cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Йӱлесола
Эртымгорно
Негызым кунам пыштыме пале огыл. 1858-ше ийыште 132 еҥ илен. Ял калык вольыкым онченыт, кушкылым куштеныт.
Франций
Франций (France) — Европысо эл. Элын лӱмжӧ акрет годсо франк-влакын этнимышт деч шога. Францийын калыкше пудыранен,романысе тукымвожшо уло да романысе йылме дене ойла.
Романов, Иван Ефимович
Илыш корныжо
И. Романов раш пален: коллективизаций корно дене кайыме веле ял озанлыкыш ончыл йöным пурташ, тушто наука туныктымым кучылташ кумда корным почеш. Ик статьяштыже тудо воза: «Трактор дене тÿрлö машина-влак ял озанлык сыным вашталтат. Агротехника шурно лектышым кугемда. Зоотехника вольык урлыкым саемда, йöрвар лектышым шукемда».
1938 ий вӱдшор тылзын 19-ше кечынже лӱен пуштыныт.
Варале
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «вара» + «лийын» = «вара лийын», тывеч – «варале» мутыш савырнен.
Эртымгорно
1929 ийыште уездно-волостной административный шеледымаш пытен, ял Алнаш район деке ушалтын. Ты ийыштак Варале ялыште «Пашазе» колхоз почылтын.
Йӱдвел-касвел марий йылме
Йӱдвел-касвел марий кундемой-влак
Йылме код-влак:
Руш Сеснур
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Дружба (Житомир вел)
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Лаврасола
Лаврасола мут ончыктен кертеш:
Ь
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ялгиян
Верланыме вер
Нижние Серги ола деч 63 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже
Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (Заслуженный работник культуры Республики Марий Эл) — Марий Эл Республикын кугыжаныш наградыже-влак радамыш пурышо чап лӱм (почетный званий).
Токтарсола
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Пекшик (Пижымбал кундем)
Пекшик (Пекшик) – Российыште Угарман велын Пижымбал кундемыштыже верланыше ял.
Ежово
Ежово мут ончыктен кертеш:
Регенсола
Регенсола мут ончыктен кертеш:
Чодырам аралыме Кӱчыкъер пӧрт
Литератур
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Кривой Рог
Эртымгорно
1775 — негызленыт. 1919 ий гыч ола.
Чекманур почиҥга
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Изи Ошӱргӧ
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Кеҥеж Олимпий модмаш - Брисбен 2032
Олам сайлымаш
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
Кугу Йӱштӧ Памаш
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кугусола (Кугусола ял шотан илем)
Верланыме вер
Чыкма ола деч 9 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Свалява
Категорий:Закарпатье велысе олала
Ардатов кундем (Мордовий)
*
Красногорка участок
Красногорка участок (Участок Красногорка) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Шемшӱргӧ ял деч 9 километр тораште лийын шоген.
Токио
Токио (東京; Tōkyō — Эрвел рӱдола) — Японийын рӱдолаже.
ВАЗ-2109
Ваз-2109 Спутник/Samara ( официальный огыл лӱмжӧ- Девятка)- легковой ончыл приводан,хэтчбек кузован автомашина. ВОлжский автомобильный заводышто 1987-2004 ийлаште серий дене лектын шоген. Кызыт Украиныште "Богдан" марке дене (двигатель 1600 куб.см) серийно лектын шога. Тужвал тӱс дене Ваз-2108 автомобильын вич омсан версийжым ончыкта.
Грахак Каннингхем
Важ-влак
Категорий:Спортъеҥ Категорий:Тын
Вӱддымӧ Сарсаде
Верланыме вер
Красноуфимск ола деч 51 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
У Торъял кундем
У Торъял кундем, У Торъял район (Новоторъя́льский райо́н) — Марий Эл республикысе муниципал район. Административ рӱдер — У Торъял.
Эртымгорно
4 Ӱярня 1964 ий РСФСР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Кӱштыкшӧ почеш Новоторъяльский районым угыч илаҥдареныт.
Калык
1 Шорыкйол 2005 ийысе шотлымаш почеш кундемысе 147 илымверыште 18 100 еҥ илен.
Россий Федерацийысе субъект-влак
Согласно Конституции, Российская Федерация состоит из 85 субъектов — республик, краев, областей, городов федерального значения, автономной области, автономных округов. Каждый субъект федерации, помимо федеральных органов, имеет свою исполнительную (как правило, губернатора или главу), законодательную (региональные парламенты) и судебную (конституционный (уставный) суд субъекта) ветви власти. Субъекты имеют свою собственную конституцию либо устав, а также собственное законодательство, принимаемое региональными парламентами. Субъекты федерации имеют по два представителя в верхней палате российского парламента — Совете Федерации. Во взаимоотношениях с федеральными органами государственной власти все субъекты федерации между собой равноправны. Субъекты имеют полномочия решать вопросы, отнесённые Конституцией к ведению субъектов. Субъекты Российской Федерации не имеют права выхода из её состава.
Порядок и перспективы расширения Российской Федерации
Расширение России возможно в том числе за счёт независимых государств, в частности, территорий, которые могут когда-либо получить такой статус. Из соседних с Россией государств, стремящимися к интеграции с ней, включая непризнанные (частично признанные), Белоруссия и Абхазия не планируют стать субъектами Российской Федерации (при этом соответственно вступив или пожелав вступить в Союзное государство), а Южная Осетия, Приднестровье и ранее Абхазия (в 1995 году), а также Принаровье и Рудный Алтай (попытки провозглашения республик в которых соответственно на северо-востоке Эстонии и на северо-востоке Казахстана предпринимались русскоязычным большинством в 1990—1994 гг.) такое намерение проявляли.
Марийская правда
Тематика
Арняште кок гана (кушкыжмын да кугарнян) 24 да 16 полосаште лектеш. Подписке да розница почеш ужалалтеш. Регион нерген увер-влак гына огыл савыкталтыт, лудшо-влак тӱрлӧ материалым муын кертыт: аналитический статья-влак (политик да экономик темылан), илыш гыч ойлымаш-влак, тӱвыра мероприятийлан обзор, лудшо-влакын сылнымут мастарлыкыштым ончыктымаш.
Эртык
1921 ий пургыж тылзын Марий областной партконференций пунчалым луктын: Краснококшайск олаште (кызыт — Йошкар-Ола) типографийым почаш. Партий обкомын да ревкомын газетшым лукташлан типографий кӱлын. Изданийлан «Известия Марийского исполнительного комитета крестьянских и красноармейских депутатов и областного комитета РКП(б)» лӱмым пуэныт, икымше номер 1921 ий сорла тылзын 28 кечынже лектын. Кеч редакцийын шке пӧлемже лийын огыл гынат, газет арняште кок гана лектын.
389
389 ий — IV курымын ийже.
1473
1473 ий — XV курымын ийже.
19 идым
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 19 кечынже колышо-влак
Ӱлылсола (Шернур кундем)
Эртымгорно
Кызыт Шернур ола сынан кугыялын Коммунистический уремын ужашыже лиеш. МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Ӱлылсола шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Йӱдвел теҥыз
Йӱдвел теҥыз — Атлантик тептеҥызын тӱр теҥызше, Кугу Британий, Скандинавий, Немыч Эл, Нидерланде, Бельгий да Франций коклаште верланен. Теҥызын кужутшо - 970 утла км, лопкытшо - 580 утла км, кумдыкшо - 750 наре км2.
Феодосий (ола)
Феодосий (Феодосия, Kefe, Кефе, Феодосія) — Крым пелотрон кечывалвел-эрвел серыштыже верланыше ола.
Кугу Паздыран
Верланыме вер
Эшполдо ял деч 1 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Горно-Латышево
Горно-Латышево (Горно-Латышево) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Арде сола деч 5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Кугу Игнатово кундем
Кугу Игнатово кундем (Большеигнатовский район) — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Кугу Игнатово.
Лягушкино
Лягушкино (Красная Горка) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Приволжский ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 59 еҥ (2003 ий), 42 еҥ (2010 ий).
Янгельд сурт
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Нигер (эҥер)
Категорий:Эҥерла Гвинейыште Категорий:Эҥерла Нигерыште Категорий:Эҥерла Малиште Категорий:Эҥерла Бениныште Категорий:Эҥерла Нигерийыште
Опанассола
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Виноградов (ола)
Виноградов (Виноградів) — Украиныште Закарпатье велыште Берегово кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 25 442 еҥ (2021 ий).
Бучманы
Бучманы (Бучмани) — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 681 еҥ (2021 ий).
Иктыш ушнышо Наций-влак Организаций
Тыгак ончо
Категорий:Международный организаций-влак
Камиял
Важ-влак
Категорий:Ялла Суас Элыште Категорий:Камша кундем
Кугушӱргӧ
Кугушӱргӧ (Кугушерга) – Российыште Киров велын Яраҥ кундемыштыже верланыше Кугушӱргӧ ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 454 еҥ (2002 ий), 325 еҥ (2010 ий).
Эртымгорно
Соласе лӱм «кугу шӱргӧ» гыч.
Харьков
Харьков (Харків) - ола Украиныште, Харьков велын рӱдолаже.
Паасилинна, Арто
Ӱмыргорно
Кужу жап тӱрлӧ газетлаште редакторлан ыштымеке, Арто Паасилинна палыме серызе марте кушкын. Кызытсе финн сылнымут тудын возымыжлан кӧра шинчаш перныше лийшылан шотлалтеш. Артон изаже-влакат - Эрно, Маури да Рейно Паасилинна - сылнымут корным ойырен налыныт.
Степанов, Сергей Степанович
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Вӱд модмо кече
Пайрем нерген
Вӱд моткоч чот поян, но тидын годым вӱд озан поянлыкшылан кӧранаш сай огыл. Вӱд ава деч тиде поянлыкым шке кумыл дене пуаш жапын-жапын йодын кумалат гын, тудо йодмым шуктен сеҥа, калыклан ситыше пӧлекым ышта. Тидланак верчын колызо-влак шошым кол кучаш тӱҥалме деч ончыч Вӱд ава лӱмеш пучымышым шолтат, колым кучыемеке- тудымкволшӱр дене сийлат.
Лудо Пыжаш (тӱшка шӱдыр)
Категорий:Тӱшка шӱдыр-влак
Йӱрнӧ
Важ-влак
Категорий:Марий Элысе кундем рӱдерла Категорий:Марий Элысе ола сынан посёлкыла Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла Категорий:Йӱрнӧ
Семёново
Верланыме вер
Шемшӱргӧ ял деч 7 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Куэръял (У Торъял кундем)
Эртымгорно
1936-шо ийыште «Мари ушем» колхозым почмо. 4 ий гыч Молотов лӱмеш колхозыш кусарыме.
Айгильдин, Мирон Байгильдинович
Мирон Айгильдин (Мирон Байгильдинович Айгильдин) (, Башкир АССР, Калтаса кундем, Павасола ял — ) — марий серызе, журналист, тӱвыра пашеҥ.
Кылвер-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий журналист-влак
Сапаев, Эрик Никитич
Сем тӱняшке икымше ошкыл
Ик кастене, Шорыкйол тылзын уло еш дене погынен, мӧҥгыштӧ чылан шинченыт. Теле канышлан Эрик училище гыч скрипкым конден да тудын дене шоктен. Трук пӧртыш Эрикын йолташыже да тудын дене пырля ала-могай шоҥго пӧръеҥ пуреныт.
Музык училищыште
Моштымашыжым кӱкшын аклен, Сапаевлан училищын педагогшо Л. Н. Сахаров деке келгырак шинчымашым погаш кошташ темлат. Скрипке специальность дене Сахаров тудым факультатив семымын туныкташ тӱҥалеш. Да лишыл жапыште Эрик марий поэт-влакын возымо почеламутыштлан семым келыштараш тӱҥалеш. Валентин Никитич туныктышыжо варажым тыгерак ойлаш тӱҥалеш:
Сапаев симфоний оркестрыште да калык семӱзгар оркестрыште шуаралтеш. Пытартышыжлан тудо У Торъял кундемысе ойган да куштымаш сем-влакым воза.
Озаҥысе сем консерваторийыште
Озаҥыште Сапаев шкаланже моткоч шуко налын. Концерт, спектакль, съезд, пленум-влак — тиде чыла Эрик Сапаевым кугу кӱкшытыш нӧлтен. Но тыгай вашлиймаш-влакышке кошташ утыждене жапше лийын огыл, тудо у произведений-влакым возгала.
19 пеледыш
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 19 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 19 кечынже шочшо-влак
Вӱдӓн Сарсаде
Верланыме вер
Красноуфимск ола деч 46 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Коклаял
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Перечин
Перечин (Перечин) — Украиныште Закарпатье велыште Ужгород кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 6 683 еҥ (2021 ий).
Алтай Республик
Категорий:Алтай Республик
Суур Мунамяги
Суур-Мунамяги (эстон йылме гыч кусарымаште «Кугу муно курык» але «Кугу муныгурык») — Эстонийыште да чумыр Балтиксерыште эн кӱкшӧ курык. Теҥыз нӧлтык дечын 317,4 метр кӱкшытыштӧ верлана. Эстонийын Вырумаа кундемысе Хаанья кӱкшакан ужашыже улеш. Воктеныже Хаанья ял шарлен кия.
Кӱшыл Солаволкы
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Уял (Мензела кундем)
Эртымгорно
Яллан негызым 1911 ийыште пыштеныт. Уялын эртымгорныжо Калтак ялын эртымгорныжо дене пеш чот кылдалтын. Калтак ялын мландыже шагал лийын, а еҥ-влак шукын лийыныт. 1911 ийыште 40 наре суртын мландыже лийын огыл. Нунылан мландым Калтак гыч 5 километр тораште пуэныт. Тушко кажне кечын кошшаш ынже лий манын, южышт, шкеныштын мланде воктекышт илаш кӱсненыт. Ончычын ялым У Калтак маныныт, а варажым Уял манаш тӱҥалыныт.
1486
1486 ий — XV курымын ийже.
Филиппин-влак
Филиппин-влак
Новые Стрелища
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Берёзовка
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1987 ийыште шыжа тылзын 20-шо кечынже Берёзовка ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Марий Ушем
Марий Ушем (Мары Ушем; Маре ушем) — мер, 1917 ий Ӱярня тылзын 19 кечыныште шочын.
Силикатный
Верланыме вер
Йошкар-Ола деч 38 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Одесса (аэропорт)
Одесса (Міжнародний аеропорт «Одеса») — аэропорт Одессаыште, Украина.
Агтуган
Верланыме вер
Калтаса сола деч 38 километр эрвел могырно верланен.
Янахмат
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Лаптина
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Марк Твен
Марк Твенын карьерыже
2000 ийыште США угыч романным поген налаш толашеныт. 2001 ийыште СШАте лектын икымше книгаже Маркын «Приключение Гельберри Финна» и «Приключение Тома Сойера» кушто южо мут шамычым кораҥденыт.
Марк Твенын пӧртшӧ
Маркын шочмо пӧртшӧ Картфордышто улеш. Тудо тушто 1874 ий гыч 1891 ий марте илен. Пӧртшӧ кум этажан лийын. Чылажге тушто 19 комнат-влак улыныт. Пӧртым 1874 ийыште ыштен шогалтыме. Викторианский стильыште. Тиде пӧртыштӧ Марк Твен тыгай ойлымашыж-влакым возен «Приключения Тома Сойера», «Приключения Гекльберри Финна», «Янки из Коннектикута при дворе короля Артура», «Принц и нищий» да тулеч молымат. 1891 ийыште Марк Твенлан Европышко каяш логалын, окса укелан кӧра. 1900-шо ийыште тудо пӧртылеш, но уже вес пӧртышкӧ. Марк Твенын колымыж деч вара, тудын пӧртыштыжӧ илыме пӧрт да тудын пелен школ дене книга рӱдӧ лийын. 1962 ийыште Марк Твенын пӧртыштыжӧ национальный исторический памятникым ыштен шогалтеныт.
Артист
Артист (artiste, artista — искусник, сӱретче, мастар: ars гыч — «сымыктыш») — калык ончылно сымыктыш произведений дене выступатлыше еҥ.
Лённрот, Элиас
Кылвер-влак
Категорий:Финн почеламутчо-влак
Буштыно
Категорий:Закарпатье велысе ола сынан посёлкыла
Умерка
Верланыме вер
Йӱледӱр сола деч 6 километр эрвелне лийын шоген.
1491
Кӧ колен
Категорий:1491Категорий:XV курым
ВАЗ-2121
Автомашинан эртымгорныжо
1970 ий кеҥежым СССР министр Ушемын вуйлатыше Алексей Николаевич Косыгин ВАЗ, АЗЛК ден Ижмаш заводын коллектив ончыко йодмаш дене лектын: совет элыште легковой автомашина гае йӧнан да уда корнышто кудалышташ йӧрышӧ автомашина проектым ышташ. Прототип-влак шуко лийыныт: АЗЛК-415 ден-416, ИЖ-14. Но нине автомашина-влак серийно конвейерыш шогалаш ямде лийын огытыл. НУ а теве Волжский автозавод пашаеҥ-влак эше серийно лукташ тӱҥалме деч ончычак у модельыш "Жигули" дечын шуко деталь-влакым налын. Тыгак у модельын посна ойыртемже лийын: автомашинан йӧршеш "легковой" дизайн-нимо внедорожникым ушештарыше лийын огыл ."Нива" тыглай легковой автомашина. Конструкцийыште ятыр детальым ВАЗ-2106 автомашина гычын налме, а кӧргӧ салон тӱрыснек тиде модель гычын куснен.
Автомашина тунямбал кукшытышто
1978 ийыште Ваз-2121 автомашина модель тӱнямбал автосалонышто шке классыште эн сай автомашиналан шотлалтын да шӧртньӧ медаль дене палемдалтын. 1979 ийыште "Нивалан" СССР кугыжаныш качестве палым пуеныт. 1980 ийыште автомашина калык кокласе ярмаркыште шӧртньӧ медальым налын.
Тачысе жаплан "Нивам" Усть-Каменогорск, Казахстанын "Азия-Авто" заводышто, тыгак Украиныште "Богдан" марке дене луктын шогат. Тидын дечын ончыч "Нивам" Греций, Эквадорышто погеныт.
Сурок (Маскасола кундем)
Верланыме вер
Силикатный посёлко деч 8 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
408
Кӧ колен
Категорий:408Категорий:V курым
Балатон
Категорий:Венгрийысе ерла
Ломбер
Ломбер (черёмушник, заросли черёмухи) — нугыдын (пырля) кушкын шогышо (икмыняр) ломбо-влак.
Маркансола
Верланыме вер
Эшполдо ял деч 2 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Ӱлыл Лужбеляк
Верланыме вер
Нужавлак ял воктене Изи Какшан эҥерын шола серыштыже лийын шоген.
Куплоҥго (1)
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 10 километр йӱдвелне лийын шоген.
Керро, Марилин
Кылверла
Категорий:Экстрасенс-влак
411
Кӧ колен
Категорий:411Категорий:V курым
19 теле
Лӱмгече
Танле лӱм-влак: Амадей, Боголюб, Максим, Николай, Фефил.
Карманер
Карманер (Кӓрмäнер, Карманеры) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 24 еҥ (2001 ий), 23 еҥ (2014 ий).
Веткан почиҥга
Верланыме вер
Кугэҥер деч 2 километр йӱдвел могырно Мушко эҥерын шола серыштыже верланен.
Амчемучаш
Амчемучаш (Әмзебаш) (Амзибаш) – Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше Амчемучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 524 еҥ (2002 ий), 545 еҥ (2009 ий) , 417 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Калтаса сола деч 20 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Николаева, Раиса Ивановна
Илыш корныжо
Вара Мардан Рая поэзийыш куснен. Тудын почеламутшылан композитор Иван Егоров чонеш логалше ятыр мурым возен.
Кужевотнур
Эртымгорно
1983 ийыште Кужевотнур ял пытен.
Пызлер
Пызлер (рябинник; заросли рябины) — нугыдын (пырля) кушкын шогышо пызле-влак але утларакшым пызле гыч гына лийын шогышо лышташан чодыра.
Важ-влак
Категорий:Чодыран типше-влак
Донецк вел
Рӱдола — Донецк.
Ямбайкино
Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 3 километр эрвелне лийын шоген.
Венгрий
Важ-влак
Категорий:Венгрий
Маръясола
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Городец (Марий Эл)
Верланыме вер
Марьино сола деч 1 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Укзше почеш 1977 ийыште пургыж тылзын 17-ше кечынже Городец ял Марьино сола деке ушалтын да Городецский уремышкыже савырнен.
Васола
Верланыме вер
Калтаса сола деч 28 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Француз йылме
Француз йылме (французла français) — индоевропысо (роман) йылме. Кугыжаныш йылме Францийыште.
Гладиатор (фильм, 2000)
Гладиатор (Gladiator) — УАШ-ысе кинофильм. Режиссёр — Ридли Скотт.
Кайюан (Сюанчжоу)
Книга-влак
Категорий:Тын
Кылгудо
Категорий:Дипломатий Категорий:Тӱнямбалсе кертыж
Шыҥа
Шыҥа (Culicidae) — шыҥа-копшаҥге. Тидын шотышто умша орган-влак: кӱшыл ден ӱлыл тӱрвӧ шуялтыме футлярым ыштат, туштыжо кужу вичкыж оҥылашлу (2-шо оҥылашлужо уло — тудо ок пуредыл. Чулым муно шыҥа ден курчак-влак шинчыше вӱдыштӧ илат. Кызытсе тӱняште 38 тукым дене кылдалтше 3600 тӱрлӧ шыҥа кугыт 3600 наре шыҥа шотлалтеш. Российыште тиде шыҥа Гаяк 100 тӱрлӧ видан (Andes), Culiseta, Anopheles), Toxorhynes, Uranotaenia, Orthodomyia, Coquiletia, Cuiletia, Cuiletia, Cuiletia, Cuiletidia видше-влак илат.
Нуръял (Юлсер-Ола оласе йырвел)
Верланыме вер
Памар сельский администрацийыш пурен, Памар сола деч 8 километр кечывалвелне да Юлсер-Ола деч 3 километр йӱдвелне лийын шоген.
Финляндий
Сарзе вий
Финляндийыште аралалтеш армийын вооруженный вийын финляндийысе (фин. Suomen maavoimat, швед. Finländska armén), Финляндийысе флот (фин. Suomen merivoimat, швед. Finländska marinen), Финляндийысе юж отряд (фин. Suomen ilmavoimat, швед. Finländska flygvapnet). Кӧргӧ паша министерстве подчиненийышкыже пурен финляндий чекыште аралат, а кӱлеш годым вооруженный вийын пурталт кертеш.
1500
Кӧ колен
Категорий:1500Категорий:XV курым
COVID-19
Симптомо-влак
йӱштымужо,
Изи Морко
Верланыме вер
Семисола ял деч 5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Тӱшкагудо
Тӱшкагудо — педагогик училищысе тунемше-влакын, университетысе студент-влакын да пашазе-влакын пырля пӧртышт.
Марий Тӱрек
Верланыме вер
Йошкар-Ола ола деч 125 километр эрвел могырно верланен. .
Посёлко лӱм
Лӱмжӧ «тӱр» мут деч шочын. Тиде илем эҥер тӱрыштӧ гына огыл, марий мланде тӱрыштӧ верланен. Но лӱм шочмо шотышто эше икмыняр легенде уло: Но тиде илем марий илымверлан шотлалтеш. Уло эше Руш Тӱрек. Тудо Виче эҥерыште верленен. Тушто ондак марий-влак иленыт.
Лапсола (Пайскурык ял шотан илем)
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Руш Кугланур
Верланыме вер
Кугу Кугланур ял деч 2 километр тораште лийын шоген.
Михайлов, Виталий Тимраевич
Илыш корныжо
1977 ийыште Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын историй-филологий факультетшым тунем пытарен, специальностьшо — марий йылмым да литературым, руш йылмым да литературым туныктышо. Институт деч вара Виталий Тимраевич Михайловын пӱтынь пашаче илышыже туныктымаш сомыл дене кылдалтын: Башкир АССР-ысе Иванай кыдалаш школышто да Марий АССР Волжск районысо Ярамарий тӱҥ школышто руш йылмым да литературым туныктышылан, Ярамарий школ директорын туныктымо да воспитатлыме паша шотышто алмаштышыжлан да директорлан, МАССР-ысе Волжск районысо туныктыш пӧлкан методистшылан, районысо методике кабинетым вуйлатышылан, Марий туныктыш институтышто марий филологий да культурологий кафедрын методистшылан да кугурак туныктышыжлан ыштен.
Кугу Савэҥер
Кугу Савэҥер (Большой Сабанер) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Кужэҥер ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 8 еҥ (2005 ий), 1 еҥ (2010 ий).
Внуково (аэропорт)
Внуково (Международный аэропорт Внуково) — Москон калык-влак кокласе аэропортше, толшо-кайышысе чот почеш ныл аэропорт Российыште.
Илларионов, Вадим Васильевич
Вадим Илларионов (Вадим Васильевич Илларионов) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Ӱлылсола ял — 1995) — марий серызе, почеламутчо, журналист.
Илыш корныжо
Вадим Илларионов 1959 ийын ӱярня тылзын 2-шо кечынже Марий АССР Юлсер кундем Ӱлылсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Пачемыш
Пачемыш (Apocrita) — шыҥа-копшаҥге.
Филиппково
Верланыме вер
Кӱанпамаш ял деч 2 километр кечывалвелне лийын шоген.
Аркадьевский почиҥга
Аркадьевский почиҥга (Починок Аркадьевский) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Юлсер кундемысе Пӧтъял ялын йӱлаже да мурыжо-влак
Шорыкйол пайрем йӱла
Марий Шорыкйолым кугарнян ышта. Кугарня марте кок-кум ӱдыр пӧрт еда тӱрлӧ кочкышым поген коштыт. Погынашлан эн ончыч кутырен келшыме сурт уло. Изарнян самырык-шамыч пасуеш лум каваным ыштат. Йырже модыт, мурат-куштат, кинде сукырат тыгаяк кугу, тыгаяк ошо лийже манын ойлат. Кочкышым погышо ӱдыр-шамыч дене пырля молат шорчол маска-шамычым келыштарат, вара пырля-пырля пошкудо-шамычым пура шолтымо пӧртыш ӱжын коштыт. Шорчол ӱжаш толмашеш сурт оза йыдалым але шке ыштыме вес ӱзгарым кучен шинчеш, ӱдырамаш-шӱдырымо шӱртым але моло кидпашажым ончыкта. Шорчол маска-шамыч озаштым Шорыкйол дене, У ий дене саламлат, пиалым тыланат. Суртысо кажне еҥын сайжым каласен мокталтат, удаже уло гын, койдарен шижтарат, тидым пытараш тыланат. Икшыве-шамычымат ӧрдыжеш огыт кодо. Иктылан тура каласат, весылан важмалдыкын ойлат. Модынат койдарен кертыт. Койдарыме еҥ сырен огеш керт, сырыше еҥлан салтак шорчол уло, шотшо уке гын, верышкыжат шынден кертеш. Толын пурышо коклаште шӱвыр,  тӱмыр,  гармонь дене сем йӱкшат лиеш, шорчол-шамыч кушташ тӱҥалыт. Куштен чарнымеке, оза шорчол-шамычлан пӱкшым кӱварыш кышка да йодеш: «Васлий кугызай, Васлий кувай, тений кинде шочеш мо?». Нунышт вашештат: «Шӱльӧ кужу лиеш, уржа сайын шочеш, шыдаҥ лийын шушо лиеш, айдемылан илаш мотор лиеш». Адак ӱстелтӧрыш шындат. Оза йодеш: «Вольыкна таза лиеш мо?». Нунышт вашештат: «Таза лиеш, таза лиеш, туто лиеш». Шорчол-шамыч, икшыве уло гын, нуным мурыктат, куштыктат, иктаж-мом ойлыктат, мокталтен, тамлым але иктаж-могай пӧлекым пуат. Тыге лиймеке, чыланат оза-шамычым пура йӱаш ӱжыт. Ял йыр але, ял кугу гын, лишыл пошкудо-шамычым ӱжын коштмеке, чыланат саде пӧртыш погынат. Шоҥго-шамыч шке суртышто кодыт, коҥгаш пареҥгым шуат, оксам шотлат. Шорыкйол кечын оксам шотлет гын, оксан лият, пареҥгым коҥгаш шует гын, шолдыра лиеш. Пӧртыш погынымеке, ӱдыр-шамыч толшо калыкым ӱстелтӧрыш шындат, мурен-мурен, пурам йӱктат. Мурымыштлан южо еҥ тыгыде оксам пуа. Мурат-куштат, шырпым шылтен модыт.
Сÿремыш лекме
Сÿрем кечыште, кечывал эрталтымеке, марий-шамыч пеш чаплын такыр пасуш лектыт: кугырак-шамыч тарантасым, повозкым кичкен, ватыштым-шочшыштым шынден кудалыт; рвезе-марий-шамычше яра имне дене кудал лектыт. Тарантас укеанже янлык орвам кычка. пÿгеш онгырым пижыктат. Ӱдырамаш-шамыч тунам сывыным чиен лектыт. Миен шогалмеке, Сÿрем ончылно шогышо марий-шамыч пучым пуалтат. Пуч тунам чылаже лу-лучко погына. Тошто мастар-шамыч рвезылакшылан тошто мурым пуалтен ончыктат. Пуч йÿк тунам ик жаплан чарныде мӱгырен шога. Пуалтыме коклаште, чоклымо деч ончыч, яра имнешке-шамыч эртарен кудалыт. Ончык лекшылан пöлекым мойн пуымаш уке. Сÿрем калык, ончык лекшым ончен, кычкырен моктен гына шога. Сÿремыште нергежым чыла шуктен пытарымеке, каяш тарваныме деч ончыч, яра имнешкан-шамыч, чыла погынышо калык йыр, у-у-у! манын кычкырен-кычкырен, кум гана пеш чот кудал савырнат. Савырнен пытарымеке, вара, тунамак тарванен, погынышо калык мöҥган-мöҥгышкыжö, але уна кудышкыжо кудал шалана.
Кашнур
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Миклай почиҥга
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Миклай почиҥга шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
1131
Кӧ колен
Категорий:1131
Кугу Шуарсола
Верланыме вер
Кужмарий сола деч 12 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Кутюн
Эртымгорно
Чотнайсола сола деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Миссо
Историй
Йырвелыште ик эн тӱслӧ ерлан Хино ер шотлалтеш. Тудо чодыра да шым отро дене авыралтын, кудышт кол кучашлан йӧнан вер улыт. Хино ер деч умбалне огыл 14-ше курымысылан шотлалтше тойымо вер-влак улыт.
Харьков вел
Харьков вел (Харківська область) — Украинын ужашыже, Славяносербий географик регионыште верланен.
Ханты-Манси автоном йырвел — Югра
Ханты-Манси автоном йырвел — Югра (,, Ханты-Мансийский автономный округ — Югра) -- йырвел Российште. 2002 ийыште 7309 марий еҥ тыште илен (калыкчот 2002 ийыште).
Кстово кундем
Кстово кундем (Кстовский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Кстово.
Кӧкрем
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Имывор
Имывор (Odonata) — шыҥа-копшаҥге. Тудо кужу вичкыж кап-кылан, вошт койшо шулдыран насекомый.
1741
Кӧ колен
Категорий:1741
Изи Шап
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Чинданур
Верланыме вер
Нужавлак ял деч 5 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Славско
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
У Роҥго кундем
Минерал ресурс-влак
Полезный ископаемый-влак кокла гыч известняк, торф, чакарок, ошма уло.
Богатыри
Верланыме вер
Нартас посёлко деч 8 километр тораште лийын шоген.
Китньымучаш
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
BAPS Шри Сваминараян Мандир
BAPS Шри Сваминараян Мандир - Канадаште, Онтарио олаште Сваминараян тынын (Индуизмын) храм.
Шоптырэҥер
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Кугу Шоръял
Верланыме вер
Семисола ял деч 4 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Красный Май
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Викиувер: Звенигово мастар-влак Марий Элын картыжым тӱрлат
«Марий Эл» кугыжаныш теле да радио компанийын сайтыштыже лудаш Категорий:Викиувер
Руш танле черке
Епархий-влак
Категорий:Танле черке Категорий:Россий Категорий:Белоруссий Категорий:Украина Категорий:Молдова
Толстой, Лев Николаевич
Лекмыже
Волконский деч моло, Л. Н. Толстой шоген лишыл тукымышто южо вес аристократичесский тукым ден: князь-шамыч ден Горчаков, Трубецкий и весе-шамыч ден.
Литератыр паша тӱҥалмыже
Шке дневникыштыже Толстой возен шкеланже шукырак илыш правил-шамычым и цельым, но южыштым гына ышташ лиеш ыле. Кертме коклаште — талын тунемме английский йылме дене, муро, юриспруденций. Тундеч моло, ни дневникыште, ни серышыштте ончыкталтын огыл тунемаш тӱҥалме Толстойын, но 1849 ийыште тудо икымше гана школым почын крестьяный йоча-шамычлан. Фока Демидович туныктышо лийын, крепстной, шке Лев Николаевич эре туныктымашым эртарен.
Петербургыш телым 1849 ийыште каен, эртарен жапым кутежыште К. А. Иславин дене — шкенжын будущий ватыжын чӱчӱж ден. Шошым Толстой тӱҥалын экзаменым сдаватлаш права кандидатлан; кок экзаменым, уголовный праваи уговный судопроизводство, сайын сдаватлен, но ик экзаменым тудо сдаватлен огыл и ялышке кудалын.
Варарак толын Москвашке, кушто чучкыдын азартный модышышто жапым эртарен, кудо пеш йӧсын ончыкталтын финансовый положенийлан. Тиде жапыште Толстой муро дек шуманын.
Сарыште лиймыже
Севастопольым аралымылан Толстой награжден лийын орден Святой Анны нылымше степеньян возымо «за храбрость» дене медаль «За защиту Севастополья 1854—1855» и «В память войны 1853—1856 ийыште». Вара тудым наградитленыт кок медаль дене «В память 50-летия защиты Севастополья»и ший участник семын севастополь аралмылан и бронзо дене автор семын «Севастополь рассказ».
Европо мучко коштмыжо
Майыште 1862 ийыште Лев Николаевич депрессий ден черланыше, врач шамыч рекомендаций почеш кая башкирсский Каралык хуторыш,Самарский губернийыш, чтобы лечитлялташ у модный тудо жапыште кумысолечений метод дене. Крестьян освобождений деч вара Толстой устраиватляш тӱҥалеш Ясный Поляныште школым и чыла Крапивенский уездыште. Тудын мысль почешше чыла преподаватель лийшаш индивидуальный — туныктышо и тунемше и нунытын пырля отношенийышт. Яснопольский школышто йоча шамыч шинченыт, ко кушто шинчынеже и мыняр шинчынеже и ко кузе шинчынеже. 1862 ий гыч Толстой туналын лукташ педагогический журналым «Ясная поляна» кушто тун сотрудникшо шкеже лийын.
Илыш ден чеверласымыже
Кастене 28 октябрьыште (10 ноябрь) 1910 ийыште Л. Н. Толстой, шке ренийжым ыштымеке илаш мучаш ийлам соответственно шкенжын шинча ончалтышыж дене, шып кудалтен курымешлан Ясную поляну в сопровождений дене шкенжын врачше дене Д. П. Маковицкий. Тыге же Толстойын лийын огыл нимогай план ыштымашше. Шкенжын мучаш путешествийжым тудо туналын Щекино станцийыште. Тудо кечынат Горбачево станцийыште шичмеке вес поездыш, миен шуын Козелк станцийыш, ямщикым налмеке каен Оптин Пустыньыш, а тушечын вес кечын «Шамординский монастырьыш», кушто Толстой ваш лийын шкенжын акаж дене, Мария Никалаевна Толстова. Варарак Шамордино тайно толын Толстойын удыржо.
Христианлык
Христианлык (Χριστός — «месси́я» гыч) — тӱнямбал монотеист тын.
Починки кундем (Угарман вел)
Починки кундем (Починковский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Починки.
Ивановка (Оршанке кундем)
Верланыме вер
Шулко сола деч 2 километр кечывалвелне лийын шоген.
Roman Rain
Эртымгорно
"Roman Rain" тӱшка Мӱндырэрвелыште ыштыме лийын, кушто кок икымше альбомым луктын.
Ленин премий
Эртымгорно
1935 гыч 1957 ий марте премий пуалтын огыл. 1941—1952 ийлаште кум степенян Сталин премий пуалтын.
1957 ий гыч тӱҥалын, Ленин лӱмеш премий кажне ийын В.И. Ленинын шочмо кечыжлан пуеденыт, 1967 ий гыч 2 ийыште ик гана. Чӱчкыдын Ленин премий шолып пуалтын (мутлан, шолып пашам шуктышо КГБ-пашаеҥ-влаклан).
Изи Меркуши почиҥга
Изи Меркуши почиҥга (Починок Малые Меркуши) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Люблин
Палемдымаш-влак
Категорий:Люблин
Савер
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
CrazY JulieT
Состав
2009 ий:
2010 ий (кызытсе состав):
Перевоз кундем
Перевоз кундем (Перевозский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Перевоз.
Йошкар Люнда
Йошкар Люнда (Якшар Люнда, Красная Люнда) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже верланыше Марьино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 287 еҥ (2003 ий), 188 еҥ (2010 ий).
Шопкер
Шопкер (осинник, осиновая роща) — нугыдын (пырля) кушкын шогышо шопке-влак але утларакшым шопке гыч гына лийын шогышо лышташан чодыра
Вистино
Категорий:Кингисепп кундемысе илымверла
Ош лыве
Категорий:Лыве-влак
Гордий кылдыш
Акрет годсо грек-влак деч тыгай каласымаш кодын: Фригий кугыжа Гордий шке колесницешыже пеш оҥайын пышкемым кылден. Но саде пышкемым иктат руден моштен огыл. Калык коклаште шомак коштеш улмаш: кӧ тудым руден кертеш, тудо Азий мландылан оза лиеш. Александр Македонский — Македон кугыжа Филиппын эргыже — ачаж колымеке, кугыжалан шогалмекше, чумыр грек мландым сеҥен налын да пеш кугу салтакым поген. Персий ваштареш кредалаш каен. Изи Азий мландышке теҥыз гоч вончымекше, Фригийышкат логалын. Тушто Александр Македонскийлан Гордий кугыжан кылдышыжым ончыктен улыт. Александр Македонский кылдышым руден шоген огыл, писе кердыж дене тунамак руал шуэн.
Теве тышечын тыгай ой лектын: «Гордий кылдышым руал шуаш» («Разрубить Гордиев узел»).
Александров, Эдуард Васильевич
Илыш корныжо
Эдуард Александров 1977 ийын ага тылзын 12-шо кечынже Марий АССР Юлсер кундем Сотнур солаш шочын.
432
Кӧ колен
Категорий:432Категорий:V курым
Ошымшӱлыш
Ошымшӱлыш (Bombus) — шыҥа-копшаҥге.
Малиновка (Йӱксар ял шотан илем)
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Кушнанур
Верланыме вер
Шордӱр ял деч 3 километр касвел могырно верланен.
Полдыран
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Курган (ола)
Категорий:Курган
Октябрьский (Курыкмарий кундем)
Верланыме вер
Кулаково сола деч 6 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Кошканур
Кошканур (Кошканур) – Российыште Киров велын Тужа кундемыштыже верланыше Тужа ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 103 еҥ (2002 ий), 85 еҥ (2010 ий).
Павыл почиҥга (Шернур кундем)
Павыл почиҥга (Павлушенки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
434
434 ий — V курымын ийже.
Йомшо Эҥер
Эртымгорно
1963 ийыште Йомшо Эҥер ял Ошлан ял деке ушалтын.
Чирки (Оршанке кундем)
Чирки (Чирки) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше ял. Чирки ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 603 еҥ (2004 ий), 481 еҥ (2010 ий).
1723
Кӧ колен
Категорий:1723
Силиго
Силиго (Siligo) — ола Италийыште, Сардиний регионыште.
Финн-угор калык-влак
Финн-угор калык-влак (фи́нно-у́гры) — финн-угор тӱшкасе йылме-влак дене кутырышо калык-влак. Касвел Сивырыште, Покшел Европышто, Йӱдвел Европышто, Эрвел Европышто илат.
Константинур высылке
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 15 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Солотвино
Категорий:Закарпатье велысе ола сынан посёлкыла
Изи Торешкӱвар
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «тореш» + «кӱвар» = «торешкӱвар». «Изи Торешкӱвар» — моло «Торешкӱвар» ялла гыч изирак «Торешкӱвар» ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Амаш
Амаш ( Уржумка) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Какшамарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 34 еҥ (2004 ий), 68 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Какшамарий ял деч 20 километр касвел могырно верланен.
Гармоньчо
Гармоньчо — гармоньым шоктышо еҥ. Гармоньчо-влак марий тӱвыраште моткоч кӱлешан да пагалыме еҥ-влак улыт. Категорий:Гармонь Категорий:Российысе семӱзгар-влак
Пурсанур
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Нур (Тужа кундем)
Важ-влак
Категорий:Тужа кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
Ключников-Палантай, Иван Степанович
Илышкорно
Палантайын Краснококшайск педтехникум пелен чумырымо хоржо 1923 ийыште Совет Российысе хор Олимпиадыште лийын да кӱкшӧ мастарлыкым ончыктен: Пятницкийын хоржо деч вара кокымшо верым сеҥен налын.
Пытартыш концерт 1926 ийын 1 ӱярняште эртен, тушто Палантайын пайремлан лӱмын возымо "Йывырте" мурыжо йоҥген.
Палантай шуко оҥай хор произведенийым возен да ятыр марий калык мурым хорлан келыштарен: "Йывырте", "Мурызылан","Куаныме муро", "Кӱсле" да молат.
Кӱшыл Тӱрек
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Красный Селище
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 18 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Илейсола
Эртымгорно
1940 ийыште кылме тылзын 27-ше кечынже Илейсола ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Хорватий
Экономике
Индекс Кейтец (элыште пашадарын эн изи да кокла шот дене келшен толшо) 2018 ийыште хорватийыште (кыдалаш да кунам кунам эн 3442,25 8420) наре ыштышыже 40,8 %. 2020 ий 1 январь гыч ышта пашалан тӱлымӧ эн изи кугытым 4062,51 кунам, 543,35 евро (брутто), кунам да 3250,01, 434,68 евро (нетто). 2021 ий 1 январь гыч ышта пашалан тӱлымӧ эн изи кугытым 4250 кунам, 562,04 евро (брутто), кунам да 3400, 449,44 евро (нетто). 2022 ий 1 январь гыч ышта пашалан тӱлымӧ эн изи кугытым 4687,50 кунам, 623,42 евро (брутто), кунам да 3750, 499,22 евро (нетто), возымо индекс Кейтс 48,78 %.
Адриатик хорватий отро серыште да шуко — шуко направлений международный туризм. Адриатик xix курымышто туризмым вияҥдыме тӱҥалеш; серыште турист корным вияҥдыме тӱҥалын xx курымын социализм тӱняште ик эн хорватийысе. 1990 ий иземда туризм а хорватий, военный действийын могай амал лиймым да инфраструктурын тоштеммыж турист, касвел стандарт шот огеш вашеште. Тӱҥалтыш гыч 2000-х годов турист-влакым отрасльыштат кушмаш ончыкта. Турист индустрий 2010 покшелне-х гг. 18 логалеш % ВНП, экономист-влак у можо чоным корштара.
Щёлково
Щёлково (Щёлково) - ола Моско велыште, Российыште. Калыкчот 108 тӱж. еҥ наре.
Тошто Акбулат
Верланыме вер
Мишкан сола деч 5,5 километр кечывалвел могырно верланен.
438
438 ий — V курымын ийже.
Юлсер-Ола оласе йырвел
''merge Юлсер-Ола, like in Russian Wikipedia?
Юлсер-Ола оласе йырвел (Городской округ Волжск) — Марий Эл Республикын муниципал иктыкше.
Административ шеледымаш
*
Шошма
Шошма (Шошма) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Энциклопедий
Материалым кычалмаш
Категорий:Энциклопедий Категорий:Книга-влак
Тамшэҥер
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Ӱлыл Кукшо Корем
Ӱлыл Кукшо Корем (Нижний Сухой Овраг ) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Прость
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Укзше почеш 1980 ийыште Прость ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Логинцы
Логинцы (Логинцы) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Анастейша
Анастейша (Anastacia Lyn Newkirk, Chicago, 17 settembre 1968) — америкысе мурызо, муро возышо да стилист.
Машнур
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Шокшемсола
Шокшемсола (Шокшемсола) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 10 еҥ (2005 ий), 7 еҥ (2010 ий).
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «шокшем» + «сола» = «шокшемсола». «Шокшемсола» — Шокшем эҥер воктене верланыше сола.
Тумерсола
Тумерсола мут ончыктен кертеш:
Калинино
Эртымгорно
1960 ийыште Калинино ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Кугувол
Кугувол (Коговал, Студёная Колода) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 95 еҥ (2001 ий), 65 еҥ (2014 ий).
Борыня
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Ҥанасан
Кылвер-влак
Категорий:Урал калык-влак Категорий:Самодий калык-влак Категорий:Йӱдвел тӱҥ калык-влак
Краснов, Зиновий Андреевич
Илыш корныжо
Зиновий Краснов 1943 ийын шыжа тылзын 21-ше кечынже Марий АССР Поранча кундем Мурзанаево ялеш кресаньык ешеш шочын.
Калмиямучаш
Верланыме вер
Калтаса сола деч 15 километр (18 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Вакшъер
Вакшъер (Мельничное) — Марий Элыште ер. Тудо Юлсер кундемыште. Марий Чодыраште верланен.
Никольское
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Гагино кундем
*
Кечывалвел полушарий
Ойыртемже-влак
Кеҥеж Кечывалвел полушарийыште теле тылзе гыч пургыж тылзе марте, а теле — пеледыш тылзе гыч сорла тылзе марте. Кечывалвел полушарийыште тӱтан-влак шагат умдо ыҥгай пӧрдыт, а антициклон-влак — шагат умдо ваштареш. Астрономический кечывалым Кече Кечывалвел полушарийыте лач йӱдвелыште лиеш, тыгодымак Йӱдвел полушарийыште — лач кечывалвелне.
Какшамарий чодырам аралыме пӧрт
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Житомир
Категорий:Житомир
Ядыксола (Морко кундем)
Уремла
Ялыште улыжат ик урем веле Тӱҥ(Центральная)
50-ше километр разъезд илем
Эртымгорно
1968 ийыште 50-ше километр разъезд илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Карабаево
Верланыме вер
Ӱштымбал ял деч 6 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Ключ Илем
Эртымгорно
1980 ийлаште Ключ Илем ял пытен.
Кучкасола
Верланыме вер
Кыдал Озакъял ял деч 5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Маскасола кундем
Вӱд
Кундемыште Изи Какшан да Кугу Какшан эҥер-влак йогат, тыгак 26 изи эҥер, 16 ер, 32 пӱя, 66 куп уло. Тыгакак Йошкар-Олан икмыняр микрорайонышкыж вӱдым мландейымалсе вӱдхранилище гыч колтат.
Калык
1 Шорыкйол 2010 ийысе шотлымаш почеш кундемыште 68 066 еҥ ила, нунын коклаште олалаште — 21 644 еҥ, яллаште 46 422 — еҥ. Калык-влак коклаште тӱҥ шотышто руш да марий-влак илат.
Шипраге
Внешние ссылки
Категорий:Босний да Герцеговина
Мурпаша
*
442
442 ий — V курымын ийже.
Кангыл
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Калтаса кундемысе илымверла
Михайловка (У Роҥго кундем)
Михайловка (Михайловка) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше ял. Михайловка ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 837 еҥ (2004 ий), 907 еҥ (2010 ий).
.bi
.bi - тиде top-level domain кодеш Бурунди Интернет.
Шӱчъер
Шӱчъер (Шуть-Ер) — Марий Элыште карст ер. Тудо Морко кундемыште. «Марий Чодыра» калыкле парк верланен.
Сосновское кундем (Угарман вел)
Сосновское кундем (Сосновский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Сосновское.
Исенеков, Валентин Борисович
В.Б.Исенеков лӱмеш премий
2006 ий – Морко кундем Кокласола школ,
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Усердный денщик
Усердный денщик — Российысе кинофильм. Режиссёр — Н. Филиппов.
Викиувер:Ушныза у фотоконкурсыш!
Тудо ныл ужаш гыч шога. Икымшыште конкурс тӱҥалме нерген увертарыме. Кокымшышто йодмаш-влакым регистрироватлымаш да конкурсысо паша-влакым погымаш эрта. Кумшо ужашыште жюри эн сай фото-влакым ойыраш да 4-ше гыч 7-ше декабрь марте фотоончерым ямдылаш тӱҥалеш. Нылымше ужашыште, 8 декабрьыште, мучаш ончер лиеш да сеҥыше-влакым палемдаш тӱҥалыт.
448
448 ий — V курымын ийже.
Кӧрдем (Оршанке кундем)
Верланыме вер
Чирки ял деч 6 километр кечывалвел-эрвелне лийын шога.
Кӱшыл Олор
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште вӱдшор тылзын 22-шо кечынже Кӱшыл Олор ял Олор ялын ужашышкыже савырнен.
Захаров, Вениамин Александрович
Ӱмыргорно
Совет Армийыште службым эрытмеке Республикысе кугыжаныш руш драмтеатрыште ыштен (1982-1987). 1987 ий гыч Республикысе курчак театрыште сем пӧлкалан вуйын шога.
Кугу Шӱргыйымал
Кугу Шӱргыйымал (Афанассола) (Большой Шургумал) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 33 еҥ (2004 ий), 30 еҥ (2010 ий).
Мне повезло, у меня был учитель
Евгений Простомолотов
Заречная Шуйка
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Чехий
Категорий:Чехий
Кӱшыл Ломбэҥер
Верланыме вер
Ӱштымбал ял деч 2 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Бахчисарайский фонтан (фильм)
Бахчисарайский фонтан — Российысе кинофильм. Режиссёр — Яков Протазанов.
Викиувер:«Терге. Эмле. Чаре»
''17 гыч 24 ноябрь марте СПИД дене кучедалме Тӱнямбал кече вашеш 5-ше гана ВИЧ/гепатитлан тестирований шотышто Европысо арня эртаралтеш. ''
Чормак
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Краснокам кундемысе илымверла
Уразаево (Караидель кундем)
Верланыме вер
Караидель сола деч 46,5 километр (60 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен. .
Алматы
Алматы-аташте, тӱрын верланымыжым, кечывалвел-эрвелне-Казахстан, шкешотан улмыжым да курык Алатаушто Заилийский, экологический ситуаций режимым дене пеш пушкыдо климат куштылго огыл.
Ӱлыл Ломбэҥер
Ӱлыл Ломбэҥер (Нижний Лонганер) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ӱштымбал ял деч 2 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Магазисола
Магазисола (Магазейково) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 24 еҥ (2002 ий), 15 еҥ (2010 ий).
Олык марий википедий
Эртык
2014 9-ше ага — 5000 статья.
2018 29-ше ага — 10000 статья.
Марковский почиҥга
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Чодыра сем (балет)
Чодыра сем (Лесная легенда) — икымше марий балет (1973), семым А.Б.Луппов возен.
Пытыше йылме
Кунам ик йылме весым пызыралеш, тыгай лиеда. Мутлан, копт йылмым араб йылме сеҥен, америкын йылме-влак олмеш Америкыште чылан англичан, француз, испан да португал йылмым кучылташ тӱҥальыч. Йылме пыташ тӱҥалме годым тудын дене поснак тӱшкаште але шоҥгырак-влак гына пайдаланаш тӱҥалыт.
Мурызо
*
Димитровград (Россий)
Категорий:Сембер велысе олала
Карш
Карш (Каракша) – Российыште Киров велын Яраҥ кундемыштыже верланыше Шкаланка ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 414 еҥ (2002 ий), 296 еҥ (2010 ий).
Женеве
Женеве (Genève, Genf, Genava) - ола Швейцарийыште. Калыкчот 185 тӱж. еҥ наре.
Сулий (Пермь мланде)
Сулий (Тебеняки) — Российыште Пермь мландын Суксо кундемыштыже верланыше Поедуги ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 279 еҥ (2010 ий).
Ӱлыл Чисола
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Чоткар
Кылвер
Категорий:Марий талешке-влак
Шпалозавод илем
Эртымгорно
1979 ийыште Шпалозавод илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Беляево (Оршанке кундем)
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Кӱшыл Какшамарий чодырам аралыме пӧрт
Верланыме вер
Какшамарий ял деч 2 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Банкомат
Банкомат — оксам пуымо-налмылан, тӱлымашым эртарымылан келаштарыме аппарат. Тӱлымаш (пластик) карте дене да тудын дечын поснаат эртен кертеш.
Пӱрӧ (Вичын эҥерйолжо)
Категорий:Суас Элысе эҥерла Категорий:Киров велысе эҥерла
Кугу Лаждӱр
Кугу Лаждӱр (Большой Ляждур) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 368 еҥ (2005 ий), 269 еҥ (2010 ий).
Вий (фильм, 1909)
Вий — Российысе кинофильм. Режиссёр — Василий Гончаров.
Кузьмансола (ял)
Верланыме вер
Козиково посёлко деч 11 километр йӱдвел-эрвел могырно Кума эҥерын пурла серыштыже верланен.
Ваштаршу
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Казанцев, Дмитрий Егорович
Илыш корныжо
1948-1952 ийлаште Шернур педучилищыште тунемын. Ты училищым отличия диплом дене 1952 ийыште тунем пытарыше самырык чолга туныктышым шке кундемысе Койсола шымияш школыш историйым, географийым, элнан Конституцийжым туныкташ колтат.
Ронон, школын ӱшаныштым сулен гынат, илыш оравам поктен шуаш тыршен, 1953 ийыште МарКПИ кугырак образованиян туныктышо лияш шонен пышта, историй да филологий факультетысе марий йылме да литератур пöлкан студентше лиеш. Дмитрий Егорович чыла шотыштат эре ончыл радамыште лийын, вич ийыште чыла, икте кодде, предмет дене зкзаменыште эн кӱкшӧ отметкым веле наледен. Духовный оркестрыште шоктен, неле атлетике секцийыште кап-кылжым шуарен, ту жапыште чапланыше марий хорыш кугу кумыл дене коштын. Моткоч сайын тунеммым да кружоклаште тыршымыжым шотыш налын, ик жапыште Д. Казанцевым сталинский стипендиатлан ойыреныт, оксан икмыняр ужашыжым шуко икшыван аважлан пуэн шоген. 1958 ийыште кок йошкар дипломан Дмитрий Егоровичым Шернур кыдалаш школын коллективше вашлиеш. Ик ий гыч профессор Н. Т. Пенгитов ончычсо тале студентшым кафедре пеленсе аспирантурышко тунемаш ӱжеш.
Лукоянов кундем
Лукоянов кундем (Лукояновский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Лукоянов.
*
Арыслан (зодиак тамга)
Пале
Арысланын палыже ♌.
Днепр (ола)
Верланыме вер
Киев деч 503 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ӱлыл Чирки
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Кӱшыл Чисола
Кӱшыл Чисола (Верхнее Читово) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Власть тьмы (фильм, 1909)
Власть тьмы — Российысе кинофильм. Режиссёр — Пётр Чардынин.
Калмашэҥер
Калмашэҥер (Каменка) — Российыште Пермь мландын Суксо кундемыштыже верланыше Поедуги ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 188 еҥ (2010 ий).
Юмынйӱла
Категорий:Юмынйӱла
Матюк Полк
Эртымгорно
Купал Нурал ял Какшамарий ялын уремлашкыже савырнен.
Викиувер: Марий Элыште Российысе калыкым возен налмашлан ямдылалтмаш кая
Тиде сомылылан ямдылалтме нерген Маристатым вуйлатыше Александр Целищев ойлен. Тудын мутшо почеш тений возен налме паша йӧнан формат дене лиеш. Еҥ-влак переписьыш шке семын интернет полшымо денат, молгунамсе семынак йодыштмаш гочат ушнен кертыт. Кугыжаныш да муниципал полышын единый порталыштыже стандарт записьым ыштыше-влак переписной кагазым шкаланыштат, ешыштланат возен кертыт. Интернет переписль дене пырля переписчик-влак планшет дене чыла пачер, пӧрт, илыме верла гоч эртат. Эре илыме вер деч посна переписьым кеч-могай участкыште да вес олаштат эрташ лиеш.
Викиувер:«Марла чын возена»
6 декабрьыште Марий кугыжаныш университетыште 5-ше гана «Марла чын возена» тӱшка диктант эртаралтеш.