cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сахалин вел
Сахалин вел (Сахалинская область) — Россий Федерацийысе регион. Мӱндырэрвел федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 87,101 тӱж. меҥ². Калык чот - 493,3 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Южно-Сахалинск ола.
Категорий:Сахалин вел
Малайзий
Малазий (Malaysia) — эл Азийыште.
Рӱдолаже Куала-Лумпур.
369
369 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:369Категорий:IV курым
Шаркан кундем
Шаркан кундем (Шарканский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Шаркан.
*
Кӱльмӱж (эҥер)
Кӱльмӱж (Калмез, Кильмезь) — Российыште Киров велыште да Одо Элыште йогышо эҥер, Виче эҥерын шола эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо – 270 км.
Категорий:Одо Элысе эҥерла Категорий:Киров велысе эҥерла
Тбилиси
Тбилиси (თბილისი - «леве памаш») — Грузийын рӱдолаже.
Категорий:Тбилиси Категорий:Миллионер-олала
Шӱкшер
Шӱкшер (Шукшиер) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 80 еҥ (2003 ий), 78 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Памашсола деч 1 километр эрвел могырно верланен. ..
Егоров, Владимир Гордеевич
Владимир Егоров (Владимир Гордеевич Егоров) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Кораксола ял) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Марий Эл Республик Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2007).
Илыш корныжо
Владимир Егоров 1963 ийын ӱярня тылзын 26-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Кораксола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Армянск
Армянск (Армянск, Армянськ, Ermeni Bazar, Эрмени Базар) — ола Российыште, Крым Республикыште.
Категорий:Крым Республикысе олала Категорий:Крым
Рейн
Рейн — Европысо эҥер, Швейцарийысе Граубюнден кантонышто, кечывалвел-эрвел Швейцарийысе Альпыште тӱҥалеш, Немыч Эл мучко йога, Йӱдвел теҥызыште, Нидерландыште пыта. Рейн — Европышто латкокымшо кужытан эҥер улеш, тудын кужытшо 1233 км, вӱд йоктарымашыже 2000 м3/с.
Кӱанпамаш
Кӱанпамаш (Куанпамаш) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 263 еҥ (2002 ий), 212 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
У Торъял ола сынан посёлко деч 15 километр йӱдвел-касвел могырно Талман эҥерын пурла серыштыже верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Пачемыш (журнал)
«Пачемыш» — Марий Эл Республикысе сатирик журнал, марий лектеш. 1957 ийыште лекташ тӱҥалын.
Важ-влак
Категорий:Марий Элысе журнал-влак
Козловец
Козловец (Козловец) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже верланыше Марьино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 80 еҥ (2003 ий), 33 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
1990
Кӧ колен
Категорий:1990
Удельный Шӱргыял
Удельный Шӱргыял (Удельный Шургуял) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Йошкар Четай кундем
Йошкар Четай кундем (Хĕрлĕ Чутай районĕ; Красночетайский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Йошкар Четай. Калыкчот 12,8 тӱж. еҥ наре.
Географий
Категорий:Йошкар Четай кундем
Удельный Шӱргыял
Верланыме вер
Шорсола ял деч 3 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште Удельный Шӱргыял ял Лажмучаш ял деке ушалтын. .
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Гришковцы
Гришковцы (Гришківці) — Украиныште Житомир велыште Бердичев кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 4 150 еҥ (2021 ий).
370
370 ий — IV курымын ийже.
1457
1457 ий — XV курымын ийже.
Ливан
Ливан (لبنان) — эл Азийыште.
Рӱдолаже Бейрут.
Максиволык
Максиволык (Тараканово) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 69 еҥ (2002 ий), 42 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 4 километр (9.1 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Пыжанъю кундемысе илымверла
Орны нэрс Дэлхийн улс
2014 ийыште, а тыгак наций-влак организаций иктыш ушен, член органын полномочийжым у-193. Н. эл 2 шагат йӱд марте эре эскерен. Тудо кугыжаныш регистрацийыш 1964 ий гыч, палестинский лифт дене эре эскерыше кугыжаныш правам да 2012 ий гыч пурла уло. Посна гын, вес эл 10 деч утла, но илаш да илаш тичмаш ок шотло, да нуно тидым сизо айдеме праван тӱнямбал правам шотлалт ок кӱл.
См. тыгак
Категорий:Эл
Грузов, Леонид Петрович
Леонид Петрович Грузов (, Марий автоном область, Юлсер кундем, Пöртанур ял — ) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче доктор (1967), профессор (1969) Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже, Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже (Финляндий).
Илыш корныжо
Леонид Петрович 1931 ий теле тылзын 7-ше кечынже Марий автоном область, Юлсер кундем, Пöртанур ялеш кресаньык ешеш шочын.
Школышто тунемме жап
Ешыштышт индеш йоча кушкыныт. Леонид школышто сайын тунемын, эн чот математикым йöратен. Памар кыдалаш школым пытарымеке, йолташыже дене коктын Озаҥ оласе институтыш йодмашым пуэныт. Но ты годым школ директор А.Б. Ефимов каласен: «Мый декем ученый З.Ф. Дружинина йыҥгыртен, тудо СССР наука Академийын член-корреспондентше Д.Б. Бубрихын шÿдымыж почеш Ленинградысе университетыште марий пöлка почылтеш манын увертарыш». Тыге Л.П. Грузов Ленинградыш логалеш.
Студент илыш
Университетыште тунемаш куштылго огыл улмаш. Леонид Петрович повышенный стипендийым налын гынат, оксалан чÿдын илен. Садлан пакча-саска комбинатыште пашам ыштен, студент кочмыверыште пум шелыштын. Мöнгö гыч полышым вучен киен огыл. Студент илыш – оҥай илыш, сылне пагыт, шижынат от шукто, вÿдшор гае йогенат эрта. 1954 ийыште Л.П. Грузов А.А. Жданов лÿмеш Ленинград университетын филологий факультетысе финн-угор пöлкажым тунем пытара. Тудым тышанак аспирантуреш кодат. Самырык марий рвезе ученый Л.Р. Зиндерын вуйлатымыж почеш диссертацийым возаш тÿҥалеш. Леонид Петрович Грузов эше кокымшо курсышто тунеммыж годымак экспериментальный фонетикым шымлаш кумылаҥын. 1958 ийыште тудо «Гласные и согласные марийского языка (луговой диалект) в свете экспериментальных данных» теме дене диссертацийым арала, да филологий наука кандидат учёный лÿмым налеш.
Паша вер
1957-ше ий гыч Л.П. Грузов В.М. Васильев лӱмеш Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше марий институтышто (ЙСИШМИ, МарНИИЯЛИ), 1958-ше ий гыч Н.К. Крупская лÿмеш Марий педагогике институтышто пашам ышта. Ончыч тудо пединститутышто руш йылмым туныкта, варажым руш йылме кафедрын доцентше лиеш. 1967-ше ийыште «Историческая фонетика марийского языка» докторлык диссертацийым арала. Кум ий (1968-1971) пединститутышто историй да филологий факультетым вуйлата. Марий кугыжаныш университетым почмек, Леонид Петрович Грузов кок ий тудын проректоржо лиеш. Ты жапыштак тудо руш йылме кафедрым вуйлаташ тÿҥалеш. Ученый – фонетика дене кугу специалст. Тудо ныл шанче книгам савыктен луктын. Возымыжо немыч, финн, венгр, эстон да моло йылмыла дене лектын. Финн-угровед-влакын конгресслаштышт, тÿрлö конференцийлаште выступатлен, секцийлам вуйлатен. Марий пединститутышто ыштымыж годым аспирант-влакым вуйлатен. Тушто тунемше Л.В. Бобкова, Н.М. Новоселова, Ф.Т. Грачева, З.Г Зорина диссертацийым возеныт, филологий кандидат лийыныт. Леонид Петрович Грузовын илышыже 14 май 1996 ийыште кÿрылтын.
Руш да марий йылмым шымлымаш паша
Профессор Леонид Грузовын, Волжский районысо Пöртанур ялеш шочшо рвезын, лÿмжö Урал йылмышанчыште сайын палыме. Тудо марий да финн-угор фонологийым шымлен. Сандене финн-угровед коклаштат, чумыр йылмышанчым лончылышо специалист-влак коклаштат кумдан чаплана. Кызытсе марий йылме да тудын диалектше-влак моло финн-угор йылме коклаште шке шотан. Лач тидлан верчынак шымлызе чылажымат исторически ончалеш. Вич ий годым тыршен ыштыме саскаже марий йылмышанчыште икымше вараксимым – марий диалект-влакын исторический фонетикыштым шочыкта. Лач тидлан верчынак шымлызе чылажымат исторически ончалеш. Л.П. Грузовын икымше книгаже "Фонетика диалектов марийского языка в историческом освещении" 1965 ийыште лектеш.
Марий йылмын исторический фонетикыж дене кылдалтше тиде але вес йодышлан пöлеклалтше чыла статьяштыже Леонид Петрович Грузов шке шонымыжым лудшо деке тÿрыс намиен шукташ тырша да идейже чын улмым ÿшандара. Лач тыгаяк марий йылмысе редуцированный гласный да тудын историйже нерген («Редуцированные гласные в марийском языке», «Редуцированные гласные в диалектах марийского языка»), икымше огыл мутлончысо гласныйын историйже гыч («Из истории гласных непервого слога в марийском языке»), шочмо йылмыште гласныйын исторически вашталт толмыж нерген («Видоизменения (модификация) фонем марийского языка») статьяже-влак да молат. Чумыр финн-угроведений нерген пашаже-влакат поян содержаниян улыт. Тыште автор йодышым у семын шында. Юл ден Кама кундемысе йылмылаште редуцированный гласныйын лиймыж нерген шонкала. Марий калыкын лиймыжым шочмо йылмысе диалект-влакын фонетикышт дене кылда. Марий да мордва йылмылаште согласныйын кучылтмаш, финн-угор йылмылаште гласныйын гармонийжым нергела («Происхождение редуцированных гласных в языках Волго-Камья», «Суоми мландыште марла кутырат», «К проблеме гармонии гласных в финно-угорских языках»). Профессор Леонид Петрович Грузов йылме кокласе кылым шымлыме пашам палынак саемден. Тиде йодышым тудо фонологический кÿкшыт гыч ончалын. Тылеч посна тудо марий школлаште руш йылмым туныктышылан пеш чапле пособийым луктын («Обучение мари русскому произношению»). Икмыняр статьяштыже марий йоча-влакын рушла кутырымо ойыртемеш шогалеш. Теве марий тунемшын рушла ойлымаштыже чÿчкыдын вашлиялтше фонетический ойыртем нерген статьяштыже воза. Ученый фонетикым чот жаплымыж годымак лексикографический пашашкат чолган ушна. Тудо толковый рушла-марла мутерым чумыраш полша. «В» буквалан мутым пога. Марий орфографийын проблемыжым кумылын шымла. Икмыняр статьям серен, «Ончыко» журналеш савыкта. Тиде марий йылмыште сложный мутым возымо шумлык шочшо статья-влак улыт. Ученый марий йылмышанчын историйжымат öрдыжеш ок кодо. Тудын «Марий йылме тÿнямбалне» книгаже 1991-ше ийыште лектеш.
Тушто автор марий языкознанийын вияҥ толмо историйже нерген мутым луктеш да чылаланат умылаш лийшын каласкала. Тыгак Марий Эл деч тораште марий йылмым тунемме нерген ÿшандарен сера.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Тулъял
Тулъял (Тулъял) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 0,5 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1930-ан ийыште Тулъял ял Курыкӱмбал ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Йӱксар казна пӧрт
Йӱксар казна пӧрт (Казенный дом Юксарский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 9 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Панама канал
Панама канал (Canal de Panamá) — Панама элыште верланыше 77,1 километран карап канал, Атлантик тептеҥызым (Кариб теҥыз гоч) да Тыныс тептеҥызым ушна. Панама перешеек гыч канал кая. Панама канал - калыккокласе сатуланымашлан пеш кӱлешан канал. Гатун эр марте кажне могырышто шлюз уло. Кызытсе шлюзын лопкытшо - 33,5 м. Гатун эр - лӱмын ыштыме эр, теҥыз кӱкшыт деч 26 метр кӱкшытан улеш.
Йӱксар казна пӧрт
Эртымгорно
1950 ийлаште Йӱксар казна пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Панама канал
Категорий:Панамысе каналла
Кӧлегеш
Кӧлегеш (Кулегаш) – Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже верланыше марий сола. Кӧлӧгеш ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 314 еҥ (2010 ий).
Вена
Вена — ола, Австрийын рӱдолаже.
Кӧлегеш
Верланыме вер
Агрыз ола деч 85 километр кечывалвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ нерген тыгай легенде уло. Степан Разинын участникше шке ешыже дене пырля кугыжан правительствыжын расправыже деч лӱдын шылын каен Кӧлегеш (Кулегаш) эҥер воктене пич кожлаш илемым негызлен. Тудын лӱмжӧ Кӧльга (Кюльга) лийын. Ял лӱм ушымо кок мут гыч лектын. «Кӧльга» + «еш» = «Кӧльгаеш», тывеч – илен-толын «Кӧлегеш»ыш савырнен. «Кӧлегеш» – Кӧльга ешын илемже.
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Агрыз кундемысе илымверла
Поташ почиҥга
Поташ почиҥга (Поташ) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше почиҥга.
Верланыме вер
Алашайка ял деч 4 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште вӱдшор тылзын 22-шо кечынже Поташ почиҥга Пӧртчара ял деке ушалтын.
Емельянов, Максим Семёнович
Илыш корныжо
Максим Емельянов 1927 ийын пургыж тылзын 1-ше кечынже Марий автоном область Шернур кундем Кожласола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Матвеев, Владимир Владимирович
Володя Матвеев (Владимир Владимирович Матвеев) (, Марий АССР, Юлсер кундем Отымбал ял) — марий мурызо, радиовӱдышӧ, серызе, драматург, журналист, сценарист, Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2013), Олык Ипай лӱмеш сылнымут, тӱвыра да сымыктыш пашаште Марий Эл Республикысе самырык-влаклан Кугыжаныш премийын лауреатше (2020).
Илыш корныжо
Володя Матвеев Юлсер кундем Порат ялшотан илемын Отымбал ялыштыже вич шочшан ешеш шочын-кушкын.Отымбал школышто тÿҥалтыш класслаште тунемын, 6-шо класс гыч Пöтъял тунемме рÿдерыш куснен. Тушто тÿҥалтыш музык шинчымашым налын: баян дене шокташ тунемын (туныктышо – Геннадий Анатольевич Романов). Школ пеленсак сылнымут кружокышто шке возымо мастарлыкшым терген (туныктышо – Нина Павловна Синичкина). Шке шочмо ялысе культура пöрт пелен самодеятельностьыштат шуаралтын, мураш да кушташ кумылаҥын (тӱвыра пӧрт вуйлатыше - Галина Алексеевна Дмитриева). Икманаш, сылнымут да муро тӱня дек йӧратымаш тудын шочмо Отымбал клубыш коштмыжо да Пӧтъял тунемме рӱдерыште тунеммыж годым ылыжын.
Паша (журналистике)
2007- ий гыч "Марий Эл Радиошто" пашам ышта. Ончыч тунемме-производственный практикым эртен, вара пашаш налыныт.
2007-ше ий гыч - корреспондент;
371
371 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:371Категорий:IV курым
Матвеев, Владимир Владимирович
Паша (журналистике)
2015-ше ий гыч - тӱҥ редактор.
Ончыч "Поэтъял", "Коҥгадӱр воктене", "Шӱдыран кастене" да эше ятыр передачым ямдылен. 2010-шо ий гыч "Ӱмыргорно" передачым вӱда. Журналистике аланыште тыршымыжым кӱкшын аклен, Марий Эл Республикысе тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министерствын Чап Таныкше (2020), Марий Эл Республикысе Виктерын Чап Таныкше (2015), Олык Ипай лӱмеш сылнымут, тӱвыра да сымыктыш пашаште Марий Эл Республикысе самырык-влаклан Кугыжаныш премийже (2020) дене палемденыт. Россий Федерацийысе Кугыжаныш Думын Депутатше-влакат тиде пашажлан Таумутым кучыктеныт: Лариса Николаевна Яковлева (2015), Светлана Юрьевна Солнцева (2020).
2020-шо ийыште Сар Ветеран Наталья Александровна Иванова нерген "Ӱмыргорно" передаче кышкарыште ямдылыме радиоочеркше Россий кӱкшытысӧ "Российын Патриотшо-2020" конкурсышто сеҥыше-влак радамыш логалын (III-шо степенян Лауреат).
2020-шо ийыште "Марий Эл Радион" пашаеҥже-влак В.Аптулаев да Ж.Фёдорова дене пырля Кугу Сеҥымашлан 75 ий темме лӱмеш да Марий Эл Республикын 100 ияш лӱмгечыже вашеш ямдылыме передаче-влаклан Олык Ипай лӱмеш сылнымут, тӱвыра да сымыктыш пашаште Марий Эл Республикысе самырык-влаклан Кугыжаныш премийже дене палемдалтын.
Мурызо семын
Эше Отымбал школын туналтыш класслаштыже тунемме годым верысе тувыра портыш коштын да ансамбльыште шуаралтын. Солист семынат икмыняр мурым мурен. 2000-шо ийышт Потъял тунемме рудерыште 9-ше классыште тунеммыж годым мураш тӱҥалын. Вячеслав Осипов мурызо да семлызе дене палыме лиймеке, тудын дене пырля икмыняр мурым йоҥгалтарашлан ямдылен. 2005 ийыште кугу сценыш лектын. 2008 ий гыч моло автор-влакын возымо почеламутышт да семышт дене муро-влакым луктеш. Алена Яковлева мурызо дене «Касарыдыме сулык» ныжыл мурым йоҥгалтара. Тиде дуэт Марий Эл Радион йодыштмашыж почеш тудо жапыште «Идалыкын эн чапле дуэтше» лӱмым сула. Ты жапыштак шке возымо почеламутшылан мурым мураш тӱҥалеш, концертлашке моткоч чӱчкыдын коштеш. Гастроль дене Татарстан, Пошкырт Эл, Свердловск вел, Виче вел марте шуеш.
2010-2011 ийла гыч Анатолий Зарецких дене икмыняр гана чолга дуэтым чоҥа, пырля ятыр кундемыш гастроль дене тарванат, пырля Йошкар-Олаште кугу концертым шындат. Тиде жап гыч Володя Матвеевын муро-влакыштыже калык сем деке шӱмаҥмаш шижалташ тӱҥалеш. Куштымаш такмак-влакым ямдыла, «Куэрлаште» мурым луктеш. Варажым «Куэрлаште» мурылан профессиональный клипым луктеш.
Кылвер-влак
Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:Марий Эл Радио
Кӱсле
Кӱсле (Гусли)— марий семӱзгар.
Категорий:Марий семӱзгар-влак
Нолвож
Нолвож (Новолож) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Нужавлак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 88 еҥ (2003 ий), 76 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Нужавлак ял деч 3 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
18-ше квартал участок
18-ше квартал участок (Участок 18-й квартал) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше участок.
Верланыме вер
Шемшӱргӧ ял деч 20 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
XX-шо курымын 50-ан— 60-ан ийлаште 18-ше квартал участкым пытареныт.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
1458
1458 ий — XV курымын ийже.
Каватӱр
Каватӱр — линия, отделяющая землю и небо.
Категорий:Географические термины Категорий:Системы небесных координат
1458
Кӧ колен
Категорий:1458Категорий:XV курым
Тячев
Тячев (Тячів) — ола Украиныште Закарпатье велыште. Тячев кундемын рӱдерже. Калыкчот: 8 980 еҥ (2021 ий).
1991
Кӧ колен
Категорий:1991
Козлов, Владимир Никифорович
Лайд Шемйэр (Владимир Никифорович Козлов) (, Марий АССР, Юлсер кундем, У Тумер ял) – марий серызе, почеламутчо, журналист, мер пашаеҥ, Эстон Республикын 5-ше степенян «Маарьямаа Ырес» орденын кавалерже (2001), А. Смирнов лӱмеш «Журналистский талылыклан, гражданский патырлыклан да принципиальностьлан» премийын лауреатше (2001), Марий Эл Республикысе Журналист-влак ушемын «Патырлыклан» премийын лауреатше (2002), Марий Оньыжа (2004 – 2008).
Илыш корныжо
Лайд Шемйэр 1960 ийын шорыкйол тылзын 1-ше кечынже Марий АССР Юлсер кундем У Тумер ялыште колхозник ешеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Марий Оньыжа-влак Категорий:Марий Мер Каҥашын йыжъеҥже-влак Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак Категорий:«Маарьямаа Ырес» орденын кавалерже-влак
1992
Кӧ колен
Категорий:1992
Кувейт
Кувейт (كويت) — эл Азийыште.
Рӱдолаже Эль-Кувейт.
Категорий:Кувейт
372
372 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:372Категорий:IV курым
Саратов вел
Саратов вел (Саратовская область) — Россий Федерацийысе регион. Юлсер федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 101,240 тӱж. меҥ². Калык чот - 2 503,3 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Саратов ола.
Категорий:Саратов вел
1459
1459 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1459Категорий:XV курым
Новый Ярычев
Новый Ярычев (Новий Яричів) — Украиныште Львов велыште Львов кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 2 979 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Каменское
Каменское (Кам'янське) - ола Украиныште Днепропетровск велыште.
Категорий:Днепропетровск велысе олала
Вочарма
Вочарма мут ончыктен кертеш:
1993
Кӧ колен
Категорий:1993
373
373 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:373Категорий:IV курым
Гаврениха
Гаврениха (Гавренихӓ, Гаврениха) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йошкар Юл ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 16 еҥ (2001 ий), 22 еҥ (2014 ий).
Теле (тылзе)
Теле пагытын икымше тылзыже.
21-ше але 22-шо кечынже телымсе кечышогымаш.
Гаврениха
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Теле (тылзе)
Негыз
Категорий:Тылзе
Исай
Исай (Печмаш) (Исаенки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Шернур ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 19 еҥ (2005 ий), 21 еҥ (2010 ий).
Ял лӱм
Яллан негызым «Исай» лӱман еҥ пыштен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Деревяшкин, Николай Михайлович
Николай Арбан (Николай Михайлович Деревяшкин) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Арбан (кызыт Арбан) ял —, Йошкар-Ола ола) — марий серызе, драматург, семлызе, сӱретче, балейтместер, Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1944), СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1958), Марий Эл Республикын Калык серызыже (1994).
Илыш корныжо
Николай Арбан 1912 ийын кылме тылзын 30-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Арбан (кызыт Арбан) ялеш кресаньык ешеш шочын.
1929 ийын театральный студийыш у группым погат. Деревяшкинат тушко йодмашым воза. Театрыште пашам ыштыме годым массовкышто можмыжым шотыш налын, тунемаш экзамен деч посна пуртат. Тиде студийыште Арба ник ийым веле тунемеш. 1930 ийыште тудлан Москваш театральный художниклан тунемаш каяш путёвкым кучыктат. Москваште марий рвезым вес увер вучен: Всесоюзный художественный училищын декоративный отделенийжым Ленинградыш кусареныт. Садлан Николайлан корным умбаке шуяш верештын. Но черланымылан кӧра врач «Ленинградыште илаш ом темле» манме справкым кучыкта.
Самырык еҥлан Йошкар-Олаш пӧртылаш логалын. Тиде ийынак музыкальный студийыш экзаменым кучымек, Н.Арбан скрипка отделенийыште тунемаш тӱналеш. Латкандаш ияш рвезе скрипка дене шокташ тунемаш тӱҥалеш, а кок тылзе гыч симфонический оркестрыште кокымшо скрипка группышто шокта.
Н. Арбан музыкально-театральный училищым 1934 ийыште тунем пытара. Тиде жапыштак тудо литературдек шӱмаҥеш, шкежат возкален онча. 1932-1933 ийлаште «У вий» журналеш «Ош ӱпан Эчан» поэме гыч ужашлам савыкта.
1934-1935 ийлаште Горьковский передвижной оперный театрын артистше семын пашам ышта, 195-1937 ийлаште Йошкар Армий радамыште служитла. Йошкар-Олаш пӧртылме, Мргосфилармонийыште да арий театрын оркестрыштыже шокта.
1941-942 тйлаште Николай Михайлович военный оркестр дене пырля кужу фронтовой корным эртен, тидфже, мутат уке, илышым ужмаште, тудын шере-кочыжым палымаште поснак палдырнен. Фронт гыч пӧртылмек, тудо, шокшым кергалтен, театр пашаш ушна.
1994
Кӧ колен
Категорий:1994
Деревяшкин, Николай Михайлович
Илыш корныжо
Н. Арбан умбакыже шкенжым поэзийыште ок поч, а литератур пашан ик эн неле ужышыштыже – драмыште – шке вийжым тергаш тӱҥалеш, лач тыште моштымашыжым тапта, мастарлыкше почылтеш.
Ташкент
Ташкент (Toshkent, Тошкент) — ола, Узбекистан рӱдолаже.
Деревяшкин, Николай Михайлович
Ешыже
Пелашыже, Виктория Васильевна, казачке, Оренбург лишне 1912 ийыште шочын, ачаже священник лийын. Пырля икте-весым умылен, вич икшывым ончен куштышт. Вич шочшыжат кӱшыл шинчымашан улыт.
Ташкент
Категорий:Ташкент Категорий:Миллионер-олала
Деревяшкин, Николай Михайлович
Сылнымут корныжо
Н. Арбанын сылнымут корныжат вияҥеш. 1932 ийыште «У вий» журналыште кок почеламутшо савыкталтеш. Иктыже «Финляндий вокзал» маналтеш, весыже – «Йошкар Армий куатан». 1933 ийыште «Ош ӱпан Эчан» поэмын ужашыже савыкталт лектын. Писательлан чапым «Янлык пасет» драмыже конден. Тиде пьесе почеш 1944 ийыште Марий драматический театрыште спектакль шындалтын. Тиде спектакль деч вара Н. Арбанын лӱмжӧ утларак палыме лийын.
Драматургын «Кеҥеж йӱд» музыкальный комедийжат калыклан кумдан палыме. Тиде пьесым автор 1945-1946 ийлаште возен. Марий кугыжаныш театр комедий почеш спектакльым икымше гана 1946 ий 21 июньышто, Марий автономный республикын 25 ий темме кечыжын, ончыктен. Кызытат театрын пашашым вораҥдаш полша.
Писательын «Тулар ден тулаче» комедий-водевильжат илышыште улшо посна ситыдымаш ваштареш виктаралтын. Н. Арбанын пьесыже почеш спектакль М. Шкетан лӱмеш Марий драматический театрыше 1958 ийыште ончыкталтын.
Тыге, Н. Арбан шочмо марий литературнам ятыр оҥай пьесе дене пойдарен, М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш театрлан кушкашыже полшен. Авторым «За трудовой отличие» медаль дене палемдыме.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий семлызе-влак Категорий:Марий сӱретче-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык серызыже-влак
1460
1460 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1460Категорий:XV курым
Ошландер
Ошландер (Ильинское) (Ильинское) — Российыште Суас Элын Парат кундемыштыже верланыше Айша ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 72 еҥ (2010 ий).
Новая Боровая
Новая Боровая (Нова Борова) — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 517 еҥ (2021 ий).
Ошландер
Верланыме вер
Мензела ола деч 54 километр кечывалвел-эрвел-не лийын шога.
Новая Боровая
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
374
374 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:374Категорий:IV курым
Мочаев, Валерий Александрович
Валерий Мочаев (Валерий Александрович Мочаев) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Корембал ял) – шымлызе, журналист, мер пашаеҥ, Марий Эл Республикысе М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2007), «Марийский мир — Марий Сандалык» журналын тӱҥ редакторын алмаштарышыже, Российысе АФУН мер толкынын Марий Эл Республикысе пӧлкажым вуйлатыше (2005–2017), Марий Мер Каҥаш вуйлатышын икымше алмаштышыже.
Собчак, Анатолий Александрович
Анато́лий Алекса́ндрович Собча́к ( — ) — Санкт-Петербургын олавуйжо
Мочаев, Валерий Александрович
Илыш корныжо
Валерий Мочаев 1956 ийын теле тылзын 6-шо кечынже кечын Марий АССР Шернур кундем Корембал ялеш шочын. Икымше кӱшыл шинчымашым Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто поген, Спорт факультетыште. 1982 ийыште Институтым тунемын пытарен.
«Кто есть кто в Марий Эл» справочникым чоҥышо семын палыме. 2017 ийыште Андрей Колесников дене пырля Марий биографий энциклопедийым чумыреныт. Тушко 4 тӱжем 905 биографий статьям пуртымо.
Кокымшо гана кӱшыл шинчымашым Российысе кугыжаныш гуманитар университетыште налын. 2003 ийыште тунемын пытарен.
Важ-влак
Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий шымлызе-влак Категорий:М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:Марий Мер Каҥашын йыжъеҥже-влак Категорий:«Марий Элыште суаплыклан» орденын медальже дене наградитлалтше-влак
64-ше квартал чодыра участок
64-ше квартал чодыра участок (Лесоучасток 64-й квартал) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше участок.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Прикум-фабрике почиҥга
Прикум-фабрике почиҥга (Починок Прикум-фабрика) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Мераҥсола ял деч 0,5 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште вӱдшор тылзын 22-шо кечынже Прикум-фабрике почиҥга Мераҥсола ялын Ужар уремышкыже (улица Зелёная) савырнен.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
1995
Кӧ колен
Категорий:1995
376
376 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:376Категорий:IV курым
Шуар
Шуар (Байтуган, Байтуганово) — Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже верланыше Кӧлӧгеш ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 145 еҥ (2000 ий), 128 еҥ (2012 ий).
Верланыме вер
Агрыз ола деч 88 километр кечывалвелне лийын шога.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Агрыз кундемысе илымверла
1461
Кӧ колен
Категорий:1461Категорий:XV курым
Верхнее Синевидное
Верхнее Синевидное (Верхнє Синьовидне) — Украиныште Львов велыште Стрый кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 3 409 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Иркутск вел
Иркутск вел (Иркутская область) — Россий Федерацийысе регион. Сивыр федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 774,846 тӱж. меҥ². Калык чот - 2 422 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Иркутск ола.
Категорий:Иркутск вел
Круглово
Круглово (Круглово) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже верланыше Марьино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 114 еҥ (2003 ий), 70 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марьино сола деч 7,5 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Иркабаев, Олег Геннадьевич
Олег Этайн (Олег Геннадьевич Иркабаев) (, РСФСР, Башкир АССР, Мишкан кундем, Тымбай ял) — марий артист, режиссёр, туныктышо, Марий Эл Республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1997), Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (1999), Россий Федерацийысе сымыктышын сулло пашаеҥже (2005), Йыван Кырля лӱмеш театр премийын лауреатше (4 гана).
Паша
Олег Иркабаевын пашаже Шкетан лӱмеш кугыжаныш театрыште 1979 ийыште тӱҥалын. Артист, вара режиссёр-постановщиклан тыршен. Ик ий жапыште Тула да Ставрополь олалаште драме театрлаште ыштен. 1990-ше ийыште Йошкар-Олаште республикысе руш драме театрышке режиссер-постановщиклан шогалын. 1991 ий гыч Марий Самырык театрыште тӱҥ режиссёр улеш.
Шындыме спектакль-влак кокла гыч эн кугу пагалымашым тыгай постановко-влак суленыт:
Телеспектакльын постановщикше лийын:
Икымше марий телесериалын постановщикше лийын:
2003 да 2005 ийлаште "Йошкар-Ола театральная" конкурсышто "Эн сай режиссура" номинацийыште сеҥен.
Литератур
Категорий:Марий артист-влак Категорий:Марий режиссёр-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Новоселы казна пӧрт
Новоселы казна пӧрт (Казенный дом Новоселы) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 10 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
Новоселы казна пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Утавл
Утавл (Артемейкова) – Российыште Свердловск велын Ачит оласе йырвелыштыже верланыше Руш Патам ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 112 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Ачит ола сынан посёлко деч 19 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Свердловск велысе марий илымверла Категорий:Ачит оласе йырвелысе илымверла
Кеҥежымсе кечышогымаш
Кеҥежымсе кечышогымаш тунам лиеш, кунам Мландын пӧрдмӧ рӱдыжын Кече могырыш тайналтмыже эн шагал значенийыш шуэш (23°26′).
Йӱдвел полушарийыште кеҥежымсе кечышогымаш Пеледыш тылзын 20-шо але 21-ше кечынже, а Кечывалвел полушарийыште — Теле тылзын 21-ше але 22-шо кечынже лиеш, календарь деч висешта.
Тугак ончо
Категорий:Астрономий
Сенде
Сенде (Сенда) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Пыламарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 327 еҥ (2000 ий), 260 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Пыламарий сола деч 7 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Анаталлис
Анаталлис (Anathallis) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 100 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Йӱштӧ Памаш (Шернур кундем)
Йӱштӧ Памаш (Юшто Памаш) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Шернур ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 67 еҥ (2005 ий), 105 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шернур ола сынан посёлко деч 1 километр касвел могырно верланен.
Эртымгорно
Йӱштӧ Памаш — МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977 ийыште пургыж тылзын 17-ше кечынже Изи Йӱштӧ Памаш ден Кугу Йӱштӧ Памаш яллам пырляштарыме ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Лебедевка
Верланыме вер
Шеҥше сола деч 15 километр йӱдвелне лийын шога. .
Эртымгорно
1987-ан ийыште Лебедевка ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
377
377 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:377Категорий:IV курым
159-ше квартал посёлко
159-ше квартал посёлко (Посёлок 159-й квартал) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Шемшӱргӧ ял деч 20 километр тораште лийын шоген.
1996
Кӧ колен
Категорий:1996
Вичписте
Вичписте (Вӹцписты, Пятилиповка) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 102 еҥ (2001 ий), 94 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 12 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Юмор
Юмор (humour) — иктаж-мом мыскара шот дене ончыктымаш.
*
Азаново
Азаново (Азаново) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше сола. Азаново ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1872 еҥ (2002 ий), 1764 еҥ (2010 ий) , 1875 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Маскасола ола сынан посёлко деч 34 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
378
378 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:378Категорий:IV курым
Тошто Йӱледӱр
Верланыме вер
Шӱдымарий ял деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
1462
1462 ий — XV курымын ийже.
Тошто Йӱледӱр
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
1462
Кӧ колен
Категорий:1462Категорий:XV курым
Йӱвӓскӱлӓ
Йӱвӓскӱлӓ — ола Финляндийыште, Покшел Финляндий регионын рӱдолаже, Пяйянне ерын йӱдвел серыштыже верлана. Олаште университет уло. Ювяскюляште 133 448 еҥ ила.
Категорий:Финляндийысе олала
Танаксола
Танаксола (Большое Танаково) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 122 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Лумарий ял деч 4 километр кечывалвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ марий «Танак» лӱм гыч лектын. «Танаксола» — Танакын ялже.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Сивыр
Сивыр ; (Cебер, Сибирь) — кугу географик кундем йӱдвел-эрвел Евразийыште. Сивыр Урал курык-влак гыч Шып таптеҥыз марте верланен.
Мут шочмаш
Южо -влак ойлат Сивыр мут тошто тюрк йылме гыч толын да "малыме мландым" ончыктен. Весе версий: Сивыр - тиде акрет годсо угор полкын лӱмжӧ. Вара ассимиляций пелтык тиде калык сивыр татарыш савырнен.
Важ-влак
Категорий:Сивыр
Горняк (Львов вел)
Горняк (Гірник) — Украиныште Львов велыште Червоноград кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 2 910 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Полянка (ола сынан посёлко)
Полянка (Полянка) — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 400 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Иршава
Иршава (Іршава) — Украиныште Закарпатье велыште Хуст кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 9 223 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе олала
Кужнур (У Торъял кундем)
Кужнур (Кужнур) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Чӱксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 53 еҥ (2002 ий), 55 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Чӱксола деч 9 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо ушымо кок марий мут гыч лектын: «кужу» + «нур» = «куж(у)нур».
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Александровка (Оршанке кундем)
Александровка (Александровка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Шулко ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1 еҥ (2003 ий)
Верланыме вер
Шулко сола деч 16 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
379
379 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:379Категорий:IV курым
Хабибуллино
Хабибуллино (Хабибуллино) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Алашайка ял деч 12 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1999 ийыште пеледыш тылзын 7-ше кечынже Хабибуллино ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
1463
1463 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1463Категорий:XV курым
Марий Пыжанъю
Марий Пыжанъю (йӱдвел-касв. Маре Пыжанъю; Большая Пижанка) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 30 еҥ (2002 ий), 28 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 2.5 километр (3.6 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Пыжанъю кундемысе илымверла
380
380 ий — IV курымын ийже.
Тюмень вел
Тюмень вел (Тюменская область) — Россий Федерацийысе регион. Урал федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 1 464,173 тӱж. меҥ². Калык чот - 3 510,7 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Тюмень ола.
Категорий:Тюмень вел
Черноярие
Черноярие (Черноярие) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже верланыше Марьино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 20 еҥ (2003 ий), 14 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марьино сола деч 10 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Ермакова, Зинаида Васильевна
Зинаида Ермакова (Зинаида Васильевна Ермакова) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Кожласола ял) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2007), Марий Эл Республикын сулло туныктышыжо (1988).
Илыш корныжо
Зинаида Ермакова 1946 ийын идым тылзын 28-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Кожласола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Копонъял
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Шоядӱр
Шоядӱр (Шоядур) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пекшиксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 153 еҥ (2001 ий), 128 еҥ (2010 ий) , 148 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 6 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Вочарма (Поранча кундем)
Вочарма (Вочарма) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Пумарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 148 еҥ (2002 ий), 125 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Пумарий сола деч 2 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Кыргызстан
Кыргызстан (Кыргызстан) — эл Азийыште.
Рӱдолаже Бишкек. Йӱдвел чекыштыже верланыше дене, касвелне — Узбекистаныш дене, кечывалвел-касвелне — Таджикистан дене, эрвелыште да кечывалвел-эрвелыште — Китай дене.
Рӱдола — Бишкек, уло республикылан эн ола ойо, тудлан эре калыкым 2020 ийыште тӱҥалын — 053 1 900 еҥ. Калык шот дене кокымшо ола — Ош.
Каҥашымаш президент шотлалтеш, светский, республикын унитар.
Кугыжаныш йылме — киргизский, официально — руш.
Окса иктык — шийгол тиште.
Кундем кумдык шотышто элын 85 налме вер-тӱняшке (уш2 951 199), 7-е снг элла коклаште верже.
Киргиз элын калык шуко возен, руш да узбек калыклан эн кугулан шотлалтеш меньшинства. Вес йылме тиште-влак рӱдӧ азийыште тюрк йылме-влакым вияҥдыме дене чак кылдалт шогат да кучылталтеш, Кавказыш, Юл да кечывалвел сибирьыште гынат, тыгак официал йылме да руш йылме кумдан шарлен улмаш. Калык шуко — мусульман-суннит.
Финанс да Экономика
Каҥашымаш аграр категорийыш пура-индустриальный эл. 96-шо тӱняште 2019 ийыште кугыжаныш кӱкшытыштӧ регистрацийлаш верым айла.
Ппс кугыт дене 2018 ийыште 167 ввп-н млрд долл. США — 144 вер-тӱняшке. Экономике кушмаш темп, 2017 ий худан, — 4,6 наре % (63-тӱняшке вер). Кугыжаныш бюджет 2018 ийыште лектышан гыч ужаш — 1,67 млрд долл. США-ШТЕ, роскот — млрд 2,409 долл. США-ШТЕ, бюджетшын дефицитшым — 3,2 % ВВП-Н деч.
Каҥашымаш 2018 ийыште млн наре кӱкшытыш лектын кугыт шот номинальный 8081,9 лектыш ввп-н долл. США[94] гын, 1280 долл наре лийын. УА (сомов 91,8 тӱж.) калык чонышто. 24 млн паритет возен моштымо шотышто 491,78 покупательский ВВП-Н долл. США 96]. Покупательский паритет возен моштымо шотышто калык чоным 3979 ВВП-Н долл. США[97]. 2018 ийысе лектыш почеш, обрабатыватлыше гына ыштыше промышленностьлан 20 % ВВП-Н Каҥашымаш. Иктаж 40 % йӧнозанлык йӧндартыш шӧртньым пуэм, — республикыште шагал отрасльын ик эн писын вияҥеш. Каҥашымаш 2018 ийыште т 20,43 луктын шӧртньӧ, 3 лектын, 2008 ийыште-российыште да снг-ште вер узбекистаныш деч вара. 48 % вольыкым налаш ялозанлык да пашам ышта.
Каҥашымаш, тӱрлӧ ак, 70 утла шкенландараш % госпредприятие.
Каҥашымаш сектор тергымаш энергетик пакет холдинг — ОАО «электричестве станцийым» и АООТ «Кыргызнефтегаз», тыгак тӱрлӧ секторышто экономикым тӱҥ монополист (АО «Кыргызтелеком», Киргизский кӱртньӧ корно, манас да молат калык-влак кокласе аэропорт международный аэропорт) госсобственность уло.
Оксат сита паша мигрант уло киргизстанец деч палынак да республикын экономикыштыже кудальыч, вес эл гражданствым налын. Тиде возымашым шотышко 800 млн долл тӱрлӧ акым кудальыч. Ий сшаште.
500 ий 3 июль 2013 подстанция эксплуатацийыш пурташ кугу виннипег «Датка» МВА автотрансформатор куатше дене республикыште 501. Банк ойырымо кредит кугытым эксим проектше китайыште 208 млн долл. Уа йымалне 20 ий жапыште 2 % талукаш. 2015 ий 28 августышто 500 виннипег олаште кучылташ подстанция пурто «Кемин» да куатан 500 501 МВА автотрансформатор ЛЭП виннипег олаште гыч «Даток-Кемин» 404,82 километр кужытышто, кечывалвел кылдалтше (тӱҥ гидроэлектростанций верланен вер), да йӱдвел (тӱҥ пайдаланыше) энергетик эл республикын лӱдыкшыдымылык ден кундем йӧным пуа. Банк ойырымо кредит кугытым эксим проектше китайыште млн 389,8 долл. Уа йымалне 20 ий жапыште 2 % талукаш. Реконструкцийым 2017 ийыште киеват бишкекский пытарен. Банк ойырымо кредит кугытым млн проектше китайыште 386 Эксим долл. Уа йымалне 20 ий жапыште 2 % талукаш.
Торыш селаште-Реалист Иссык-Кульский областьыште икымше электростанцийым капсула йымалне йымак videos эртыме кечыже (СЭС-ЫШ).
Чоҥышо компаний-влакын тӱҥалеш "Солар Бишкек", проектын рамкыштыже шукталтше кугыжаныш да частник-влак ваш умылен пашам ыштыман.
Кӱртньыгорно магистральым чоҥаш нерген мутланымашым умбакыже шуена китай тӱнямбал — Киргизий — Узбекистаныш, вара лекме европысо эл.
2019 ий 11 апрельыште, киргизий кугыжаныш парымже возен тӱжвал 3827,5 млн долл. США-ШТЕ, а кӧргӧ кугыжаныш парымже — 656,6 млн утла долл. США.
Важ-влак
Категорий:Кыргызстан
Кай Курык
Кай Курык (Крутой Лог) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Устин почиҥга воктене лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште Кай Курык ден Устин почиҥга ялла ик пырляштарыме Устин почиҥга ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
1464
Кӧ колен
Категорий:1464Категорий:XV курым
Васильева, Надежда Альбертовна
Надежда Эмыкан (Надежда Васильева-Моисеева) (Надежда Альбертовна Васильева) (, Марий АССР, У Роҥго кундем, Роҥго сола) — марий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо
Надежда Эмыкан 1986 ийын ӱярня тылзын 25-ше кечынже Марий АССР Советский район Роҥго солаште ныл икшыван ешыште шочын. Самырык авторын ачаже – лӱмлӧ почеламутчо Альберт Александрович Васильев, аваже – Маргарита Фёдоровна, тӱвыра пӧртыштӧ арулыкым эскерыше.
Верысе школын 9 классшым тунем пытарымеке, Йошкар-Оласе Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институт пеленысе республикысе педагог лицейыште кок ий тунемын. Варажым, кӱшыл шинчымашым налаш манын, Марий кугыжаныш университетыш тунемаш  пурен. Тыште Надежда «Поэзий шепкаште» сылнымут кружокышко ушнен. Университетым тунемме жапыштак И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжын «Мер да тӱвыра паша» пӧлкажым заочно тунем лектын.
Школышто тунеммыж годымак, 6 классыште, почеламутым возен. Тиде сылнымут саска 1998-ше ийыште, 3 апрельыште, «Район илыш» газетеш савыкталтын.
Марий кугыжаныш университетыште шинчымашым погымо жапыште, 2007-ше ийыште, «Ида шылтале мыйым» почеламут сборникым савыктен. Студент жапыштак «Сылнымут шыже» семинарлашке ушнен. 2014-ше ийыште Эстонийыште «Родо-тукым кыл» программе полшымо дене «Кастене лыве лиям» лӱман вес сборникше лектын. 2016-шо ийыште самырык авторын «Мый шошын ӱдыржӧ улам» лӱман черетан книгаже ош тӱням ужын.
Кызыт Надежда Эмыкан шке шочмо ялыштыже кевытым куча, кум икышывым ончен-кушта.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
381
381 ий — IV курымын ийже.
Теле Самырыктукым Олимпий модмаш - Лозанна 2020
Категорий:Кеҥеж Самырыктукым Олимпий модмаш
Алексеевка (У Роҥго кундем)
Алексеевка (Алексеевка) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Токпайэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 13 еҥ (2004 ий), 4 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Токпайэҥер посёлко деч 2 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Ильинка (Провой кундем)
Ильинка (Ильинка) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шемшӱргӧ ял деч 6 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Ильинка ял шотлымо данный-влак гыч лукталты
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Йӱлесола
Йӱлесола (Юлесола) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Кокласола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 30 еҥ (2004 ий), 26 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кокласола деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Эртымгорно
1930-шо ийыште «У серем» колхозым почмо. Председательлан Степанов пашам ыштен. 1952-шо ийыште Йӱлесола Сотнур кундем, Арын сельсоветыш пурен. Вес колхозыш пурымеке, ял гыч чыла гаяк вольыкым наҥгаеныт. Ял калык паша деч посна кодын. Тидланак кӧра калык вес ялышке илаш кусненыт.
1993-шо ийыште вӱд пучым шупшмо. Ялыште таве уке да лийынат огыл. 2004-ше ийлан 12 суртышто 30 еҥ ила. Йоча-влак Кокласола школышто тунемыт. Калык Арынысе черкыш коштыт.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Абукаев, Валерий Александрович
Валерий Абукаев (Валерий Александрович Абукаев) (, Башкир АССР, Мишкан кундем, Токтар ял) — марий серызе, журналист, драматург. Вес кумдан палыме серызе Вячеслав Абукаев-Эмгакын шольыжо.