cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шаба (ял)
Верланыме вер
Марийсола деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан лӱмым Шаба эҥер пуэн.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
55
55 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:55Категорий:I курым
«Латкумшо километр» высылке
«Латкумшо километр» высылке (Выселок «Тринадцатый километр») — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше высылке.
Верланыме вер
Шодыгол посёлко деч 15 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
«Латкумшо километр» высылке илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Яныши (Шовакшэҥер кундем)
Верланыме вер
Кугеси ял деч 24 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Шовакшэҥер кундемысе илымверла
1002
1002 ий — XI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1002Категорий:XI курым
25 пургыж
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 25 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 25 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 25 кечынже колышо-влак
Сонарзе
Сонарзе (охотник) — сонарыш коштшо айдеме.
Эртымгорно
Сонарыш айдеме акрет годсек коштын. Ожно сонарзе-влак гына шке тукымыштым шылым пукшеныт, санденак сонарзе-влак эн кугу пагалымашым суленыт. Ты годым, сонарзе-влак шке ешыштым, тукымыштым арален кертыныт. Кызыт сонарзе лияшлан поснак лицензийым налман, а сонар арверым ыштымаш бизнесыш савырнен.
Лӱдыкшыдымылык
Сонарыш саркурал дене тӱҥ шотышто коштыт. Пычалым мӧҥгыштӧ ашнашлан шуко условийым шуктыман.
Тӱвыраште
«Сонарзе» — Виктор Комаровын мурымо мыскара мурыжо.
Категорий:Профессий-влак
Марий Руя
Марий Руя (Марийская Руя) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Марково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 26 еҥ (2005 ий), 27 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марково ял деч 3 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Шабдаров, Иосиф Архипович
Шабдар Осып (Иосиф Архипович Шабдаров) (, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Вичкудо ял –, Йошкар-Ола ола) – марий серызе, почеламутчо, драматург, литератур критик, публицист, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1934).
Илыш мучаш
Элыштына 30-шо ийлаште социально-политический илыш чот нелеммылан кöра марий литература илышат палын пужлен. Марий сылнымутыш тунам шагал огыл литературный карьерист, шкеныштым тÿрлö чоя йöн дене ончык лукташ тыршыше еҥ-влак толыныт. О. Шабдар 1937 ий 22 апрельыште ВКП (б) ЦК-н партконтроль комиссийышкыже да «Правдышке» 5 страницан йодмашым возен. Но арам. Тудо Моско гыч осалым чактараш, чыным пöртылташ полшышо вашмутым вучен шуктен огыл… 1937 ий 1 июньышто йÿдым писатель НКВД кидыш логалын. Тиде кечын Марий АССР прокурорын заместительже О. Шабдаровым «Марий АССР - ысе контрреворлюционно-националистический организацийын активный членже» семын арестоватлаш санкцийым пуэн. НКВД тройкын пунчалжым 1937 ий 11 ноябрьыште 7 шагат кастене палач-влак шуктеныт, нуно Шабдар Осыпым лÿен пуштыныт. «Шабдар Осыпын ойпогыжо, – воза С.Я. Черных «Талант пеледме да порволымо жап» статьяштыже, – кызыт марий калыклан веле огыл кумдан палыме, пÿтынь Россий сылнымутышто, финн-угор тÿняште кÿлеш семын аклыме». «Эртыше жапыште, – палемда М. Казаков, –  марий поэзий ятырак ончыко тошкалын, у вий дене пойдаралтын. Но ончычсо йолташ-влакым нигунамат она мондо, нунын тÿҥалме негызышт ÿмбаке у кермычым пышташ, тÿшка мурышко шке йÿкнам ешараш эреак тунем толына. А туныктышо-влак коклаште Иосиф Архипович, ик уста дирижёржо, марий сылнымут толкыным вуйлатен шога. Тудлан ме гына огыл, ончыкылык тукымат поро шомакым каласаш тÿҥалеш…»
Тӱҥалтыш ошкыл
Шабдарын икымше почеламутшо «Помыжалт, марий!» (1918) эше педагогический курсыш тунемаш пурымыж деч ончычак, шыжым, шурным шийме жапыште, шочын: "Марий калык, малыше калык, Кунам тые помыжалтат? Помыжалталын, вуй нöлталын, Кунам йырваш ончалат?.. Пич йÿд эртыш ÿмбачет, Ӱжара, ужат, коеш… Теве вашке сай кечет Тыйым лектын ончалеш!" Тыге первый почеламутем шочо. Кагаз ӱмбакше вара, шуко жап лиймеке веле, сералте. Тудым революций саман, паша, кугу куанымаш, шӱм вургыжмаш шочыктен – возен Шабдар. Граждан сар жапыште, 20-шо ийлаште самырык авторын ятыр почеламутшо печатьыш логалеш, тунамак Шабдар шемер марий калык ончылан шкенжым уста поэт-лирик семын ончыкта. Тиде жапыште тудо «Тунемза», «Волгыдышко», «Таҥемлан», «Рвезыже, ончыко каена» да моло почеламутлам воза. Шкенжын «Волгыдышко» (1918) лирический произведенийыштыже тудо у илышлан куана, тунемаш, Совет властьлан полшаш ÿжеш, кугыжан тюрьма гыч утлен, шемер калыкын эрыкыш лекмыжым саламла: "Ынде, родо, тарване! Кечет шаҥгак легылден, Казаматетшым коден, Эрык дене куане!"
«Эй, шемер марий, йывырте!»
1921 ийыште, Марий автоном область почылтмеке, Шабдар Осып марий калыкын автономий лÿмеш «Эй, шемер марий, йывырте!» моктем мурым воза. Автор калык-влакым ваш-ваш келшен илаш, пашам у семын ышташ ÿжеш: "Тÿрлö вер гыч погынен, Ик сай ойым пидына. Каҥаш кылым чот моктен, Эрык мурым мурена! … Муро йÿкна, талышнен, Кÿдырчыла мÿгырыжö. Марий калыкым нöлтен, Ончык корным виктарыже!" «Йывырте!» почеламутын да мурын историйже нерген марий журналист Гельсий Зайниев «Эй, шÿмбел, йывырте» статьяштыже тыге возен: «О. Шабдар «Йывырте!» почеламутшым Бирск олаште лекше «Маяк» газет редакцийыш колтен. «Йолташ-шамыч, лиеш гын, ты почеламутым печатлыза!»  –  манын. Тудын почеламутшо газетеш савыкталтын. Тыгеракын, Шабдарын «Йывырте!» почеламутшо Шернур мландеш шочын, эрвел марий кундемыште калык коклаште шарлен. Тышан тудын чын илышыже тÿҥалын. Кокымшо гана вич ий гыч шочын-ындыже Марий автономийын рÿдö олаштыже — Краснококшайскыште. Марий калыкын мурызыжо, И.С. Палантай, талантан композитор, «Йывырте!» почеламутлан волгыдо, марш гай семым возен… 1-ше март, 1926 ий, Марий областьыште Совет- влакын VI съездышт эртен. Концерт лийын. Дирижёр кидшым нöлталеш, йÿксö шулдыр семын солалтен колта. Тунамак у театр куатле сем дене темеш…
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:Марий драматург-влак
Кускин
Кускин (Куськино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 96 еҥ (2005 ий), 80 еҥ (2010 ий).
Эртымгорно
Кускин яллан купан, чодыран верыште Чемеков, Паянов да Очиевмыт тукым негызым пыштеныт. Очий лук, Пидал лук тиде лӱм-влак кызытат аралалт кодын. Ял могыр гычын Лемде эҥер могырыш Ӱдыр нур корно шуйна. Легенде почеш, тиде корно дене кум ӱдыр каен да пӧртылын огыл.
1756 ийыште Кускин ялыште 16 суртышто 75 пӧръеҥ да 60 ӱдырамаш илен. Тиде Чемековмыт, Паяновмыт, Яндемир, Чобын еш-влак. 1836 ийыште 23 суртышто 48 пӧръеҥ да 47 ӱдырамаш илен. 1891 ийыште Кускин ялысе ушемыште 26 еҥ лийын нунын кокла гычын 12 Чемеков фамилийым нумалыныт. Ялысе калыкын тӱҥ сомылжылан мланде паша, сурт вольыкым ончымаш, кол кучымаш, сонар да кидпаша шотлалтын. Ялыште вӱдвакш пашам ыштен.
1902 ийыште Кускин ял гычын 18 икшыве кокла гыч икмынярже Курбысо земский школышто а молышт Кукнур черке приходысо пелен школышто шинчымашым погеныт. 1908 ийыште Кускин ялыште Кумкуданысе земский калык училищым почмо. Икымше ийын училищышке 69 тунемше коштын. Икымше туныктышылан П. И. Чемеков, С. Г. Анисимов, С. С. Дружинин пашам ыштеныт. 1912 ийыште 166 квадрат метр кумдыкан школым чоненыт.
1924 ийыште 193 еҥан ялым Вятский губерний, Вӱрзым уездын Кышма волостьшо гычын Марий автономий область Шернур кантонын Кукнур ялсовет администрацийышке куснен. 1925 ийыште 42 суртышто 226 еҥ илен. Чыланат мари лийыныт. П. И. Васильев слесарь мастерскойым, Д. Ф. Очиев, В. Пугачёв йолчиемым олмыктымо мастерскойым кученыт. 1927 ийыште Шернур кантисполкомын кӱштыкшӧ почеш Кускин ял ушемым ыштеныт. Ял ушемын рӱдыжлан Кускин ял шотлалтын. Ял ушемышке 10 ял пурен. Ял исполком Г. М. Орзаевын суртышто верланен.
1930 ийыште ялыште лудмо пӧртым почыныт. Тиде ийынак ял «Ушэм» колхоз составышке пурен. 1932 ийыште ялысе калык «Онар» колхозым чоҥен. 1936 ийыште колхозышко икымше трактор толын. 1940 ийлан «Онар» колхозын 501 гектар мландыже лийын. Колхозым Е. Г. Орзаева вуйлатен.
Кугу Ачамланде сар годым фронтышко 48 еҥ каен 35 пӧртылын огытыл. 1950 ийыште ял «Победа» колхозышко ушнен. Председательлан М. П. Березин ыштен. Колхозын 57 тӱкан шолдыра вольыкшо, 68 сӧсна, 111 шорык, 186 вуй сурткайык, 4 мӱкш еш, 43 имне лийын. 1950-ше ийла кыдалне колхоз автомашинам налын. Тыгак тиде ийлаштак ялыште кум имне вӱта, ушкал, сӧсна, сурткайыклан вӱтам, амбарым чоҥеныт. Жап эртыме семын колхоз-влакым кугемдыме жапыште ял «Казанский», «Кукнурский», «Заря» колхоз составышке пурен. 1954 ийыште Мариьн ялушем составыште лийын. 1956 ийыште ялышке электротулым пуртеныт. Тидлан лӱмынак Немда энерыште ГЭС-ым чоҥеныт. Электростанций 1968 ий марте пашам ыштен.
1982 ийыште 192 икшывылан келыштарыме школым чоҥеныт. Директорлан Л. П. Петрова тыршен. 2005 ийыште Кускин школым йочасадышке савырыме.
Кызытсе жап
2005 ийыште 28 суртышто 96 еҥ илен. Пытартыш лу ий жапыште ялыште 14 у кӱ пӧртым чоҥымо. Тыгак медпункт, кевыт, клуб пашам ыштат. 1995 ийыште водопровод пучым шупшыныт, но ялысе калык тошто семынак таве дене пайдалана. Ялыште асфальт корным шарыме. Шернур посёлко гыч ялыш автобус коштеш. Кажне суртышто суртвольыкым ончат. 5 суртышто автомашина уло. Икымше автомашинам 1985 ийыште Н. Е. Петров налын. Икымше телевизор ялыште 1964 ийыште Г. Г. Четкаревын суртышко миен шуын, а икымше чиян телевизор – 1985 ийыште В. И. Очиевын суртышто лийын. 1 телефоным 1973 ийыште школышко пуртеныт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кожевников, Александр Геннадьевич
Александр Кожевников, Мурызо Эчан (Александр Геннадьевич Кожевников) (, РСФСР, Марий АССР, У Торъял кундем Тошто Торъял ял) – марий кино да театр артист, радиовӱдышӧ, ди-джей, мурызо, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (2006).
Еш
Екатерина пелашыже уло. Кок йочам (Эльза ден Яндар) ончен куштат.
Важ-влак
Категорий:Марий радиовӱдышӧ-влак Категорий:Марий артист-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
56
Кӧ колен
Категорий:56Категорий:I курым
1003
1003 ий — XI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1003Категорий:XI курым
57
57 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:57Категорий:I курым
Таруса
Таруса (Таруса) — ола Российыште, турист рӱдӧ Калуга велыште.
Палемдымаш-влак
Категорий:Калуга велысе олала
Изи Литва
[[Файл:Etnoregionai ru.png|thumb|right|300px| Литов тукым-влакын эртык велышт этнотӱвыран регионла.
Изи Литва (Прус Литва; Mažoji Lietuva, Kleinlitauen) — Пруссийын, Эрвел Пруссийын Германийыште почеш, эртык-этнографик регионжо.
Категорий:Регион-влак Литваште Категорий:Эрвел Пруссий
Археологий
Археологий (ἀρχαῖος — акрет да λόγος — мут, шанче) — акрет годсо калыкын илышыжым мландеш аралалт кодшо ӱзгар негызеш шымлыше шанче.
Пире
Пире (Canis lupus) – Евразийын, Африкын да Америкын пий-влак (Canidae) йамагатын гыч кугу янлык. Чылаже 39 еш куэ уло.
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Пий-влак
Радиовӱдышӧ
Радиовӱдышӧ — радиостанцийыште эфирым наҥгайыше айдеме. Тыгак, эше радиовӱдышӧ-влакым «ди-джей» манын лӱмдат. Радиовӱдышӧ мурым гына огыл чӱктышаш, передаче-влакым наҥгайшаш, шке йӱк дене ойлышаш. Передаче-влак вияш эфирыштат, возымашыштат каен кертыт.
Палыме марий радиовӱдышӧ-влак
Категорий:Профессий-влак
Харламов, Валерий Борисович
Йоча пагыт
Ачаже — Борис Сергеевич Харламов — «Коммунар» заводышто слесарьлан ыштен. Аваже — баск калык гыч, Бильбао олаште шочын, чын лӱмжӧ — Арибе Аббад Хермане (Бегонита), 1937 ийыште изи ӱдыр улмо годымжо Совет Ушемыш Испаний гыч сар деч утарашлан конденыт. 1940-ше ий гыч Борис дене пырля ик заводышто тыршеныт.
Валерий Харламов Москошто Шорыкйол тылзын 13 гыч 14 кече кокласе йӱдым шочын. Эргылан Валерий Чкалов лӱмеш лӱмым пуэныт. Вара Харламовмыт ешыште Татьяна лӱман ӱдыр шочын.
Изи годсек Валерий футбол да хоккей дене модын. Коньки ӱмбаке икымше гана 7 ияш годымжо шогалын. Ачаже заводысо командыште чӱчкыдын хоккей дене модын, эргыжымат пырля чӱчкыдын наҥгаен. Эрге йӱштыштӧ ынже кылме манын, тудлан коньким йолышкыж чиктен да ий валке луктын.
1961 ийын Ӱярня тылзын Харламов ангине дене черланен, чер, шарлымеке, вес органлашке куснен. Эмлызе-влак эргын шӱм порокым муыныт, да ревмокардит диагнозым шынденыт. Валерлан физкультур урокыш кошташ, уремыште куржталаш, нелытым нӧлтышташ, ияш чареныт.
Ты жапшытак кум тылзыште ик гана ача ден эрге эмлымверыш, шӱмым тергаш коштыныт. Изиш жап эртымеке самырык Валерий чыла чер-влакым сеҥен, тӧрланен, да уло вий дене хоккей дене модаш тӱҥалын.
Ий валне
Талантан эргым ЦСКА-н тӱҥ командышкыж налаш темленыт, но армий клубын да Совет Ушем чумыр командын тӱҥ тренерже Анатолий Тарасов самырык Харламовым кӱкшын аклен огыл. Совет Ушемын юниор чемпионатын пытартыш турнирыштыже Минск олаште 1967 ийыште Харламов шкенжым моткоч талын ончыктен. Москошко пӧртылмеке ЦСКА спортшколын тренерже Виталий Ерфилов командыш тудым ӱжын. Тиде ийынак, кеҥежым Валерий Кудепст олашке сборыш кая. Тушто кап нелытым, патырлыкым поген.
Эркын-эркын Харламовым тӱҥ составыш пурташ тӱҥалыныт. 1967 ийыште Шыжа тылзын 22 кечынже икымше гана ЦСКА командыште модаш лектын. «Сибирь» ваштареш модыныт. Армий команде куштылгын, 9:0 счет дене сеҥен, но Валерий ойыртемалт кертын огыл. Мастарлыкым погашлан тудым вес ийын кокымшо лигыш, «Звезда» командыш колтат. Тарасов «Звезда» командын тренержылан инструкцийым пуэн: «Те тудлан кажне кечын кум гана модаш йӧным пуышаш улыда. Вашлиймаш-влак годым — кеч-кузе модмаш эртыже - Валерий ий валне 70 процент деч шагалрак лийшаш огыл.»
Харламов «Звезда» командылан кугу пайдам конден — 40 модмашыште 34 шайбым пуртен, калык тудым чот йӧратен шынден. 1968 ийыште Харламовым угыч Москошко ӱжыт. Ӱярня тылзын 7 кечынже «Звезда» командыште пытартыш матчым модмеке, хоккеист мӧҥгӧ пӧртылын. Пӧртылӧ кечынак Тарасов тудым ЦСКА командын тренировкышкыж ӱжын.
Икымше сеҥымаш-влак
10 Ӱярняштак Харламовым ЦСКА клубын тӱҥ составышкыж пуртат, угыч «Сибирь» команде ваштареш модмашште. Армий команде угыч куштылгын, 11:3 счет дене сеҥен. 1968 ийыштак Вӱдшор тылзын 23 кечынже профессионал командыште шке икымше голжым пурта — «Крылья Советов» командын капкашкыже. Но вес тургымышто гына тӱҥ составыште кӱемалт кодын кертын. Борис Михайлов да Владимир Петров дене ик тройкышто модын. Эркын-эркын кум форвард сай модмашым ончыкташ тӱҥалын.
Тудо ийынак Харламовым ССРУ-н кокымшо чумыр командышке ӱжыныт. Тиде команде Чехословакийын командыжым Москосо калык-влак кокласе турнирыште алмаштен. Турнир пытымеке Харламовым Совет Ушемын тӱҥ чумыр командышкыж ӱжыныт. Канаде ваштареш модмашште Валерий когынек гана модаш лектын. Тиде модмаш-влакыштак ССРУ чумыр командыште Михайлов — Петров — Харламов тройко кӱемалтын.1969 ийыште нине кум форвардым чӱчкыдын ӱжыныт, а вара Стокгольм олашке Тӱнямбал чемпионатыш налыныт.
Чемпионатыште сеҥымаш-влак деч вара Совет Ушем Чехословакийлан сеҥалтын. Вара, швед-влакым сеҥымеке (кум шайбыге Петровын тройкыжо пуртен), угыч Чехословакийлан сеҥалтын. Тренер-влак капкаоролым да Харламовым титакленыт. Туге гынат, ССРУ чумыр команде тӱнямбал чемпион лийын (мучашште Совет Ушем, Чехословакий, Швеций ик семын очком погеныт, пуртымо да налме гол-влак кокласе ойыртем дене ме ончыко лектынна). Москошко пӧртылмеке Харламов, Петров, Михайловмытлан сулло спорт мастер лӱмым пуэныт.
Михайлов — Петров — Харламов
ЦСКА командын форвард тройкыжо кум ий жапыште чоҥалтын. Эн ончыч ЦСКА-шке Борис Михайлов толын. 1967 ий гыч Владимир Петров ушнен. Тиде кок спортсмен верлан ваш-ваш ӱчашен огытыл, тренер-влак нуным пырля шогалташ тыршеныт. Тӱҥалтышыште Вениамин Александров дене пырля модыныт, вара нунын дек Харламов ушнен. 1968/69 тургымышто тренер-влак шижын шуктеныт: тиде тройышто Александровын мастарлыкше гына уло, а эше лидерын чон вийже кӱлеш. Лач Харламов тиде тройыкшто Михайлов ден Петровым почешыже вӱден.
Ты годым кажне спортсменын модмо ойыртемже лийын:
Совет хоккейыште тиде тройко эн ончыч вий дене таҥасен модын.
Харламов тыге ойлен:
Ме ваш-ваш пел мут гычат огыл, пел буква гыч умылена. Мый палем, шижам, мом нуно ыштат, мом ыштынешт, кеч вес велышке ончат гынат, садыгак палем. Кунам да кузе модыт — мый тидым чонем дене шижам, санденак куржам тушко, кушто мыйым шайбе вучаш тӱҥалеш, кушто мый йолташемлан полшен кертам. Южгунам ойлыде, шинчаваш ончалын гына, ме вигак шке пашашке пижына — шайбым йомдаренна гын, оролаш куржына, йолташ ноен гын, тудын олмеш пашам ыштена.
Хоккеист-влак ий валне модмо годым сайын ваш-ваш умыленыт, но илышыште коклаштышт сай келшымаш лийын огыл.
Икымше Олимпий сеҥымаш
Совет Ушемыште 1970-ше ийлаште самырык Харламов ик эн тале хоккеист лийын. Модмо техникыже, коньки дене мунчалтымашыже, шайбым вӱдымыжӧ — чыла сай. 1970—71 ийласе Совет Ушемын чемпионатыштыже тавалыше-влакын капкашкышт 40 шайбым пуртымеке эн сай бомбардир лӱмым сулен. 1971 ийысе тӱнямбал чемпионатыште Харламовын голжылан кӧра Совет Ушем финалыште Швецийым сеҥен, а хоккеист кумшо гана тӱнямбал чемпион лӱмым налын.
1971 ийын мучашыштыже, Саппоро оласе Олимпий Модмаш деч ончыч Тарасов (тренер) у тактикым налын. Харламовым Викулов да Фирсов дене пырля шогалтымеке у тройкым чоҥен. Тӱҥалтышыште тиде тройкым «Известия» газетын пӧлекше верч турнирыште акленыт. Тройко адакат эн сай лийын. Харламов тыге шке у йолташыж-влак нерген ойла:
Тӱҥалтышыште моткоч аптыраненам, тургыжланенам: мый вет тыгай мастар-влак дене пырля модам! Но нуно нерым кӱш кадыртыде, мыйым йолташ семын вашлийыныт, кычкырыде шке верым муаш полшеныт
А Олимпий турнирыште эн сай бомбардир лӱмым лач Харламовак сулен. Кажне модмашыште (Чехословакий ваштареш модмым шотлыде) голым пуртылын, кок гана хет-трикым ыштен (финн да поляк-влак ваштареш модмо годым). Тыге Совет Ушемын чумыр командыже вич гана сеҥымеке, ик модмашым ик гай счет дене эртарымеке икымше верым налын. Валерий Харламовын Олимпий модмашыште тиде икымше шӧртньӧ медальже лийын.
Совет Ушем — Канаде Суперсерий (1972)
Канадысе профессионал-влак дене 1972 ийысе модмаш радамыште Валерий Харламов калык-влак кокласе пагалымашым сулен. Третьяк да Якушев дене пырля тудо Совет Ушемысе хоккей ончылно лийын.
2-шо модмаш Харламовланат, совет командыланат пиалан лийын огыл. Тиде матчыште Валерий 10 минуташ штрафым налын.
3-шо модмашыште ик шайбым пуретн. Тудо жапыште Совет Ушемын командыште 1:3 счет годым эше модшо-влакат ситен огытыл — штраф жапыште лийыныт. Но Харламов, Борис Михайловын пасшым налмеке Канадым поктен шуын. Модмаш 4:4 счет дене пытен.
Канадысе модмашын пытартыш модмашыштыже Харламов ик гол пас дене гына ойыртемалтын. Но командылан пайдам конден, вет модмаш 5:3 счет дене пытен.
Умбакыже суперсерийын москосо модмаш-влакше тӱҥалыныт. Харламов тыштат талын модын. Икымше модмаш 5:4 счет дене пытен.
2-шо модмаш кредалмаш дене ойыртемалтын. Канадысе спортсмен Бобби Кларк клюшкын ыргакаж дене Валерийын руалын. Канадысе спортсмен шкеже тыге ойла: Ме иктӧр каенна, Харламов мыйым клюшкыж дене шӱкалын, а шкеже савырнен да кораҥ каен. Мый, шоныде, тудым поктен шуынам да шелын пуэнам. Мый шкеже торжа модшо улам, вес торжа модшо-влакым пагалем. Но мыйым клюшко дене тӱкат гын, мыят тидымак ыштем. Тыгодым Кларк штрафым гына налын, модмаш гыч тудым кораҥден огытыл. Тулыкеш кодшо командына 2:3 счет дене сеҥалтын.
3-шо модмаш Харламов деч посна эртен, совет команде адакат сеҥалтын — 3:4 счет. Эмлызе-влакын тыршымышт, да шке чытымыж дене Харламов пытартыш модмашыш лектын, но туге гынат Канаде 5:6 счет дене сеҥымашым налын.
Совет Ушем — Канаде Суперсерий (1974)
Харламовын илышыштыже Суперсерий-74 кугу кышам коден. 8 модмашыште тудо 2 шайбым гына пуртен, но когыньек голжо шедеврлан шотлалтеш.
17 Идымын 1974 ийыште Квебек олаште Харламов чыланыштым ӧрыктарыше голым пуртен. Кумдан палыме канадысе орол Ж.-К. Трамбле варажым каласа: Кунам ме Степлтон дене пырля шеҥгеке чакнена, мы нигунам ом тургыжлане: мемнан коклашкына нимогай форвард ок пуро. Лӱдыт. Вожылде, но моктаныде мый каласен кертам: кок вакшкӱ коклашке айдеме логалеш гын тудлан куштылгырак лиеш. Но тиде руш форвард мемнан деке лишемын. Мо вара лийын? Мый ужын шуктышым — тудо мыйым шола вел гыч эртынеже. Стэплтон, мӧҥгешла, пурла вел гыч каймыжым ужын шуктен. Кунам ме кок велыш Харламовым кучаш тарванышна — тудо мемнан коклашке шыҥен пурен кертын. Кузе тудо мемнам окмакеш коден - тачат умылен ом керт. Но иктым чын палем: тетла тыгай модшо уке.
Шыжа тылзын 3-шо кечынже Москошо Харламов эше ик ӧрыктарыше шайбым пурта. Анатолий Тарасов тидын нерген тыге ойла: Вес велыш ончалмеке (тиде йӧратыме финтше ыле), икымше канадецым шоештын. Канадец Харламовым вес велыш покташ куржын. Кокымшо деке лишеммке, трук торашке каен колтен. Канадец тудым кап дене темдалнеже ыле, но логалын огыл. А кумшым Валерий эше оҥайракын модын сеҥен: шайбым клюшко деч колтен, а кунам куаныше канадец шайбыш кержалтнеже ыле — Валерий тудым вачыж дене шӱкалын, ий валке сӱмыртен, шайбым угыч налын да Чиверс капкаорол ваштареш шкетын шогалын. Модмо семын Харламов капкаорол деке лишкырак толын, да клюшко дене пурла велыш лупшалын. Капкаорол пурла велыш тӧрштен, но шайбым Харламов але эше колтен огыл. Кунам капкан шола лукыжо почылтын — тушкак голым чыкалын.
Совет командын эмлызыже Олег Белаковский ойлымыж почеш, тиде модмашыште канадец-влак Харламов ваштареш пеш торжан, шот дене огыл модыныт: Шижде клюшко дене тӱкат веле - Харламовын нерже шалатыме. Мый тудын вӱр йогымыжым шогалташ нерат лийынам. А нерым шалатат гын моткоч коршта. Но тыште корштымашым от ончо, Валерий угыч ий валке лектеш. Канадец-влак тудым кеч кузе шогалташ тыршат. Трук Рик Лэй, канадысе орол, Валерийым поктен шуеш да чурийышкыж мушкында. Мушкындыж дене лач нерышкак логалеш! Лэйын мушкындымыжо кугу кредалмашым тӱҥалын. Эн чот Харламов, Якушев, Мальцев, Васильев, Лутченкомытлан логалеш. Нуно чылан чот сусыргеныт. Мый нуным кылден, эмлен ом шукто. Молан манаш гын нуно угыч ий валке куржыт. Лӱдде. Тиде, чынак, кугу ваш шогымаш ыле.
Тиддеч вара Лэй Совет Ушем командын тренировкышкыж толын да Валерий ончылно.
Ешым чумыра
1976 ийыште 14 Агаште Харламов 19 ияш Ирина Смирнова дене сӱаным ышта. Самырык мужырын тиддеч ончыч эше Шорыкйол тылзынак Александр лӱман эрге шочын. Вара Бегонита лӱман ӱдырам ыштеныт.
Мужыраҥме деч ончыч Харламов шкетын Тушиношто илен. Вара самырык ешлан кум пӧлеман пачерым пуэныт.
1976 ийысе аварий
Ага тылзын 26 кечынже Харламовмыт уна гыч пӧртылмӧ годым аварийыш логалыныт. Руль воктене шинчыше Валерий эркын кайыше грузовикым ончылташ тӱҥалын. Ваштарешыже эше ик грузовик каен. Трук ваштареш толшо грузовик шеҥгечын такси лектын кудалын. Шола велыш рульым пӱтыралмеке, Валерий корно гыч кудал волен да меҥгыш тӱкналтын.
Хоккеист кок ӧрдыжлум пудыртен, пурла йолвургыжым шалатен, вуйторык чытырналтмым налын (Ватыже сусырген огыл). Эмлызе-влак тудлан спорт пашажым мучашлаш темленыт. Но эмлалтмеке тудо садыгак модаш шонен пыштен. 2 тылзе гыч, Сорла тылзын икымше ошкылым ыштен кертын.
Ий валке пӧртылеш
Шыжым Харламов рвезе-влак дене катокышто мунчалтен кудалышташ тӱҥалеш. Эркын-эркын вийым погымеке, ЦСКА клубын модшо-влак денже ямдылалташ тӱҥалын. Тренер-влак тудым матчым пурташ шонен пыштеныт. «Крылья Советов» ваштареш модмашышке Валерийым ӱжыныт. Матч деч ончыч тренер ден эмлызе спортсмен-влак деке лектын, увертареныт: «Харламов модаш тӱҥалеш», да торжан огыл модаш йодыныт. Кылме тылзын 16 кечынже Харламов модаш лектын. «Лужники» Ий полатыш толшо-влак тале хоккеистлан шуко жап совым кырен шогеныт. Михайлов ден Петров йолташыже-влак тудлан голым пурташ йӱным пуаш тыршеныт. 4 минутыштак Харламов шайбым пуртен кертын, ончышо-влак гына огыл, «Крылья» командын модшыжо-влакат Валерийым совым кырен саламленыт.
Харламов умбакыже модеш, сеҥымаш-влакым налеш. 1979 ийыште Михайлов-Петров-Харламов тройко шке тӱжемше шайбыжым пурта. 1980-ше ийыште Михайлов-Петров-Харламов тройко шалана. Михайлов модаш чарна, Петров вес вере модеш. Харламов самырык-влакым шке воктеныже ямдыла. 1981/82 ийысе тургымышто шке йолташыж-влаклан Харламов хоккеист пашам мучашлыме нерген ойлен. Йоча тренер пашашке куснаш шонен. Кеҥежым у тургымлан ямдылалтын, ЦСКА командыште 11-ше гана Совет Ушем чемпион лӱмым сулен, Европо чемпион Кубокым сеҥен. Тите турнирыште эн сай форвард лӱмым сулен. Канадын Кубокышкыжо эше логалаш шонен, но 1981 ийысе Кубокыш тудым налын огытыл. Валерийын кумылжо чот волен, Москошто кодын, икмыняр кече гыч автокатастрофышто колен.
Шарнымаш
(руш. Здесь погасла звезда русского хоккея. Валерий Харламов.)
Тыгак ончо
Категорий:Хоккеист Категорий:Википедий:Сай статья
14 вӱдшор
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 14 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 14 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 14 кечынже колышо-влак
Калык пале
Шнуй Марьян кечыже. Тиде кечын тыгай калыкпалым эскереныт: ий писын шула гын, идалык куштылго лиеш, олыкат нугыдо шудан.
Палемдымаш-влак
Категорий:14 вӱдшор
Ершов (ял)
Ершов (Ерши) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 61 еҥ (2005 ий), 61 еҥ (2010 ий).
Панов, Владимир Михайлович
Владимир Панов (Владимир Михайлович Панов) (, РСФСР, Мордва АССР, Темников ола) — почеламутчо, кусарыше, Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1982).
Ершов (ял)
Верланыме вер
Марийсола ял деч 6 километр йӱдвел-касвел могырно Шаба эҥер воктене верланен.
Панов, Владимир Михайлович
Илыш корныжо
Владимир Панов 1935 ийын пеледыш тылзын 12-шо кечынже РСФСР Мордва АССР Темников олаште шочын.
Ли Бай
Ли Бай тугат Ли Бо (李白, 701—762) — Танг династийын сылнымыт периодын китай почеламутчо. Тудын кум нылыташ сылнымут произведенийым Шӱдӧ Танг поэм аршашыш пуртымо. Шым шӱдо икымше ийыште шочын. Китай поэт. Тӱжем утла произведенийым возен. Эн уста да палыме поэтлан шотлалтеш.
Ача-ава илышыже нерген увер шагал. Тудо кугыжан школышто тунемын огыл. Тудо пӱртӱслан кугеш нен шоген. Койыш-шоктышыжо неле лийын. Утларакше почеламут-влакым возен шоген. Шым шӱдо кудло кокымшо ийыште илыш ден чеверласен.
Ли Бай Тун (16 октябрь 1905-4 июля 1979) — ончычсо китайын футболистше и тӱҥ футболист мартекат шуын. Шке кундемыштыжо тудо эре кугу футболист семын ончалтын китайын историйыштыже туштак шотлен иктаж мыняр дальневосточный модмаш чемпионатыште погынымаште; тудо тыгак капитан лийын командыштыже икымше олимпийский турнирыште 1936 ийыште, кудо Берлиныште эртаралтын. Тудын тыгак пеш сай клуб карьерыже лийын, тудо «саут Чайналан» модын, и полшен кугу репутацийым налаш Гонконгын историйыштыже. Спорт гыч каймыж деч вара тудо тренер лиеш и пеш сайын Китайский Тейбэйыште тренерлан пашам ышта, кушто эн кугу сегымаш 1954 ийыште Азиятский модмаште лиеш.
Тӱҥ лаштык
Кунам Лилан куд ий лийын ачаже Гуандуныш тунемаш колтен. Тудо Гонконгыч латик ийяш пӧртылын.
Ли Бай Тун тӱҥалын шке футбол корныжым Саут Чайна дене, кушто тудо шкенжым виян ончыктен и пурталтын икымше командыште 1922 ийыште 17 ийяш.
Ли Гонконгышто шочын, китай командыште модын кудо ден Дальневосточный чемпионат модмаште 1925, 1927, 1930, и 1934 ийлаште, а 1936 ийыште капитан лийын кудо Берлиныште модыныт.
Тудо «Саут Чайн» командын кокымшо тӱня сар деч вара тренерже лиеш.1948 ийыште тудо Китай командын тренерже лиеш. Тыгак тудо Гонконгын командыжым туныкта.1965 ийыште вице- президент ФИФА лиеш, лиеш икымше китаец кӧм тиде месташ шогалтеныт.
Тудо 73 ияш Гонконгышто колен.
Илышыже
Кок «Танын книгаже», тошто Танын книгаже и у танын книгаже кодын основной источник библиографий материал Ли Валан. Вес источник пурта шкенжыланкорго свидетельствым стихотворений гоч или ЛиВай нерген, и южо вес источник-шамыч.
Ли Вай шочмо шотлалтеш 701 ий. Тудо шочын кушто тун Азийыште. Коеш, тудын ешыже лийын туналтышыштак илен тушто, кызыт юго-восточный Ганьсу, варарак Джангоуш илаш кая, умбалне огыл современный ола Ченду Сычуань провинцийыште, кунам тудо лийын, пожалуй, вич ий. Кок четышто современник Ли Йагбин (ешын членже) и Вентилятор Кхуанхенд каласен, что тудын ешыже лийын родом тужечын, кудо кызыт юго-восточный провинций Ганьку. Ли родословно традисионно куза ГАОм, государствын основательже западный Лянын. Данный ончыкта, что Династий Суйын периодыште, тудын тукымжо, тудо мещанийже, скорей всего, резыльтат семын, что йужо преступлений, выныждены лийыныт поктен колтымо семын шочмо кушмо порт гычын, тудылан, мо кызыт Ганьсу, иктаж кушто умбалне Западыште. Шке поктен колтымо жапыште, Лиын ешыже иленыт Суябыште «Суяб, кызыт архыатурный кычалмаш кызытсе жапыште-кечыште Кыргызстан) и, возможно, тыгак Тиаозхи (куштылеме китайский: китайын традиционыйже; пиньинь: тиаозхи), государствын тунже, воктелне кызытсе Газни, Афганистан. Тиде районыште лийыныт тошто Шелковын корнышто, и Лин ешыштыже, скорей всего, купей-шамыч лийыныт.
Пока тудо мушкыран лийын, Ли Вайын аважлан омо койын, кугу ош звезда-шамыч, кава гычын йогышо. Тиде, кузе ончыкталтеш, способствоватлен тудын идейыжын, ончыч поктен колтымо колдымо (икте тудын прозвичыже). Кугу ош шудыр лийын Венера синоним, полша умылтараш тудын лумжым «Тай-Бай» стильже.
Эр жапше
705 ийыште, кунам Ли Вай лан ныл ий лийын, тудын ачаже шып нангает шке ешыжым Сычуань провинцийыш, Ченду ола воктек, кушто тудо эртарен шкенжын йоча жапшым. Кызытсе жапыште памятникым схонгба олаштетуде честлан, джангуой, Сычуань провинцийыште.
Самырык Бай шуко лудын, туштак конфуцианский классика, например, Классический Поэзий и историй Классике, тыгак турло астрологический и метафизический материал, кудо конфуцианцев, кузе правильно, куржталыт. Тудо тыгак осуществлятля вес деяльтельностын видшым, тыгай укрощений ир кайык-шамычи и меч дене модаш. Коеш, тудо лийын ыштыме боевой искуствыште;тиде автобиографий Ли Вайын цитате-шамычше полшат проиллюстрироватляш ир илышым, кудым тудо вуден Сычуаньыште тудын самырыкшым: «Кунам мылам лат вич ий лийын, мый йоратенам меч дене модаш, и тидын искусство дене мый ужынам шагал огыл айдемым»
Ли Бай
Прежде, тудо лийын коло ий, Ли кучедалын и пуштын ала мыняр еным, коймо,шоналтыме семынгалантность, соответствий с коштшо рыцарь традитций (йоухия). 720 ийыште тудо интерьвюм пуен губернаторлан Су Тинулан, кудо кудым шотленыт тудын генийлан. Хотя, тудо желанийым луктын, чтобы официальный лияш, тудо нигунам налын огыл ончалаш государствын службылан.
Ву Юн похвалан Ли Бай вуден императорым ужаш судышко Чаньянышке, кушто тудо вашлийын Китайын императоржылан, Минг-Хуан (шочын живописный и палыме тыгак кузе император Сюань-Цзун). Тудын шкенжын очарованностьше аристоркрат –шамыч дене и простой оласе илыше — шамычым, тудо шотлымаштак эше ик даосский и поэт). Ко пуэн тудлан прозвищым «Трансцендентный кавагыч уволитльыме», или «Колдымо луктын колтымокава гычын». Тыгак,икымше аудиторий гычын, кушто тудо лийын йодыштмо тудын политический ончалтышше император лийын тыгай впечатлений дене, что тудо кугу банкет лийын тудын верчын. Тиде банкетыште каласыме лийын, чтобы ончыкташ тудын пользыжым, даже кунам шкеже приваре тудын шурыжлан.
Император Минь Хуан муын пашам тудлан кусарыше семын, а Ли вай пален турысе меры дене ик номер — китай йылме. Минь Хуан мучашлан пуен тудлан должностьым академийыште ханьлинь,кудо служитлен научный экспертизыште и поэзий императорлан.
Кунам император приказатлен Ли Вай дворецыш,тудо чучкыдын йушо лийын, но вполне ыштен кертше месташте.
Ли Вай возен иктаж мыняр стихотворенийым император нерген мотор и йоратыме Королевский консорт. Тидын деч вара, кузе, лийын йушо состоянийыште, Ли Вай налын мутонан кемым, и Гао Лиши, чотырак политически влиятельный евнух дворецышто, савыртыме лийын йодмаш ышташ содействийым налаш тидын дене, император ончыч. ГАО, сыреныт тудлан, что йодыт,чтобы ышташ тиде услугым, и варарак лиешь убедитляш Ян Гвифелы, чтобы убедится келшали стихотворенийже тудын нерген.
Уговор лан Ян гвифел и ГАО Лиши, Минг-Хуан и неохотно, но вежливо, и кугу дарым: золотым и шийым, колтымо Ли Вайым умбалне королевын дворже гычын.
Поэтын традицийже
Ли Байын лийын кугу ощущений шкежлан часть семын поэт традиций. «Гений» Ли Вай, кутыра ик мучаш шотлымаш,» кия сразу тудын тичмаш владенийыште литератур традиций тудын ончыч тудын изобретательский кадыртыме годым (кушкедме деч посна) тудым муыныт уникальный персональный идиома дене… Буротон Ватсон, танастарен тудым Дю-Фу, кутыра ли поэзийым, «суть дене, киен кодшо дене, мом тудо представитлен более пробуждений и ыштыме обещаний и славе, чем прорыв будущийыште». Уотсон ешара, качество доказательств,чыла стих гычын, возымо Ли Вай, иктаж ик кудымшо формыштоуйефу, или, вес мут дене, перероботанный текстым традиционный калык балладе. Кузе э шик свидетельств тудын, Уотсон — цитироватля лийше лат вич стихотворенийым Ли Вайын колекцийыштеправыже Гу фэн, или шонго Манере, могай, в частности, и пумо поэзий Хань и Вэй династий. Шке восхищений южо поэт-шамыч ончыктен иктаж определенный намек почеш, например, Цюй Юань или Дао-Летнего, а югуным и лум дене, например, Дю-Фу.
Чотырак ик гай удовлетворений историй, ончыктымо частьлан ЛИ Вай тудын стихотворенийыштыже хуану жаныр дене, или шоналтыме кайыше нерген, кушто вес «ик вечный теме китай поэзий» поэт шона руиным эртыше славын». Востокышто ли вай поэзий лийын пеш влиятельный шке жапыштыжо, и тыгак варасе китайысе поколенийже. Тудын влиянийже ончыкталтын и в непосредственный географий зонышто китай культуро влияний, ончычсо палыме кузе Ри Хаку японийышто. Тиде влиянийже эртаралтеш даже таче. Примерын диапазонышто поэзий гыч живопись деке и литературо.
Тудын илышыштыже, тудын коштмыж годым, кунам тудо тунемын Чаньань судышто, вошлийыныт и корангыныт турло современный поэт-шамыч дечын. Тиде вашлиймаш и коранмаш лийыныт типичный случай стихосложенийлан традицийыште палыше китайын жапшым, например-пример, тудын Дю-Фу дек отношенийже.
Китайыште, тудын стихотворенийже «кас шып Шонымо дене», мо ончыкта настальгийым путешественникын умбалне порт гычын, лопка «шарналт кодеш тунемше- шамычын и кугуракым цитироватля»
Западыште
Идейе, кийыше туныште Ли Вай поэзийыштыже лийын келге влиянийже ыштыме америкын шмажистшым и модернистский поэзийым иктаж коло курым гыч. Тидын деч моло, Густав Малер интегрироватлен ныл Ли Вайын пашажым шке симфонический вокальный цикылым. Данный-шамыч лийыныт налыме свободный немыч переводым Ханса Бетхе, возен лукмо антологий лум дене Колаш, туныште тудын версийыште туналтыш переводышто французкий Саинт-денус. Уло эше ик волгыдо муро шындыме Ли Вай стих американский композитор Гарри Парча, кон лат шым мут Ли-по интонирований йук дене и адаптироватльыме Виолла (инструмент Парча шкенжын щонен лукмыжо) ыштыме текст дене, произведенийыште Ли-по, китайский поэт переводитлен Обата. Бразилийыште, автор мурын бето фургиум чуктен муро шындымым, поэмым «Цзин уе си» шке албомыштыжо «муито Празер».
Эзра Паунд
Ли вай Запыдыште палыме лийын отчасти Эзра Паун верчын южо версий почеш шке стихотворенийжым коллекцийыште катхай (Фунт транслитераций тудын лӱмже «рихаку»). Ли Вай взаимодействоватля пӱртус дене, келшымаш, йӧратымаш тудын винаже и тудын пронициательный ончымашше илыш гычше информироватляш шке сай (оригинал исследований) стихим. Южо, кузе кханган хинг (кусарыме Эзра Паунд, кузе «вӱд Купчиха: серыш»), возымо нелым или эмоцийым тыглай калык деч. Примерлан либеральный, но поэтический влиятельный, кусарымаш-шамыч, адаптаций, японын версийже тудын стихижым ыштеныт, значительный степеньыште паша основыште Эрнест Фенолоса и профессор — шамыч Мори и Арига.
Кызытсе культурный колтымо фантастика
Симон Элегантный формышто рассказын ли вайын илышыштыже 1997 пашаже, ийше илыш. Ли Вай лекткш (шонымо лӱм дене), а тӱҥ персонажше Парня Гавриэль кей кава йымалне, Роман-фэнтэзи погымо Династий Тан китайыште.Мак Дональд Харрис Роман херма (атхенеум, 1981) относитлялтеш ли вай деке ли-по лӱм дене, ссылаясь ик шкенжын стихотворенийже гоч и отчет, описыватьлыше тудын колмыжым.Джон Стейнбека Каннери Ров, ола интелегенций лудешли вайым поэзий вечеринкыште, что историй пыта.
«Америкыште йоча пагытше» Энни Диллард отличатлялтеш «ик сорт поэзий», что лийын тич моторлыкше и тоскаже; тудо шулалтен колтен, ӱнар деч посна и полшымо деч посна, кузе Ли-по вес стихин видше дене, кудо лийыныт «угрозо и обетов».
Ли Вайын поэзийже представлены лийыныт Европышто Жан Жозеф Мари Амиот, иезуитским миссионер дене пекиныште, тудын Портретыште дес селеврас, лукмо серий Мемуар консернант историй, лесскиенкес, лес артс, лес моерс, лес обычай, пар лес миссионаир пекиныште (1776—1797). Вараже кусарыме француз йылмышке лийыныт возымо маркиз тудын 1862 ийыште.
Иосиф эдкинс кагазым лудын «Ли Тай-по», «Пекин» восточный обществ 1888 ийыште, кудо впоследствий лийын опубликован туштак, обществын кагазыштыже. Туҥалше китаевед Херберт Аллен Джайлс чӱктыме кусарымашыш Ли Вайын тудын 1898 публикаций китай поэзийыште английссий йылмыште стих, и угыч тудын историйыштыже китай литературо (1901). Кумымшо тӱҥалтыш кусарымо английский йылмыш лийын Л. Кранмер-Вунг (1872—1945). Лютне Нефрита: ужаш классика китайын поэтше (1909) и пайрем фонарьын (1960) кузе рекомендоватля Ли поэзийыште.
Ли Вай лийын фаворит кусарышо кокла гычын тудын простой и, койын бы, простой стильыштыже. Варарак шуко пкусарыымаш, чтобы нунытым тыште кутырышт, но и кумда ойырмо Лийын стихиже, кусарымо турло переводчикыш, пура Иоанна Минфорди джосеп с. М. лау.
Категорий:Почеламутчо-влак
Маркитан
Маркитан (Маркитан) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Черноозёрский ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 2 еҥ (2000 ий), 2 еҥ (2010 ий).
Бавлы кундем
Бавлы кундем (Баулы районы, Бавлинский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Маркитан
Верланыме вер
Черное Озеро посёлко деч 17 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Бавлы кундем
Кундемын рӱдолаже – Бавлы ола.
Маркитан
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Бавлы кундем
Административ шеледымаш
Бавлы кундемыште 12 ял шотан илем уло.
Кылвер-влак
*
1557
1557 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1557Категорий:XVI курым
Курыкмарий драме театр
Курыкмарий драме театр — курык марий калыкын эн тошто кончерже. Чикмаште верланен. Шочмо кечыжлан 1994 ийын шотлалтеш.
Кылвер-влак
Категорий:Чикмасе театр-влак
Фалалеево
Верланыме вер
Кугу Карлыган ял деч 4 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1973 ийыште Фалалеево ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
1004
1004 ий — XI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1004Категорий:XI курым
Этнологий
Этнологий (ἔθνος, калык + -логос — шанче) — калык-влакым, нунын тӱвыраштым шымлыше шанче.
Олыкъял (Морко кундем)
Олыкъял (Олыкъял) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 100 еҥ (2004 ий), 67 еҥ (2010 ий).
58
58 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:58Категорий:I курым
Олыкъял (Морко кундем)
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
1006
1006 ий — XI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1006Категорий:XI курым
Шахты
Шахты (Шахты) - ола Российыште, Ростов велыште.
Шахты — кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Шахты
Теле йӱштылмаш
Теле йӱштылмаш, моржланымаш (зимнее плавание, моржевание) — почмо вӱдыштӧ телымсе йӱштылмаш. Ий леведын огыл гын, вӱдын температуржо «йӱштӧ» (+15 гыч +4 °C марте) категорийыш пура. Ийыште вакым руэныт гын, вӱд (+4 градус гыч -2 марте) категорийыш пура. Тӱрлӧ эллаште телым йӱштылшӧ-влакым тӱрлын лӱмдат. Российыште морж дене таҥастарат гын, Финляндийыште —, нерпе, тюлень дене, Йӱдвел Америкыште — ош маска дене таҥастарат.
25 сорла
25 cорла (25 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 237-ше (кужемдыме ийлаште — 238-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 128 кече кодеш.
Теле йӱштылмаш
Йӱштылмаш нерген
Вакыште вӱд тарванылеш гын — кылмен ок керт. Эн чӱчкыдын тиде тарванылмашым вӱдйымалсе але пропеллер дене ыштат. Вӱдыш пурашлан южо вере олалаште шокшо кӱварым пыштат. А тыге вакыште вӱдыш волашлан оҥа гыч тошкалтышым ыштат. Пураш-лекташ куштылгырак. Тыгак йӱштылмӧ вер воктене вургемым кудашаш-чияш, солык дене ӱштылалташлан верым чоҥыман.
Ойкаҥаш
Йӱштылаш тӱҥалнеда гын, шот дене ыштыман. Теве ойкаҥашыже:
25 сорла
Лӱмгече
Сорла тылзын коло визымше кечынже Александр, Капитон, Фотий – влакын лӱм кечышт.
Теле йӱштылмаш
Шарлымаш
Теле йӱштылмашым эн чот Финляндийыште йӧратат. Финн культуро да сауныш пурымо йӱла дене кылдалтын. Шокшо мончашке пурымо годым жапын-жапын мончазе-влак йӱштӧ вӱдан бассейныш але вӱд вакышке тӧрштат. Финляндийыште ик арняште 1-2 гана йӱштылалтше-влакын чотышт — 120 000. Финляндийыште 1989 ий гыч теле йӱштылмаш дене чемпионат эрта. Икымше гана 110 еҥ таҥасаш толын, 2000-ше ийыште — 1250. Икымше тӱнямбал чемпионат Хельсинки олаште 2000-ше ийыштак эртен. 2008 ийыште теле йӱштылмаш чемпионат икымше гана Финляндийыште огыл эртен — Лондонышто.
25 сорла
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 25 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 25 кечынже шочшо-влак
Теле йӱштылмаш
Шарлымаш
Китайыштат теле йӱштылмаш шарлен. 1940-ше ийлаште туҥалыныт, а 2006 ийыште йӱштылшо-влакын чотышт 200 000 еҥ наре лийын.
25 сорла
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 25 кечынже колышо-влак
Теле йӱштылмаш
Тазалык шотышто
Кузе илыш да специалист-влак ончыктат, теле йӱштылмаш айдемын тазалыкшылан, эҥгек дене таҥастарымашште, пайдам шукырак конда. Вӱр сайын кошташ тӱҥалеш, ваче, туп корштымаш пыта, айдемын шӱлыкан кумылжо йомеш. Тыгак, астме, омодымылык пыта. Ревматизм ден фибромиалгий чер деч эмлалташ полша.
25 сорла
Калык пале
Фотян кечыже. Ожнысек ты кечын имне кичкыме ӱзгарым тергеныт да ачаленыт. Игече ояр шога гын, чодыраште ош поҥго сайын кушкеш.
Теле йӱштылмаш
Таҥасымаш
Таҥасымаш виктарчыкым эн ончыч (2000 ийыште) Финляндийыште пуртеныт. Кок ий гыч нуным вашталтеныт, кызыт нуно тыге койыт
25 сорла
Калык пале
Категорий:25 сорла
Теле йӱштылмаш
Таҥасымаш
Тыгак уло:
Российысе таҥасымаш-влак
Телымсе марафон ийымаш — финн таҥасымашлан моткоч келшен толеш, но вӱдын температуржо 15 градус деч йӱштырак лийышаш, ийыме корно — 200 метр.
Телымсе спорт ийымаш — ийыме писылык дене таҥасат. Корно 25 метр гыч 200 метр марте лийын кертеш.
Кылвер-влак
Категорий:Спорт тӱрлык-влак
Пекин
Пекин - Китай элын рӱдолаже.
Категорий:Пекин Категорий:Миллионер-олала
1558
1558 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1558Категорий:XVI курым
Иокогама
Иокогама (東京; 横浜市, Yokohama-shi) — ола Японийыште.
Категорий:Японийысе олала Категорий:Миллионер-олала
1007
1007 ий — XI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1007Категорий:XI курым
Калтан пире
Категорий:Калтан янлык-влак
Тростянец (ола сынан посёлко)
Тростянец (Тростянець) — Украиныште Винница велыште Гайсин кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 7 496 еҥ (2021 ий).
Категорий:Винница велысе ола сынан посёлкыла
Этнографий
Этнографий (ἔθνος — «этнос» (калык) да γράφω — «возем» гыч) — калык-влакын материальный ден духовный тӱвыраштым шымлыше шанче.
* Категорий:Эртымгорно сынан шанче
59
59 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:59Категорий:I курым
14 идым
14 идым (14 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 257-ше (кужемдыме ийлаште — 258-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 108 кече кодеш.
Лӱмгече
Идым тылзын латнылымше кечынже шке лумгечыштым Марфа да Семен – влак палемдат.
М. э. деч ончычсо II курым
м. э. д. о. III курым м. э. д. о. I курым
14 идым
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 14 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 14 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 14 кечынже колышо-влак
Калык пале
Семёнын кечыже. Ожно тиде кечын куван кеҥежым вученыт, ӱдырамаш-влак кыне кылтам олыкыш кошташ луктыныт. Межымат шӱдыреныт: шӱртќ тќр лектеш гын – пелашат шотан лиеш, утыждене вичкыж але кӱжгӱ гын, пелашетын койышыжат тӱрлӧ лиеш.
Категорий:14 идым
1008
1008 ий — XI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1008Категорий:XI курым
Антропологий
Антропологий (ἄνθρωπος — айдеме; λόγος — шанче гыч) — айдемын да тӱрлӧ раса-влакын лиймышт да вияҥмышт нерген шанче.
Категорий:Антропологий
Елка
Елка (Елка) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 24 еҥ (2000 ий), 12 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Ӥ
Ӥ, ӥ — кириллик тиште. Одо тиштерыште 13-ше тиште.
Тыгак ончо
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
1009
1009 ий — XI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1009Категорий:XI курым
Руш Руя
Руш Руя (Русская Руя) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Марково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 8 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марково ял деч 4,5 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла]
Маска
Маска (Ursidae) – Евразийын да Америкын Ursidae йамагатын гыч кугу янлык.
Тӧрза (информатике)
Тӧрза (информатике) (око́нный интерфе́йс ) — интерфейсэлемент, рашемдыме программе дене пашам ыштыме экранын ужашыже.
Категорий:Информатике
Маска
Сонар
Вынемыште кийыше маска ваштареш пий дене каеныт. Пий-шамыч маскам кынелтеныт, а вынем лекмашыште тудым сонарзе-влак умдо дене вашлийыныт. Тыгак маскам атер дене кученыт, атерым пушеҥге деке кылденыт.
XVII курым деч ончычак марий-влак пычал дене пайдаланаш тӱҥалыныт.
25 сӱрем
25 сӱрем (25 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 206-шо (кужемдыме ийлаште — 207-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 159 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 25 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 25 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 25 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:25 сӱрем
14 кылме
14 кылме (14 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 318-ше (кужемдыме ийлаште — 319-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 47 кече кодеш.
Лӱмгече
Кылме тылзын латнылымше кечынже Демьян, Иван, Кузьма, Ульяна, Адриан, Елизавета, Денис, Феодотия да Яков – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 1 кечысе событий-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 14 кечынже колышо-влак