cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вес-вереш колтымаш
Стандартле пурымаш да лектымаш йогыным колтымаш
<tt>команде1</tt> командым ыштен шукта, лектыш <tt>файл1</tt> файлыш кая. Тиде команде <tt>file1</tt> файлыште уло палым пӱчкедеш. Файл мучашке лектышым ешарашлан >> операторым кучалташ кӱлеш.
1782
Кӧ колен
Категорий:1782
22 ага
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 22 кечысе событий-влак
1777
Кӧ колен
Категорий:1777
Редакторлымаш
Редакторлымаш (rédaction, redactus – приведённый в порядок, редактирование) — компьютерыште документым ямдылыме йыжыҥ, тыгодым кычал мумо йоҥылыш-влак тӧрлаталтыт да кӱлеш вашталтыш-шамыч пурталтыт.
Категорий:Информатике
Марий
Эртымгорно
Ончыч марий-влак руш да суас ӱчашымаш деч Юл сер деч Вӱтла эҥерын кӱшыл ужашышкыже куржыныт. Тыште марий-влаклан шукырак эрык лийын, руш князь-влак да суас хан-влак дечат тораште. Вӱтламарий коклаште шочын. Тудо икмыняр рушла ийсерышыште "Ветлужское черемисское княжество" семын палемдалтын. Вӱтламарий-влак тыгай мут-влакым кучалтыныт: кугуз - кугыза, да кугузвыж - кугыжаныш.
810 ийла
Важ-влак
Категорий:810 ийлаКатегорий:IX курым
Барнаул
Тӱжвал кылвер-влак
Категорий:Барнаул
1772
Кӧ колен
Категорий:1772
725
Кӧ колен
Категорий:725
842
842 ий — IX курымын ийже.
685
Кӧ колен
Категорий:685
Курыкмарий кундем
Географий
Курыкмарий кундем Марий Эл Республикын кечывалвел-касвел ужашыштыже верланен. Юл эҥер ты кундемым кок ужашлан шелеш.
Эртык
Курыкмарий кундемын эртымгорныжо акрет жап гычак тӱҥалеш. Археологий шымлымаш ончыктен: тиде верыште ожнысек калык колым кучен, сонарыш коштын, емыжым, мӱйым поген. Варажым мландым куралаш да вольыкым ончаш тӱҥалын. Акрет финн-угор тӱшка гыч тыште ожнысо марий-влак лектыныт, нунак курыкмарий калыкын кугезышт лийыныт.
847
847 ий — IX курымын ийже.
Курыкмарий йылме
Курык марий кундемой-влак
Кириллице негызеш кызытсе курыкмарий тиштер руш тиштер гыч 33 буква да 4 ешартыш тиште гыч (йошкарге дене ончыктымо) шога. Ужар тӱс дене: 1) диалект-влакын тиштышт; 2) ондак кучылталше тиште ончыкталтыныт. Нуно тиштерыш огыт пуро.
10 ӱярня
Калык пале
Категорий:10 ӱярня
Редунка
Тӱрлык-влак
Категорий:Янлык
Иванов, Вениамин Михайлович
Илыш корныжо
Сеҥымаш кечым В. Иванов моло семынак куанен вашлиеш. 1946 ийыште тудо шочмо марий кундемышкыже пöртылеш. Рвезе писатель книгам лукшо марий издательствыште пашам ышташ тÿҥалеш. Ончычшым корректор лиеш, а варажым — редактор. Моло-влакын возымыштым шуко лудеш, терга, сылнымутлан калык лоҥшаш лекташ полша. Шке гычат мурсаскам вияҥдаш пижеш. Воза тудо шуко вучымо тыныс пагыт, келшымаш, айдемын шÿм-чон чеверже нерген. Писательын шинчаончалтышыже кумдаҥеш, илышын вÿршержым тÿткын колыштеш. В. Ивановын келге шонымаш дене шыҥдаралтше кÿчык почеламутшо- влак поснак оҥай, шÿмеш логалше улыт. Мутлан, «Турий» почеламутышто автор моткоч суапле кресаньык пашам чапландара. Пасу патыр-влакым турият саламла.
Алабога кундем
Алабога кундем (Alabuğa rayonı, Алабуга́ районы́, Елабужский район) — Суас Элыште ик кундем. Рӱдола: Алабога.
850
Кӧ колен
Категорий:850Категорий:IX курым
Шолэҥер (Солнечный ял шотан илем)
Эртымгорно
1961 ийыште Шолэҥер ял пытен.
900 ийла
Важ-влак
Категорий:900 ийлаКатегорий:X курым
1606
1606 ий — XVII курымын ийже.
852
852 ий — IX курымын ийже.
940 ийла
Важ-влак
Категорий:940 ийлаКатегорий:X курым
11 вӱдшор
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 11 кечысе событий-влак
Самара вел
Категорий:Самара вел
Биологий классификаций
Таксономий ранг-влак
Категорий:Классификаций радамлык Категорий:Шанче классификаций Категорий:Биологий
Taxonomie Taxonomie
1612
Кӧ колен
Категорий:1612 Категорий:XVII курым
Акрет Египет
Акрет Египет (Αἴγυπτος да Aegyptus гыч) — мемнан курым деч IV тӱжем ий IV курым ончыч Африкыште да Азийыште верланыше калык илыме вер.
859
859 ий — IX курымын ийже.
Тар (янлык)
Тӱрлык-влак
Категорий:Янлык
455
Кӧ колен
Категорий:455
7 сӱрем
7 сӱрем (7 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 188-ше (кужемдыме ийлаште — 189-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 177 кече кодеш.
11 идым
11 идым (11 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 254-ше (кужемдыме ийлаште — 255-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 111 кече кодеш.
Васильев, Валериан Михайлович
Ӱпымарий (Валериан Михайлович Васильев) (, Россий империй, Ӱпӧ губерний, Пӱрӧ уезд, Тумна ял (кызыт Тумна сола)) —, Йошкар-Ола ола) — , шанчызе-энциклопедист, литератор, филологий шанче доктор (1957), этнограф, фольклорист, почеламутчо, туныктышо, музыковед, кусарыше. Валериан Михайлович — шанче степеньым налше марий-влак коклаште икымше улеш. "Марий шанчын ачаже" — лӱмым илымыж годымак пуэныт. Пошкырт Эл Янаул кундемысо Тумна ял гыч. Тудын лӱмжым Йошкар-Олан ик уремже да МарНИИЯЛИ нумалыт. Валериан Михайлович - тиде чоклымаш деч варасе лӱм, 1902 ийыште тынеш пурен. Чоклымаш деч ончыч тудо Вастайн Кайсан Темьян (Вастаев Темьян Гайсинович) лийын.
7 теле
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 7 кечысе событий-влак
Калык пале
Категорий:7 теле
Васильев, Валериан Михайлович
Илыш корныжо
1917 йыште Озаҥ школым тунем лекшашеш Российыште революций(рэволӱтсий) тӱҥале. Тунамсек марий йылмылан, марий йылме дене возкален тӱрлӧ-тӱрлӧ книга лукташат корно кумдан почылто. 1917 ий, Сорла тылзын 25-ше кечыште Ӱжара лӱман кугу марла газет лекташ тӱҥале; газет вашталмешке тӧрлатен возкалшыже лийын шоген. Газет деч посна тӱрлӧ-тӱрлӧ марла книга шуко луктылто.
1060 ийла
1060-ше ийла — XI курымын шымше, 1060 ий гыч тӱҥалеш 1069 ийыште мучашлалтеш.
1623
Кӧ колен
Категорий:1623 Категорий:XVII курым
Шэньян
Категорий:Ляонинысе олала Категорий:Миллионер-олала
Усола (Юлсер кундем)
Усола (Алексеевское) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Купсола ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 45 еҥ (2003 ий), 46 еҥ (2010 ий).
Тӱжвалявала
Категорий:Информатике
Ӧрзалак
Верланыме вер
= Кылвер-влак ==
7 шорыкйол
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 7 кечынже шочшо-влак
1628
Кӧ колен
Категорий:1628 Категорий:XVII курым
22 вӱдшор
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 22 кечысе событий-влак
Шылтымнӧшман кушкыл
Чаранӧшман дене пырля шылтымнӧшман кушкыл-влак нӧшман кушкыл группыш пурат.
Тӱжвалявалан але шайын цифркуатше
Тӱжвалявалан але шайын цифркуатше (разрядность периферийного устройства или шины) — иканаште тӱжвалявалан пашалыме але шай дене вончештарылме (трансферлыме) разряд (бит) чот.
11 пеледыш
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 11 кечысе событий-влак
1110 ийла
Важ-влак
Категорий:1110 ийлаКатегорий:XII курым
7 шыжа
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 7 кечысе событий-влак
1630
1630 ий — XVII курымын ийже.
295
Кӧ колен
Категорий:295
1631
1631 ий — XVII курымын ийже.
1632
1632 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1632 Категорий:XVII курым
Менделеев, Дмитрий Иванович
Илыш да паша корно
Тиде жапыште тудо шке тӱҥ «Вишкыдылыкым шолен шындашлан температуро» почын. Таче тиде критический температуро маналтеш. 1860 ийыште вес рушла химик дене тӱнямбалсе конгрессын пашашке ушнен. Туштак С.Канницаро молекуляр теорийлан шке интерпретацийжым каласен лектын. 1861 ийыште Мендеелеев Российыш толын да вара Петербургысо университетыште лекцийым лудаш кодын. 1861 ийыште «Органик химий» тунемме кнагаже лектын. 1864 ийыште Менделеевым петербургысо технологий университетыш сайленыт. 1865 ийыште доктор диссертаций «О соединении спирта с водой» арален (тиде диссертаций верчын Менделеев 40-градусан аракам почын манын каласат).
Тиде ийыштак Менделеевым технический химий профессорлан пеҥгыдемденыт. Кок ий деч вара тудо органик огыл химий капедрым вуйлалтен. Кунам органик огыл химий лекцийым лудаш тӱҥален, тиде нерген нимогай полшыкым муын огыл. Тунам тудо тӱҥалеш шке пашажым «Основы химии» возаш. 1869 ийыште ончылмут тунемме кнагалан  ыштен, а 1869 ийыште ӱарняште рушла химик мер погынышто Н.А. Меншуткин Менделеев лӱм дечын периодик четлык нерген каласен.
Периодылык туннемаш Менделеев илыш мучаш марте вияҥден. Вес шанче паша коклаште лиеш каласаш пашам {comment|шулыктыш|раствор}} туннемаш, да шулыктышын гидрат теорий чоҥымаш нерген (1865-1887). 1872 ийыште тудо газын пеҥгыдылык теорийым тунеммен лектыш, 1874 ийыште Менделеев –Клапейрон лийын. 1880-1885 ий Менделеев йоҥыштымаш туткар нерген пашам ыштен, да дробьан темлен.
Менделеев Рушла химик мерын негызлыше лийын, да 1876 ийыште Петербургысо шанче академий член-корреспондент лийын, но тудын кандидатурыжым тореш лийыныт. Тиде Петербургысо шанче мер калыкын кугу протестым луктын.
Чап
ССРУын шанче академий премийым да шӧртньӧ медальым Меделеев лӱмеш негызлен. 1964 ийыште Менделеевын лӱмжо Бриджпорткысо университетын чапоҥаште Евклид, Архимед, Н.Коперник, И.Ньютон, Г.Галилей, А.Лавуазье ден воктене кеча.
Атом
А́том (ἄτομος — шелалтдыме) — микроскопик электронейтрал пырчыже, химий тӱҥлыкын койышыжым кондышо тудын эн изи ужашыже.
Иванова, Альбертина Петровна
Альбертина Иванова (Альбертина Петровна Аптуллина-Иванова) (, Марий АССР, Кужэҥер кундем, Шойдӱҥ ял) – марий серызе, почеламутчо, журналист, туныктышо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1983), Марий Эл Республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1998), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1988).
1637
1637 ий — XVII курымын ийже.
Марий Мер Каҥаш
Тӱҥ вуйлатыше (председатель) – Александров Эдуард Васильевич (2016 ийыште сайлалтын).
1636
1636 ий — XVII курымын ийже.
Гимнастике
Художественный гимнастике
Тыште турлӧ упражненийым сем почеш ышташ кӱлеш. Спортсменке-влак обруч, мече, булава дене лектын кертыт. Ондак гимнастке-влак шке моштымашыштым фортепиано сем почеш ончыктеныт, кызыт оркестр йӱкым фонограмме дене колтат. Но кажне упражненийым ончыкташлан 1,5 минут деч шукырак огыт пу. Пытартыш жап марте художественный гимнастике дене ӱдыр-влак гына таҥасеныт, но XX-шо курым гыч японийысе гимнаст-влакын тыршымышт деч вара ынде пӧръеҥ-влакат художественный гимнастикыште шуаралташ тӱҥалыныт.
1170 ийла
Важ-влак
Категорий:1170 ийлаКатегорий:XII курым
1502
Кӧ колен
Категорий:1502 Категорий:XVI курым
11 сорла
11 cорла (11 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 223-шо (кужемдыме ийлаште — 224-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 142 кече кодеш.
881
881 ий — IX курымын ийже.
Ломбо
Ломбо (Prunus padus) – 15 м наре кӱкшытан, нугыдо парчан пушеҥге (шуэн вондо). Кужалге-пӱсӧ мучашан лышташыже изиш куптыргылшо гай коеш. Кечалтше-кужака орлаҥге гай мотор ош пеледышыже тамлын ӱпшалтеш. Йыргешке нӧшман йылгыжше шем кичкыже кычака-шере таман. Шӱмжӧ шемалге-сур тӱсан да шелышталтше гай, самырык игыжын – кӱреналге да йыргешке ошалге-нарынче тамган.
165
Кӧ колен
160er
Такмак
Марий мурышто
Категорий:Муро
1504
1504 ий — XVI курымын ийже.
1220 ийла
Важ-влак
Категорий:1220 ийлаКатегорий:XIII курым
Чуваш йылме
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
1230 ийла
Важ-влак
Категорий:1230 ийлаКатегорий:XIII курым
105
Кӧ колен
Категорий:105
Куэ
Кужу йолван куэ Марий Элыштат эн чӱчкыдын вашлиялтше пушеҥге. Лышташан да иман чодыраште моло пушеҥге дене пырля кушкеш. Тыгак яндар куэрымат ужаш лиеш.
11 сӱрем
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 11 кечысе событий-влак
95 (ий)
Кӧ колен
Категорий:95
85 (ий)
Кӧ колен
Категорий:85
889
889 ий — IX курымын ийже.
22 пеледыш
22 пеледыш (22 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 173-шо (кужемдыме ийлаште — 174-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 192 кече кодеш.
75 (ий)
Кӧ колен
Категорий:75
65 (ий)
Кӧ колен
Категорий:65
Олыкмарий йылме
Кириллице негызеш кызытсе олыкмарий тиштер руш тиштер гыч 33 буква да 4 ешартыш тиште гыч (йошкарге дене ончыктымо) шога. Ужар тӱс дене диалект-влакын тиштышт ончыкталтыныт.
Кылвер
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
22 пургыж
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 22 кечысе событий-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 22 кечынже колышо-влак
Ханты йылме
Кириллице негызеш кызытсе ханты тиштер 1937 ийыште пеҥгыдемдалтын да 1952, 2000 ийлаште реформлалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да икмыняр ешартыш тиште гыч (йошкар тӱс дене ончыктымо) шога. Скобкышто Сургутысо ханты-влакын тиштышт ончыкталтыныт. Ужар тӱс дене ондак кучылталтше тиште-влак ончыкталтыныт.
1507
1507 ий — XVI курымын ийже.
Дрил
Дрил (Mandrillus leucophaeus) – Африкын (Нигерий, Экваториальной Гвинеяыште) Cercopithecidae йамагатын гыч кугу маймыл.
893
893 ий — IX курымын ийже.
BMX
Дӧрт (Dirt)
Таҥасымашлан кок-кум трамплиным чоҥат. Нунын кӱкшытышт кок метр наре лийшаш. Спортсменлан таҥасымаш нерген иктаж могай пале кодшо манын, вашла шогалтыме трамплин коклаште южгунам лавырам оптат. Спортсмен писылыкым поген, трамплиныште тӧршта, да чоҥештымыж годым 360 градуслан шке йырже пӧрдеш. Вес трюк денат ойыртемалт кертеш, вет шукорак трюкым ышта – судья шукорак очком тудлан пуа.
Кросс
Кӧ мотоцикл дене спорт таҥасымашым ужын гын, тудо пала, мо тыгае мотокросс. Спортсмен-влак, тӱрлӧ препятствийым эртат, лавырам, пырдыжым, трамплиным, ты годым тыйым эре ончылташ тыршат. Сусыргашат лиеш, но тыш лӱддыме-влак гына толыт, вет тиде экстремал спорт. ВМХ-кроссышто мотоцикл олмеш велосипед дене таҥасат. Но тидын дене нелылыкше огеш изем. ВМХ туравелык-шамыч коклаште кроссым калык эн чот ончаш йӧрата.
Рэйс
Эн куштылго таҥасымаш. Ондакак корным ямдылат, тушто 12 препятствий да 6 савырнымаш марте лийын кертеш. Аканаште корныш 8 спортсмен наре лектеш. Кӧ эн писын мучаш марте кудал шуэш – тудо сеҥа. Рэйс таҥасымаште спортсменын ийготшо 6 гыч витле ий марте лийын кертеш. Тидым официалkt правилыште пеҥгыдемдыме.
1290 ийла
1290-ше ийла — XIII курымын луымшо, 1290 ий гыч тӱҥалеш 1299 ийыште мучашлалтеш.
Дендробиум
Дендробиум (Dendrobium) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1200 еш куэ уло.
898
Кӧ колен
Категорий:898Категорий:IX курым
Файллӱм
Файллӱм ( имя фа́йла) — файлсистемын лӱм тӱшкаште файлым ик семын палемдыше тиштыгорно.
22 сорла
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 22 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:22 сорла
Ә
Кодировко
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
1508
Кӧ колен
Категорий:1508 Категорий:XVI курым
Пӱнчӧ
Пӱнчӧ Европышто, Сибирьыште, Йӱдвел Казахстаныште вашлиялтеш; эрвелне Аллан (Лена эҥерын пурла игеҥерже) ден Бурея (Амурын шола игеҥерже) дек шуэш. Марий Элын пӱртӱс лоҥгаштыже пӱнчӧ чодыра дене айлалтше чумыр мландыже – 39,5 %. Тидыже – 418,6 тӱжем га. Пӱнчӧ чодыра Юл эҥерын шола серысе ошман лоп мландыжым тӱрыснек айла. Географийыште тудо рушла Заволжская песчаная низменная равнина маналтеш.
Памар (станций, илем)
Литератур
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
11 шыжа
Лӱмгече
Шыжа тылзын латикымше кечынже Александр, Алексей, Василий, Николай, Иван, Григорий, Сергей, Анна, Илья, Макар, Моисей, Прохор, Валентин. Афанасий, Анатолий – влакын лӱмгечышт.
Калык пале
Категорий:11 шыжа
1509
1509 ий — XVI курымын ийже.
1646
1646 ий — XVII курымын ийже.
Комикс
Комиксын эн кӱлешан йыжыҥже-влак
Тӱҥ лаштык – тушто лийын кертыт: кӱчык ончылмут, автор-влакын, художник-влакын, контуровщик-влакын лӱмышт, да моло. Тыгак тиде лаштыкыште тӱрлӧ иллюстраций-влак лийын кертыт.
Тӱҥ ужаш – тиде лаштык-влак, нуно шуко-шагал лийын кертыт, но шукыж годым комиксыште коло гыч нылле марте лаштык лийын кертеш.
Комиксын ший курымжо
Комиксын ший курымжо – американ комиксын чапланыше жапше, тиде жап 1956 ий гыч 1970 ийлам авалтен, варажым тиде жапым бронзо курым вашталтен. Ший курым Showcase#4 комикс гыч тӱҥалын, тудым DC Comics 1956 ийын октябрьыште луктын. Тиде комиксыште Флэш супергеройын у вашталтыш-влак дене ончыктен пуэныт.
Тачысе кечын комикс
1922 ийыште «Сomic Monthly»журнал кажне кечын шке лаштыклаштыже комикслан посна верым ойыраш пижеш.
Ғ
Ғ, ғ — кириллик тиште.
Тыглай эмен
Категорий:Тыглай эмен
Ваштар
Тӱрлык-влак
Категорий:Пушеҥге-влак
Ӻ
Ӻ, ӻ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Марий Эл
Киров, Угарман велла, Суас да Чуваш Эл дене чек уло.
Географий верланымаш
Марий Эл Эрвел-Европысо тӧрверын эрвел могырышто, Юлын покшел йогыныштыжо верланен.
Инфраструктур
Республикыште вес республик ушен шогышо 1 аэропорт уло. Тидын деч посна кӱртньыгорно вокзал, кок аптовокзал улыт, 14 кӱртньыгорно станций, 51 корнызо аптостанций, пурла Юл серыште Чыкма олаште эҥерпорт, 4 верысе порт да баржавлакым ястараш тӱрлӧ ӱзгарлык.
Пуш-карап коштымаш Юлышто да Вӱтлаште.
Ґ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
22 шорыкйол
Лӱмгече
Антонина/Антонида, Евстратий, Захария, Никандр, Павел, Пантелеимон, Пахомий, Пётр, Полиевкт, Самей, Филипп, Винсент, Анастасий
8 сӱрем
Калык пале
Категорий:8 сӱрем
Франц Кафка
Кафка Франц (Kafka Franz, 1883, Прага — 1924, Вена), австрий серызе. Шкеже йыврей, паша-влакым немычла серен. 1906-шо ийын эмлызе дипломжым налын, 1922-ше ий марте фирмын клеркше лийын. Шодо чер дене черланенат, шуко жапым санаторий-влакыште эртарен. Илымыш годым серызе шке книга-влакым ужын огыл манаш лиеш. Кумдан палыме роман-влакше «Процесс» (Der Prozess, 1915-ше ийыште серыме, 1925-ше ийыште лектын) да «Карман» (Das Schloss, 1922, 1926-шо ийыште лектын). Паша-влакыште Кафка пеш чӱчкыдын сурреализм йöным кучылтеш. Марлашке ты серызын ик пашажымат але кусарыме огыл. 1979-ше ий годсек авыстри серызе-влаклан кок ий вуй гыч Кафка лӱман сылнымут премийым пуат.
Соломин, Александр Владимирович
Александр Владимирович Соломин (Эчан Соломин алмашлӱм семын; Александр Владимирович Соломин) (, Томск) — руш тын эртымгорнызо, генеалог да Кавказын шымлызыже.
Йошкар-Ола
Важ-влак
https://web.archive.org/web/20140410092833/http://mari.visitola.ru/
Танкист
Механик-виктарыше
Механик-виктарыше командирын кид йымалне улеш, танкын кудалме шотлан вуйын шога. Механик-виктарыше танкым кеч могай годым сайын виктарен моштышаш (колоннышто, подразделенийын сар радамыште), авыртышым, неле корным эртен моштышаш. Тыгак кредалме кумдыкым эскерышаш, у цель-влак лектыт гын, нунын нерген командирлан шижтарен шуктышаш, наводчиклан лӱйкалаш куштылгырак лиже манын, танкым сайын шогалтышаш. Танк керек-могай жапыште кредалмашке пижаш ямде лийже манын механик-виктарыше техникын паша ыштымыжым эскера, кӱлеш гын - ачала, пытарымым эскера. Российысе Сар Вийыште штат сомылвер - механик-виктарыше (руш. механик-водитель). Штатысе сар званий - рядовой.
Зарядым чыкыше
Категорий:Сар профессий-влак
911
911 ий — X курымын ийже.
Яраҥ (эҥер)
Яраҥ эҥер (Ярань) — Марий Элыште да Киров велыште йогышо эҥер, Пижме эҥерын пурла эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 151 километр.
Хостлымаш
Российыште юридический могыр дене, суаплыкыште суаплыкым кыл ойыртемжым рашемдаш кыл вий пурен ок телематический телематический хостинг суаплыкым (связь оператор деке пураш пайдаланыше вотышто оборудованийым пуат) уло да хостинг (ресурс деке ушымо кыл оборудованийым вераҥдыме да полышым пуымо вапш веб-сайт клиентна).
Варшава
Тыгак ончо
Категорий:Варшава Категорий:Миллионер-олала
Кӱшыл Писе
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Сергушкин
Сергушкин (Сергей ял) (Сергушкино) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Чакмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 169 еҥ (2004 ий), 189 еҥ (2010 ий).
Мландыпокшел теҥыз
*
1350 ийла
Важ-влак
Категорий:1350 ийлаКатегорий:XIV курым
Шайбан хоккей
Тыгак ончо
Категорий:Хоккей
Hociȝ
Тютчев, Фёдор Иванович
Тютчев Фёдор Иванович (5 теле 1803 — 27 сӱрем 1873) — руш почеламутчо.
8 теле
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 8 кечысе событий-влак
916
916 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:916Категорий:X курым
1517
1517 ий — XVI курымын ийже.
23 ага
Лӱмгече
Ага тылзын коло кумшо кечынже Василий, Семен, Сидор, Таисия–влакын лӱм кечышт.
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 1 кечынже шочшо-влак
Модернизм
Модернизм (modernisme, modernus ”кызытше жапыш”) XX-шы курымын тӹнгалтӹшӹн тӱвыра аренышке толше йогымаш. Тиде жепӹм тӱвыран эртымгорныштыже (”измвлäн”) жеп семӹнь палат: импрессионизм, экспрессионизм, дадаизм, футуризм, сӱрреализм да молат. Модернизм ӹлянäшӹжӹ, 1860-шы ивлäнок ӹлянен, кынам француз поэт Шарль Бодлер (Charles Baudelaire, 1821-1867) ”Модерн ӹлӹмäшӹн артньыкшы” (Le Peintre de la vie moderne) артикльжым сирен, кыды модерниствлäн манифeстӹшкӹштӹ сäрнäлтӹн. Но кымдан шäрлен кеäш манын, М.-лäн XX-шы курым тӹнгäлтӹш дä ”измвлäн” культуры нырышкы толмышты якте вычаш варештӹн.
1360 ийла
1360-ше ийла — XIV курымын шымше, 1360 ий гыч тӱҥалеш 1369 ийыште мучашлалтеш.
Мюнхен
* Категорий:Миллионер-олала
Пундыш
Категорий:Кушкыл морфологий
Ѕ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
8 шорыкйол
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 8 кечынже колышо-влак
1519
1519 ий — XVI курымын ийже.
Мирики
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
23 вӱдшор
Калык пале
Категорий:23 вӱдшор
Шапашлыме мут
Категорий:Информатике
1656
1656 ий — XVII курымын ийже.
1380 ийла
1380-ше ийла — XIV курымын индешымше, 1380 ий гыч тӱҥалеш 1389 ийыште мучашлалтеш.
Шеннонын формулжо
Шеннонын формулжо (формула Шеннона) — тӱрлӧ лийынкертшашлык годым I информацийын чотшым шотлымо формул: I= -i=1Npilog2pi, тушто pi - i событийын лийынкертшашлыкше, N – лийшаш событийын чотшо.
1657
Кӧ колен
Категорий:1657 Категорий:XVII курым
Ӣ
Ӣ, ӣ — кириллик тиште.
Шарныш
Компьютерлаште чӱчкыдын кучылталтше шарныш явала-влак: таҥга диск, лывырге магнитдиск, компакт-диск, магнит-оптикле компакт-диск, флеш-шарныш да т. м.
23 идым
23 идым (23 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 266-шо (кужемдыме ийлаште — 267-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 99 кече кодеш. Идым тылзын 23-шо кечыже 22 Идым дене шыжымсе кечытӧр (осеннее равноденствие) кечын ваш-ваш алмаштат.
Калуга вел
Категорий:Калуга вел
Изи Памаш
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Писте
Писте (Tilia) — яшката тӱҥан, 32 м наре кӱкшытан, мотор, нугыдо парчан лаштыра пушеҥге. Лышташ мучашыже треугольник гай, а ӱлыл ужашыже муныла койшо лопка форман, тӱржӧ пӱян-пӱян. Нарынчалге-ош пеледышыже мӱй пушан. Тудым тыгак лачылык, кӱрлык, нийлык, мочылалык пушеҥге маныт.
Шуктызо
Категорий:Информатике
921
921 ий — X курымын ийже.
23 кылме
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 23 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:23 кылме
Торгансола
Верланыме вер
Чакмарий сола деч 2 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Пынгель Усола
Пынгель Усола (Пӹнгель Усола, Каранькино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 26 еҥ (2001 ий), 17 еҥ (2014 ий).
Сиаманг
Сиаманг (Symphalangus syndactylus) – Азийын Hylobatidae йамагатын гыч изи да кугу маймыл.
Категорий:Примат-влак
8 шыжа
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 8 кечынже шочшо-влак
Якаева, Ирина Геннадьевна
Илыш корныжо
Ирина Якаева 1983 ийын пургыж тылзын 1-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Шернур ола сынан посёлкеш шочын. Йоча пагытше Шернур посёлкышто эртен, кыдалаш шинчымашым ӱдыр тысе 2-шо №-ан школышто налын. Школ деч вара Марий кугыжаныш университетын студентше лийын, ончыкылык илышыжым журналистике дене кылден.
Шопештыш
Категорий:Кочкыш ешартыш Категорий:Химий тӱҥлык Категорий:Тыглай эмен Категорий:Металл огыл Категорий:Халькоген Категорий:Пез *|*
Трифонова, Эльвира Андреевна
Биографий
И.С. Палантай лӱмеш музыкальный училищыште тунеммыж годымак, тудо Йошкар-Оласе М.И.Калинин лӱмеш тӱвыра полат пеленсе "Наигрыш" калык семӱзгар оркестрыште шоктен. Вуйлатен ты коллективым Александр Леонидович Федяев. Эльвиран сай йӱкшым колынат, чӱчкыдынак оркестр почеш мураш лекташ йодын.
23 пеледыш
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 23 кечысе событий-влак
Калык пале
Категорий:23 пеледыш
Ӆ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
927
927 ий — X курымын ийже.
23 пургыж
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 23 кечынже колышо-влак
Малмыж (Малмыж кундем)
Важ-влак
Категорий:Малмыж кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
1666
Кӧ колен
Категорий:1666 Категорий:XVII курым
1
Кӧ колен
Категорий:1 Категорий:I курым
3
Кӧ колен
Категорий:3Категорий:I курым
Брянск вел
Брянск вел (Брянская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 34,857 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 253 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Брянск ола.
Пале мут
2) Составной сказуемыйын лÿман ужашыже, мутлан: Савак марий утларакшым кыдалаш капан, шымавуч гай вияш да чумыраш могыран, ӱнаран еҥ лиеш. Вӱдшат келге, сержат тура, кучалал лекташ арамаже уке. Олыкшат кугу, саважат нушко, солалтен колташ калакшат уке. Нуржат кугу, анажат лопка, луктын шогалташ енжат уке.
Пале мутын танастарыме степеньже
Танастарыме степеньын простой формыжым -рак суффикс ышта, мутлан: Памаш яндар, мо яндар—яндаррак мемнан шÿмна. Мардеж писе, мо писе — писырак ме улына... (Б. Д.) Кö йöрлын кертеш, тудо виян, а кö  кынелеш гын, тудо эше виянрак (калык мут).
23 сорла
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 23 кечысе событий-влак
Черное Озеро
Черное Озеро (Черное Озеро) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше посёлко. Черноозёрский ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 193 еҥ (2010 ий).
Степанов, Ипатий Степанович
Илыш корныжо
Олык Ипайын ончыкылык творческий планже кугу лийын. «Теҥыз гае кумда мыйын шонымаш, – возен тудо. – Чевер тÿня – кугу поэме. Онча, чикта, пукша у курым». Но поэт шкенжын поян шонымашыжым шуктен кертын огыл. Тудын илышыже 1937 ийыште 11 Кылме тылзын ÿмыр лугыч кÿрылтын. Олык Ипайым Кокшайск чодыраште, Мендур шÿгареш, тойымо, маныт. Реабилитацийже 1956 ийыште лийын.
Љ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Вӱд поло
Эртымгорно
Вӱд поло модмашым XIX курым мучашште Великобританийыште илыше спортсмен Вильям Вилсон шонен луктын. Негызеш регби модмашым налын. Тӱҥалтышште модшо-влак мече верч кредалыныт, мечым поген налашлан тавалышым вӱд йымалне кученыт. Капкаорол пасушто (вӱдыштӧ) огыл лийын, вет мечым серыш пышташ тыршеныт, капкаорол серым арален шоген.Тачысе сыным модмаш XIX курымын 80-ше ийлаштыже налын.
Олимпиадын программышкыж вӱд поло ик эн ончыч пурен, 1900 ийыште. Ӱдырамаш-влак 2000 ий гыч таҥасаш тӱҥалыныт. Пӧръеҥ-влак кокласе вӱд поло дене тӱнямбал чемпионат 1973 ий гыч эрта, Ӱдырамаш-влак коклаште - 1986 ий гыч.
Тыгак ончо
Категорий:Спорт тӱрлык-влак
1520 ийла
Важ-влак
Категорий:1520 ийлаКатегорий:XVI курым
Ԕ
Тыгак ончо
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Купсола (Тошто Торъял ял шотан илем)
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Кугу Мушко
Верланыме вер
Кугэҥер деч 4 километр касвел могырно Мушко эҥерын пурла серыштыже верланен.
Ял лӱм
Яллан лӱмым Мушко эҥер пуэн.
Ӎ
Кодировко
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
12 пургыж
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 12 кечысе событий-влак
Элнет (роман)
"Элнет" романым тӱшкан лудмаш
2016 ийыште С.Чавайнын черетан шочмо кечыже лӱмеш 6-7 Шыжаште Марий Эл Радиошто радиовӱдышӧ Сергей Карповын вуйлатымыж почеш "Элнет романым тӱшкан лудмаш" проект эртен. Вияш эфирыште кок кече Шкетан театрын, Курчак театрын артистше-влак, "Ямде лий", "Кугарня", Марий Эл газетлан журналистше-влак, Морко книгагудын, Янтемир лӱмеш Моркысо тоштерын пашаеҥже-влак, тыглай кумылан-влак, Марий Эл Радион вӱдышыжӧ-влак кок кече "Элнет" романым лудыныт.
931
Кӧ колен
Категорий:931Категорий:X курым
934
934 ий — X курымын ийже.
Суаппез-влак
Суаппез-влак тӱсдымӧ да пушдымо улыт. Изиш южышто да икмыняр курык роклаште улыт.
Какшар кундем
Географий
Какшар кундем Киров велын касвелныже верланен.
Чотмут
Мутлан: ''Кумыт' да кокыт' — визыт. Латкокытым' нылытлан' пайлыза. Кудымшо классыште тунемына. Нылытыш' визытым' ушена гын, индеше лиеш. Тылзе эрта, кокыт' эрта, кумытат' эртен кая. (М. Шкетан) Темше имньын йолжо кандаше. Имне ныл йолан гынат, шӱртня. Шӱдӧ' теҥгет ынже лий, шӱдӧ' таҥет лийже.'' (Калыкмут-влак)
Шӱльӧ Ярамарий
Шӱльӧ Ярамарий (Шуля Ярамор) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Роҥго ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 3 еҥ (2002 ий) 2 еҥ (2010 ий).
Кугу Кетек
Кугу Кетек (Большой Китяк) – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Кугу Кетек ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 447 еҥ (2002 ий), 367 еҥ (2010 ий).
Чотмут
Чотмутын ышталтмыже
Тӱжемым ончыктышо йыжыҥан чотмут-влак посна возалтыт, мутлан: вич тӱжем, индешле тӱжем.
Шотлымо чотмут
Шотлымо чотмут да ияш палемут кучылталтмыш терминыш савырнен огыл гын, посна возалтеш, мутлан: вич ияш йоча, ик ияш олмапу; терминыш савырнен гын, пырля возалтеш, мутлан: вичияш план, икияш шыдаҥ.
Шотлымо чотмутын ышталтмыже
Латикте гыч латиндеше марте шотлымо йыгыр чотмут-влак кок муттӱҥыш -ат частицым ушымо дене ышталтыныт: лу+ат+икте. Тыгодым лу чотмут гыч у йӱкшӧ лектын возын: латикте, латкокыт, латкумыт, латнылыт, латвич - латвизыт, латкудыт, латшымыт, латкандаше, латиндеше.
Радам чотмут
Радам чотмут шотлымо чотмут гыч -мше (-мшо, -мшӧ, -ымше, -ымшо) супикс дене ышталтеш.
Дробан чотмут
Дробан тыглай чотмут-влак тыгай улыт: пел, пеле, чырык (нылымше ужаш), сылнымутан литературышто осмушка (кандашымше ужаш) вашлиялтеш.
Акрет Греций
Категорий:Эртымгорно кугыжаныш-влак Европышто Категорий:Эртымгорно кугыжаныш-влак Азийыште
Федерико Феллини
Самырык пагыт
Федерико Феллини 1920 ийыште 20 январьыште Риминиште шочын. Тудын Урбано Феллини ачаже (1894—1956) да Ида Барбиани аваже (1896—1984) 1918 ийыште в Римыште ушненыт. Тиддеч вара Риминишке илаш кусненыт, тушто ачаже коммивояжерлан пашам ышташ тӱҥалын. Федерикон ешыште эше кок йоча лийын: Рикардо (1921—1991) ден Мария Маддалена (1929—2002).
Варасе ийла
Шкенжын пытартыш «Голоса луны» (1990) сÿретыште режиссер тÿням психбольница гыч шылше еҥын шинчаончалтыш гычын почылтеш.
23 шыжа
Калык пале
Категорий:23 шыжа
9 идым
Калык пале
Пименын кечыже. Ожно калык тиде кечын полангичкым поген. Но калык палымат эскерен: ты кече марте кайык-влак поланым тӱкен огытыл гын, шушаш теле сай лиеш.
Ԋ
Ԋ, ԋ — кириллик тиште.
936
Кӧ колен
Категорий:936Категорий:X курым
Ө
Кодировко
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
9 кылме
Лӱмгече
Шке лӱмгечыштым Марк, Капитолина, Степан, Терентий, Максим, Афанасий ден Андрей-влак палемдат.
Калык пале
Тиде кечын товатлыме мутым шукташак тыршыман. Ешыште кугу ойго лийын гын, Юмо деч тудым тöрлаш, чоным луштараш йодыныт. А эрласе кечылан, тауштымо амал дене, черкыш каен – сортам чÿктеныт.
Категорий:9 кылме
Шӱльӧнур
Верланыме вер
Шнаран сола деч 2,5 километр касвелне лийын шоген.
24 ага
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 24 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:24 ага
1630 ийла
1630-ше ийла — XVII курымын нылымше, 1630 ий гыч тӱҥалеш 1639 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1630 ийлаКатегорий:XVII курым
12 сӱрем
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 12 кечынже шочшо-влак
Соколова, Галина Леонидовна
Илыш корныжо
1975-1985-ше ийлаште Йошкар-Оласе 18-ше номеран школышто тунемын. 1985-1990-ше ийлаште Н.К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтын йот йылме-влак факультетыштыже шинчымашым поген. Тудым 1990-ше ийыште тунем пытарен да "Француз да немыч йылме-влакым туныктышо" квалификацийым налын. 1994-1997-ше ийлаште Марий кугыжаныш университетыште йот йылме-влак кафедрыште преподаватель сомылым шуктен. 1997-ше ийыште Марий кугыжаныш университет пеленсе аспирантурыш тунемаш пура. 2000-ше ийыште Ю.В. Андугановын вуйлатымыж почеш "Определение в современном марийском литературном языке" лӱман кандидатлык диссертацийым арала. 2000-ше ий - финн-угор йылме-влак кафедрын преподавательже. Шыжа тылзын 19-ше кечыштыже шанче филологий кандидат степеньым пуэныт. 2001-ше ий - финн-угор йылме-влак кафедрын кугурак туныктышыжо. 2002-шо ий - финн-угор йылме-влак кафедрын доцентше. 2005-ше ий - регионоведений кафедрын доцентше. 2009-ше ий - 4-ше номеран йот йылме-влак кафедрын доцентше. 2012-шо ий - йот йылме-влак кафедрын доцентше; йот йылме-влак факультетысе йот йылме дене кутырымо коммуникаций кафедрын доцентше. Галина Леонидовна Марий кугыжаныш университетын тӱрлӧ факультетлаштыже "Йот йылме-влак (немыч да француз)" дисциплиным вӱда. Кызыт Соколова Галина Леонидовна йот йылме-влак факультетын йот йылме дене кутырымо коммуникаций кафедрыштыже доцент должностьышто пашам ышта.
Коляйос
Коляйос (ласка, Mustela nivalis) – Евразийын да Америкын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч изи янлык.
Вӱдеж
Тыглай эмен вӱдеж — H2 — куштылго тӱсдымӧ пез. Юж але шопештыш дене варышыште йӱлышан да пудешталтше. Аяр огыл.
Любешов
Любешов (Любешів) — Украиныште Волынь велыште Камень-Каширский кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 793 еҥ (2021 ий).
Какшан (Провой кундем)
Верланыме вер
Йошкар-Ола деч 56 километр кечывалвел могырно верланен.
Ферми Энрико
Шарнымаш
Ферми
Кова
Кова — ачан але аван аваже.
941
Кӧ колен
Категорий:941Категорий:X курым
Кукмарий
Кукмарий мут ончыктен кертеш:
Петербургысо метрополитен
Петербургысо метрополитен (Петербургский метрополитен).
1673
1673 ий — XVII курымын ийже.
944
Кӧ колен
Категорий:944Категорий:X курым
ЭШЯ
Эре шарныше явала, ЭШЯ (постоянное запоминающее устройство, ПЗУ) — вашталдыме ыҥпале-влакын чумырыштым аралаш кучылталтше энергийэрыкан шарныш.
Кукмарий кундем
Кукмарий кундем (Кукмара районы, Кукморский район) — Суас Элыште ик кундем. Рӱдола: Кукмарий.
Ԍ
Коми-зырян да коми-пермяк йылмылаште кучылталтше Молодцов тиштер гыч ойыртемалтше тиште.
Ќ
Ќ, ќ — кириллик тиште.
Ԏ
Кылвер-влак
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ӯ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Азнакаево кундем
Калыкчот
Калык-влак: суас-влак (81,1%), руш-влак (15,2%) (2010).
Административ шеледымаш
Азнакаево кундемыште 2 ола шотан илем да 26 ял шотан илем уло.
Олмештышмут
Отрицательный олмештышмут
Лӱммут дене кылдалтмышт годым отрицательный олмештышмут-влак огыт вашталт, ойлончышто определений лийыт, мутлан: 1. Мемнан чонышто ок лий нимогай ойгыжат! (М. Казаков) 2. Шып, нимо йӱк уке. (И. Ломберский)
Негыз
Категорий:Ойлымаш ужаш
Ұ
Тыгак, китайысе юань оксан символжо семын кучылталтеш. Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ҳ
Ҳ, ҳ — кириллик тиште.
12
12 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:12Категорий:I курым
Белоруссий
Рӱдолаже Минск.
956
Кӧ колен
Категорий:956Категорий:X курым
Ӿ
Ӿ, ӿ — кириллик тиште.
1680
1680 ий — XVII курымын ийже.
Шакиров, Станислав Алексеевич
Важ-влак
Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий семлызе-влак Категорий:Марий Эл Республикын сулло артистше-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык артистше-влак Категорий:Пошкырт Элын сулло артистше-влак
Йӱштӧ
Тыгак ончо
Категорий:Теле
1681
1681 ий — XVII курымын ийже.
12 шыжа
12 шыжа (12 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 285-ше (кужемдыме ийлаште — 286-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 80 кече кодеш.
Лӱмгече
Таче шыжа тылзын латкокымшо кечынже Киприан, Серафим – влакын лӱмгечышт.
1682
1682 ий — XVII курымын ийже.
Аптан Куп
Аптан Куп (Мартовский) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Яворов
Категорий:Львов велысе олала
Франц Петер Шуберт
Творчествыже
Шуберт
The Beatles
The Beatles лекмыже
1960-шо ийлаште рок-н-ролын вийже трук йомеш. The Beatles тунам акустика сынан склиффл деч кораҥын да электрический бит ден энд-бюст-ритмым шокташ тӱҥалын. Тыге репертуарыште у муро-влак лектыт. Леннон ден Маккартни кок ий жапыште 100 утла мурым возеныт да муро йымалан кидпалым пырля пышташ сӧреныт.
Гастроль УАШ-ыште да уло тӱня мучко
Группо Карнего-холлышто кок концертым пуэн да Эд Салливаннын теле-шоушто интервьюм коденыт.
Марий Эл Республикын Т.Евсеев лÿмеш калыкле тоштер
Кугыжаныш бюджет тӱвыра тӧнеж «Марий Эл Республикын Т.Евсеев лÿмеш калыкле тоштер» (кӱчыкын: Т.Евсеев лÿмеш калыкле тоштер) (Государственное бюджетное учреждение культуры «Национальный музей Республики Марий Эл имени Тимофея Евсеева») — республикын ик эн тӱҥ тоштерже.
III курым
II курым IV курым
1686
1686 ий — XVII курымын ийже.
Дӱртӱлӧ
Категорий:Пошкырт Элысе олала
Пенгитов, Николай Тихонович
Илыш корныжо
Самырык ученыйын первый пашаже 1948 ийыште лектын. Тудо «К вопросу о звуковом составе современного марийского языка» маналтын. Тыште шымлышын усталыкше рашак палдырнен. Ты паша але мартеат ик эн келгылан шотлалтеш.
Марий йылмызе-влак шке коклаштышт Н. Т. Пенгитовым мыскара йӧре «ачаже» манын колтеныт. Ныжылге чон дене каласыме тиде кумылан мут профессорлан чынжымак келшен толеш. Республикыштына мыняр йылмызе уло гын, чыланат, манаш лиеш, тудын уш-акыл ден алал кумылжо вошт эртеныт. Профессор Пенгитов чумыр йылме школым поген. Тудын вуйлатымыж почеш 7 еҥ наука кандидат лӱмым налын, а 20 утла ученикше шанче корныш вес вере шогалын. Тудын ямдылыме аспирантше-влак моло коклаште поснак ойыртемалтыт. Профессор Н. Т. Пенгитов туныктен моштен, айдеме кумылым савырен кертын; лекцийже кеч-кунамат оҥайлыкше дене ойыртемалтын, шонаш таратен, шымлымаш пашаш кумылаҥден.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:Марий АССР-ысе шанчын да техникын сулло пашаеҥже-влак Категорий:РСФСР-ысе шанчын сулло пашаеҥже-влак
Пиаф, Эдит
Самырык пагыт
1935 ийыште Эдит Луи Лепле дене палыме лиеш. Тудо ӱдырым шукылан туныкта. 1936 ийыште «Меданьӧ» циркыште кугу концертыште мура.Лач Луи Эдитлан Пиаф фамилийым пуа. Но икмыняр тат гыч Луи Леплем колышым муыт да титакым титакым Эдит ӱмбак шуаш толашеныт.
Вате
Вате — марийын пелашыже. Кунам каче ӱдырым налеш, нуно ик ешыш ушнат. Ӱдыр марийланже вате лиеш, икшывыже-влаклан - ава.
22
22 ий — I курымын ийже.
24 вӱдшор
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 24 кечысе событий-влак
Курска
Категорий:Еш
23
23 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:23Категорий:I курым
Илтарман
Тыгак ончо
*
Шарача (сола)
Сола лӱм
Солан лӱмжӧ Шарача эҥерын лӱмжӧ гыч лектын. «Шара» («шор» «шур»  «шар») вӱд — «шоргыктен»  «шургыктен»  «шаргыктен» писын йогышо  вӱд. Тывеч — «Шарача» мутыш савырнен. Солалан негызым руш-влак пыштеныт, сандене солан кокымшо лӱмжӧ «Руш Шарача».
Чех Хоккей Модмаш
Чех Хоккей Модмаш (руш. "Чешские хоккейные игры", чех. "Czech Hockey Games") - кажне ийын эртыше хоккей турнир, Чехийыште эрта. 1994 ийыште чоҥалтын, да Прагобанк Кубок лӱмым налын. 1998 ийыште спонсор вашталтын, модмашым Ческе Пойиштовна Кубок лӱмдалташ тӱҥалын. 1997-98 ийласе тургымышто Еврохоккейтур радамыште эртаралтеш. Тунам Словакийын чумыр командыже Финляндийын командыжлан алмашталтын. 2003 ий марте Кубок Злин олаште эртен, вара Пардубицыш кусаралтын. 2005 ий гыч Либерец олаште эрта.
2009 ийын Пургыж тылзын 7 кечынже турнир лӱмжым вашталтен. У спонсорым муымеке тиде модмаш Чех хоккей модмаш лӱмым нумалеш.
24
24 ий — I курымын ийже.
25
Кӧ колен
Категорий:25Категорий:I курым
Шумли
Шумли (Шумисола) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Роҥго ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 26 еҥ (2010 ий).
Аксубаево кундем
Калыкчот
Калык-влак: чуваш-влак (44,1%), суас-влак (38,6%), руш-влак (16,6%) (2010).
Кылвер-влак
*
Ꙟ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Килемар кундем
Рӱдӧ: Килемар ола сынан посёлко.
Челябинск вел
Челябинск вел (Челябинская область) — Россий Федерацийысе регион. Урал федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 88,5 тӱж. км². Калык чот - 3 485,3 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Челябинск ола.
Гарифулин, Рауль Рафаилович
Гарифулин, Рауль Рафаилович — марий актер, радиовӱдышӧ, мурызо. Тыгак, РадиоРуль Рауль лӱм дене палыме улеш.
Новокузнецк
Новокузнецк (У Апшат ола гыч) (Новокузнецк) - ола Российыште, Кемерово велыште эн кугу ола.
Хакас йылме
Йылме код-влак:
Кириллице негызеш кызытсе хакас тиштер 1939 ийыште пеҥгыдемдалтын да 1947, 1953, 1962 ийлаште реформлалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да 6 ешартыш тиште гыч (йошкар тӱс дене ончыктымо) шога.
Крылова, Алевтина Александровна
Биографий
Алевтина Крылова - профессионал мурызо. Тудо 1978-1982 ийлаште Палантай лӱмеш музыкальный училищын вокальный пӧлкаште Лидия Ивановна Мишуринан классыштыже тунемын. Лидия Бочкарева да Александр Беляев дене пырля ик курсышто лийыныт.
Тува йылме
Кириллице дене тува йылмысе тиште-влак:
Тамбов вел
Категорий:Тамбов вел
Кужэҥер кундем
Географий
Кужэҥер кундем Марий Эл покшелне верланен. Йӱдвел-эрвелне — Шернур кундем дене, эрвелне — Поранча кундем дене, кечывалвелне — Морко кундем дене, касвелне — У Роҥго кундем, да йӱдвелне У Торъял кундем дене.
Калык
Тӱҥ шотышто кундемыште марий-влак илат. Тыгак, руш, суас-влакат улыт. 1 Шорыкйол 2005 ийысе шотлымаш почеш кундемыште 16 200 еҥ ила.
Тат йылме
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
967
967 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:967Категорий:X курым
Табасаран йылме
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Токмурзин, Илья Михайлович
И. Ломберский — туныктышо
Тунемше-влак яра пагытыштым сайын,  веселан да пайдалын эртарышт манын, Илья Михайлович тÿрлö модыш-влакым наледен шоген. Класслаште шахмат, шашке, домино, бильярд да тулеч моло модыш лийыныт. Ик пачашан кок тошто пу пöрт шуко  енан школлан пешыжак келыштаралтын огыл гынат, директор тунемше ден туныктышо-влаклан чыла йöным ышташ тыршен.
Тверь вел
Тверь вел (Тверская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 84,201 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 334 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Тверь ола.
24 пеледыш
Калык пале
Категорий:24 пеледыш
Рутул йылме
Йылме код-влак:
Осетин йылме
Йылме код-влак:
968
968 ий — X курымын ийже.
Беляев, Александр Иванович
Еш
Александр Беляев ешан. Пелашыж дене коктын ик ӱдырым ончен куштат.
Ногай йылме
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
24 пургыж
24 пургыж (24 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 55-ше кечыже. Идалык пытыме марте 310 (кужемдыме ийлаште — 311) кече кодеш.
970
970 ий — X курымын ийже.
Республик
Категорий:Политике
Нганасан йылме
Нганасан йылмысе тиште-влак:
Алексеевский кундем (Суас Эл)
Алексеевский кундем (Алексеевское районы, Алексеевский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Административ шеледымаш
Алексеевский кундемыште 1 ола шотан илем да 19 ял шотан илем уло.
Эрзян йылме
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Оршанке кундем
Транспорт
Марий Эл да Киров вел коклаште Оршанке верланен. Посёлко гоч чӱчкыдын регион-влак кокласе автобус-влак коштыт.
Ото (почеламут)
Возымо вер
С. Чавайн тудым Озаҥ учитель семинарийыште тунеммыж годым 1905 ий теле тылзын 2-шо кечынже возен.
973
Кӧ колен
Категорий:973Категорий:X курым
Васильев, Валентин Николаевич
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Гришкино
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Людик йылме
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
976
976 ий — X курымын ийже.
977
977 ий — X курымын ийже.
35
Кӧ колен
Категорий:35Категорий:I курым
Крылова, Алина Викторовна
Алина Викторовнан кид йымач лекше чыла мурызо-влакым шотлаш гын, ынде витле нарышкат шуэш, очыни. Тышечын А.Крылован паша лектышыже тӱвыргӧ улмым раш ужына.
Изибаев-Бирь, Алексей Русаевич
Илыш корныжо
Алексей Изибаев-Бирь 1952 ий шыжа тылзын 26-ше кечынже Башкир АССР Мишкан кундем Кемей ялыште шочын.
36
36 ий — I курымын ийже.
979
979 ий — X курымын ийже.
Конья
Конья олаште Конья ильын центр кундем-влак : Каратай, Мерам, Сельчуклу.
24 Шорыкйол
24 шорыкйол (24 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 24-ше кечыже. Идалык пытыме марте 341 (кужемдыме ийлаште — 342) кече кодеш.
Мишкан кундем
Рӱдӧ: Мишкан.
13 пеледыш
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 13 кечысе событий-влак
Ватынъер
Верланыме вер
Шарача сола деч 2 километр кечывалвел-йӱдвелне лийын шога.
Facebook
Facebook-лан Марк Цекерберг да тудын колледж пӧлем-пошкудо-влак да компучер шанче студент-влак Эдуардо Саверин, Дастин Московиц да Крис Хьюс нерыгым пыштеныт.
Марий модыш facebook-ыште
Facebook-ыште икымше марий модыш - MariWords 2011 ий Пургыр тылзын 11 кечыныште почылтын.
980
Кӧ колен
Категорий:980Категорий:X курым
Лезгин йылме
Йылме код-влак:
24 шыжа
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 24 кечынже шочшо-влак
Лак йылме
Кириллице негызеш кызытсе лак тиштер 1938 ийыште пеҥгыдемдалтын. 1948 ийыште тушко ПI диграф пурталтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква, 21 сочетаний да "тоя" (йошкарге дене ончыктымо) тиште гыч шога.
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Виногоров, Владислав Александрович
Илыш корно
Владислав Виногоров Марий драма театрыште Щепкин лÿмеш Кÿшыл театр училищым (институтым) тунем пытарыме деч вара пашам ышта. Тачысе кечылан шке семынже ойыртемалтше актёрын репертуарыштыже руш, йот элласе, мутат уке, марий драматургийын классикше-влакын произведенийлашт почеш шындыме спектакльласе роль-влак шагалынак огытыл. Тудын Йыгнатше (М. Шкетан, «Ачийжат-авийжат»), Шужышо качыже (С.Николаев, «Салика»), Флипотаже да Лояльже (Ж. Б. Мольер, «Тартюф»), Беллиже (Л. Пиранделло, «Айдеме, янлык да чон яндарлык»), Еремеевше (А. Вампилов, «Прошлым летом в Чулимске») да весе-влакат моло актёрын деч палынак ойыртемалтыт. Тÿҥалтыш жапыште В.Виногоров эпизод дене кылдалтше роль-влакым веле модын, туге гынат тыштат тудын усталыкше раш палдырнен.
Купсола (Морко кундем)
Купсола (Купсола) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 182еҥ (2004 ий), 149 еҥ (2010 ий).
Руш Кодам
Верланыме вер
Кокла Кодам ял деч 2 километр кечывалвел могырно верланен.
Пызырьгуп хутор
Пызырьгуп хутор (Воскресенский) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Кугу Парат ял шотан илемыш пурышо хутор. Калыкчот: 41 еҥ (2002 ий), 43 еҥ (2010 ий).
Людвиг ван Бетховен
Икымше 10 ийже Веныште (1792-1802)
Тышке толнын тудо вигак Гайдн ден тунемаш тӱҥҥалын, но умбакыжым Гайдн тудым нимолан тунактен огыл манын ойлен. Вашке Гайдн Индийыш каен. Шке ученикшым, Людвигым, Альбрехтсберглан коден. Но Бетховен шке шкланже туныктышым ойырен налын – Антонио Сальери. Рвезе вигак пианист-виртуоз семын чапым налын. Калык тудым йӧратен колыштын. Бетховен тыгакак моло деч тӱжвал тӱсше дене ойыртемалтын. Тудо эре айда-лийже чиен коштын, ӱпшымат шукыж годым шерын огыл. Людвиг пеш писе, чожга айдеме лийын. Икана, концертыште модмо годым, ала-кӧ кутыраш тӱҥалын, Бетховен тунамак модмыжым чарнен да ойлен: «Тыгай сӧсна шамычлан мый модаш ом тӱҥал!» Вес гана тудо Лихновский кугыжа  деке унала миен. Лихновский Бетховеным пагален, кугу поклонникше лийын. Кугыжа тудым погынышо шамычлан модаш йодын, но Людвиг отказатлен. Йолташ шамычыже тудым сай, поро айдемылан шотленыт. Тудо лишыл йолташ шамычшылан эре полшен шоген, нигунамат отказатлен огыл. Бетховенын сочиненийже-влак кугу сеҥымаш дене пайдаланеныт. Веныште, первый лу ийыште, композитор 12 сонатым фортепианолан возен, 8 сонатым скрипкалан да молымат. 1796 ийыште Бетховен слухым йомдараш тӱҥалеш. Изи Хайлигенштадт олаш кая, шкет лияш манын. Тудо умыла – соҥгыралыкым эмылаш огеш лий. Вара серышым воза, кудыжо «халигенштадский завещаний» лӱмым налеш. Письмаште композитор шке ойгыжо нерген воза. Хойлигенштадтыште Кумшо симфонийжым возаш пижеш, тудын лӱмжӧ – Героический.
Важ-влак
Бетховен
Коряк йылме
Йылме код-влак:
25 ага
25 ага (25 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 145-ше (кужемдыме ийлаште — 146-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 220 кече кодеш.
Коряк йылме
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
25 ага
Калык пале
Категорий:25 ага
Григорьева, Людмила Яковлевна
Илыш корныжо
2003–2005 ийлаште историй-филологий факультетын, республикысе кыдалаш школлаште аудиторий кокласе мероприятийлам марий-влакын традиционный тӱвырым эртарыше координатор пашам шуктен.
42
42 ий — I курымын ийже.
Техас
Техас
1542
Кӧ колен
Категорий:1542Категорий:XVI курым
Поранча кундем
Географий
Поранча кундемын кумдыкшо — 800 км² шуеш.
Йӱрнӧ кундем
Географий
Кундем Юл эҥерын шола серыштыже, Марий Элын касвелныже верланен. Угарман велысе Воскресенский, Воротынский кундемла дене, эрвелне — Килемар кундем, кечывалвелне — Курыкмарий кундем дене. Вӱтла эҥер Йӱрнӧ кундемым кок ужашлан пайла.
Калык
1 Шорыкйол 2005 ийысе шотлымаш почеш кундемыште 10 800 еҥ ила.
Мустаев, Елизар Николаевич
Елизар Николаевич Мустаев (, Шернур кундем, Шунсола ял) — марий йылмызе, туныктышо, шанчызе, филологий шанче кандидат (1975), профессор (1991), Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1994) Россий Федерацийысе кӱшыл школын сулло пашаеҥже (2004), Марий кугыжаныш университетын почётан профессоржо (2004).
Илыш корныжо
Елизар Николаевич 1934 ий вÿдшор тылзын 4-ше кечынже Марий автоном область Шернур кундем Шунсола ялеш шочын. Тÿҥалтыш шинчымашым Койсола шымияш школышто поген. Школ деч вара Елизар Николаевич Шернур педучилищыш тунемаш пурен. 1953 ийыште тÿҥалтыш классын туныктышо дипломым налын.