cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цинний
Тӱрлык-влак
Категорий:Шылтымнӧшман Категорий:Кушкыл
Арык (Малмыж кундем)
Арык (Арек) (Арык) — Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Арык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 428 еҥ (2002 ий), 322 еҥ (2010 ий).
Гончар, Олесь Терентьевич
Олесь Терентьевич Гончар (Олесь Терентійович Гончар;, Ломовка — , Киев) — украин серызе.
Чирпамаш
Чирпамаш (Чирпамаш) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Харьков (аэропорт)
Палемдымаш
Категорий:Транспорт Харьковышто
Шуматкече
Категорий:Арня
271
271 ий — III курымын ийже.
Ягудин, Алексей Константинович
Алексей Константинович Ягудин (Алексей Константинович Ягудин) (, Санкт-Петербург, Россий) руш фигурист.
Борисполь (аэропорт)
Киев (Міжнародний аеропорт «Бориспіль») — аэропорт Киевыште, Украина.
Акшымсола
Акшымсола (Акшубино) — ял Йошкар-Ола оласе йырвелыште.
Днепропетровск вел
Рӱдола — Днепр.
Шондан
*
Черноголовко
Черноголовко (Черноголовка) - ола Моско велыште, Российыште. Калыкчот 20 тӱж. еҥ наре.
Якимсола
Якимсола (Якимово) — ял Йошкар-Ола оласе йырвелыште.
1364
1364 ий — XIV курымын ийже.
Пӧртанур (Поранча кундем)
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «пӧрт» + «нур» = «пӧрт(а)нур».
Шкло (ола сынан посёлко)
Шкло (Шкло) — Украиныште Львов велыште Яворов кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 987 еҥ (2021 ий).
1366
Кӧ колен
Категорий:1366Категорий:XIV курым
Руш
Россий Федерацийыште
Шукын Российын рӱдӧ, кечывалвел да йӱдвел-касвел ужашыштыже илат, тыгак Уралыште. 2002 ийлан субъект-влак кокла гыч руш-влак эн шукын Вологдо велыште илат (96,56 %). Ингушетий, Чечня, Дагестаныште руш-влакын чотышт эн изи (5% наре).
Чорай
Йылме
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Пыжанъю кундем
Географий
Пыжанъю кундем Киров велын кечывалвел-касвелныже верланен. Пижме, Ижевӱд, Пыжанъю эҥерла йогат, кок кугу да моткоч келге ер уло: Еруш ер (Ахмановское озеро) ден Лежнин ер (Лежнинское озеро). Чодра кумдык - 9,4 тӱжем гектар.
Шары чодыра участок
Шары чодыра участок (Лесоучасток Шары) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Онаеҥ
Онаеҥ, Карт кугыза (Жрец) — Чимарий кумалтышыште йӱлам шуктышо еҥ. Вуйышкыжо теркупшым чийышаш.
Чердынь
Эртымгорно
Категорий:Пермь мландысе олала
Кӱшыл Праздничата
Верланыме вер
Шулко сола деч 2 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Грак кундем
Грак кундем (Грах ёрос, Граховский район) — Одо Элыште ик кундем. Рӱдола: Грак.
Кылвер-влак
*
Кошанур
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Умурбаева, Татьяна Витальевна
Татьяна Умурбаева (Татьяна Витальевна Умурбаева) (, Пошкырт Эл, Илиш кундем, Алач ял) — марий мурызо.
Попова, Эльвира Геннадьевна
Эльвира Попова (28 Теле 1980 ий, Шернур кундем Шӱдымарий ял) — марий мурызо, Олык Ипай лӱмеш премийын лауреатше.
Теологий
Теологий (θεολογία, θεός — Юмо да λόγος — мут, шинчымаш гыч) — юмо да тын нерген шинчымаш.
Попова, Эльвира Геннадьевна
Ӱмыргорно
Шуко мурыланже семымат, мутшымат Эльвира шке воза. 10 Пеледыш 2013 ийын Марий Эл Республик Вуйлатыше Л.И.Маркеловын Кӱштыкшӧ почеш Эльвира Поповалан Марий Эл Республикын сулло артистше лӱмым пуымо.
3 кылме
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 3 кечынже колышо-влак
Мосолов, Василий Петрович
Илыш корныжо
Василий Петрович 1888 ий сорла тылзын 25-ше кечынже Россий империй Ильна губерний Вӱрзым уезд Марий Тӱрек (кызыт Марий Тӱрек ола сынан посёлко) солаште марий кресаньык ешеш шочын.
Верысе тӱҥалытш школым тунем лекмеке, Нартас ӱлыл ялозанлык школыш шинчымашым погаш пурен. Тудым 1907 ийыште отличий дене тунем пытарен. Тунам кресаньык рвезылан шанче пашаш тошкалме корно куштылго лийын огыл. Ӱлыл школышто тунеммылан оксам тӱлыман улмаш. Тидлан шийвундым ыштен налаш манын, рвезе тунемме кокла гыч Нартас вакшыш тарзылыкеш пурен да туштак илен.
Шанче паша
В.П. Мосоловын полшымыж денак 1937 ийыште Марий ялозанлык опытный станций почылтеш.
Сенегал
Сенегал (французла: le Sénégal)  — Африкысе эл.
1369
Кӧ колен
Категорий:1369Категорий:XIV курым
Пелемеш
Пелемеш (Пелемеш) — Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже верланыше Буймо ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 396 еҥ (1898 ий), 392 еҥ (2010 ий).
Андрей почиҥга
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Любашёвка
Любашёвка (Любашівка) — Украиныште Одесса велыште Подольск кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 9 055 еҥ (2021 ий).
Заречные Праздничата
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Ӧ (кириллик тиште)
Одо тиштерыште 20-ше тиште.
280
Кӧ колен
Категорий:280Категорий:III курым
Екатеринбург
Екатеринбург — калыкчот шотышто Российыште визымше ола лиеш, кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдӧ.
Сербий
Категорий:Сербий
281
Кӧ колен
Категорий:281Категорий:III курым
Суас Эл
Киров, Сембер, Самаре, Орынбор велла, Марий Эл, Чуваший, Пошкырт Эл, Одо Эл Республик-влак дене йыгыре улеш.
Пӱртӱс поянлык
Республикын мландыкöргыштыжö тыгак поркÿ (известняк), доломит, чоҥымо ошма, кермычым ыштыме шун, чоҥымо кÿ, сирапор (гипс), шаргÿ дене варналтше ошма, тургыж (торф) уло. Тыгак нефтебитум, кÿреншÿй, мландышÿй, йÿлышö сланец, цеолит, вÿргене, боксит уло манын шонат.
Административ-кумдык шеледымаш
Суас Эл Республикын Конституциже почеш тудын Республикын кумдыкшо 57 административ ужашлан шелалтеш: 43 район, 14 республике кӱкшытан ола.
Барцева, Людмила Ивановна
Илыш корныжо
Такшым гын, ты чолга ӱдырамашын лӱмжым Йошкар-Олаштат колынам ыле. МарНИИ-шке у самырык пашаеҥ толын маныныт ыле. Но шинчаваш кутыраш ала-мо шот дене верештын огыл. Шанчысомыл мемнам ӧрдыж велыште, Тартушто, тура конден. Мемнан шанчывуйлатышна икте лийын – тӱнямбал лӱман профессор Пауль Аристэ. Мый тунамак умылышым: марий шанчым вораҥдымаште ты аспирантке шкенжым ончыктен кертеш, йылмышанчым, тувыранам, калыкнам суапландарен-чапландарен колтымаште шке сотыжым муэш.
Чынжымак шымлызе, педагог-влак, мыняр мый палем, эре савырле, еҥым жаплыше, молынат шонымашыжым пагалыше да кулеш годым поро кангаш дене полшаш ямде улшо, икманаш, айдемым ай-демеш ужшо, поро кумылан егг улыт. Тиде могырым ончалмаштат мемнан тачысе юбилярна чыла шотыштат келшен толеш. Коллективыште тудо уло гын, лӱдшаш уке — тыныс илыш, ваш умылымаш лиеш. Тидат тудын деке айдеме семын, педагог семын пагалымашым луктеш. Южгунам шокшешт кая гынат вашке йӱкша да когаргымыжым чын умылен, чоныштыжо ок кийыкте, вашке монда. Тидым мый тудым айдеме семын чапландарыше койышлан шотлем. Чын педагог тыгаяк лийшаш шонем. Мый гын, мутлан, тыге ом керт. Ик гана шӱмым йӱкшыктареныт гын, шукышкен левен ом сеҥе.
Русов, Юрий Николаевич
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак
3 пеледыш
3 пеледыш (3 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 154-ше (кужемдыме ийлаште — 155-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 211 кече кодеш.
Городок (Львов вел)
Городок (Городок) — Украиныште Львов велыште Львов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 16 257 еҥ (2021 ий).
Вероно
Вероно (Verona, Verona) — ола Италийыште.
Категорий:Италийысе олала
Сингапур
Сингапур (Republic of Singapore; Republik Singapura; 新加坡共和國; சிங்கப்பூர் குடியரசு Ciŋkappūr Kudiyarasu) — ола-кугыжаныш Азийыште.
Курыкӱмбал (Морко ола сынан посёлко)
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 0,5 километр кечывалвелне лийын шоген.
1377
1377 ий — XIV курымын ийже.
Марий Нуръял
Верланыме вер
Шӱдымарий ял деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
1378
Кӧ колен
Категорий:1378Категорий:XIV курым
Сайвер
Сайвер (Сайвер ерын лӱмжӧ гыч) — российысе химик ыштыквер, Шолэҥер, Марий Эл.
Ван (ер)
Важ-влак
Категорий:Турцийысе ерла
Сирий
Сирий (سوريا) — эл Азийыште.
Рӱдолаже Дамаск.
Окны
Окны (Окни) — Украиныште Одесса велыште Подольск кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 290 еҥ (2021 ий).
Степанов, Альберт Николаевич
Илыш корныжо
Альберт Степанов 1937 ийын теле тылзын 10-шо кечынже Марий АССР Морко кундем Нурӱмбал ялеш кресаньык ешеш шочын.
Янаевка
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1940 ийыште шыжа тылзын 27-ше кечынже Янаевка хутор шотлымо данный-влак лукталтын.
Апталиков, Виктор Борисович
Виктор Борисович Апталиков (Виктор Апталиков, Aptalik) (, РСФСР, Марий АССР, Йошкар-Ола) — марий актёр, мурызо, семмастар, аранжировщик, продюсер.
Адышев чодырам аралыме пӧрт
Адышев чодырам аралыме пӧрт (Дом лесной охраны Адышевский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Орхидей-влак
Галерей
Категорий:Шылтымнӧшман
Чавайн, Юрий Сергеевич
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Кӱсер
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
287
287 ий — III курымын ийже.
286
286 ий — III курымын ийже.
Генетике
Генетике — организмын шочмыжым, вашталтмыжым да наследственностьшым тунемше шанче.
Аракамуний
Категорий:Орхидей-влак
Златоуст
Златоуст (Златоуст) - ола Российыште, Челябинск велыште.
Чайковский, Пётр Ильич
Ик эн лӱмлӧ композиторлан музык историйыште шотлалтеш. 80 утла произведенийын авторжо, тыгак 10 оперын да 3 балетын. Тудын концертше-влак да вес произведенийже-влак фортепианолан, шым симфоний, ныл сюит, програмный симфонический музык, балет-влак «Лебединое озеро», «Спящая красавица», «Щелкунчик», да 100 утла романс-влак культурыш кугу надырым пыштымым ончыктат.
Илыш корно
1837 ийыште Илья Петрович самырык пелашыж ден Уралыш каеныт, кушто вуйлатыше постым Камско-Воткинский сталелитейный заводышто пуэныт. Петр кокымшо йоча ешыште лийын: 1838 ийыште тудын кугурак Николай изаже шочын, 1842 ийыште-акаже Александра да Ипполит. Йыгыр-изашт тӱняш 1850-ше ийыште лектыныт.
Арахнитес
Категорий:Орхидей-влак
Онискасола
Верланыме вер
Шулко сола деч 12 километр кечывалвел — касвел могырно верланен.
Нуръял (Кужэҥер кундем)
Эртымгорно
2004 ийыште сӱрем тылзын 22-шо кечынже Нуръял ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Р (кириллик тиште)
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Чечен йылме
Кириллице негызеш кызытсе чечен тиштер 1938 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква, икмыняр ешартыш да "тоя" тиште гыч (йошкар тӱс дене ончыктымо) шога. Скобкышто альтернатив тиште-влак ончыкталтыныт. Ужар тӱс дене кужу гласный-влак ончыкталтыныт.
Славян йылме-влак
Cлавян йылме-влак — индоевропысо йылме-влак:
Ляжбердино
Ляжбердино (Ляжбердино) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Поранча ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 252 еҥ (2003 ий), 242 еҥ (2010 ий).
Берникова, Зоя Васильевна
Илыш корныжо
Зоя Берникова 1958 ийын шорыкйол тылзын 22-шо кечынже Марий АССР У Роҥго кундем Ямайсола ялеш шочын. 8 классан школым тунем пытарымеке Моско велысе Егорьевский ткацкий комбинатыште пашам ыштен. Вара Йошкар-Оласе культпросветучилищым тунем пытарен. Республикын Кӱшыл Каҥаш Президиумын Кӱштыкшӧ почеш 1998 ийын шыжа тылзын 7-ше кечынже Зоя Берниковалан Марий Эл Республикын Калык артистше чап лӱмым пуэныт.
Усталык паша
Йӱкшӧ – сопрано.
Куликов (Львов кундем)
Куликов (Куликів) — Украиныште Львов велыште Львов кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 4 056 еҥ (2021 ий).
Ерсола (Морко ола шотан илем)
Эртымгорно
1969-ан ийыште Ерсола ял Морко ола сынан посёлко деке ушалтын. Кызыт Заозёрный ден Малый Заозёрный уремлаже лиеш.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Агрономий
Агрономий — ял озанлык паша дене шанче.
1946
Кӧ колен
Категорий:1946
Куклин, Анатолий Эрнстович
Анатолий Куклин — марий мурызо, икымше марий клуб сем-влакым йоҥгалтарыше семын палыме. Марий такмак-влакым оҥай, ойыртемалтше аранжировко почеш ик эн ончыч йоҥгалтараш тӱҥалын. Пытартыш жапыште моткоч шуен концертлаште шуаралтеш.
Сюмси кундем
Сюмси кундем (Сюмсинский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Сюмси.
1947
Кӧ колен
Категорий:1947
Памаш (Памаш ял шотан илем)
Памаш (Шишмә) (Чишма) – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Памаш ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 618 еҥ (2002 ий), 635 еҥ (2009 ий) , 596 еҥ (2010 ий).
Т (кириллик тиште)
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Актун
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
293
Кӧ колен
Категорий:293Категорий:III курым
294
294 ий — III курымын ийже.
3 теле
Калык пале
Категорий:3 теле
Козырев, Василий Сергеевич
Илыш корныжо
1942 ий тӱналтышыште Отечественный войнан фронтышкыжо каен, командир-шамычым ямдылымеке кок тылзаш кусым эртен. Тиде ийыште сусырген пöртылеш, Шадт Булатат толеш, коктынат «Марий коммуна» газет редакцыйыште пашам ыштат.
Неаполь
Неаполь (Νεάπολις νέα πόλις гыч, мут. — «у ола»; Neapolis, Napoli, Napule) — ола Италийыште, Кампаний велын рӱдолаже.
Ялагин
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Каменка-Бугская
Каменка-Бугская (Кам'янка-Бузька) — Украиныште Львов велыште Львов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 10 762 еҥ (2021 ий).
Монголий
Монголий (Монгол Улс) — эл Азийысе.
Боровой почиҥга
Верланыме вер
Рушэҥер деч 3 километр кечывалвелне лийын шоген.
Майский хутор
Майский хутор (Выселок Алдышка) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 0,5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1920-ан ийлаште Майский хутор Алсола ял деке ушалтын.
Арпофиллум
Арпофиллум (Arpophyllum ) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
1980 ийла
1980-ше ийла — XXI курымын икымше, 1980 ий гыч тӱҥалеш 1989 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1980 ийлаКатегорий:ХХI_курым
Элесола
Верланыме вер
Кугу Шале ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
298
298 ий — III курымын ийже.
Турин
Турин (Torino, Turin) — ола Италийыште, Пьемонт велын рӱдолаже.
Словений
Словений (Slovenija) — Европысо эл.
Кӱанэҥер (Балтач кундем)
Токтай-Марий (Ташлыйылға; Ташлы-Елга) – Российыште Пошкырт Элын Балтач кундемыштыже верланыше Нижнесикиязово ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 132 еҥ (2002 ий), 114 еҥ (2009 ий) , 105 еҥ (2010 ий).
Барабинск
Ссылки
Категорий:Новосибирск велысе олала
Сеул
Эртымгорно
Сар деч вара Сеулым моткоч писын тӧрлатеныт, тудо угыч кугыжанышын политик да экономик рӱдерыш савырнен. Тачысе кечылан тиде олаште илыше-влакын чотышт Кечывалвел Корей калыкын ик лиеш.
Викиувер: Калыкым приёмыш ӱжыт
Приёмым эртарыме жап: 14 гыч 17 шагат марте.
7 ноябрьыште – Амир Толгатович Шакиров, Марий Эл Республикыште предприниматель-влакын праваштым аралыме шотышто уполномоченный
Шенкурск
Шенкурск (Шенгкар; Шенкурск) — ола Российыште, Архангельск велыште.
Эртымгорно
Категорий:Архангельск велысе олала
Тошто ола (Иерусалим)
Капка-влак
Категорий:Иерусалим
Эҥерӱмбал Шале
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Днепр
Кылвер-влак
Категорий:Днепр
Кугу Какшан (эҥер)
Категорий:Марий Элысе эҥерла Категорий:Киров велысе эҥерла Категорий:Марий эҥер
Руш Шолэҥер (Шернур кундем)
Руш Шолэҥер (Лоскутово) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 370 еҥ (1988 ий), 366 еҥ (2010 ий).
Тӱвыра (ыҥ-влак)
Тӱвыра мут ончыктен кертеш:
Нӧлпер (ыҥ-влак)
Васлисола мут ончыктен кертеш:
Сольвычегодск
Сольвычегодск (Совдор - Шинчал воктене гыч; Сольвычегодск) — ола Российыште, Архангельск велыште.
3 шыжа
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 1 кечынже колышо-влак
303
Кӧ колен
Категорий:303Категорий:IV курым
Кӱшыл Нольдӱр
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Галютин, Юрий Иванович
Йоча да тунемме жап
Школ тунемме жапыштак возаш тӱҥалын. Арын школышто «Рвезе вий» сылнымут кружокыш коштын. Визымше классыште тунеммыж годым икымше почеламутшым район газетыште савыктеныт.
Сылнымут корныжо
Мый тиде мутыш пыштем уло шӱм-кылым,
Шочмекет мемнан ден,
1973 ийыште мурсаскажым чумырен, автор «Ӱмыр пасушто» у сборникшым  самырык лудшылан пӧлекла.
Ю. Галютин шке вийжым басньым возымаштат терген. Теве «Урем чап» басньыште кугешнаш йőратыше еҥым ончыктен.
Писательын творчествыштыже кугу событий семын  почеламут дене возымо «Авамланде» роман-диалог (1981–1983) лекмым шотлаш лиеш. Романыште илыш чын верч чолган кучедалше журналист Иван Чернов ончыкталтын. Тудын шӱм-чон яндарлыкше, ял илышым кумдан да келгын палымыже рашемдалтын. Журналист кундемысе илышым сайын пален, еҥ-влакын чон моторлыкшым ужын моштен.
Кӱшыл Сенде
Кӱшыл Сенде (Верхняя Сенда) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Пыламарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 51 еҥ (2000 ий), 35 еҥ (2010 ий).
Орловка (Кужэҥер кундем)
Верланыме вер
Шӱдымарий ял деч 0,5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Важыкполко
Важыкполко (Косоротково) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 12 еҥ (2002 ий), 9 еҥ (2010 ий).
Ермишь
Е́рмишь - ола сынан поселко, Рязань велын Ермишинский кундемын административный рӱдыжӧ.
Ц
Ц, ц — кириллик тиште. 27-ше тиште Олык марий да Курык марий тиштер-влакыште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ляжинск
Верланыме вер
Элнет сола деч 9 километр эрвелне лийын шоген.
Изи Йырсе
Изи́ Йы́рсе (Верхний Выселок, Малая Ерыкса) — Российыште Одо Элын Грак кундемыштыже верланыше Новогорский ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 38 еҥ (2014 ий).
306
306 ий — IV курымын ийже.
Акостэа
Акостэа (Acostaea) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 5 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Басурман
Верланыме вер
Кулаково сола деч 5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Ч
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
307
307 ий — IV курымын ийже.
Йогошын
Йогошын мут ончыктен кертеш:
Евгений Простомолотов ЛЕГЕНДА О ДОМБРЕ
- Давно это было. Очень давно…
Однажды с охоты не вернулся его любимый сын - Джучи и хан послал в степь гонцов с целью найти сына или принести весть о его судьбе.
И тогда пришел к хану старый акын. Он прожил долгую жизнь и не боялся смерти.
Поклонившись повелителю мира в пояс, он сказал: «О, великий хан, справедливость твоя не имеет границ. Слушай мою домбыру и ты узнаешь о судьбе своего сына».
Застонала домбыра, в последний раз прозвенели ее струны. И две из четырех струн не выдержав боли,… лопнули.
Ш
Ш, ш — кириллик тиште. 29-ше тиште Олык марий да Курык марий тиштер-влакыште.
Кугу Чирки
Кугу Чирки (Большие Чирки, починок Чиркинский) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Шулко ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 56 еҥ (2004 ий), 61 еҥ (2010 ий).
Чолемсола
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене яллан лӱмым «Чолем» лӱм мут пуэн.
Денисова, Татьяна Яковлевна
Шкет мурымаш
Уремет воктене
Ӱшнӱр
Эртымгорно
Ӱшнӱр сола У Роҥго кундемын ик эн мотор лукыштыжо верланен. Тудо тӱҥ корно воктене чапланен шога. Тиде кундемыште архитиктур-чапкӱ Пӧтыр да Павел Шнуй апостол-влак лӱмеш черке уло. Тудым 1816-шо ийыште Наполеоным сеҥыме лӱмеш шогалтыме. 1872-шо ийыште земской школым почыныт. 1902 ийлан 76 тунемше лийын, 22 йоча марий лийын.1915 ийын Ӱшнур торговой В. Д. Щербаков кок этажан школым шогалтен. Тушто тӱҥалтыш классым туныктеныт. Тӱрлӧ ийлаште тиде школышто тунемыныт да туныктеныт: Янтемир — марий просветитель, Шабдар Осып — марий литератур классик, генерал-полковник Анатолий Безруков Балашинский военный училищ начальник Сергей Царегородцев ден Эльвира Трифонова. Кызыт Ӱшнӱрыштӧ тӱҥ шинчымашым пуышо, икмыняр предметым келгемден туныктышо марий кыдалаш школ уло. Тушто 280 наре тунемше шинчымашым пога, 36 туныктышо тырша. Школын лӱмжым сылнештарен да чолгалыкым  ончыктен шогат.
У илыш
Ӱшнӱр кундемыште «У илыш» колхоз уло. Тиде колхлзым Иван Николаевич Баранов вуйлатен шога.
Кумлук
Кумлукын элементше-влак
A, B да C кӱкшытшӧ-влак дене кумлук тыге ончыкталтеш \Delta ABC (сӱретым ончал). \Delta ABC кумлукын кум велже уло: Кумлукын велже-влакын кужытышт (a, b, c) латин буква-влак дене ончыкталтыт: \Delta ABC кумлукын тыгай лукшо-влак улыт: Лук-влакын кугытышт(α, β, γ) грек буква-влак дене ончыкталтыт.
Леся Украинка
Леся Украинка (Леся Українка;, Новоград-Волынский — , Сурами) — украин серызе.
Йошкар Курык
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1966 ийыште Йошкар Курык, Купэҥер, Ильдемнур ялла ик пырляштарыме Ильдемнур ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Пӱнчыдӱр (Йӱксар ял шотан илем)
Пӱнчыдӱр (Пӹнжӹдӹр; Пинжедыр) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Йӱксар ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 60 еҥ (2004 ий), 47 еҥ (2010 ий).
Нальчик
Нальчик (Нальчик; Налшык, Нальчик) — ола Российыште, Кабардино-Балкарийын рӱдыжӧ. Калыкчот 269 тӱж. еҥ наре.
Тыгак ончо
Категорий:Нальчик
Ньиредьхаза
Ньиредьхаза (Nyíregyháza - «nyír» (куэ) да «egyház» (черке) гыч) — ола, Сабольч-Сатмар-Берег медьын рӱдолаже.
1955
Кӧ колен
Категорий:1955
Эрекша
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Укзше почеш 1977 ийыште пургыж тылзын 17-ше кечынже Эрекша ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Ада (кушкыл)
Ада (Ada) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 16 еш куэ уло.
Токсар
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Крайнов, Григорий Никандрович
Тунеммаш
Моло качымарий семынак армийыш каен, Мӱндыр Эрвелыште сапер батальонышто службым эртен. Армий деч вара 1978-ше ийыште Марий кугыжаныш университетын Историй да филологий факультет|историй пӧлкаштыже шинчымашым поген. Тыгодым шымлымаш паша деке кумылжо ылыжын. Мутлан, студент-влакын шымлыме паша кружокышто тале участник лийын. Тыге тудо Марий кугыжаныш да партий архивлаште шуко жапым эртарен, историй да краеведений материалым кычалын да шкежат возен. А икымше шанче пашаже-влак газет да журналлаште савыкталташ тӱҥалыныт. Тылеч посна Григорий Никандрович спорт деке шӱман лийын, самбо дене икымше разрядын норматившым шуктен, телымсе многоборьеште спорт мастер кандидат лӱмым сулен налын.
Ялкаев, Яныш Ялкаевич
Яныш Ялкайнын илышыже да творчествыже
Я. Ялкайын могай айдеме улмыж нерген икмыняр енын шарнымашыже уло. Писательын ватыже — Надежда Ялкайн — пелашыжын койыш-шоктышыжо, илыш-корныжо, творческий пашаж нерген икмыняр статьям савыктен. С. Шамиева тудын каласкалымыжым дневникеш возен коден. Москваште тунемше йолташыже В. И. Самсонов, тыгак Е. Янгильдын, А. Искандаров, М. Шкетан, П. Карпов, А. Андриянов писатель нерген шке статьяштым савыктеныт. Тунемаш пурымыж годым Я. Ялкайн нерген академик Орлов тыге каласен: Из ста одиннадцати работ большинство написаны удовлетворительно, небольшая часть работ написано слабо. Есть работы, написанные хорошо, но лучшую работу по-русскому языку написал не русский. Это – Яныш Ялкаев» (МарНИИ. Материалы о Яныше Ялкайне. С. 2).
Колта саламым сур пылеш. Я. Ялкайн шуко икшыван ешеш шочын-кушкын. Ачаж ден аважын вич ӱдыр да кум эрге лийыныт. Ешын ойгыжо да куанже нерген 1938 ийыште возымо «Лӱмна» почеламутыштыжо уто шомак деч посна поэт рашемда: Ме кушкынна, нужнаже ялын,
Паша лӱмнам ме курым вошт
Кожла капка шенгел эллаште?
Пӱрӧ олаште
1926 ийыште педсовет Я. Ялкаев нерген «академический успеваемостьшо сай» манын палемда да ныл тылзылан Ӱпӧ оласе Калык образований институтыш колта. Тушто нацмен-влакым высший учебный заведенийыш тунемаш пураш ямдыленыт. 1927 ий кенежым Я. Ялкайн шочмо кундемже дене чеверласа, Москошко тунемаш кая: Ший пароход кожгана,
Моско университетыште
Моско университет Российыште рӱдӧ учебный заведенийлан шотлалтын, тудо пашаж дене уло тӱня мучко чапланен, тушто кугу учёный-влак пашам ыштеныт. Университет (1775 ийыште почмо) руш учёный М. В. Ломоносовын лӱмжым нумалын. 1927 ийыште нылле утла национальность гыч улшо шым тӱжем еҥан ешым кум марий рвезат ушнат: эрвел марий рвезе Я. Ялкаев, олыкмарий рвезе П. Лашманов (Ланов), курыкмарий рвезе И. Беляев.
Икана этнологийым туныктышо профессор В. К. Никольскийын вӱдымӧ семинарыште Я. Ялкайн рефератым ямдылен. Тыгодым тудо фактический материалым немыч да англичан йылме дене савыкталтшымат ончен шуктен. Тидыже шуко студентым ӧрыктарен.
Университетыште тунемме жап Я. Ялкайнлан весе денат пайдале лийын. Тыште тудо марий библиографийлан материалым пога. Тудым 1934 ийыште рушла да марла савыктен луктеш. Я. Ялкайнын «Марий библиографийже» нерген В. А. Мухин тыге возен: «Тиде книга вошт ончымо гай кушмынам, ончык каймынам … раш палыкта».
«Мый поэзий верчын шкемым шым чамане, шым чамане»
Ок вурсал шӱгар ӱмбалне.
Шем вӱд деч йотышна. Поэмыште пачаш-пачаш каласалтше корно-влак, синтаксический параллелизм шонымашым келгемдат, Ленин колымылан калыкын кугу ойгыжым почын пуаш полшат. Тыге кӱслезын мурен ойлымыжо произведенийлан былине тӱсым пуа, лудшылан утларак умылаш лийшым ышта. Поэмыште калык кокла гыч лекше патыр-влакым (Пугачёвым, Чоткарым) ончыктымо. Пызырналтше калык тудым утарен кертше вийлан ушанен ила. Тыгак тудо Ленинлан ӱшанен.
Ужалын, ончык чоҥешта.
Молан, чарналын, тый от вучо,
М.Горькийын, марий сылнымут, Я.Ялкайн
1935 ийыште М. Горькийын произведенийже-влак «Ойлымаш-влак» лӱм дене савыкталтыт. Нуным Я. Ялкайн кусарен. Тиде книгаш пурышо ойлымаш-влакым ойырен налаш М. Горький шке полшен. 1930-шо ийлаште турло сборниклаште чапым налше писательын ятыр ойлымашыже, «Мать» романже, «Детство», «В людях», «Мои университеты» да моло произведенийлаже-влак марий йылмыш кусаралт лектыт. Тиде пашам С. Чавайн, М. Шкетан, Н. Игнатьев, П. Першут, да молат шуктеныт.
Я. Ялкайн М. Горькийлан колтымо серышлаштыже фольклор материалым погымо да тудым савыктен лукмо, сылнымутан произведенийым возымо годым кучылтмо нерген воза. Лӱмлӧ писатель вашмутыштыжо Поволжьешт, Сибирьыште, Йӱдвел кундемыште, Кавказыште илыше калык-влакын фольклорым погымо, шымлыме, тудым посна изданий дене «Мемнан фольклорна. Совет социалистический республикыште илыше калык-влакын творчествышт» лӱм дене лукташ шонымашыжым каласа. 30-ийлаште поро литератур традициеш марий писатель-влакын творчествыштат вияҥеш, а Я. Ялкайнын М. Горькийын дене кылже, сылнымутан литературышто ыштен кодымо пашаже волгыдо пурымашан корным ончыктат.
Я.Ялкайн да М.Джалиль
Кок студент коклаште первый тунемме ийыштак икте-весым умылен моштымаш негызлалтеш. Шонкален ышташ тунемше Я. Ялкайн да пеш чулым, вургыжшо чонан, чолга Джалиль икте-весыштлан келшеныт веле огыл, очыни, эр печкалтше талантыштат нуным икте-весышт деке шупшын. Келшымашлан вес амалат лийын: Яныш татарла пеш сай ойлен моштен.
М. Джалиль илышым моктен мурен, шучко сар жапыште тудын верч вуйжым пыштен. Я. Ялкайн уло талантшым шочмо эл, калык верч пуэн, 1938 ийыште, репрессий жапыште, тудын ӱмыржӧ кӱрылтын. Кок корно, кок пӱрымаш, но илышышт волгыдо, нимо дене амырталтдыме лийын.
Данилово (Поранча кундем)
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
311
311 ий — IV курымын ийже.
Литвиненко, Александр Вальтерович
Литвиненко, Александр Вальтерович (, Воронеж —, Лондон).
Заречье выселке
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Марий Шолэҥер (Шернур кундем)
Марий Шолэҥер (Мари-Шолнер) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 176 еҥ (2003 ий), 167 еҥ (2010 ий).
Шопо
Категорий:Йӱмаш-влак Категорий:Украин кочкыш Категорий:Руш кочкыш Категорий:Эстон кочкыш Категорий:Латыш кочкыш
Мочалище
Мочалище (Мочалище) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Сӱзлэҥер ола шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 2450 еҥ (2004 ий). , 1958 еҥ (2010 ий).
Яшмет
Эртымгорно
1940 ийыште Яшмет ял пытен.
Атопоглоссум
Категорий:Орхидей-влак
Купэҥер
Верланыме вер
Кремленки ял деч 5 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Губин почиҥга
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Костычев, Павел Андреевич
Па́вел Андре́евич Ко́стычев (1845 24 Пургыж - 1895 3 Теле)
Нартас
Нартас (Нартас) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Пыламарий ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 286 еҥ (2000 ий), 412 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Аулосепалум
Аулосепалум (Aulosepalum) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Ефимов, Измаил Варсонофьевич
Усталык
Живопись, геральдике да этнофутуризм дене кылдалтын.
Геральдике
Измаил Ефимов – Марий Элын 2011 ий марте улшо ойып ден флагын авторжо.
Эҥермучаш (Шӱдымарий ял шотан илем)
Эҥермучаш (Энермучаш) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Пакшал
Верланыме вер
Арти ола сынан посёлко деч 21 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Свердловск велысе марий илымверла Категорий:Арти оласе йырвелысе илымверла
Балезино кундем
Балезино кундем (Балезинский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Балезино.
Сводешын возымашыже
Сводешын возымашыже.
Шап Унчо
Шап Унчо (Сапуньжа) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Унчо ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 144 еҥ (2004 ий), 129 еҥ (2010 ий).
Куплоҥгинский
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 9 километр йӱдвелне лийын шога.
Йошкарэҥер (У Торъял кундем)
Верланыме вер
Овалже ял деч 3 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йогыролык
Верланыме вер
Марий Шолэҥер ял деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
319
319 ий — IV курымын ийже.
318
Кӧ колен
Категорий:318Категорий:IV курым
Ауксопус
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Ющенко, Виктор Андреевич
Важ-влак
Категорий:Политик-влак
Буск
Категорий:Львов велысе олала
320
320 ий — IV курымын ийже.
Тирасполь
Тирасполь (Tiraspol, Тираспол, Тирасполь, Тираспіль) — ола, Днестрсерын рӱдолаже.
4 кылме
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 4 кечынже колышо-влак
Калык пале
Казанский юмонан кечыже. Ожно ты кечын сӱаным ышташ тыршеныт, вет юмын пайрем кечын ушнышо мужыр пеҥгыде лиеш, манын ӱшаненыт. Кастене пайрем ӱстелым погеныт: ушмен да кешыр дене пурам шолтеныт.
1416
1416 ий — XV курымын ийже.
Юлемисте (ер)
Юлемисте ер (Ülemiste järv) — Эстонийыште ер. Таллинн ола да Таллиннысе аэропорт воктене верланен.
Категорий:Эстонийысе ерла
Шива
Категорий:Тын
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 8-ше километрже
Эртымгорно
1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Мочалище посёлко деке ушалтын.
Нагорино
Нагорино (Выселок Мироново) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Кугу Кӧрдӧ
Кугу Кӧрдӧ (Большие Кёрды) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Борислав (ола)
Борислав (Борислав) — Украиныште Львов велыште Дрогобыч кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 33 186 еҥ (2021 ий).
323
323 ий — IV курымын ийже.
1419
1419 ий — XV курымын ийже.
Томскино
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште сӱрем тылзын 30-шо кечынже Томскино ден Янциткино ялла да Шарача сола ик илыме верыш ушненыт — Шарача солаш. Томскино ял Шарача солан Томскино уремышкыже савырнен.
Байгузин, Юрий Владимирович
Шарнымаш
Юрий Байгуза нерген тукым акаже Галина Кучукаевна Сайпашева: Ешыште кум икшыве лийыныт: Юра, Юля, Эдик. Лариса кызыт Йошкар-Ола воктене Сеньканыште ешыж дене ила, шочмо аважымат пеленже налын Эдик М. Шкетан лӱмеш театрыште декораторлан тырша.
Г. Бояринова. Марий сылнымутышто у форман, у содержаниян драме
Юрий Байгуза  «Порсын лӱҥгалтыш» драмым 1993 ийыште возен. Лекмекыже, тудо вигак шкенжын оҥай формыжо да келге шонымашыш дене шукыштым ӧрыктарен, вет марий драматургийыште тымарте тыгай сынан пьесе лийын огыл. Чынжымак, автор пьесыште тыглай огыл эпизодла, марий калыкын духовный илышыж дене кылдалтше символ сынан образ ден, сӱретлагоч илышын тӱрлӧ шӧрынжым почын пуа, тудын нерген вискален шонкалаш тарата.
Данилова, Раисия Михайловна
Илыш корныжо
Раисия Данилова 1954 ийын сӱрем тылзын 28-ше кечынже Марий АССР Юлсер кундем Чодыраял ялыште шочын. Йошкар-Оласе сем училищын вокал пӧлкажым тунем пытарымеке (1975), Марий кугыжаныш педагогике институтын филологий факультетыш заочно тунемаш пурен. 1987 ийыште тунеммашым мучашлен.
Васинкин, Аркадий Афанасьевич
Илыш корныжо
Шуко ий МарНИИ-ште ыштыме жапыште Аркадий Афанасьевич Марий сылнымут эртымгорным тӱҥге-вожге шымлен, шӱдӧ дене статьям, В.Колумбын усталык нерген кугу шымлымашым, монографийым, ятыр моло пашам возен.
Ошлан
Ошлан (Ашлань-Билямор) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Пыламарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 113 еҥ (2000 ий), 86 еҥ (2010 ий).
1420
Кӧ колен
Категорий:1420Категорий:XV курым
Киясово кундем
Киясово кундем (Киясовский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Киясово.
*
Вожай (эҥер)
Вожа́й (Вожай вӱд) (Возжайка) — Одо да Суас Элла кокласе чекыште верланыше эҥер, Туймо эҥерын пурла эҥерйолжо. Вожаял ял воктен коремыште тӱҥалеш.
Икпӧртан почиҥга
Эртымгорно
Почиҥга 1944 ий марте лийын шоген, вара илемыште илыше-влак Рушэҥер ялыш кусненыт.
Сӱрем (пайрем)
Сӱрем - (Эрвел марий - Кӱсӧ) - кеҥеж чоклашымаш, сӱрем тылзын эртаралтше традиционный марий пайрем.
Коло (ола)
Коло (Кола, Guoládat; Kuola) - ола Российыште, Мурманск велыште.
Ибраев, Евгений Павлович
Илышкорно
1967 ий 26 Вӱдшор Шернур кундем Лапкапамаш ялеш шочын. Мустай кыдалаш школ деч вара Йошкар-Оласе 1 номеран СПТУ-што тунемын, Марий машиностроительный заводышто токарьлан пашам ыштен, Совет Армий радамыште служитлен. Армий гыч пӧртылмеке, Марий республикысе тӱвыра да сымыктыш колледжыште тунемын, Торъял район Ошканер тӱвыра пӧртын директоржылан 3 ий ыштен. Е. Ибраев Марий самырык театрышке 1994 ийыште толын, таче марте тӱрлӧ сынан да тӱрлӧ планан 30 утла рольым чоҥен. Тиде - Кулигин (А. Островскийын «Гроза» драмыже), Федор (А. Толстой «Любовь – книга золотая»), Сергей Ильич (Л. Петрушевская «Уроки музыки»), Вачи (Г. Гордеев «Куван кеҥеж»), Сарвай (М. Рыбаков «Яндар ден Шымавий»), Лорд (В. Красовского «Русская соль» йомак). Тыгак кугу актёр мастарлык дене ойыртемалтыт З.Долгован «Шудо шешке» (Ольош) ден М. Рыбаковын «Окса мешак» (Пºча) комедийлаштышт чоҥымо образше-влак. Нине спектальлаште актёрын поро кумылжо, весела койыш-шоктышыжо раш почылтыт гын, Г. Гордеевын ожнысо илыш трилогийыштыже тудын модмо герой-влак келге драматизм шӱлыш дене ойыртемалтыт. Но Е. Ибраевын творчествыштыже поснак кугу верым М. Горькийын драмыж почеш шындыме «На дне» спектакль гыч Актерын да Г. Гордеевын «С. Г. Чавайн» драмыштыже тӱҥ герой Сергей Григорьевич Чавайнын образышт налын шогат.
Мухин, Владимир Алексеевич
Илыш корныжо да творчествыже
Владимир Сави 1888 ий сӱрем тылзын 1-ше кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Тыгыде Морко ялыште кресаньык ешеш шочын. Изинекак неле кресаньык пашам пален. Ачаже колымо годым тудлан вич ият уке лийын. Казанский учительский семинарийым тунем пытарыше да ялыште туныктышылан ыштыше изаже тунемашат, илашат полшен. Владимирынат туныктышо лиймыже шуын.
Кугыжан армийыште да мер пашаште
1918 ий тÿҥалтышыште, Казаньыш пöртылмеке, В. Мухин марий-влакын съездыштышт лиеш. Губернский Советын Казаньысе исполкомжо пелен марий комиссариатым ыштыме нерген ойым съезд чынлан шотлен, В. Мухиным марий комиссариатын вуйлатышылан шогалтат, тунамак губернский Советысе председательын заместительже лиеш. В. А. Мухинын вуйлатыме комиссариат Совет правительствылан Ленинын национальный политикыжым илышыш пурташ полшен. 10–16 май марте Мухин Татаро-Башкирский Совет Республикым ыштыме йодыш дене совещанийыште участвоватлен.
1966
Кӧ колен
Категорий:1966
Мухин, Владимир Алексеевич
Шанче пашаже
Кумлымшо ийлаште тудын илышыштыже ончыл верым научно-педагогический шымлыме паша налын. Тудо лекцийым лудын, йылме да литература дене школлан книгам ыштен, атеизм йодыш дене статьям возен, научно-популярный литературым, марксизм-ленинизм классик-влакын пашаштым кусарен. Марий кундемыште революций корнын да просветительствын историйжым тудо ик эн ончыч шымлаш тÿҥалын.
Сылнымут творчествыже
В. Мухин художественный творчествым шымлыше, литературовед, фольклорист, искусствовед семынат оҥай научный поянлыкым конден. 1919 ийыште первый гана савыкталтше статьялаж гыч тÿҥалын, В. Мухин литературоведческий ятыр статьяштыже марий сылнымутан литературышто С. Чавайнын тÿҥ рольжылан чын акым пуэн. Тудын творчествыжын социальный тÿҥалтышыжым почын. Первый марий поэзийжым тÿҥалше-влакын пашаштым шымлен, руш классик-влакын творчествышт дене таҥастарен. Чавайнын творчествыжым фольклор шÿлышын да А. С. Пушкин гыч тÿҥалтышым налше творческий идей ден образ-влакын ваш ушнымыштын результатше семын ончен.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак
Долгова, Зинаида Васильевна
Илыш корныжо
Зинаида Васильевна Долгова драматургийыште шке корныжым кычалын.
Кӱшыл Патам
Верланыме вер
Ачит ола сынан посёлко деч 28 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Свердловск велысе марий илымверла Категорий:Ачит оласе йырвелысе илымверла
Лисицына, Эльвира Семёновна
Кылвер-влак
Категорий:Марий актёр-влак
Неман
Неман эҥер (Нёман; Nemunas) — эҥер Европышто. Йогын кугытшо – 937 километр.
4 сорла
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 4 кечынже колышо-влак
340
340 ий — IV курымын ийже.
Кугу Кугланур
Верланыме вер
Нужавлак ял деч 8 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Килиманджаро
Гидрологий
Килиманджаро курыкын вуйжо 1950 ий гыч эркын иземеш, пӱрӱс шичмаш иземмылан кӧра 150 ммлан иземын, но 20 курымышто эше писырак иземаш тӱҥалын. Тыгак писын да тӱрыснек шулен пытыме ий нальык Килиманджаро курыкышто ныл шӱдӧ тӱжем ий ончыч, кум шӱдӧ ияш засуха годым лийын. Иктешлаш гын, Лиамунгушто (англ. Lyamungu) пытартыш кумло ий жапыште покшел температуро кум градуслан кугемын, кечывалвел могыр тайылыште 1230 метрлан.
Молотов, Иван Николаевич
Илышкорно
Иван Николаевич Молотов шочын йорло ешеш. Сарыште ачаже колмо деч вара аван кидыштыже кодыныт кум икшыве, садлан Йываным Арин йоча пӧртыш кодаш логале. Латныл ияш тудо культпросветшколышко теорий отделенийыш тунемаш пурен, композицийлан Эрик Сапаев деч тунемын. Тыште тудо фортепиано да скрипка дене тӱҥалын шокташ. 1964 ийыште культпросветшколым пытармеке Озаҥ кугыжаныш консерваторийыш профессор Н.Г. Жигановын композиций классыш (ондакрак тунемын профессор А.С. Леманын) тунемаш пурен. Консерваторийым пытарыме деч вара Иван Николаевич культпросветшколыш пӧртылеш, но туныктышо семын. Кеч творческий паша лийын кӱчык, но чолга да лектышан. Тудо шочыктен шуко произведенийым симфонический оркестрлан, камер-семӱзгар да вокал музыкам. Тыгак тудо возен сеемым кок хореографический сӱретлан да латкок спектакльлан. Тӱҥ верым Молотовын творчествыштыже налын опера «Элнет». Тиде кокымшо марий национальный опера Э.Н. Сапаевын «Акпатыр» деч вара. Тудо возалтын С.Г. Чавайнын «Элнет» романже почеш операн премьерыже 26 Ӱярня 1971 ийыште Марий музыкальный театрыште эртен. Талантан марий семлызе Иван Молотов кумло кок ияш годымжо ӱмыр лугыч лийын.
Алатай
Алатай (Алатай, Алатаево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 98 еҥ (2001 ий), 87 еҥ (2014 ий).
Изи Ермучаш
Изи Ермучаш (Изи Йӓнчӓш; Малый Ермучаш) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Йӱксар ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 27 еҥ (2004 ий), 19 еҥ (2010 ий).
Суэц канал
Почмо годым каналын кужытшо 164 км ыле, да каналын келгытше 8 м. Икмыняр сайемдымаш деч вара, 2010 ийыште каналын кужытшо 193 км, келгытше 24 м, да каналын лопкытшо 205 м. Каналыште кум ыжаш: 22 километран йӱдвел шумаш канал, шке канал (162.25 км) да 9 километран кечывалвел шумаш канал.
Изи Олма
Верланыме вер
Мераҥсола ял деч 13 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
344
Кӧ колен
Категорий:344Категорий:IV курым
Кремль
*
Ӱлыл Памашъял
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Кабаксола (Юлсер кундем)
Верланыме вер
Чодыраял деч 0,1 километр йӱдвелне лийын шоген.
Литератур
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
4 теле
4 теле (4 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 338-ше (кужемдыме ийлаште — 339-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 27 кече кодеш.
Ачинск
Ачинск (Ачинск) - ола Российыште, Красноярск мландыште.
346
Кӧ колен
Категорий:346Категорий:IV курым
Вената (дуэт)
Мураш тӱҥалме нерген
«Кугарня» газетлан интервьюшто Вера ден Татьяна мураш тӱҥалме нерген тыге каласеныт:
Кылвер-влак
Категорий:Семлык тӱшка-влак Категорий:Марий Эл
Сурьяварман II
Сурьява́рман II — Камбоджан кугыжа (1113—1150). Категорий:Географий
347
347 ий — IV курымын ийже.
1432
1432 ий — XV курымын ийже.
Кугу Немдыж
Верланыме вер
Нужавлак ял деч 3 километр касвел могырно верланен.
Тойкан
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Могилёв вел
Важ-влак
*
Меркель, Аҥгела
Аҥгела Доротея Меркель (Angela Dorothea Merkel; ) — Немыч Элын Федерал канцлер.
350
350 ий — IV курымын ийже.
Пезмучаш
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште сӱрем тылзын 30-шо кечынже Кабаксола, Пезмучаш, Полатэҥер ялла ик илыме верыш ушненыт — Чодыраялыш. Пезмучаш ял Пезмучаш уремыш савырнен.
Литератур
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Китай
1949-ше ийыште китай калык республикын китай коммунист партий жап гыч толшо партий тӧрлаташ лаштык (КПК). Сила кнр председательжылан шотлалтеш Цзиньпина (2013 ий гыч). Тӱнямбал специалист-влак палемдат, Китай мо гынат, виян кушмаш экономике, авторитарный демократийын диктатура огыл уло да лиеш.
Койланур
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Лиссабон
Лиссабон (Lisboa) — Португалийын рӱдолаже.
Нужъял (Маскасола кундем, посёлко)
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Тошто Завод
Верланыме вер
Кораксола ял деч 1,5 километр тораште лийын шоген.
Пектеев, Василий Александрович
Важ-влак
Категорий:Марий Оньыжа-влак Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий режиссёр-влак Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий артист-влак Категорий:«Марий Элыште суаплыклан» орденын медальже дене наградитлалтше-влак Категорий:Йыван Кырла лÿмеш театр премийын лауреатше-влак Категорий:И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Кӱанэҥер
Кӱанэҥер мут ончыктен кертеш:
Сокаль
Категорий:Львов велысе олала
Таникеево
Таникеево (Таникеево) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кошпаево почиҥга
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Ямде лий (газет)
Эртымгорно
1-ше номерже 1 пургыж, 1933 ийыште 500 экземпляр тираж дене лектын. 1983 ийыште 50-ияш юбилеже лӱмеш Почетан чап танык дене палемдалтын. Кугу Ачамланде сар жапыште лекмым чарнен.
Кечывалвел Осетий
Категорий:Кечывалвел Осетий
Егоров, Виталий Логинович
Виталий Егоров, Лого (Виталий Логинович Егоров) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Ярансола ял — 2016, Йошкар-Ола) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо.
1447
Кӧ колен
Категорий:1447Категорий:XV курым
Вершинин, Валерий Иванович
Валерий Иванович Вершинин (, РСФСР Суас АССР, Камша кундем, Элнет ял) – марий йылмызе, шанчызе, кусарыше, В.М.Васильев лӱмеш Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше марий институтын кугурак шанче сотрудникше, Эстон Республикын 5-ше степенян «Маарьямаа Ырес» орденын кавалерже (2013).
Донецк Калык Республик
Категорий:Донецк Калык Республик
1984
Кӧ колен
Категорий:1984
Зотин, Владислав Максимович
Владислав Максимович Зотин (, Килемар) — российыйсе кугыжаныш пашаеҥ, Марий Эл Республикын кокымшо Президентше (1991-1997).
Кӱанэҥер (Агрыз кундем)
Кӱанэҥер (Ташлы, Каменный Ключ) — Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже верланыше Азёвский ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 247 еҥ (2002 ий), 238 еҥ (2012 ий).
Цхинвал
Категорий:Цхинвал Категорий:Грузийысе олала]]
364
364 ий — IV курымын ийже.
Тарту
Категорий:Тарту
Гоголь, Николай Васильевич
Кылвер-влак
Категорий:Руш серызе-влак
1451
Кӧ колен
Категорий:1451Категорий:XV курым
Филиппсола (Сӱзлэҥер ола шотан илем)
Верланыме вер
Мочалище посёлко деч 15 километр тораште лийын шоген.
Малайзий
Категорий:Малайзий
Шӱкшер
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Рейн
Важ-влак
Категорий:Немыч Элысе эҥерла Категорий:Нидерландысе эҥерла Категорий:Швейцарийысе эҥерла
Козловец
Верланыме вер
Марьино сола деч 11 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Гришковцы
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
370
Кӧ колен
Категорий:370Категорий:IV курым
1457
Кӧ колен
Категорий:1457Категорий:XV курым
Ливан
Категорий:Ливан
Грузов, Леонид Петрович
Руш да марий йылмым шымлымаш паша
Шымлымаш докторлык диссертацийын негызышкыже савырнен. Темыже – «Марий йылмын исторический фонетикыже». Тудым 1967 ийыште Ленинград университетыште филологий да эрвел факультет-влакын Ученый советыштышт сайын арален. Кок ий гыч '''«Историческая грамматика марийского языка. Введение и фонетика»''' лÿман вуз учебникым савыкта.
Пашаже-влак
1956 1957 1958 1959 1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1993 1994 1995
Йӱксар казна пӧрт
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Вена
* Категорий:Миллионер-олала
Поташ почиҥга
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Емельянов, Максим Семёнович
Максим Емельянов (Максим Семёнович Емельянов) (, РСФСР, Марий автоном область, Шернур кундем, Кожласола ял —, Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1975).
Матвеев, Владимир Владимирович
Паша (журналистике)
2012-шо ий гыч - сем редактор;
Тячев
Категорий:Закарпатье велысе олала
Теле (тылзе)
Теле тылзе (декабрь) — идалыкын латкокымшо тылзыже. Тугак, Чатлама тылзе, Кугу шыл тылзе (Имне тылзе), Изи кырлас тылзе.
Гаврениха
Верланыме вер
Кулаково сола деч 7 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Исай
Верланыме вер
Шернур ола сынан посёлко деч 1 километр йӱдвел могырно Сердыж эҥерын шола серыштыже верланен.
Деревяшкин, Николай Михайлович
Илыш корныжо
Тӱҥалтыш школым тунем пытарымеке, Арбан Краснококшайскысе шымияш школышто шинчымашым пога, тыге искусство дек утларак лишемаш у йӧн лектеш. Школышто тунеммыж годымак театрыш корным такырта, С. Чавайнын, М. Шкетанын пьесышт поеш шындыме спектакыльлам шӱм вургыжын онча. Шымияш школым тунем лекмек, Н. Арбан театр пеленсе декоративный мастерскойыш художникын полышкалышыжлан пашам ышташ пура.
Ешыже
Николай Арбан кресаньык ешеш шочын-кушкын. Аваже, Мария Дмитриевна, лудын, возен моштен огыл. Ачаже, Михаил Гаврилович, ныл классым тунем пытарен гынат, шуко книгам лудын, йомакым, илыш гыч оҥай историйым шарнен каласкален, мланде пашам шуктен илен. Икымше империалист сӧйыштӧ лийын. Нунын индеш йоча гын кум икшыве: Николай, Ольга, Лидия – илыше кодыныт. Ӱдыр-влак аваштлан шудым солаш, тӱредаш полшеныт, сурт кӧргӧ сомылкам ыштеныт, Николай мӧр погаш, кол кучаш коштын, Ошла эҥер воктен турня-влакым эскераш йӧратен.
Сылнымут корныжо
1953 ийыште «У муро» музыкальный комедийым возен. Пьесыште тӱшка озанлыкыште у ден тоштын кучедалмыштым сӱретлыме.
Ошландер
Кылвер-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Парат кундемысе илымверла
1461
1461 ий — XV курымын ийже.
Лебедевка
Лебедевка (Лебедевка) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
159-ше квартал посёлко
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Тошто Йӱледӱр
Тошто Йӱледӱр (Старый Юледур) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Шӱдымарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 282 еҥ (2005 ий), 249 еҥ (2010 ий).
1997
Кӧ колен
Категорий:1997
380
Кӧ колен
Категорий:380Категорий:IV курым
Копонъял
Копонъял (Копонал, Когаркино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йошкар Юл ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 141 еҥ (2001 ий), 137 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Кулаково сола деч 2 километр кечывалвел могырно верланен.
Вочарма (Поранча кундем)
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ перм-угор «Вочар» кок ужашан «воч» лудо да «ар» вӱдкорно гидроним гыч лектын. «Вочар» мутым олык марий йылимыш лудан эҥер манын кусараш лиеш. Тывеч «Вочарма» — лудан эҥер воктен верланыше ял лийын лектеш.
Кыргызстан
110 налме вер-калыкчот шотышто тӱняште[b]. 6 ноябрь 2015 25 шочын-миллионло гражданлан Каҥашымаш.
ООН литературын членже лиеш, СНГ, Евразийысе экономике ушем, организаций нерген договорым тӱшка лӱдыкшыдымылык, Шанхайысе организаций-влакын пырля пашам ыштат, пырля исламысе организаций, кугыжаныш организацийлаш тюрк, ТЮРКСА.
1464
1464 ий — XV курымын ийже.
381
Кӧ колен
Категорий:381Категорий:IV курым
Теле Самырыктукым Олимпий модмаш - Лозанна 2020
Теле Самырыктукым Олимпий модыш-влак Лозанна 2020 (2020 Winter Youth Olympics,Jeux olympiques de la jeunesse d'hiver 2020).