cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ӱстел
Ӱстел — мебель тӱрлык. Ӱмбалне лӱмын ыштыме тӧр вер - ӱстембал маналтеш, кудыжо тӱҥышто але икмыняр йолыштыжо шога. Ӱстелыш, кунам шинчет, керем-мом пышташ йӧнан (келшыше кӱкшыт лиеш), мутлан кочкышым але кагазым. Ӱстел пӱкен-влак дене чучкыдын пайдалын. Тыгодсо ӱстел-влак оҥай сыным кучалтат. Южо ӱстел-влак икмыняр ужаш гыч лийыт, вара тиде ужаш-влак ушнат да ик куго ӱстел лиеш.
19 шыжа
Лӱмгече
Шыжа тылзын латиндешымше кечынже Йыван, Архип, Макар, Никанор – влакын лӱм кечышт.
Шыжа (ыҥ-влак)
Шыжа мут ончыктен кертеш:
1 ага
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 1 кечынже колышо-влак
Ровеньки
Калыкчот 53 725 еҥ (2001).
Венесуэла
Венесуэла (Venezuela) — эл Кечывалвел Америкыште.
4 ӱярня
Калык пале
Категорий:4 ӱярня
751
751 ий — VIII курымын ийже.
Информатике
Информатике (computer science — компьютер шанче) — налме, чумырымо, аралыме, вестӱрлемдыме,  да кучылтмо йӧн-влак нерген шанче.
Шаге
Категорий:Марий кумалтыш
Информаций аралыше
Категорий:Информатике
Колумбий
Колумбий (Colombia) — эл Кечывалвел Америкыште.
Тӱҥ
Кунам пушеҥге руалын, пундыш кодеш гына.
1 идым
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 1 кечынже колышо-влак
Рубежный
Важ-влак
.
4 шыжа
Калык пале
Категорий:4 шыжа
Эшпай, Яков Андреевич
Илыш корныжо
30-шо ийла кыдалне «Мирон Мумарин» лӱман икымше марий оперым возаш пижын. Либреттом Николай Арбан ямдылаш лийын улмаш. Но шонымашыже репрессийлан кӧра шукталтын огыл.
Сватово
Сватово (Сватове) — ола Украиныште, Луганск велыште.
5 ага
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 5 кечынже шочшо-влак
Информаций памаш
Категорий:Информатике
Информаций кончыктымо калып
Информаций кончыктымо калып (форма представления информации) — текст, чот, графике, йӱк да т.м. калып.
1 кылме
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 1 кечысе событий-влак
Роман Мусагитов
Школышто тунеммыж годым мураш тӱҥалын. Шуко конкурслаште участвоватлен. Регион-влак кокласе "Яндар йӱк", "Ший памаш" конкурс-влакын лауреатше улеш. 2008 - 2016 ийлаште Олег Славин дене пырля Пошкырт, Татарстан, Пермь, Свердловск кундемлаште концерт дене лийын. Концертлаште шке возымо мурыжо-влакымат йоҥгалтарен.
Тӱвыт кече
Категорий:Марий пайрем-влак
Должанск
Должанск (Довжанськ) — ола Украиныште Луганск велыште.
1675
Кӧ колен
Категорий:1675
Математике
Математике (Грек йылме гыч μάθημα máthēma, “шинчымаш, шымлымаш, палымаш”) — шукылык, радамлык, кумдык да виса нерген шанче. Кызытсе умылымашыште, тугай объект — влак коклаште кыл нерген шанче, могайышт нерген южо могырыштым сӱретлыме, нунын могайышт акси семын сӱретлымышт деч моло але моло математике теорийлан негызлалтыныт.
1665
Кӧ колен
Категорий:1665
1635
Кӧ колен
Категорий:1635
Марий Эл ТВ
Редакций Йошкар-Олаште Патриарший площадьыште «12 апостол» пӧртыштӧ верланен. Программым кажне паша кечын 6 шагатат 30 минутлан «МЭТР» телеканалыште «21-ше кнопко» дене ончаш лиеш.
5 идым
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 5 кечысе событий-влак
Йӱкплате
Категорий:Информатике
Земфира
Земфира (* 26.08.1976) — руш мурызо да муро возышо.
1998 ийыште москошто шочын земфира куснаш уфа гыч тӱҥалын, куштыжо группо дене тӱҥалеш шке пашажым «Zемфира» альбомжо икымше студийысе ӱмбалне, эртыше ийыште луктын. Kurdî Земфира 1999 ий гыч шым лук, печать да калык шуко вниманийым налын. Тудо тыгак дискографий сборникыш пурышо би-сайд альбом да кум концерт. Тудо шке кычал муын да шӱм-чонда кызытсе самырык искание орлыкем лирический темын. 1999 ийыште журнал «тул» манын лӱмдымӧ Земфира «урылто йӱк тукым». Российыште корным шукыжо тудын логалын гыч икымше мурызо илыш мучко муро музыкальный чарт, чӱктымӧ «Ариведерчи», «Кычалаш», «Гипертекст», «Прогулка», «Ме шаланыш» да «йӧн Уке».
1 пургыж
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 1 кечысе событий-влак
220 ийла
Важ-влак
Категорий:220 ийлаКатегорий:III курым
5 кылме
5 кылме (5 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 309-ше (кужемдыме ийлаште — 310-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 56 кече кодеш.
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 5 кечынже шочшо-влак
1525
Кӧ колен
Категорий:1525
Unreal
Эртымгорно
Тӱшка 2006 ийыште ыштыме. Тӱшкан икымше муро «Три ночи» «Ведьма» киноште кучылтын.
Макмат (лӱм)
Категорий:Арабысе лӱм Категорий:Пӧръеҥ лӱм
770
770 ий — VIII курымын ийже.
769
769 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:769Категорий:VIII курым
Семык
Пайрем йӱла радам
Пайрем годым калык ятыр ойӧрӧм эскерен: мланде пашам ышташ огеш лий улмаш, ӱдырамаш-влак шӱртым чиялтен, вынерымат ошемден огытыл. Тиде чарымым шуктыдымо койыш шолемым але тӱтаным пасушко конден кертын. Кугарня, калыкыште тудым лопка Семык маныныт, тӱшкан жапым веселан эртарыме кече лийын. Мер калык кӱсле, шӱвыр сем почеш кап-кылым лывыртен, чоным куандарен. Ӱдыр-рвезе-влак самырык пагытыштым ончычсо семынак веселан эртареныт. Тиде кечын чӱчкыдынак сӱанымат тарватеныт. Шуматын але рушарнян пайрем мучашлалтын. Тидын деч вара яра кеҥеж але сыҥга жап (уржа пеледме, шыркам колтымо пагыт) тӱҥалын. Тудо 2-3 арня шуйнен. Тиде жапыште мланде пашам ышташ чаралтын.
Негыз
Категорий:Марий пайрем-влак
5 пургыж
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 5 кечынже шочшо-влак
280 ийла
280-ше ийла — III курымын индешымше, 280 ий гыч тӱҥалеш 289 ийыште мучашлалтеш.
777
777 ий — VIII курымын ийже.
300 ийла
Важ-влак
Категорий:300 ийлаКатегорий:IV курым
Шернур кундем
Эр пагытыште вияҥ толмо корныжо
Шымлызе-влакын ойлымышт почеш, республикын йудвел-эрвел кундемым илаш йӧндарыме кок толкын дене эртен. Икымше толкынлан тӱҥалтышым 1374 ийыште пыштеныт. Тунам новгородец-влак Виче эҥер сереш Хлынов олам чоҥеныт. Яраҥ, Кокшар, Вӱрзым, Нолинск уезд-влакын топонимикышт ойла, Шернур кундемышке илаш толшо марий -влакын тукымыштлан кечывавел Кировысо марий-влак шотлалтыт. Верысе преданий почеш, Ананур, Купсола ял-влак ноля марий-влакын полшымо дене Ноля эҥер сереш шочыныт, Дубники яллан негызым Яраҥысе марий-влак пыштеныт.
Ял-влак
*
778
778 ий — VIII курымын ийже.
340 ийла
340-ше ийла — IV курымын визымше, 340 ий гыч тӱҥалеш 349 ийыште мучашлалтеш.
У пучымыш
У пучымыш (вес лӱм-влак: Кышал, Немыр) — ик марий пайремже.
Пайремын шарлыме кумдыкшо
У пучымыш пайремым чыла марий калык пайремла.
Вӱдшор (тылзе)
Шошо пагытын кокымшо тылзыже.
Негыз
Категорий:Тылзе
У пучымыш
Негыз
Категорий:Марий пайрем-влак
1 сӱрем
Калык пале
Категорий:1 сӱрем
Адроризон
Категорий:Орхидей-влак
5 сорла
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 5 кечынже колышо-влак
Даугавпилс
Категорий:Латвийысе олала
1385
Кӧ колен
Категорий:1385
Чынвозышым тергыше системе
Кылвер-влак
Категорий:Марий йылме
782
782 ий — VIII курымын ийже.
Ойпелештыш
Тыглай годым, ойпелештышым блок ойпелештыш(block comments) сынан але корно ойпелештыш (line comment) сынан палемдат.
Куку-влак
Тыгак ончо
Категорий:Кайык-влак
Кӱчыкэҥер (Шернур кундем)
Эртымгорно
1947-ше ийыште ялышке радиом, 1965-ше ийыште электром пуртымо. 1950-ше ий июльышто «У шурно» «Чевер ӱжара» колхоз дене ушнен.
Технологий
Айдеме тукым технологийым пайдаланаш тӱҥалын тунам, кунам куштылго (тыглай) ӱзгарыш савырнаш тӱҥалын. Тулым виктарымашыже кертмешет у кочкышым пуен. Орава изобретений кӧра айдеме вес вереш каяш кертын да йыр улшо пӱртӱсым виктараш лие. Пытартыш технологий изобретений-влак, савык машина, телефон да Интернет коммуникацийлан физический каватӱрым мӱндырко кумдаҥден, айдеме тукым тӱнямбалне чыла вере ваш-ваш мутланен кертеш. Туге гынат, технологий-влак тынысле гына кучылтын огыл; эртымгорно мучко айдеме ыштыш, сӱмырымаш вийым талышнен,  гыч  марте.
Ухта
Категорий:Коми Республикысе олала
1 теле
1 теле (1 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 335-ше (кужемдыме ийлаште — 336-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 30 кече кодеш.
1 шорыкйол
1 шорыкйол (1 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 1-ше кечыже. Идалык пытыме марте 364 (кужемдыме ийлаште — 365) кече кодеш.
Уганда
Эртымгорно
Акрет жап годым Уганда кундемым Пигмей племена- влак айлен шогеныт. мемнан эран 1 курым гыч Банту племена влакат тиде кундемышке толын лектыныт. 10-11 курым гыч нилот племена-влак пӱтьынек кызытсе Уганда кундемысе кумдыкышто илаш тӱҥалыныт. 16 курымышто Нилот племена -влак шке кугыжанышым чоҥеныт. Тудо Уньорро лӱмым налын. 18 курымышто Викторий воктене Буганда феодал кугыжаныш шочын. 19 курым кыдаллан тудо Рӱдӧ Африкыште ик эн виянлан шотлалташ тӱҥалын. Икымше европеец- влак Уганде кумдыкышто 18 курымышто лектыныт. 1862 ийыште англичан Дж.Спикын экспедицийже толын лектын. Нуно Буганда кугыжаншын корольжым христиан вераш савыреныт. Вара тиде кундемыште кумдан палыме путешественник Генри Мортон Стэнли толын. Тудын полышыжлан кӧра Бугандысе корольым христиан -влакын миссонер ушемышке пуртеныт. Англикан-проповедник влак Угандышке 1877 ийыште толыныт. Почешыштак 1879 ийкугыжанышын у корольжо Мванге христианин, католик, мусульман-валкым эл гыч покташ тӱҥалын. Сайышке тиде шуктен огыл.1888-1892 ийлаште реллигий дене кылдалтше сар каен шоген.
Сугыньлык
Сугыньлык (testamentum, завещание) — физический лицан колымекыже ик могыран граждан правоотношений-влакын варасе пӱрымашыштым рашемдыше норматив акт.
Морко кундем
Ӱшӱт кÿртньыгорно укш кундемым Сӱзлэҥер станций дене уша.
Тӱвыра
"Энсул" ансамбль Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше лийын.
Кугу почиҥга (Поранча кундем)
Кугу почиҥга (Штрамарий почиҥга) (Николашкино) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Пумарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 156 еҥ (2003 ий), 141 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Пумарий сола деч 3 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Исланд йылме
Исланд йылме (исландла íslenska) — индоевропысо (герман) йылме.
1 ӱярня
Калык пале
Категорий:1 ӱярня
Кокласола (Морко кундем)
Кокласола (Коркатово) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше ял. Кокласола ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 782 еҥ (2004 ий), 694 еҥ (2010 ий).
Итальян йылме
Важ-влак
Итальян йылме Роман йылме-влак
Марлен Дитрих
Голливудышто карьере
1946 гыч 1951 ий марте уэш киноштосниматлалташ тÿҥалеш. Тылеч посна радиопередачым вÿден да журналлашке статья-влакым возгален. 1953 ийыште у мурызо да конферансье карье-рым тÿҥалын. Экраныште Марлен Дитрих шуэн вашлиялтын, тудо шканже шке рольым ойырен да изи сценкыште сниматлалташ шуко оксам йодын.
Личный илышыже
Марлен Рудольф Зиберын пелашыже лийын гынат (тÿҥалтыш вич ий пырля иленыт, но туге гынат варажым ойырлен огытыл), ӧрдыжтӧ вес пӧръеҥ-влак дене йӧратымаш кылым кучен. Кумдан палыме йӧратымашкыл Марленын немыч писатель Ремарк да француз актер Габен дене лийын. Американ писатель Эрнест Хемингуэм денеДитрихын шуко ий переписке эртен, кудыжым ко-лымыж деч вара 15 ий гыч опубликоватленыт.
Литератур
Категорий:Немыч
Альбрехт Дюрер
Илышгорно
1471 ийын Ага тылзын 21 кечыныште Нюрнбергыште шочын. Тудын ачаже Альбрехт Дюрер XV курымыште Веҥгрий гыч толын. Тудын аваже - Барбара Хольпер.
Категорий:Немыч сӱретче-влак Категорий:Немыч математик-влак
Дали, Сальвадор
Тудо пеш уста айдеме лийын, шке койышым кажне гана вашталтымыж ден кугешнен шоген.Критик-влак утларакшым тудын пашажым огыл,а койышыж нерген шуко статья-влакым возеныт.
КОШ
Computer data storage
Тӱлымаш терминал
Молан кӱлеш
Тӱлымаш терминал гоч:
Контекст меню
Категорий:Информатике
400 ийла
400-ше ийла — V курымын икымше, 400 ий гыч тӱҥалеш 409 ийыште мучашлалтеш.
Курсор
Курсор (cursor — указатель, стрелка прибора, курсо́р (указатель мыши)) — экраныште кызытсе верым ончыктышо посна пале.
Фрида Кало
Фрида Кало (Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón) — мексикан ӱдырамаш сӱретче, Диего Риверын ватыже Фрида Кало шочын немыч еврей ешыште .6 ияш черлана,тиде чер умбакылык илышланже пеш кугу экшыкым ышта. пурла йолжо,шолаж деч вичкыжрак лиеш.
Украин йылме
Украин йылме (украинла українська мова) — индоевропысо (славян) йылме.
789
789 ий — VIII курымын ийже.
Кылдыш
Категорий:Информатике
Кычалше робот
Категорий:Информатике
Шочмо нерген таныккагаз
Шочмо нерген таныккагазым налме радам
Йочан шочмо нерген таныккагазым ача-ава, ийготыш шушо икшыве шкеак, опекун але -влак налын кертыт, документым Ешшот серкалыме пӧлкаште пуат. Шочмо нерген таныккагазым йомдарымеке, илыме верысе Ешшот серкалыме пӧлкашке увертарыман.
Шашкеэҥер
Верланыме вер
Токпайэҥер сола деч 8 километр кечывалвел лийын шоген.
Куяр
Куяр (Куяр) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше посёлко. Куяр ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1178 еҥ (2010 ий), 1224 еҥ (2011 ий).
Лӱм нерген
Южышт тиде ялын лӱмжым «кияр» мут дене кылдат. Южышт — «кӱян ер» дене.
Ава кече
Тыгак ончо
Категорий:Пайрем-влак
420 ийла
Важ-влак
Категорий:420 ийлаКатегорий:V курым
Октябрьский (Морко кундем)
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 30 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Эртымгорно
Кугу Ачамланде сар жапыште тиде верыште чодрам руэныт. Паровоз йӱлтышлан, пычал да автомат прикладлан, Топын лафет пырням, ечым ышташлан пушеҥгым кучылтмо. Туштак кӱртньыгорно киен. Ӱшӱт кӱртньыгорнын 19 меҥгыштыже «19 км» лӱман чодрапункт верланен. 1944 ийыште Пеледыш тылзын «19 км» лӱман чодрапунктышко кӱртньыгорно дене крымтатар-влакым илаш конденыт. Тиде икымше вашталтдыме чодрам руышо-влак лийыныт.
Пярну
Пярну (Pärnu, тошто Пернов, Pernau) — ола Эстонийыште. Ныл эн кугу ола элыште. 2012 ийысе еҥшотлымаш почеш Пярнушто 40 401 еҥ илен.
Семёнов, Владимир Павлович
Владимир Cузы (Владимир Павлович Семёнов) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чыкма уезд, Сарапай ял —, Чыкма ола) — курыкмарий серызе, кусарыше, журналист, Совет Ушем серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1939), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже, II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо
Владимир Сузы 1913 ийын сӱрем тылзын 15-ше кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чыкма уезд Сарапай ялеш кресаньык ешеш шочын. Незер кресаньык ньога кок тылзашак ача деч посна кодын. Тиддеч вара тудо аваж пелен Панькансолаште ик ий илен. Аваже кокымшо гана марлан лекмек, изи Володя ныл ий наре йот ача кидыште орланен илымеке, Лаемыр (шкенжым автор «Илыш корно» (1957 ийыште савыкталтын) ойлымашыштыже тиде лÿм денак ончыктен) ял гыч шылын курже, кундем мучко йодышт коштеш да тыге Козьмодемьянск оласе йоча приютыш логалеш. Тиде жап гыч Юл воктенысе ола Владимир Павловичлан ÿмыраш илыш пыжашышкыже савырна, вет тудо туштак школым да педтехникумым тунем пытара. Теорий шинчымашыv Курык марий педтехникумышто налын. Тунам тушто курык марий сылнымутын ончыкылык ÿшанже-влак Петр Першут, К. Беляев, Н. Ильяков, Фер. Сидук да молат тунемыныт, а кундемысе тÿрлö организацийыште серызе-влак П. Эмяш, Н. Игнатьев, В. Патраш, П. Веселов-Сталь, Якты Петр (П. Соснов), молат пашам ыштеныт.
Шифроватлыше офицер
1943 ийыште кеҥежым Брянский фронтын 61-ше армийжылан тушманын орловский группировкыжым кырен шалаташ приказ пуалтын. Тидлан 61-ше армийыш пурышо 12-шо гвардейский стрелковый полкат ямдылалтын. Наступленийым пÿтынь штаб, чыла полк-влак пеш чот вученыт. Дивизий штабын приказше почеш чыла командный состав рекогносцировкым эртен. Тидын годым могай участкыште могай подразделений тушманын участкыжым кÿрлын кая да часть ден часть кузе ваш-ваш полшат ончылгоч палемдыме. Тылыште, лÿмын ямдылыме участкыште, тушманын могай укрепленийже лийын, тугайымак ыштыме да полк командир-влак тышан салтак-влакым туныктеныт. Ончылыкын наступленийлан шифровальщик, офицер, мемнан землякна марий писатель Владимир Павлович Семеноват чот ямдылалтын. Пален: тиде кугу наступлений Верховный Главнокомандующийын пеш ответственный задачыжым сайын шуктышаш, Орел олам да Орловский областьым тушман кид деч йöршын утарышаш. Ондакше Владимир Павлович курсышто тунемын, шифровальный наукын «тайныжым» пеш раш пален налын. Вараже тудым 12-шо гвардейский дивизийыш колтеныт. Шке пашажым сайын палыше офицер улмыжлан командирований тудым эреак пагален. Владимир Павлович тиде дивизий дене пеш кугу да неле корным эртен, шуко гана наступленийыште лийын. Дивизийын оперативный задачыжым шуктымыж годым паша поснак шуко логалын. Мемнан землякна чылажымат юватылде ыштен. Кугу Отечественный сар деч ончычак Владимир Павлович палыме писатель лийын, Владимир Сузы фамилий дене возен. Совет офицер В. Сузы пытартыш чÿчалтыш вÿр марте шочмо элым аралаш ямде. Кажне наступленийлан сайын ямдылалтын. Тудо Миклай Казаков дене пырля служитлен: «Владимир Павлович дене ме ик дивизийыште служитленна. Шкенан дивизий дене пырля Москва воктеч тÿҥалын, Берлин марте кредал каяш логалын. Владимират Орел воктен лийын, Днепрым форсироватлаш полшен. Тыгак тудо Белоруссийын да Украинын олалаж ден яллажым утарымаште лийын. Иза-шольо Польша калыкын мландыжы арален. Фашистский Германийым кырен шалатыме пеш кугу операцийлаште тале офицерлан шотлалтын». Чыла неле операцийым зртарыме годым дивизийын штабше йÿд-кече ыштен. Мемнан землякна кокымшо степень Отечественный война ордерым да шуко медальым налын. Кугу Отечественный сар гыч писатель В. Сузы шочмо верышкыже пöртылеш, литературный пашалан кыртмен пижеш. Книга издательствыште, райгазет редакцийыште ышта. Произведенийже-влак посна книгаш лектыт. 1957 ийыште «Илыш корно» ойлымаш-влак книгаже, 1965 ийыште «Илыш туныктен» вес книгаже савыкталтыныт. Владимир Павловия ятыр книгам марлаш кусарен. Писательын шинча ончылныжак ял илышын социализм, коллективизаций корныш шогалмыже рашемын. Сандене тудын творчествыжат кресаньык илышыште лийше тиде революционный вашталтышым ончыктыде кертын огыл.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак
Мухин, Николай Семёнович
Йоча да тунемме жапше
1905 ийысе первый руш революцийын тулжо Н. Мухинын чоныштыжо поэзий сескемым ылыжтен, эркын саска пеледышым пижыктен. Рвезе поэт кугыжан самодержавий ваштареш первый шомакшым каласен.
Паша да мер илыш
Унчо школым 1907 ийыште тунем лекмекше, Н. С. Мухин Ямбатыр школышто туныкта, а вес ийын Вончӱмбал школышко кусна (Морко кундем). Рвезе туныктышо икшыве-влакым шочмо йылмым, калыкым йӧраташ, пӱртӱсым да вер-шӧрым аралаш да сӧрастараш кумылаҥден шога.
Уста туныктышо илыш дене тӧр ошкылаш тыршен да шке шинчымашыжымат эреак келгемден шоген. 1913—1914 ийлаше тудо Чарлаште тылзаш педагогике курсышто да кок арняш сад паша курслаште тунемын.
Алсола школышто туныктымо пагытыште (1918—1924) поэт самырык автор-влакым ямдылыме пашам виктара, рвезе-влакым почеламутым, йомакым, ойлымашым сераш да калык ойпогым чумыраш туныктен шога. Тыге, ятыр материалым поген, 26 муран, почеламутан да йомакан «Кӱдырчӧ» лӱман сборникым ямдыла. Но тудо савыкталтде кодын, кызыт Марий Эл Республикын архивыштыже аралалтеш.
Петухов, Василий Михайлович
Тунеммаш
Москошто 2 тылзаш политграмот курсшым тунем пытарен.
Кугу Пӱнчылӱвал
Кугу Пӱнчылӱвал (Большая Сосновка) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Хорхе Луис Борхес
Хорхе Луис Борхес (Jorge Luis Borges1899 Сорла 24 – 1986 Пеледыш 14) — аргентин прозаик, почеламутчо да кусарыше, Буэнос-Айрес олаште шочын. 1920-ийлаште испан латино-америкысе почеламутышто авангардизмылан негызым пыштен.
Категорий:Почеламутчо
Марий Сеснур
Верланыме вер
Кугу Пумарий сола деч 5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Трояны
Трояны (полякла Trojany) — посёлко Польшышто. Тудо Воломин да Варшаве олала коклаште верлана. Илыше чот 490 наре (2014).
Рафаэль Санти
Тунеммаш
1502 ийыште Рафаэльын у пашаже шочеш. Тудлан Мадонна Солли лӱмым пуа. Тыгак мадонна-влакым Рафаэль уло ӱмыржӧ мучко сӱретлаш тӱҥалеш. Икымше сӱрет-влакше религий темылан огытыл. Нунышт тыге лӱмдалтыныт «Сон рыцаря» ден «Три грации» (коктынат 1504 ийыште сӱретлалтыныт).
Флоренций жапше 1504 ий мучашыте илаш кусна флоренцийышке. Тыште тудо палме лиеш Леонардо да винча, Микеланжело, Бартоломео делла Порта и шуко вес флорентийский мастар шамыч дене.Сайын шымла живописьын техникыжым Леонардо да Винчин, Микеланжелын. Аралалт кодын Рафаэлын сӱретше Леонардо да Винчин «Леда и Лебедь» йомшо сӱретше гыч и сӱрет «Св. Матфеем» Микеланжелын тиде прием — шамыч кудым тудо ужын Леонардын и Микеланжелон пашаштыже, силом ыштыктеныт еше чотырак пашам ышташ чтоб налаш нуныт деч уждымо кӱлешлыкым шке искусствыжлан и шке манерыжлан. Икымше заказше Флоренцийыште толеш Аньольо Дони деч шкенжым и пелашыжын сӱретшым ышташ, мучашлан Рафаель возен кугу впечатлений ден «Джаконда» деч. Анольо Донилан Микеланжело тиде жапыште тондым «Мадонна Дони». Рафаель воза алтарный сӱретым «Мадонна на троне с Иоанном Крестителеми Николаем из Бари» (иктаж 1505) «Положение во гроб» (1507) и сӱрет — «Дама с единорогом» (иктаж 1506—1507). 1507 ийыште палме лиеш Браменте дене. Рафаэльын палмыже эре кушкеш, тудо шуко заказым налеш святой шамычын образыштлан — «Святое семейство со св. Елизаветой и Иоанном Крестителем» (иктаж 1506—1507), «Святое Семейство (Мадонна с безбородым Иосифом)» (1505—1507), «Св. Екатерина Александрийская» (иктаж 1507—1508).
Фотосӱрет-влак
Пеш чот лектын: «Портрет Бальдасара Кастильоне» (1514—1515). Шуко жап эртен тиде сӱрет почеш Рубенс Рембрант тӱҥалтышлан рисоватла а вара тиде сӱрет почеш воза «Автопортретым».
Пытартышше
Тыгай лийын туде кугу мастар кӱкшӱ Возрожденийыште.
Джордж Гордон Байрон
Осман Империй ваштареш Грек Шкевуя верч Сарыш каен. 36 ияш колен.
Миранд йылме
Миранд йылме Роман йылме-влак
793
793 ий — VIII курымын ийже.
10 ага
Событий-влак
2022 — Россий Президент Владимир Путин Марий Эл Республик Вуйлатыше А.А.Евстифеевын кумылжым шотыш налын, тудым отставкыжым приниматлен да должность деч кораҥден.
Палымут
Палымутын ышталтмыже
Ышталтме ойыртемышт дене палымут-влак кок кугу тӱшкалан шелалтыт:
палымут-влак
Йыгыр палымут-влак кок йӧн дене ышталтыт:
Леонардо да Винчи
24 ияш Леонардо да эше кум самырык еҥ лӱмдымӧ шоя титаклымашлан кӧра суд паша лийын. Нуно сулалтыныт. Тиде событий деч варасе илышыж нерген шуко пале огыл, но аралалт кодшо документла почеш 1476—1481 ийлаште Флоренцийыште шке мастерскойжо лийын.
1506 — Миланышке пӧртылмаш да Людовик XII Францийын корольжо дене службо.
1507 — айдемын шинча чоҥалтме шот ойыртемжым тунеммаш.
Леонардон шуко йолташыже да тунемшыже лийын. Йӧратымаш кыл-влакым ончалаш гын, Леонардо тиде илыш могыржым шылтен, сандене нимогай сведений-влак уке улыт. Ӱдырым налын огыл, ӱдырамаш-влак дене роман нерген нимат пале огыл. Южо шонкалымаш почеш Чечилия Галлерани дене кыл лийын, тыгак фаворитке Лодовико Моро дене, кудыж дене кумдан палыме «Дама с горностаем» сӱретым возен. Тыгак южо еҥ-влакын шонкалымашышт почеш Ленардо самырык рвезе-влак дене кылым кучен манын шокалымаш уло.
Тудын илымыж годым лач ик изобретенийже гына признанийым налын, тиде пистолетлан келыштарыме колесцовый замок. Ондакшым тудо шагал шарлыше лийын, XVI курымын покшелныже тудын чапше дворян коклаште кӱзен, но эн чотшо кавалерийыште чот шарлен толын. Да Винчи дене шонен лукмо колесцовый замок моткоч тичмаш лийын, сандене тудын дене XIX пайдаланеныт.
Леонардо да Винчин колмыж деч вигак йолташыже да тунемшыде Франческо Мельци рукописьла гычын живопись дене кылдалтше отрывок-влакым ойырен налын да «Трактат о времени» лӱмден пашам луктын. Тичмашнек тиде рукописный паша XIX-XX курымлаште веле савыкталтын. Тиде пашан ойыртемже исторический значенийже огыл, а эн тӱҥжӧ — тудо мотор да яндар йылме дене возалтын. Гуманизмын тӱзланымыж годым итальян йылме латынь йылме дене таҥастарымаште второстепенныйлан шотлалтын, но Леонардо да Винчи шке тенийсылык-влакшым йылмын моторлыкшо да сылнылыкше дене ӧрыктарен. Но шкенжым тудо литераторлан шотлен огыл, кузе шонен, тугак возен, садланак тудын прозыжо XV курымысо интеллигенцийын кутырымо образецшылан шотлалтын. Басне ден фацецийлам возымо шот дене тудо XIV курымысо прозаик-влак дене иктӧр шога, а южо фацецийлажым Сакеттин новелле-влакше деч йӧршеш ойырашат огеш лий. Аллегорий ден пророчестве-влакше фантастический сынан улыт.
20 идым
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 20 кечынже шочшо-влак
Эквадор
Категорий:Эквадор
Юрист кече
Юрист кече Российыште Теле тылзын 3 кечынже Российыште юрист-влакын кечышт палемдалтеш. 2008 ийын, Пургыж тылзын 4 кечынже РФ Президентын «Юрист кечым палемдымаш нерген» («Об установлении Дня Юриста») 130 №-н Кӱштыкшӧ лектын. Российыште юрист паша пагалыме, но ты жапыштак моткоч нелылан шотлалтеш. Мемнан куганышыштына илыше граждан-влакын праваштым аралыше-шамычым тиде пайрем уша.
Российысе ВУЗлаште тачысе кечын 700 000 утла студент юрист шинчымашым пога.
Ойлымаш ужаш
Негыз
Ойлымаш ужаш-влак
20 кылме
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 20 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 20 кечынже колышо-влак
20 пургыж
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 20 кечынже шочшо-влак
Карман
Тыгеак ончо
Категорий:Карманла
Шнуй Шӱлыш
Категорий:Христианлык
Джеффри Чосер
Чосерын ачаже виноторговец лийын, корольын дворышкыжо вином конден. Тидлан кӧра эргыже ондакак (17 ияш) Елизаветан, Лионель ватын, Эдуард III-ын пажа (слуга) семын дворыш логалеш. 1359 ийыште тудо Франций ваштареш походышто участийым приниматла, кудо годым тудым пленыш налыныт. Король тудо олмеш 16 фунтым пуа да плен гыч утара. Английыш пӧртылмекше король тудым шкенжын камердинержылан а вара сар ӱзгарым нумалшылан (оруженосец) ышта. Тиде жапыштак тудо уже чаплын, сайын писатель шамычым пален налын, шкак возаш шонен. Почеламутлаштыже тудо ик палыдыме ӱдрамаш деке шке йӧратымашыже нерген мура, кудо чоншижмашыжлан нимом вашештен огыл. Сар деч вара (1360—1367 гг.), Чосер лондонский высший юридический школыш коштын, тушто сай общий образованийым пуэныт. Тушто тудо пашам ышташ тунемын, вашке тӱҥ паша тудын илышыштыже — литератур лийын. Тудо классик шамычым тунемын: Вергилий, Стаций, Лукан, воспетые Данте, Клавдиан («Похищение Прозерпины»), Гораций и Ювенал, а тӱҥжӧ Овидий, «Метаморфозы» и «Героиды» кудо, тудын йӧратыме книгаже лийыныт. Тудо тыгак патристический и средневековый латин литературым, корифеев сочиненийым, схоластической наукым тунем шоген, кудо тудлан пеш кӱлыныт, кунам тудо шке гекройжо шамычым учёный сведений дене пойдарен. Боэций кусарымаште чыла тиде ончыкталтын. Чосерлан современный французский поэт шамычат келшеныт. Тыште чылажат изиш гыч лийын: эпос, лирика, видения, аллегория чыла тӱрлӧ. Тудо шке пашаж дене кугу надырым ранний период литературлан пыштен. Кунам кусарен «Роман о розе», кугу огыл поэмым и лирический почеламут-влакым возен.
Немыч йылме
Немыч йылме (немычла Deutsch) — индоевропысо (герман) йылме. Касвел германийысе индоевропысо ешыш пурышо йылме тӱшка. Латин тиштер негызеш возыктен, кум графеме ешарен, ончыктем умлаут (ä, ö, ü), да лигатур-влак эсцет (ß). Тиштын акрет годсо памятникышт-влак деке пураш VIII курымын ийже.
Крым Автоном Республик
Краснодар мланде, Севастополь да Запорожье вел дене йыгыре улеш.
Логик тип
Категорий:Информатике
Агавайрем
Негыз
Категорий:Марий пайрем-влак
Метрополитен-влакын лӱмерышт
Ниже приводится список метрополитенов мира. Системы, фактически полноценным метро не являющиеся, но, тем не менее, часто называемые метро, выделены курсивом.
Иркинский чодырам аралыме пӧрт
Иркинский чодырам аралыме пӧрт (Дом лесной охраны Иркинский) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше пӧрт.
Ага (тылзе)
Ага тылзе (май) — ийын визымше тылзыже. Тугак, Саска пеледме тылзе, Мланде кошкымо тылзе.
Ӱшанымашын ӱжватаже
Йудей ӱшанымашын ӱжватаже
Категорий:Монотеизм
5 шорыкйол
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 5 кечынже колышо-влак
Каткова, Зинаида Фёдоровна
Илыш корныжо
Зинаида Каткова 1922 ийын шыжа тылзын 7-ше кечынже Марий автоном область Кужэҥер кундем Кӱшыл Ӱшӱт ялыште кресаньык ешеш шочын.
Себеж
Себеж — ола Российыште, Псков велыште. Калыкчот 6,1 тӱж. еҥ наре.
Лывырге магнитдиск
Лывырге магнитдиск (floppy disk) — информацийым аралыше пластик тыртыш явала; тыртышын кок могырышкыжат магнит варшым шӱрымӧ, тыгайымак аудио- ден видеокассетылаштат кучылтыт.
20 шорыкйол
20 шорыкйол (20 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 20-шо кечыже. Идалык пытыме марте 345 (кужемдыме ийлаште — 346) кече кодеш.
Танле тын
Шукыж годым марий йылмыште руш мут «Православий» кучылталтеш.
Мут шочмаш
Икымше гана «танле» мутым Удюрминский И. 1887 ийште савыктыме букварьыште кучылтен.
Меню
Меню (menu, menu) — команде лӱмеран интерфейсэлемент; команде-влакым ойырен налын, пайдаланыше компьютерым виктарен кертеш.
5 шыжа
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 5 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 5 кечынже шочшо-влак
5 ӱярня
Калык пале
Категорий:5 ӱярня
1245
Кӧ колен
Категорий:1245
Кукарка кундем
Негыз
Категорий:Кукарка кундем
799
799 ий — VIII курымын ийже.
480 ийла
480-ше ийла — V курымын индешымше, 480 ий гыч тӱҥалеш 489 ийыште мучашлалтеш.
Чарльз Диккенс
Литератур
•	Тайна Чарльза Диккенса: Библиографическое издание/ Сост. Е.Ю. Гениева, Б.М, Пачерская.-М:книга палате, 1990.-536с.
6 вӱдшор
Пайрем да памятный дате-влак
— следствий органыште тыршыше-влакын пайремышт палемдалтеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 6 кечысе событий-влак
801
801 ий — IX курымын ийже.
490 ийла
490-ше ийла — V курымын луымшо, 490 ий гыч тӱҥалеш 499 ийыште мучашлалтеш.
Гагаузий
Гагаузий але Гагауз-Ери (Găgăuzia; Гагаузия) — автоном территорий Молдовышто.
Шорин, Порфирий Спиридонович
Шорин Порфирий Спиридонович (19 Пургыж 1895 — 4 Ӱярня 1969) — марий инженер-, архитектор. Чаломкино ялыште Курыкмарий кундемышто йорло кресаньык ешыште шочын. Всеволодын изаже.
Бухгалтер курсым Озаҥыште пытарымеш вара 1913 ий гычын Чыкмаште счетовод пашам ыштен. 1915 ий гычын армийыште писарь. 1918 ийыште Озаҥ олаште.
Джанкой
Джанкой (Джанкой, Джанкой, Canköy, Джанкой) — ола Российыште, Крым Республикыште.
510 ийла
Важ-влак
Категорий:510 ийлаКатегорий:VI курым
Чехов, Антон Павлович
Йоча пагыт да самырык жап
Чеховын тунеммашыже Таганрокышто грек школышто тÿҥалын. Классический пöръеҥ гимназий эн тошто туныктышо заведений лийын. Гимназийыште тÿня ончалтышыже, тунеммаш, книга, театр дек йöратымашыже шуаралтын.Тыште тудо «Чехонте» шкенжын икымше псевдонимым налын. Тиде лÿмым тудлан Юмо Законым туныктышо Фёдор Платонович Покровский пуэн.
Варажым Звенигородышто пашам ыштен, икмыняр жап эмлымверын заведующий лийын.
1195
Кӧ колен
Категорий:1195
Чехов, Антон Павлович
Псевдоним-влак
А. С. Суворинын йодмыж почеш шкенжын «серьезный» произведенийлажым Чехов тичмаш чын лÿм дене возен.
Умыл
У‘мыл -- настам тӱрлӧ почеш ойырен лукшо але иктешлыше шонымаш але шонымаш радамлык.
1175
Кӧ колен
Категорий:1175
811
811 ий — IX курымын ийже.
Усола (Кугусола ял шотан илем)
Верланыме вер
Кугусола сола деч 10 километр кечывалвел могырно верланен.
Муткылдыш
Категорий:Ойлончыш
Мут
Комментарий
Категорий:Йылме
1145
Кӧ колен
Категорий:1145
21 ага
Калык пале
Категорий:21 ага
Мультимедий
Категорий:Информатике
550 ийла
550-ше ийла — VI курымын кудымше, 550 ий гыч тӱҥалеш 559 ийыште мучашлалтеш.
Ушымо Американ Штат-влак
Йӱдвелне Канада дене чек уло, кечывалвелне — Мексика дене, тыгак, Россий дене теҥыз чек уло. Тыныс тептеҥыз тиде элым касвелне мушкеш, эрвелне — Атлантик тептеҥыз, йӱдвелне — Йӱдвел тептеҥыз верланен. Кугыжаныш 50 штатлан да Колумбия федерал йырвеллан шелалтеш, тыгак, УАШ-ын кид йымалныже икмыняр отро-влак улыт. УАШ-ыште илыше-влакым американец-влак лӱмдат, а УАШ-лан — Америка лӱмым келыштареныт.
819
819 ий — IX курымын ийже.
Ятманов, Александр Степанович
Сылнымут корныжо
1939 ийыште «Пиалан илыш» альманахеш  писатель "Комунист Миклай" повестьшым савыктен.
Произведений-влак коклаште посна верым Мичурин-Азмекейын «Шап ерыште» ойлымашыже налын. Ойлымашын геройжо — сонарзе. Лудо лӱйымӧ олмеш тудо вараш-курныжым лӱа да лудым утара. «Шап ерыште» сборникым татар, чуваш, мордва, финн, эстон, коми, венгр йылме-влакыш кусарыме.
Оператор
Категорий:Информатике
Абазин йылме
Йылме код-влак:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
6 пеледыш
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 6 кечынже шочшо-влак
Российысе кӱртньӧ корно-влак
Ужашыже
*
Крылов, Василий Васильевич
Илыш корныжо
Шулдыр Васлий 1953 ийын ага тылзын 4-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Арын ялыште шочын. Тӱҥалтыш шинчымашым шке ялысе кыдалаш школышто налын. А 1970 ийыште просветительский училищыш тунемаш пурен. Тушечынак армий радамыш каяшыже логалын. Пӧртылмекыже, 1973 ийыште Василий Васильевич студент радамыш шогалын. Марий кугыжаныш университетын историй-филологий факультетын студентше лийын. Дипломым налмеке, 13 ий Мари радиошто тыршен пашам ыштен. А 1991 гыч 97 ий марте «Ямде лий» йоча журнал редакцийыште тӱҥ редактор пашам шуктен. Тылеч вара Писатель ушем вуйлатыше пашам шукташ тӱҥалын да «Марий журналын» директор пашам шке вачӱмбакыже налын.
21 вӱдшор
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 21 кечысе событий-влак
Калык пале
Родионын кечыже. Калык ой почеш тиде кечын тылзе ден кече вашлийыт: игече тÿрлö лийын кертеш. Тиде кечын ужава лектеш гын, эркын-эркын мланде пашалан ямдылалтман.
Авар йылме
Кириллице негызеш кызытсе авар тиштер 1938 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч буква-влак, икмыняр сочетаний да "тоя" (йошкарге дене ончыктымо) тиште гыч шога.
Кугарня (газет)
Важ-влак
Категорий:Калык коклаште увер шарыме йӧн-влак Категорий:Марла савыкталтше газет-влак Категорий:Марий Элысе газет-влак
Заболотье (ола сынан посёлко)
Категорий:Волынь велысе ола сынан посёлкыла
Элвис Пресли
Мемфисыште
Преслин ачажлан пашам кычалаш куштылгырак лийже манын, 1948 ийыште кылме тылзын Преслин ешыжлан Мемфисыш каяш логалын. Ик ий наре ешыже шӱкшӱ пӧртыштӧ илен. Варажым нунылан кугыжаныш кум пӧлеман пачерым пуэн. Лач Мемфисыште веле Пресли кызытсе муро дене интересоватлалташ тӱҥалын, радио дене кантрим, илыш-йӱла эстрадым, тыгак блюзым, буги-вугим, ритм-н-блюзым колыштын. Мемфисыште Биль-стрит кварталыш коштеден. Тышечын тудын сынле чийыме вургем стильже ойыралтын. Пресли шарналтен: «Мый гитарым налынам да эскеренам, кузе еҥ-влак тудын дене модыт, да мый изиш модаш тунемынам. Но мыйизиш вожылынам да калык ончылно мурымем шуын огыл». Кандашымше классыште тунеммыж годым музык ден туныктышыжо мурашлан умылыдымашыже уке манын, но вес кечыланак Элвис мӧҥгешлыкым доказатлаш шке гитарыжым конден да «Keep Them Cold Icy Fingers Off Me» хитым шергылтарен. Изи Пресли вожылшо лийын, сандене тудым чӱчкыдынак мыскыленыт. 1950 ийыште тудо гитаре дене шокташ полшымо занятийыш кошташ тӱҥалын. Тудым Джесси Ли Денсон, кок ият пелылан кугурак пошкудыжо эртарен. Пресли да эше кум эрге, нунын кокла гыч изак-шоляк Дорси ден Джонни, шке группым ыштеныт, кудыжо тӱҥжым кантрим шоктен. 1950 ийын идым тылзыште тиде группо Левын Кугыжаныш театрыштыже выступатленыт. 1953 ийын вӱдшор тылзыштыже Элвис кажне ийын эртыше «Humes’s Annual Minstrel» фестивальыште участвоватлен. Пресли нигунамат музык образованийлан тунемын огыл да йӱк дене модаш тунемын. Тудо чӱчкыдынак музык магазинлашке коштын. Тудо «Hank Snow»-н чыла мурыжым пален да тыгак Рой Акаффын, Эрнест Таббын, Тед Даффанын, Джимми Роджерсын, Джимми Дэвисын, Боб Уилссын возалтме мурылажым колышташ йӧратен.
Армий да «Мемфисысе мафий»
1958 ийын ӱярня тылзын 24 кечыштыже Элвис Пресли США-се армийыш ӱжалтын. Армийыш кайымыже элыште, тӱҥжым рвезыеҥ-влак коклаште, кугу пуламыкым тарватен: армий да президент лӱмеш Преслин служитлымыжым шӧраш манын, шуко серыш каен. Но тыге гынат, нимогай вашталтмаш лийын огыл, а мӧҥгешла полшен шоген: Преслилан – калык коклаште шукыракын да вашкеракын шарлаш, армийлан – служитлымашке шукырак еҥ погымаш. 1958 ийыште шыжым Преслим 3-шо танковый дивизийыш колтат, но тидын деч ончыч тудын ешыштыже кугу туткар лийын: сорла тылзын 14 кечыштыже Мемфисыште аваже кола. Армийыште Пресли чылашт дене тӧр икгай пашам ыштен шоген. Туге гынат, шке яра жапыштыже Парижысе кабарелаште коштын, Италийыш кудалыштын, манинлам наледен. Шке йолташыже-влак дене пырля посна пачерыште илен. Изиш варарак печатьыште тидым «Мемфисысе мафий» манын лӱмденыт. «Ма-фийысе» южо еҥже Элвисым школ гычак паленыт, южышт дене армийыште служитлымыж годым палыме лийын. Эркын-эркын «Мемфисысе мафий» тӱшка погынаш тӱҥалын. Нуно Преслим ӱмыржӧ мучко эр-кас авырен шогеныт. Лач эн сай йолташыже-влак тудым Германийыште 14 ияш Присцилла Булье дене палым ыштеныт. Ончыкыжым тудо Преслин илышыштыже эн кугу верым налын шогаш тӱҥалеш.
Усола (Морко ола шотан илем)
Усола (Новая) – Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Морко ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 157 еҥ (2010 ий).
Карпов, Сергей Владимирович
Илыш корныжо
Сергей Карпов 1975 ийын шорыкйол тылзын 5-ше кечынже Марий АССР Кужэҥер кундем Саламатнур ялеш шочын. 1976 – 1981 ийлаште Поранча кундем Элнет (Илеть) селаште илен. Вара угыч Кужэҥер район Саламатнур ялыш ешыж дене пырля илаш толын.
Майоров-Шкетан, Яков Павлович
Илыш да сылнымут корныжо
М. Шкетан шуко йыжыҥан писатель. Уста прозаик, чолга драматург, тале публицист да мер пашаеҥ, тудо марий да Российысе сылнымутым шуко ойлымаш, «Эреҥер» роман, латныл пьесе, нылшÿдö утла статья, очерк, фельетон дене пойдарен. Тылеч посна, Яков Павлович поэзийыште шке вийжым терген, ятыр почеламутым, мурым серен. Тудын чумыр возымыжо –марий калыкын совет власть жапыс илышыжым тичмашын сÿретлыше шке шотан энциклопедий, сылнымут летопись, манаш лиеш.
827
827 ий — IX курымын ийже.
610 ийла
Важ-влак
Категорий:610 ийлаКатегорий:VII курым
Карпов, Сергей Владимирович
Йошкар-Олаште
Вара Татьяна Денисова дене ик жапыште Озаҥыш тунемаш пура. 2001 – 2006 ийлаште Озаҥысе тӱвыра да сымыктыш кугыжаныш университетыште «актер театра кукол» квалификаций шинчымашым поген.
Майоров-Шкетан, Яков Павлович
Шкетанын ойлымашыже-влак
М. Шкетанын тунамсе прозыжын вес проблемыже – еш коклам у йÿла шÿлышеш негызлымаш, марий ÿдырамашын тошто коса деч эрнымыже, волгыдо да эрык корнышко нелын толмыжо. Тиде темылан «Палыде», «Вакшагур», «Чодыра лоҥгаште», «Микась Майрук» ойлымаш-влак возымо улыт. Кугу Октябрь ÿдырамашлан пöръеҥ дене тöр праван лияш йöным пуэн, но тошто шинчыр деч утлымаш вик эртен огыл, рÿдаҥше ората чот мешаен. Мутлан, «Вакшагур» ойлымашын героиняже, пычкемыш марий ÿдырамаш Майруш, опкын марийжын, Тарай Вайсан, мыскылмыжым чытен кертде, вакшагурыш тöршта. Ир койышан, сут тÿшкалан верчын тудын ÿмыржö кÿрылтеш.
1930-шо ийласе илышыже да сылнымутшо
Илыш йогыным келгын шымлаш тыршен, Яков Павлович шке ойпогыжым мер паша дене чак кылден: шочмо ялыштыже колхозым ышташ полшен, ревиз комиссийым вуйлатен, Оршанке райисполкомын членже лийын, культур пашам виктарымаште тыршен, тыглай колхозник семынат пашам ыштен. Ӧраш логалеш: кузе тудо творческий пашалан, сылне произведений-влакым возаш жапым муын?! Мо-гынат, писатель шолын шогышо илыш дене илен, шочмо калыкын социализмым чоҥымаште сеҥымашыж дене кумылаҥын. «Вий шутымем семын социализмым ышташ полшем», – возен тудо ик серышытыже.
Кумлымшо ийлаште Яков Павлович революций ден граждан сар темылан ойлымаш циклым пöлеклен: «Революций, мый тыйын айдемет улам!», «Революций водын», «Илыш ÿжеш», «Корнышто», молат. «Революций, мый тыйын айдемет улам!» ойдымашым прозо дене возымо поэме манаш лиеш, вет тудо Кугу Октябрьым чапландарыше сылне моктеммур семын йоҥга. Кумыл нöлтын, шÿм вургыжын каласен, автор тыгай шулдыран ойым чоҥен: «Тау, Революций! Тый нимодымо еҥым уланым ыштенат. Кредалаш моштыдымым кредалаш туныктенат. Мый тыйын айдемет улам!» Каласыман: кызытсе саманыште южышт Октябрь революций калыкын ÿшанжым сулен кертын огыл маныт. Тыгай ойышто икмыняр чын уло, но тÿслен шымлымек, икте раш: личность культ, тоталитарный кылкучем ок сеҥе гын, кумда элна чынак демократий сынан социализмым чоҥен, революцийын сöрымыжым пÿтынек обществыште шыҥдарен кертеш ыле. Революцийын шемер ончылно нимогай титакше уке, да тудын саскажым шке лавыран кидышкыже Иосиф Джугашвили-Сталин пÿтынек поген налын, илыш-корным важык колтен.
Шкетанын мыскара прозыжо
Ойлымаш-влакын тÿҥ геройышт шукыж годым тыглай еҥ, колхозник улыт. Автор нуным пагала, но илыш деч, культур шотышто шеҥгелан кодмыштлан аярын воштылеш, сай корныш колтынеже. Мутлан, Патай Сопром – илалше, тÿрлым ужшо, пашам йöратыше колхозник, лавыраште, таракан да умдыла дене пырля илен тунемын. Уста столяр лийын гынат, шке озанлыкшым саемдыме нерген шонен огыл. Икана Сопром сарыште пырля коштмо йолташыж дене уна лийме годым пеш кугу вожылмашке пурен. Тылеч вара тудо шке йолташыже, Гордей Вöдыр семынак, илышыжым у йÿла негызеш чоҥаш шонен пышта.
М. Шкетан кызытсе пагыт дене келшен толшо мыскарам шуко муын, устан сÿретлен. Тиде радамыште – «Ече», «Парашют» – мемнан элыште физкультур ден спортын кумдан шарлымыштым, таза да пеҥгыде самырык тукымым ончен куштымаште кугу верыштым ончыктат. «Ече» ойлымаште ик тыглай ешым ужына. Суртпечын озаже Васли (тудо мыланна шке «ече чер» дене уло ешге черланымышт нерген каласкала) эргыжын йодмыж почеш ечым налеш. Икмагал жап гыч ватыжат, Марпа, мунчалташ тÿҥалеш, тазалыкшым пеҥгыдемда. Ечылан верчын вате-марий коклашке «шем пырыс» кудал пура. Молан манаш гын, Васлилан «вожым торкален, ече дене коштшо ÿдырамаш» ок келше. Ончет гын, тудо шкеже илыш деч почеш кодын, тошто йÿла дене авыралтын. Ик теле кечын Марпам Горький олаш, крайысе ударник-влакын погынышкышт делегат семын колтат. Йошкар-Ола гыч Горький марте делегаций ече дене мунчалтен кая. Лач тидыже Васлим йöршеш öрыктара, да тудо кече еда тора вел гыч ойган уверым вуча: пуйто тудын ватыже корнышто, чот черланен, кылмен колен. Но икмыняр кече гыч газетыште ватыжын сÿретшым ужеш, ойлымо ойжым лудеш. Ватыже таза, весела кумылан пöртылмек, Васли Марпа дене сöраса, сÿмсыр койышым сеҥен, шкежат йÿдым, ватыж деч йышт, ече дене кошташ тÿҥалеш. Шуко гана камвозеш, но сайынак тунем шуэш. Мучаште Васли мыланна тыге увертара: ынде чумыр ешыже ече дене мунчалта, да тудын кум ияш эргыжат йодеш: «Ачий, мыланемат есе клес...» Пытартыш ойсавыртыш авторын йоча йылмым сайын палымыжым ончыкта.
«Эреҥер» роман
Марий пÿртÿсын сöралжым, поянлыкшым М. Шкетан романыште ятыр вере устан сÿретлен, поэт семын моктен. Пÿртÿс мемнам пукша, йÿкта, чикта, йол ÿмбак шогалта, шке моторжо-чеверже дене куандара. Садлан ме пÿртÿсым аралышаш, поянлыкшым моштен кучылтшаш улына манын, пеш кÿлешан ойым шыҥдарен.
Коля
Категорий:Шӧр пукшышо
830
Кӧ колен
Категорий:830Категорий:IX курым
Адыгей йылме
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кӧҥгыр кундем
Кӧҥгыр кундем — Пермь мландын кечывалвелыште верланен. Кӧҥгыр кундемыште 46 653 наре еҥ ила.
Алтай йылме
Алтай йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе алтай тиштер 1944 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да 4 ешартыш тиште гыч (йошкарге дене ончыктымо) шога.
832
Кӧ колен
Категорий:832Категорий:IX курым
Дубище (ола сынан посёлко)
Дубище (Дубище) — Украиныште Волынь велыште Луцк кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 960 еҥ (2021 ий).
833
Кӧ колен
Категорий:833Категорий:IX курым
Гонконг
Категорий:Гонконг Категорий:Миллионер-олала
6 теле
Калык пале
Категорий:6 теле
10 кылме
Калык пале
Шнуй Параскеван кечыже. Тудо ешым аралышылан шотлалтеш. Ӱдырамаш-влаклан пидаш да вургемым мушкедаш ок лий улмаш, но вынерым куаш да пушкыдемдаш нигöат почеш кодын огыл.
Вепс йылме
Вепс йылмысе тиште-влак:
Мутлончыш
Мутло́нчыш -- йылмышанчын ужашыже. Мут да мут ужаш-влакым шымла.
6 шорыкйол
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 6 кечынже шочшо-влак
650 ийла
650-ше ийла — VII курымын кудымше, 650 ий гыч тӱҥалеш 659 ийыште мучашлалтеш.
Лебедев, Артемий Андреевич
Категорий:Интернет тӱвыра
10 пеледыш
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 10 кечынже шочшо-влак
Долган йылме
Долган йылмысе тиште-влак:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Йӱклончыш
Йӱкло́нчыш — (фонетика) ойлымаш йӱк-влакым да йылмын йӱк радамлыкым шымлыше йылмышанчын ужашыже.
915
Кӧ колен
Категорий:915
6 шыжа
6 шыжа (6 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 279-ше (кужемдыме ийлаште — 280-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 86 кече кодеш.
905
Кӧ колен
Категорий:905
895
Кӧ колен
Категорий:895
Лӱммут
Лӱммутын чотшо
Шотлымо чотмут почеш, тыгак шуко, шагал, ятыр, икмыняр шомак почеш шогышо лӱммут шкет чотышто возалтеш, мутлан: Урем дене кок еҥ кая. Погынымашке ятыр еҥ толын.
Йыгыр лӱммут-влак
Кок але кум шомакым иктыш ушен але мужырын каласен иштыме лӱммутым йыгыр лӱммут маныт, мутлан: кандывуй, кугырӱдывондо, иза-шольо, уш-акыл.
21 сорла
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 21 кечынже колышо-влак
Калмык йылме
Кириллице дене калмык йылмысе тиште-влак:
875
Кӧ колен
Категорий:875
Эшпай, Андрей Яковлевич
Кылвер-влак
Категорий:Семмастар-влак Категорий:Марий семмастар-влак Категорий:Кугу Ачаэл Сарыште кредалше-влак Категорий:Сымыктыш Категорий:Марий семлызе-влак
21 сӱрем
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 21 кечысе событий-влак
Греций
Греций (Ελλάδα) — Европысо эл.
6 ӱярня
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 6 кечынже колышо-влак
Стивен Кинг
Творческий корно
Шке творческий корныжым Стивен 1959 ийыште январьыште тӱҥалын, тунам тудо шке Дэвид изаж дене местный оласе газетым лукташ шонен пыштеныт. Нуно шке «Листок Дэйва» информационный вестникыштым ыштеныт, кажне лекмашым тошто мимеографыште шаркаленыт да Западный Даремыште пошкудо-шамыч коклаште ужаленыт. Дэйв верысе увер кокла шотышто тӱҥ лийын, Стив шке йӧратыме телешоу, кино да кӱчык ойлымаш-влаклан рецензийым возен. Тудо жапыштак рвезе Говард Филлипс Лавкрафтын творчествыж дене палыме лиеш, варажым тиде автор ик эн йӧратыме лиеш; 2009 ийысе интервьюштыже Кинг тыге каласен: «Икгана ачамын тошто книга-влакшым ончышыжла мый Лавкрафтын ойлымаш сборникшым муым». Сборникын лӱмжӧ – «Таящийся в тенях». Нине лӱдыктышӧ ойлымаш-влакым лудшыжла тудо пуйто «мӧҥгыжӧ пӧртылын». 1960 ийыште Кинг шке йолташыж Крис Чесли дене(англ. Сhris Chesley) икмыняр кӱчык ойлымаш-влакым «Люди, места и вещи» шке ыштыме сборникыште савыктен(англ. People, Places and Things). Ик ий гыч кокымшо книга савыкталтын – «Звездные захватчики» (англ. The Star Invaders).
10 сорла
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 10 кечынже колышо-влак
7 ага
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 7 кечынже колышо-влак
Пермь
Эртымгорно
Категорий:Пермь Категорий:Российысе миллионер-олала
Аноа
Аноа (Bubalus depressicornis) – Сулавесиын Bovidae йамагатын гыч изи янлык.
Юкагир йылме
Кириллице дене юкагир йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе юкагир тиштер руш тиштер гыч 33 буква (В, Е. Ё, Ф, Х, Ц, Щ, Ъ, Ы, Ь, Ю, Я буква-влак заимствованийлаште гына кучылталтыт) да икмыняр ешартыш тиште да сочетаний гыч (йошкар тӱс дене ончыктымо) шога. Скобкышто альтернатив (эквивалент) тиште-влак ончыкталтыныт.
21 шорыкйол
Калык пале
Емельянын кечыже
1796
Кӧ колен
Категорий:1796
700 ийла
700-ше ийла — VIII курымын икымше, 700 ий гыч тӱҥалеш 709 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:700 ийлаКатегорий:VIII курым
Якут йылме
Йылме код-влак:
Кириллице дене якут йылмысе тиште-влак:
Энец йылме
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
1795
Кӧ колен
Категорий:1795
Бантеҥ
Бантеҥ (Bos javanicus) – Азийын Bovidae йамагатын гыч кугу янлык.
Ӱлылтӱрлык
Категорий:Янлык
Воронеж
Эртымгорно
Категорий:Воронеж Категорий:Российысе миллионер-олала
7 вӱдшор
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 7 кечынже шочшо-влак
Sonderaktion 1005
Операций 1005 (Sonderaktion 1005), тыгак "эксгумаций операций" — Кокымшо тӱнямбал сар годым нацист Германийын Рейнхард операций годым миллион наре еҥым пуштмо кышам петырашлан эртен.
Провайдер
Провайдер (internet service provider, сокр. ISP — поставщик интернет-услуги, интернет-прова́йдер (иногда просто провайдер)) — шке компьютер гоч интервот деке ушымаш, хостлымаш да т.м. интервот суаплыкым темлыше компаний але вес тӱрлӧ ушем.
10 теле
10 теле (10 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 344-ше (кужемдыме ийлаште — 345-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 21 кече кодеш.
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 10 кечынже шочшо-влак
730 ийла
730-ше ийла — VIII курымын нылымше, 730 ий гыч тӱҥалеш 739 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:730 ийлаКатегорий:VIII курым
Гаур
Категорий:Янлык
740 ийла
Важ-влак
Категорий:740 ийлаКатегорий:VIII курым
21 ӱярня
21 ӱярня (21 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 80-ше (кужемдыме ийлаште — 81-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 285 кече кодеш.
Программлымаш системе-влак
Категорий:Информатике
Эвенк йылме
Йылме код-влак:
Протокол
Категорий:Информатике
10 шорыкйол
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 10 кечысе событий-влак
770 ийла
Важ-влак
Категорий:770 ийлаКатегорий:VIII курым
Вес-вереш колтымаш
Стандартле пурымаш да лектымаш йогыным колтымаш
Шукыж годым, колтымашым специальле ушнымаш дене ыштат. Синтаксис тыгай: