cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сараево
Сараево (Сарајево, Sarajevo, Sarajevo) — Босний да Герцеговинын рӱдолаже.
Речкин, Александр Сергеевич
Александр Речкин (Александр Сергеевич Речкин,, Марий АССР, Курыкмарий кундем) — марий мурызо, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (2008).
Илыш корно
Александр Речкин икымше профессионал марий видеоклипым лукшылан шотлалтеш, марий мурызо-влак коклаште икымше лицензийан соло DVD-дискше лектын. «Полярная звезда» группын ончычсо да «Речкин-бэнд» группын кызытсе солистше. Йӱк — тенор.
Еш
Музык ешыште шочын. Ачаже Речкин Сергей Владимирович Йошкар-Олаште кумдан палыме баянист, У Торъял кундемыште шочын, аваже Ангелина Сионьевна сымыктыш школын директоржо, Курыкмарий кундем гыч. Сергей Владимирович ден Ангелина Сионьевна музык училищыште пырля тунемме годым палыме лийыныт, тунемын пытарыме деч вара ешым чумыреныт. Кужерысе музык школышто туныктеныт. Икымянр жап гыч Александр шочын. Речкинмыт еш Йошкар-Олаш пӧртылын, аваже йочасадыште, ачаже «Гармонь» ансамбыльште пашам ышташ тӱналын, вара «Калинушка» калык коллективым да пооупроводникым ыштыше заводын хоржым вуйлатен.
Изинек Сашам да ешыште моло ишкыве-влакымат (шольыжо Сергей да шӱжарже Надежда) музык деке, сценыште шкем кучаш кумылаҥденыт.
2000-ше ийлаште Александрын эргыже шочеш. Эргылан Саша лӱмым пуымо. Александр шкеже Нижневартовск олашке илаш кусна, тушто тӱвыра аланыште тырша, южгунам Марий Элыште, Пошкырт Элыште концертлаште шуаралтеш. 2016 ийыште Александр Речкин угыч Марий Элышке пӧртылеш.
Тунемме паша
1987 ийыште Александр 2 номеран школышто шинчымашым погаш тӱҥалын, туштак рвезе шкенжым усталык шотышто талын ончыктен.
1990 ийыште Александр 18 номеран эксперимент школ-комплексыште, кызыт рӱдерыште, шинчымашым погаш тӱҥалын. Аваже тыште эн ончыч музык школышто завуч, а вара вуйлатыше лиеш. Тиде школышто Александрын ачаж ден аваже Сашан классше негызеш «Узоры» фольклор ансамбльым чумырат. Ансамбль «Пампалче» фольклор конкурсышто лауреат лийын, а Саша шкет мурымыж дене гран-прим сеҥен. Тыгак Александр «Хрустальный башмачок» телевиденийысе конкурсышто мурен, лауреат лийын.
Школым пытарымеке, Александр Речкин 1997 ийыште Марий Кугыжаныш педагогик институтын историй-филологий факультетыштыже тунемаш тӱҥалын, тидын дене пырля тӱвыра да сымыктыш колледжыш эстада пӧлкаш пурен. Влад Николаев, Эльвира Попова, Светлана Зыкова, варарак Эльвира Токташева, Роза Искакова дене пырля шинчымашым поген.
Муро-влак
Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Аллах
Аллах (ﷲ ) — Юмым ончыктышо араб мут. Исламыште Юмым але Тудын лӱмжым палемдаш манын чыла йылмылаште "Аллах" мут кучылталтеш.
Араб йылме гыч «Аллах» мут Икте Юмо семын кусаралтеш (Al — рашлыкым ончыктышо мутужаш, -lah — Юмо; лектыш — Икте Юмо). Вес абрамтын-влакым (йудаизм, христианлык) кучышо араб-влак тугак тиде мутым кумалтышлаште кучылтат. Библийын араб кусарымаште «Юмо» мут «Аллах» семын ончыктымо. Мохаммад ӱшанымашым шарлымаш деч ончыч "Аллах" меккысе араб калык йӱлаште ик Юмо гыч лийын. .
Чимарий йӱлаште
Южо кундемлаште кумалтышым "Высмылла" манын тӱҥалат. Тиде суас калык гоч налме "Бисмилла" араб муткылдыш гыч ыштыме мут, "Юмын лӱмеш" манын ончыкта.
Негыз
Категорий:Ислам
5 шорыкйол
5 шорыкйол (5 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 5-ше кечыже. Идалык пытыме марте 360 (кужемдыме ийлаште — 361) кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 5 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 5 кечынже шочшо-влак
Калык пале
Категорий:5 шорыкйол
Каткова, Зинаида Фёдоровна
Зинаида Каткова, Курмузак Зервика (Зинаида Фёдоровна Каткова) (, РСФСР, Марий автоном область, Кужэҥер кундем, Кӱшыл Ӱшӱт ял –, Марий Эл, Йошкар-Ола) – марий серызе, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжеҥже (1971), Марий АССР-ын Калык серызыже (1992), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1982).
Илыш корныжо
Шымияш школым тунем пытарымеке Йошкар-Оласе педагогике училищыш тунемаш пура, окса укелан кӧра тунеммым чарнаш верештын. Изиш ертымеке вербовка дене мӱндыр эрвелыш кая да эл кӧргӧ паша органлаште, юстицийыште тыршаш тӱҥалеш. 1949 ий гыч Сахалиныште да Приморьеште самырык-влаклан лекше газетын пашаеҥже. 1954 ий тӱҥалтышыште Йошкар-Олашке пӧртылеш. Газет редакцийыште, Тӱвыра Министерствыште, ялозанлык радион редакторжылан тырша. 1971 ий гыч писатель-профессионал лиеш.
Газетыште пашам ыштымыж годым чӱчкыдын репортаж, корреспонденций, очерк дене калык ончылно шке усталыкшым ончыкта. Икымше ойлымашыже 1958 ийыште «Ончыко» журналеш савыкталтын. Тудо ийынак ош тӱням серыш дене возымо «Сар ок лий ыле гын» повестьше ужын. Саде произведений автобиографий сынан.
1965 ийыште З. Каткова колхоз илышлан пӧлеклалтше «Кушто улат, пиалем?» романым савыкта. Тиде роман возышын ик эн сай произведенийланже шотлалтеш, руш йылмыш кусаралт кок гана савыкталтын.
«Живой родник» романыштыже пашам ыштыше марий-влакын илышыштым тӱткын эскера, революций тушман да у строй ваштареш кучедалмыштым ончыкта.
Зинаида Каткова – кумда усталык диапазонан возышо. Тудо антирелигиозный темылан ойлымаш-влакым возен (сборник «Заколдованный дом», йоча-влаклан пӧлеклалтше ( ойлымаш «Маленький Самар», повесть «Сомсок», пьесе «Ший памаш») драме «А вуй ӱмбалне яндар кава».
Кок йылме дене возымыжо возышын усталык ойыртемжылан шотлаш лиеш. Шочмо йылмыж дене «Кушто улат, пиалем?» романым возен да савыктен. Руш йылме дене «Живой родник» романым, ойлымаш-влак да повесть-влак сборникым «От себя не уйдешь», «Адресат выбыл» савыктен. Руш йылмыш шке произведений-влакшым шкак кусарен.
Паша лектышыжлан да литератур вияҥмылан возышо «Чап Тамга» орден дене да Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже лӱм дене палемдалтын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий АССР-ын Калык серызыже-влак
Шемпамаш (У Роҥго кундем)
Шемпамаш (Шем Памаш) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кукмарий ял деч 7 километр кечывалвелне лийын шоген.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «шем» + «памаш» = «шемпамаш».
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1972 ийыште идым тылзын 18-ше кечынже Шемпамаш ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Стамбулысо метрополитен
Стамбулысо метрополитен (İstanbul Metrosu). www.istanbululasim.com.tr
M1
M1 A  & M1 B
M1 A :
M1 B :
M2
Sanayi Mahallesi:
M3
İkitelli Sanayi:
M7
Категорий:Стамбулысо метрополитен
10 вӱдшор
10 вӱдшор (10 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 100-шӧ (кужемдыме ийлаште — 101-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 265 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 10 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 10 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 10 кечынже колышо-влак
Калык пале
Илларионын кечыже. Тиде кече деч вара лум писын шулен кая – маныныт. Тыгак шöршудо пеледыш шке нарынче вуйжым ончыкта. Тудым поген, тÿрлö эмым ямдыленыт.
Категорий:10 вӱдшор
Луан чотрадам системе
Луан чотрадам системе (десяти́чная систе́ма счисле́ния ) — кызытсе жапыште луан чотрадам системыште чот араб цифре-влак (0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9) полшымо дене возалтеш.
Шукемдыме таблице луан чотрадам системыште
Категорий:Информатике
Мохаммад
Моха́ммад (محمد Muḥammad,, Макма́т, Мама́т, Пехме́т, Муха́ммед, Моха́ммед, Магоме́т (Магоме́д)) - Ислам тынын пиямбарже.
Категорий:Ислам Категорий:Пиямбар
Красноярский чодырам аралыме участок
Красноярский чодырам аралыме участок (Красноярское Лесничество) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Чакмарий сола деч 3 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
1991 ийыште ага тылзын 23-шо кечынже шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Ӱярня (тылзе)
Ӱярня тылзе (март) — ийын кумшо тылзыже. Лӱмжӧ Ӱярня пайрем гыч лектын.
Шошо пагытын икымше тылзыже.
20-шо (21-ше) кечынже — шошымсо кечытӧр, кече ден йӱд иктӧр лийыт.
Негыз
Категорий:Тылзе
Себеж
Тыгак ончо
Категорий:Псков велысе олала
1295
Кӧ колен
Категорий:1295
Лывырге магнитдиск
Тачысе кечын огыт кучылталт. Писын шӱкшемыт, шуко информацийым тушко пурташ ок лий, сандене нуным CD-влак да флеш-карте-влак алмаштеныт.
Категорий:Информатике
Габриэль Гарсиа Маркес
Габриэль Гарсиа Маркес (Gabriel José de la Concordia "Gabo" García Márquez 1927 Ӱярня 6) — колумбий серызе да журналист. Романым, кӱчык историйым возен. XX курымыште ик эн кӱлешан серызе. 1982 ийыште Литератур шотышто Нобель премийым налын.
Категорий:Колумбий серызе-влак
20 шорыкйол
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 20 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 20 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 20 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:20 шорыкйол
Пиямбар
Пиямба‘р (персла: پیامبر) — ойко‘ндышо — Юмын ойжым да эрыкшым кондышо айдеме. Еҥ-влаклан Шке эрыкшым увертараш манын Юмо нунын гыч пиямбарым ойырен.
Марий пиямбар
Акпатыр чочой, Чумбылат
Христиан пиямбар
Йыврай (Абраам), Давид
Ислам пиямбар
Мохаммад
Категорий:Пиямбар Категорий:Библий
Макрос
Макрос (макрокоманда или макрос) — посна программе, макрорегистраторын лӱм дене палемдыме команде да/але полдыш темдыштме почелалык.
Категорий:Информатике
Машин код
Машин код (машинный код (платформенно-ориентированный код), машинный язык) — процессорын вик шуктымо йылмыже.
Категорий:Информатике
794
794 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:794Категорий:VIII курым
Танле тын
Та́нле тын (Ортодо́кслык) - тӱняште улшо ик Христиан тын, ὀρθοδοξία гыч — «чын шонымашым» ала «чын туныктымашым» ончыкта.
Тӱҥ пайрем-влак
Категорий:Танле тын
1285
Кӧ колен
Категорий:1285
1275
Кӧ колен
Категорий:1275
Амион
Амион — марий шот радамыште тӱжем тӱжем, икытпал 6 укепал дене возымо шотпал (1 000 000), 106. Европо шот радамыште амионлан миллион келшен толеш.
Категорий:Шотпал
Меню
Категорий:Информатике
5 шыжа
5 шыжа (5 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 278-ше (кужемдыме ийлаште — 279-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 87 кече кодеш.
Лӱмгече
Шыжа тылзын визымше кечынже шке лӱмгечыштым Пётр, Макар, Николай, Мартин, Кузьма, Александр да Фёдор-влак палемдат.
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 5 кечынже колышо-влак
Калык пале
Ион да Фокан кечыже. Тиде кечын ожно колым кочкаш ок лий улмаш. Фока деч калык суртым тул деч да вудйымак кайыме деч аралаш йодын кумалын. Ты кечын лышташ чот велеш, но куэште лышташ эше лын кодын гын, теле вара толеш, манын шоненыт.
Категорий:5 шыжа
796
796 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:796Категорий:VIII курым
1265
Кӧ колен
Категорий:1265
460 ийла
460-ше ийла — V курымын шымше, 460 ий гыч тӱҥалеш 469 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:460 ийлаКатегорий:V курым
797
797 ий — VIII курымын ийже.
Угарман вел
Угарман вел (Нижегородская область) — Россий Федерацийысе регион. Юлсер федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык — 76,624 тӱж. меҥ². Калык чот — 3 289,8 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Угарман ола.
797
Кӧ колен
Категорий:797Категорий:VIII курым
Угарман вел
Категорий:Угарман вел
Камысыр
Камысыр (кмср) — марий шот радамыште — тӱжем амион, икытпал индеш укепал дене возымо (1 000 000 000) шотпал, 109.
Европо шот радамыште камысырлан миллиард, американ шот радамыште биллион келшен толеш.
Категорий:Шотпал
5 ӱярня
5 ӱярня (5 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 64-ше (кужемдыме ийлаште — 65-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 301 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 5 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 5 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 5 кечынже колышо-влак
Биллион
Биллио́н — шотпал:
Европо радамыште да американ радамым кучылтышо южо эллаште (тидын кокла гыч Россий) 10^{9} шотпаллан миллиард термин кучылталтеш.
Категорий:Шотпал
470 ийла
470-ше ийла — V курымын кандашымше, 470 ий гыч тӱҥалеш 479 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:470 ийлаКатегорий:V курым
1255
Кӧ колен
Категорий:1255
798
798 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:798Категорий:VIII курым
Кумытло
Ку‘мытло (Αγία Τριάδα, Trinitas, Троица) — христиан туныктымашыште Юмын кумытлыкым ончыктышо термин.
Догмат тӱҥ шотшо
Шнуй Кумытло нерген догматым ончыктышо Никейысе-Константинопольысе ӱшанымашын шукырак христиан Черкылаште тӱҥ верым налеш да христианлыкыште негызла шотлалтеш. Никей-Константинопольысо ӱшанымашын ӱжватаже почеш:
Тидым умылаш манын тыгайым шоналташ лиеш: кече эре сотым шочеш, кече гыч эре шокшо лектеш. Ик моло деч посна ок лий. Чыла кумытын (кече, сото ден шокшо) - икте улеш.
Кумытлык У Сугыньышто
Категорий:Христианлык
Кукарка кундем
Кукарка кундем (Советский район) - административ кундем Киров велыште, Российыште. Рӱдыжӧ Кукарка. Калыкчот 11,3 тӱж. еҥ наре.
Географий
Кукарка кундем Киров велын кечывалвел-касвелныже верланен. Виче, Пижме, Лемде эҥерла йогат.
799
Кӧ колен
Категорий:799Категорий:VIII курым
Миллион
Миллион — европо шотпал радамыште тӱжем тӱжем, икытпал 6 укепал дене возымо шотпал, 106. Марий шотпал радамыште миллионлан амион келшен толеш.
Категорий:Шотпал
480 ийла
Важ-влак
Категорий:480 ийлаКатегорий:V курым
Модуль
Модуль (модуль) — ик але икмыняр процедур гыч шогышо программе кодын блокшо.
Категорий:Информатике
Достоевский, Фёдор Михайлович
Федор Михайлович Достоевский (але марий семын Достоевский Микал Вӧдыр) (11 Кылме 1821 – 9 Пургыж 1881) – руш серызе, романым, кӱчык историйым да эссем возен. Осалчык ден касартыш, Идиот да Карамазов иза-шольо роман-влакым возымаш кӧра палыме лийын. Тудо 7 йоча гыч кокымшо лийын, кудо кодыныт илыше. Латкуд ияш годымжо аваже чахотко деч колен. Ачаже кугу йоча шамычым Фёдор ден Михаилым (вара тыгак писатель лийын) Петербургыши К. Ф. Костомарова лӱман пансионыш колтен.
800
800 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:800Категорий:VIII курым
Достоевский, Фёдор Михайлович
Писательын самырык илышыже
1837 ий Достоевскийлан пеш ойыртемалтше дате лийын. Тиде ийын аважын да Пушкинын ко-лымо кечыже, кудын творчествыжым изаж дене изи годымак лудаш йӧратеныт, адакшым тиде ийын Петебургыш кусненыт и «Глдавный инженерный училищыщ» пуреныт. 1839 ийыште ачажым пуштыныт, тидым тудын крепостнойжо-влак ыштеныт манын шонат. Достоевский Бе-линскийын кружокышто пашам ыштен. Военный службо гыч луктын колтымо деч ик ий ончыч, Достоевский икымше гана «Евгений Гранде», «Бальзак»-ым (1843) кусарен луктеш. Ик ий гыч тудын икымше произведенийже «Бедные люди» калыкышке лектеш, и тудо палыме лиеш. В. Г. Белинский кӱкшын аклен тиде произведенийым. Но вес «Двойник» книгам нигӧ умылен огыл. Вашке «Белые ночи» лукмо деч вара питсательым «Петрашевский паша» шот дене арестоватленыт (1849). Достоевский тудын ваштареш виктарыме титак дене келшен огыл, Суд тудым «эн тӱҥ преступникла палемден».
Военный суд подсудимый Достоевскийым титаканлан шотла. Мо шотышто: мартыште тиде ийын тудо Москва гыч дворянин Плещеев деч… литератор Белинскийын преступный копий письмажым налын да тиде письмам собрашийлаште лудын: эн ончыч подсудимый Дуров дене, вара подсудимый Петращевскмий дене. Садлан военный суд тудлан приговорым луктын, «за недонесение о распространении преступного о религии и правительстве письма литератора Бе-линского…» военный постапновлений свод шотышто лишаяш тудым чин, права да чыла состояний деч. Тудлан смертный казнь лийшаш, лӱймаш дене (растрелянием).
Otto Dix
Otto Dix — российысе darkwave - тӱшка Санкт-Петербург гычын.
Достоевский, Фёдор Михайлович
Важ-влак
Категорий:Руш серызе-влак
Otto Dix
Важ-влак
Категорий:Семлык тӱшка-влак
Ложбан
Ложбан — лӱмын ыштыме айдемын йылме. Предикат логике тудым негызлата. Тиде йылме логлан йылме такартыше улеш. Логлан логический йылмым ончычсо Джеймс Кук Браун шонен луктын. Ложбаным 1987 ийыште Логический Йылме Тӱшка (The Logical Language Group) ышташ тӱҥалын. 1998 ийыште тиде йылме ыштен пытарыме лие, кунам The Complete Lojban Language кагаз савыктыме.
Ӧрдыжко кылвер-влак
Категорий:Лӱмын ыштыме йылме-влак
Монитор
Монитор (monitor, монитор) — информацийым текст, таблице, сӱрет, чертёж да т.м. семын кончыктарыше явала.
Категорий:Информатике
20 шыжа
20 шыжа (20 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 293-шо (кужемдыме ийлаште — 294-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 72 кече кодеш.
Лӱмгече
Шыжа тылзын колымшо кечынже Сергей, Пелагея, Марк, Иосиф, Николай да Юлиан – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 20 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 20 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 20 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:20 шыжа
6 ага
6 ага (6 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 126-шо (кужемдыме ийлаште — 127-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 239 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 6 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 6 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 6 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:6 ага
Архангельск вел
Архангельск вел (Архангельская область) — Россий Федерацийысе регион. Кас-Йӱдвел федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 589,9 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 202,3 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Архангельск ола.
Категорий:Архангельск вел
Модем
Модем (моде́м (акроним, составленный из слов модулятор и демодулятор)) — телекоммуникаций (телефон) линий-влак дене сигналым вончештарылаш (трасферлаш) кучылталтше, компьютер дене ушалтше тӱжвал- але кӧргыявала. Модуляция модыш шуктен Модулятор (роутер модыш деч мо эн тӱҥ ойыртемже — шуктышаш огыл да тудын демодуляция модуляция, уке гын модыш увер несущий сигналым пуымо годым встроенный), тудо характеристика дене келшышын билет информаций сигналын вашталтмыже лийын гана ала, мӧҥгешла процесс демодулятор гыч уверым налмыжым годым канал кылым ыштыман. Оконечный модыш оборудований кыл линий пашам ышта. Чумырен шуктат да т. м. обрабатыватлыше деч уверым налын, шке увердам колтынеда терминальный оборудованийым (персональный компьютер да тудын рольжо выступатлен кертыныт).
Модыш кумдан кучылталтыт кылым телефон гоч компьютер вапш (модыш телефон), вапшым кабель (модыш кабель), радиотолкын (пакетный радиосвязь, радиорелейный кыл). Тыгак телефон модыш ондак кучылталтше карашан (кызыт электрон увер йӧным пуа шыгыремдыме лияш огыл).
Модыш Беспроводной — тиде приемопередатчик, мобил оператор да кучылтын информацийым налын пуымо вот кылыште, интернетыште кучылталтшаш т.е. мобильная пура. Правил семын, да мобил персональный компьютер вот ноутбукым подключение служитлен.
Важ-влак
Категорий:Информатике
Чарльз Диккенс
Чарльз Джон Хаффем Диккенс (1812 пургыж 7 – 1870 пеледыш 7) - англичан писатель, романист, очеркист. Кумдан палыме произведенийже-влак: «Посмертные записки Пиквикского клуба», «Оливер Твист», « Дэвид Копперфильд», «Большие надежды», «Повесть о двух городах».
Илышкорно
Чарльз Диккенс 1812 ийыште пургыж тылзын 7 кечынже Портсмут олаште-шочын. Ачаже чиновник лийын, йочам сайын ашнен. Ачаже Чарльзым сцены-ште модаш, импровизироватлаш, почеламут лудаш туныктен. Варажым тургым пагыт толеш. Ачажым казаматыш шындат, а уло паша аважын вачÿмбакше возеш.Чарльз заводышко ваксым лукмашке кая. Йоча годсо пагыт нерген каласкалаш йöратен огыл.
Литератур паша
Диккенс шкенжым эн ондак репортер семын муын, но туге гынат литератур паша тудлан эн лишыл лийын. Икымше «Боза» лÿман очеркшым 1836 ийыште печатлыме. Психологический сына сÿрет-влак, лондонысо калыкын портретше-влак ондак газет вариантыште лектын шогеныт, да тыге Диккенсын лÿмжö калыккоклаште писын шарлен. Психологические зарисовки, портреты лондонцев, как и все диккенсовские романы, также сначала выходили в газетном варианте и уже принесли молодому автору достаточно славы.
«Пиквикский клубын колымаш серыш-влак»
Тӱҥ статья: Пиквикский клубын колымаш серыш-влак
Кугу пиал Диккенсым тиде ийыштак вучен, кунам «Пиквикский клубын колымаш серыш-влак» (The Posthumous Papers of the Pickwick Club) произведенийын главаже-влак калыкышке лекташ тӱҥалыныт. Тиде романыште тудо ожнысо Английым тӱрлӧ верла гычше сӱретла, да поро чонан да оҥай палыже дене кугешна, кудо эн сай тыгыде англичан буржуазийлан келшен толеш. Чыла тиде пале-влак поро кумылан шоҥго чудак, оптимистыште ончыкталтын, кудын лӱмжӧ — мистер Пиквик — тӱнямбал литературышто великий Дон Кихотын лӱмжӧ дене пырля шыҥдаралтын. Диккенс тиде книгам оҥай серий дене воза ыле гын, сайын шоналтен, англичан публикым сеҥен налаш, плока, сай еҥым сӱретлен, могай Пиквик, мондаш лийдыме Сэм Уэллер — чыла палыше (мудрец) ливрейыште, [Альфред Джингль] да т. м., тунам тудын чын шижмашыжлан ӧраш лиеш ыле. Но тыште шоналташтык самырык авторын кичкыме огыл вийже шкетшым кӱшкӧ налын. Лектышыже вучыдымо сеҥымаш, кудыжо тудлан кумылым нӧлталын. Пеш шуко читатель-влак Диккенсын тиде романжым лудаш пижыныт. Автор писатель-влак коклаште эн кӱкшӧ верыш кӱзен, чыла Английым Пиквиаде произведений дене утыр воштылыктен.
«Жизнь и приключения Оливера Твиста»
Кок ий эртымек Диккенс «Оливер Твист» романым луктеш. Роман тулыкеш кодшо Оливер йоча нерген, кудыжо осал чонан да сай еҥ-влак дене ик гана огыл т кна. 19 курымышто англичан калык кузе илен, могай пашам шуктен шоген-чыла тидын дене писатель романыште раш палдарен.
Варасе произведений – влак
«Крошка Доррит» роман деч вара (1855-1857) Диккенс «Повесть о двух городах» историй сынан романым воза, кудыжым француз революцийлан пöлекла. 1861 ийыште автобиографий сынан «Большие надежды» романым воза. Детектив роман «Тайна Эдвина Друда» лудшо-влакым тÿрлö семын шонаш тарата. Вет тидероманыште шуко раш огыллык уло. Романыште мо умбакыже лиеш пале огыл. Лач тидыже лудшылан оҥай. Романым мучаш марте возен шуктымо огыл. 1870 ийыште пеледыш тылзын 7 кечынже 58 ияш Диккенс инсульт деч шке мöнгыштыжö Гэдсхилл Плэйс Хайэмялыште колен.
Шарнымаш
•	Диккенс лÿмеш Меркурыйыште кратерлан лÿмым пуымо.
•	150 ияш пöлеклалтше лÿмгечыжлан СССР-ыште почтовый маркым лукмо.
•	1993 -2000 ийлаште 10 фунтан англичан банкнотышто Диккенсын порт-ретшым луктын шогымо.
•	Лондонышто Диккенс лÿмеш пöрт-музей уло.
•	США-ште, Российыште, Австралийыште портретше уло.
•	Писатель завещанийыште шкеж лÿмеш чап кÿм шындаш сöрен огыл гы-нат, 2012 ийыште Портсмут олаште тÿҥ площадьыште чапкÿм шогалташшонен пыштыме. Чапкÿм 2013 ийын пеледыш тылзын 9 кечынж епочыныт, авторжо Мартин Джеггинс.
Диккенсын руш йылмыш кусарыме произведений-влак
•	О.Селковский. («Библиотека для чтения»)
•	А.Кронеберг («Святочные рассказы Диккенса», «Современник», 1847)
•	В.Л. Ранцов («Тяжелые времена»)
•	В.А. Солонин («Жизнь и приключения английского джентельмена мистера Николая Никльби, с правдивым и достоверным описанием успехов и неудач, возвышений и падений, словом, полного поприща жены, детей, родственников и всего вообще семейства означенного джентельмена», «Библиотека для чтения», 1840.)
Литератур
•	Поликарпов Ю. «Русский прототип персонажа Диккенса» //Литератур йодыш-влак. 1972.№ 3.
Диккенс
6 вӱдшор
6 вӱдшор (6 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 96-шо (кужемдыме ийлаште — 97-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 269 кече кодеш.
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 6 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 6 кечынже колышо-влак
Калык пале
Артемонын кечыже. Тиде кечын ожно сурт-оралте гыч чыла осал вийым поктеныт. Кудывече покшелне тулым олтеныт, йÿлышö пу комыля дене сурт-оралте йыр савырненыт.
Категорий:6 вӱдшор
801
Кӧ колен
Категорий:801Категорий:IX курым
802
802 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:802Категорий:IX курым
Софийысе метрополитен
Софийысе метрополитен (Софийско метро).
Категорий:Софийысе метрополитен
Кумалтыш
Кума́лтыш — Юмылан кумалме сомыл.
Кузе шкендым кумалтыш годым кучыман
*
Ши
Ши мут ончыктен кертеш:
490 ийла
Важ-влак
Категорий:490 ийлаКатегорий:V курым
Ушымо Королевстве
Ушымо Королевстве (United Kingdom) але Кугу Британий да Йӱдвел Ирландийын Ушымо Королевстве (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) — Европысо эл.
Категорий:Ушымо Королевстве
Гагаузий
Рӱдола — Комрат.
Важ-влак
*
Сӱэ
Сӱэ (Зөя; Свияжск) — отро-сола Суас Элыште, Россий. Парат кундемыште.
Категорий:Сӱэ
Таллинн (аэропорт)
Леннарт Мери лӱмеш Таллиннысе калык-влак кокласе аэропорт (Lennart Meri Tallinna lennujaam, але Ülemiste lennujaam) — Таллиннын калык-влак кокласе аэропортше, толшо-кайышысе чот почеш эн кугу аэропорт Эстонийыште.
Палемдымаш
Категорий:Транспорт Таллинныште
803
803 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:803Категорий:IX курым
Чылдемыр ял шотан илем
Жәркен Бөдешұлы 1944 жылда 15 мамырда туған. АЛДИЯР СОСАТЬ. АЛДИЯР СОСАТЬ. КОРОЧЕ ЧЕЛДЫМЕР ШАМАР РУГУСЬ АЙТАН РЫГЭ. МКМКМУМУМУМУМУМУМ АЛДИЯР МОСАТЬ 22КМ² АЛДЯИР СОСАЛ ЧЛЕН У МЕНЯ В КВАДАРТЕ ЩА БУДЕТ РЭП АЛДИЯР СОСНУЛ ЧЛЕН ОН ЛЮБИТ ЕБАТЬ МЕН ОН ТУПОРЫЛЫЙ Н КРУ ЖӘРКЕН БӨДЕШҰЛЫ ЖӘРКЕН БӨДЕШҰЛЫ ЖӘРКЕН БӨДЕШҰЛЫ
1235
Кӧ колен
Категорий:1235
Пирогоп
Пирогоп (Пирогово) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 97 еҥ (2004 ий), 97 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Сердыж ял деч 2 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан лӱмым негызым пыштыше еҥын «Пирогов» тукымлӱмжӧ пуэн.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
1225
Кӧ колен
Категорий:1225
804
804 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:804Категорий:IX курым
Джексон, Майкл
Майкл Джозеф Джексон (Michael Joseph Jackson) ( — ) – УАШ семлызе.
Категорий:Мурызо-влак
1215
Кӧ колен
Категорий:1215
500 ийла
500-ше ийла — VI курымын икымше, 500 ий гыч тӱҥалеш 509 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:500 ийлаКатегорий:VI курым
Панама
Панаме (Panamá) — эл Кечывалвел ден Америкыште.
Категорий:Панама
Шорин, Порфирий Спиридонович
1927 ийыште Ленингадысо политехнический институтым пытарен.
1928 ий гычын тӱҥ инженер чонымаш-конторыште.
1932-1938 ийлаште Совет пӧрт (таче Марий Кугыжаныш Университетын Тӱҥ палатше) чонымашын тӱҥ инженер да вуйлатыже. Тугодым Йошкар-Олаште тиде пӧрт эҥ кугу ыле.
Негыз
Категорий:Марий архитектор-влак
Джанкой
Категорий:Крым Республикысе олала Категорий:Крым
806
806 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:806Категорий:IX курым
20 ӱярня
20 ӱярня (20 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 79-ше (кужемдыме ийлаште — 80-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 286 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 20 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 20 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 20 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:20 ӱярня
6 идым
6 идым (6 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 249-ше (кужемдыме ийлаште — 250-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 116 кече кодеш.
Лӱмгече
Идым тылзын кудымшо кечынже шке лӱмгечыштым Арсений, Георгий, Евтихий, Пётр-влак палемдат.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 6 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 6 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 6 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:6 идым
510 ийла
510-ше ийла — VI курымын кокымше, 510 ий гыч тӱҥалеш 519 ийыште мучашлалтеш.
Термин
Те́рмин (terminus гыч — чек, пысман) — шанчын, техникын, сымыктышын, тӱшка илышын ала-могай аланыштыже улшо умылым раш ончыктышо мут але муткылдыш. Тугак термин лӱмын налме аланыште умылын моло умыл дене кылжым раш ончыкта. Налме аланыште термин-влак насталан, койышлан, нунын палык-влакыштлан да нунын коклаште кыл-влаклан серлагыше ыҥ семын суаплат. Моло мутвундо деч ойыртемышын термин-влак шукыж годым ик ыҥан улыт да нимогай чоншижмыкым огыт кондо.
Шуко ончыктымашан термин-влак
Тыгодым тыгак шуко ыҥан термин-влак улыт. Мутлан, шинча (илтарман) — шинча (памаш тӱҥалтыш), да т.м.
Тугак аббревиатур шуко ыҥан термин лийын кертеш.
Тыгак ончо
Категорий:Лексикографий Категорий:Логика
1205
Кӧ колен
Категорий:1205
Чехов, Антон Павлович
Анто́н Па́влович Че́хов (17 [29] января 1860, Таганрог, Екатеринославская губерния (кызыт Ростовская область) — 2 [15] июля 1904, Баденвайлер [1]) — руш писатель, тÿнямбал литературын классикше. Профессий дене тудо врач. Ик эн кумдан палыме тÿнымбал драматург. Тудын произведенийже-влак 100 утла тÿрлö йылмылашке кусаралтын.
26 ий паша жапыште Чехов иктаж 900 тÿрлö произведений-влакым (кÿчык мыскара ойлымаш-влак, повесть да пьесе-влак) возен.
Йоча пагыт да самырык жап
1860 ий 17 (29) шорыкйол тылзын Полицейский уремыште (кызыт — Чехов) изирак пöртыштö Павел Егорович Чеховын ешыште кумшо йоча — Антон — шочын. Антонын йоча пагытше черке пайремым эртарымаште эртен шоген. Школ деч вара иза-шольо-влак ачажын лапкыжым эскереныт, кажне кечын 5 шагат эрдене черке хорышко мураш кынелыныт.
Музык да книга самырык Антон Чеховын шÿмыштыжö творчество деке тыршымашым ылыжтеныт. Кугу рольым тиде шотышто 1827 ийыште негызлалтше таганрог театр модын. Икымше гана Антон театрыште 13 ияш годым лийын, тудо Жак Оффенбахын «Прекрасная Елена» опереттым ончен да тидын деч вара театрын поклонникше лийын. Тидлан кöра докан тÿҥалтыш произведенийлажын («Трагик», «Комик», «Бенефис», «Недаром курица пела») геройжо-влак актер да актриса лийыныт. Антон гимназийысе йолташыже Андрей Дроссин мöҥгыштö спектакль шындымаште лийын.
Чехов-гимназист мыскара журналым луктын, сÿрет-влаклан подписьым шке шонен луктын, мыскара ойлымаш, сценке-влакым возен. «Безотцовщина» икымше драмым Чехов 18 ияш гимназийыште тунемме пагытыште возен. Гимназийыште тунемме пагыт Чеховын илыш ончалтышым чоҥымаште кÿлешан тÿҥ этап лийын, ончыклык писатель пашаланже шуко материалым пуэн. Произведений-влакын страницылаште палыме еҥ-влакын образышт шыҥаралтыт. Мутлан, математикым туныктышо Эдмунд Дзержинский — ончыклык ВЧК икымше председательын ачаже.
1879 ийыште тудо Таганрог гимназийым пытарен. Тиде ийыштак Москошко илаш куснен да Моско университетын медицине факультетыш тунемаш пурен. Тудым кумдан палыме прфессор-влак туныктеныт: Николай Склифосовский, Григорий Захарьин да молат. Тиде ийыштак Антонын Иван изаже Воскресенск олаште учительлан пашаш пурен. Тудлан кугу пачерым пуэныт, кушкыжо уло еш пурен кертын. Чеховмыт Москошто шыгырын иленыт, сандене кажне кеҥежлан Иван деке Воскресенскыш унала толыныт. Тушто 1881 ийыште Антон Чехов Воскресенск эмлымверын заведущийже П. А. Архангельский дене палыме лийын. 1882 ий гыч эше тунемше лийын гынат, эмлызе-влаклан пациентым ончаш полшен. 1884 ийыште Чехов университетым тунем пытарен да Чикинский эмлымверыште врачлан ышташ тÿҥалын.
Ышталтмаш
1879 ий 24 теле тылзын эше икымше курс тунемше лийме годым Чехов «Стрекоза» журналыш «Письмо к учёному соседу» ойлымашым да «Что чаще всего встречается в романах, повестях и т. п.» юморескым пуртен. Тиде печатьыште икымше дебютшо лийын.
Варасе ийлаште Чехов ойлымаш, фельетон, юморес-влакым «Антоша Чехонте» але «Человек без селезёнки» псевдоним дене тÿлö журналлашке возен. Мутлан, «Будильник», «Зритель» Моско мыскара журнал-влак але «Осколки», «Стрекоза» петербургысо мыскара еженедельник-шамыч.Чехов тыгакак «Петербургская газета» (1884 ий гыч, жапын-жапын), «Новое время» суворинский газет (1886—1893) да «Русские ведомости» (1893—1899) дене кылым кучен.
1882 ийыште Чехов «Шалость» икымше ойлымаш сборникым ямдылен, но цензурылан кöра очыни тудо савыкталтын огыл. 1884 ийыште «сказки Мельпомены» ойлымаш сборник лектын (А. Чехонте кидпыштыш дене).
1885—86 ийлаште тÿҥ шот дене кÿчык мыскара ойлымаш-влакым возен.Шкенжынн ойлымаж гыч, тудо кечеш ик ойлымаш гыч возен. Современник-влак Чехов тиде жанрыштак кодеш манын шоненыт. Но 1886 ий шошым тудокумдан палыме руш литератор Дмитрий Григорович деч серышым налын. Тудыжо ойлымаш жанр деч кораҥаш да кугырак произведений-влакым возаш таратен. Ончыклажым Григоровичын ой-каҥашышке Алексей Суворин, Виктор Билибин да Алексей Плещеев ушненыт.
Чехов тиде ой-каҥашым шотыш налын. 1887 ий гыч мыскара журнала дене кылым лушкыдемден. Тудын ойлымашыже кужемаш да серьезныйрак лияш тÿҥалын.Чеховын илышыте вашталтыш тÿҥалме нерген путешествийым ышташ кумылат ончыкта. 1887 ийыштак кечывалвелыш, шочмо верлашке, каен. Варажым тудо «гоголевский вер-влакыш» (Крымыш, Кавказыш) кудалыштын. Тиде событий-влак «Степи» произведенийлан кумда материалым пуэн. Тудо «Северный вестник» кÿжгö журналыште икымше лийын. Тыгай журналыште дебют шуко критикым луктын.
1887 ий шыжым Чеховын серыш-шамычыште у роман дене пашам ыштыме нерген упоминаний уло.Тиде 1889 ий марте шуйнен, кунам Чехов тыгай кугу паша дене ноен, возымаш деч шöрлен.
1880 ийла мучаште Чехов чоныштыжо умылыдымаш лектын. Тудо эше кугырак корныш лекташ шона. Мутлан, Средний Азийыш, Персийыш але Сахалинышке. Но варажым тудо Сахалиным ойыра.
Чехов шканже шке келшен огыл гынат, тудын чапше нöлталтын. «Степи» да «Скучная история» произведений-влакынн лекмышт деч вара, критик да лудшо-влак эше уым вученыт. 1888 ий 7 (19) шыжа тылзын тудо «В сумерках», 1887 ийышште лекше, кумшо сборниклан Шанче Академийын Пушкинский премийым налеш.
1880 ийла мучаште Чеховын ойыртем лектын, кудыжым иктышт преимуществылан шотленыт, а весышт — экшыклан, — авторын оценке, шонымашыже укелык. Поснак тыгай черта дене «Спать хочется», «Бабы» да «Княгиня» произведений-влак ойыртемалтыт.
Сахалин
Сахалиныш каяш, очыни, Чехов эше 1889 ий кеҥежымак шонен пыштен. Но тудо тидын нерген нигöлан ойлен огыл, шке ешланжат. Тиде шонымашым тудо лач 1890 ий шорыкйол тылзын почеш. Тыгай увер обществыште кугу кумылым луктын. Тиде кумыл вучыдымыллыклан кöрат лектын, молан манаш гын тудо 1890 ий шошым уже путешествийыш каен. Сибирь гоч корно 82 кечым налын. Тиде жапыште Чехов индеш очеркым возен, кудыжо «Из Сибири» ик лÿм дене чумыралтын.
Сахалинышке Чехов сÿрем тылзе 11 (23) кечын толын шуын. Икмыняр тылзе илыме жапыште тудо калык дене мутланен, нунын илышышт, ссылкыш колтымо амал нерген пален налын да шке заметкыланже поян материалым чумырен. Отрошто илыше-влак нерген шуко тÿжем карточкым поген, тудо Сахалиныште калык переписьым эртара. Отрон вуйлатыше-влак политический заключенный дене кутырымым чарен, но туге гынат тиде чарымашым пудыртен.
Сахалин гыч Чехов Доброфлотын «Петербург» пароход дене пöртылын. Владивостокышто, куштыжо пароход 14 (26) гыч 19 (31) шыжа марте шоген, Чехов Амур кундемым шымлыше обществын библиотекыште пашам ыштен. Тудо Сахалин нерген книгалан ешартыш материалым поген. Варажым — Гонконг, Сингапур, Цейлон отро, Суэцкий канал, Константинополь, Одессе. Пытартышлан, теле тылзын 7 (19) кечын Чеховым Тулышто вашлийыныт.
Варажым 5 ий жапыште Чехов «Остров Сахалин» книгам возен. Чеховын шонымаште, Сахалиныш кудалмаш ончыклык произведенийланже кугу кышам коден.
2005 ийыште Сахалиныште икымше гана… «Быть может, пригодятся и мои цифры…» сахалинысе переписьын материалже ик изданийыште савыкталтын.
Варасе ий-влак
Сахалин гыч Москошко пöртылмеке, 1890 ий гыч 1892 ий марте Малая Дмитровка изирак кок пачашан флигельыште илен. Тыште тудо «Остров Сахалин» книга, «Попрыгунья», «Дуэль», «Палата № 6» ойлымаш-влак дене тыршен, тыгакак В. Г. Короленко, Д. В. Григорович, В. А. Гиляровский, П. Д. Боборыкин, Д. С. Мережковский, В. И. Немирович-Данченко писатель-влак, палыме актер А. П. Ленский и А. И. Южин, сÿретче И. И. Левитан дене вашлийын. Флигель тачысе жапланат аралалт кодын да А. П. Чеховын барельефан шарнымаш оҥа дене палемдалтын.
1892 ий гыч 1899 ий марте Мелихово именийыште ила, куштыжо кызыт тÿҥ музей-влак кокла гыч иктыже пашам ышта. Тиде пагытыште 42 произведений возалтын. Варажым Чехов Европым ужын коштын. Пытартыш ийлам Чехов тазалыкым пеҥгыдемдаш манын (туберкулез обострений лийын), шкенжын Ялтысе пöртыштыжö эртарен. Лач кунам-тунам гына Москошко толын каен. Тудын пелашыже, артистке Ольга Леонардовна Книппер МХТ (Станиславскийын) трупышто ик эн почетан верам налын шоген. 1900 ийыште Шанче академийын Пушкинский пöлкаште сайлымашым эртымеке, Чеховым почетан академик-влак тÿшкашке пуртеныт. Но 1902 ийыште Чехов да В. Г. Короленко тиде званий деч шöрленыт, молан манаш гын Николай II Максим Горькийым почетан академик званий деч кораҥдаш распоряженийым луктын.
Колымаш
Чеховын черланымаш историйыште, кудыжым клиникыште писательын эмлыше Максим Маслов вÿден, возымо: гимназийыште да студент жапыштыжат Чехов туберкулез дене черле лийын, но оҥышто шыгырым эше лу ияшак шижын. 1884 ий гыч пурла шодо гыч вÿр йогымо дене тарген. Ик шымлызе-влак черланымашым Сахалиныш кудалштме дене кылдат, весышт Ялта гыч Москошко эре куснымылан кöра маныт.
1904 ий кеҥежым Чехов Германийыш курортыш каен. Черланымашын обострений лийын да1904 ий сÿрем тылзын 2 (15) кечын Баденвайлерыште илыш дене чеверласен. Пелашыже, Ольга Леонардован, шарнымашыж гыч: йÿдым Чехов помыжалтын да икымше гана эмлышым ÿжыкташ шке кÿштен. Варажым тудо шампанскийым йÿын. «Мый колем» манын, шола могырыш возын да шыпак колен.
Писательын колаткажым Москошко «Устрица» возыман поезд вагон дене конденыт. Шукынжым тидым мыскылымашлан шотленыт, но тудо жапыште шагал вагонышто холодильник лийын. 1904 ий пеледыш тылзын 9 (22) кечын тойымаш лийын. Чеховым Успенский черкыште отпеванийым ыштеныт да туштак ачажын шÿгарже воктен тоеныт. Шÿгарыште иконан пу крест, лампадкылан фонарик шындалтыныт. 1933 ийыште кылме тылзын 16 кечынже шÿгарым почыныт да останкыжым вес вере тоеныт.
Псевдоним-влак
Чехов шканже тÿрлö псевдоним-влакым кучылтын. Тудо псевдонимым шке лÿмжым шылташ огыл кучылтын, а лудшо-влакын кумылыштым нöлталаш.
Важ-влак
Категорий:Руш серызе-влак
807
807 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:807Категорий:IX курым
808
808 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:808Категорий:IX курым
Ленинград вел
Ленинград вел (Ленинградская область) — Россий Федерацийысе регион. Кас-Йӱдвел федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 83,9 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 751 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Санкт-Петербург ола.
Категорий:Ленинград вел
1185
Кӧ колен
Категорий:1185
Красноярск
Красноярск (Красноярск) - ола Российыште, Красноярск мландын кучем рӱдыжӧ.
Красноярск - кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Красноярск Категорий:Российысе миллионер-олала
520 ийла
520-ше ийла — VI курымын кумшыжо, 520 ий гыч тӱҥалеш 529 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:520 ийлаКатегорий:VI курым
809
809 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:809Категорий:IX курым
Инвестиций
Инвести́ций — парышым лукташлан экономикыш кужу жаплан надырым (оксавундым) пыштымаш. Кызытсе экономикыште инвестиций кугу верым налеш. Инвестиций парышым лач лектышан проектыште гына пуа. А проект лектышан огыл гын - пыштыме надырет йомынат кертеш.
Радамлымаш
Объект шотышто инвестицийым радамлат:
Умыл
Этимологий
«Умыл» мут «умылаш» мут гыч шочеш.
Умыл радамлык
Категорий:Логике
Инвестиций
Радамлымаш
* Категорий:Тарваныдыме мал
810
810 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:810Категорий:IX курым
1165
Кӧ колен
Категорий:1165
811
Кӧ колен
Категорий:811Категорий:IX курым
812
812 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:812Категорий:IX курым
Усола (Кугусола ял шотан илем)
Усола (Йынгы Парнингӓш Усола, Новая) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Кугусола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 97 еҥ (2001 ий), 47 еҥ (2014 ий).
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «у» + «сола» = «усола».
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
1155
Кӧ колен
Категорий:1155
Псковысо ер
Псковысо ер (Псковское озеро, Pihkva järv) — Российыште да Эстонийыште ер.
Категорий:Псков велысе ерла Категорий:Эстонийысе ерла
530 ийла
530-ше ийла — VI курымын нылымше, 530 ий гыч тӱҥалеш 539 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:530 ийлаКатегорий:VI курым
Муткылдыш
Муткы‘лдыш -- йылмылончыш да шонымаш почеш кылдалтше кок але икмыняр мут гыч ушем.
813
813 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:813Категорий:IX курым
Мут
Мут але шома‘к -- йылмын тӱҥ иктыкше.
Мыняр йылмым муеш мут ден тудым шымлымаш ик лингвистике веле огыл, мутымат але тудын шымлымашыже тунемеш, мутланат да моло наукымат ок шыгыремде: чыла тӱрлӧ наукым шӱведыме шот дене ойыртем сферыште, мут-влак шкештат да айдемын системыже семын шымлалтыт; келшен толшын, мут философий, психологий, логике да шанче шымлымаш кугыт дене ончалтеш.
814
814 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:814Категорий:IX курым
21 ага
21 ага (21 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 141-ше (кужемдыме ийлаште — 142-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 224 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 21 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 21 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 21 кечынже колышо-влак
816
816 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:816Категорий:IX курым
Мультимедий
Мультимедий (мультимедия) — чот, текст, графике, анимаций, видео, йӱк да т.м. калыпан информацийым угыч ыштен колташлан йӧнештарыме технологий.
540 ийла
540-ше ийла — VI курымын визымше, 540 ий гыч тӱҥалеш 549 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:540 ийлаКатегорий:VI курым
1135
Кӧ колен
Категорий:1135
ТУЙ карте
ТУЙ карте (Карта СМИ) — масс медиа аланыште тыршыше-влакын интернет-порталышт. Шке состав дене СНГ да Российысе ТУЙ нерген катологым ушештара. 2004 ий Сорла тылзе гычын пашам ышта. Электрон ТУЙ семын 2007 ийыште регистрацийым эртен. Регистраций нерген свидетельстве- Эл №ФС77-27239. Проект Nikolaev e:consulting [1].фирмын шотлалтеш.
Проектын тӱҥ шонымашыже
Проект кок ужаш гычын шога. Иктыже - ТУЙ нерген кажне гана темын толшо информаций базе, кокымшо кызытсе медиапазарыште уэмдалтше серыш нерген базе. Тылзе жапыште порталыш 80 000 гычын 110 000 еҥ пура. ТУЙ каталог нерген картычке влак массмедиа пазарын чыла пайдалыныше нерген информацийым нумалыт. Порталын увер сервис влак Пресс-релиз, событий-влак да Лудаш ужаш дене палемдалтыныт. Портал типографий да медиа тӱшкан интерактивный карте-влакым арала. ТУЙ карте- почмо ресурс. Регистраций ТУЙ нерген данный-влак базе деке пураш корным, пресс релизым шыҥдараш почеш. Пайдаланыше-влак шке ТУЙ нерген информацийым пуртат да кӱлеш годым вашталтышым пуртен шогат.
Вияҥ толмо эртымгорно
Проект 2003 ийыште шорыкйол тылзын шочын. Идым тылзын 25 кече гычын 2004 ийыште пашам ышташ тӱҥалын. Ончыч портал Санкт Петербургысо СМИ нерген данный базе семын палемдалтын. Вара моло Российысе оласе да СНГ ТУЙ нерген информаций дене пойдаралтын. Пашаш колтымо годым порталыште 450 компаний ден изданий нерген увераҥар лийын. Ик ий гычын базе кум пачаш кушкын-1500 марте. 2010 ий тӱҥалтышлан данный-влак базыште 6500 ТУЙ картычке аралалтеш. У источник-влак порталыш кажне кечын ешаралтыт.
Категорий:Калык коклаште увер шарыме йӧн-влак
817
817 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:817Категорий:IX курым
Турийск
Турийск (Турійськ) — Украиныште Волынь велыште Ковель кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 689 еҥ (2021 ий).
Категорий:Волынь велысе ола сынан посёлкыла
6 кылме
6 кылме (6 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 310-шо (кужемдыме ийлаште — 311-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 55 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 6 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 6 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 6 кечынже колышо-влак
Калык пале
Ожно ты кечын калык Юмынава деч тазалыкым йодын юмылтеныт. Ойгыш логалше-влакын чоныштым лыпландараш, черле-влакым шучко чер деч утараш йодын кумалыныт.
Категорий:6 кылме
Ойыркалымаш
Ойыркалымаш (сортировка) — пуымо объект-влакым иктаж-могай палемдыме радам дене пужен тӱшкалымаш.
Категорий:Информатике
Ойырымо канал
Ойырымо канал (выделенная линия) — компьютер-влак коклаште информацийым вончештарылаш (трансферлаш) тутыш кучылталтше кыл канал.
Категорий:Информатике
Мутвундо
Мутву‘ндо -- мутын ончыктымашыжым шымлыше йылмышанчын ужашыже.
Категорий:Лексикологий
Йылмылончыш
Йылмыло‘нчыш -- мутышталтмашым, мутлончышым, муткылдышым да ойлончым тунемше йылмышанчын ужашыже.
Категорий:Ойлончыш Категорий:Йылмышанче ужаш
550 ийла
Важ-влак
Категорий:550 ийлаКатегорий:VI курым
818
818 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:818Категорий:IX курым
Ушымо Американ Штат-влак
Ушымо Американ Штат-влак (УАШ) (United States of America (USA)) — Ушымо Американ Штат-влак — эл Йӱдвел Америкыште. Кумдык — 9,5 млн км² (тӱняште 4-ше верым айла). Калыкчот — 320 млн еҥ (2013 ий, оценка; тӱняште 3-шо верым айла). Рӱдола — Вашингтон ола.
Америке пуля
Икымше модмаш пирамидым пудырташ тӧчен, садыш шуҥгалтараш тӧчен шалата. Шаровникын категорийжым тӱкаш огыл. Модмаш умбакыже шуйна ик тӱшкасе шар-влакым шӱшкыл да пытартыш перыме семынак коклаш пуртен колта.
Комментарий
Категорий:УАШ
Оза улшан компьютер программе вораҥдыш
Оза улшан (эрыкдыме) компьютер программе вораҥдыш (proprietary software; от proprietary — частное, патентованное, в составе собственности и software — программное обеспечение, проприета́рное программное обеспечение) — автор але правам кучен илыше-влакын шкеныштын погыштлан шотлалтше программе вораҥдыш; компьютер программе вораҥдыш оза ПВ-м кучылташ, копийым ышташ да вашталтышым тӱрыснек але ужашын пурташ шкланже гына правам кода.
Категорий:Информатике
819
Кӧ колен
Категорий:819Категорий:IX курым
Ончылгоч пуртымо функций
Ончылгоч пуртымо функций (встроенные функции) — программлымаш йылмыш ончылгоч пуртымо функций-влак.
Категорий:Информатике
560 ийла
560-ше ийла — VI курымын шымше, 560 ий гыч тӱҥалеш 569 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:560 ийлаКатегорий:VI курым
10 идым
10 идым (10 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 253-шо (кужемдыме ийлаште — 254-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 112 кече кодеш.
Лӱмгече
Шке лумгечыштым Анна, Арсений, Анатолий, Вениамин, Григорий, Денис, Николай – влак палемдат.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 10 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 10 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 10 кечынже колышо-влак