cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2010 GC160
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
2012 XL16
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Platysoma aequum
Platysoma aequum adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Chlorophorus monticola
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Neolasioptera indigoferae
Neolasioptera indigoferae adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Mycetophila ordinseta
Mycetophila ordinseta adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Chonocephalus kreuterae
Chonocephalus kreuterae adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Mycetophila ordinseta
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Hercostomus brunneipygus
Hercostomus brunneipygus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(424482) 2008 DG5
2008 DG5 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.243, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 19.7.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Muğancıq Müslüm
Muğancıq Müslüm marupoan sabuah kampuang nan talatak dalam distrik Sharur, Azerbaijan.
(80547) 2000 AR85
(80547) 2000 AR85 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 Januari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Eucurtiopsis tishechkini
Eucurtiopsis tishechkini adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Drosophila unicolor
Drosophila unicolor adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Eloeophila sabrina
Eloeophila sabrina adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Drosophila unicolor
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Chonocephalus kreuterae
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Hercostomus brunneipygus
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
(58445) 1996 HU16
(58445) 1996 HU16 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 18 April 1996 dek E W Elst di La Silla.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Cecidomyia invaria
Cecidomyia invaria adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Pseudolimnophila (Pseudolimnophila) frugi
Pseudolimnophila (Pseudolimnophila) frugi adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Cecidomyia invaria
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Compsa leucozona
Compsa leucozona adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Oxylymma telephorina
Oxylymma telephorina adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Mermessus formosus
Mermessus formosus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Mermessus dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1987 dek Millidge.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Meksiko.
2006 VP13
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(66950) 1999 XQ11
(66950) 1999 XQ11 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 6 Desember 1999 dek CSS di Catalina.
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Haematopota schoutedeni
Haematopota schoutedeni adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Boletina fennoscandica
Boletina fennoscandica adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Tethya microstella
Tethya microstella adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Teucholabis (Teucholabis) diversipes
Teucholabis (Teucholabis) diversipes adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Melanagromyza yodai
Melanagromyza yodai adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Nilea subglabra
Nilea subglabra adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Nielseniella okinawensis
Nielseniella okinawensis adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Icimauna angaba
Icimauna angaba adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Laphria altitudinum
Laphria altitudinum adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Souzalopesmyia sulina
Souzalopesmyia sulina adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Hemipenthes constituta
Hemipenthes constituta adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Wagneriana heteracantha
Wagneriana heteracantha adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Araneae, kelas Arachnida, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1943 dek Mello-Leitão.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Brasil, Argentina.
Onthophagus yubarinus
Onthophagus yubarinus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
(57735) 2001 UQ159
(57735) 2001 UQ159 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 23 Oktober 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Sonoma wintuorum
Sonoma wintuorum adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Culex whitmorei
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Onthophagus ochii
Onthophagus ochii adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(71930) 2000 WM61
(71930) 2000 WM61 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 21 Nopember 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Onthophagus horni
Onthophagus horni adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo antena lamela.
Trischidocera sauteri
Trischidocera sauteri adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Tessaropa guanabarina
Tessaropa guanabarina adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Helius (Helius) subarcuarius
Helius (Helius) subarcuarius adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Tessaropa guanabarina
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Alepia hirtiventris
Alepia hirtiventris adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dasybasis columbiana
Dasybasis columbiana adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Alepia hirtiventris
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Leptotarsus (Leptotarsus) scutellaris
Leptotarsus (Leptotarsus) scutellaris adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Dasybasis columbiana
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Coenosia procera
Coenosia procera adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Helina bequaerti
Helina bequaerti adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Tabanus discifer
Tabanus discifer adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
(62600) 2000 SG318
(62600) 2000 SG318 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 29 September 2000 dek NEAT di Haleakala.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Mungka, Lima Puluh Kota
Mungka adolah sabuah kecamatan nan ado di Kabupaten Lima Puluh Kota, Sumatera Barat, Indonesia. Nama desa: Mungka, Koto Tuo, Koto Baru, Jopang, Manganti.
(55402) 2001 SS322
(55402) 2001 SS322 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 25 September 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(58446) 1996 HN22
(58446) 1996 HN22 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 18 April 1996 dek E W Elst di La Silla.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(64538) 2001 VF118
(64538) 2001 VF118 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 12 Nopember 2001 dek LINEAR di Socorro.
Smodicum
Smodicum adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Kiefferulus tendipediformis
Kiefferulus tendipediformis adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Chonocephalus kungae
Chonocephalus kungae adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Bactrocera hastigerina
Bactrocera hastigerina adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Afşin
Afşin adolah sabuah kota nan ado di Provinsi Kahramanmaraş, Turki. Kota ko pado taun 2009 jumlah panduduknyo 39.219 jiwa.
Libnotes (Goniodineura) viridula
Libnotes (Goniodineura) viridula adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Bactrocera hastigerina
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Exechiopsis intersecta
Exechiopsis intersecta adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(75627) 2000 AT48
(75627) 2000 AT48 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 Januari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Exechiopsis intersecta
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
(75627) 2000 AT48
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Maira willistoni
Maira willistoni adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
(52997) 1998 UY32
(52997) 1998 UY32 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 28 Oktober 1998 dek LINEAR di Socorro.
Culicoides vitreipennis
Culicoides vitreipennis adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Canarana affinis
Canarana affinis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Culicoides vitreipennis
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(504256) 2006 VD13
2006 VD13 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.484, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 18.9.
Probezzia williamsi
Probezzia williamsi adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Mermessus fractus
Mermessus fractus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Mermessus dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1987 dek Millidge.
(504256) 2006 VD13
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(52997) 1998 UY32
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(79501) 1998 FN135
(79501) 1998 FN135 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 28 Maret 1998 dek LINEAR di Socorro.
Leptotarsus (Leptotarsus) subapterus
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Mermessus fractus
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kosta Rika.
(79501) 1998 FN135
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Megaselia pilifera
Megaselia pilifera adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(80548) 2000 AW85
(80548) 2000 AW85 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 Januari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Limnophora sinsibaensis
Limnophora sinsibaensis adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Pahlawan Nasional Indonesia
Pahlawan Nasional Indonesia adolah pangaragoan tingkek paliang tinggi dari pamarintah Republik Indonesia.
Ceracia majorina
Ceracia majorina adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(80548) 2000 AW85
Pambantuakan
Sarupo sabuak asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai sakalompok planetesimal. Planetesimal nan akan manjadi sabuak asteroid tagaduah dek gravitasi Yupiter, sainggo indak dapek mambantuak planet, dan malah mangorbit Matoari.
Trischidocera yunnanensis
Trischidocera yunnanensis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Mermessus fradeorum
Mermessus fradeorum adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Mermessus dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1932 dek Berland.
Hypocaccus snizeki
Hypocaccus snizeki adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Limnophora sinsibaensis
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Syntormon sulcipes
Syntormon sulcipes adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Oedudes callizona
Oedudes callizona adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Ceracia majorina
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Syntormon sulcipes
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Oedudes callizona
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Uranotaenia annulata
Uranotaenia annulata adolah rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Delia penicilliventris
Istilah "Anthomyiidae", nan baarati "langau bungo", barasal dari kato Yunani anthos, "bungo", dan myia, "langau".
Uranotaenia annulata
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
Pahlawan Nasional Indonesia
Pangaragoan Pahlawan Nasional ko dibari dek pamarintah Indonesia untuak tindakan nan dianggap heroik, nan dapek diingek, dan dicontoh dek sadoalah warga negara atau khidmat nan istimewa untuak mamajuan kapantiangan negara jo masyarakat.
Sejarah
The legal framework for the title, initially styled National Independence Hero (Pahlawan Kemerdekaan Nasional), was established with the release of Presidential Decree No. 241 of 1958. The title was first awarded on 30 August 1959 to the politician turned writer Abdul Muis, who had died the previous month. This title was used for the rest of Sukarno's rule. When Suharto rose to power in the mid-1960s, the title was given its current name. Special titles at the level of National Hero have also been awarded. Hero of the Revolution (Pahlawan Revolusi) was given in 1965 to ten victims of the 30 September Movement that resulted in end of Sukarno reign, while Sukarno and former vice-president Mohammad Hatta were given the title Proclamation Heroes (Pahlawan Proklamasi) in 1988 for their role in reading the Proclamation of Indonesian Independence.
Syarat jo pangajuan
Kamantarian Sosial manantuan tujuah kriteria nan harus dipanuahi oleh surang calon Pahlawan Nasional, yaitu:
Nominations undergo a four-step process and must be approved at each level. A proposal is made by the general populace in a city or regency to the mayor or regent, who must then make a request to the province's governor. The governor then makes a recommendation to the Ministry of Social Affairs, which forwards it to the president, represented by the Board of Titles (Dewan Gelar); this board consists of two academics, two persons of a military background, and three persons who have previously received an award or title. Those selected by the president, as represented by the Board, are awarded the title at a ceremony in the Indonesian capital of Jakarta. Since 2000, the ceremony has occurred in early November, coinciding with Indonesia's Heroes' Day (Hari Pahlawan).
Pautan lua
🇨🇴
Megaselia pilifera
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Tanytarsus pallidicornis
Tanytarsus pallidicornis adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dacus adustus
Dacus adustus adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Ornidia obesa
Ornidia obesa adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dacus adustus
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Ornidia obesa
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Aristobia umbrosa
Aristobia umbrosa adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Sternocoelis comosellus
Sternocoelis comosellus adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Ledomyia pudorosa
Ledomyia pudorosa adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Aphrophila
Aphrophila adolah genus langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Ledomyia pudorosa
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Aphrophila
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Nesomedon quadratus
Nesomedon quadratus adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
(312773) 2010 UW82
(312773) 2010 UW82 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.051, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.7.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Phrynotachina minor
Phrynotachina minor adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
2012 WQ10
2012 WQ10 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Aten, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.198, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 22.5.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Phrissoma reichei
Phrissoma reichei adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2008 DG4
2008 DG4 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.641, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 23.8.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(52998) 1998 UM33
(52998) 1998 UM33 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 28 Oktober 1998 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Radiospongilla hispidula
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Radiospongilla hispidula dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Gnomidolon nanum
Gnomidolon nanum adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Tabanus capelai
Tabanus capelai adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
(71931) 2000 WN61
(71931) 2000 WN61 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 21 Nopember 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Copestylum parina
Copestylum parina adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
(78175) 2002 NB33
(78175) 2002 NB33 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 13 Juli 2002 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Chromatomyia lindbergi
Chromatomyia lindbergi adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Anisogaster unicolor
Anisogaster unicolor adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dolichopus affinis
Dolichopus affinis adolah sabuah langau dari genus Dolichopus. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Dolichopodidae, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, biasanyo lebih pendek dari 8 mm.
Pangkalan Koto Baru, Lima Puluh Kota
Pangkalan Koto Baru adolah sabauh kecamatan di Kabupaten Lima Puluh Kota, Sumatera Barat, Indonesia.
Marpissa pulla
Marpissa pulla adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Marpissa dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1879 dek Karsch.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Rusia, Cina, Korea, Taiwan, Japang.
Plastophora beirne
Plastophora beirne adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Egesina mentaweiensis
Egesina mentaweiensis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Prionocera ringdahli
Prionocera ringdahli adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Rosalia laeta
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Neolasioptera ingae
Neolasioptera ingae adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Diestota carinata
Diestota carinata adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Asilus nebulosus
Asilus nebulosus adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Austronevra bimaculata
Austronevra bimaculata adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Forcipomyia improbiserra
Forcipomyia improbiserra adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Monochamus guerryi
Monochamus guerryi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Gynoplistia (Gynoplistia) xanthocera
Gynoplistia (Gynoplistia) xanthocera adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
2012 WH1
2012 WH1 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Aten, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.336, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 23.9.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(55403) 2001 SG325
(55403) 2001 SG325 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 16 September 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Afyon
Afyonkarahisar or Afyon adolah sabuah kota nan ado di Provinsi Afyonkarahisar, Turki. Kota ko pado taun 2009 jumlah panduduaknyo 163.751 jiwa.
Pumilomyia protrahenda
Pumilomyia protrahenda adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
2013 AZ139
2013 AZ139 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.069, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 15.1.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Trismegistomyia pumilis
Trismegistomyia pumilis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
(75628) 2000 AU48
(75628) 2000 AU48 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 Januari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Urang Sumba
Urang Sumba adolah panduduak asali nan mandiamai Pulau Sumba. Masarakaiknyo sandiri acok manyabuik diri mareka sabagai Tau Humba, nan barasa dari kato "humba", nan baarti "asli". Urang sumba tabagi ateh ampek kabupaten, Sumba Barat Daya, Sumba Barat, Sumba Tengah jo Sumba Timur adolah bagian dari Provinsi Nusa Tenggara Timur, Indonesia. Masyarakaik Sumba sacaro rasial adolah campuran Ras Melanesia-Papua jo Ras Austronesia-Melayu, nan cukuik mampu mampartahanaan kabudayaan aslinyo di tangah-tangah arus pangaruah asiang nan alah singgah di kepulauan Nusa Tenggara Timur sajak dahulu kalo. Kapacayoan khas daerah Marapu, satangah laluhua, satangah dewa, masih amaik hiduik di tangah-tangah masyarakaikSumba. Marapu manjadi falsafah dasar bagi babagai ungkapan budaya Sumba mulai dari upacara-upacara adaik, rumah-rumah ibadaik (umaratu) rumah-rumah adaik jo tata cara rancang bangunanyo, ragam-ragam hias ukiran-ukiran jo tekstil sampai jo pambuatan parangkek Busano saroman kain-kain hinggo jo lau sarato palengkapan pahiasan jo senjata.
Bahaso
Bahasonyo marupokan bagian dari rumpun bahaso Austronesia, Malayu-Polinesia Tangah-Selatan, dari kaluargo bahaso Bima-Sumba. ado duo dialek, Sumba Barek nan disabuik juo bahaso Meiwewa, jo dialek Sumba Timur nan disabuik bahaso Kambera. Ado banyak macam dialek dari bahaso Meiwewa itu sandiri, yaitu: Sadangkan bahaso Kambera ado pulo macamnyo, yaitu:
Populasi
Jumlah populasi panduduaknyo pado taun 1960 sakita 250.000 jiwa, pado taun 1984 panduduaknyo bakambang manjadi sakita 380.0000 jiwa. Inggo kini, alah jadi kurang labiah 500.000 jiwa.
Mato pancarian
Urang Sumba pado umumnyo bamato pancaraan bacocok-tanam di parak jo di sawah. Ado juo nan bataranak sarupojo kabau, jawi, jo kudo.
Mareka dikana juo jo mato pancarian sampingannyo, sarupojo:
Adaik istiadaik
Sumba emang alah takenal jo kaindahan alamnyo nan fantastis jo menakjubkan. Hamparan pagunungan indah, pantai jo aia lauik nan biru, air tajun nan mangalia dareh jo masih banyak lagi kaindahan nan dapek kito tamuan di Sumba. Urang juo sudah banyak nan tahu bahwo masyarakaik Sumba amat sangaik taat tahadok adaik istiadaiknya. Dak heran jikok bakunjuang ka Sumba masih banyak kampuang – kampuang adaik nan alah ado samanjak zaman nenek moyang mereka nan masih ado sampai kini. Ndak saketek dari pakampuangan tasabuik nan masih alun tapangaruah dek pakambangan zaman. Jadi mereka taruih manganuik ajaran dari nenek moyang mereka.
Pado umumnyo mereka tingga di daerah pabukitan nan salah satu tanah datanyo mereka piliah sabagai tampek untuak mambuek acaro ritual adaik mareka. Namo tampek upacaro adaik ko biasonyo mareka sabuik paraing. Di dakek paraing, mareka biasonyo mambangun rumah adaik nan mareka gunoan pado musim kamarau. Pado musim ujan samua masarakaik sibuak di ladang, karano itu mareka tingga di pondok-pondok samantaro mareka. Rumah adaik mareka disabuik Uma Kabihu (rumah klan) nan babantuak "joglo" (pasagi panjang) nan manjulang tinggi. Biasonyo mereka malatakan barang-barang palangkapan mareka (Marapu) di lantai tatinggi di bawah atok rumah adaik mareka.
Garih katurunan
Sistim garih katurunan adaik mareka adaloh patrilineal, di mano kaluarga inti labiah suko mangalompok ka dalam kaluargo nan laweh batasannyo, nan mambantuak lai kasatuan klan. Sistim kapimampinan sarupojo ko masih taraso pangaruahnyo sampai kini. Satiok klan dipimpin dek saurang rato. Klan-klan nan mandominasi manganggok diri surang sabagai bangsawan, jo mareka manyabuik diri mareka maramba. Golongan biaso manyabuik diri mareka kabisu. Parhiasan juo marupokan sabagai lambang atau simbol status.
Kebudayaan pulau Sumba
Di Sumba Timur strata sosial antaro kaum bangsawan (maramba), pamuko agamo (kabihu) jo rakyat jelata (ata) masih balaku, walaupun indak satajam di maso lalu jo jaleh juo indak pulo tampak lagi sacaoa nyato pado tata rias jo busanonyo. Dewasa ko pabedaan pado Busano labiah ditunjukkan dek tingkek kapantingan paristiwa saroman pado pesta-pesta adaik, upacara-upacara pakawinan jo kamatian dimano komponen-komponen Busano nan dipakai adolah buatan baru. Sadangkan busano lamo atau usang biasonyo dipakai di rumah atau untuak bakarajo sahari-hari. Bagian tapantiang dari parangkek pakaian adaik Sumba talatak pado panutuik baju barupo lemba-lemba gadang kain hinggo untuak pria jo untuak padusi. Dari kain-kain hinggo jo lau tasabuik, nan tabuek dalam teknik tenun ikek jo pahikung sarato aplikasi muti jo hado tarungkap babagai palambangan dalam konteks sosial, ekonomi.
Busano pria
Sabagaimano alah disabuikkan Busano masyarakaik Sumba dewasa ko cenderung labiah ditakankan pado tingkek kapantingan sarato suasano lingkungan suatu kajadian daripado hierarki status sosial. Namun masih ado pabedaan-pabedaan ketek. Misalnyo Busano pria bangsawan biasonyo tabuek dari kain-kain jo aksesoris nan labiah halus daripado kapunyaan rakyat jelata, tatapi komponen sarato tampak kasaluruhannyo samo. Manilik hal-hal tasabuik mako pambahasan Busano pria sumba ditujukan pado pakaian tradisional nan dikanakan pado paristiwa gadang, upacara, pesta-pesta jo sajenisnya. Karena pado saik-saik saroman tulah ia tampia dalam kaadaan tabaiknyo. Busano pria Sumba tadiri ateh bagian-bagian panutuik kapalo, panutuik bajo jo sajumlah panunjangnyo barupo pahiasan jo sanjato tajam.
Sabagai panutuik bajo digunoan duo lemba hinggi yaitu hinggi kombu jo hinggi kawuru. Hinggi kombu dipakai pado pinggul jo dipakuek lataknya jo sabuah ikek pinggang kulik nan leba. Hinggi kawuru atau kadang-kadang juo hinggi raukadama digunoan sabagai palengkap. Di kapalo dililitan tiara patang, sajenis panutuik kapalo jo lilitan jo ikatan tatantu nan manampilan jambul. Jambul inilah dapek dilatakkan di muko, sampiang kiri atau sampiang kanan sasuai jo maksud perlambang nan ingin dikemukakan. Jambul di depan misalnyo malambangan kabijaksanaan jo kamandirian. Hinggi jo tiara tabuek dari tenunan dalam teknik ikaik jo pahikung. Khususnyo nan tabuaek jo teknik pahikung disabuik tiara pahudu.
Ragam-ragam hias nan tadapek pado hinggi jo tiara tarutamo bakaitan jo alam lingkungan makhluk iduik saroman abstraksi manusia (tengkorak), udang, ayam, ular, naga, buaya, kuda, ikan, penyu, cumi-cumi, rusa, burung, kerbau sampai jo corak-corak nan dipangaruhi dek kabudayaan asing (Tionghoa jo Belanda) yakni naga, bandera tigo warna, mahkota jo singo. Ka sadoalahnyo mampunyoi arti sarato perlambang nan barangkek dari mitologi, alam pikiran sarato kapercayaan mandalam tarhadap marapu. Warna hinggi juo mancarminan nilai estetis jo status sosial. Hinggi tabaik adolah hinggi kombu kamudian hinggi kawuru lalu hinggi raukadana jo tarakhir adolah hinggi panda paingu.
Salanjuikno Busano pria Sumba dilangkapi jo sebilah kabiala nan disisipan pado sabelah kiri ikek pinggang. Sadangkan pagalangan tangan kiri dipakai kanatar jo mutisalak. Sacaro tradisional Busano pria indak manggunoan alas kaki, namun dewasa ko palengkapan tasabuik samakin banyak digunoan khususnyo di daerah pakotaan. Kabiala adolah lambang kajantanan, muti salak manyatoan kamampuan ekonomi sarato tingkek sosial. Demikian pulo halnyo pahiasan-pahiasan lainnyo. Sacao manyaluruah hiasan jo panunjang busano ko marupoan simbol kearifan, kaparkasaan sarata budi baik sasaorang.