cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Helina nana
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Guguak Ateh, Padang Laweh, Sungai Tarab, Tanah Datar
Kasenian nan masih tajago di jorong iko adolah Alu katentong jo randai.
Pattalinus vittulatus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(74271) 1998 SK111
(74271) 1998 SK111 ( ##provisional##) adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 26 September 1998 dek LINEAR di Socorro.
Tipula (Vestiplex) nigroapicalis
Tipula (Vestiplex) nigroapicalis adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(74271) 1998 SK111
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Tipula (Vestiplex) nigroapicalis
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
(72928) 2002 AD5
(72928) 2002 AD5 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 8 Januari 2002 dek J M Roe di Oaxaca.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Amblypsilopus commoni
Amblypsilopus commoni adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Pterolophia mediophthalma
Pterolophia mediophthalma adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Acalolepta pseudospeciosa
Acalolepta pseudospeciosa adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies iko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, di ma inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Uranotaenia ugandae
Uranotaenia ugandae adolah rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
(437310) 2013 CN206
2013 CN206 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.067, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.4.
Dolichopus crassicosta
Dolichopus crassicosta adolah sabuah langau dari genus Dolichopus. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Dolichopodidae, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(437310) 2013 CN206
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Dolichopus crassicosta
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, biasanyo lebih pendek dari 8 mm.
Tari Piriang
Tari piriang adolah suatu jenis tari tradisional nan populer di masyarakaik Minangkabau. Tari piriang ko mangisahkan kahidupan rakyaik nan batani, kisah dimuloi sajak musim batanam sampai panen dan gembiranyo maso panen. Musiknyo diawali jo irama nan syahdu, lalu lamo-lamo barubah riang dan capek, bantuak iko pulo garakan panari. Panari tari piriang mamakai cincin untuak manimbulkan bunyi-bunyian nan asyik.
Sijarah
Pado awanyo, daulu kala tari piriang ko dibuek untuak mambari pasambahan-pasambahan kapado para dewa katiko masuak maso panen rayo. tapi sasudah datangnyo atau masuak nyo agamo islam ka minangkabau, tari piriang indak lai diparuntuakan untuak pasambahan ka dewa-dewa namun diparuntuakan untuak patunjuakan di karamaian nan dihadiri dek rajo-rajo jo pamuko adaik. Tari piriang ko tapakai juo di acara lainyo sarupo acara adaik panikahan. Awa mulo bilo tari piriang ko dipatunjuakan indak ado nan tau pasti. Namun baaitu, tari piriang ko lah ado di kapulaun melayu sajak labiah dari 800 tahun nan dulu. Tari piriang ko dipacayo juo alah ado di Sumatera Barat dan bakambang hinggo pado jaman karajaan pagaruyuang jo karajaan sriwijaya. Sasudah muncuanyo karajaan majapahit pado abaik ka 12 yang maruntuakan karajaan sriwijaya, alah mandorong tari piriang ko bakambang ka nagari-nagari malayu nan lainyo basamoan jo palarian urang-urang sriwijaya katiko itu.
Garakan
Katiko tari dimulai, panari piriang maambiak piriang nan alah talabih daulu di latakaan basusun di mungko para panari. Kamnudian panari maayunkan piriang nan alah di paciknyo pado kaduo tanganyo tadi karah suak jo arah kida. Panari taruih manari dan salanjuiknyo mulai batapak atau mamijak ciek-ciek piriang nan alah disusun sabalumnyo. pado umumnyo panari piriang akan mamastian bahwasanyo piriang nan alah disusunnyo tadi alah dipijak. Katiko manari, panari tari piriang indak buliah mambalakangi panonton. Dalam garakan tari piriang ado maso dimano kadua tangan nan mamacik piriang tadi diayunan ka suok jo ka kida dan manhasilkan bunyi sarupo ting ting ting nan barasa dari ketukan jari-jari panari nan sabalumnya alah disaruangi jo cincin. Sasakali, kaduo talapak tangan panari bagarak saolah-olah mamuta-muta piriang dari ateh ka bawah sahinggo kalau dicaliak mambuek kapalo agak paniang dek nyo.
(514692) 2006 BV81
2006 BV81 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.049, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.8.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Tari Piriang
Alaik parago
Alaik utamo parago pado tari piriang ko iolah piriang, Salain tu, ado juo pakaian panari jo alaik musik pangiriang tari sabagai alaik palangkok tari piriang ko. Pado umumnyo, pakaian nan bawarna-warni jo rancak adolah hal nan wajib dipakai untuak sabuah tarian. Namun baitu, pado tari piriang cukuik jo babaju melayu sajo. Warna baju pun tasarah kapado panari warna baju apo nan kan dipakainyo. Namun, warna-warna tarang sarupo merah jo kuniang acok manjadi pilihan dek panari tari piriang karano warna-warna ko labiah murah untuak dicaliak dek panonton.
Alaik musik nan digunoan untuak mangiriangi tari piriang ko cukuik jo rebana jo gong sajo. Pukualan gong sangaik paralu karano iko nan manjadian paduan antaro panari untuak manantuan garak jo langkahnyo katiko manari. Pado umumnyo katiko di acara baralek, kumpulan rebana nan mangiriangi jo mangarak pasangan nan baralek diagia tangguangjawab juo untuak mangiaringi pasambahan tari piriang. Numun, dalam kaadaan tatantu tari piriang ko buliah juo diiriangi dek alaik musik lain sarupo talempong jo gandang.
Pelecopsis laptevi
Pelecopsis laptevi adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Pelecopsis dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1986 dek Tanasevitch & Fet.
Copelatus scytalotus
Copelatus scytalotus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Leiella fulva
Leiella fulva adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Lispocephala deceptiva
Lispocephala deceptiva adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Diringsiella femoralis
Diringsiella femoralis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Drosophila greerae
Drosophila greerae adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
2013 EH68
2013 EH68 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.765, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 22.9.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Stenopogon hiemalis
Stenopogon hiemalis adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
(249886) 2001 RY11
(249886) 2001 RY11 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.283, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 17.3.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Iberacritus
Iberacritus adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Dorcadion parnassi
Dorcadion parnassi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Guguak Baruah, Padang Laweh, Sungai Tarab, Tanah Datar
Guguak Baruah adolah salah satu jorong nan talatak di nagari Padang Laweh, kecamatan Sungai Tarab, Kabupaten Tanah Datar, Provinsi Sumatera Barat, Indonesia.
Megaselia speiseri
Megaselia speiseri adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Liatongus rhinoceros
Liatongus rhinoceros adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Scaptia flavibarbis
Scaptia flavibarbis adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Hydroporus obsoletus
Hydroporus obsoletus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
Geodia tuberculosa
Geodia tuberculosa adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Geodia dan famili  Geodiidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1872 dek Bowerbank.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Geodia tuberculosa dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Dasyphora apicotaeniata
Dasyphora apicotaeniata adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Rymosia placiada
Rymosia placiada adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dasyphora apicotaeniata
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
2001 SQ263
2001 SQ263 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Aten, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.492, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 22.6.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Rymosia placiada
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Chrysotus niger
Chrysotus niger adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(55909) 1998 EB11
(55909) 1998 EB11 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Maret 1998 dek E W Elst di La Silla.
Chrysotus niger
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
(55909) 1998 EB11
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Simaethula mutica
Simaethula mutica adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Simaethula dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1915 dek Szombathy.
(73078) 2002 GR8
(73078) 2002 GR8 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 4 April 2002 dek NEAT di Palomar.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Amphicnaeia
Amphicnaeia adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Gonomyia (Gonomyia) rhicnacantha
Gonomyia (Gonomyia) rhicnacantha adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Amphicnaeia
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Gonomyia (Gonomyia) rhicnacantha
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Salpingogaster lineata
Salpingogaster lineata adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Micropsectra oberaarensis
Micropsectra oberaarensis adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Clathrina paracerebrum
Clathrina paracerebrum adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Calcarea. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera, subregnum Parazoa, dan regnum Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1996 dek Austin.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Clathrina paracerebrum dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Micropsectra oberaarensis
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Salpingogaster lineata
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Ozodicera (Ozodicera) caudifera
Ozodicera (Ozodicera) caudifera adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Limnophila (Limnophila) jucunda
Limnophila (Limnophila) jucunda adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Cyrtophorus verrucosus
Cyrtophorus verrucosus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Muhammad Mursi
Muhammad Mursi (محمد محمد مرسى عيسى العياط, ALA-LC: Muḥammad Muḥammad Mursī ‘Īsá al-‘Ayyāṭ  ; ) adolah saurang politikus Masia nan manjabaik sabagai Presiden Masia nan kalimo sajak 30 Juni 2012. Inyo dikudeta dek mantari partahanan Abdul Fatah al-Sisi pado 3 Juli 2013 sasudah protes kareh bakapanjangan dari rakyaik.
Hybomitra khazziarensis
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Thermistis xanthomelas
Thermistis xanthomelas adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Catharsius alpheus
Catharsius alpheus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Eugoides kolbei
Eugoides kolbei adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Catharsius alpheus
Kumbang iko punyo antena lamela.
Eugoides kolbei
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Pachyteria sumatrana
Pachyteria sumatrana adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Xenohelea galatea
Xenohelea galatea adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Pachyteria sumatrana
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Mallochomacquartia vexata
Mallochomacquartia vexata adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Diogmites texanus
Diogmites texanus adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Pelecopsis litoralis
Pelecopsis litoralis adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Pelecopsis dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1987 dek Wunderlich.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kapulauan Kanari.
(56087) 1999 AH22
(56087) 1999 AH22 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 13 Januari 1999 dek BAO Schmidt CCD Asteroid Program di Xinglong.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Guguak Padang Laweh, Padang Laweh, Sungai Tarab, Tanah Datar
Guguak Padang Laweh adolah salah satu jorong nan talatak di nagari Padang Laweh, kecamatan Sungai Tarab, Kabupaten Tanah Datar, Provinsi Sumatera Barat, Indonesia.
Sigmosceptrella fibrosa
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Sigmosceptrella fibrosa dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Ophiomyia mallecensis
Ophiomyia mallecensis adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Cluzobra brunneicauda
Cluzobra brunneicauda adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Chetogena indivisa
Chetogena indivisa adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Epidemiologi
Epidemiologi adolah cabang ilimu biologi nan mampalajari jo maganalisis panyabaran, pola, jo panantu kondisi kasihatan dan panyakik pado populasi tatantu.
Epidemiologi marupokan landasan bagi kasihatan masyarakaik, yang mambantuak pangambilan kaputusan dalam kabijakan publik jo praktik babasis bukti dengan maidentifikasi faktor risiko panyakik jo mangidentifikasi tujuan pancegahan panyakik. Ahli epidemiologi mambantu jo disain studi, pangumpuan jo analisis statistik data, mambuek interpretasi, jo manyebaran tamuannyo (tamasuak sasakali tinjauan sajawek jo tinjauan sistematis). Epidemologi alah mambantu mangambangan metodologi nan digunoan dalam panelitian klinis, panelitian kasihatan masyarakaik, dan pado tingkek labiah randah, panalitian dasar dalam biologi.
Bidang utamo studi epidemiologi maliputi panyebab panyakik, panularan panyakik, panyelidikan wabah, surveilans panyakik, epidemiologi lingkungan, epidemiologi forensik, epidemiologi pakerjaan, panapisan, pamantauan hayati, jo pabandiangan efek pangobatan sarupo dalam uji klinis. Ahli epidemiologi mangandalan disiplin ilimu lain sarupo biologi untuak labiah mamahami proses panyakik, dan statistika untuak labiah mamanfaaikan data sacaro efisien jo manarik kasimpulan nan tapek, ilimu sosial untuak labiah mamahami panyabab langsuang jo tadakek, dan rekayasa untuak panilaian paparan.
Istilah epidemiologi kini ko banyak digunoan untuak manguraian deskripsi jo panyabab babagai kondisi kasihatan, indak hanyo panyakik epidemi, tatapi panyakik sacaro umum, dan bahkan banyak kondisi non panyakik takaik kasihatan, sarupo takanan darah tinggi, depresi, jo kagapuakan. Oleh karano itu, epidemiologi iko didasaran pado bagaimano pola panyakik manyababkan parubahan fungsi badan manusia.
Hexatoma (Eriocera) glabricornis
Hexatoma (Eriocera) glabricornis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(78567) 2002 RR180
(78567) 2002 RR180 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 14 September 2002 dek NEAT di Palomar.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(70612) 1999 TH200
(70612) 1999 TH200 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 12 Oktober 1999 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
2005 OE3
2005 OE3 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.428, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 20.3.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Dicranomyia (Dicranomyia) loveridgeana
Dicranomyia (Dicranomyia) loveridgeana adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Rhopica mortimorei
Rhopica mortimorei adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Brachineura eupatorii
Brachineura eupatorii adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Aciurina maculata
Aciurina maculata adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
2013 EG68
2013 EG68 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.247, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 24.9.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Padang Laweh, Padang Laweh, Sungai Tarab, Tanah Datar
Padang Laweh adolah salah satu jorong nan talatak di nagari Padang Laweh, kecamatan Sungai Tarab, Kabupaten Tanah Datar, Provinsi Sumatera Barat, Indonesia.
Batriasymmodes parki
Batriasymmodes parki adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Musaria faldermanni
Musaria faldermanni adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Cyclosa durango
Cyclosa durango adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Araneae, kelas Arachnida, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1999 dek Levi.
Daftar Menteri Pertahanan Indonesia
Barikuik adolah daftar urang yang parnah manjabaik sabagai Menteri Pertahanan di Indonesia. Prof. Dr. Juwono Sudarsono, S.H. adolah Menteri Pertahanan partamo dalam kurun wakatu 40 tahun yang barasa dari kalangan sipia. Sabalum itu salamo sakitar 40 tahun, dari tahun 1959 hinggo 1999, Menteri Pertahanan salalu dijabat dek kalangan militer.
Dasyhelea fulvosa
Dasyhelea fulvosa adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Sthenias poleti
Sthenias poleti adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
4954 Eric
4954 Eric (1990 SQ) adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.449, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 12.6.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Rhopalomyia bigeloviae
Rhopalomyia bigeloviae adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Pelecopsis loksai
Pelecopsis loksai adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Pelecopsis dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 2003 dek Szinetár & Samu.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Hongaria.
Xerosaprinus ciliatoides
Xerosaprinus ciliatoides adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Forcipomyia stewarti
Forcipomyia stewarti adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Heterotropus nigrithorax
Heterotropus nigrithorax adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
(69876) 1998 SV74
(69876) 1998 SV74 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 21 September 1998 dek E W Elst di La Silla.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Belida chaetoneura
Belida chaetoneura adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Toxorhina (Ceratocheilus) flavirostris
Toxorhina (Ceratocheilus) flavirostris adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Laphystia annulata
Laphystia annulata adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Sumatera
Sumatera atau Sumatra adolah sabuah pulau nan kaanam tagadang di dunia nan talatak di bagian barat Indonesia, nan lawehnyosesukamu mau gimana ² dan pakiroan populasinyo sakita 45,000,000 jiwa. Pulau iko tanamo pulo jo namo lain iyolah Pulau Percha, Andaleh, atau Suwarnadwipa (bahaso Sanskerta, bararti "pulau ameh"). Kamudian pado Batu basurek Padang Roco taun 1286 dipahaikkan swarnnabhūmi (bahaso Sanskerta, bararti "tanah ameh") jo bhūmi mālayu ("Tanah Malayu") untuak manyabuik pulau iko. Salanjuiknyo dalam naskah Negarakertagama dari abaik ka-14 juo baliak manyabuik "Bumi Malayu" untuak pulau iko.
Etimologi
Asa namo Sumatera bamulo dari adonyo Karajaan Samudera (talatak di pasisia timur Aceh). Bamulo dari kunjuangan Ibnu Batutah, patualang asa Maroko ka nagari tasabuik pado taun 1345, baliau malafalkan kato Samudera manjadi Samatrah, dan kudian manjadi Sumatra atau Sumatera, salanjuiknyo namo iko tacantum dalam peta-peta abaik ka-16 buatan Portugih, untuak marujuak ka pulau iko inggo kini.
Ahli geografi Arab manyabuik pulau ko jo namo Lamri (Lamuri, Lambri atau Ramni) pado abaik ka-10 inggo ka-13, nan marujuak pado namo karajaan di dakek Banda Aceh nan marupokan tampek mandaraik partamo dek padagang lua pulau. Pulau iko tanamo jo namo lain cando Andalas (Andaleh) atau Pulau Percha (Pulau Paco).
Namo asali Sumatera, bak cando tacataik dalam sumber-sumber sijarah dan carito-carito rakyaik, adolah Pulau Ameh. Istilah Pulau Ameh tasuo dalam Kaba Cindua Mato dari Minangkabau. Dalam carito rakyaik Lampuang tacantum namo tanoh mas untuak manyabuik pulau iko. Saurang musafir dari Cino nan banamo I-tsing (634-713), nan bataun-taun tingga di Sriwijaya (Palembang kini) pado abaik ka-7, manyabuik Sumatera jo namo chin-chou nan aratinyo "nagari ameh".
Dalam babagai batu basurek, Sumatera disabuik dalam bahaso Sanskerta jo istilah: Suwarnadwipa ("pulau ameh") atau Suwarnabhumi ("tanah ameh"). Namo-namo iko alah dipakai dalam naskah-naskah India sabalun Masehi. Naskah Buddha nan tamasuak paliang tuo, Kitab Jataka, mancaritokan palauik-palauik India manyubarangi Taluak Benggala ka Suwarnabhumi. Dalam carito Ramayana dikisahkan pancarian Dewi Sinta, istri Rama nan dibaok lari Rahwana, sampai ka Suwarnadwipa.
Samanrato musafir-musafir Arab manyabuik Sumatera jo namo Serendib (tapeknyo: Suwarandib), transliterasi dari namo Suwarnadwipa. Abu Raihan Al-Biruni, ahli geografi Persia nan mangunjuangi Sriwijaya taun 1030, mangatokan baso nagari Sriwijaya talatak di pulau Suwarandib. Namun ado juo urang nan manyamokan Serendib jo Sarilangka, nan indak panah disabuik Suwarnadwipa.
Di kalangan banso Yunani saisuak, Sumatera alah takana jo namo Taprobana. Namo Taprobana Insula alah dipakai dek Klaudios Ptolemaios, ahli geografi Yunani abaik kaduo masehi, tapeknyo taun 165, katiko baliau mauraikan daerah Asia Tenggara dalam karyanyo Geographike Hyphegesis. Ptolemaios manulih baso di Pulau Taprobana ado nagari Barousai. Mungkin sakali nagari nan dimakasuk adolah Barus di pantai barat Sumatera, nan tanamo sajak zaman saisuak sabagai pangasia kapua baruih.
Naskah Yunani taun 70, Periplous tes Erythras Thalasses, manyatokan baso Taprobana juo bagala chryse nesos, nan aratinyo "pulau ameh". Sajak zaman saisuak paniago-paniago dari daerah salingka Lauik Tangah alah mandatangi Nusantara, tarutamo Sumatera. Di sampiang mancari ameh, inyo juo mancari kumayan (Styrax sumatrana) jo kapua baruih (Dryobalanops aromatica) nan pado maso itu hanyo ado di Sumatera. Sabaliaknyo, paniago-paniago Nusantara pun alah manjojokan dagangannyo sampai ka Asia Barat jo Afrika Timur, bak cando nan tatulih pado naskah Historia Naturalis karya Plini abaik patamo Masehi.
Dalam kitab umaik Yahudi, Melakim (Rajo-rajo), fasal 9, ditarangkan baso Nabi Sulaiman a.s. rajo Israil manarimo 420 talenta ameh dari Hiram, rajo Tirus nan manjadi bawahan baliau. Ameh itu didapek dari nagari Ophir. Kitab Al-Qur’an, Surat Al-Anbiya’ 81, manarangkan baso kapa-kapa Nabi Sulaiman balayia ka “tanah nan Kami barakaik-i atehnyo” (al-ardha l-lati barak-Na fiha).
Banyak ahli sijarah nan bapandapaik baso nagari Ophir itu talatak di Sumatera (Gunuang Ophir di Pasaman Barat, Sumatera Barat nan kini banamo Gunuang Talamau). Paralu dicataik, kota Tirus marupoan pusek pamasaran barang-barang dari Timur Jauah. Ptolemaios pun manulih Geographike Hyphegesis manuruik informasi dari saurang padagang Tirus nan banamo Marinus. Dan banyak patualang Eropa pado abaik ka-15 dan ka-16 mancari ameh ka Sumatera jo anggapan baso di sinanlah latak nagari Ophir Nabi Sulaiman a.s.
Samudera manjadi Sumatera
Kato nan patamo kali manyabuikkan namo Sumatra barasa dari gala surang rajo Sriwijaya Haji Sumatrabhumi ("Rajo tanah Sumatra"), manuruik barito Cino baliau mangirimkan utusan ka Cino pado taun 1017. Pandapaik lain manyabuikkan namo Sumatera barasa dari namo Samudera, karajaan di Aceh pado abaik ka-13 dan abaik ka-14. Musafir Eropa sajak abaik ka-15 manggunokan namo karajaan itu untuak manyabuik saluruah pulau.
Odorico da Pordenone dalam kisah palayarannyo taun 1318 manyabuikkan baso baliau balayia ka timur dari Koromandel, India, salamo 20 hari, lalu sampai di Karajaan Sumoltra. Ibnu Bathutah bacarito dalam kitab Rihlah ila l-Masyriq (Pangambaraan ka Timur) baso pado taun 1345 baliah singgah di Karajaan Samatrah. Pado abaik barikuiknyo, namo nagari atau karajaan di Aceh itu diambiak aliah dek musafir-musafir lain untuak manyabuikkan saluruah pulau.
Pado taun 1490 Ibnu Majid mambuek peta daerah sakitar Samudera Hindia dan di sinan tatulih pulau "Samatrah". Peta Ibnu Majid iko disalin dek Roteiro taun 1498 dan maunjualah namo "Camatarra". Peta buatan Amerigo Vespucci taun 1501 mancantumkan namo "Samatara", sadangkan peta Masser taun 1506 maunjuakan namo "Samatra". Ruy d’Araujo taun 1510 manyabuik pulau itu "Camatra", dan Alfonso Albuquerque taun 1512 manulihkannyo "Camatora". Antonio Pigafetta taun 1521 mamakai namo nan agak ‘bana’: "Somatra". Tatapi sangaik banyak catatan musafir lain nan labiah ‘kacau’ manulihkannyo: "Samoterra", "Samotra", "Sumotra", bahkan "Zamatra" dan "Zamatora".
Sijarah
Urang nan babahaso Austronesia mulo-mulo tibo di Sumatera kurang labiah 500 SM, pado maso migrasi Austronesia dari Taiwan ka Asia Tenggara. Dek posisinyo nan manjadi lalu linteh padagangan lauik India-Cino, babarapo kota-kota padagangan bakambang utamonyo di pantai timur Sumatera dan dipangaruahi dek agamo Hindu jo Buddha. Salah satu karajaan nan paliang mulo dikatahui adolah Kantoli, nan bakambang di abaik ka-5 Masehi di selatan Sumatera. Kantoli tagantikan dek Karajaan Sriwijaya dan kudian dek Karajaan Samudra Pasai.
Sriwijaya marupoan monarki Buddha, bapusek di kota nan kini ko adolah kota Palembang. Karajaan iko manguasoi kapulauan Melayu sarato malakukan padagangan dan panaklukan dari abaik ka-7 inggo ka-9, sarato mambantu manyebarkan kabudayoan Melayu ka saluruah Sumatera, Samananjuang Melayu, dan bagian barat Borneo. Karajaan Sriwijaya marupoan karajaan maritim (thalassocracy) nan mampalaweh pangaruahnyo dari pulau ka pulau. Palembang pado maso itu marupoan pusek pambalajaran nan tanamo, dan marupoan tampek patualang Cino I-Tsing baraja bahaso Sanskrit sabalun pai ka India pado 671 Masihi. Dalam pajalanan baliaknyo ka Cino, baliau juo maabihkan maso salamo ampek taun di Palembang untuak manarjamahkan teks agamo Buddha dan manulih duo manuskrip.
Pangaruah Sriwijaya bakurang pado abaik ka-11 salapeh disarang Karajaan Chola nan katiko itu mamarintah di India Selatan. Sumatera salanjuiknyo takluak kapado karajaan-karajaan di Jawa, iyolah patamo dek Singhasari dan kudian dek Majapahit. Pado maso nan samo Islam masuak ka Sumatera di abaik ka-6 dan ka-7 Masehi malalui sudaga Arab jo India. Manjalang akhia abaik ka-13, rajo-rajo karajaan Samudra alah mamaluak agamo Islam. Iko tampak dek Marco Polo nan singgah di pulau iko pado taun 1292 dan dek Ibnu Battuta nan singgah duo kali sapanjang 1345-1346. Karajaan Samudera digantikan dek Kasultanan Aceh nan kuek, nan tagak inggo abaik ka-20.
Kadatangan Balando alah mambuek banyak nagari-nagari di pulau Sumatera sacaro baransua-ansua jatuah di baruah kuasonyo. Namun Kasultanan Aceh di utara pulau manjadi pangalang utamo, nan manyababkan Balando talibaik dalam Parang Aceh (1873-1903) nan lamo jo maha. Kabanyakan Sumatera jatuah di bawah pamarintahan Hindia Balando, dan manjadi pangasia utamo marica, gatah kajai, jo minyak. Pado mulo jo patangahan abaik ka-20, ahli akademik dan pamimpin Sumatera manjadi tokoh-tokoh uatmo dalam pagerakan kamardekaan Indonesia.
Geografis
Pulau Sumatera talatak di bagian barat gugusan kapulauan Nusantara. Di sabalah utara babatehan jo Taluak Benggala, di timur jo Selat Malaka, di sabalah selatan jo Selat Sunda, sarato di sabalah barat jo Samudra Hindia. Di sabalah timur pulau, banyak ditamui rawo nan dialiri dek sungai-sungai gadang nan bamuaro di sinan, antaro lain Asahan (Sumatera Utara), Sungai Siak (Riau), Kampar, Inderagiri (Sumatera Barat, Riau), Batang Hari (Sumatera Barat, Jambi), Musi, Ogan, Lematang, Komering (Sumatera Selatan), jo Way Sekampung (Lampung). Samantaro babarapo sungai nan bamuaro ka pasisia barat pulau Sumatera di antaronyo Batang Tarusan (Sumatera Barat), jo Ketahun (Bengkulu).
(61261) 2000 OO27
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Sumatera
Geografis
Di bagian barat pulau, tabantang Pagunuangan Bukik Barisan nan mambujua dari utara inggo selatan. Sapanjang bukik barisan ado gunuang-gunuang api nan masih aktif, saroman Geureudong (Aceh), Sinabung (Sumatera Utara), Marapi, Talang (Sumatera Barat), Gunuang Kaba (Bengkulu), jo Kurinci (Sumatera Barat, Jambi). Di pulau Sumatera ado pulo babarapo danau, di antaronyo Danau Laut Tawar (Aceh), Danau Toba (Sumatera Utara), Danau Singkarak, Danau Maninjau, Danau Diateh, Danau Dibawah, Danau Talang (Sumatera Barat), Danau Kurinci (Jambi) jo Danau Ranau (Lampung - Sumatera Selatan).
(74272) 1998 SC112
(74272) 1998 SC112 ( ##provisional##) adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 26 September 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Araneus anjonensis
Araneus anjonensis adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Araneus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1963 dek Schenkel.
Sumatera
Flora jo fauna
Sumatera marupokan pulau nan manjadi manunjang baragam vegetasi nan dapek diuni dek baragam spesies, tamasuak 17 tanaman endemik. Spesies unik nan ado antara lain pinus sumatera nan mandominasi utan pinus tropis Sumatera di pagunuangan utara pulau jo tanaman utan ujan cando Rafflesia arnoldii (bungo tungga paliang gadang di dunia) jo titan arum (rumpun bungo paliang gadang di dunia)
Pulau iko manjadi rumah untuak 201 spesies mamalia jo 580 spesies buruang. Ado sambilan spesies mamalia endemik Pulau Sumatera jo 14 lainnyo nan endemik Kapulauan Mentawai. Ado 300 spesies ikan aia tawa di Sumatera. Ado juo 93 spesies amfibi di Sumatera nan 21 di antaronyo endemik Sumatera.
Araneus anjonensis
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Cino.
Sumatera
Flora jo fauna
Ado 10 taman nasional di Sumatera, tamasuak tigo di antaronyo nan tadaftar dalam Situs Warisan Dunia Warisan Hutan Hujan Tropis Sumatera, yaitu Taman Nasional Gunuang Leuser, Taman Nasional Kerinci Seblat, jo Taman Nasional Bukit Barisan Selatan. Taman Nasional Berbak marupokan ciek dari tigo taman nasional di Indonesia nan tadaftar sabagai lahan basah nan mamiliki kapantiangan internasional di bawah Konvensi Ramsar.
Panduduak
Sumatera adolah pulau nan indak baitu padek panduduak, jo 123,46 urang per km2 – kiro-kiro 58,557 juta panduduak (pado Sensus Panduduak 2020). Dek lawehnyo, Sumatera tatap nan kalimo pulau paliang padek panduduak di dunia.Sacaro umum, pulau Sumatera diuni dek bangso Malayu, nan tabagi ka dalam babarapo etnis. Etnis-etnis gadang iolah Aceh, Batak, Melayu, Minangkabau, Besemah, Rejang, Ogan, Komering, jo Lampung. Di wilayah pasisia timur Sumatera jo di babarapo kota-kota gadang sarupo Medan, Palembang, jo Pekanbaru, banyak bamukim etnis Tionghoa. Panduduak pulau Sumatera hanyo tapusek di wilayah Sumatera Timur jo dataran tinggi Minangkabau. Mato pancaharian panduduak Sumatera sabagian basa sabagai patani, nalayan, jo padagang.
Bahaso
Ado labiah dari 52 bahaso nan dipakai, kasadoalahannyo tamasuak dalam rumpun bahaso Malayo-Polinesia dari kaluarga bahaso Austronesia. Dalam rumpun tasabuik, inyo tabagi ka babarapo cabang: Cham (Aceh, nan arek jo bahaso Campo di Kamboja jo Vietnam), Malayik (Malayu, Minangkabau, Besemah, jo bahaso lainnyo nan bakarabaik), Sumatera Barat Daya-Kapulauan Pangalang (Batak, Gayo, dan lainnyo), Lampung (Lampung jo Komering), jo Borneo (Rejang, nan arek ubuangannyo jo Dayak Darek sarato Bukar Sadong nan dipakai di Kalimantan jo Sarawak (Malaysia)). Cabang Sumatera Barat Daya-Kapulauan Pangalang sarato Lampung marupokan cabang bahaso nan endemik Sumatera. Cando daerah lain di Indonesia, bahaso Indonesia manjadi bahaso nasional sarato pangubuang (basantara) nan dipakai dek urang Sumatera. Bago dek itu, Sumatera mampunyoi basantaranyo surang, cando Malayu Medan jo Malayu Palembang nan bapakai di Sumatera Utara jo Sumatera Selatan, utamonyo daerah urban. Bahaso Minangkabau bapakai di Sumatera Barat sarato sabagian dari Sumatera Utara, Bengkulu, Jambi jo Riau (utamonyo Pekanbaru jo area-area nan badakekan jo Sumatera Barat). Samantaro bahaso Aceh manjadi basantara di dalam provinsi Aceh.
Agamo
Panduduak Sumatera mayoritas baagamo Islam (87,1%) jo saketek (10,7%) nan marupokan panganuik agamo Kristen, utamonyo di Sumatera Utara. Di wilayah pakotaan, sarupo Medan, Pekanbaru, Batam, Pangkal Pinang jo Palembang, ditamui pulo babarapo urang panganuik Buddha jo Hindu nan mancapai kurang dari 2%.
(436409) 2010 XW81
2010 XW81 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.075, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.1.