Юлсер_кундемысе_Пӧтъял_ялын_йӱлаже_да_мурыжо-влак
Кугече пайрем йÿла
Идалык жапыште марийынат да ятыр моло калыкынат, эн кугу пайремжылан ий еда коштын толшо (эреак шошым апрель тылзыште) Кугече пайрем шотлалтеш. Кугече пайрем дене ятыр моло пайрем-влак кылдалт шогат. Кугече пайремым рушла веражат, марий веражат, чимарийжат улденыт. Пайремлан ямдылалтмаш да пайрем эртаралтмаш кажне веран тÿрлö лийын. Ожныракшым, мемнан Петъял кундемыштына, Кугече кечын эрден-эрак пошкудо-влак мончаш пураш толыныт. Нунылан посна вÿдым шындыман улмаш. Тиде кечын икымше гана вочшо ош лум гай яндар вургемым чиеныт. Эр гычак суртышто тÿрлö чес ямдылалтеш. Ӱстел ÿмбаке кочкыш-йÿышым погат. Юмо деч пиалым, тазалыкым йодыт, тошто марийым кычкырат, колышо лишыл еҥым, родым шарналтат, шужо маныт. Ялыште родо, лишыл пошкудо-влак ваш-ваш унала коштыт. Кугече пайремым эртарен колтымо деч ончыч, Кичке пайремым ыштеныт. Кичкым юмоҥа шеҥгелне арален киктеныт, нине кичке воштыр-влак ю виян лийыныт. Кичке воштыр дене вольыкым кÿтушкö поктен луктын коштыныт. Кугече пайремым кушкыжмо кече гыч пайремлаш тÿҥалыныт. Чыла ялысе калык юмылан кумалын; тиде кечынак имне вуйым шотленыт, а вуй коҥгыражым капка ÿмбак шынденыт, шуен огытыл. Вÿргече кечын колышо-влак родо-тукымышт деке коштыт, манын ойлат калыкыште ожнысекак. Пайремлан кушкыжмо гычак ямдылалташ тÿҥалыныт. "Вÿран " вӱргече. Тиде кечын, шоҥгыеҥын ойжо почеш, воштырым кидыш йöршын налаш ок йöрö. Уке гын, кишке чÿнгалеш маныныт. Тыгак шондыкым почаш ок лий-кугу мардеж пöртӱмбалетым налын кая, иктаж-кö дек каяш-толаш ок йöрö. Иктаж еҥ кечывал деч ончыч суртышкет толын кая гын, почешыдак шÿчым кудалтыман улмаш.Тиде кечын ондакрак, эррак кынелаш тыршеныт, лӱмегожлан чодыраш каяш тарваненыт. Тиде кушкылым пöрт мучко йÿлалтен коштыныт, эсогыл сарай, вÿта мучкат савырненыт. Йоча-влакым эрденак шÿдырыктеныт, кöршöкым, кÿварÿмбак кышкыдтыныт. Тыге ыштен, пуйто вараш чывым нумалаш ок тÿнал. Изарня-сорта кече, тоштыен-влакым сийлымаш. Ты кечын кажне колышылан, сортам шынденыт. Кум сортам йÿлалтеныт: колышылан, Христослан да Мланде Авалан. Изарнян тыгакак шинчалым йÿлалтеныт да тудым араленыт. Кугарня — "Кугу Кугарня". Тиде кечын чыла калык пашам ок ыште, кана. Шуматкече — "Аяр кон кече". Шуматкечын да рушарнян пыл кокла гыч юмо вола маныт. Йÿдым лÿйкалымаш лийын. Родо-тукым-влак дек унала коштыныт. Кугече кечын мужыр дене куштыман улмаш, а шке пелашым вальсыш ӱжын огытыл. Пайрем кечын тыгай такмак-влакым муралтен колтеныт: "Куэ лӱҥга, куэ лӱҥга Куэ лӱҥга гын, ямле. Шочшем-влак, мемнан дене Теат лийда гын ямле. Айдыза муралтен колтена, Нöлталтше кумылна. Нöлталтше кумылна, Пырля эрта ÿмырна. Тошкалтыш йымал ола комбыжо Кок муным мунчале, Тудо кок мунышто ик муныжым, Пыштен улыт кинде перкелан, Весыжым пелештеныт кинде перкелан. Меже кӱшкӧ шумеш лӱҥгалтена, Родо шочшыланна поян шурнан лияшлан." Кугече кечын лÿҥгалтыште кашта гоч кÿшкö нöлталт лÿҥгалтет гын, озымет сайын лектеш, кынетат кужу лиеш, маныт калыкыште. Кызыт Петъял кундемыште Кугече пайремым чыла гаяк христиан вераш ушнымылан кöра, вес семынрак пайремлат гынат, шуко йÿлаже аралалт кодын. А Кугече пайремже христиан-влакын Кугечышт деч вич кече ончыч палемдалтеш. Христиан верам кучышо-влак Кугече пайремым тыге эртарен колтат. Кугече кече вашеш черкыште пелйÿдым служба тÿҥалын, волгалт шумеке пытен. Тиде йÿдым шуко еҥже омо деч посна эртара, пайремлан ямдылалтеш. Кугече шушаш йÿдым урем дене эртет гын, кажне суртышто тулым ужат. Кугече пайремлан пешыже огыт ямдылалт гынат, кажне еш тулым чӱктен мала. Калыкын ойлымо почеш, волгалтше пӧртыш Иисус Христос пурен лектеш, кажныжым благословитлен кода. Эрдене эрак кажне суртышто ямдылыме чесым ÿстембаке погат, юмончылан сортам чÿктат, йолÿмбалне шогышыла, череке молитва-влакым каласен, лызе воштыр пижыктыме юмылук ваштареш кумалыт. Вара ÿстел йыр шинчыт. Ешыште кугыракше "Христос воскрес!" манын, кажнылан чевер муным кучыкта. Муным кучышо "Воистину воскрес", манын вашешта. Ончычак чевер муным, вара моло чесым кочкыт, пÿрам йÿыт. Кечывал деч вара кресава-кресача-влак шке кресÿдыр-кресэрге дек пöлекым наҥгаят. Утларакшым пöлек шотеш у вургемым пуат. Вет ожнысо йÿла гычак пайрем кечын у але яндар вургемым чийымаш аралалт кодын. Тыге калык Кугече кечын ваш-ваш я кресÿдыр-кресэрге, я пошкудо, родо-тукым-влакышт дек коштыт. Кажныже пӧртыш пурен шогалмек, "Христос воскрес" манеш, суртоза ден озавате "Воистину воскрес" манын ойленыт. Пайрем калык мурым мура, кушта, лÿҥгалтыш дене лÿҥгалта. Икманаш, Кугечым веселан вашлийыныт. Шочмын, Кугече эрлашыжым, пайрем Ташлама йÿмаш дене мучашлалтеш. Тылеч посна мемнан кундемысе марий-влак Кугече кече деч вара эше ик арня пайрем куаным кучат да ты жапым Изи Кугече маныт.