cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pseudopsyllo scutigera
Pseudopsyllo scutigera adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Araneae, kelas Arachnida, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1916 dek Strand.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kamerun.
Apolysis distincta
Apolysis distincta adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Psychoda biretinaculata
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
(68879) 2002 JB47
(68879) 2002 JB47 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 9 Mei 2002 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Lecteria (Lecteria) pluriguttata
Lecteria (Lecteria) pluriguttata adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Carcelia puella
Carcelia puella adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tasiocera (Tasiocera) dorrigensis
Tasiocera (Tasiocera) dorrigensis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Carcelia puella
Langau iko marupokan parasit Protelean.
(471078) 2009 WG152
2009 WG152 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.006, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.0.
Andorra
Kapangeranan Andorra adolah sabuah kapangeranan ketek nan talatak di Eropa bagian barat daya, di timur bantaran Sungai Pirenea dan babateh jo Parancih dan Spanyol. Nagara mewah ko terkenal dek sektor pariwisata dan status bebas cukai. Andorra marupoan sabagian dari nagara-nagara Katalan.
(471078) 2009 WG152
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(57578) 2001 TC67
(57578) 2001 TC67 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 13 Oktober 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Pygophora intermedia
Pygophora intermedia adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Tabanus gladiator
Tabanus gladiator adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Copestylum longirostre
Copestylum longirostre adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Botanophila ciliata
Botanophila ciliata adolah langau dari famili Anthomyiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Istilah "Anthomyiidae", nan baarati "langau bungo", barasal dari kato Yunani anthos, "bungo", dan myia, "langau".
Phileris anae
Phileris anae adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Gymnopapuaia quadristriata
Gymnopapuaia quadristriata adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
2013 AH36
2013 AH36 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.051, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.0.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Xylotrechus janbar
Xylotrechus janbar adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Systropus holaspis
Systropus holaspis adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Lygarina finitima
Lygarina finitima adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Lygarina dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1991 dek Millidge.
Systropus holaspis
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Lygarina finitima
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Peru.
Pulau Pagai Selatan
Pagai Selatan adolah salah satu pulau dari Kapulauan Mentawai di lapeh pantai barat Sumatera di Indonesia. Pulau iko ado di selatan Pulau Pagai Utara. Gampo bumi Sumatera September 2007 nan tajadi di dakek pulau iko, maakibaikkan taangkeknyo daerah pasisia, mampagadang pulau-pulau tadakek bahkan mahasiakan 6 nan baru. Gempa bumi Sumatera Oktober 2010 juo melanda pantai barat daya dan manyebabkan tsunami.
Canthon
Canthon adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Cypha
Cypha adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Craniella cranium
Craniella cranium adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Craniella dan famili  Tetillidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1776 dek Müller.
(51668) 2001 KL4
(51668) 2001 KL4 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 17 Mei 2001 dek LINEAR di Socorro.
Alexander Van der Bellen
Alexander Van der Bellen (lahia 18 Januari 1944), atau namo panggilannyo Sascha, adolah surang politikus jo ahli ekonomi Austria nan manjadi Presiden Austria.
(51668) 2001 KL4
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Ocyptamus sappho
Ocyptamus sappho adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Craniella cranium
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Craniella cranium dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Jollas puntalara
Jollas puntalara adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Jollas dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1991 dek Galiano.
Cyrtosia pruinosula
Cyrtosia pruinosula adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Philosepedon parciproma
Philosepedon parciproma adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Chlamydopsis rana
Chlamydopsis rana adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Ocyptamus sappho
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
(58118) 1981 EX7
(58118) 1981 EX7 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Maret 1981 dek S J Bus di Siding Spring.
Bhinneka Tunggal Ika
Bhinneka Tunggal Ika adolah motto atau samboyan untuak nagara Indonesia. Frasa iko barasa dari bahaso Jawa Kuna (bahaso Kawi) nan artinyo "Babeda-beda tapi tetap ciek".
Kato bhinneka bararti "baaneka ragam" atau babeda-beda. Kato neka dalam bahaso Jawa Kuna bararti "macam" atau "aneka". Kato tunggal bararti "ciek". Kato ika bararti "itu". Sacaro harafiah Bhinneka Tunggal Ika artinyo "Beraneka Satu Itu", nan bamakno walaupun babeda-beda tapi pado hakikaiknyo bangso Indonesia tatok adolah ciek kasatuan. Samboyan iko digunoan untuak manggambarkan pasatuan jo kasatuan Bangso jo Nagara Kesatuan Republik Indonesia nan tadiri dari baaneka ragam budayo, bahaso daerah, ras, suku bangso, jo agamo.
Kalimaik iko marupoan kutipan dari sabuah kakawin Jawa Kuna iyolah kakawin Sutasoma, karangan Mpu Tantular samaso karajaan Majapahit sakitar abaik ka-14.
Kakawin iko istimewa dek karano mangajarkan toleransi antaro umaik Hindu Siwa jo umaik Buddha. Kutipan iko barasa dari pupuh 139, bait 5. Isi bait iko sacaro langkok adolah: Artinyo:
(64356) 2001 UZ86
(64356) 2001 UZ86 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 18 Oktober 2001 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
(78022) 2002 JP67
(78022) 2002 JP67 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 9 Mei 2002 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Phora aterrima
Phora aterrima adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
(72477) 2001 DQ37
(72477) 2001 DQ37 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 19 Pebruari 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(55235) 2001 RD80
(55235) 2001 RD80 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 9 September 2001 dek NEAT di Haleakala.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Degeneromyia thais
Degeneromyia thais adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Ectenessa angusticollis
Ectenessa angusticollis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2010 SL15
2010 SL15 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.555, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 25.2.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Hyperechia albifasciata
Hyperechia albifasciata adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Colobothea signativentris
Colobothea signativentris adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Diaphorus usitatus
Diaphorus usitatus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Hyphydrus excoffieri
Hyphydrus excoffieri adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Diaphorus usitatus
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Fidena ochrapogon
Fidena ochrapogon adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Istocheta leishanica
Istocheta leishanica adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Megaselia obscuricauda
Megaselia obscuricauda adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Erythrus gilvellus
Erythrus gilvellus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dacus ghesquierei
Dacus ghesquierei adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Sulalatus Salatin
Sulalatus Salatin (Jawi: سلالة السلاطين, arati harafiahnyo "panurunan rajo-rajo"), atau disabuik juo Sejarah Melayu (Malay Annals), adolah ciek karya sastra basipaik romantisme nan mancaritoan sijarah asa-usua, pakambangan, jo karuntuahan karajoan Malayu maritim tagadang, yaitu Kasultanan Malaka. Karya iko dirangkum antaro abaik ka-15 jo ka-16, sarato dianggap sabagai salah satu karya sastra jo sijarah taelok nan ditulih dalam bahaso Malayu.
Naskah asalinyo alah mangalami banyak parubahan, versi tatuo nan dikataui iolah batangga Mai 1612, nan marupoan asia panulisan ulang ateh parentah panguaso Johor maso itu, Yang di-Pertuan Di Hilir Raja Abdullah. Karya iko awanyo ditulih dalam bahaso Malayu klasik di ateh karateh tradisional dalam uruf Jawi kuno, tatapi kini ko tadapek 32 manuskrip nan balain, tamasuak nan ditulih dalam uruf Latin. Salain dari babarapo kisah ajaibnyo, para sijarawan mamandang naskah iko dapek manjadi sumber informasi primer paristiwa maso lalu, nan dapek dirujuak silang jo sumber-sumber sijarah lainnyo manganai dunia Malayu. Pado taun 2001, karya iko alah masuak dalam Registrasi Internasional Program Memori Dunia dari UNESCO.
Sijarah pangumpulan
Jumalah manuskrip Sulalatus Salatin jo naskah-naskah takaiknyo cukuik banyak. Manuskrip-manuskrip tasabuik taseba di babagai perpustakaan di banyak nagara: di Indonesia (Jakarta, Museum Pusat), di Inggirih (tarutamo di London), di Balando (Leiden) jo di Malaysia (Dewan Bahasa dan Pustaka). Indak sadonyo manuskrip iko banilai samo; babarapo anyo bagian tatantu atau indak langkok; atau barupo salinan dari manuskrip nan ado, atau bahkan marupoan salinan dari naskah cetakan. Versi Sulalatus Salatin nan batangga taun 1612, didapek dek Sir Stamford Raffles jo diagiah kode Raffles MS No. 18 atau Raffles Manuscript 18, dianggap sabagai nan tatuo jo paliang sasuai jo asalinyo.
Canthon deloyai
Canthon deloyai adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Craniella crassispicula
Craniella crassispicula adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Craniella dan famili  Tetillidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1907 dek Lendenfeld.
Pterolophia basiflavipennis
Pterolophia basiflavipennis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Craniella crassispicula
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Craniella crassispicula dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Pterolophia basiflavipennis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2009 BQ5
2009 BQ5 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.657, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 23.2.
Engelepogon cingulifer
Engelepogon cingulifer adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Chlorophorus copiosus
Chlorophorus copiosus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Sestyra cephalotes
Sestyra cephalotes adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Contarinia zygophylliflorae
Contarinia zygophylliflorae adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Esenbeckia abata
Esenbeckia abata adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
(38597) 1999 XU200
(38597) 1999 XU200 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.121, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 12.0.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Pulau Sipora
Sipora talatak di lapeh pantai Sumatera di Indonesia, adolah pulau taketek jo paliang bakambang dari ampek pulau di Kepulauan Mentawai jo laweh hanyo 845 km². Ibukoto Kabupaten Kepulauan Mentawai, Tua Pejat, talatak di Sipora. Kurang labiah 10-15% dipakirokan hutan hujan di pulau iko masih perawan.
(75420) 1999 XE118
(75420) 1999 XE118 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 Desember 1999 dek CSS di Catalina.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Borophaga tibialis
Borophaga tibialis adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Lachnopterus argenteomaculatus
Lachnopterus argenteomaculatus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Mycodiplosis simulaeri
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Prosopocera unicolor
Prosopocera unicolor adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Psectrosema indicum
Psectrosema indicum adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Antocha (Antocha) angusticellula
Antocha (Antocha) angusticellula adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Orotava cribrata
Orotava cribrata adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Margarinotus stercoriger
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Uma
Uma iko diuni sacaro basamo dek limo sampai sapuluah kaluargo. Sacaro umum konstruksi uma iko dibangun jo indak manggunokan paku, tapi dipasak jo kayu sarato sistem sambuangan silang bertakik.
Neopachystola fuliginosa
Neopachystola fuliginosa adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Anopheles fragilis
Anopheles fragilis adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Deroplia fairmairei
Deroplia fairmairei adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Lygarina nitida
Lygarina nitida adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Lygarina dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1894 dek Simon.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Brasil.
Marthias Dusky Pandoe
Martias Duski Pandoe adolah urang nan lahia di provinsi Sumatera Barat, tanggal 10 Mei 1930 di Lawang, Kabupaten Agam, anak katigo dari limo baradiak kakak. Ayahnyo, Dusky adolah seurang ulama tradisional dan ibunyo Jawani. Namo Pandu ditambahan karano wakatu tu di Lawang ado garakan Kapanduan al-Hilal, anak organisasi Permi, dan Martias acok manyalinok di antaro barisan pandu tu.
Martias Duski Pandoe adolah seurang wartawan terkemungko di sumatera barat sakitaran taun 1960-1990 an. Pado wakatu ketek inyo mandapaek pandidikan agamo sacaro tradisional di surau, baraja mangaji (mambaco) al-qur'an jo sistem halaqah. Kamudian inyo baraja di sakolah rakyat (SR), katiko sanjo baraja di sakolah agamo ibtidaiyah muhammadiyah di pasa Lawang. Pandidikannyo basambuang ka sakolah lanjutan patamo Jongens Standar Vervolkscholl untuak sakolah formal sadangkan sanjonyo masuak Tsanawiyah, juo punyo muhammadiyah. Inyo sempat pindah ka Tsanawiyah Panyinggahan di tapi Danau Maninjau, tapi sampai kelas 2 (duo) karano alah indak batah lai. Marthias sajak ketek sangaik akrab jo kahidupan kampuang nan sangaik bersahaja, mangimpau kabau. Sajak awal Agustus taun 1945, inyo indak lai basikolah, inyo labiah acok maabihan wakatu di pasa manjuaan sabun, rokok, korek api, jo barang-barang lainnyo. Pado taun 1945-an inyo marantau ka Palembang, asalnyo hiduik sabagai panjua rokok. Nasib nyo barubah sajak di angkek sabagai anak dek pengusaho kayo Tuan Abdullah, karajo sabagai pancataik kapa masuak jo kalua.
Arthmius involutus
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Mythicomyia versicolor
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
2009 BP5
2009 BP5 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.689, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 22.7.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Otheostethus
Otheostethus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dicranomyia (Idiopyga) retrograda
Dicranomyia (Idiopyga) retrograda adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Howardina guerrero
Howardina guerrero adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Palpomyia wirthi
Palpomyia wirthi adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Bitung
Bitung marupoan kota palabuahan di Propinsi Sulawesi Utara, di tapi Selat Lembeh. Kapa-kapa nan balabuah di sinan talinduang dek Pulau Lembeh dari daburan ombak. Malalui kota palabuahan iko, Propinsi Sulawesi Utara mangekspor, biji cokelat, palo, cengkeh, jo kulik karang mutiaro. Pado taun 1970, ekspor kopra dari palabuahan Bitung mancapai 25 parsen dari saluruah ekspor Indonesia. Kota Bitung mampunyoi banyak objek wisata nan dapek dikunjungi. Salah satunyo objek wisata utama nan tadapek di kota Bitung adolah Monumen Trikora Mandala Sakti. Salain itu disiko tadapek taman marga satwa nan talatak di Aertembaga Bitung. Fauna tanamo dari taman marga satwa iko adolah primata takacaik di dunia nan hanyo tadapek di Sulawesi iyolah Tarsius. Salanjuiknyo tadapek babagai tampek lainnyo sarupo Airprang nan marupoan sumber aia barasiah bagi panduduak sakitar. Airprang nan balokasi di Keluaran Makawidey, Aertembaga. Kamudian salain itu dapek juo bawisata ka Gunung Dua Saudara nan barado di Kecamatan Ranowulu. Tampek nan ciek iko marupoan pilihan nan tapek bagi pangunjuang panyuko wisata alam jo hiking.
Biliar
Biliar adolah sabuah cabang ulahrago nan masuak kadalam cabang ulahrago konsentrasi, sampai sangaik paralu katahanan jo pamahaman mental nan batua sarato harus ditunjang dek kamampuan fisik nan rancak supayo dapek baprestasi labiah tinggi dan stabil.
Phileris diplodus
Phileris diplodus adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Sympycnus annulipes
Sympycnus annulipes adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Psectrocladius oligosetus
Psectrocladius oligosetus adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larinia emertoni
Larinia emertoni adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Araneae, kelas Arachnida, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 2004 dek Gajbe & Gajbe.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di India.
Nemoraea varia
Nemoraea varia adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(359963) 2012 BX76
(359963) 2012 BX76 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.167, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.8.
Nemoraea varia
Langau iko marupokan parasit Protelean.
(359963) 2012 BX76
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Gnathostrangalia bilineatithorax
Gnathostrangalia bilineatithorax adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Rachiopogon grantii
Rachiopogon grantii adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Bezzia clarkei
Bezzia clarkei adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Aphrastomyia solitaria
Aphrastomyia solitaria adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Mycetophila laninensis
Mycetophila laninensis adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Dolichocolon vicinum
Dolichocolon vicinum adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Craniella disigma
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Craniella disigma dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Geranomyia scolopax
Geranomyia scolopax adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(16816) 1997 UF9
(16816) 1997 UF9 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.604, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 16.1.
Tabanus gracilis
Tabanus gracilis adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(16816) 1997 UF9
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Tabanus gracilis
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Momisofalsus clermonti
Momisofalsus clermonti adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(60772) 2000 GY155
(60772) 2000 GY155 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 6 April 2000 dek LONEOS di Anderson Mesa.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Heterops bicolor
Heterops bicolor adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Chlamydopsis rotunda
Chlamydopsis rotunda adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Tipulodina mckeani
Tipulodina mckeani adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Melanagromyza prodigiosa
Melanagromyza prodigiosa adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Neodexiopsis legitima
Neodexiopsis legitima adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Plocaederus pisinnus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Protosuberites rugosus
Protosuberites rugosus adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Protosuberites rugosus dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Dolichostyrax longipes
Dolichostyrax longipes adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Colepia horrida
Colepia horrida adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tachina pumila
Tachina pumila adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(200035) 2007 RZ71
(200035) 2007 RZ71 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.064, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.1.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Tachina pumila
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Macrocamptus
Macrocamptus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Machimus notialis
Machimus notialis adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Macrocamptus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Rajo Pagaruyuang
Kakuasaan diraja di Karajaan Pagaruyuang dipacik dek sabuah triumvirat nan terdiri atas Raja Alam di Pagaruyuang, Raja Adat di Buo, jo Raja Ibadat di Sumpua Kuduih.
Paraleia falcigera
Paraleia falcigera adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Rajo Pagaruyuang
Konsep kakuasaan diraja iko dinamoan rajo tigo selo ("tigo rajo nan duduak baselo"). Sacaro historis, Rajo Alam adolah primus inter pares dari katigonyo jo punyo gala Yang Dipertuan Pagaruyung atau Yang Dipertuan Sakti, nan kudian barubah pulo manjadi gala sultan sasudah masuaknyo Islam. Sistem iko sacaro formal barakhia sasudah Rajo Alam Sultan Bagagarsyah ditangkok jo dibuang dari Pagaruyung dek Balando pado tahun 1833. Namun, pado hari iko terdapat babarapo urang nan mangklaim sabagai pawarih atau pamangku kadaulatan pado salah ciek jabatan rajo, utamonyo Rajo Alam.
Asa mulo
Sacaro umum, Adityawarman diagih lueh sabagai urang patama nan bakuaso sabagai raja di alam Minangkabau, yaitu bardasarkan manuskrip arca Amoghapasa (1347). Iyo dipicayo mamarentah di Malayapura dari tahun 1347 hinggo wafaiknyo pado tahun 1375. Adityawarman digantian dek puteranyo Ananggawarman, nan disabuikan pado Prasasti Batusangkar nan baraksara Malayu. Inyo marupoan putra Adityawarman jo Puti Reno Jalito, dan mamarentah antaro tahun 1375 hinggo 1417. Ananggawarman dipicayo marupoan rajo Minangkabau patamo nan mamaluak agamo Islam jo magambiak gala Sultan Alif. Inyo baparan mamindahan pusek kakuasoan dari Malayapura (kini sakitar Dharmasraya) ka nagari Pagaruyung di padalaman Luak Tanah Datar.
Paraleia falcigera
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Rajo Pagaruyuang
Asa mulo
Tambo alam Minangkabau sacaro spesifik manyabuikan babarapo urang nan diyakini sabagai panguasa Pagaruyung sasudah Adityawarman jo Ananggawarman, tapi indak ado riset modern nan dapek manjalehan bilo pastinyo mereka mamarentah. Tasabuik saurang panguaso padusi banamo Puti Panjang Rambut, saurang yang dicataik sabagai Bundo Kanduang patamo di Minangkabau, nan marupoan putri dari Yang Dipatuan Rajo Nan Sati. Inyo digantian dek putranyo nan bagala Dang Tuanku Sutan Rumanduang.
Tambo juo mancataik saurang panguaso lain banamo Cindua Mato gala Rajo Mudo jo putranyo Sutan Lembak Tuah (banamo lain Sutan Aminullah), hasil parkawinannyo jo Putri Reno Bulan. Manuruik Tambo, Bundo Kanduang, Dang Tuanku, jo Puti Bungsu pai manyalamaikan diri ka negeri Lunang (kini di Pesisir Selatan) di Karajaan Indopuro untuak mailakan sarangan dari pasukan Karajaan Sungai Ngiang. Pangungsian iko dipicayo malahiaan katurunan Mande Rubiah.
Kasultanan
Salapeh masuaknyo agamo Islam ka padalaman Minangkabau, para Raja Alam mulai maambik gala Yang Dipertuan Sakti atau Yang Dipertuan Pagaruyung. Catatan sijarah patamo tantang parubahan gala iko adolah surek Jacob Pits, saurang pagawai Kongsi Dagang Hindia Timur kapado "Sultan Ahmadsyah, Iskandar Zur-Karnain, Penguasa Minangkabau nan kayo akan ameh" batangga 9 Oktober 1668. Catatan lanjutan Balando mampakiroan bahasonyo Ahmadsyah mamarentah sampai kamatiannyo pado tahun 1674.
Ahmadsyah digantian sabagai Raja Alam dek puteranyo Indermasyah, nan mamarentah antaro tahun 1670 hinggo 1730. Indermasyah juo malakuan korespondensi jo VOC nan bakaduduakan di Padang dan manyabuikan dirinyo sabagai "rajo Suruaso". Inyo tercatat babaleh surek sacaro reguler jo para pegawai Balando sampai tahun 1730.
Drosophila teissieri
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Rybaxis valida
Rybaxis valida adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Rajo Pagaruyuang
Parang Padri
Perang Padri basosoh pado maso kakuasaan Muningsyah jo Bagagarsyah. Pado tahap-tahap awal, Sultan Muningsyah malakuan parundiangan jo kaum Padri nan dipimpin dek Harimau nan Salapan nan terdiri atas Haji Miskin, Haji Sumanik, Haji Piobang, Tuanku Nan Renceh, jo babarapo pamimpin ulamo lainnyo. Kaum Padri mandasak agar Sultan maninggaan babarapo kabiasaan nan manuruik mereka batantangan jo agamo Islam. Namun, parundingan tersebut indak mancapai kato supakaik, sahinggo pado tahun 1815 Tuanku Pasaman malancaran sarangan ateh wilayah Raja Alam di Pagaruyung nan manyebabkan Sultan Muningsyah malarian diri.
Bagagarsyah, saurang sanak Sultan Muningsyah, malakuan parundingan jo Balando nan bakaduduakan di Padang. Dek Balando, Bagagarsyah dianggap manyarahan kadaulatan Pagaruyung jo maangkeknyo sabagai Regent Tanah Datar pado tangga 10 Februari 1821. Babarapo tokoh kaum adaik pado sangkek itu maaanggap bahaso Bagagarsyah indak berhak untuak maadoan parjanjian jo Balando, tapi pado titik iko Balando alah terlibat dalam partampuran malawan kaum Padri. Sultan Muningsyah masih mamarentah, tapi inyo wafaik pado tahun 1825 jo dimakaman di Pagaruyung nan alah dirabuik baliak dari kaum Padri. Bagagarsyah kudiah ditabaan sabagai pangganti Muningsyah.
Salapeh panaklukan Lintau pado bulan Agustus 1831, saluruah Luak Tanah Datar barado dalam kandali Belanda, dan Bagagarsyah dapek baliak ka Pagaruyung tampek inyo mamarentah sabagai Sultan jo Regent sakaligus. Namun, pado bulan Mei 1833, inyo ditangkok dek Kolonel Cornelis Elout atas tuduhan pangkhianatan di Batusangkar. Kaduduakan Regent Tanah Datar diagiahan ka Tuan Gadang di Batipuah, salah saurang pambesar karajaan nan tamasuak ka dalam Basa Ampek Balai. Bagagarsyah dicampakan ka Batavia dan hidup di sinan sampai akhia hayaiknyo pado bulan Februari 1849.
Gala
Sapanjang sijarahnyo, paro raja Pagaruyung manggunoan babagai macam gala. Adityawarman tacataik manggunoan gala Maharajadiraja ("rajo para rajo"); catatan lain manulihannyo sabagai Tuan Janaka, Mantrolot Warmadewa, jo Srimat Sri Udayadityawarman Pratapaparakrama Rajendra Maulimali Warmadewa. Putranyo Angganawarman maambik gala sabagai Yuvaraja ("putera mahkota") pado maso pamarentahan ayahnyo dan manyabuik ayahnyo sabagai Suravasavan ("panguaso Suruaso").
Indak dapek dipastian bilo namo Yang Dipertuan atau Yang Dipertuan Sakti mulai digunoan, tapi legenda nan diterimo lueh mampicayoi bahasonyo Raja Alam di Pagaruyung adolah salah ciek dari tiga pamimpin dunia nan mawarisi kakuasaan atas alam samesta basamo-samo jo Kaisar Cino dan Kaisar Romawi Timur di Konstantinopel.
Palanjuik daulat
Sasudah diasiangannyo Bagagarsyah, kakuasaan Pagaruyuang ateh wilayah Minangkabau sacaro resmi digantian dek pamarentah kolonial Balando nan bawujuik Keresidenan Pantai Barat Sumatra (Sumatra's Westkust), dan sataruihnyo pamarentah Republik Indonesia nan kini diwakili dek Provinsi Sumatera Barat.
(80226) 1999 VP166
(80226) 1999 VP166 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 14 Nopember 1999 dek LINEAR di Socorro.
Linnaemya saga
Linnaemya saga adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.