cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
У Стройко хутор
У Стройко кутыр (Посёлок Новая Стройка) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Ангулоа
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Юлъял (Яраҥ кундем)
Верланыме вер
Яраҥ ола деч 15.3 километр (17 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Опалик
Опалик (Опалиха) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Сычи
Верланыме вер
Марково ял деч 6 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Тотыер
Тотыер (Кугу Тотыер; Тот-Ер) — Марий Элыште ер. Тудо Морко кундемыште. Марий Чодыраште верланен.
Этимологий
Ерысе лӱм «тото» да «ер» мут-влак гыч.
Категорий:Марий Элысе ерла Категорий:Морко кундем
Циклопогон
Циклопогон (Cyclopogon) – Orchidaceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 80 тӱрлӧ кож еш уло.
Самарканд
Категорий:Самарканд
A (латин тиште)
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Йӱд
Важ-влак
Категорий:Астрономий Категорий:Жап
Берегомет
Берегомет (Берегомет) — Украиныште Черновцы велыште Вижница кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 7 647 еҥ (2021 ий).
Цветково
Эртымгорно
1958 ийыште Цветково ял Савер ял деке ушалтын.
Кужыер
Кужыер (Куж-Ер, Долгое) — Марий Элыште ер. Тудо Морко кундемыште. Марий Чодыраште верланен.
Категорий:Марий Элысе ерла Категорий:Морко кундем
Першотравенск (Житомир вел)
Першотравенск (Першотравенськ) — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 3 452 еҥ (2021 ий).
B (латин тиште)
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
460
Кӧ колен
Категорий:460Категорий:V курым
Ямбердов, Иван Михайлович
Литератур
Категорий:Марий сӱретче-влак Категорий:А.В. Григорьев лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Пактай
Пактай (Пактаево) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 43 еҥ (2005 ий), 50 еҥ (2010 ий).
Опалик выселке
Верланыме вер
Ӱштымбал ял деч 5 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Гомель
Гомель (Гомель, Гомель) — ола Белоруссийыште.
Софронов Ваштаршу
Софронов Ваштаршу (Васташуй Софронов) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Вишневский, Семён Алексеевич
Илыш корныжо да творчествыже
Иктым шарне, эргым, тый эртак:
Южо еҥ пасум гына эрта,
«Коден кӱтӱм, каяш Йошкар-Олашке латкуд ияш йоча мый тарванем»
Рвезе, шочмо ялжым коден, первый гана тора корныш лектеш, садлан ойырлашыжат куштылго лийын огыл: Ял мучашке лектын шумо годым
Сар да поэзий. «Тышакын кодын рвезылык жапем»
Шарнем: кум шӱдӧ утла меҥгым луман корно дене ошкылна. Вачым вещмешак, патрон, гранат ден винтовко шупшыт. Кече чотрак ырыкташ тӱҥалынат, лум вола, каяш йӧсӧ. Тыгай годым командирын поро шомакше эм деч коч кӱлеш. Лейтенант шкежат ноен, туп-ваче чылт пӱжалтын, гимнастерко могыр воктен пижын гынат, салтак-влаклан полшаш вийжымат, мастарлыкшымат ок чамане, тӱрыснек пуа. Иктылан тамакым пӱтыра, весылан портышкемым кугурак дене вашталта, а чылалан почеламутым лудеш, сылным, куандарышым: шочмо эл, ава, йӧратымаш нерген. Салтак-влак нойымымат мондат, кужу корнат эре кӱчыкемеш.
Кокымшо ужаш «Фронтышто» маналтеш. Тыгай лӱманак почеламутышто поэт салтакын кужу корныж нерген ойла: запад велке, Рига, Таллин вошт лекман кугу сеҥымашке. Поэт тыгак тудын семынак фронтышто кредалше М.Калашников, М.Казаков, В.Чалай, В.Элмар, И.Пайдыганов йолташыже-влакым чапландара, айдемын чон моторлыкшым почын ончыкта.
1944 ийыште С.Вишневский «Шӱмем ӱжеш» поэмым воза. Тиде кум ужашан изи гына поэме. Тушто автор войнан мучашдыме нелылыкшым ончыкта, совет салтак-влакын шочмо-элым йӧратымыштым, тушман дене кредалмаште пеҥгыдылыкыштым сӱретла. «Шӱмем ӱжеш» поэме 1946 ийыште лекше тыгаяк лӱман сборникыш пура. Тусо почеламут-влакат тӱҥ шотышто сар жапыште возалтыныт. Нунын коклаште «Почын веле шуктышым окнам», «Ленинград ӱмбалне йӱд», «Мардеж балладе – поснак ойыртемалтыт.
Чарныде ончен шогем, - манеш салтак. Вет тудо Ленинградым арала!
Тыныс илыш
Сборникыш тӱҥ шотышто лирика сынан почеламут-влак пуреныт. Автор шочмо эл, пӱртӱс нерген воза, тиде сӱретым айдемын илышыж дене кылда. Мутлан, ош куэ нерген почеламутым шуко поэт возен. Но С.Вишневский тиде темым шке семынже почын. Тудын куэже рвезылыкым, первый йӧратымашым шарныкта: Кӧм от вашлий рвезе годым, таҥем, Кушто ок лий йолташет? Но кӧм-гынат утларак пагален, Жап эртымек шарналтет. («Ош куэ») Поэт еҥ-влакын шӱм-чон моторлыкыштым, нунын поро кумылыштым почын ончыкта. Тидын нерген «Тыйын лӱмеш» да моло сборниклашкат пурышо почеламут-влак ойлат.
Михаил Сергеев. Сеҥымаш дене пӧртылын салтак
Кажне серыш кӱчыкын возалтын. Ой-влакат кӱчык да раш лийыныт. Тул коклаште кужун возаш жап уке улмаш.
13 июль. Мемнан часть-влак Днепр эҥер гоч вончаш тӱҥальыч. Тушман Бобруйск ола век чакна. Ме икмыняр ялым сеҥен нална. Фашнст-влакын авиацийышт пытыды­мын бомбитла, пеш шуко бомбым переправа умбак кышка. Южо бомбыжо мемнан деч тораштат огыл пудештылеш. Бомба пудештме дене мланде чытырна, ӱп шогалеш... Но переправым шалатен ышт керт...»
Кугу сарын первый кечыштыже ятыр нелым чыташ логале» («Марий коммуна», 1980 ий, 18 июнь)
Вара тиде сӱрет теве кузе молемын. Кок йошкарармеецым немыч самолет гыч ужын шуктеныт. Тудо ӱлыкак волен, пулемет гыч лӱйкалаш тӱҥалын. Йошкарармеец-влак корно кок веке шылын утленыт. Тунам самолет кӱшкӧ кӱзен каен. Вишневский ден Болтянский уэш корныш лектыныт да куржаш тӱҥалыныт. Тушман самолет гыч тидым адакат ужын шуктеныт да, волен, лӱйылташ тӱҥалыныт. Куржшо-влак тиде ганат кок веке шылын утле­ныт. Самолет лӱйылтын да уэш кӱзен каен. Тунам кок бо­ец, корныш лектын, уло кертмын уэш куржын. Ужыт, са­де фашистет адакат нунын ӱмбак вола. Пеш ӱлык волен, но ынде лӱйкален огыл. Патронжо пытен улмаш, очыни.
Сар корно Семен Вишневскийлан кӱчык лийын огыл. Шуйнен тудо 1942 ийыштат, 1943-ыштат. 1943 ий 31 октябрьыште колтымо серышыште Семен Алексеевич, ик землякшым шарналтен, тыге палемден: «... Йошкар Шӱдыр орденым налын. Тудо, мемнан Родиным аралыше бо­ец, оккупант-влакым чулымын кыра. Западыш тудо корно денак кая, кудо корно дене мылам шинчавӱд йӧре 1941 ийыште чакнен каяш пернен...»
Артиллерист Вишневский Западный, Северо-Западный, Кумшо Белорусский фронтлаште кредалын. Ленинград олам арален. Тудын боевой корныжо Восточный Пруссий марте, 1945 ий январьыште нелын сусыргымешкыже, шуй­нен.
—  Немедленно к своим орудиям! — шоктыш полковникын йӱкшӧ.
Сар ийлаште шуко почеламутым возен. Муын жапым «Шӱмем ӱжеш» поэмыланат. Тиде кугурак поэтический произведений мучаште авторын чумыр шонымыжо коеш: Родина! Чылалан
Тыйым нигӧлан! Тылеч вара творчествыже ий гыч ийыш пеледын. Тыныс ийлаште эше коло наре сборникым луктын. 1970 ийыште Марий АССР-ын калык поэтше почетный лӱмым пуэныт.
Изи Кемсола
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Пивлат
Ял лӱм
Яллан негызым «Пивлат», «Пибулат» лӱман еҥ пыштен.
Лёвино
Лёвино (Лёвино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Литератур
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Лидывуй (Пайскурык ял шотан илем)
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Тумер (Морко кундем)
Верланыме вер
Семисола ял деч 5 километр йӱдвел могырно верланен.
Дубовая пристань
Дубовая пристань (Пристань Дубовая) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Шушманка
Верланыме вер
Козиково посёлко деч 14 километр эрвел могырно верланен.
Шернур
Эртымгорно
Негызым 1749-ше ийыште Макарово ялыште пыштыме. Черкым чоҥымеке, ялым Благовещенский селаш кусарыме. Шернур волостьын рӱдыжӧ лийын. 1811-ше ийыште 167 еҥ илен. Черкым чоҥымеке, ял койын кушкаш тӱҥалын. Перепись годым тыгай Марий фимилий-влак архивеш кодын: Токсыбай, Пибулат, Пияндык, Чиндубай, Очибай, Очей, Паим, Аптыл, Ситыган. Шернур Йошкар-Ола деч йӱдвел-эрвелке 89 километр тораште верланен. 2005-ше ийлан 9100 еҥ ила.
Ончылсола
Верланыме вер
Какшамарий ял деч 22 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Цимбидиелла
Цимбидиелла (Cymbidiella) – Orchidaceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Мадагаскарын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 3 еш куэ уло.
Коми Республик
Йӱдвелне - Ненецкий автономный округ да Архангельск вел дене, эрвелне - Тюмень вел дене, кечывалвелне – Хант-Манси автоном йырвел, Свердловск вел, Пермь край, Киров вел дене.
Кушкыл
Тундраште пушеҥге-влак огыт куш, тӱҥ шотышто моко, лишайник, шуко ияш шудо кушкеш, карлик куэ (карликовая береза), йӱдвел вӱдуа (полярная ива), багульник вашлиялтеш. Чодыра-тундрышто (лесотундра) тундра кушкыл-влак дене пырля эше сибирьысе кож, куэ, лиственница кушкыт. Чодыра-тундра чодырашке, а вара тайгашке савырна. Чодыра ужашыште кож, пӱнчӧ, кедр, писте-влак тӱҥ шотышто кушкыт.
Эртык
Кокласе курымлаште коми калыкын мландыже Новгородысо республикын кид йымалныже лийыныт, XV курымышто Москосо княжествыш пуреныт. Тӱҥ шотышто янлык коваштым тышеч наҥгаеныт. Йӱштӧ игече шогымылан да корно уке улмылан кӧра ты верыште калык шагал илен. XVIII курымышто Ухта эҥерыште нефтьым лукташ тӱҥальыч.
Шеледымаш
5. Ухта
16. Тройчын-Печоро кундем
Якайсурт
Эртымгорно
1977 ийыште Якайсурт ял Кужэҥер ола сынан посёлко деке ушалтын.
Шеклянур
Верланыме вер
Кыдал Озакъял ял деч 3 километр йӱдвел могырно верланен.
Чумбылат
Илыме корно
Латкокымшо курым тӱҥалтыште, Виче кундемысе кугезе марий мландште, Кукарка лӱман карманым чоҥен шогалтеныт. Калык Онжылан Чумбылат лӱман талешкым сайлен да моткоч кугун ӱшанен, пагален илен. Шочмо тукымжо дене ӱмырешлан чеверласаш жап толын шумеке, тудым курык серысе сылне вер-шӧреш тоеныт. Тукымжым арален кодаш тыршымыжлан, виян да чолга улмыжлан Оным калык шке юмыжлан шотлаш тӱҥалын. Неле жапыште кугезына-влак курыкыш толыныт да осал тушман деч пыдал налаш, порылыкым да тыныслыкым Курык Кугыза деч йодыныт. Кава деке нӧлталтше Шнуй курыкым тачат Ош Поро Кугу Юмо деке эн лишыл верлан шотлат.
Шарнымаш йӱла
Тудын лӱмжӧ кумдан шарлен да ятыр марий-влак тудлан кумалыныт. Тыгодым тӱрлӧ семын лӱмденыт: Лемде Курык кугыза, Курык ӱмбал керемет, Кугу еҥ. А утларакше тудо Курык кугыза лӱм дене палыме. Чумбылат манме умылымаш — тиде курыклан кумалме йӱла. Тыгеракак йоҥгалтше лӱман он-влак моло калыкынат улмаш. Мутлан, тыгай курык Юмо-влак улыт: Индийыште — Шамбала, Кокла Азийыште — Джамбул, Мордва мландыште — Чампас да молат.
Курыкысо Кугу кӱм пудештарымашын амалже XIX курымын 20-шо ийла мучаште марий-влак коклаште кӱсотышто кумалмаш моткоч кумдан шарлен. Мутлан, 1827 ийыште Чарла уезд, Морко кундемысе Варангыш ял воктене марий-влак кугу шыже кумалтышым эртареныт. Тушко 4 000 утла еҥ погынен. А ик ий гыч, 1828 ийыште, Шернур вел Купран кӱсотышко кумалаш 3 000 утла еҥ кумалаш толын. Тыштыже 134 тулолмо лийын, 99 тӱрлӧ вольык да куйыквусо дене 99 онаеҥ кумалын.
Марий Сенде
Марий Сенде (Мари-Сенда) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Кастрен, Матиас Александр
Кастренын возымо кугу пашаже-влаклан шотлыман самоед йылме дене грамматикым да Калевалан швед йылмышке кусарымым, нуно коктынат чыла могырымат кугу культурлык паша-влак лийыныт. 1850 ийыште Хельсинкисе университетыште финн йылме дене икымше профессорым сайлыме годым М. А. Кастреным тиде должностьышко ойыреныт. Хельсинкисе университетын профессоржо 1851. Тудын финн мифологийым кучылтман лекцийлаште Алексис Киви "Куллерво" пьесыжлан поян материалым муын.
Семлызе
Семлызе (compositor «чоҥышо», «погышо») — семым возышо веле огыл, сем композицийым чоҥышо айдеме. Вет семым возымо годым сем теорийым шотыш налыт, тушто шке правиле-влак улыт. А семмастар семым шокта гына. Тугеже семлызым семмастар лӱмдаш лиеш. Семлызе пашам шукташлан гармоний, полифоний, оркестровкым палыман; иктаж могай семӱзгар дене шоктен моштыман, мутлан фортепиано дене (фортепиано сем шижмашым саемда, пашаште полша). Тиде семӱзгарын кумда диапазонжо неле партитур-влакым йоҥгалтараш йӧным пуа. Импровизаций моштымаш у сем-влаклан шочаш йӧным пуат. Опытым погымо дене семлызе-влак тӱрлӧ жанрыште ик семын сайын пашам ыштен кертыт. Классик-влакын семыштым шымлыме годым семлызын шке сем йылмыже, возымо ойыртемже шочеш.
Кугу Агытан
Верланыме вер
Калтаса сола деч 22 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Лопаш
Верланыме вер
Рушэҥер ял деч 3 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Веденьевск
Веденьевск (Веденьевск) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Гусева, Элина Витальевна
Илыш корныжо
Тыгай проектлаште участвоватлен: «Терминологические словари на национальных языках для общеобразовательных школ в регионах проживания финно-угорских народов Российской Федерации» (2010-2011 ийла, регионысо координатор да исполнитель); «Англо-марийский электронный словарь» (2011-2013 ийла, Австрий шанче фондын полшымыж дене тÿнямбалсе проектын регионысо координаторжо да исполнительже); «Гендерная репрезентация марийской этнической идентичности: язык, фольклор, литература» (2014-2016 ийла, РГНФ, исполнитель).
Керчь пелотро
Географий
* Категорий:Украинысе пелотрола
Надаль, Рафаэль
Рафаэль Надаль Парера (Rafael Nadal Parera, шочаш Июнь 3 Куд ик тӱжем индешшӱдӧ кандашле — википедий Манакор, Балеарский отро) — испан тигр, нылымше верым айла рейтинг ATP.
Орехово (Шернур кундем)
Верланыме вер
Чылдемыр ял деч 1 километр кечывалвел могырно верланен.
Камышин
Камышин (Камышин) — ола Волгоград велыште.
Кижвелур Кедилиаппар Ковил
Килвелур Кедилиаппар Ковил (கீழ்வேளூர் கேடிலியப்பர் கோயில்) Индийыште, Тамилнадыште, Нагапаттинам кундемышто Килвелурышто Индуизмын храм. Верын исторический лӱмжо Тхирукижвелур. Храм Шива Юмон уло, храмын тӱҥ Юмо Кедилиаппар манифестацияште мулавар уло. Шива Юмон ватыже Парвати (тыгак Ванамулай Амман лӱмжо уло).
Изи Чирки
Изи Чирки (Малые Чирки) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1961 ийыште ӱярня тылзын 27-ше кечынже Изи Чирки Ӱлыл Чирки, Покшел Чирки, Кӱшыл Чирки ялла дене пырля ик пырляштарыме Чирки ялыш савырненыт.
Пуштык
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Руш Нольдӱр
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Веркан
Верланыме вер
Ӱшнӱр сола деч 1 километр касвелне лийын шоген.
Нужъял лесничестве
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Вӱдушык
Категорий:Вӱдушыкла
Пильна кундем
*
Швейцарий
Ссылки
Категорий:Швейцарий
Афин
* Категорий:Миллионер-олала
Вад кундем
Вад кундем (Вадский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Вад.
Важык
Важык (сажень) — кужытым висыме тошто руш единица.
Почиҥга (Грак кундем)
Йылме
Марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Аршын
Тугак ончо
Категорий:Кужытым висыме единица-влак
Ида-Вирумаа
Ида-Вирумаа (Ida-Virumaa) — Эстонийын ужашыже.
Наманган
Наманган (Namangan) — ола Узбекистаныште, Наманган велын рӱдолаже.
474
Кӧ колен
Категорий:474Категорий:V курым
Швеций
Швеций (Sverige [свӓрйе]) — Европысо эл.
Швеции йÿдвелан европаште вераҥдеш. 9 милион эҥ тыгерак илыт. Швеций имне вÿтлык демократийм уло. Стокгольм швецин рÿдолаже уло. Вес ола-шамыч швециште Мальмё, Гётеборг да Уппсала авалыт. Шведла аҥгличанла да немычла увертароныт ыле. Шведаныште адак пеш сай корно-шамыч мом пеш эффектанысыште уло.
Белая Криница (Житомир вел)
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Тыныки Родо
Верланыме вер
Кугэҥер ял деч 0,5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Кӱшыл Чаранур
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Алтай мланде
Категорий:Алтай мланде
ASCII
Луан цифрым, латин да вес алфавит-влакым, чарналтыш ден виктарыше палым кончыкташлан стандартле кодировко. Эн ондак тудым 7-битаным ыштыме, вара 8-битан байт шарлымеке, 7-битан ASCII-м 8-битанын пелыжлан шотлаш тӱҥалыныт.
Нурсола (Шернур кундем)
Нурсола (Нурсола) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 61 еҥ (2005 ий), 78 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Чылдемыр ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
477
Кӧ колен
Категорий:477Категорий:V курым
U (латин тиште)
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
V (латин тиште)
V, v — латин тиште. 22-шо тиште тиштер-влакыште.
Мыгылшӱй
Мыгылшӱй (Ciconia) — кайык.
0 ийла
Кӧ колен
Категорий:0 ийлаКатегорий:I курым
Вакуленчук (ола сынан посёлко)
Вакуленчук (Вакуленчук) — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 800 еҥ (2021 ий).
Шорыкйол (тылзе)
Негыз
Категорий:Тылзе
Серызе
Негыз
Категорий:Профессий-влак
Сидоров, Ефрем Сидорович
Ефрем Сидоровичын моло поэт-влак деч ойыртемже
Ленинград
Могай чолга шинча улмаш тÿняште… Епрем Содоронын возымыжо иктöр акан огыл. Логалеш кукшо строкат, яра лозунгат. Тидлан öраш нимолан, вет нунын деч нылле ий ончыч веле огыл, тачат утлен огеш керт южо поэт.
Дмитриев, Виталий Сергеевич
Илыш корныжо
В. Дмитриев-Ози – 5 почеламут да басне сборникын авторжо. Россий писатель ушемыште 1999 ий гыч. Тудын икымше почеламутлаже да кум басньыже «Висвис олык» (1999) сборникыш пуреныт. Басне циклже «Локама вондер» (1991) сборник гыч тÿҥалын, варарак«Локама пеледыш» (1997) да «Локамаште – мӱкш» (1990) сборник-влак лектыт.
Йылме код-влак
ISO 639
Шукырак 2-йӱкпалан код-влак вес классификаторыште кучылтмо код-влак дене келшен толат, мутлан:
Шӱм
Шӱм — айдемын але янлыкын илтарманже.
Кудымкар
Кудымкар (Кудымкар, Кудымкар) — ола Российыште, Пермь мландыште, Пермь Коми автоном йырвелын рӱдыжӧ.
Арахнис
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Карасъер чодыра участок
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Викиувер: Марий Элым вуйлатыше вашталтын
1.Марий Эл Республикым Вуйлатыше А.А.Евстифеевын кумылжым шотыш налын, тудым отставкыжым приниматлаш.
Y (латин тиште)
Y, y — латин тиште. 25-ше тиште тиштер-влакыште.
Изи Лӱльпан
Верланыме вер
Нужъял посёлко деч 1 километр касвел могырно верланен.
Руш Шолэҥер (Марий Тӱрек кундем)
Руш Шолэҥер (Русский Шолнер) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 11 еҥ (2010 ий).
Пэлдэш
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Чубарев, Олег Владимирович
Важ-влак
Категорий:Руш серызе-влак
Лаврентьев, Гурий Иванович
Гурий Иванович Лаврентьев (, Марий автоном область, Морко кундем, Семисола ял - ) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче доктор (1994), профессор.
20 ийла
20-ше ийла — I курымын кумшыжо, 20 ий гыч тӱҥалеш 29 ийыште мучашлалтеш.
Марий Элысе эҥерла
Эҥерла Марий Элыште:
Юзыкайн, Эрик Алексеевич
Эрик Юзыкайн (Эрик Алексеевич Юзыкайн) — тӱвыра да мер пашаеҥ, М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын вуйлатышыже (2018 - кызыт марте).
Викиувер: "Марий Эл" ГТРК-м у вуйлатыше куча
«Кидшер» интернет-журналын сайтыштыже лудаш Категорий:Викиувер
Довбыш
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Ловозеро
Ловозеро (Ловозеро, килдин-саамла Луяввьр, Luujärvi) - ял Российыште, Мурманск велыште.
Шӱргӧ
Шӱргӧ — айдеме вуйын ончыл могыржо.
Одалан
Кылвер-влак
Категорий:Тын
Монино
Мо́нино — Моско областьысе Щёлково оласе окрыгышто улшо ола шотан посёлок.
488
488 ий — V курымын ийже.
Шиматонский казна пӧрт
Шиматонский казна пӧрт (Казенный дом Шиматонский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Визымъер посёлко деч 6 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Сокольный
Верланыме вер
Какшамарий ял деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шога.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемисе илымверла
Ча тамга
''Дмитриев В.С. Мундыра. Этимологий повесть. Медведево, 2012. с.59-61.''
Барбоселла
Барбоселла (Barbosella) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20 еш куэ уло.
Мераҥ ял
Мераҥ (Ҡуян) (Коя́ново) – Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше Калегино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 226 еҥ (2002 ий), 222 еҥ (2009 ий) , 184 еҥ (2010 ий).
Изи Шӱкшан
Верланыме вер
Бураево сола деч 20 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Гайфулла почиҥга
Гайфулла почиҥга (Гайфуллино) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Диброва (ола сынан посёлко)
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Оврашнур
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Петухово (Ӱштымбал ял шотан илем)
Петухово (Петухово) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Газель-дама
Категорий:Янлык
Хорошавинский
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Софий
Софий (София, σοφία — «усталык», «ушлык» гыч) — ола, Болгарийын рӱдолаже.
494
494 ий — V курымын ийже.
Лужалу
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кучко
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Мокшэҥер
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Горбачево (Россоны кундем)
Горбачево (Гарбачэва) — Белоруссийыште Витебск велыште Россоны кундемыштыже верланыше ял. Калыкчот: 287 еҥ (2021 ий).
Меденичи
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Мордовий
Рӱдола — Саранск.
498
498 ий — V курымын ийже.
Ӱлыл Пынгелъял
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Чемышев, Андрей Валерьевич
Илыш корныжо
Андрей Чемышев 1970 ийын сӱрем тылзын 6-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Кугу Мушко ялеш шочын. Ял школым пытарымек, Санкт-Петербургыш куснен, тушто военный училищыште тунемын да радиосвязь специальность дене пашам ыштен.
Кугу Шӱкшан
Кугу Шӱкшан (Большешукшаново) – Российыште Пошкырт Элын Бураево кундемыштыже верланыше Ванышевский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 229 еҥ (2002 ий), 229 еҥ (2009 ий) , 188 еҥ (2010 ий).
Студеный Ключ
Эртымгорно
1940 ийыште кылме тылзын 27-ше кечынже Студеный Ключ хутор Ӱлыл Чаранур ден Кугу Чарнур ялла дене пырля ик пырляштарыме Кугу Чарнур ялыш савырненыт.
Лебедевский
Лебедевский (Лебедевский) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 14 еҥ (2002 ий), 5 еҥ (2010 ий) , 10 еҥ (2014 ий).
Das Ich
Кылвер-влак
Категорий:Семлык тӱшка-влак
Студеный Ключ
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Президент сайлымаш Российыште (2012)
Россий Федерацийысе Президент сайлымаш — пӱтынь российысе сайлымаш 4 Ӱярня 2012 эртаралтын.
Клястицы
Литератур
Категорий:Россоны кундемысе илымверла
Кугу Нурмо
Верланыме вер
Тошто Торъял сола деч 6 километр кечывалвел могырно верланен. Ял воктене Нурмо эҥер йоген эрта.
Александрий
Александрий (الإسكندريه — al-’Iskandariya, масри اسكندريه — Eskendereyya, Ἀλεξάνδρεια, Ⲣⲁⲕⲟⲧⲉ — Rakotə) — ола Египетыште.
Шехурдино почиҥга
Шехурдино почиҥга (Починок Шехурдино ) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Красный Мост
Красный Мост (Красный Мост) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше посёлко. Красный Мост ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 273 еҥ (2004 ий), 260 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Килемар ола сынан посёлко деч 32 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Воскресенский
Воскресенский (Воскресенское) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 20 еҥ (1991 ий), 8 еҥ (2010 ий).
501
501 ий — VI курымын ийже.
Таут
Таут (Таутово) – Российыште Киров велын Кӱльмӱж кундемыштыже верланыше Вихарево ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 88 еҥ (2002 ий), 74 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Кӱльмӱж кундемысе илымверла
Кыржавож почиҥга
Кыржавож почиҥга (Верхний Киржевож) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Люперсола
Верланыме вер
Памашсола ял деч 4 километр касвелне лийын шоген.
Таиландыште Индуизм
Король Рама I Дэвастхан храмым 1784 ийыште ыштышым.
2 идым
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 2 кечынже колышо-влак
150 ийла
Кӧ колен
Категорий:150 ийла Категорий:II курым
Пактайсола
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 6 километр йӱдвел могырно верланен.
Кугу Болдино кундем
*
Васильевка
Васильевка мут ончыктен кертеш:
Шыжа (тылзе)
Шыже пагытын кокымшо тылзыже.
Дзерен
Дзерен (Procapra gutturosa) – Моҥгол Элын Bovidae йамагатын гыч кугу янлык.
504
504 ий — VI курымын ийже.
Бипиннула
Бипиннула (Bipinnula ) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 10 еш куэ уло.
Овдасола (Морко кундем)
Географий да пӱртӱс
Ял пелен Карман курык верланен. Ял йыр икмыняр пӱя уло. Ял воктенсе олыкыште йоча-влак футболла модыт.Ял воктен кугу корем уло.Пашкан корем маналтеш. Тиде коремыште мӧрым погат. Кечывалвелне олык-влак верланеныт.
Тектэҥер (Марий Тӱрек кундем)
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Пиштерсола
Пиштерсола (Ияродо) (Пиштерсола) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Парсаево
Ял лӱм
Яллан негызым «Парсай» лӱман еҥ пыштен.
Йомак-влак
Йомакын шарлен толмо йöнжö (бытованийже) тÿҥ шотышто марий калыкын илышыже, озанлык пашаже да йÿлаж дене кылдалтын. Шорыкйол пайрем деч посна тÿшка калыклан йомакым колтымо вер семын XIX курымышто чодырам руымо да шолым волтым годым каныме пöрт (зимовко) лийын. Шолым волташ эҥерын ий деч эртаралтмекыже тÿҥалыныт. Марий йÿла почеш шошо йомак колтымо жап лийын огыл. Туге гынат бурлак-влак кужу жапын мöҥгышт деч мÿндырнö, эреак серыште але вÿдыштö лиймышт дене, шкеныштын яра жапыштым муро да йомак дене сöрастареныт. Тыге нуно, калык йÿла традицийым пудыртен, йомак колтымо жапым кумдаҥденыт. Эше тидымат палемденыт, чодырам руышо да шолым волтышо артель-влак пеленышт лÿмын мастарын йомак ойлышо еҥым налыныт. Тудлан неле пашам ыштыктен огытыл, йомакчын тÿҥ сомылжылан каныме годым йодмо почеш тÿрлö оҥай йомакым каласкалымаш шотлалтын.
Марий йомак шуко тÿрлö сюжетлан да сюжет корнылан поян. Тиде калыкнан тÿрлö кундемлаште илымыже, пошкудо калык-влак дене вашкылже да ойыртемалтше озанлык пашам шуктен шогымыж дене кылдалтын. Мутлан, курыкмарий-влак, мланде паша деч посна, садым куштеныт, экономике да тÿвыра шотышто чуваш калык деке лишыл лийыныт. Морко вел марий-влакын озанлык илышыштышт чодыра паша кугу верым налын шоген, Озаҥ дек лишыл улмыштлан кöра татар калык культур нунын илыш-касышкышт ятыр шыҥен. Шернур марий-влак тÿҥ шотышто мланде пашам ыштен иленыт да вес калык денат (татар, чуваш) кылышт лушкыдырак лийын. Эрвелмарий-влак коклаште гын, мöҥгешла, пошкудо-влакын (татар, пошкырт, удмурт) культурышт кугу верым налын. Тидлан кöра марий калык ойпогыш нунын фольклорышт гыч шуко сюжет пурен да марий йомакым ятырлан пойдарен.
Губино (Морко кундем)
Губино (Губино) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Петровский сола деч 8 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
509
509 ий — VI курымын ийже.
Тузло (отро)
Категорий:Крымын географийже
Пижай почиҥга
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Шепетовка
Шепетовка (Шепетівка) — ола Украиныште Хмельницкий велыште. Шепетовка кундемын рӱдерже. Калыкчот: 41 189 еҥ (2021 ий).
Горная Поляна
Горная Поляна (Горная Поляна) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Роҥго ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 50 еҥ (2002 ий), 49 еҥ (2010 ий).
Зборов
Категорий:Тернополь велысе олала
Ефремов, Тихон Ефремович
Сылнымут орлаҥге
Маробпомголын пашаеҥжылан яллаште шучко деч шучко сÿретым ужаш пернен. Тиде ужмо-колмыжым шарнен, варарак «Шужен ий» ойлымашым воза. 1922 ий. Теле рÿдö. Кочкаш нимат уке. Емелан ватыже, ÿдыржö, аваже шужен колат. Ачаже кÿчаш лектын кая. Ярныше Емела, нигуш пураш öрын, колышо ÿдыржын капшым ужашын-ужашын шолтен кочкеш. Шкеже путырак йöслана, ÿдыржым чаманен шортеш…
Арам титаклымаш
Тиде ийынак ноябрьыште РКП(б) Чарла кантон Ефремов нерген сай характеристикым пеҥгыдемда. Тушто тыге палемдыме «Ячейке могырым замечаний лийын огыл. Погынымашлашке эреак коштеш…». Тыгодым партий членыш кандидатын ончыч поплан шогымыжым ушештараш монден огытыл.
Партколлегийын пунчалыштыже ик фактше гына чын: Ефремов 28 ий духовный лӱман (дьякон да священник) лийын. А чыла молыжо манеш-манеш негызеш возалтын. Тиде пунчал яндар чонан еҥым кÿдырчö рашкалтыме гай перен: «Партийыш случайно логалше Т. Е. Ефремовым ВКП(б) членыш кандидат гыч лукташ. Амалже: священник улмыж годым черке службыш коштдымо туныктышо-влакым эскерен да тидын нерген начальствылан увертарен шоген. Руш калыкын ушемыштыже лийын, тудлан Михаил Архангелын значокшым пуымо, маныт».
Вичкудо
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Эр Ӱжара
Эр Ӱжара (Зубаненки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
XX-шо курымын 60-ан ийлаштыже Эр Ӱжара ял пытен.
Ефремов, Тихон Ефремович
Арам титаклымаш
Титаклыме ойпидыш почеш 9319 №-ан делашке 10 еҥым ушеныт. Амалже – пуйто нуно ик организацийыште шогеныт, пуйто пашашт ик корно дене виктаралт шоген. Ойпидышыште возымо:
Савак Марий
Верланыме вер
Калтаса сола деч 27 километр эрвел могырно верланен.
Маркелов, Станислав Юрьевич
Мер реакций
Эрыкле расследованийым эртарыме верч «Репортёры без границ (Чек деч посна репортёр)», Human Rights Watch да Amnesty International организаций-влак шогеныт.
Вишневский, Сергей Павлович
Ӱмыргорно
Школым тунем пытарымеке, 1969 ийыште армийыш каен. Тыныс таптеҥызысе флотын теҥыз пехотыштыжо службым эртен. Армий деч вара грузчикланат, слесарьланат, тайгаште лесникланат тыршен да тыгак Монголийыште чума ваштареш кучедалше экспедицийыштат пашам ыштен. Йошкар-Олаш толмеке, художественный училищыш вигак кокымшо курсыш тунемаш пурен. 1980 ий гыч республикысе да регионласе ончерлаште пашаже-влакым лукташ тӱҥалын: “Марий кундем”, “Пÿртÿс сÿрет“, “Портрет”, “Совет Россий” (1986 ий), “Кугу Юл”; 1991 ий – Озаҥ, 1998, 2003 ийла – Угарман, 2000 ий – Волгоград. 1998 ий гыч Российысе сÿретче-влак ушем радамышке ушнен, а 2003 ийыште ты ушемын дипломжым кучыктеныт. Тудын сÿретшым кугыжаныш галерей да тыгак коллекционер-влак Российыште, Польшышто, Испанийыште, Чехийыште да УАШ-ште налыныт.
Усталык паша
Теве кузе Сергей Вишневский нерген Андрей Бакулевский, Россий сÿретче-влак ушемын еҥже ойла.
Ӱлыл Тӱрек
Ӱлыл Тӱрек (Нижний Турек) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 275 еҥ (2000 ий), 332 еҥ (2010 ий).
Опера (ыҥ-влак)
Сем шотышто:
Чирков хутор
Литератур
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
514
514 ий — VI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:514Категорий:VI курым
2-шо №-ан Совет вакш илем
2-шо №-ан Совет вакш (Селение Советская мельница №2) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Вончо
Категорий:Марий Элысе эҥерла
Шем Памаш
Шем Памаш (Черный Ключ) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Каракша ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 0 еҥ (2010 ий).
Богородск кундем (Угарман вел)
*
Порандай
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Ашхабад
Ашхабад (Aşgabat) — Туркменистанын рӱдолаже.
Викиувер: Денис Шаблий марий йылме дене икымше рэп-альбомым возен
Марий Эл Республик Шернур районын эргыже, Денис Шаблий, марий йылме дене икымше рэп-альбомым луктын. Альбомышко чылажге 10 муро пура. Тушто шочмо вел, еш, йолташ-влак нерген возымо.
Николаев, Иван Семёнович
Иван Николаев (Иван Семёнович Николаев) (, РСФСР, Марий автоном область, Морко кундем, Нурӱмбал ял – 1988) – марий серызе, драматург, режиссёр, туныктышо.
Масканур (Оршанке кундем)
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Егоров, Яков Михайлович
Илыш корныжо
1965-1968 ийлаште армийыште лийын. Вара леспромхозышто пашам ыштен, а кастене кыдалаш шинчымашым налын. 1971-1976 ийлаште Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш пединститутышто тунемын. 1976-1984 ийлаште Морко районысо Унчо школышто туныктен. Морко селаш илаш куснымеке, сулен налме канышыш лекмеш котельныйыште операторлан пашам ыштен. Пересторойко жапыште 2 книгаже лектын. Кызыт ятыр лудыш да йоча-влаклан поэзий книгам савыктен. Совет писатель ушемыш  пуртеныт. Моркышто ила.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Вакшсола Памъял
Вакшсола Памъял (Мельничные Памъялы) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 382 еҥ (2001 ий), 286 еҥ (2010 ий).
519
Кӧ колен
Категорий:519Категорий:VI курым
Кабаксола
Кабаксола мут ончыктен кертеш:
Мырзанай
Верланыме вер
Йоласъял ял деч 6 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Ялнер
Ялнер мут ончыктен кертеш:
Гришино
Гришино (Гришино) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Вечын ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 31 еҥ (2002 ий), 44 еҥ (2010 ий).
Йӧрыҥаҥ
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Ибатов, Сергей Ибатович
Серегей Эман (Сергей Ибатович Ибатов) (, Россий империй, Ӱпӧ губерний, Пӱрӧ уезд, Тӧлдӧ ял —, Йошкар-Ола) — марий серызе, фольклорист, литературовед, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1959).
Куклина, Эльвира Викторовна
Важ-влак
Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Домрачев, Василий Валерианович
Биографий
1997—2001 ийлаште Марий Самырык Театрыште актерлан ышта. 2001—2002 ийлаште Георгий Константинов лӱм руш драме театрыште тырша. 2002 ийыште адакат М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрыш пӧртылеш, но ынде тӱҥ режиссёр семын. Ты пашаште 2007 ий марте шуаралтеш.
Литератур
Категорий:Марий Эл Республикын Калык артистше-влак Категорий:М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:Марий актёр-влак Категорий:Марий режиссёр-влак
521
521 ий — VI курымын ийже.
Эритрей
Эритрей (ሃገረ ኤርትራ, دولة إرتريا) — эл Африкыште.
Рӱдолаже Асмэра.
Афанасьев, Валентин Андреевич
Илыш корныжо
Ондрин Валька 1954 ийын шпургыж тылзын 27-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Юнго Кугышӱргӧ ялеш кресаньык ешеш шочын.
Йывачъял
Йывачъял (Ивачево) – Российыште Пошкырт Элын Дӱртӱлӧ кундемыштыже верланыше Куккуяново ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 510 еҥ (2002 ий), 567 еҥ (2009 ий) , 541 еҥ (2010 ий).
Команур
Верланыме вер
Упшо сола деч 4 километр йӱдвелне лийын шоген.
Климин
Эртымгорно
1995 ийыште Климин ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Батут ӱмбалне тӧрштылмаш
Тачысе кечын
Батутым тачысе кечын тиде кӱртньӧ рамышке пыжыктыме резине сынан материал гыч ыштыме сетке. Да батут ӱмбалне тӧрштылмашым Олимий модмаш программышке пуртеныт. Тидлан кугу надырым батутым ыштышыже Джордж Ниссен пыштен. Умыржӧ мучко шке ыштыме спорт арвер денже тӱрлӧ трюкым ыштылын. Кӧ пала, ала тидланак кӧра Ниссен 96 ийым илен, да тений гына пневмоний чер деч колен? А теве Олимпий программыште эше вӱдышкӧ тӧрштылмаш уло. Тиде спорт тӱрлык батут ӱмбалне тӧрштылмаш ден пенгыдын кылдалтын. Вет спортсменлан лач моторын тӧрштымыжлан, да южышыто трюкым ончыктымыжлан баллым пуат. Кушто эше тыгай техникым спортсмен поген кертеш? Лач батутышто гына. Але эше ик спорт тӱрлык - фристайл. Ечызе але сноубордист курык гыч вола, да трамплиныште тӧршта. Чоҥештымыж годым южышто тыгак тӱрлӧ трюкым ышта. Мастарлыкым нунат батут дене гына погат. А чынжым каласаш гын, кеч могай спортсменлан батут ӱмбалне тӧрштылмаш пайдам гына конден кертеш. Футболист, волейболист, тӧрштылшӧ-влак, моло спортсмен-влаклан ямдылалтмашште батут чот полша.
Нурласола
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Италий
Италий (Italia) — Европысо эл.
Булгар (Марий Эл)
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Оркестр народных инструментов "Русские узоры" Дома школьников №3 Алматинского Центра Славянской Культуры г. Алматы
• Екатерина Алабина (С-Петербург, Россия) • Анастасия Кожухарова солистка КНАТОБ им. Абая (Алматы, Казахстан, Флоренция, Италия) • Зоя Ким - солистка корейского музыкального театра (Алматы, Казахстан, Корея) • Виктор Ашанин - актёр, телеведущий (Алматы, Казахстан) • Валерия Крымская – актриса ТЮЗа им. Н. Сац (Алматы, Казахстан) • Кайырлы Ислямов солист - Каз.Гос.Академ. капеллы им. Б. Байкадамова (Алматы, Казахстан) • Азамат Малышов – солист КНАТОБ им. Абая (Алматы, Казахстан) • Конысбек Саханов – солист КНАТОБ им. Абая (Алматы, Казахстан) • Евгения Смольянина – солистка КНАТОБ им. Абая (Алматы, Казахстан) • Диляра Куанышева – солистка хора КНАТОБ им. Абая (Алматы, Казахстан).
• Антология казахстанской баянной литературы
• Б. Мустафин, Т. Мустафина, Т. Алыбаев, З. Смакова «Сырнай үйрену мектебі»
Алматы.
«Единство в разнообразии» • № 3, Алматы.
Лапка Памаш (Чылдемыр ял шотан илем)
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «лапка» + «памаш» = «лапка памаш». «Лапка Памаш» — Памаш воктене лапка верыште верланыше ял.
Теле (ыҥ-влак)
‬‬‬
Черемис
Марий-влак нерген икымше гана X курымышто (961 ий) возымо: хазар каган Иосиф шке серыштыштыже тудлан йозакым тӱлышӧ калык коклаште цармис манын ончыкта. Марийын тыгаяк лӱмжӧ моло пошкудо калык йылмыштат аралалтын: чуваш йылмыште – сярмыс, суас йылмыште – чирмыш, руш йылмыште – черемис.
Апаксола
Эртымгорно
1940-ан ийлаште Апаксола ял Изи Каракша ял деке ушалтын.
Цартак
Цартак (Цартак, Пепкино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 82 еҥ (2001 ий), 63 еҥ (2014 ий).
102-шо пикет илем
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Ганаште Индуизм
Ганашке Индуист тынын Синдх калыкын еҥ Британийын Индийын шеледымашын вара 1947 ийыште толын. Индийын "Tehelka" журнал почеш элыште 12 500 Индуист уло. Ганан Индуизм тынын 10 000 еҥше Африкан калык гыч уло. Элыште Индуизм тынын кок организаций уло:  (ИСККОН) – International Society of Krishna Consciousness (Гаудия-вайшнавизмын Кришнаит-влакын организаций) ден Ганан Индуизм тынын монастырь (организацийын негыз ыштышым еҥ - Свами Ганананда) ден Сатья Саи Баба ден Шӱлыш Кечыйол еҥ уло.
Очеева, Татьяна Ивановна
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Кӱшыл Касанаково
Кӱшыл Касанаково (Верхнее Касанаково) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Клин (ола)
Николай Ильич Стогов, СССРның атказанган очучы-сынаучысы, Советлар Союзы Герое
Марк Исаакович Прудкин, СССРның халык артисты
Чкаловск кундем (Угарман вел)
Чкаловск кундем (Чкаловский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Чкаловск.
У Руял
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977 ийыште пургыж тылзын 17-ше кечынже У Руял ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Немдыш хутор
Немдыш хутор (Новая Кушма) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо хутор. Калыкчот: 10 еҥ (2010 ий), 3 еҥ (2014 ий).
Келегорем
Верланыме вер
Йоласъял ял деч 6,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Ипакова, Марина Тимерьяновна
Марина Тимерьяновна Ипакова (, Башкир АССР, Краснокам кундем, Ӱлыл Такия ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2012).
Илыш да паша корныжо
Шуко жап пашам сайын шуктен шогымыжлан, шанче пашаште кугу кӱкшытыш шуымыжлан да В.М. Васильев лӱмеш йылме, литератур да историй марий шанче-шымлыше институтын 80 ияш юбилейже вашеш Кугыжаныш погынын Чап таныкше дене палемдалтын (2010 ий).
Журавли
Литератур
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Леонов, Евгений Павлович
Евгений Павлович Леонов (, Моско —, Моско) — актёр. Совет Ушемын Калык артистше (1978).
Бусыгин почиҥга (Шернур кундем)
Верланыме вер
Марийсола деч 5 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Подвалье пристань
Подвалье пристань (Пристань Подвалье) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Казанцева, Инна Валерьевна
Инна Валерьевна Казанцева (, РСФСР, Марий АССР, Йошкар-Ола) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2006), доцент (2011).
Литератур
Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Сан-Паулу
Сан-Паулу Бразилийын да чумыр кечывалвел пелшарын эн кугу олаже. Олан калыкчотшо — 13.651.000 еҥ (2011).
538
538 ий — VI курымын ийже.
Ыҥ
Палемдымаш-влак
Категорий:Йылме
Лаж
Лаж вӱд (Лаж) — Российыште Марий Элыште да Киров велыште йогышо эҥер, Лемде эҥерын пурла эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 73 километр.
Джакарта
Джакарта (Jakarta, Jakarta) — кок эн кугу ола Индонезийыште.
Категорий:Джакарта Категорий:Миллионер-олала
540
Кӧ колен
Категорий:540Категорий:VI курым
Изи Юлъял
Верланыме вер
Юлъял ял деч 1 километр касвел могырно верланен.
Коведяева, Евгения Ивановна
Евгения Ивановна Коведяева (, РСФСР, Башкир АССР, Мишкан кундем, Кемей ял — ) — марий шанчызе, туныктышо, педагогике шанче кандидат (1987).
Куянка
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Вильянди
Категорий:Эстонийысе олала
Кудрявцева, Раисия Алексеевна
Илыш корныжо
1979-1980 ийлаште Маскасола кундемысе Кӱшнур кыдалаш школышто руш йылме да литератур туныктышылан пашам ыштен.
1994-2004 ийлаште Марий туныктыш институтын ректоржо лийын.
2008-2010 ийлаште – Марий кугыжаныш университетыште филологий да журналистике факультетыште руш да йот литератур кафедрын доцентше. 2010-2013 ийлаште Марий кугыжаныш университетыште финно-угор институтын директоржо лийын. 2013 ий гыч Марий кугыжаныш университетын финн-угор да  таҥастарыме филологий кафедрын профессоржылан пашам ышта.
Пӱнчыял
Эртымгорно
Пӱнчыял ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Брассий
Брассий (Brassia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 34 еш куэ уло.
Урлык гибрид-влак
Категорий:Орхидей-влак
Муро
Кужу лудыш муро
Илыш нерген муро. Калык лирикыште илыш нерген муро айдеме илышын тӱрлӧ шӧрынжым лончылен иктешла. Кугезына-влак шке пӱрымашышт, ончыкылык илышаш кече нерген тургыжланен шонкаленыт.
Марий такмак муро == == Калык мурын кумдан шарлыше ужашыже - такмак. Такмак илышын чыла шӧрынжымат тӱрлӧ могырым волгалтара, самырыкынат, илалшынат йӧратыме фольклор жанрыш савырнен. Олыкмарий коклаште тудо кӱчык лудыш муро семын палыме. Кас-йӱдвел да курыкмарий-влак частушка шомакым кучылтыт.
Илыш модыш огыл вет, Оксала налаш ок лий нет. Пеледыш семын кӱрлын налын, Кидеш кучаш ок лий вет.
Шӱдыр кӱшнӧ, шӱдыр кӱшнӧ, Шӱдыр - канде каваште. Шӱдыр - канде каваште да, Илыш - йӧратымаште.
Эҥермучаш (У Торъял кундем)
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
543
Кӧ колен
Категорий:543Категорий:VI курым
Ботсванаште Индуизм
Храм
Селеби-Пхикве, Шива – Вишну Юмон храм;
Герц (шотлымаш)
Тидым палаш оҥай
Категорий:Шотлымаш Категорий:СИ Категорий:Технологий
Йылмызе
Шеледымаш
Йылмызе-влак шке специализацийышт дене шелалтыт:
Грачёва, Феония Тихоновна
Илыш корныжо
Кызыт сулен налме канышыште гынат, «Марий фразеологий мутер» дене кызытат пашам ышта, 2018-2019 ийыште савыкташ шона.
Казаков, Пётр Иванович
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий артист-влак
Дружино
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Вӱд спорт тӱрлык полат (Йошкар-Ола)
Тыгак ончо
Категорий:Спорт полат Йошкар-Олаште
Арде (эҥер)
Эҥерын лӱмжӧ
Лӱмжӧ Ар Рӹде — курыкмарла «Изи Ырде» гыч.
134-ше пикет илем
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Кокла Аванур
Кокла Аванур (Кокла Äвäныр, Средний Абанур) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Юлъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 31 еҥ (2004 ий), 29 еҥ (2010 ий).
Заречный Ошет
Верланыме вер
Тамаксола деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно Ошет эҥер воктене лийын шоген.
Унчо (Морко кундем, сола)
Эртымгорно
1935 ийыште чумыр калык 1079 еҥ лийын, тышеч 768 еҥ колхозышто ыштен. 1939 ийыште шурным кугун поген налыныт — ик гектар гыч 30 центнер лектын. Ялозанлыкым вияҥдымаште сай лектышыш шумылан колхоз вуйлатыше Н. Изиев Москосо ялозанлык ончерыште лийын.
1704
Кӧ колен
Категорий:1704
Кечывалвел Африка Республик
Кечывалвел Африка Республик (КАР) (Republic of South Africa) — эл Африкыште.
Шереҥге (Поранча кундем)
Шереҥге (Сереньга) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Краснова, Надежда Михайловна
Илыш корныжо
2003 ийыште «Стилистический потенциал глагольно-именных словосочетаний в горномарийском литературном языке» теме дене кандидатлык диссертацийым арален.
Кӧрдем
Кӧрдем (Кордемка) — Марий Элыште йогышо эҥер, Изи Какшан эҥерын шола эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 22 километр.
Тошто Яш
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Калтаса кундемысе илымверла
Суринамышто Индуизм
Хинду деноминация
Суринамыште Санатани Хинду-влак, Арья Самадж, ИСККОН ден моло Индуизмын йогын уло.
Пулины
Пулины (Пулини) — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 500 еҥ (2021 ий).
Эҥермучаш (Семисола ял шотан илем)
Верланыме вер
Семисола сола деч 5 километр тораште лийын шоген.
Мехико
Категорий:Мехико Категорий:Миллионер-олала
Кӱшыл Чолман кундем
*
Иванов, Аркадий Евдокимович
Шымлыме пашаже-влак
1972 ий гыч Марий кугыжаныш университетыште литератур йылмым туныкташ тӱҥалын. Але веле почылтшо у вузын марий предметла дене ни программыже, тунемме книгаже, ни пособийже монь лийын огыл. А марла лукмо литературоведений шотан книгаже пычырик веле лийын. Чылажымат эркын ямдылен шогаш кӱлын. Тудо «Марий литературын кушмо корныжо» лӱм дене студент-влаклан кок ужашан тунемме пособийым савыктен лукташ шонен. Но нелын черанымыж деч вара 1990 ий 9 июльышто тудын ӱмыржӧ кенета кӱрлын. Печатлен лукташ ямдылыме пашаже шукталтде кодын. Кызыт тудын рукописьшым, «Марий литератур» манын лӱмден, Образований министерстве туныктышо-влаклан полыш семын савыктен луктеш.
Критик сомылым шуктымыжо
Моткоч уста, чыла вере шушо, марий литератур верч тургыжланыше айдеме лийын. Тудын пашажым кӱкшын аклен МАССР Кӱшыл Каҥаш президиумын Чап танык дене палемденыт («Почетная грамота Президиума Верховного Совета МАССР»).
Поланур (Маскасола кундем)
Поланур (Поланур) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 52 еҥ (2002 ий), 65 еҥ (2010 ий) , 66 еҥ (2014 ий).
Рябинина, Марианна Владимировна
Илыш да паша корныжо
Марианна Владимировна 1981 ий шорыкйол тылзын 20-шо кечынже Марий АССР У Торъял кундем Шӱргыял ялыште шочын.
Крылова, Галина Семёновна
Илыш корныжо
Галина Семёновна Крылова 1949 ийын сорла тылзын 17-ше кечынже Марий АССР Провой кундем Ташнур ялеш шочын.
Ӑ (кириллик тиште)
Ӑ, ӑ — кириллик тиште. Чуваш тиштерыште 2-шо тиште.
Марий Эл (ий полат)
Кӧргӧ
Каток икымше пачашыште верланен; кокымшо пачашыште пресс-конференций, тӱрлӧ каҥашымашлан келыштарыме зал уло. Ийполатыш 2500 еҥ ончаш пурен кертеш, кумдыкшо 10,7 тӱж. м2. Полатым чоҥымо годым пытартыш технологий дене пайдаланыме, у архитектур шинчымашым кучылтмо. Ийполатыште спортсмен-влакат ямдылалт кертыт, тыглай еҥ-влакат яра жапым эратараш коштын кертыт.
Тошнур (Шернур кундем)
Тошнур (Тошнур) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Тошнур ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Одесса вел
Одесса вел (Одеська область) — Украинын ужашыже.
553
553 ий — VI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:553Категорий:VI курым
Кума чодыра участок
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Киберда
Эртымгорно
XVI-шо курымышто одо-влак негызленыт. Йошкар Памаш ял деке ушалтын.
Борисово
Борисово (Борисово) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
У Коммуна
Верланыме вер
Шордӱр сола деч 6 тораште лийын шоген.
Тужа кундем
*