cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baja nirkarat
Baja nirkarat atau baja tahan karek atau labiah dikana stainless steel adolah material nan manganduang senyawa basi dan satidaknyo 12% Kromium untuak mancogah proses korosi (pengaratan logam). Kamampuan tahan karek diparoleh dari tabantuaknyo lapisan film oksida Kromium nan manghalangi proses oksidasi basi (Ferum).
Bactrocera hsui
Bactrocera hsui adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Beraldia aurifacies
Beraldia aurifacies adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Stenopogon tolandi
Stenopogon tolandi adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(122592) 2000 RE29
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Stenopogon tolandi
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Ochlerotatus fitchii
Ochlerotatus fitchii adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
(78668) 2002 TO101
(78668) 2002 TO101 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 4 Oktober 2002 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Chlorotabanus parviceps
Chlorotabanus parviceps adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Semljicola beringianus
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Rusia.
Typocaeta
Typocaeta adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Glenea infragrisea
Glenea infragrisea adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Coelosia tundrica
Coelosia tundrica adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Villa flaivicrura
Villa flaivicrura adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Tebo Ilir, Tebo
Tebo Ilir adolah marupoan kecamatan di kabupaten Tebo, provinsi Jambi, Indonesia.
Rhaphium longipalpis
Rhaphium longipalpis adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Anoplophora medenbachii
Anoplophora medenbachii adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Bangunan
Bangunan adolah batuak struktur nan dibuek nan tadiri dari dindiang dan atok nan badirian sacaro parmanen di suatu tampek. Bangunan dapek disabuik juo dangan rumah atau pabirik, iyolah sagalo sarana, prasarana atau infrastruktur dalam kabudayaan atau kahidupan manusia dalam mambangun paradabannyo. Bangunan punyo baragam bantuak, ukuran, dan fungsi, saroto alah mangalami panyasuaian sapanjang sijarah nan basobok dek babarapo faktor, ajak bahan bangunan, kondisi cuaca, harogo, kondisi tanah, dan alasan estetika. Bangunan baguno dek kahidupan manusia, tarutamo sabagai tampek balinduang dari cuaco, kaâmanan, tampek tingga, privasi, tampek manyimpan barang, dan tampek bakarojo. Suatu bangunan indak dapek lapeh dari kahidupan manusia khususnyo sabagai sarano mangagiah raso aman, dan nyaman.
Lestodiplosis viciaflorae
Lestodiplosis viciaflorae adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Bangunan
Bilo bangunan takaik jo kamajuan paradaban manusia, mako pado parjalanannyo, manusia parolu ilmu atau teknik nan bakaiktan jo bangunan, dan manunjang dalam mambuek suatu bangunan. Adopun ilmu pangatahuan nan bakaiktan jo bangunan iyolah arsitektur dan teknik sipil. Bahkan panggunoan trigonometri pado matematika bakaiktan juo jo bangunan nan didugo digunoan pado maso Masia kuno untuak mambangun Piramida.
Sojak ditamukannyo lukisan-lukisan di dalam dindiang guo, sojak itulah manusia manjadikan bangunan sabagai objek kanvas dalam mangekspresikan suatu kaindahan. Dalam babarapo taun tarakhia, faktor kaindahan manjadi poin pantiang juo dalam pandirian suatu bangunan.
Definisi
Kato mambangun iyolah kato bando dan kato karajo: struktur tu badiri surang dan tindakan mambueknyo. Sabagai kato bando, bangunan iyolah 'struktur nan punyo atok dan dindiang dan badiri kurang labiah sacaro parmanen di satu tampek'. Pado pangartian nan paliang loweh pagar atau tembok iyolah sabuah bangunan.
(73214) 2002 JQ22
(73214) 2002 JQ22 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 8 Mei 2002 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Strangalia hamatipes
Strangalia hamatipes adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Atherigona tridens
Atherigona tridens adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
(190161) 2005 TJ174
(190161) 2005 TJ174 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.455, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 16.5.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Manota curvata
Manota curvata adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Rhipidia (Rhipidia) luquilloensis
Rhipidia (Rhipidia) luquilloensis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Liriomyza costaricana
Liriomyza costaricana adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
2013 GC55
2013 GC55 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.372, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 24.5.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Onthophagus drescheri
Onthophagus drescheri adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
(61364) 2000 PH20
(61364) 2000 PH20 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Agustus 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Micropsectra attenuata
Micropsectra attenuata adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Myrmarachne debilis
Myrmarachne debilis adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Myrmarachne dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1890 dek Thorell.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Jawa.
Oxypoda testacea
Oxypoda testacea adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
(67375) 2000 NQ19
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Lispocephala pilimutinus
Lispocephala pilimutinus adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Megaselia sullivani
Megaselia sullivani adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Exoprosopa atrinasis
Exoprosopa atrinasis adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tipula (Eumicrotipula) orizabensis
Tipula (Eumicrotipula) orizabensis adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Clinodiplosis nidorum
Clinodiplosis nidorum adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Megaselia sullivani
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Exoprosopa atrinasis
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
2012 VE37
2012 VE37 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.537, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 20.7.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Silek singo barantai
Silek singo barantai adolah seni bela diri nan dimasuakan ka dalam kategori silek. Kabaradoannyo alah adoh samanjak sabalum kemerdekaan indonesia. Walaupun alah adoh sajak lamo silek ko taruih juo di lestarian sampai kini, manuruik silsilahnyo adolah aliran silek nan digabuang manjadi ciek dimano dahulunyo digunoan untuak malawan panjajah. Sadangkan untuak namonyo barasa dari namo saurang guru nan bagala singo barantai nan artinyo maliang budiman. Adopun jurus sarang nan manjadi ciri dari singo barantai di antaronyo adolah juluk, sisik tangan jo kaki sarato jo lantak bawah. Juluk ko adolah sarangan nan manggunoan ujuang jari, siap tu sisiak tangan manyarang jo bagian sisi tangan baitupun jo kaki. Sadangkan lantak bawah ko adolah sarangan nan manggunoan tumik nan di tujuan ka ibu kaki.
Urang Ngalum
Urang Ngalum adolah kalompok etnis nan mandiami Pulau Papua bagian tangah, Provinsi Papua, Indonesia, tamasuak juo di sabagian provinsi dari negara Papua Nugini. Di Provinsi Papua tasabuik, urang Ngalum tingga atau bamukim di Kabupaten Pagunuangan Bintang, samantaro untuak di bagian Papua Nugini, urang iko tingga di Provinsi Sandaun dan Provinsi Barat. Dalam sensus penduduk, urang Ngalum di Indonesia dimasuakan kadalam kategori "Suku Asal Papua".
Urang Walak
Urang Walak adolah kalompok etnis nan bamukim di kawasan Pegunungan Tengah, Lambah Baliem. Labiah tapeknyo Lambah Kobakma, Ilugwa, Erageam, Wolo, jo Yalengga di pinggia Sungai Mamberamo, diantaro Kabupaten Mamberamo Tengah, Kabupaten Jayawijaya, jo Kabupaten Yalimo.
Urang Ngalum
Sijarah
Kato Ngalum adolah panyabutan tahadok kalompok masyarakaik nan tingga di lereng Puncak Mandala hinggo ka arah timur sampai di Distrik Telefomin di Papua Nugini. Istilah lain nan digunoan dek antropologis adolah "Ok" nan aratinyo aia dalam bahaso Ngalum. Hal iko karano masyarakaik Ngalum salalu tingga di tampek nan dakek jo mato aia sarupo di sungai. Banyak tampek di Pagunuangan Bintang diagia namo mamakai awalan ok. Urang iko adolah mayoritas di Pagunuangan Bintang, mancakup 42,61% total panduduak.
Manuruik mitos Aplim Apom Sibilki, leluhua urang Ngalum diciptaan dek Atangki di Puncak Mandala sahinggo gunuang tasabuik manjadi sakral dek masyarakaik. Laki-laki dilambangkan dek Aplim samantaro padusi dilambangkan dek Apom. Atangki dipicayo sabagai roh nan hiduik basatu jo alam sarato jo makhluk hiduik di sakitarnyo. Babarapo suku lain di Pagunuangan Bintang mampicayoi pulo mitos iko ko. Pado maso kiniko, Atangki dipadankan jo Allah dalam Kekristenan.
Kapicayoan
Di maso kini, sabagian gadang urang Ngalum manganuik agamo Katolik dan sabagian ketek lainnyo baragamo Protestan. Hal iko dimulai samanjak misi Katolik pado tahun 1956 di daerah mereka. Indak ado catatan resmi tentang agamo nan dianuik saluruah anggota suku tatapi di daerah Oksibil nan didominasi dek urang Ngalum, 80% panduduaknyo baragamo Katolik.
Zelia ruficauda
Zelia ruficauda adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Urang Ngalum
Kahidupan sosial
Masyarakaik Ngalum manganuik sistem iwolmai nan basifiak patrilineal. Iwolmai tadiri dari babarapo kaluarga dalam ciek desa nan dipimpin dek saurang ''iwolmai ngolki. Iwolmai marupoan bagian dari iwol'' atau kumpulan desa. Pado maso kini tacatat tadapek 417 iwolmai di Pagunuangan Bintang.
Zelia ruficauda
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Urang Ngalum
Kahidupan sosial
Dalam palaksanaan upacara adaik, tadapek pambagian paran pamimpin (ngolki), yaitu osangki baparan pado tari-tarian, om bonengki pado pangalolaan pakabunan jo bahan makan, ap iwol ngolki pado rumah adaik pria, kaka nalkonki pado paparangan, jo jebulki pado panyimpanan barang warisan leluhua. Paran iko dapek diparoleh malalui babarapo proses, diawali jo inisiasi adaik (tena kamil). Urang nan alah mangikuti inisiasi tasabuik dinamoan tukon.
Urang Walak
Kabaradoan
Urang Walak marupakan salah satu sub suku nan ado di Kabupaten Jayawijaya nan talatak pado katinggian 1.650 meter di ateh pamukaan aia lauik. Suku iko mandiami di sabalah Utara kota Wamena, sabalah Barat Kabupaten Mamberamo Tengah jo sabalah Timur  Kabupaten  Yalimo. Sabagian suku-suku di Papua alum mangatahui adonyo salah satu suku iko. Urang Walak iko dapek dikatoan sabagai suku taketek dibandiang dari babarapo suku di Wilayah Pagunuangan Tangah misalnyo  urang Dani, urang Yali jo urang Lani. Urang Walak ko dikhawatirkan punah atau lenyap karano suku iko tingga di daerah Ilugwa pangunuangan tangah Papua dengan populasi panduduknyo paliang saketek.
Urang Ngalum
Kahidupan sosial
Tadapek tigo golongan dalam masyarakaik Ngalum, yaitu golongan ngolki, urang biaso, jo non-Ngalum. Pambagian golongan iko baru taliek jaleh dalam palaksanaan upacara adaik. Jiko saurang warga malakuan palanggaran, inyo akan diadili dek para tetua adaik di bawah pimpinan Iwolmai-ngolki. Hukuman nan diagia cukuik barek sarupo pamotongan tangan untuak tukang maliang. Hal iko manyababkan tingkek kajahatan di daerah kadiaman urang Ngalum ketek.
Syafrudin (pamain sipak bola)
Syafrudin adolah surang pamain Sipak bola Indonesia nan kini ko bamain untuak Semen Padang FC sabagai bek atau pamain balakang.
Urang Walak
Agamo
Urang Walak mayoritas mamaluak agamo kristen katolik. Hal iko ditandoi jo adonyo kitab injil nan manggunoan tulisan babahaso Walak. Alkitab injil nan babahaso Walak ko dipanggunoan dek jamaat gereja untuak baribadah. Tadapek babarapo jemaat gereja nan gadang untuak urang Walak ko baribadah diantaroyo Gereja GIDI,Gereja KIGMI,Gereja Katolik,dan GKII,sarato GKI.
Urang Ngalum
Mato pancaharian
Mato pancaharian utamo suku Ngalum adolah berkebun. Tanaman nan biaso masyarakaik olah adolah talas, batatas, ubi rambat, sayua lilin, sayur yamen, jo sayur gedi. Babarapo tanaman lain sarupo kacang merah, kedelai, wortel, kubis, jo tomat nan ditanam pulo sasudah dipakenalkan dek para misionaris ka daerah Urang Ngalum.
Urang Walak
Pakarajoan
Urang Walak tarutamo nan laki-laki bakarajo di ladang, sarupo mananam bahan pokok makanan. Ado juo nan mambukak lahan baru untuk dijadian ladang pertanian. Sabagian juo ado nan bakarajo sabagai tukang rumah, tukang mambuek pada rumah, dan ado pulo sabagai tukang cangkua di ladang. Salain itu ado pulo nan bakarajo mancari kayu baka ka dalam hutan. untuak nan padusi nan alum manikah biasonyo bakarajo sabagai bataranak babi atau mangalola kabun.
Urang Ngalum
Padagangan
Kagiatan padagangan di daerah pagunuangan Papua sulik dilakuan padp zaman dahulu karano katabatasan akses hinggo pamuloan abaik ka-20. Kagiatan padagangan nan dilakukan dek suku Ngalum dahulu hanyo bajalan jo suku-suku di daerah-daerah pesisir. Urang Ngalum manggunoan mato uang tradisional barupo kulik kerang nan disabuik siwol. Mereka mandapekan siwol dari pantai selatan Papua di wilayah Merauke. Nilai siwol bagantuang pado warna jo ukurannyo.
Komoditas nan dipadagangkan jo panduduak di sakitar pabatasan Papua Nugini maupun panduduak di sakitar hulu Sungai Digul adolah babi (kang), anak panah (ara), busua (ebon), kapak batu (papie), gigi anjiang (anoniji), noken (men), bulu cenderawasih (kulep) sarato hasia kabun. Apobilo mereka badagang ka selatan di Mindiptana jo Merauke, mereka mamparoleh garam jo siwol.
Urang Walak
Budaya
Urang Walak tasabuik mampunyoi 3 sub-suku yaitunyo:
Bonfilsia
Bonfilsia adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Urang Walak
Tarian Ambiaro
Sabuah tarian nan dibawoan dek 24 urang, 12 laki-laki jo 12 padusi. Mereka mambantuak lingkaran nan 1 hinggo 2 urang mangitari dan baperan sabagai panglima parang nan malinduangi kaumnyo. Lalu tarian iko biaso diiriangi dek musik Goknggaik jo lagu Wasioayamari (mari kita bersatu).
Tarian iko mancaritoan tentang nenek moyang urang Papua nan diyakini datang dari Yunnan, malintasi Taiwan, Filipina, Papua Nugini, dan dari timur manuju Pulau Ifala, lalu ka Genyem. Dari Genyem lalu manyeba ka babagai pelosok pulau Papua.
Kostum nan digunoan yaitunyo cawat untuak manutuik bagian bawah kaum padusi, sadangkan untuak laki-laki pakaian aslinyo manggunoan koteka dengan mambawo alaik parang barupo tombak nan tabuek dari kayu nan panjangnyo 3-4 meter. Pado bagian kapalo mereka manggunoan ikek kapalo nan tabuek dari bulu binatang, untuak laki-laki manggunoan warna merah nan ditambahi jo buluah buruang dan untuak padusi manggunoan warna putiah. Badan diwarnai coklat jo hitam. Warna hitam barasa dari campuran minyak karambia jo arang, sadangkan coklat barasa dari tanah liek.
Urang Ngalum
Padagangan
Sistem ekonomi jo alaik pambayaran modern barupo ptih mulai dikenal dek urang Ngalum sasudah masuaknyo pangaruah-pangaruah dari pihak gereja, diawali dek misi Katolik pado tahun 1956.
Spheciospongia transitoria
Spheciospongia transitoria adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Urang Ngalum
Panikahan
Dalam panikahan tradisional, panikahan diawali dek paminangan. Paminangan dapek dilakuan ateh pamintaan langsuang urang tuo, pamintaan petatas dek laki-laki, atau panggunoan patanyaan kiasan, “Mena puka yepki nek ne nere” nan bararti noken muda itu bagus, berikan ke saya?. Noken malambangkan padusi karano padusi salalu mamegang noken katiko malakuan pakarajoan atau sadang pai. Jiko pinangan bahasi, pihak laki-laki akan mangumpuan mahar untuak dibayian kapado pihak padusi. Dahulu, jinih barang nan buliah dijadian mahar adolah gigi anjing (anon ningil), kapak batu (takol papi), babi (kang), noken, jo siwol wan (kulit kerang). Pambayaran mahar taruih balanjuik katiko anak lahia. Mahar iko dinamoan tena sibi dan wajib diagian satiok kali saurang anak lahia. Pasangan nan nio manikah tanpa paksaan urang tuo dapek pulo malakuan kawin lari (namal). Prosesnyo adolah katiko para laki-laki manari, padusi manonton dan mamiliah panari nan inyo sukoi kamudian mangikutinyo ka rumah sasudah tarian usai. Namal biaso dilakuan pado tarian oksang, yimne, bar, jo jambir.
Ceratopogon abdominalis
Ceratopogon abdominalis adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Urang Ngalum
Pangobatan
Urang Ngalum mamanfaatkan bahan alam untuak dijadian ubat. Bahan nan umum dipakai adolah sayur yamen, daun gatal, jo buah merah. Fungsinyo bamacam-macam, yaitu untuak mambantu proses kalahiran, damam, indak lamak badan, dan juo untuak katahanan badan jo paningkatan kasuburan.
Babi sebagai simbol status
Sacaro kasaluruahan di daerah Papua, babi marupoan simbol status. Samakin banyak babi nan dipunyoi dek sasaurang atau sabuah kampuang, samakin tinggi pulo statusnyo. Pamotongan jo panjamuan babi biaso dilakuan dalam upacara-upacara adaik. Babi marupoan pulo sala satu jinih mahar. Di daerah Oksibil, ibu kota Pagunuangan Bintang, harago ciek ikua babi hiduik bakisar antaro Rp10 sampai 40 juta per ikua dengan harago per kilogramnyo sakitar Rp100.000.
Ceratopogon abdominalis
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Culicoides lichyi
Culicoides lichyi adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Amictus tener
Amictus tener adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Chlorolydella caffrariae
Chlorolydella caffrariae adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Rhathymoscelis melzeri
Rhathymoscelis melzeri adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Urang Ngalum
Upacara kamatian
Upacara kamatian urang Ngalum dibedaan badasarkan status, yaitu upacara untuak ngolki jo upacara untuak urang biaso. Saurang ngolki nan maningga dunia ditampekan di dalam bangunan bokam iwol nan hanyo buliah dimasuki dek urang-urang tatantu. Bokam iwol indak buliah dimasuki dek padusi jo anak muda nan alum diinisiasi. Sasudah pakabuangan, diadoan pajamuan makan babi nan disadioan dek kaluarga jo masyarakaik. Ciek kapalo babi kamudian dilatakkan ka dalam tampek jenazah basamo kaladi. Kapalo babi dilatakan di sisi suok mayat dan kaladi pado sisi kida mayat. Saluruah masyakaik nan hadir dalam upacara mambantuak iringan manuju ka tampek pamakaman. Di sapanjang jalan mereka maratok diikuti jo lagu-lagu kamatian. Sahari sasudah pamakaman, bibit keladi ditanam di kabun punyo kaluarga. Pakarajoan mananam dilakuan dek pihak kaluarga, biasonyo salah satu saudara laki-laki atau anak laki-laki nan tuo.
Chlorolydella caffrariae
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Urang Ngalum
Upacara kamatian
Pamakaman untuak urang biaso indak dikuti jo acara palatakkan babi jo kaladi di sabalah mayat. Tando kadukaan dinyatokan jo caro mancukua atau maambiak babarapo halai rambuik dari urang nan alah maningga, kamudian disimpan pado sabuah tampek khusus. Hari bakabuang balangsung salamo tigo hari sasudah pamakaman.
Pamakaman urang Ngalum pado zaman dahulu adolah mayat dibaluik jo daun markon kamudian ditutupi jo kulik kayu nan alah dirajuik, lalu diikek jo tali rotan. Dalam babarapo wakatu, tampek tasabuik akan lapuak sahinggo tasiso karangko mayat dengan posisi talantang nan dilatakan di lantai guo. Panggunoan peti kayu mulai dikenal katiko misionaris masuak ka daerah iko sakitar tahun 1956 dan balanjuik hinggo maso kiniko.
Cyclosa tricolor
Cyclosa tricolor adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Araneae, kelas Arachnida, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1902 dek Leardi.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Filipina.
Neodiogmites carrerai
Neodiogmites carrerai adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Trupanea tianmushana
Trupanea tianmushana adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Neodiogmites carrerai
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Pelargoderus salomonum
Pelargoderus salomonum adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Mimanhammus
Mimanhammus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Muaro Takung, Kamang Baru, Sijunjung
Bateh wilayah
Bateh-bateh wilayah nagari Muaro Takung adolah sabagai barikuik:
(56172) 1999 FD7
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(60033) 1999 TV92
(60033) 1999 TV92 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Oktober 1999 dek LINEAR di Socorro.
Tipula (Ramatipula) bilobula
Tipula (Ramatipula) bilobula adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(60033) 1999 TV92
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(68015) 2000 YR10
(68015) 2000 YR10 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 22 Desember 2000 dek LINEAR di Socorro.
Tipula (Ramatipula) bilobula
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Bonfilsia
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(68015) 2000 YR10
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
2004 MP7
2004 MP7 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.719, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 21.7.
Semljicola caliginosus
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di England, Scotland, Rusia.
Trupanea tianmushana
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Amictus tener
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Mimanhammus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Disternopsis albostictica
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(341015) 2007 FG44
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(257775) 2000 CW129
(257775) 2000 CW129 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.099, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.2.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
2004 MP7
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Diplonevra rufithorax
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Batrisodes venyivi
Batrisodes venyivi adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Eretmapodites adami
Eretmapodites adami adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Hamadruas pupulus
Hamadruas pupulus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Oxyopidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Hamadruas dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1890 dek Thorell.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kapulauan Nias.
Deltaspis marginella
Deltaspis marginella adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(74408) 1998 YX21
(74408) 1998 YX21 ( ##provisional##) adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 26 Desember 1998 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Proleskiomima frontalis
Proleskiomima frontalis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Chrysotus auratus
Chrysotus auratus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Sterphus aureus
Sterphus aureus adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Scamboneura hirtisternata
Scamboneura hirtisternata adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
2004 BB75
2004 BB75 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.447, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 23.1.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Orimarga (Orimarga) arizonensis
Orimarga (Orimarga) arizonensis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(63083) 2000 WG134
(63083) 2000 WG134 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 19 Nopember 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Artemisiomyia gorovoji
Artemisiomyia gorovoji adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Drosophila albomicans
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Artemisiomyia gorovoji
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
2012 VB37
2012 VB37 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.314, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 25.2.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Coptops marmorea
Coptops marmorea adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Halicnemia papillosa
Halicnemia papillosa adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Halicnemia dan famili  Heteroxyidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1905 dek Thiele.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Halicnemia papillosa dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Catharsius pseudovitulus
Catharsius pseudovitulus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Petrorossia rufiventris
Petrorossia rufiventris adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Trikentrion laeve
Trikentrion laeve adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Trikentrion laeve dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Helina prolatifrons
Helina prolatifrons adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Cincinnata schoutedeni
Cincinnata schoutedeni adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Batang Rokan
Batang Rokan adolah sabuah batang aia nan talatak di Kabupaten Rokan Hilir, Provinsi Riau, Indonesia, kiro-kiro 1100 km di barat lauik ibu kota Jakarta.
Hidrologi
Batang Rokan marupokan batang aia paliang gadang di Riau nan malinteh sajauah 350 kilometer dari muaronyo di Pagunuangan Bukik Barisan, Rokan Hilir inggo ka ulunyo di Rokan Hulu, sampai bamuaro di Selat Malaka. Sabagai batang aia paliang gadang, Batang Rokan mamainkan paranan pantiang sabagai lalu linteh panduduak jo sumber ekonomi masyarakaik. Batang-batang aia lainnyo adolah Batang Kubu, Batang Daun, Batang Bangko, Batang Sinaboi, Batang Mesjid, Batang Siakap, Batang Ular dan lainnyo.
Sijarah
Batang Rokan ko juo acok dilalui dek pangarang asa Riau, iyolah Suman HS. Inyo malalui Batang Rokan manuju Pasirpangaraian untuak manyebakan ilimu agamo jo juo ilimu sastra.
Geografi
Batang aia ko maalia di wilayah tangah pulau Sumatra nan baiklim hutan hujan tropis (kode: Af manuruiik klasifikasi iklim Köppen-Geiger). Suhu rato-rato satahun sakitar 23 °C. Bulan taangek adolah Maret, jo suhu rato-rato 24 °C, sarato tadingin Januari, sakitar 22 °C. Curah ujan rato-rato taunan adolah 2643 mm. Bulan jo curah ujan tatinggi adolah November, jo rato-rato 336 mm, sarato nan tarandah Juli, rato-rato 113 mm.
2008 FH132
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Lasiopogon californicus
Lasiopogon californicus adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Dichaetomyia caucasica
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Eunidia ambigua
Eunidia ambigua adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Panzeria setifrons
Panzeria setifrons adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Silvius megaceras
Silvius megaceras adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Panzeria setifrons
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Silvius megaceras
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Eunidia ambigua
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(257899) 2000 TR27
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Amphoecus metallicus
Amphoecus metallicus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Pothyne laosensis
Pothyne laosensis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Bacanius leleupi
Bacanius leleupi adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Dorcadion septemlineatum
Dorcadion septemlineatum adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Strangalia hondurae
Strangalia hondurae adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dorcadion septemlineatum
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Strangalia hondurae
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2013 GB55
2013 GB55 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.495, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 25.8.
Hexatoma (Eriocera) licens
Hexatoma (Eriocera) licens adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
2013 GB55
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Mecometopus femoralis
Mecometopus femoralis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Amictus tigrinus
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Palpelius clarus
Palpelius clarus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Palpelius dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1938 dek Roewer.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Nugini.
Ophiomyia septima
Ophiomyia septima adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Argyra argyria
Argyra argyria adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
(54159) 2000 HJ49
(54159) 2000 HJ49 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 29 April 2000 dek LINEAR di Socorro.
Oberea nyassana
Oberea nyassana adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Rhopalomyia iliica
Rhopalomyia iliica adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Gajah
Famili Elephantidae (gajah) adolah mamalia darek tagadang nan masih hiduik, sarato famili dari ordo Pachyderm, dan satu-satunyo famili nan tasiso dari ordo Proboscidea.
Stenopogon tristis
Stenopogon tristis adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Gajah
Periode kahamilan gajah adolah 22 bulan, maso kahamilan talamo dibandiangan hewan darek lainnyo. Barek anak gajah pado umumnyo 120 kilogram sarato saikua gajah bisa hiduik salamo kurang labiah 70 tahun.