cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Почеламутчо
Поэзий да прозо коклаште ойыртем уло. Почеламутчым ойыртемалтше еҥ семын аклат, юмо тудлан кӱкшӧ мут-влакым возгалаш мастарлыкым пуен, манын ойлат. Тиде статуслан кӧра почеламутчо мутым термин семын аклаш огеш лий. Тиде мут дене калык айдемын возгалыме мастарлыкшым акла: сайын огыл возгалыше айдеме нерген «почеламутчо огыл» манын ойлат. Айдемым почеламутчо лӱмдаш тӱҥалышт манын, южгунам почеламутым возымаш але савыктымаш гына огеш сите.
Икымше марий почеламутчо шотышто ӱчашымаш кая. Школлаште С. Г. Чавайным икымше почеламутчылан шотлат. Тудын возымо «Ото» почеламутшо икымше марий почеламутлан шотлалтеш. Но Чавайн деч ончыч Павел Глезденёвын «Вараксим» лӱман почеламутшым савыктеныт. В. А. Мухин тиде почеламутым «марий поэзийын шедеврже» ман лӱмден.
Тыгак ончо
Категорий:Профессий-влак
Таракан (ыҥ-влак)
Таракан мут ончыктен кертеш:
Комарно (Украина)
Комарно (Комарно) — Украиныште Львов велыште Львов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 3 794 еҥ (2021 ий).
Полатсола
Полатсола (Полаткино) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Сотнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 183 еҥ (2002 ий), 104 еҥ (2010 ий).
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене яллан лӱмым «Полат» лӱм мут пуэн.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
1344
1344 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1344Категорий:XIV курым
Шунэҥер
Шунэҥер (Шунӓнгӹр, Шунангер) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пызыкнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 164 еҥ (2001 ий), 134 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пызыкнур сола деч 8 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Оратов
Оратов (Оратів) — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 2 753 еҥ (2021 ий).
Категорий:Винница велысе ола сынан посёлкыла
1346
1346 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1346Категорий:XIV курым
Кеҥеж Самырыктукым Олимпий модмаш - Буэнос-Айрес 2018
Кеҥеж Самырыктукым Олимпий модыш-влак Буэнос-Айрес 2018 (2018 Summer Youth Olympics,Juegos Olímpicos de la Juventud de 2018,Jeux olympiques de la jeunesse d'été 2018).
Категорий:Кеҥеж Самырыктукым Олимпий модмаш
262
262 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:262Категорий:III курым
Пимъял
Пимъял (Пумъял, Мушмарий) (Озерки) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Лушмара ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 139 еҥ (2000 ий), 111 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Шулепов почиҥга
Шулепов почиҥга (Шулепово, Пузя-Шулепово) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Токспай сола деч 7 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1966 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Шулепов почиҥга ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
1931
Кӧ колен
Категорий:1931
Мария Охисало
Мария Охисало (стр. 8. ӱярня 1985 Хельсинки) — финн шымлызе да политик. 2019 ий гыч тудо кӧргӧ паша министр постым айлен финляндий, председатель "Ужар" 2019 ий гыч самырык да студент ден сопредседательже Федерацийын "Ужар" 2013-2014 ийлаште. Тудым 2017 ийыште хельсинки ола гыч советын членжылан шотлалтын. 2019 ийыште хельсинки парламент член-влак деч ойырен лийын парламент сайлыше округлаште сайлыше.
Карьере
Кыдалаш школым тунем пытарымеке, спорт да политик шанче степеньым налше охисать 2004 ийыште хельсинкисе университетыште магистр мякелянринн 2011 ийыште "специальность дене Социальный политике". 2017 ий социологий университетын докторжо шанче степеньым налше шотышто социальный эрвел финляндийыш охисать факультет. Социал сферыште 2014-2017 ийлаште совет ушем кӱшыл тунемме заведенийын студентышт пагыт охисать членже лийын.
Сокк вияҥда да кочкыш сату охисать бездомность полыш тунемыт, хельсинки компетенций рӱдер районын социал сектор королев, эрвел да финляндийыште университетын кочкыш сату пӧлем, фонд тыгак шымлызе пашам ышта Y.
Политик паша
Ушныза тудо "ужар" 2008 ий. алмаштышыжлан сайлалтын 2012 ийыште хельсинки да муниципал сайлыше-влакын йӱкыштым налше охисать 612 советникше. тудо 2013 ийыште самырык советын членже лийын, совет член лиеш 2014-2017 ийлан да уусимаа а тудо больничный округышто кодымо ужашым жапыштыже хельсинки. 2017 ийыште хельсинки олаште 4400 охисать советын сайлымаш йӱк муниципал сайлалтын.
Ужар федераций калык-влак кокласе паша шотышто студент да самырык пашаче группым вуйлатыше охисать (ViNO) 2011 ий вашешта да тудым тӱнямбал организаций гыч директор пашам 2012 ийыште советын членже лийын. 2013 ий председатель лийын vino дене пырля тудлан вӱдышо-Матти Партаненый, а 2014 ийыште-Аарон дене Хаккинен.
Медицине да социальный политика шотышто пашаче группын членже шот дене программым ужар охисать 2011 лийын лиге 2010 ий. тудо партий член шот дене 2015 ий ужар 2013 делегаций лийын. ойыро июнь 2015 ийыште вице - президент партийын.
1347
Кӧ колен
Категорий:1347Категорий:XIV курым
Мария Охисало
Политик паша
2014 ийыште депутат-влак лийыныт парламентыш сайлымаш кандидат семын европысо охисать йӱкым налын да 3089. кандидат сайлымаш иктешлымашым тыгак тудо 2015 ий лийше-влак, йӱкшӧ торашке 109 да йук деч налме вер кодын 4087.
2010 ий приходской советын членже-влак сайлалтыныт охисать приходской каллио толын сайлыме, тудо ты должность гыч каен гынат, районышто тиде ийын октябрь 2011 годым чеверласа. черкын приходской советшын 2015-2018 ийлаште хельсинки да кӱварлан тудын ушышо приходым тургым советын членжылан шотлалтын.
Ончыклык вуйлатыше шотышто йодыш йот эл-влак паша шотышто министерствын 2012 ий самырык пашаче группын пырля охисать йӱдвел элыштем. правленийын членже лийын Похьол тудо тыгак Самырык лиге-Норден 2012 ийыште.
Охисать вуйлатыше постым кандидат улам "ужар" конференций партий членыш да 2017 ий марте тампере йӱклена ушымо деч вара налыда, президентшылан сайлымашыш кандидат семын палыме шотышто моткоч лишыл вер шот кокымшо дене куд деке миен кандидат. 2018 ий 18 сентябрь председательын алмаштышыжлан шогалтат охисать кугыжаныш "ужар" ала деч вара, отпускым шотыш налде кодшо арнян мэй аалто семынак черлана.
Министр ден депутат-влакым 2019
Парламент депутатыш сайлыме кандидат семын охисать 2019 ийыште хельсинки да парламентын членже сайлымаш округ деч сайлалтынам. 11 налеш да утла йӱк дене кандидат лийын охисать шымше 897-ӱдырамаш эл. правительствыште 2019 ийыште кӧргӧ паша министр постыш темлена антти ринн охисать июнь ужар решатлаш.
Июнь председательжылан сайлалтын охисать 2019 ийыште "ужар" партий съездлаште Пори.
Личный илыш
Охисать верч футбол дене модаш ФК "Конна" ФК да "Викинг", хельсинки многоборьеште а. лаштыкыш охисать трек ийготыш призан верым налын. Nintendo кӱлешан улмаш тудо хобби.
2019 ийыште декабрьыште миика охисать йоханссон ӱдырым налын.
Ссылка для умбакыже лудаш
Категорий:действовать парламентын членже-влак Категорий:кызытсе хельсинки оласе каҥаш член Категорий:кӧргӧ паша министр Финляндий Категорий:кызытсе финляндий министрымат Категорий:Финн социолог-влакын Категорий:калыкле президент Ужар Категорий:вуйлатыме "самырык ужар" Категорий:сайлымаш округ хельсинки Категорий:шӱргым, 1985 ийыште шочшо-влак Категорий:еҥ-влак
О (кириллик тиште)
О, о — кириллик тиште. 17-ше тиште Олык марий да Курык марий тиштер-влакыште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
263
263 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:263Категорий:III курым
1348
1348 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1348Категорий:XIV курым
Лажмучаш (Шӱдымарий ял шотан илем)
Лажмучаш (Ляж-Мучаш) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
1958 ийыште Лажмучаш ял Лаж Кукмарий ял дене пырля ик пырляштарыме Гуляево ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Ворончихино
Ворончихино (Ворончихино, Меркуши) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Пыламарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 35 еҥ (2000 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Пыламарий сола деч 4 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Ландех
Этимологий
Эҥер финн-угор мут уло. Финн лӱммут lanto (куж, лап) семеш.
Важ-влак
Категорий:Иваново велысе эҥерла
31 ӱярня
31 ӱярня (31 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 90-ше (кужемдыме ийлаште — 91-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 275 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 31 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 31 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 31 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:31 ӱярня
264
264 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:264Категорий:III курым
Свердловск вел
Свердловск вел (Свердловская область) — Урал федерал йырвелыш пурышо Россий Федерацийысе субъект. Мланде кумдык — 194,307 тӱж. км². Калыкчот — 4 315,8 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдӧ — Екатеринбург ола.
Категорий:Свердловск вел
Игнатьево (Йошкар-Ола)
Игнатьево (Игнатьево) — ял Йошкар-Ола оласе йырвелыште.
Важ-влак
Категорий:Йошкар-Ола оласе йырвелысе илымверла
Константиновка
Константиновка (Костянтинівка) — ола Украиныште Донецк велыште.
Эртымгорно
Категорий:Донецк велысе олала
1932
Кӧ колен
Категорий:1932
1349
1349 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1349Категорий:XIV курым
Буймо
Буймо (Вуймо) (Бимә) (Бима) – Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже верланыше ял. Буймо ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 591 еҥ (1898 ий), 623 еҥ (2012 ий).
Верланыме вер
Агрыз ола деч 82 километр кечывалвел-эрвелмогырно верланен.
Эртымгорно
Яллан негызым XV-ше курымышто пыштеныт.
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Агрыз кундемысе илымверла
Новошахтинск
Новошахтинск (Новошахтинск) - ола Российыште, Ростов велыште.
Эртымгорно
Категорий:Ростов велысе олала
Винники
Винники (Винники) — Украиныште Львов велыште Львов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 21 560 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе олала
Элнет (эҥер)
Элнет (Илеть; Илләт) — Марий Элыште да Суас Элыште йогышо эҥер. Юл эҥерын шола эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 204 километр.
Категорий:Марий Элысе эҥерла Категорий:Суас Элысе эҥерла Категорий:Марий эҥер
Риони
Риони эҥер (რიონი, Φάσις — Фасис) — Кавказшеҥгелыште кужу эҥер. Эҥерын кужытшо — 327 километр.
Риони эртымгорнышто
*
Чолман
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе эҥерла Категорий:Одо Элысе эҥерла Категорий:Киров велысе эҥерла Категорий:Пошкырт Элысе эҥерла Категорий:Пермь мландысе эҥерла
1350
1350 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1350Категорий:XIV курым
3 ага
3 ага (3 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 123-шо (кужемдыме ийлаште — 124-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 242 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 3 кечысе событий-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 3 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:3 ага
Шочмо
Вес йылмылаште
Руш йылмыште «понедельник» мут «арня деч вара» мут кылдыш гыч шочын. Рушарнян арня пыта (ожно руш йылмыште рушарням «неделя» манын лӱмденыт).
турек йылмыште шочымым «pazartesi» лӱмдат. Рушарня деч варасе кече семын кусаралтеш.
Кугу Йырсе
Кугу́ Йы́рсе (Большая Ерыкса) – Российыште Одо Элын Грак кундемыштыже верланыше Новогорский ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 155 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Грак сола деч 18 километр эрвел могырно верланен. Ижевск марте – 150 километр. Воктенсе ялла: эрвелне – Элнет, касвелне – Крешын Туловай, йӱдвелне – Кокшан-завод.
Шочмо
Вес йылмылаште
Армян йылме, (Երկուշաբթի — йеркушабти́), Грузин йылме (ორშაბათი — орша́бати) да Таджик йылме (душанбе) гыч тиде мут «шуматкече гыч кок кече эртымеке» семын кусаралтеш.
Кугу Йырсе
Эртымгорно
Яллан негызым XVI курымыште пыштыме. Негызым пыштыме нерген ик легенде уло. Тӱтан Йыван Озаҥым 1552 ийыште налын, руш кугыжанышыш деке ушен. Озаҥыште шуко марий калык илен, Тӱтан Йыван чылам танле тыныш савырнеже ыле, марий-влаклан пеш йӧсӧ илыш толын. Кум эн тале чимарий иза-шольо тидым чытен шыш керт, ешыштым погеныт да корныш тарваненыт. Кужун каеныт, да вара сай верым муыныт, тиде верыште кумда олыкла лийыныт, чодыра да еҥер. Тыште кум яллан негызым пыштеныт: Кугу Йырселан, Элнетлан да Вожайлан.
Шочмо
Вес йылмылаште
Акрет Римыште ты кече Тылзылан пӧлеклалтын (lundi).
Кугу Йырсе
Географий да пӱртӱс
Ял воктен Йырсе эҥер йога. Тиде эҥергыште пӱям ыштыме. Ял воктенсе олыкыште йоча-влак футболла модыт. Тиде олык Йырсе йымал маналтеш. Тыште 2000 ийыште Пеледыш пайрем эртаралтын. Тиде олык вуйышто 2000 ийын пеледыш тылзын 17-ше кечыже чапкӱм шындыме. XVI–XVII курымлаште марий-влак Виче-Чолманысе кундемыш илаш курсеныт. Тиде куснымаш лӱмеш чапкӱ шындалтын. Тушто рушла тыге возымо: «Этот памятный камень установлен в честь 400 летия расселения марийцев в Вятско-Камском регионе в конце XVI начале XVII веков. 17 июня 2000 г.» Йырсе воктене пӱнчер верланен.
Шочмо
Вес йылмылаште
Категорий:Арня
Кугу Йырсе
Географий да пӱртӱс
Пӱя гоч вес могырышто Изи Йырсе ял верланен. Ял воктен, тумерыш кайме корнышто ял шӱгарла верланен. Пӱя гоч умбакырак ялысе тошто марий шӱгарла верланен.
Ял воктен кугу корем уло.Шна корем маналтеш. Тиде коремыште мӧрым погат. Кечывалвелне олык-влак верланеныт. Нуным Балабой маныт. Тушто эше ик изи корем уло. Тиде коремыште иктаж-мыняр памаш лектеш.
Инфраструктур
Ялыште тӱҥалтыш школ, эмлыме пункт, йоча сад да ялысе клуб уло. Тошто клуб пу гычын ышталтын ыле, 2000 ийыште ялыште у кермыч клубым почмо. Тугат ялыште кок кевыт уло: ик кугыжаныш, весыже верысе.
Грак гыч Крешын Туловай марте асфальт корно кая, Крешын Туловай гыч ял марте кӱ корно, тугат ялыште тӱҥ уремлаште кӱым пыштыме. Новогорскийыш Крешын Туловай гыч кайман. Элнет марте мланде корно кая.
Уремла
Ялыште кум урем уло. Кажне уремын марий калык да официал руш лӱмжо уло:
Важ-влак
Категорий:Грак кундемысе илымверла Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Алексеев, Яков Алексеевич
Яков Элексейн (Яков Алексеевич Алексеев) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Вончыдӱр ял —, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Вончыдӱр ял) — марий серызе, кусарыше, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1957).
Илыш корныжо
Яков Алексеевич Алексеев(Элексейн) профессиональный писатель огыл, тудо школышто туныктымо паша кокла гыч гына возен шоген. Нылле ий утла педагогический пашам ыштымыжлан Я.А.Элексейн Паша Йошкар Тисте орден дене наградитлалтын.
Яков Элексейн 1893 ийыште теле тылзын 20-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Вончыдӱр ялысе кресаньык ешеш шочын.
Еш кугу – 17 еҥан, но лудын-возен моштышо иктат лийын огыл. Кучымо мландыште кинде шагал шочын,садлан илен лекташ пашам пелне,утларакшым чодыраште,смола заводышто,ышташ логалын. Яков Алексеевичат изинекак пашам ышташ тӱҥалын. «Кугыеҥ дене пырля мыйым иктаж пашам наҥгаеныт гын,мый ала-могай пиалан еҥлан чучынам»,- манеш тудо шке илышыж нерген возымаштыже.
Яков Алексеевичын ачаже 1903 ийыште посна лектеш, мланде эше иземеш,ешлан неле жап толеш. Садлан Яков Алексеевич школыш лу ий теммек иже кошташ тӱҥалеш. Аваже черлылан кӧра тудлан тӱрлӧ сурт сомылым ышташ логалеш да чӱчкыдын школыш мийде кодеш…
1908 ийыште, тӱҥалтыш школым тунем пытарымек, Яков Алексеевич Аринский двухклассный училищыште тунемаш тӱҥалеш. Тиде школым 1910 ийыште тунем лектеш да Роҥгысо второклассный учительский школыш пура. Тушто кум ий тунеммек, тудлан лудаш да возаш туныктымо школышто ышташ правам пуат.
Арин ден Роҥгышто тунеммыж годым Яков Алексеевич моло тунемше дене пырля школ пеленсе пакчаште, кем ургымо да переплетный мастерскойышто кенеж еда пашам ышта. Пушкин ден Гогольым, Некрасов ден моло руш классикым шуко лудеш.
Марий интеллигенций революций деч ончыч руш классический литературын традицийже почеш идейно да духовно кушкеш. Вет руш литература эрыкым йӧратыше литература лийын. Шемер марий кокла гыч лекше тунемше-влакын шӱм-чон шижмышт,ушакылышт руш литературын влиянийже дене почылтын. Тидын нерген ме моло статьяштат ойлышна,тыште адак ик гана ушештарена гынат, уто ок лий. 1913 ийыште Яков Алексеевичым Кучков ялыш туныктащ колтат (кызыт Татарский АССР, Кукморский район). Кеҥеж жапыште самырык туныктышо шочмо ялыштыже ачаж дене ила, нужналыкым сеҥаш тӧчен,кресаньык пашам ышта.
Первый империалист сар тӱҥалмек, Яков Алексеевич фронтла гыч толшо тӱрлӧ уверанарым калыклан лудеш, умылтара.1916 ий 1 январьыште шкенжымат салтакыш налыт. Сар жапыште Яков Алексеевич пулемётчик лийын кредалеш. 1917 ийысе первый революцийым пулемёт воктенак вашлиеш. Кугыжам сӱмырымӧ деч вара тудым Солдатский Комитетыш сайлат. Октябрь революций годым Яков Алексеевич Украиныште лийын.1918 ийыште тудым мӧҥгӧ колтат. Мӧнго толмек, Яков Алексеевич Морко велне Совет властьым пеҥгыдемдаш полша,ялысе уполномоченныйлан коштеш,Краснококшайский уездный Совет съездыште участвоватла. 1919 ийыште тудым Мушеран тӱҥалтыш школын вуйлатышыжлан шогалтат, тиддеч вара Яков Алексеевич эртак туныктышылан ышта, тунамак калык коклаште мер пашам виктара. Кугу Авамланде Сар жапыште Яков Алексеевич Ленинградский Военно-Воздушный Академийыште турло озанлык пашам ышта, «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.» да «За доблестный труд в Великой Отечественной войне » медаль-влак дене наградитлалтеш. Я.Элексейн кучык жап черле лиймек, 1965 ий 5 январьыште колен. Литературыш Я.Элексейн газет гоч толын. 1919 ийыште РКП(б) Казанский губком пропагандист-влаклан «Йошкар-кече» газет редакций пелен кум арняш курсым почын. Тиде курсышто Я.Элексейнат тунемын. Курс гыч портылмек, тудо ял илыш нерген турло заметкым марий газетлашке да журналлашке возаш тӱҥалын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Вокализ
Вокали́з (vocalis — йоҥгышо, мурышо) — мут деч посна йоҥйӱкла дене гына мурымо айдеме йӱк дене йоҥгалтарашлан музык пьесе. Тугак тиде термин дене мурымаш мастарлык могырым айдеме йӱкым вияҥдашлан келыштарыме упражнений-влакым лӱмдат. Вокализ 18-ше курым кыдалне шочын. Мут деч посна айдеме йӱк дене йоҥгалтарыме икымше произведений-влаклан Люлли ден Рамо композитор-влакын упражненийышт шотлалтыт. Воклиз техникыште возымо упражнений-влак туныктымаште 19-ше курым марте кумдан кучылталтыныт.
19-ше курымышто вокализ фортепиано аккомпанентан этюд-влаклан кӧра популярлыш савырна. Мутлан, ту жапыште Джузеппе Конконын вокализше-влак кумдан популярле лийыныт.
Эн палыме вокализ негызеш возымо произведений-влак: Рахманиновын «Вокализше», М. Равельын «Хабанерыже», Вилла-Лобосын «5№-ан Бразилийсе бахианыже», Р. Глиэрын Йӱк ден оркестрлык концертше.
Модмо автомат (азарт модмаш)
Мо́дмо автома́т — модмо пӧртыштӧ шогалтыме азарт модмаш-влаклан келыштарыме аппарат. Модшо-влак тудын дене оксам сеҥен налаш тыршат. Модмо пӧртын пашаеҥже-влак модмашышке огыт ушно.
Интернет-казино (казиношто виртуальный, онлайн-казиношто) — сайтым але посна программе, интернетыште тудо азартный модышышто модаш йӧным пуа.
Сайт интернет-казиношто тӱрлӧ модыш аярым керт: модыш автомат, рулетке, лотерейым, викторин, але вес банк да ӱстембал покер модыш. Онлайн гыч ик эн палыме-тӱняшке париматч казиношто шотлалтеш.
Интернет-казиношто доступен сита, браузерыште планшет але компьютер полшымо дене нунын кузе тыге лиеш сайтыш пурен, но регистрироватлымаш россий интернет-казиношто чареныт.
Автомат тӱрлык-влак
Тачысе кечын ятыр автоматым муаш лиеш
Механик слот
Российыште тыгай аппарат-влак 2005 ий марте шогеныт. Вара у тӧртыкым пуртымо. Тудын почеш модышлан автомат деч эн изи парыш 90 % деч шагалрак лийшаш огыл. Икымше механик автомат-влак рычаг дене пӧрдаш тӱҥалыныт. Варажым барабаным пӧрдыкташлан паҥгам шынденыт (рычаг тошто автоматым шарналтыме семын кодын).
Видеослот
Тачысе кечын электронике вияҥме дене модмо автомат-влакын тӱрлыкышт кугемеш гына. У автомат-влак ышталтыт. Барабан-влакат электрон дисплейышке кусненыт. Ынде экраныште тӧр шогалтыме вич диск коеш. Диск тогымышто тӱрлӧ сӱрет-влакым вераҥдыме. Барабан-влак пӧрдыт, шогалтмеке, ала могай сӱрет ваш-ваш келшен толыт гын, модшо сеҥен кертеш.
Видеопокер
Процессор блок, окса налме аппарат, видеомонитор гыч шога. Моло слот-автомат-влак деч программыж дене ойыртемалтеш. Электрон покер модмаш кызыт сенсор экран дене эрта.
Меҥге
Рушла нине автомат-влакым "столбики" манын лӱмдат. Тӱҥалтышыште: кӱртньӧ оксам автоматыш пыштет, экраныште шым цифре коеш. Вара цифре чотым вашталтылаш тӱҥалыныт, кум, вич цифран экран-влак лийыныт. Южгунам тыгай автомат кӧргыштӧ оператор шинчен. Тыгай автомат-влак урем, пазар, сатулымо рӱдер-влакыште шогеныт. Вара шуко тыгай автоматым киоскышко ачален савыреныт.
Кузе ышта
Модмо автомат-влак бизнесыште ик эн кугу парышым пуат. Системын администраторжо тӱҥалтышыштак программышке парышым лукмо процентым шында: мутлан модшылан 80 % окса пӧртылеш. Тиде процент 80-95 процент наре. Тӧртык почеш, 80 деч изирак проценым шындаш ок лий. Но 80 %-тан автомат дене модмо годым 100 теҥгем чыкымеке вигак 80 теҥгем вучыман огыл. Сеҥымаш тыланет огыл, а почешет толшо айдемылан логал кертеш. Але мӧҥгешла, тый дечет ончыч айдеме оксам шӱшкын, а тый ик оксам пыштенат да тыланет джек-пот логалын. Сеҥымаш ден сеҥалтмаш чокым лектеш. Кунам айдеме модмашым тӱҥалеш, экраныште пуйто -влак пӧрдыт. Кӱлеш радам дене тамга-влак шогалыт гын, айдеме сеҥа. Но экраныште койшо сӱрет - кумылым нӧлташлан гына. Чынжым, модмашым тӱҥалмеке модшо нимом вашталтен ок керт, кеч могай паҥгам умбакыже темдал - автомат ончылгочак шкаланже палемден - оксам пуаш але пуаш огыл. Айдемын кумылжым кучашлан гына экран кӱлеш. Пытартыш жапыште кино, мультфильм-влак гыч сӱрет-влакым кучылтыт, айдемым тидын дене автомат воктене шогыктынешт. Айдеме онча, "нунын дене пырля модам", - шона, а чынжым автоматын процессоржо икымше секундо гычак оксам пуымо шотышто шкаланже пашам палемда да экраныште цифр--влак дене модаш тӱҥалеш.
Тыгак ончо
Категорий:Модыш
Першуткин, Пётр Григорьевич
Пет Першут але П.Першут (Пётр Григорьевич Першуткин) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чыкма уезд, Пайскурык ял —, Германий) — курыкмарий серызе, почеламутчо, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо да творчествыже
Пет Першут 1909 ийын идым тылзын 20-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чыкма уезд Пайскурык ялысе кресаньык ешеш шочын. Тудлан сылнымутчо лияш П.Эмяш полшен: Першутым 1926—1929 ийлаште Сурский шымияш школышто, 1929—1932 ийлаште Чыкмасе педтехникумышто туныктен. Ондакше П.Эмяш Унчо школышто С.Чавайным, вара Н.Мухиным поэзий корныш луктын. Школышто возымыжым Першут «Мӱкш» рукописный журналеш вераҥден, педтехникумысо литкружокышто шуко моло cсерызе дене пырля кушкын. 1930 ийыште Марий кнага савыктышын курык марий филиалжым почмо да «У сем» журналым лукташ тӱҥалме. 1931 ийыште (3-шо №) журналыште тыге возымо: «Пет. Першутым шукын лыдыт. Тӹдӹн лыдышвлӓжӹ „У сем“ журналым сӹлнештӓрӓт». Педтехникум деч вара 1932—1936 ийлаште сылнымутчо совпартшколышто марий йылмым да сылнымутым туныктен, шуко гана чапкагаз да премий дене палемдалтын. Тиде ийлаште ятыр почеламутым возен: «Лыдышвлӓ» (1935) погыкым, «Йымыдымын мырыжы» поэмым луктын. Вес кугу поэмыже — «Незер гӹч уланыш» (1934): икымше ужашыште йорло Павылын йöсланен илымыжым сӱретлыме, кокымшо революций да граждан сар годсо илыш нерген. Поэмым тӱрлö ритм дене возымо, у рифма-влак сылнештарат. Тыге возаш тудо С.Чавайн да Н.Игнатьев деч тунемын. Икымше печатлыме почеламутшо — «Понгыжалт» («Кыралшы» газет, 1929 ий 29 Кылме). Тудо марий кресаньыкым у семын пашам ышташ да илаш ӱжеш. Моло поэт семын Першут ондак калык муро да такмак семын возен, почеламутшо-влакым «муро» манын: «У муро», «Моктымо муро», «У ӱдырамаш муро», «Куштымо сем». 1936 ийыште «Ленин корны» газетыште (12 Шыжа) поэт тыге каласен:
Тыге тудо «Иквӓреш пӱкш погаш» муро семеш «Иквӓреш клубышкы», «Ирӹ жерӓн шактӓ» семеш «Пöртӹш ашкед пырышымат» у «муро-влакым» возен. 1940—1941 ийлаште, МарНИИ-ште пашам ыштыме жапыште, шуко мурым, калыкмутым поген. Нуно институтын архивыштыже аралалтыт — «Кырык мары халык мырывлӓ» (2005) кугу кнагаш, «У сем» журналеш (1992) савыктеныт. 1937 ийыште кугу репрессий лийын, Першутымат вурсеныт — «буржуазный националист- влаклан» полшенат маныныт. Поэт öрдыжыш кораҥын утлен: музыкал техникумышто тунемше К.Беляев дене илен — «Кыткы сӱӓн» поэмым возен. 1939 ийыште эрык шукырак лийын — Першут «Пеледшӹ сӓндӓлӹк» альманахым редактироватлен, тушан (3-шо №) «Кутко сӱан» поэмыжым савыктен. 1940 ийыште тудым Серызе ушемыш пуртымо, тунам характеристикыште тыге возеныт: «Поэма в массах читателей имеет огромный успех». М.Казаков тыге каласен:
Эн сай почеламутшо-влакым Першут 1940 ийыште «Пеледмӓш» книгаш савыктен. Тыште Шочмо эл, йöратымаш нерген, сатир да политике лирикым, йоча-влаклан возымым савыктыме. Южо почеламутшым калык йöратен мурен: «Йöратыме ӱдыр», «Таҥжым ӱдыр ужата» да молат.
Негыз
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Камша кундем
Камша кундем (Менделеевск районы, Менделеевский район) — Суас Элыште ик кундем. Рӱдола: Камша.
*
Лхасе
Лхасе (, 拉薩) — ола Китайыште, Тибетын рӱдолаже.
Категорий:Лхасе
Самырыктукым Олимпий модмаш-влак
Самырыктукым Олимпий модмаш-влак (шагалже годым Самырыктукым Олимпий модыш-влак)
Теле Самырыктукым Олимпий модмаш-влак
Категорий:Олимпий модмаш-влак
266
266 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:266Категорий:III курым
1351
1351 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1351Категорий:XIV курым
Пуду
Пуду (Pudu) – Кечывалвел Америкыште пӱчӧ-влак йамагат гыч изи шӧр пукшышо. Капше 60-90 см, нелытше 7-10 кг.
Лӱмжӧ мапуче pudú мут гыч лектын.
Тӱрлык-влак
Категорий:Пӱчӧ-влак
Фенно-Угриа
«Фенно-Угриа» тӧнӧж (MTÜ Fenno-Ugria Asutus) — эстон мер, 1927 ийыште шочын.
Сейшел-влак
Сейшел-влак (République des Seychelles, Republic of Seychelles, ) — эл Африкыште.
Рӱдола Викторий.
Сейшел-влак
Кушкыжмо
Кушкыжмо (вторник) — арнян кокымшо кечыже, шочмо да вӱргече коклаште.
Категорий:Арня
267
267 ий — III курымын ийже.
Костенко, Игорь Игоревич
Игорь Игоревич Костенко ( — ) — украин википедист, Евромайданын участникше. Украина Талешке (2014).
Лобез
Лобез (полякла Łobez) – ола Польшаште. Тудо Рега-эҥер воктене, Шчецин да Старгард-Шчециньски коклаште верлана. Илыше чот 10 000 (2015) наре.
Бурмистр
Курув
Вӱргече
Категорий:Арня
Ош Виче
Ош Виче эҥер (Белая, Ағиҙел, Агыйдел, Шур Атăл, Тӧдьы Кам) — Чолманын эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 1430 уштыш.
Категорий:Суас Элысе эҥерла Категорий:Пошкырт Элысе эҥерла
1352
1352 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1352Категорий:XIV курым
Пӱнчыдӱр (Провой кундем)
Пӱнчыдӱр (Пинчетур) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше высылке.
Выселке лӱм
Выселкын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «пӱнчӧ» + «тӱр» = «пӱнч(ы)(д)ӱр».
Эртымгорно
XX-шо курымын пелыштыже Кожласолан Шкетан изуремышкыже савырнен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Лисичанск
Лисичанск (Лисичанськ) — ола Украиныште Луганск велыште.
Категорий:Луганск велысе олала
1353
1353 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1353Категорий:XIV курым
Отар (Оршанке кундем)
Отар (Отары, починок Отары) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Шулко ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 300 еҥ (2004 ий), 259 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шулко сола деч 12 километр йӱдвел — эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
268
268 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:268Категорий:III курым
1354
1354 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1354Категорий:XIV курым
Цинний
Цинний (Zinnia) — Америкын Asteraceae кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Нӧрӧ (ола)
Нӧрӧ (, Галич) — ола Российыште, Кострома велыште. Нӧрӧ кундемын рӱдыжӧ.
Категорий:Кострома велысе олала
Ачым
Ачым (Аджим; Әҗем) – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Ачым ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 608 еҥ (2002 ий), 475 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Малмыж ола деч 34 километр (46 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Малмыж кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
Часамлаял
Часамлаял (Часовня) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 4 еҥ (2005 ий). , 14 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Калий ял деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Арык (Малмыж кундем)
Верланыме вер
Малмыж ола деч 34 километр (46 км — авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Малмыж кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
3 вӱдшор
3 вӱдшор (3 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 93-шо (кужемдыме ийлаште — 94-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 272 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 3 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 3 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 3 кечынже колышо-влак
Калык пале
Кириллын кечыже. Тиде кечын ожно терым вес теле марте йытыраен шогалтеныт. Черланыше-влаклан шокшо шÿч, але йöрышö тулшол дене «грелке» манметым ыштеныт – тыге черланыше айдеме вашке паремеш манын ÿшаненыт.
Категорий:3 вӱдшор
Кугарня
Кугарня (Арнягече) (пятница) — арнян визымше кечыже, изарня да шуматкече коклаште.
Категорий:Арня
269
269 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:269Категорий:III курым
1356
1356 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1356Категорий:XIV курым
Дохо
Дохо (الدوحة, Ад-Дохо) — ола, Катарын рӱдолаже.
Категорий:Дохо
1934
Кӧ колен
Категорий:1934
Мурованые Куриловцы
Мурованые Куриловцы (Муровані Курилівці) — Украиныште Винница велыште Могилёв-Подольский кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 555 еҥ (2021 ий).
Категорий:Винница велысе ола сынан посёлкыла
Арык (ыҥ-влак)
Арык мут ончыктен кертеш:
Казанцев, Иван Иванович
Ялмарий Йыван (Иван Иванович Казанцев) (, РСФСР, Вӱрзым уезд, Коклаял ял —, Йошкар-Ола) — марий серызе, журналист, драматург, туныктышо, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Гончар, Олесь Терентьевич
Кылвер-влак
Категорий:Украин серызе-влак
Казанцев, Иван Иванович
Илыш корныжо
Ялмарий Йыван 1920 ийын идым тылзын 25-ше кечынже РСФСР Вӱрзым уезд Коклаял ялыште кресаньык ешеш шочын.
1357
1357 ий — XIV курымын ийже.
Казанцев, Иван Иванович
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:Марий журналист-влак
1357
Кӧ колен
Категорий:1357Категорий:XIV курым
Чирпамаш
Верланыме вер
Руш Шой сола деч 8 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1973 ийыште Чирпамаш ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Листьев, Владислав Николаевич
Владислав Николаевич Листьев (Владислав Николаевич Листьев) (, Моско, Россий —, Моско, Россий) руш вӱдышӧ телевизий-модыш Поле Чудес.
Изарня
Изарня (четверг) — арнян нылымше кечыже, вӱргече да кугарня коклаште. Изарня марий йула дене кылдалтын, мутлан, Семык пайрем арняште, изарнян тӱвыт кечым палемденыт. Кече лекмеш мончаш пуреныт. Но тиде кечын мончаш пурымо йӱлаже шке шотан лийын. Тидын годым кум вер гыч вӱдым налыныт: эҥер, памаш да таве гыч. Коҥгашкат шолыштмо пу дене олтеныт. Эсогыл кырыме выньыкшымат тӱрлӧ пушеҥге гыч воштырым налыныт. Выньык дене кырымышт годым тыге ойленыт «Нылле ик тӱрлӧ воштыран выньык дене шымлу шым тӱрлӧ осалым, шӱкшакым, лавырам поктен колтем». А эше тӱвыт кече эрдене самырык-влак «сӱмыраш» лектыныт. Аньык варам нумал каеныт, капкам пу сорым дене чаракленыт, монча тӱньыкым петыреныт, да моло семынат орадыланеныт.
Категорий:Арня
Судаково
Судаково (Судаково) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
270
270 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:270Категорий:III курым
Нӧрӧ кундем
Нӧрӧ кундем (Галичский район) — кундем Кострома велыште, Россий. Рӱдӧ — Нӧрӧ ола.
*
Ужгород
Ужгород (Ужгород, Ужгород, Ужгород) — ола Украиныште, Закарпатье велын рӱдолаже.
Тыгеак ончо
Категорий:Ужгород
Юл
Юл эҥер (Йыл, Волга, Иҙел, Рава, Идел, Атӑл, Рав, Вльга, Едiл) — Европышто эн кужу эҥер. Эҥерын кужытшо — 3530 километр.
Вӱдаралымверла
Категорий:Юл
Харьков (аэропорт)
Харьков (Міжнародний аеропорт «Харків») — аэропорт Харьковыште, Украина.
Рушарня
Рушарня (воскресенье) — арнян шымше кечыже, шуматкече да шочмо коклаште.
Категорий:Арня
Шуматкече
Шуматкече (суббота) — арнян кудымшо кечыже, кугарня да рушарня коклаште.
1358
1358 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1358Категорий:XIV курым
1359
1359 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1359Категорий:XIV курым
Марий Кугунур
Марий Кугунур (Мари-Кугунур) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шӱдымарий ял деч 6,5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Марий Кугунур ял Руш Кугунур сола деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
271
Кӧ колен
Категорий:271Категорий:III курым
Селин, Александр Васильевич
Александр Селин (Александр Васильевич Селёдкин) (, Марий АССР, Юлсер кундем, Пӧртанур ял —, Йошкар- Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1981), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1996).
Илыш корныжо
Александр Селин 1937 ийын вӱдшор тылзын 23-шо кечынже Марий АССР, Юлсер кундем, Пӧртанур ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Шорыкйол (ыҥ-влак)
Шорыкйол мут ончыктен кертеш:
Горинов, Андрей Иосифович
Андрей Горинов (Андрей Иосифович Горинов) (, РСФСР, Марий АССР, Кужэҥер кундем, Лажмучаш ял —, Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, драматург, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.
Илыш корныжо
Андрей Горинов 1940 ийын идым тылзын 20-шо кечынже Марий АССР Кужэҥер кундем Лажмучаш ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий драматург-влак
1360
1360 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1360Категорий:XIV курым
Борисполь (аэропорт)
Палемдымаш
Категорий:Транспорт Киевыште
272
272 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:272Категорий:III курым
1935
Кӧ колен
Категорий:1935
Акшымсола
Важ-влак
Категорий:Йошкар-Ола оласе йырвелысе илымверла
1361
1361 ий — XIV курымын ийже.
Руш (ыҥ-влак)
Марий-влак руш-влак дене ик кугыжанышыште илат, сандене шанче, эртымгорно, тӱвыра гыч шуко терминыште «Руш» мут пелен «Русский» мутым кучылташ логалеш:
1361
Кӧ колен
Категорий:1361Категорий:XIV курым
Руш (ыҥ-влак)
Русский — Тукымлӱм (фамилий)
Днепропетровск вел
Днепропетровск вел (Дніпропетровська область) — Украинын ужашыже.
Запорожье вел, Донецк вел, Полтава вел, Харьков вел, Николаев вел, Кировоград вел да Херсон вел дене йыгыре улеш.
Важ-влак
*
Шондан
Шондан але Туалет' (Toilettes) — тӱгӧ лекме вер.
Той
Той — вӱргене цинк але ошвулно дене сплав.
Категорий:Сплав-влак
Ӱлыл Праздничата
Ӱлыл Праздничата (Нижние Праздничата, починок Праздничный) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шулко сола деч 2 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1934 ийыште Ӱлыл Праздничата ял Кӱшыл Праздничата, Заречные Праздничата ялла дене пырля ик пырляштарыме Праздничата ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Черноголовко
Категорий:Моско велысе олала
1362
1362 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1362Категорий:XIV курым
273
273 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:273Категорий:III курым
Тойметсола
Тойметсола (Тойметсола) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 112 еҥ (2004 ий), 87 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Канторъял ял деч 1 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
1363
1363 ий — XIV курымын ийже.
1936
Кӧ колен
Категорий:1936
1363
Кӧ колен
Категорий:1363Категорий:XIV курым
Ханты-Мансийск
Ханты-Мансийск — ола Ханты-Манси автоном йырвел — Юграын рӱдӧ олажлан шотлалтеш.
Категорий:Ханты-Мансийск
Васлисола
Васлисола мут ончыктен кертеш:
3 идым
3 идым (3 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 246-шо (кужемдыме ийлаште — 247-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 119 кече кодеш.
Лӱмгече
Александр, Павел, Фаддей – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 3 кечысе событий-влак
Тулшукш
Тулшукш (Lampyridae) — янлык.
Категорий:Шыҥа-копшаҥге-влак
3 идым
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 3 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 3 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:3 идым
Ленин, Владимир Ильич
Ле́нин Влади́мир Ильи́ч (чын тукымлӱмжӧ Улья́нов;, Сембер — , Моско велысе Горки кудывечыште) - российысе да советысе политик да кугыжаныш пашаеҥ, революционер, большевик партийым чоҥышо, 1917 ийысе Шыжа революцийым эртарыше да вуйлатыше-влак кокла гыч, РСФСР Калык Комиссар Каҥашын (виктемын) вуйлатышыже.
Категорий:Тиштер почеш палыме еҥ-влак
Якимсола
Важ-влак
Категорий:Йошкар-Ола оласе йырвелысе илымверла
Лужков, Юрий Михайлович
Юрий Михайлович Лужков (, Моско, Россий) — Москон ондаксе олавуйжо.
Категорий:Руш политик-влак
Сталин, Иосиф Виссарионович
Сталин, Иосиф Виссарионович (, Гори —, Моско).
1364
Кӧ колен
Категорий:1364Категорий:XIV курым
274
274 ий — III курымын ийже.
Ташнур
Ташнур (Тамнур-Тамленур, Тавенур, Тошнур) (Ташнур) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Лушмара ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 298 еҥ (1999 ий), 291 еҥ (2010 ий).
274
Кӧ колен
Категорий:274Категорий:III курым
Ташнур
Верланыме вер
Кожласола деч 5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Пӧртанур (Поранча кундем)
Пӧртанур (Портянур) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше ял. Пӧртанур ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1067 еҥ (2003 ий), 819 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Поранча посёлко деч 8 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
1366
1366 ий — XIV курымын ийже.
Шкло (ола сынан посёлко)
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
276
276 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:276Категорий:III курым
Камша
Камша (Менделеевск, Менделеевск) — Российыште Суас Элын Камша кундемыштыже верланыше ола. Камша кундемын рӱдерже. Калыкчот: 22103 еҥ (2012 ий), 22183 еҥ (2016 ий).
Верланыме вер
Озаҥ ола деч 230 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе олала Категорий:Суас Элысе кундем рӱдерла Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Камша кундемысе илымверла Категорий:Камша
Сембер
Сембер (Ульяновск) — ола Российыште, Сембер велын рӱдыжӧ.
Руш
Руш калык, руш-влак (ру́сские) — эрвел славян калык; ик йылме, культур, эртымгорно дене кылдалтше калык. Эн шукынжо Российыште илат. Тыгак, Украина, Беларусь, Казахстан, Узбекистан, Латвий, Кыргызстан, Эстоний, Литва, Молдово, Приднестровье, Туркменистаныште руш-влак шукын илат. 2002 ийлан руш калыкын тӱнямбал чотшо 130 миллион еҥ, Российыште 116 миллион еҥ (Россий калык чот деч 79,8 %). Руш-влак эн шукынжо танле тын йӱла почеш илат. Руш йылме дене мутланат.
Сембер
Категорий:Сембер
Руш
Калыкчот
Руш-влакын чот вашталтмышт:
* Цифрым пеҥгыдын каласаш ок лий.
** Российыште гына.
Совет Ушемын ондаксе эллаштыже
Российыште руш калыкын чотшо 79,8 % (2002 ийлан). Йот элла гыч руш-влак эн шукын Приднестровьеште илат - тиде элын калык чот дечыж руш-влак 30,4 % айлат. Умбакыже, ондак Совет Ушемыш пурышо эл-влакыште:
Тыгак ончо
Категорий:Руш Категорий:Калык-влак Российыште Категорий:Калык-влак Украиныште Категорий:Калык-влак Казахстаныште Категорий:Калык-влак Латвийыште Категорий:Калык-влак Эстонийыште
Андропов, Юрий Владимирович
Андропов, Юрий Владимирович (, — ) - ССРУн генсекше.
Руан
Руан (Rouen, Rouen) — ола Францийыште. Кӱшыл Нормандий регионын рӱдолаже.
Категорий:Руан
Чорай
Чорай (Сурай) (Чураево) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Чорай ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 971 еҥ (2002 ий), 973 еҥ (2009 ий) , 984 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мишкан сола деч 34 километр (44 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Мишкан кундемысе илымверла
Пыжанъю кундем
Пыжанъю кундем (Пижанский район) - административ кундем Киров велыште, Российыште. Рӱдыжӧ Пыжанъю. Калыкчот 12,3 тӱж. еҥ наре.
Географий
*
Памашсола (Шернур кундем)
Памашсола (Дубники) – Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше ял. Памашсола ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 141 еҥ (2005 ий), 170 еҥ (2010 ий) , 156 еҥ (2011 ий).
Верланыме вер
Шернур ола сынан посёлко деч 4 километр йӱдвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «памаш» + «сола» = «памашсола». «Памашсола» – памаш воктене верланыше сола.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Шары чодыра участок
Эртымгорно
Шары чодыра участок илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
1367
1367 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1367Категорий:XIV курым
Онаеҥ
Пашаже
Карт кугыза-влаклан ӱссӧ-влак полшат. Вара ӱссӧ-влак гыч еҥ онаеҥат лийын кертеш. Карт-влакым Погын ойыра. Тӱҥ шотышто онаеҥлан илалшырак, шотан пӧръеҥым ойырат. Онаеҥ марий юмынйӱлам палышаш, писын да раш ойлен моштышаш, илышыже шотан лийшаш. Ожно онаеҥ шочшо-влаклан лӱм-влакым пуеден, сӱаныште сугыньым пуен, колышо-влакым пытартыш корныш ужатыме мутым ойлен.
Кылвер-влак
Категорий:Марий кумалтыш
Хрущёв, Никита Сергеевич
Хрущёв, Никита Сергеевич ( — ).
277
277 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:277Категорий:III курым
Чердынь
Чердынь (Чердынь, Чердын, Чердін — аҥ игеҥер ола гыч) — ола Российыште, Пермь мландыште.
Кӱшыл Праздничата
Кӱшыл Праздничата (Верхние Праздничата) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
1934 ийыште Кӱшыл Праздничата ял Ӱлыл Праздничата, Заречные Праздничата ялла дене пырля ик пырляштарыме Праздничата ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Старый Самбор
Старый Самбор (Старий Самбір) — Украиныште Львов велыште Самбор кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 6 531 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе олала
Тӧрза
Тӧрза — пырдыжте рож, керек-могай темымаш дене. Чӱчкыдын тӧрзам янда дене темат. Тӧрза гыч пӧлемыш кече волгыдо пура. Тыгак эше тӧрза улметлан кӧра пӧлекым южаҥдаш лиеш. Тӧрза — пӧлек гыч эн тӱҥ улеш, мо шокшым лукта.
Тӱҥ ужаш ешартыш окнам деке, нуным чоҥымо (годым otvorivih), кӱртньӧ да ышташ кӱлын, кушто шӱкалтыш шӧргам да механизм-влакым. Окна ешартыш ужашыже лийын кертеш: кӧргӧ да тӱжвал жалюзи, петыртыш (жалюзи), senila, йоча замок и т. д.
Кошанур
Кошанур (Кошанур) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Тӧрза
Характеристика ден конструкций-влак
Окна конструкций деч аралыме помещений вӱдыжгыш, пурак, лӱшкен, тыгак моло фактор-влак а критике. Гыч материал гыч нуно окна конструкцийым ыштыше, сай характеристикым шотышто теплоизоляционный тӱрлӧ свойствым, шумоизоляция, рӱдаҥше, атмосфер да пеҥгыдылыкым экологичностьышт шижтарен.
Кошанур
Верланыме вер
Нуръял ял деч 5 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Тӧрза
Характеристика ден конструкций-влак
Кызытсе шукыкыдежан ойчоҥыш окна шукырак улыт, тыгай ужаш гыч шога:
Важ-влак
Категорий:Чыла
Кошанур
Эртымгорно
1961-ан ийыште Кошанур ял Морко ола сынан посёлко деке ушалтын. Кызыт Чавайн ден Первомайский уремлаже лиеш.
Умурбаева, Татьяна Витальевна
Илыш корныжо
Татьяна Умурбаева 1974 ийын 26 августышто Пошкырт Элысе Илиш кундемын Алач ялыште шочын. Верысе школышто кандаш классым тунем пытарен. Вара Октябрьский оласе музыкальный училищын хорово-дирижерский отделенийыштыже тунемын. Училище деч вара шкеныштын ялысе школышто пений предмет дене туныктышылан ыштен. Тыгодымак самодеятельностьышто чÿчкыдын выступатлен.
Пошкырт Элыште илымыжлан кӧра концертлаште утларакшым татарла мурашыже логалын. Икана Станислав Шакировын мурыжо-влакым возымо кассетым колыштынат, тунамак Марий Элышке толаш кумылаҥын. Изиш лиймеке, шонымыжым шукташ амал лектын. Йошкар-Олаште «Ший памаш» (1995 ий) республиканский конкурс лийшашым колын.
Школышто икмыняр кечылан отпускым налынат, Йошкар-Олашке толын. Тыште тудо тунамак вес йогыныш логалын. Марий филармоний пелен «Мари» ансамбльым вуйлатыше Валерий Кульшетов тудым пашаш налаш йодмашым возыктен. Тыге Пошкырт кундем гыч конкурсышто участвоватлаш шонен толшо самырык мурызо у коллективыш логалеш. Тушто трио дене мурымашке ушна, шкетынат мура. Южо мурыжым Марий телевиденийланат возымо. Нунын коклаште — В. Кульшетовын «Сÿремда курык», В. Захаровын «Шÿм» да В. Регеж-Гороховын «Суомиш серыш» почеламутшылан шке возымо мурыжо. Семым келыштарыме пашам икымше гана ыштен гынат, уда лийын огыл. Шкемын возымо муремже лу наре уло, манеш.
Кылвер-влак
Категорий:Марий мурызо-влак
Бхуми
Бхуми, Бхудэви але Бхуми-Дэви - Индуизм тыныште Мланде Авайын символжо Лакшми аватарже уло. Бхуми Дэви Вишну аватарын Варахан ватыже. Бхуми Праджапатиын ӱдырже. Категорий:Тын
У Тумер
У Тумер (Шемъер) (У Тумер) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Сотнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 71 еҥ (2002 ий), 46 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Сотнур сола деч 6 километр (авто дене — 9 км) йӱдвел-касвел могырно ямле верыште шым ер коклаште верланен.
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене яллан лӱмым ушымо кок марий мут пуэн: «у» + «тумер» = «у_тумер». «У Тумер» — тумер воктен верланыше у ял.
Эртымгорно
МАССР-ын Верховный Советын Президиумжын Указше дене 1960 ийыште сӱрем тылзын 30-шо кечынже Челюскино ден Тумер ялла ик илыме верыш ушненыт. Пырляштарыме яллан «У Тумер» лӱмым пуэныт.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
1937
Кӧ колен
Категорий:1937
Попова, Эльвира Геннадьевна
Ӱмыргорно
Шернур кундем Шудымарий ялыште шочын. 10 класс деч вара (1996 ий) Йошкар-Олаш Тӱвыра да сымыктыш колледжыш эстрада пӧлкаш шинчымашым погаш толын.
Теологий
Категорий:Теологий Категорий:Юмо
Попова, Эльвира Геннадьевна
Ӱмыргорно
1998 ийыште "Ший памаш" конкурсын, 1999 ийыште "Эстрадный вернисаж" конкурсын лауреатше лийын. 2000 ийыште Моско олаште "Дельфийские игры-2000" конкурсыш ушнен.
2000-ше ийыште Я.Эшпай лӱмеш Кугыжаныш Марий филармонийын солисткыже лийын. 2006 ийыште Олык Ипай лӱмеш премийын лауреатше лӱмым сулен.
Икымше кугу сольный концертым 2007 ийыште Йошкар-Олаште рӱдӧ площадьыште мурен.
Еш
Валерия ӱдырым кушта.
Муро-влак
Категорий:Марий мурызо-влак
3 кылме
3 кылме (3 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 307-ше (кужемдыме ийлаште — 308-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 58 кече кодеш.