cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Столяров, Василий Степанович
Илыш корно
1940-1950 ийлаште Волжский, В. Степанов, С. Васильев псевдоним-влакым кучылтын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий АССР-ын Калык серызыже-влак Категорий:С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Канадысе шурмаҥше
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Пырыс-влак
28 сорла
Лӱмгече
Шке лӱмкечыштым Александра да Людмила-влак палемдат.
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 28 кечынже шочшо-влак
1142
Кӧ колен
Категорий:1142Категорий:XII курым
Апсатарова, Серафима Ивановна
Илыш корныжо
Серафима Апсатарова 1970 ийын пеледыш тылзын 7-ше кечынже Башкир АССР Мишкан кундем Монар ялеш шочын. 1989-ше ийыште Благовещенский педагогике училищым тунем лектын. 1989-1994-ше ийлаште Марий кугыжаныш университетысе историй да филологий факультетын марий пӧлкаштыже тунемын. Университетым тунем пытарымеке, Бирск кугыжаныш педагогике институтышто пашам ышташ тÿҥалын. 1995-1998-ше ийлаште Марий кугыжаныш университетын финн-угор йылме-влак кафедр пеленсе аспирантурышто тунемын. 1999-ше ийыште профессор И.Г. Ивановын вулатымыж почеш «Мишкинский говор в системе диалектов марийского языка» теме дене кандидатлык диссертацийым арален. 2005-2009 ийлаште тюрк да финн-угор кафедрын вуйлатышыже лийын. Кызыт С.И. Апсатарова С.И. Башкир кугыжаныш университетын Бирск филиалыштыже филологий да тӱвыра кокласе коммуникаций факультетын башкир, татар, марий филологий кафедрыштыже доцент должностьышто тырша.
Сапарсола
Сапарсола' (Юж-Сапарово) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пижма ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 77 еҥ (2002 ий), 73 еҥ (2010 ий) , 74 еҥ (2013 ий).
16 шыжа
16 шыжа (16 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 289-ше (кужемдыме ийлаште — 290-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 76 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 16 кечысе событий-влак
Калык пале
Денисын кечыже. Тиде кечын кеч-кöланат пеш вашке шинча возын кертеш манын шоненыт. Садлан пелен могай-гынат аралтышым налыныт.
Исламов, Давлет Шаймуратович
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Тӱнямбалсе шупшалалтмаш кече
Тыгак ончо
Категорий:Пайрем Категорий:Официалдыме пайрем Категорий:Шупшалалтмаш
Янки
Янки (Янкеево) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Вечын ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 7 еҥ (2010 ий).
Теле Олимпий модмаш - Солт-Лейк-Сити 2002
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Шовакшэҥер кундем
Шовакшэҥер кундем (Шывашар кымдем; Шупашкар районĕ; Чебоксарский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Кугеси посёлко. Калыкчот 59,4 тӱж. еҥ наре.
Идалык
Шеледымаш
Шӱдӧ ийым курым лӱмдат, но тиде мут денак кутырымо годым, тыгак сылнымутышто айдемын ӱмыржӧ умылымашыште кучылтыт.
Йошкар шурмаҥше
Йошкар шурмаҥше (Lynx rufus) – Йӱдвел Америкын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 28- 40 см, почше 10 - 18 см, нелытше 9.1 - 14 (узо), 13 - 21 (ава) кг.
Идалык
Китай кечышот почеш идалыкын янлыкше-влак
Сӧсна (1923 1935 1947 1959 1971 1983 1995 2007)
Тыгак ончо
Категорий:Шотлымаш Категорий:Кечышот
Тюрк йылме-влак
Кызытсе классификаций-влакым шотышко налын тюрк йылме-влакым тыгай тӱшкалалан пайлаш лиеш:
Матюков, Геннадий Иванович
Илыш корныжо
Г.И.Матюковский изинек чулым, кожмак лийын, кугыеҥ-влак дене пырля чыла кресаньык пашам ыштен. Сылнымутым йӧратыше, тунемаш да почеламутым возаш кумылаҥше, 1942 ийыште тудо Марий педагогике институтыш тунемаш пурен. 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сар жапыште институт Чыкмасе педучилищын пӧртыштыжӧ верланен, а педучилищым Юриныш кусареныт. 2-шо курсышто студент изиш веле тунемын. 1943 ий кылме тылзыште тудо армийыш каен. Мӱндыр эрвелыште авиацийыште служитлаш тӱҥалын. Армийыште лийыж годым почеламут ден поэме-влакым возен. А 1944 ийыште «Сеҥымаш корно дене» поэмыже республиканский конкурсышто 2-шо верым налын. Тыгай лӱм денак самырык почеламутчо 1945 ийыште икымше почеламут сборникым луктын.
1749
Кӧ колен
Категорий:1749
Тимофеевский
Верланыме вер
Шолэҥер посёлко деч 5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Пинжанур
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Рушэҥер
Рушэҥер (Аптулят, Актун) (Нижний Рушенер, Автулята, Ахтулят) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 349 еҥ (2005 ий), 317 еҥ (2010 ий).
Омар Хайям
Лӱм
Лӱмыштыжӧ поэтын илышыж нерген ойлалтеш.
Провой
Важ-влак
Категорий:Марий Элысе олала Категорий:Марий Элысе кундем рӱдерла Категорий:Провой кундемысе илымверла Категорий:Провой
Эпипогиум
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
1151
1151 ий — XII курымын ийже.
Червоноград
Червоноград (Червоноград) — ола Украиныште Львов велыште. Червоноград кундемын рӱдерже. Калыкчот: 67 223 еҥ (2021 ий).
100
100 ий — I курымын ийже.
Кеҥеж Олимпий модмаш - Мюнхен 1972
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Мюнхен 1972 (1972 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1972).
1153
Кӧ колен
Категорий:1153Категорий:XII курым
Рак (зодиак тамга)
Пале
Ракын палеже ♋.
Марий Талешке кече
Эртыме радам
Марий-влак Кукаркакугызан, Чумбылатын да Акпатырын шӱгарлашкышт кумалаш да надыр пуаш коштыт. Нунын поро илышым конден кертмыштлан ӱшанат.
Тюмша чодыра участок
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
1156
Кӧ колен
Категорий:1156Категорий:XII курым
Степанов, Максим Степанович
Илыш корныжо
1941 ийыште СССР писатель ушемышке пурен.
Сылнымут корныжо
1934 ийыште икымше книгажым возен – тиде «Шольымын возымашыже гыч». Тудым марий калыкын йӧратыме писательже С. Чавайн редактироватлен. Тиде ийынак «Ямде улына» ойлымаш книгаже савыкталтын. Филологий шанче кандидат С. Черных нине книга-влак шотышто возен:"«Каласаш кӱлеш, поэтын тунам возымо ятыр произведенийже жап тергымашым чытен огыл. Нуно але риторика да лозунг сынан, сылнылак шотышто кукшо лийыныт, садланак шукертсе газетласе пурак коклаш йомыныт…»"1939 ийыште поэтын икымше почеламут сборникше лектын. Тыште поэт шочмо-кушмо элым да Марий кундемым моктен мура, социализмым чоҥышо совет калыкын патырлыкше тудын чон-кумылжым сымыстара. Совет саман жапыште уэмше марий ялын тӱсшым да илыш корныжым сӱретлымаш М. Майнын тӱҥ темыже лийын.
Христиан пайрем-влак
Христиан пайрем-влак:
Степанов, Максим Степанович
Сылнымут корныжо
Макс Майн Марий кундемын коммунизм корныш шогалмыжым Совет Элын ямже дене иктышке уша. Тидын нерген 1964 ийыште лекше «Марий мланде» почеламут сборникше каласкала: Мланде йӱк – кӱсле кылым моштен темдалмаш, Шӱвырнам оҥарен, шокталтен моштымаш. Мландын йӱкшӧ – пеледыш лыжган пеледмаш, Пасуэш кушшо шурнын лойген тайналтмаш. Мландын йӱкшӧ – пушеҥге лышташ лӱҥгалтмаш, Эн мотор кайыкнан чарныде мурымаш. Мландын йӱкшӧ – мемнан пӱтынь калыкын йӱк. Мландын йӱк – заводнан, фабрикынан лӱшкымаш, Электрический станций-влакнан волгалтмаш. Мландын йӱк – космонавтын лӱдде кӱзымаш, Планет йыр савырнен, чоҥештен пӧртылмаш. Мландын йӱк – коммунизмыш виян тошкалмаш, Шӱмбел Ленинын знамям нӧлтен ошкылмаш. Макс Майн Кугу Сар деч вара тыгак шке вийжым драматургий жанрыштат терга. 1964 ийыште Йошкар-Оласе калык театр тудын «Тул вошт» драмыжым шынден, а Марий республикысе курчак театрлан поэт «Ший памаш» (1966), Кӱтӱчын ӱдыржӧ» (1968), «Айдар» (1970), «Илен рывыж иге» (1972) пьесе-йомаклажым пӧлеклен. 1971 ийыште М. Шкетан лӱмеш Марий музыкально-драматический театрын артистше-влак Максим Степановичын возымо ик эн кугу произведенийжым – кум кыдежан «Ануш» драмыжым – модын ончыктеныт.
1973 ийыште «Тукымын семже» сборникше савыкталт лектеш. Тышке тӱрлӧ жапыште тӱрлӧ темылан возымо произведений-влак пуреныт. Формо да жанр шотышто нуно тӱрлӧ улыт – почеламут дене пырля балладым, поэмым, мурым ужаш лиеш. Содержаний могырымат, возымо жап денат нуно Совет элын, марий калыкын илышыж гыч кумда пагытым авалтат, поэтын чумыр творчествыже гыч ойырен налме произведений-влак улыт.
Нишапур
Эртык
Олалан Сасанид-влакын кугыжашт Шапур I негызым III курымышто пыштен. Ты ола эше кумдан палыме перс почеламутчо Омар Хайямын шочмо верже семын палыме улеш.
Золочев (Львов вел)
Золочев (Золочів) — ола Украиныште Львов велыште. Золочев кундемын рӱдерже. Калыкчот: 23 986 еҥ (2021 ий).
Пырыс-влак
Пырыс-влак (Felidae) – Евразийын, Африкын да Америкын Feliformia ӱлылтӱчан изи да кугу янлык йамагат. Чылаже 37 еш куэ уло.
Ефремов, Георгий Захарович
Тамара Апатеева. Эре чоныштем
1927 ий. Кеҥеж рÿдö. Ачам Пошкырт мланде гыч ешыжым шочмо кундемышкыже, Морко кантонысо Макарсолашке наҥгая. Макарсола – курык сереш, ужар садер лоҥгаш верланыше ик уреман изи ял.
Нунын коклаште революций деч ятыр ондакак Ефремов тукым вожым колтен. Кызыт гын нуно эрыкан, ласка илыш дене илат, колхозник, агроном, учитель, врач, писатель лийыныт.
Москаленко, Евгения Борисовна
Литератур
Категорий:Руш актёр-влак
Ефремов, Георгий Захарович
Тамара Апатеева. Эре чоныштем
1934-1936 ийлаште Георгий дене Марий пединститутышто пырля тунемме жап мыйын ушыштем поснак сайын аралалт кодын.
Кеҥеж Олимпий модмаш - Мельбурн 1956
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Мельбурн 1956 (1956 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1956).
Ефремов, Георгий Захарович
Литератур
Категорий: Марий серызе-влак Категорий: Марий почеламутчо-влак
Кеҥеж Олимпий модмаш - Мельбурн 1956
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
Ильяков, Никандр Филиппович
Йоласалыште
Тунемше-влак шинчымашым налме дене пырля пырдыжгазетым лукташ тӱҥалыт, сылнымут кружокым ыштат. Чумыр пашам шочмо йылмым туныктышо Леонид Куприянович Платаев вӱдаш тӱҥалеш (Н. Ильяковын «Эдемвлӓ дӓ ивлӓ» романыштыже тудым Парфен Петрович Черномазов лӱм дене ончыктымо). Никандр чулымын литкружок пашашке пижеш, почеламут ден ойлымаш-влакым воза. Автобиографический сынан «Эдемвлӓ дӓ ивлӓ» романыштыже Н. Ильяков тиде жап нерген тыге ойла: «Занятий-влак кружокышто кугу ӱчашымаш дене эртеныт, рвезе-влаклан творческий пашам умылаш полшеныт.., южыжо творческий пашашке уло шӱмыштым пыштеныт».
Муслюмово кундем
Административ шеледымаш
Муслюмово кундемыште 19 ял шотан илем уло.
Пушеҥге
Категорий:Пушеҥге-влак
Ильяков, Никандр Филиппович
Йоласалыште
Ойлымашыште маскан мӱкш отарыш мӱйым кочкаш пураш тунеммыже да оролын маскам кучымыж нерген ойлалтеш. «Кок ийыште кум номер «Кӓй» журналым лукна, — шарна Г. В. Костатеев. — Тудым кид гыч кидыш колтылыныт, туржалт, лавыраҥ пытен. Журнал верчын Ильяковын чонжо йӱлен, тудым шуко автораным ыштынеже ыле. Возышо-влак, чынжымак, шукем миеныт, нигунам возыдымо-влак сераш тӱҥалыныт...» Возышо-влак коклаште Г. В. Костатеев шкеже, тудат йоча-влаклан варажым ятыр возен, Ф. Г. Радугин, вараже герой-летчик, да молат лийыныт.
Козьмодемьянскыште
1929 ийыште Н. Ильяков Йоласал школым тунем пытара. Ондак Курыкмарий педтехникумыш тунемаш пура. Но шошо велеш чот черлана да мӧҥгыжӧ пӧртылеш. Тиде жапыште ялыште коллективизаций тӱҥалеш. Иктышт колхозыш пурат, весышт нуным чарат. Активист-влак умылтарыме пашам эртареныт. Н. Ильяков тиде пашаш ушна, но рвезын тунемме нерген шонымашыже ушыж гыч ок лек, да тудо угыч Козьмодемьянск олаш толеш, совпартшкол пелен печать пашаеҥ-влакым ямдылыше курсыш тунемаш пура. Пытарымекше, 1930 ийыште тудым Козьмодемьянск типографийыш корректорлан налыт. Тыге ончыкылык писательлан самырык жап гычак творческий еҥ-влак коклаште лияш да шкенжым литератур пашалан ямдылаш йӧн лиеш.
Йошкар-Олаште
Чыла тиде произведений-влак 1940 ийыште поэтын «Стих-влак» лӱман первый почеламут книгашкыже пурат.
«Мый мурем, кузерак илышнаже кажне кечын вашталт уэмеш»
Сар жапыште поэт мыскара ден койдарчык сынан ятыр почеламутым воза. Поэт тушманын койышыжым койдара, лудшылан тудын чын тӱсшым почын ончыкта. Тыгай улыт «У Европышто тошто совещаний» — кузе Гитлер да тудын вассалже-влак Хорти, Тиосо, Петен, Муссолини да молат Русь ӱмбак кержалташ ямдылалтыныт; «Кузе барин лакейым поктен луктын» — кузе Гитлерын лакейже генерал Браухич Моско деран «ямден лучший армим!»; «Кок ефрейтор» — нуно Российыш пояш каят, да мӧҥгеш чакнашышт — «юмо, йолым пу!»:
А Лаптин Иван «кым гӓнак шӹвалеш — Восток век сӓрналеш».
Н. Ильяков война деч ончыч прозышто ятыр пашам ыштен. Тудын ойлымаш-влакше тӱрлӧ тема, оҥай сюжет, яндар йылме дене ойыртемалтыныт. Тидын шотышто Н. Игнатьевын возымо традицийжым умбаке шуйышо коклаште Н. Ильяков ончыл радамыште лийын. Сар жапыштат тудо прозо дене возымым ок чарне. Тыгай улыт тудын «Фронтовой запискыже-влак» — кӱчык, чатката, чумыраш новелле аршаш. Войнаште мо лиймым автор фронтовик семын ужын моштен да художник семын почын пуэн. Тиде кӱчык ойлымаш-влак лудшын чонжым вургыжтарат, шӱмеш келге шонымашым кодат. Тушто шуко геройжо-самырык ӱдыр ден рвезе-влак. Нуно тушман ваштареш моштен кучедалыт. Мутлан, лейтенант Маргос («Лейтенант Маргос»), снайпер Лиза Рудько («Снайпер»), майорын ӱдыржӧ Соня («Сусыртымо пеледыш»), Иван Печкин («Шӱлыкан мыскара»)... Шонымашышт нунын волгыдо, пеҥгыде: шочмо элым, орланыше калыкым тушман деч утараш, пиалан илышым пӧртылташ.
Н. Ильяков тыныс илышыш пӧртылеш
Сар деч вара мӧҥгӧ пӧртылшӧ фронтовик-влакын шолдыргышо ял озанлыкым йол ӱмбак шогалташ тыршымышт нерген «Пӹтариш ашкылвлӓ» («Тӱҥалтыш ошкыл-влак») поэмыште лудына. Ял да колхоз илыш, тӱрлӧ конфликт-влакым сеҥен, ончыко кайыме нерген автор «Вайсона», «Поленовын солаш толмыжы» поэмылаште почын пуэн. Кокымшо поэмыже «Опак Микита» роман дене кылдалтын. Ме тыште романысе герой-влакым — Микитам да Поленовым ужына. «Тӹтыра лошты» («Тӱтыра коклаште») — сектант-влак кидыш верештше ӱдырым утарыме нерген — йӧратымаш темылан возымо поэме. «Эдемын кишажы» («Айдемын кышаже») — автобиографий сынан поэме. Тудым поэт, тӱҥ факт-влакым шке илышыж гыч налын, иктешлыме семын возен.
Н. Ильяков марий пашазе-влак нергенат произведенийым возен
Тиде — «Чодыраште» повесть. Шеҥгелан кодшо лесоучасткыш у пашаеҥ — фронтовик Толоконцев толеш, коллективым, угыч чумырен, йол ӱмбак шогалта, пеш кулешан чодыра продукцийым лукмашым йӧнештарен колта. Тыгай паша чодырам руышо-влакын кумылыштым нӧлта, шонымашыштымат вашталта. Повестьым автор 1958 ийыште «Дружба народов» журналеш (Москва) рушла печатлен луктеш; варажым тудо повесть негызеш пьесым воза, да марий театр тудым модын ончыкта.
Важ-влак
Категорий: Марий серызе-влак Категорий: Марий почеламутчо-влак Категорий: Марий драматург-влак
1161
1161 ий — XII курымын ийже.
Кеҥеж Олимпий модмаш - Лос-Анджелес 1932
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Лос-Анджелес 1932 (1932 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1932).
Слалом
Модмаш нерген
Курык вуй гыч ӱлыкӧ, лум валчын спортсмен ече дене вола. Корнын кужытшо – 500 метр марте. Корно мучаш марте кок тоя дене капкам ыштен шогалтыме. Спортсмен ече дене корно почеш мунчалтышаш, да лач тиде капка гоч эртышаш. Иктаж могай капкам кода гын – таҥасымаш гыч тудым кораҥдат. Волымо годым спортсмен шагатыште 40 меҥге марте писылыкым поген кертеш.
Эртымгорно
1767 ийыште Норвегийыште оҥай таҥасымаш эртен. Ечызе-влак курыкышто погыненыт. А курык йыр, курык вуйыштыжат, пушеҥге шогеныт. А могай еҥ чак шогышо пушеҥге кокла гоч курык гыч мунчалтен волен кертеш, да эше ты годым ечыжым ок шалате, да ок сусырго гын – тудо призым налеш. Тудо жапыште, ече-шамыч курык да тыглай ечылан шелалтын огытыл. Да курык гыч мунчалтымашыжат тудо жапыштак веле шыҥдаралташ тӱҥалын, Норвегийын кечывалвелыныже, Телемарк манме верыште. Иктаж шӱдӧ ий эртымеке, тушто икмыше курык-ече клубым чоҥеныт. Христиания олаште (кызыт Осло ола). Тудо жапым мыланна аралалтше термин-влак шарныктат: мутлан савырнымаш-влакым «телемарк» да «Христиания» лӱмдат.
Пикша (ял)
Пикша (Пикша) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 2 еҥ (2003 ий), 2 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кукнур ял деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Зеленая Роща
Зеленая Роща (Зеленая Роща) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Солнечный ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 141 еҥ (2010 ий).
Кеҥеж Олимпий модмаш - Сент-Луис 1904
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Сент-Луис 1904 (1904 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1904).
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
17 идым
Калык пале
Категорий:17 идым
Салават кундем
Салават кундем (Салаватский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Салават.
Шараҥ
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Кириллик тиштер
Additions for Nivkh
! colspan="7" |
Азербайджан тиште
! colspan="7" |
Шайбан хоккей дене тӱнямбал чемпионат
Ша́йбан хокке́й дене тӱнямба́л чемпиона́т (руш. Чемпиона́т ми́ра по хокке́ю с ша́йбой) --- Калык-влак кокласе Хоккей Федерацийын вуйлатымыж почеш кажне ийын эртыше спорт таҥасымаш. 1920-шо ий гыч эрта. Тӱҥалтышыште Олимпий модмаш радамыште эртен. 1930-шо ий гыч таҥасымаш кажне ийын эрта (лач 1940-1946 ийлаште Кугу Ачаэл Сарлан кӧра лийын огыл, да 1980, 1984, 1988 ийлаште Теле Олимпий модмаш Тӱнямбал чемпионатым авырен. 1968 ий марте Олимпиадым эртарыме годым хоккей дене Олимпий турнир Тӱнямбал чемпионатлан шотлалтын.
29 пеледыш
Калык пале
Категорий:29 пеледыш
Кеҥеж Олимпий модмаш - Афине 1896
Кечышот
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
Эпак
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кувейт (ола)
Кувейт (тыгеак Эль-Кувейт; الكويت) — Кувейтын рӱдолаже.
113
Кӧ колен
Категорий:113Категорий:II курым
Глезденёв, Павел Петрович
Лÿмжö нерген
Тынеш пурымо деч вара — Павел Петрович Глезденёв.
Озаҥыште
Ныл ий академийын миссионер пӧлкаштыже тунемын, 1906 ийыште экзаменым куча да марий кокла гыч ик эн ончыч кÿшыл шинчымашым налеш. Академийым пытармекыже, тудо Озаҥ учитель семинарий пеленсе школышто пашам ышташ тÿҥалеш, иканаштак ÿдырамаш школышто марий йылмым туныкта.
Марла книгам возымо пашаш тудо 1905 ийысе революций гутлаште ушнен. Но тунам але тудо революций паша деч тораште шоген. Калык илышым саемдыме чын корным ужын моштен огыл. Шочмо калыкшым нӧлталаш, тудым моло дене тӧр шогалташ туныктымаш гоч веле лиеш, шонен. Санденак уло шинчымашыжым да вийжым тидланак веле виктарен.
Октябрь революций деч вара
Тунам, кунам марий калык «помыжалтын» веле, Глезденев да моло сотемдарче-влак марий опера, калыкле сем ансамбль, калыкле тоштер, театр нерген шоненыт. Глезденёв шÿм вургыж ойлен: «Вашке у жап толеш. Марий калык лудын-возен моштышо лиеш. Но тидлан чот тыршыман».
Тудын пыштен кодымо саскаже Совет властьын 50 ий жапыштыже палаш лийдымын лӧзаҥын. Марий калыкын чолга эргыже шке калыкшылан каласаш лийдыме суапле пашам ыштен коден. Моло сотемдарче-влак дене пырля марий культурылан вияҥашыже негызым пыштен.
Миссионер пашаже
Погынымашыш толшо-влак каҥашыме жапыштак книжка ден брошюр-влакым лукташ 120 тенге оксам погеныт, тыгаяк сомылым шукташ мисионер Громовлан шÿденыт. Кусаркалыше комиссийын пашажлан вуйын шогышо марий-влак начальстве деч тыге йодыныт: чыла инородческий школышто Н. И. Ильминскийын туныктымо системым тÿрыснек илышыш пурташ, марий школлан учебник-влакым руш кугу педагогын системыжлан келшышын лукташ ты пашашке Озаҥ духовный академийым тунемын пытарыше священник П. Глезденевым ушаш.
«Вес марла книга»
Тиде 1907 ийыштак П. П. Глезденёв, адакат В. М. Васильев дене пырляк, кокымшо марла тунемме книгам ямдыла. Тудо «Вес марла книга» маналтеш. Тиде — «Тÿналтыш марла книган» мучашыже. Тыште марий илыш да пÿртÿс темылан возымо шкешотан ойлымаш-влак улыт. Книгашке тыгак шагал огыл фольклор материалым, марла возымо ик почеламутым пуртымо. Лÿмжӧ — «Вараксим муро» Пӧрт вуйышто вараксимже, Выче-выче вычымалта. Шулдыр йымал чапайжым, Лый-лый ыштен шогылалтеш. Меат варасемже гае Молан огына вычымате? Молан гына вычыматен, Меат пырля огына иле. XVIII курымысо 3 изирак почеламутым шотлаш огыл гын, тиде — марла савыталтше икымше почеламут.
Важ-влак
Категорий:Марий сотыеҥ-влак Категорий:Марий этнограф-влак Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:Марий журналист-влак
1177
1177 ий — XII курымын ийже.
17 кылме
17 кылме (17 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 321-ше (кужемдыме ийлаште — 322-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 44 кече кодеш.
Снежана Орлова
Категорий:Марий мурызо-влак
Рӱдола
Эн чӱчкыдын рӱдолалан эн кугу олам сайлат, но южгунам элыште кугурак ола-влакат вашлиялтыт.
Марий Элыште
Марий Эл Республикын рӱдолаже — Йошкар-Ола. Но рӱдолам сайлыме жапыште Марий кундемыште эн кугу олалан Козьмодемьянск ола шотлалтын. Юл эҥерын серыштыже, торгаймаш корнылаште верланен. А Царевококшайск ола палыдыме, мӱндырнӧ верланыше маска лукылан шотлалтын. Но Моско олашке делегат семын лач Йошкар-Ола гыч айдеме лийын, тудак тиде ола вер мутым кучен, сандене Йошкар-Ола кызыт Марий Элын рӱдолаже улеш.
Сунгурова, Раисия Борисовна
Илыш корныжо
2015 ийыште Р. Сунгурован рукописьше марий сылнымутчо Светлана Эсауловам шарныме лӱмеш «Светлана» конкурсышто сеҥышыш лектын. Тылеч вара, 2016 ийыште, «Светланан книгагудыжо» серийым почшо, «Чайгоркаште сандалык» почеламут сборник печатлалтеш. Кокымшо мутсаска Эстон Родо-тукым программын 2016 ийысе сылнымут премий дене палемдалтын.
1180
1180 ий — XII курымын ийже.
Теле Олимпий модмаш - Саппоро 1972
Теле Олимпий модыш-влак Саппоро 1972 (1972 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1972).
Юркино чодыра участок
Эртымгорно
Юркино чодыра участок илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Гамбург
Гамбург эрыкан да ганзе ола (Freie und Hansestadt Hamburg, Hamborg) — ола Немыч Элыште. Кугу теҥыз порт.
Юзыкайн, Алексей Михайлович
Илыш корныжо
Алеко Юзыкайн 1941 ийын вӱдшор тылзын 20-шо кечынже Башкир АССР Карснокам кундем Чормак ялеш кресаньык ешеш шочын. 1961 ийыште Арлан кыдалаш школым пытармеке комсомол путевко почеш Стерлитамак олаште химий заводым чоҥымашке каен. Асфальтировщиклан, электриклан ыштен. Кум ий Тыныс тептеҥызысе сарзыфлотышто служитлен. 1965 ийыште Озаҥ кугыжаныш университетышке тунемаш пурен.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий журналист-влак
Соловьи
Соловьи' (Соловьи) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пижма ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 4 еҥ (2010 ий), 4 еҥ (2013 ий).
Верланыме вер
Пижма ял деч 8 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Шайбан хоккей дене Европо чемпионат
Категорий:Спорт таҥасымаш-влак
Чишмы кундем
Чишмы кундем (Чишминский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Чишмы.
120
120 ий — II курымын ийже.
29 сӱрем
29 сӱрем (29 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 210-шо (кужемдыме ийлаште — 211) кечыже. Идалык пытыме марте 155 кече кодеш.
Теле Олимпий модмаш - Гармиш-Партенкирхен 1936
Теле Олимпий модыш-влак Гармиш-Партенкирхен 1936 (1936 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1936).
Тошто Шайгово кундем
Тошто Шайгово кундем (Старошайговский район) — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Тошто Шайгово.
Устин почиҥга
Верланыме вер
Эшполдо ял деч 3 километр касвел могырно верланен.
Филиппсола МТФ посёлко
Верланыме вер
Памашсола деч 2 километр тораште лийын шоген.
Теле Олимпий модмаш - Шамони 1924
Теле Олимпий модыш-влак Шамони 1924 (1924 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1924).
Калык-влак кокласе Ий хоккей федераций
Федерацийыш ушнышо-влак
Тиде ушемыш 69 эл гыч Калык хоккей организаций-влак пура. 49 калык федераций пӧръеҥ-влак кокласе таҥасымашлашке ушна, 33 калык федераций - ӱдырамаш таҥасымашлашке. ИИХФ-шке пурышо-влак кум категорийлан шелалтыт :
Йошкар-Ола (аэропорт)
Самолёт-влакым вашлиеш
Ан-24, Ан-26, Ан-30, Ан-32, Ан-72, Ан-74, Ил-114, Ту-134, Як-40, Як-42, ATR 42, ATR 72, Bombardier CRJ 100/200, Embraer EMB 120 Brasilia да чыла куштылго самолёт ден вертолёт-влак.
29 теле
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 29 кечынже колышо-влак
17 пургыж
17 пургыж (17 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 48-ше кечыже. Идалык пытыме марте 317 (кужемдыме ийлаште — 318) кече кодеш.
Рапла
Рапла (Rapla) — ола Эстонийыште.
122
Кӧ колен
Категорий:122Категорий:II курым
Николаев, Семён Васильевич
Илыш корныжо
Тунемын пытарымеке, институтыштак марий йылме кафедрыште ассистентлан пашам ыштен, марий фольклор курсым вÿден, ВЛКСМ-ын секретарь лийын. Варажым марий радиошто тыршен, корреспондент да редактор лийын, МАССР-ын Тÿвыра Министерствын инспекторжолана шоген, телевиденийыше редактор, варажым тÿҥ редактор лийын, «Пачемыш» журналын тÿҥ редакторын алмаштышыжылан ыштен. 1975–1984 ийлаште – «Ончыко» журналын тÿҥ редакторжо. Писатель ушемын консультант лийын. Вараже – РМЭ-н госсекретарьын советникше лийын. Шуко ий республикысе калык усталык рÿдер пелен самырак возгалыше паша шотышто лабораторийлан вуйын шоген.
1187
Кӧ колен
Категорий:1187Категорий:XII курым
Цератостилис
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Нурлат кундем
Нурлат кундем (Норлат районы, Нурлатский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Строганова, Светлана Васильевна
Шкетан театрыште
М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрыште икымше рольжо – Маюк «Ачийжат-авийжат» спектакльыште. Моткоч кугу пагалымашым Светлана Строганова Сергей Николаевын пьесыж почеш шындыме «Салика» спектакльыште тӱҥ рольым чоҥымо дене сулен. 1999–2000 ийласе театр тургым иктешлыме почеш Светлана Строганова «Надежда» премий дене палемдалтын.
127
127 ий — II курымын ийже.
29 шорыкйол
Калык пале
Категорий:29 шорыкйол
Першуткин, Евгений Романович
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий драматург-влак
130
130 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:130Категорий:II курым
29 шыжа
29 шыжа (29 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 302-шо (кужемдыме ийлаште 303) кечыже. Идалык пытыме марте 63 кече кодеш.
17 сӱрем
Калык пале
Категорий:17 сӱрем
Чапкӱ
Чапкӱ але шарныктыш — айдемылан, уверлан але ала-мо весылан сооружений. Олаште да ялыште мотор койышлан тудым шындат.
Тӱнямбал тептеҥыз
Категорий:Тептеҥыз
Володькин, Николай Николаевич
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
29 ӱярня
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 29 кечынже шочшо-влак
134
Кӧ колен
Категорий:134Категорий:II курым
2 ага
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 2 кечысе событий-влак
136
Кӧ колен
Категорий:136Категорий:II курым
Маргай
Маргай (Leopardus wiedii) – Йӱдвел Америкыште да Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 48—79 см, почше 33—51 см, нелытше 2.6–4 кг.
Григорьева, Светлана Дмитриевна
Еш
Кызыт Светлана шкеат пелаш да ава. Кристина ӱдыржö технологий университетым тунем пытарен, «Кече/Солнышко» йоча журналыште художественный редакторлан пашам ышта.
Оҥай факт-влак
Чылаже 300 наре йоча да кугыеҥ-влаклан мурын авторжо.
Сылнымут корныжо
2002 ийыште кокымшо книгажым тудо йоча-влаклан пöлекла («Пырысиге – мыр-мыр-мыр»).
Иванов, Кирилл Иванович
1930-шо ийласе поэзий
— Кушеч тудо?
— Мустафа рольым модаш тиддеч сайым от му!
1935 ийыште Йыван Кырля «Наместник Будды» фильмыште буддийский монахын — Ламан рольжым модын.
1931 ийыште Кырла Олык Ипай дене пырля «Ме ударле улына» лӱман почеламут сборникым луктын. 1932 ийыште «Революцийын йукшо дене муралтем мый йывыртен», 1935 ийыште — «Шочмо кече» сборник-влакше лектыныт. Марий литературым шӱмеш пижше, сылне почеламутла дене пойдарымыжым шотыш налын, 1937 ий тӱҥалтышыште поэтым СССР Писатель ушемыш пуртымо.
В. Янтемир. Путевка дене ГУЛАГ-ыш
Чевер олык покшелнет.
Вӱрзым кундем
Географий
Вӱрзым кундем Киров велын кечывалвел-эрвелныже верланен.
Карай
Верланыме вер
Юлсер-Ола деч 45 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Нурӱмбал (У Роҥго кундем)
Верланыме вер
Роҥго сола деч 5 километр эрвелне Изи Кундыш эҥерын пурла серыштыже лийын шоген.
Эртымгорно
1980-ан ийлаште Нурӱмбал посёлко пытен.
Васикова, Лидия Петровна
Илыш корныжо
1986 ийыште Марий кугыжаныш университетын профессоржо лӱмым икымше гана марий ӱдырамаш-влак коклаште сулен налын.
Звенигород
Звенигород (Звенигород) - ола Моско велыште, Российыште. Калыкчот 17 тӱж. еҥ наре.
Скорпион (зодиак тамга)
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тамга-влак
2 вӱдшор
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 2 кечынже колышо-влак
Васли почиҥга
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Пикшызе (зодиак тамга)
Период
Кече касвел астрологийыште келшышын Пикшызе тамгаште 23 Кылме гыч 21 Теле марте наре улеш, веда астрологийыште — 16 Теле гыч 15 Шорыкйол марте улеш.
Планета
Пикшызын планетше — Юпитер.
Тыныс тептеҥыз
Европышто илыше-влак кокла гыч планетын эн кугу тептеҥызым Магеллан эртен. Тудак тудлан "Тыныс" лӱмым 1521 ийыште пуен. Вара гына пале лие: Магеллан йоҥылыш лийын. Тиде тептеҥызыште эн шуко тайфун шочеш, лач тудак планетынан 75 % пылым луктеш.
17 шорыкйол
17 шорыкйол (17 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 17-ше кечыже. Идалык пытыме марте 348 (кужемдыме ийлаште — 349) кече кодеш.
Сабы кундем
Сабы кундем (Саба районы, Сабинский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Ирказа (зодиак тамга)
Пале
Ирказан палеже ♑.
Беляев, Иосиф Иванович
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Марий мланде кӱ курымышто
Кӱ курым
Марий мландышке икышме айдеме толмо нерген возен кодымо кагаз уке. Археолог-влакын шымлымышт почеш, пеш ожно, айдемын Эрвел Европысо айлаш тӱҥалмыж годым, кызытсе Марий кундемна ий воктен верланен улмаж. Ий эркын шулен. тысе мландын тӱсшӧ чот вашталтын: курык гай кугу ий гыч шулышо вӱд кумдан шарлен. Вӱд покшелне Юлын пурла серысе кӱкшакажын йӱдвел ужашыже да Виче воктенысе кӱкшӧ курыкйол-влак нӧлтат шогеныт. Курыкйол кушкыллан пеш поян лийын. Акрет годсо еҥ-влак пӱртӱслан поян, янлыклан улан мландыш кечывалвел гыч тӱшкан-тӱшкан толеденыт. Тыге Марий кундемышке кугезе-влак толын лектыныт, илаш тӱҥалыныт. Курыкмарий кундемыште Юнга-Кушерга ял воктенысе Юнга эҥер серыште архелог-влак первобытный айдемын илем деч кодшыжым верештыныт. Тиде Марий кундемыште археолог-влакын мумо эн акретсе (иктаж 30-20 тӱжем ий ончычсо) памятникше. Но тыгай вер гыч верыш куснылшо сонарзе-влакым марий-влакын кугезышт манын огына керт. Могай йылме дене кутыреныт, могай илыш-йӱлам шуктеныт – ме огына пале. Тыге 12-5 тӱжем ий ончыч Марий мландыште ик верыште илаш тунемын шушо калык шкаланже верым муын. Элнет эҥер аҥыште Русско-Луговской стоянкыште тыгай илымверым мумо. Кӱ Курым мучашыште мемнан эра деч 5-3 тӱжем ий ончыч тыште илыше калык ятырлан шукемын. Нуно ынде Юл воктене веле огыл иленыт, тыгак моло изи эҥерла дене умбаке, чодырашке шарленыт.
Мо? Кушто? Кунам?
'''Мо? Кушто? Кунам? — советысе да российысе телевидений интеллектуал модыш, клуб телевидений интеллектуал.'''
Эрвел
Категорий:Навигаций
1213
Кӧ колен
Категорий:1213Категорий:XIII курым
Чапчык
Чапчык (Малая Сосновка) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 73 еҥ (2002 ий), 82 еҥ (2010 ий).
147
147 ий — II курымын ийже.
Сасканур
Литератур
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
148
148 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:148Категорий:II курым
Павлов, Василий Николаевич
Илыш корныжо
Икымше гана Вячеслав Абукаевын мутшылан Валерий Кульшетовын возымо «Сирень пеледме годым» мурым калык ончыко мураш лектын. Школыш коштмо годымак Василий гитарым шокташ тунемын. Университетыште тунемме жапыште самырык-влак коклаште гитарым шоктен мурымаш кумдан шарлен улмаш. Василият тыге ышташ тунемын. Йолташыже-влак – «Гитарым шоктен мурымет пеш сылнын йоҥгалтеш, тылат тидым радио дене шергылтараш кÿлеш», – маныныт. Василий тыгак ыштен. Радиокомитетыште тудым порын вашлийыныт. Ик мурыжым пленкыш возен, радио дене йоҥгалтареныт. Тудо чылалан келшен. Тулеч вара радиошко вес мурым, кумшым конден. Василийлан композитор-влак В. Захаров, С. Маков да молат шке у мурыштым радиошто возашлан темлаш тÿҥалыныт.
Дон
Вӱдаралымверла
*
149
Кӧ колен
Категорий:149Категорий:II курым
Андрианов, Андрей Андрианович
Кылвер-влак
Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык артистше-влак
17 ӱярня
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 17 кечысе событий-влак
Ҽ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Лицензий
Лицензий келшык —
Торбеево кундем
*
151
151 ий — II курымын ийже.
Герасимов, Михаил Степанович
Школ, туныктымо паша
«Литература пашам гаяк йӧратыме туныктымо пашаште нылле ик ийлан шогем. Кинде шочдымо ийынат, вӱр йӱшӧ Колчак толмо годымат туныктымо паша гыч шым курж. Тунам шуко учитель вес пашаш пурыш». Микай, поэзийым моткоч йӧратен гынат, шке илышыжым Юмын, Пӱртӱсын эн кугу да эн суапле сомылыштышт – калыкым туныктымаште, «ойгым, шыдым вийгак коден», эрыкышке лукмо пашаште ужын. Микай шке эргыж гыч шкешотан «туныктышо» тукымвожым вораҥде колтен. Микай туныктымо пашаште шке веле огыл вожаҥын, тышкак тудо Оксиня шӱжаржым, Иван шольыжым, Максим эргыжым шогалтен кертын. Илен-толын, Чапи тукым гыч лекше да тудын дене кылдалтше-влак 600 ийымат эртыше стажым погеныт: Туныктымо пашаште тыршыме жап – 604 ий 1918 ийыште салтак пашам пытарен Элнетыш толмекыже, Микай вик школ почмаш гыч тӱҥалеш. Тудын тыршымыж дене тиде ийынак кундемлан эн кугу марий школ почылтеш – II ступенян школ. Тышке уло йырге марий ялла гыч ӱдыр-рвезе-влак коштыныт (тиде поро йӱла тачысе кече мартеат шкенжын кӱлешлыкшым йомдарен огыл).
Сар жап годым Микай черланен. Но тудо эмлалтын огыл да 1944 ий, 7 апрельыште тудо илыш гыч каен…
Ҩ
Ҩ, ҩ — кириллик тиште. 32-шо тиште Абхаз тиштерыште.
Железнодорожный
Железнодорожный (Железнодорожный - Кӱртьыгорнысо гыч) - Балашихе оласе район (Моско вел), Российыште. Калыкчот 138 тӱж. еҥ наре.
Теньгушево кундем
Теньгушево кундем (Теньгушевский район) — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Теньгушево.
Антилопа мераҥ
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Мераҥ-влак
Марий калыкын шочмыжо
Икымше тӱжем ий тӱҥалтыш марте акретсе кугезына-влак эре вашталтын, вес калык дене лугалтын, вер гыч верыш кусныл иленыт. Туге гынат нуно весе-влак деч ойыртемалтше, посна калык семын чумыргаш тӱҥалыныт. Нунын шке йӱлашт, шкаланышт келшыше тӱвырашт пеҥыдемын. Тидым пылыштӱҥ воктен сакыме оҥго гыч, оҥым сӧрастарыше арвер да моло пале гоч ужаш лиеш. Марий мланде кок археологический историко-культурный тӱшка коклаште верланен: Тиде жапыште первобытно-общинный строй шаланаш тӱҥалын. Икымше курым тӱҥалтышыштак «Калык-влакын кугу куснылымаш» (Великое переселение народов) чодыраште да чодыран степьыште илыше племена-влакымат авалтен. Ошман мландыште илыше калык городецкий культур калык тӱшкам Йӱдвеке – Шур, Ока, Юл деке поктен. Тыге нуно Юлын шола серышкыже толын лектыт, Вӱтла гочын Кугу Какшаныш шумеш шарлат. Ты жапыштак Виче кундем гыч Кугу да Изи Какшан деке азелинец-влак толын лектыт. Археолог-влак тыге шотлат: 1-ше тӱжем ийын 2-шо пелыштыже, городецкий да азелинский племена-влакын ваш варналтмышт дене акретсе марий тукым шочын. Тидын нерген Чыкма ваштареш, Юлын шола серыштыже мумо Изи Ахмыловский, Морко кундемысе Шоруньжаште мумо тошто ӱзгар-влак, Киров велын кечывалвелныже Шынчара кундемыште мумо Кубашевский тошто илем олмо да моло археологический памятник-влак ойлат. Нуно городецкий да азелинский калыкын йӱла ойыртемжым арален коденыт.
Родо калык кыл
Акретсе марий калкыкын шочмо жапыште, мемнан эран I тӱжем ий мучашыште – II тӱдем ий тӱҥалтышыште, родо-тукым финно-угор племена-влак дене вашкыл кӱрылт шуын. Кугезына-влак лач лишыл пошкудым – мордвам, удмуртым, Юл кундемыш керылт пурышо тюрк-влакым гына сайын паленыт.
Кугезе марий-влак финно-угор калык йӱлаштым араленыт гынат, тюрк калыкын илыш йӱлаже шыҥенак пурен. Кечывалвелысе кундемлаште калык булгар-влак дене лугалтын, верын-верын нуным йӱдвел могырыш шыгыремденыт.
Марий-влак нерген икымше палемдымаш
«Марий» мут нерген
Калык шкенжым эреак «марий», «мары», «марэ» манын лӱмден. Тиде шомак «пӧръеҥ», «айдеме» шомак дене иран шомак «мартйо» (айдеме) дене ик радамыште улеш. Моло родо-тукым калык лӱмат тиде шомак гычак лекше улыт дыр: «мордва», «мадьяр», «удмурт», «мурома», «меря», «мещера». Категорий:Марий Категорий:Марий эртымгорно
Шем почиҥга
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
158
158 ий — II курымын ийже.
Логинов, Иван Иванович
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо-влак Категорий:С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Тимофеева, Зоя Александровна
Илыш корныжо
Пединститутышто тунемме годым сылнымутым ӧрдыжеш коденам ыле, а палыме еҥ-влак дене вашлиймашым эртарымеке, угыч поэзий аланыш пӧртылынам. Почеламутем-влакым Вячеслав Абукаев-Эмгаклан, Геннадий Пироговлан ончыктем ыле, “Ончыко” журнал, “Марий Эл”, “Кугарня” газет редакцийлаш конденам. “Кугарня” газетыште эре самырык коллектив лийын, пашам йӧратен ыштеныт. Тунам мыят журналист лияш ыле манын шоненам. 1996 ийыште редакцийыш толынам. Паша кумылем тунамсе тӱҥ редактор Иван Иванович Алексеев шижын да мылам йоча-шамычлан “Ужар лышташ” лаштыкым ямдылаш кӱштен. Вара “Школ илыш”, “Илыш йыжыҥ”, студент-влаклан “Оҥго” страницылаш материал-влакым возаш тӱҥалынам, рекламе материал-влакым ямдыленам. Эн ончыч, конешне, неле лийын, мый вет журналистлан тунемын омыл. Статьям сай лийже манын, йӱдвошт шинчем ыле. Самырык-влаклан газет редакцийыште индеш ий ыштенам. Тиде жапыште пеҥгыде койыш-шоктышан утларак лийынам, шканем ӱшанаш тунемынам, творчествыштемат чотрак вияҥынам. Лач тушто ыштыме годым “Саска кӱмӧ пагыт” икымше почеламут сборникем савыкталтын.
Звер
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Зубова Поляна кундем
*
159
159 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:159Категорий:II курым
2 пеледыш
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 2 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 2 кечынже шочшо-влак
Ош мераҥ
Категорий:Мераҥ-влак
160
Кӧ колен
Категорий:160Категорий:II курым
Тарьянов, Иван Иванович
Илыш корныжо
1954–1957 ийлаште шочмо элын ӱшанле салтакше лийын. Армий гыч пӧртылмеке, ятыр ий Курыкмарий районысо «Ленинский путь» газетын тӱҥ редакторжылан пашам ыштен. Вара «У сем» журналым лукмаште тыршен да тӱҥ редакторжо лийын.
2 пургыж
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 2 кечысе событий-влак
Орехово-Зуево
Категорий:Моско велысе олала
Солнечный
Солнечный (Солнечный) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Солнечный ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 1638 еҥ (2003 ий), 1317 еҥ (2010 ий).
Раджастхан
Раджастхан - Индийыште штат. Калыкчот - 68 621 012 еҥ. Рӱдола - Джайпур.
Калифорний мераҥ
Тундра мераҥ (Lepus californicus ) – Йӱдвел Америкыште (УАШ да Мексика) мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи мераҥ. Капше 61 см, нелытше 1.4—2.7 кг.
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Мераҥ-влак
Олимпий модмаш
XX курым годсек Олимпий Толкын пеш шуко вашталтын. Тидлан кӧра ИОК модмашым вашталтен, саманым шотыш налын. Кудо-икте саемдымаш-влак: Теле Олимпий модмаш-влак лум да ий спорт тӱрлыклан, Паралимпий модмаш-влак кап-кыл шотышто ситыдымаш дене еҥлан да Самырыктукым Олимпий модмаш-влак самырык спортъеҥлан. Тӱрлӧ политике, экономике, технологий шот дене ИОК Олимпий Модмашым эше уэмден. Таче Олимпий Модмаш-влак кымылзо-влак да йӧратыше-влак кокла (кузе Кубертен ондакше шонен) гыч лектын да кызыт профессионал спортъеҥлак пайдаланат тудым. Тӱшкаувер йӧнык-влак кӱлешлык корпоратив спонсорлык да коммерциализаций шотышто йодышым шынден.
Олимпий модмашым угыч пӧртылмаш
1894 ий Пеледыш тылзын 16-23 кечылаштыже Сорбонно олаште (Париж университет) эртаралтше конгрессыште Кубертен шке шонымашым да тӱрлӧ калык ончыко луктын. Конгрессын пытартыш кечынже тыгай ойыш шуыныт: кызытсе пагытын икымше Олимпий модмаш 1896 ийыште ты модмашым шочыктышо элыште – Грецийыште, Афиныште эртышаш. Тунам Интеркалыкын Олимпийский Комитетлан (ИОК) негызым пыштыме да модмаш-влакым вӱдымылан нуно вуйын шогеныт. Комитетын I-ше президентше грек Деметриус Викелас лийын. Ты пашам тудо 1-ше Олимпий модмаш чарнымеш, 1896 марте, вӱден. Барон Пьер де Кубертен генеральный секретарь сомылым шуктен. Икымше Олимпий модмаш-влак кугу сеҥымаш дене эртеныт. Тушто 241 атлет (41 эл) гына лийыныт гынат, модмаш-влак акрет Греций пагыт годсек эн кугу спорт сомылкаш савырненыт. Грецийысе официал еҥ-влаклан да калыклан тиде моткоч келшен, садлан нуно модмаш-влакым Грецийыште ончыкыжат эре эртараш кӱлмӧ нерген темлымашым пуэныт. Но ИОК модмаш-влакым эртарыме верым кажне ныл ий вашталтыме нерген тӱрлӧ эл коклаште пунчалым луктын.
Икымше сеҥымаш деч вара Олимпий модмаш икымше нелылыкымат чытен. 1900 ийысе Парижысе (Франций) II Олимпий модмаш да 1904 ийысе Сент-Луисысе (Миссури, УАШ) III Олимпий модмаш тӱнямбал ончер дене ушнен шоген. Спорт таҥасымаш-влак тылзе дене шуйненыт да ончышо калыклан оҥай лийын огытыл. Сент-Луисысе модмаште утларакше американ спортъеҥ-влак лийыныт, молан манаш гын Европысо калыклан теҥыз гоч вончаш технический амаллан кӧра моткоч неле улмаш.
Юмо Крешын
Юмо Крешын — христиан пайрем. Иоан Креститель Исус Кристосым Иордан эҥерыште тынеш пуртымо лӱмеш пайремлалтеш.
Шаганур (Хлебниково ял шотан илем)
Эртымгорно
1981 ийыште Шаганур ял пытен.
Масканур (У Торъял кундем, сола)
Кызытсе жап
Солаште эн шуко Смирнов, Егошин, Сидоркин, Домрачев, Новосёлов тукым лӱм улеш. Икымше телефон 1978 ийыште селашке толын шуын. Телевизор да тӱрлӧ быт технике кажне пӧртышто лийын. 2 рӱдӧ урем влак асфальт дене шарыме улыт, тыгак У Торъялыш села гыч автобус кудалыштеш. Селаште вӱд пучым, газым шупшмо. Тӱвыра пӧрт, медпункт , кыдалаш школ , соласе книгагудо, кевыт, кочмо вер , Сбербанкын отделенийже пашам ыштат.
Рейкьявик
Рейкьявик (Reykjavík) — Исландийын рӱдолаже.
1233
1233 ий — XIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1233Категорий:XIII курым
Ургакш (ыҥ-влак)
Ургакш мут ончыктен кертеш:
Ушаково (Кикнур кундем)
Важ-влак
Категорий:Кикнур кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
1803
Кӧ колен
Категорий:1803
Яктерлӱвал
Яктерлӱвал (Яктерлюбал) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Шолэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 37 еҥ (2004 ий), 24 еҥ (2010 ий).
Горохов, Василий Михайлович
Илыш да сылнымут корныжо
Икымше почеламут сборникше 1963 ийыште «Чодыраште» лӱм дене лектын. Автор икшыве-влаклан пӱртӱсын поянлыкшым мастарын почын пуэн. Тыгак йоча-влаклан «Зоосад» почеламут сборникым, «Сад» почеламут ден йомак-влак книгам пӧлеклен.
Тудын произведенийже-влак шӱм-чон гыч лекше улыт, шочмо калыкын илыш-йӱлажым, культуржым йӧраташ туныктат. Возымо пашажым кӱкшын аклен, 2007 ийыште В. Регеж-Гороховлан Марий Эл Республикын калык писательже лӱмым пуымо.
Курыкӱмбал (Юлсер кундем)
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
1804
Кӧ колен
Категорий:1804
Корей мераҥ
Категорий:Мераҥ-влак
166
Кӧ колен
Категорий:166Категорий:II курым
Ядырна
Важ-влак
Категорий:Чувашийысе олала Категорий:Ядырна кундем
Никей-Константинопольысо ӱшанымашын ӱжватаже
Эртымгорно
325 ийыште Икымше Тӱнямбалсе Погынышто Никейысе ӱшанымашын ӱжватажым пеҥгыдемдыме.
2 сорла
Калык пале
Категорий:2 сорла
167
167 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:167Категорий:II курым
Теле Самырыктукым Олимпий модмаш - Инсбрук 2012
Категорий:Теле Самырыктукым Олимпий модмаш
1238
Кӧ колен
Категорий:1238Категорий:XIII курым
Тукай кундем
Кундемын рӱдолаже – Чалле ола.
Калыкчот
Калык-влак (2010): суас-влак (71,1%), руш-влак (24,2%), чуваш-влак (1,5%).
1242
1242 ий — XIII курымын ийже.
Игнаева, Роза Петровна
Илыш корныжо
Марий кугыжаныш университетысе историй да филологий факультетысе руш филологий отделенийыштыже 1983 ий гыч 1989 ий марте тунемын. Марий кугыжаныш университетым тунем лекмеке, университетыште этнолингвистический лабораторийыште лаборантлан пашам ыштен. 1991 ий гыч 1997 ий марте школышто руш да марий йылмым туныктышылан ышта. 1992-1996 ийыште, филологий шанче доктор, профессор И.С. Галкинын вуйлатымыж почеш диссертаций дене пашам ыштен. Диссертацийын лӱмжӧ «Классификация имен числительных марийском языке :проблема статуса и функции», кудым 1997 ийыште арален да тиде темыланак монографийым возен. 1997 ий гыч-кугурак шанче пашаеҥ Иканаште финн-угор кафедр дене пырля пашам ыштен. Шыжа тылзын 2000 ийыштыже докторантурыш пурен.
Корсика мераҥ
Категорий:Мераҥ-влак
Свердловск велысе марий илымверла
Важ-влак
Категорий:Свердловск велысе марий илымверла
170
170 ий — II курымын ийже.
Марсель
Марсель (Marseille, Marselha) - ола Францийыште, кок эн кугу ола Францийыште.
1814
Кӧ колен
Категорий:1814
Таир
Кылвер-влак
Категорий:Марий Элысе ерла
1815
Кӧ колен
Категорий:1815
Пыжанъю
Пыжанъю (Пижанка) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Пыжанъю кундемын да Пыжанъю ола шотан илемын рӱдерже. Калыкчот – 3875 еҥ (2010), 3766 еҥ (2017).
1888
Кӧ колен
Категорий:1888
Ӱлыл Азъял
Ӱлыл Азъял (Нижний Азъял) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 332 еҥ (2002 ий), 314 еҥ (2010 ий).
Ял лӱм
Ял лӱм нерген тыгай легенде уло. Ази лӱман марий Чачавий ватыже дене пырля суас-влак деч шылын куржыныт. Нуно изи эҥер воктене ямле верым муыныт. Вер келшен. Илемым чоҥеныт. Чачавий кожла эмыжым, Поҥгым поген телылан шапашым ямдылен, а Ази мландым куралын уржам ӱден шынден. Нӧшмым воктенсе илемыште илыше Эштывай кугыза деч налыныт. Шошым Чачавий йыгырым ыштен. Эргыштлан ача (Ази) лӱмым пуэныт: Кугу Ази, Изи Ази. Варажым кум ӱдыр: Ласкай, Сасканай, Унай да ик эрге Ор Ази («ор» — «у») шочыныт. Илем кугемын, ялыш савырнен, кудыжым эн изи эргыштын лӱмжӧ дене лӱмденыт — «Оразъял» (У Азъял Новый Азъял). Кунам суас-влакын пижедылмышт чӱчкыдемаш тӱҥалын, шоҥго Ази тушман-влак деч кораҥашлан верчын вес верлам кычалаш тӱҥалын. Шоҥго Ази кугырак эргыже-влакым тура серан Пӧт эҥерын вес могыркыжо кусарен. Тушто каяш лийдыме пич кожла шоген. Ту могырко суас-влак коштын огытыл. Кугу Ази кӱшкырак купан верышке куснен. Илем кугемын, «Кӱшыл Азъял» (Верхний Азъял) ялыш савырнен. Изи Ази ӱлкырак, тӧрверыш куснен. Илемым «Ӱлыл Азъял» (Нижний Азъял) манын лӱмденыт. Ял йыр шуко памаш-влак да изи эҥеран корем-влак лийыныт.
1818
Кӧ колен
Категорий:1818
Каҥаш (ола)
Каҥаш (Канаш; Канаш) — ола Чувашийыште.