cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(52327) 1992 EK9
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Theurgus kerzneri
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Philonthus atratus
Philonthus atratus adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Phaonia monochaeta
Phaonia monochaeta adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Philonthus atratus
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Bandar Masilam, Simalungun
Bandar Masilam adolah marupoan sabuah kecamatan nan ado di kabupaten Simalungun, provinsi Sumatera Utara, Indonesia.
Phytobia prunivora
Phytobia prunivora adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Perilasius
Perilasius adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(56349) 2000 AZ90
(56349) 2000 AZ90 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 Januari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
2012 PG5
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Ircinia echinata
Ircinia echinata adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Ircinia dan famili  Irciniidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1889 dek Keller.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Ircinia echinata dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Araneus motuoensis
Araneus motuoensis adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Araneus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1990 dek Yin et al.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Cina.
Copelatus sexstriatus
Copelatus sexstriatus adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
(51127) 2000 HH37
(51127) 2000 HH37 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 28 April 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
2008 UC36
2008 UC36 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.066, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.4.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Tomoplagia reimoseri
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Typhochrestus hesperius
Typhochrestus hesperius adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Typhochrestus dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1984 dek Thaler.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Kapulauan Kanari.
Gonomyia (Leiponeura) lustralis
Gonomyia (Leiponeura) lustralis adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Dasineura severzovi
Dasineura severzovi adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Synagelides annae
Synagelides annae adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Synagelides dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1979 dek Bohdanowicz.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Cina, Japang.
Phlebotomus longicuspis
Phlebotomus longicuspis adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Kiniatiliops
Kiniatiliops adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Mycomya hyalinata
Mycomya hyalinata adolah langau dari famili Mycetophilidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Toxomerus parvulus
Toxomerus parvulus adolah sabuah spesies Syrphidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Brasiliosoma apicale
Brasiliosoma apicale adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Bosar Maligas, Simalungun
Bosar Maligas adolah marupoan sabuah kecamatan nan ado di kabupaten Simalungun, provinsi Sumatera Utara, Indonesia.
Pidonia tsutsuii
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Myrmarachne panamensis
Myrmarachne panamensis adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Myrmarachne dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1969 dek Galiano.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Panama, Argentina.
Theurgus zimini
Theurgus zimini adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Nanocladius crassicornus
Nanocladius crassicornus adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Onthophagus fuscatus
Onthophagus fuscatus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Haplopsebium lepesmei
Haplopsebium lepesmei adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Onthophagus fuscatus
Kumbang iko punyo antena lamela.
Haplopsebium lepesmei
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Nanocladius crassicornus
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Paleolitikum
Jiko divisualisasikan kondisi manusia paliang awal. Inyo sadonyo jantan-tino batalanjang, indak ado api, indak ado rumah, tanpa paralatan dan sanjato, bahkan alun mangarotia bahaso, dan indak ado apo-apo kacuali tangan dan utak inyo untuak mancari makan dan malindungi diri dari binatang di sakitar inyo. Indak ado manusia liar nan hiduik bagitu randah ajak manusia paliang awal iko, pasangan Manusia paliang awal iko mamulai sagalonyo tanpa kabudayaan. Inyo haruih mamparolehnyo malalui usaho-usaho tanpa bantuan, nan inyo lakukan surang.
Alaik dan sanjato partamo manusia iyolah sagalo sasuatu nan ado di tangan inyo, Sabuah rantiang gadang pohon dapek manjadi tombak; tungkek kayu nan godang dapek manjadi alaik panokok; samantaro babatuan nan didapek sacaro sambarangan dapek manjadi piluru katiko dilantiangan atau digunoan sabagai alaik pukul untuak mamacah kacang dan manghancuakan tulang-tulang gadang. Akhianyo, manusia manamukan ide bahwa alaik nan dibantuak dapek digunoan dangan labiah baiak daripado alaik indak babantuak, dan kudian manusia mulai manyumbing dari batu api manjadi kapak batu, pisau batu, mato tombak, alaik bor, dan lain-lain, Obyek-obyek samacam iko banamo paleolith (batu tuo), dan pariode katiko obyek-obyek iko dibuek karanonyo dikana sabagai paleolitikum atau Jaman Batu Tuo. Jaman Batu Tuo iko tampaknyo mulai di tahapan interglacial katigo dan mungkin balangsuang labiah dari saratuih ribu taun.
Indak dibutuhkan katarampilan khusus untuak manyumbing batu api di sapanjang ciek Sisi atau duo Sisi batu, hinggo batu tasabuik babantuak simeteris. Tapi latihan manjadikannyo samporono, dan Jaman paleolitikum sabagian gadang manunjuakán kamajuan pantiang dalam pambuatan obyek-obyek, indak hanyo alaik batu, tapi juo paralatan dari tulang, gadiang mamoth, dan tanduak ruso kutub. Baragam jinih paralatan babedo, diadaptasi untuak panggunoan khususnyo, dibuek sacaro bertahap. Labiah lanjuik tantang paralatan nan alah disabuik, awak dapek manamukan alaik penusuk, baji, gargaji, alaik bor, alaik paek, tombak baduri, dan bahkan paralatan nan bagitu rapi ajak palontar tombak tulang dan kayu digunoan juo sabagai gagang sanjato dan paralatan sahinggo sanjato dan paralatan dapek digunoan dangan labiah efektif. Manusia paleolitikum baraja mambuek api. Tapi bagaimana caronyo, awak indak ube. Mungkin inyo manggesekkan sapotong kayu jo batu api dan kudian manimbulkan parcikan api nan jatuah ka tumpukan daun atau lumuik kariang, Babarapo manusia liar masih malakukan hal iko, dek tu labiah sariang inyo mambuek api dangan caro manggosokkan duo potong kayu basamo-samo. Panamuan api mambuek manusia dapek mamasak makanan, daripado mamakannyo mantah-mantah, Inyo manggunoan juo api untuak mangasapi dagiang ikan hinggo dapek disimpan untuak wakatu nan lamo. Api digunoan juo untuak malindungi diri di malam hari dari binatang-binatang bueh dan untuak mambuek rumah guo inyo manjadi nyaman. Labiah lanjuik, panggunoan api mamungkinkan manusia mambaka tanah liek manjadi gerabah dan malelehkan logam, tapi langkah-langkah gadang iko indak balangsuang di jaman paleolitikum.
Villa syphax
Villa syphax adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Paleolitikum
Manusia Jaman Batu Tuo indak diragukan lai malewatkan sabagian bosegh wakatu inyo di ruang tabuko, jo mangikuti hewan-hewan buruan dari ciek tampek ka tampek Iainnyo, dan katiko malam tibo, inyo bakemah di bawah bintang-bintang. Inyo mambuek juo gubuk. Babarapo gamba inyo manunjuakkan struktur kasar gubuak inyo jo sabuah tonggak tunggal di bagian tangah dan kadang-kadang dangan babarapo tiang panyanggo di sisi lainnyo. Pado umumnyo inyo batampek tingga di bawah tepian babatuan dan di guo, ajak nan dilakuan manusia liar kini. Guo-guo kapua, nan salalu sangek dalam dan lapang, jumlahnyo sangek banyak di Eropa barat. Guo-guo tasabuik tampaknyo alah dihuni salamo babarapo generasi salamo barabad-abad. Kumpulan bosegh abu dan arang, paralatan batu, tulang binatang, dan kadang-kadang tulang manusia manutupi lantai guo nan cukuik dalam. Obyek-obyek iko salalu ditamui taparangkok dalam stalaktit nan dibantuak dek aia manganduang kapua nan jatuah dari atap guo. Apo nan dulunyo manjadi rumah manusia guo kini manjadi sabuah museum, nan sadang manunggu panyalidikan dek para ahli untuak mangungkap carito maso lalu.
(73399) 2002 LT20
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Villa syphax
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
(67552) 2000 SM63
(67552) 2000 SM63 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 24 September 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Erioptera (Mesocyphona) subhistrio
Erioptera (Mesocyphona) subhistrio adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Thiasophila lohsei
Thiasophila lohsei adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Erioptera (Mesocyphona) subhistrio
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Thiasophila lohsei
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Paleolitikum
Manusia Paleolitikum pado awalnyo pasti hiduik bagantuang pado suplai alam ajak buah beri liar, kacang-kacangan, umbi-umbian, daun-daunan, madu, telur unggeh liar, kerang, dan tempayak, dan juo bagantuang pado binatang-binatang ketek nan inyo dapek bunuah jo lemparan batu dan tungkek kayu. Katiko paralatan inyo bakambang dan katarampilan inyo maningkek, inyo manjadi pamburu ikan, panjerat hewan dan pamburu hewan-hewan gadang. Inyo mambunuah dan mamakan mamoth babulu, kuda nil, bison Eropa, ruso kutub, dan tarutamo kudo stepa, nan saat tu bakambang dalam kumpulan-kumpulan bosegh di saluruah Eropa barat. Ado sabuah Situs Paleolithik di Parancih nan diparkiroan manganduang tulang-tulang saratuih ribu kudo. Kulik dari binatang buruan dijadian alaik palinduang dan pakaian, ajak nan awak katahui dari panomuan alaik pangerik kulik nan tabuek dari batu api dan jarum dari tulang.
Babarapo panghuni guo iko iyolah seniman barbakat. Inyo manghiasi paralatan batu dan tulang jo ukiran, figur-figur nan tabuek dari tanah liek, patuang-patuang nan tabuek dari batu dan gadiang, dan manutuik dinding guo tampek tingga inyo jo babagai lukisan bawarno sirah, kuniang, coklat, dan warno-warno cerah Iainnyo. Subyek lukisan tu pado umumnyo iyolah binatang, dek tu babarapo representasi bantuak manusia alah juo ditamukan, Lukisan-lukisan paleolitikum tabaiak sungguah mangagumkan, malampaui usaho-usaho manusia liar modern. Manusia nan mambuek lukisan iko jaleh pangamat dakek kahidupan binatang, Para panghuni guo ruponyo alah punyo bantuak kasar agarna, Mayat-mayat nan dikubua di dalam guo kadang-kadang dikalilingi jo parsambahan barupo makanan, paralatan, dan ornamen-ornamen, nan pastinyo ditujuakan untuak si mayik supayo dapek digunoan di alam lain satalah kamatiannyo.
(54618) 2000 RB102
(54618) 2000 RB102 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 September 2000 dek LONEOS di Anderson Mesa.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Asphondylia baumanni
Asphondylia baumanni adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Campiglossa fouica
Campiglossa fouica adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Ircinia ectofibrosa
Ircinia ectofibrosa adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Ircinia dan famili  Irciniidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1919 dek George & Wilson.
Dichaetomyia makassarensis
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Niphona malaccensis
Niphona malaccensis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Molophilus (Molophilus) heterocerus
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Niphona malaccensis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(71225) 1999 YU13
(71225) 1999 YU13 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 31 Desember 1999 dek K Korlević di Observatorium Višnjan.
Aquila (Romawi)
Aquila (bahaso awak: "Alang") adolah lambang pantiang nan paguno di Romawi, khususnyo sabagai pataka legiun Romawi. Legiuner nan dikana dangan namo "aquilifer" atau "pambao alang" mambao pataka iko. Satiap legiun mambao ciek aquila.
(71225) 1999 YU13
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Sybra rufula
Sybra rufula adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(85709) 1998 SG36
(85709) 1998 SG36 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.338, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 15.8.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Acanthoderes rubripes
Acanthoderes rubripes adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Typhochrestus inflatus
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Swiss sampai Asia Tengah.
Monohelea fairchildi
Monohelea fairchildi adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dicranomyia (Dicranomyia) signatella
Dicranomyia (Dicranomyia) signatella adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Triphleba antricola
Triphleba antricola adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(57003) 2000 SL349
(57003) 2000 SL349 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 30 September 2000 dek LONEOS di Anderson Mesa.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Asteropus moolenbeeki
Asteropus moolenbeeki adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Asteropus dan famili  Ancorinidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 2008 dek van Soest & Beglinger.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Asteropus moolenbeeki dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Phidippus calcuttaensis
Phidippus calcuttaensis adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Phidippus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1984 dek Biswas.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di India.
Meigenia prarensis
Meigenia prarensis adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Exorista dydas
Exorista dydas adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Peromyia sinuosa
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Exoprosopa jubatipes
Exoprosopa jubatipes adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Hapalaraea pygmaea
Hapalaraea pygmaea adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Asteropus niger
Asteropus niger adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Asteropus dan famili  Ancorinidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1992 dek Hajdu & van Soest.
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Asteropus niger dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Paratropus lacustris
Paratropus lacustris adolah kumbang dari famili Histeridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Ceresium striatipenne
Ceresium striatipenne adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Paratropus lacustris
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Ceresium striatipenne
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Umar bin Khattab
Umar bin Khattab (baso Arab: عمر ابن الخطاب), ditulih juo Umar atau Omar, adolah saurang kalifah Islam nan paliang kuek sarato nan amaik punyo pangaruah di dunia dalam sijarah Islam. Inyo marupoan sahabaik, karehen, atau kanti bagi Nabi Muhammad SAW. Inyo manggantian Abu Bakar sabagai kalifah nan kaduo. Inyo marupoan saurang panulih hukum-hukum Islam. Inyo acok disabuik sabagai urang nan takuik nian jo Tuhan sarato punyo sifek nan alami nan mambueknyo disabuik Al-Faruq ("urang nan dapek mancaliek antaro sia batua sarato sia salah sabana e ").
Di baruah maso kutiko Umar bakuaso, saedarannyo malaweh nian indak co sabalun Umar. Malaweh kasado saedaran karajaan Sasania sarato labiah dari duo dari tigo saedaran karajaan Bizantin.
Araneus mulierarius
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Queensland.
Umar bin Khattab
Awa iduik
Umar laia di Makkah sarato basuku Bani Adi nan marupoan suku tagadang di koto Makkah Apak Umar banamo Khattab bin Nufail Al Shimh Al Quraisyi sarato amak banamo Hantamah binti Hasyim nan marupoan dari Bani Makhzum. Dunsanak Umar tamasuak ka dalam dunsanak kaleh manangah. Inyo dapek mambaco sarato manulih nan pado maso tasabuik marupoan sasuatu nan langko. Apak Umar tanamo nian dek karano inyo santiang di antaro suku e. Apak Umar marupoan saurang padagang nan bakaleh tinggih sarato dipicayo sabagai apak nan kareh, urang musyrik nan amaik acok indak bisa marawaik Umar bin Khattab jo baiak bana. Sarupo jalehnyo jo a nan dikecek-an dek Umar bin Khattab takaik apak e. Umar bakato:
"Apak ambo, al-Khattab. Saurang apak nan kareh bana. Pado daulu e apak manyuruah ambo bakureh. Kok indak aden bakureh, inyo musiti ka lantuang aden kamudian inyo suruah aden basitungkin inggo lah maraso amaik panek"
Musiki urang-urang nan dapek mambaco sarato manulih amaik sarik sajak sabalun Islam manyeba di saedaran Arab, tapi Umar acok balaja baco jo tulih kutiko inyo mudo sarato nyo indak juo saurang nan manulih syair. Inyo manyingkok-an cinto liwaik puisi sarato kapustakoan (pustako). Umar balaja silek, balaja naiak kudo sarato balaja bagulaik. Tubuah Umar tinggih bana, inyo amaik kuek dalam bantuak tubuah e sarato di lain ari manjadi saurang pagulaik tanamo. Umar bin Khattab juo urang nan amaik ligaik dalam mangecek. Dek inyo babanak tajam sarato punyo sifek nan kusuih nian, inyo pun dapek manjadi pangganti bagi apak e sabagai urang nan dapek manjaniahan di salo suku-suku nan bacakak.
Umar bin Khattab ikuik dalam adaik Quraisy. Paja manjadi saurang saudagar sarato pai ka Roma jo Persia. Nan dima pado nan tasabuik alah dikatoan bahaso Umar bin Khattab alah basobok jo urang-urang tapalaja nan bamacam-macam sarato mancaliek takaik ba'a rakyaik-rakyaik Roma sarato Parsia dalam caro nan mandakek. Tapi baa ka baa, sabagai saurang panjua mako inyo dipicayo indak barasia. Minum alkohol marupoan sasuatu nan amaik biaso di saedaran Quraisy, malah Umar juo acok minum alkohol sajak sabalun mamaluak Islam.
Ujung Padang, Simalungun
Ujung Padang adolah marupoan sabuah kecamatan nan ado di kabupaten Simalungun, provinsi Sumatera Utara, Indonesia.
Dolichopus fulgidus
Dolichopus fulgidus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Liriomyza montana
Liriomyza montana adolah langau dari famili Agromyzidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva langau ko herbivora dan biasonyo mamakan daun.
Acropsilus jinxiuensis
Acropsilus jinxiuensis adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
(350978) 2003 FZ36
(350978) 2003 FZ36 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.066, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.3.
Actia dasymyia
Actia dasymyia adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Corennys taiwana
Corennys taiwana adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2002 AL31
2002 AL31 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.247, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 24.5.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Ligyra herzi
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Sybra rufulescens
Sybra rufulescens adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(54619) 2000 SS3
(54619) 2000 SS3 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 20 September 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Baeoura funebris
Baeoura funebris adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Gonioscelis truncatus
Gonioscelis truncatus adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Gnathoncus cerberus
Kumbang iko punyo elitra nan pendek dan antena.
Ptilodexia discolor
Ptilodexia discolor adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Baeoura funebris
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Tephritis bimaculata
Tephritis bimaculata adolah sabuah langau dari famili Tephritidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Morellia asetosa
Morellia asetosa adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Oberea ulmicola
Oberea ulmicola adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Parachironomus gracilior
Parachironomus gracilior adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(73400) 2002 LF21
(73400) 2002 LF21 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 6 Juni 2002 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Hydaticus transversalis
Hydaticus transversalis adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva
Larva kumbang iko biasonyo panjangnyo sekitar 1–5 cm.
(62058) 2000 RN70
(62058) 2000 RN70 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 September 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Ircinia favosa
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Ircinia favosa dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Falsidactus parabettoni
Falsidactus parabettoni adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2010 RF181
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Dasyhelea skierskae
Dasyhelea skierskae adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Sidikalang, Dairi
Sidikalang adolah marupoan sabuah kecamatan nan ado di kabupaten Dairi, provinsi Sumatera Utara, Indonesia.
(68209) 2001 CV6
(68209) 2001 CV6 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Pebruari 2001 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(50371) 2000 CT84
(50371) 2000 CT84 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 4 Pebruari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Limonia juvenca
Limonia juvenca adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(500094) 2012 BC20
2012 BC20 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.279, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 18.7.
Limonia juvenca
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Rhypholophus paradiseus
Rhypholophus paradiseus adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(77575) 2001 KF11
(77575) 2001 KF11 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 18 Mei 2001 dek LINEAR di Socorro.
(500094) 2012 BC20
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(77575) 2001 KF11
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Sijarah kekerasan di Minangkabau
Sijarah kekerasan di Minangkabau adolah urutan paristiwa-paristiwa kekerasan nan balatar balakang politik, ekonomi, jo agamao, nan parnah tajadi jo tacatat dalam sijarah nan takaik jo Minangkabau sabalum maso kamerdekaan jo di Sumatra Barat sasudah maso kamerdekaan Indonesia.
Takah wilayah-wilayah lainnyo di dunia, Minangkabau atau Sumatra Barat indak tabebas dari konflik jo kekerasan nan mamakan banyak korban jiwa. Paristiwa tu bisa dalam bantuak parang saudaro, kudeta badarah di lingkuangan istano, parang dalam maso partahanan diri dari invasi asiang, bahkan ado lo dalam bantuak invasi ka wilayah lain. Kasado paristiwa itu tajadi jo skala nan baragam.
Babarapo paristiwa paliang awal nan tacatat baik dalam arsip sijarah, di antaronyo invasi Majapahit kiro-kiro awal abaik ka-15. Lalu kudeta badarah tahta Pagaruyuang pado awal abaik ka-16 dek Dewang Palokamo Pamowano (Dewang Parakrama Parmawana) dari Dharmasraya nan agak kabua sijarahnyo, nan marupokan bagian dari 200 tahun mato rantai sijarah Minangkabau/Pagaruyuang nan hilang. Pado maso salanjuiknyo ado tajadi pulo babarapo paristiwa kekerasan lainnyo, takah Parang Paderi, paristiwa PRRI, jo nan lainnyo nan tacatat sacaro ancak.
Invasi Majapahit
Invasi Majapahit ka Pagaruyuang tajadi pado tahun 1409. Dalam sabuah teks nan luar biaso versi Majapahit nan tasimpan di museum Jawa Timur dicaritokan tantang invasi panaklukkan ka Sumatra tarutamo ka Pagaruyuang jo 500 kapa parang langkok jo patih jo hulubalang sarato 200.000 prajurik jo saikua kabau jantan gadang sagadang gajah. Bala tantaro Majapahit indak ado halangan sampai di Jambi nan marupokan pintu masuak ka dataran tinggi Minangkabau malalui sungai gadang jo baraia dalam nan ado di dataran randah bagian timur Sumatra.
Sasampai nyo di Pariangan para patih jo hulubalang Majapahit barundiang jo Patih Suatang (Datuak Parpatih Nan Sabatang) saratoDatuak Katumanggungan, lalu muncua usulan dari Patih Majapahit untuak mangadu kabau sabagai simbolisasi parang. Pamiliak kabau nan manang bararti mamanangkan paparangan, bagitu pulo sabaliknyo.
Typhochrestus longisulcus
Typhochrestus longisulcus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Typhochrestus dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 2006 dek Gnelitsa.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Ukraina.
Sijarah kekerasan di Minangkabau
Invasi Majapahit
Sasudah datang waktunyo adu kabau itu pun dilaksanakan. Urang Majapahit mangaluakan kabau raksasa samantaro urang Patih Suatang mangaluakan saikua anak kabau ketek nan kalaparan jo kahausan. Anak kabau itu sacapek kilek manyaruak ka salangkang kabau raksasa jo manghisok buah pelir kabau tu. Sasudah baputa-puta karano indak bisa mananduak akhianyo kabau raksasa itu rubuah sambia baguliang-guliang karano anak kabau lapa itu indak malapehan hisapannyo pado buah pelir kabau raksasa itu.
Sasuai kasepakatan, maka pihak Majapahit dianggap kalah, lalu mereka ka pai namun ditahan dek Patih Suatang karano mereka ka dijamu makan jo minum. Masih manuruik teks versi Majapahit, sasudah jamuan makan jo minum itulah tajadi paristiwa kekerasan nan mambuek patih jo para hulubalang sarato saparo prajurit Majapahit maningga. Samantaro nan salamaik pulang ka Majapahit jo malaporkan paristiwa itu kapado Sang Nata (rajo) nan manarimonyo jo amaik masygul karano kakalahan gadang jo kahilangan para patih jo hulubalang nan diandalkan sarata banyak prajuritk.
Paristiwa tu tajadi di sabuah padang lueh nan kamudian diagiah namo Padang Sibusuak karano bagitu banyaknyo mayaik bagalimpangan nan kamudian manimbuakan bau busuak. Kisah ko tacatat dalam Hikayat Raja-raja Pasai nan marekam babagai paristiwa di Sumatra kiro-kiro abaik tu. Kini Padang Sibusuak masuak dalam wilayah kabupaten Sijunjung, Sumatra Barat.
Paristiwa kakalahan dahsyat tu sakaligus sabagai tonggak panando barakhianyo ekspansi Majapahit ke wilayah barat Nusantara. Pagaruyuang nan didirikan Adityawarman pado 1347 nan marupokan karajaan nan bapangaruah di Sumatra kamudian samakin bakambang manjadi karajaan nan mampunyoi pangaruah gadang di wilayah barat Nusantara, Sumatra sarato Semenanjung Malaya.
Tantang bagaimano bantuak hubungan Majapahit jo Pagaruyuang sabalumnyo masiah manjadi padebatan para ahli. Jayanagara, raja Majapahit ka-2 nan mamarintah dari tahun 1309-1328 marupokan raja badarah Minang/Malayu jo Jawa. Samantaro Adityawarman, pandiri Pagaruyuang pado 1347 marupokan sepupu dari Jayanagara. Ado ahli nan bapandapek bahwa karajaan di Minang/Melayu indak pernah barado dalam posisi sabagai negara taklukan, namun labiah pado bantuak persahabatan Melayu jo Majapahit, sarato badiri sabagai kerajaan surang.
Parang Paderi
Parang Paderi marupokan paristiwa kekerasan nan panjang nan bamulo dari tahun 1803. Mulonyo parang ko adolah konflik antaro suatu kalompok kaum ulama jo pangikuiknyo, nan disabuik kaum Padri, jo masarakaik nan indak taat pado ajaran Islam. Kaum ulama nio manerapkan ajaran Islam sabagaimano mastinyo pado masarakaik Minangkabau nan pado maso itu banyak nan manyukoi judi, sabuang ayam, sarato minuman kareh. Indak hanyo itu, kaum ulama nio pulo manerapkan hukum Islam dalam masarakaik sabagai pangganti hukum adaik nan sudah balangsuang lamo. Kainginan kaum ulama ko kamudian mandapekkan tantangan dari kaum adaik nan didukuang pihak karajaan Pagaruyuang.
Tajadilah konflik badarah antaro kaum Paderi jo kaum adaik nan tacatat sabagai konflik atau parang saudaro nan nan paliang gadang nan parnah tajadi di Minangkabau. Sijarah mancatat pulo paristiwa ko sabagai konflik antaro kaum Islam panganuik ajaran murni jo kalompok masarakaik lainnyo nan partamo di Asia Tenggara jo marupokan paristiwa satu-satunyo di Nusantara.
Rancana gadang kaum Paderi untuak manarapkan ajaran Islam sacaro murni indak hanyo tabateh di Minangkabau, tapi bagerak pulo ka arah timur atau wilayah Riau jo utara nan mancakup wilayah Mandailing, Angkola, jo Batak Toba di sakitar danau Toba. Militer Paderi nan dibantuak dek Haji Piobang, Haji Sumanik, jo Haji Miskin bakambang gadang. Katigo ulama tu marupokan parwira nan parnah bakarier pado kasatuan Janisary Turki nan takenal di Timur Tangah pado masonya.
Jo militer nan kuaik, Kaum Paderi mancapai banyak kamenangan, baiak di Minangkabau maupun dalam invasinyo ka arah utara. Dalam tempo nan singkek pasukan Paderi manguasoi wilayah Mandailing, Angkola, jo wilayah sakitaran danau Toba. Di kasado wilayah itu kaum Paderi managakkan ajaran Islam nan murni pado masarakaik nan alum taat jo mangislamkan urang-urang nan masih manganut pagan. Panaklukan iko manimbuakan banyak korban jiwa.
Samantaro di Minangkabau kaum Paderi barhasil manguasoi istano Pagaruyuang pado tahun 1815 jo mambakarnyo. Dalam paristiwa kekerasan ko banyak bangsawan Pagaruyuang nan tabunuah. Sultan Arifin Muningsyah nan barhasil salamaik karano manyingkia ka wilayah lain kamudian mangajak pihak Balando pado tahun 1821 untuak mambantunyo manghadapi kaum Paderi. Ajakan ko disatujui Balando sahinggo mangubah peta paparangan manjadi parang antaro Kaum Paderi lawan Balando nan baaliansi jo kaum adaik.
Asteropus simplex
Asteropus simplex adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Asteropus dan famili  Ancorinidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1879 dek Carter.
Sijarah kekerasan di Minangkabau
Parang Paderi
Sasudah parang balangsuang babarapo lamo, kaum adaik kamudian maraso dirugikan dek Balando, lalu manimbuakan suatu kasadaran untuak basatu jo kaum Paderi malawan Balando. Sajak tahun 1833 parang ko barubah manjadi parang urang Minangkabau malawan Balando. Parang ko balangsuang sacaro sporadis hinggo tahun 1838. Parang tigo episode nan cukuik panjang ko balangsuang dari tahun 1803 hinggo 1838, jo mamakan banyak korban jiwa, baik pamimpin maupun prajurit dari katigo balah pihak, sarato masarakaik biaso. Satu hal monumental nan juo mangiringi ujuang peperangan panjang ko adolah runtuah jo hilangnyo karajaan Pagaruyuang nan alah baumua hampia 500 tahun sajak pandiriannyo pada tahun 1347 dek Adityawarman.
Asteropus simplex
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Asteropus simplex dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Emmesomyia apicalis
Emmesomyia apicalis adolah langau dari famili Anthomyiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Neolophonotus lightfooti
Neolophonotus lightfooti adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Mycale (Arenochalina) pluriloba
Mycale (Arenochalina) pluriloba adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Mycale dan famili  Mycalidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1814 dek Lamarck.
(59125) 1998 XK20
(59125) 1998 XK20 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 10 Desember 1998 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Mycale (Arenochalina) pluriloba
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Mycale (Arenochalina) pluriloba dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
(59125) 1998 XK20
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Enotocleptes
Enotocleptes adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Petrosia (Strongylophora) septata
Petrosia (Strongylophora) septata adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari filum Porifera dan subregnum Parazoa.
Phidippus californicus
Phidippus californicus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Phidippus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1901 dek Peckham & Peckham.