadiri dari campuran tapuang tarigu, aia, minyak goreng, dan garam.
(233790) 2008 UY23
(233790) 2008 UY23 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.054, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.4.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Luak Tanah Data
Rantau
Rantau Duo Baleh Koto
Rantau Pasisia Panjang
Megaselia copiosa
Megaselia copiosa adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Ollaediplosis ramosa
Ollaediplosis ramosa adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Erynnia tortricis
Erynnia tortricis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Alpaida oliverioi
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Brazil.
Erynnia tortricis
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Lispe quaerens
Lispe quaerens adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Oswaldia solers
Oswaldia solers adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Lispe quaerens
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Pseudexechia pectinacea
Pseudexechia pectinacea adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Tanuak
Tanuak adolah binatang manyusui ato mamalia pamakan tumbuhan tanuak memiliki bantuak tubuah sepeti babi talingonyo mirip badak dan muluk e mirip trenggeling sementara lenguhnya mirip buruang Secara taksonomi, tanuak dikelompok an ka dalam ordo Perisodactyla dan famili Tapiridae. Ado ampet jenis tanuak yang masih takana sampai saat iko. Tigo di antaranyo bisa dijumpai di Amerika Selatan (Tapirus bairdii, Tapirus pinchaque dan Tapirus terrestris) dan hanyo ciek yang tersebar di Asia Tenggara (Tapirus indicus). Karena itu keberadaan tanuak acok diguno an sabagai salah satu bukti teori pamisahan benua. Makanan utamonyo tanuak adalah dadaunan mudo yang dirangguik dengan lidah secara milih miliah. Sebagian besar berasal tumbuhan semak atau pohon ketek, seperti dari famili Rubiaceae dan Euphorbiaceae. Selain itu tanuak juga memakan buah-buahan yang baleak di lantai hutan seperti nangka, semangka, dan durian. Karena itu, tanuak sangat berperan dalam proses regenerasi hutan, pemencaran, ataupun maningkatkan dinamika dan stratifikasi pada lapisan bawah hutan.
Tanuak Asia Sumatra
di sumatra juga ada spesis tanuak yang diberi nama Tanuak Asia. tanuak Asia (Tapirus indicus) adolah salah satu satwa yang dilindungi di Indonesia. Nama tanuak Asia sendiri adalah karena hewan ini merupakan satu-satunya tapir yang berasal dari Asia.Tinggi tanuak Asia mencapai 90 hingga 107 cm dengan bobot rata-rata 250 hingga 320 kg. Bahkan tanuak Asia terberat adalah 500 kg. Pada umumnya, ukuran antara tanuak jantan dan batino tidaklah sama. tanuak Asia jantan cenderung lebih ketek daripada yang batino. Menariknya lagi, jika Anda memiliki cukup adrenalin, cubolah untuak mendekat dan memperhatikan dengan seksama jumlah kuku yang dimiliki tanuak Asia. Ya, Jumlah antara kuku kaki depan dengan kuku kaki belakang berbeda. Kaki belakang memiliki 3 kuku sementaro kaki depan memiliki 4 kuku. Belum lagi tubuhnya yang cukup panjang, yaitu berkisar antara 1,8 m hingga 2,4 m. Pada umumnya, karakter tanuak Asia adalah kurang menyukai keramaian. Fauna Sumatera ini lebih senang menyendiri. tanuak Asia cukup cerdas dalam membatasi wilayah kekuasaannya agar tidak diganggu oleh kawanan lainnya dengan menyebarkan urine di tumbuhan-tumbuhannya. Sehinggo saat mereka bermain-main di hutan, mereka mengenali area dari bau urine tersebut. Tetapi tidak jarang juga area yang ditandai itu adalah bekas milik yang lainnya.
Rato-rato usia fauna Sumatera ini dapat mencapai 30 tahun. Di sisi lain, kelahiran bayi tanuak cukup lama untuk dinantikan sebab masa kehamilannya sekitar 400 hari dengan bobot sekitar 15 pon. Perbedaan mendasar dari tanuak Asia adalah ukuran dan pertumbuhannya yang lebih besar dan lebih cepat dibandingkan dengan tanuak lainnya. Ketika baru lahir pun, warna yang dibawanya akan berubah saat beranjak dewasa. Usia dewasa untuk tanuak Asia biasanya sudah dimulai pada tahun ketiga.