cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Виноградовка
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Константинова, Валентина Васильевна
Валентина Васильевна Константинова (1963 ий, 21 теле тылзе, Марий АССР, Морко кундем) – марий шанчызе, педагогике шанче кандидат, доцент.
Илыш корныжо
Константинова Валентина Васильевна 1963 ийыште шочын.
1986-1991ийлаште Оршанке районысо Марково кандашияш школышто кужемдыме кече группын воспитательже лийын, руш йылмым да литературым туныктен.
1991-1997 ийлаште Йошкар-Оласе 27-ше номеран школышто марий йылмым, калык историй да тӱвырам туныктен.
1997 ий гыч 2004 ий марте Марий туныктыш институтышто марий   кугыжаныш йылме методистлан, национально-региональный образований пӧлка вуйлатышылан ыштен.
1999-2003 ийлаште Москвасе Образованийын национальный проблемыже-влак институт пеленсе аспирантурын соискательже лийын. 2003 ий вӱдшор тылзыштыже «Коммуникативно-ориентированный подход к обучению устной речи учащихся 5-7 классов на уроках марийского языка» темылан кандидатлык диссертацийым Москваште арален. 2003 ий шыжа тылзын 17 кечыштыже тудлан «Туныктымо да воспитаний паша шотышто теорий да методике (шочмо йылме)» специальность дене педагогике шанче кандидат степеньым пуэныт.
2011 ийыште доцент ученый званийым налын.
2004 ий гыч Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш институт, варажым Марий кугыжаныш университетыште пашам ышта:
2005-2007 ийлаште - тӱналтыш класс факультетыште деканын воспитательный паша шотышто алмаштышыже;
2006 ий гыч 2007 ий пургыжын 26 кечыже марте - педагогике да тӱҥалтыш образований кафедрын вуйлатышыжын порысшым шуктен;
2007–2012 ийлаште - педагогике да тӱҥалтыш образований кафедрын вуйлатышыже;
2017 ий гыч совместитель семын Марий кугыжаныш университетын калыкле тӱвыра да тӱвыра кокласе кыл институтысо финн-угор да таҥастарыме йылме-влак кафедрын туныктышыжо, 2012-2018 ийлаште Марий образований институт пеленсе этнокультурный образований лабораторийын вуйлатышыже семын пашам ышта.
Кылвер
https://famous-scientists.ru/14853/
https://marsu.ru/university/personalities/personal/detail.php?ELEMENT_ID=18588
Ӱлыл Татарэҥер
Ӱлыл Татарэҥер (Нижний Татаренер) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Овалже ял деч 3 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «татар» + «эҥер» = «татарэҥер». «Ӱлыл Татарэҥер» — Кӱшыл Татарэҥер деч ӱлнырак лийын шогышо «Татарэҥер» воктене верланыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1966 ийыште Кӱшыл Татарэҥер ял дене пырля ик пырляштарыме Татарэҥер ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Марий Шой
Марий Шой (Мари-Шои) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Руш Шой ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 338 (2005 ий), 263 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Руш Шой сола деч 5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Ужар Олык-влак
Ужар Олык-влак (Зеленые Луга) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Эсенейсола
Верланыме вер
Пурсанур сола деч 4 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Ужар Олык-влак
Эртымгорно
1959 ийыште Ужар Олык-влак илем пытен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Кожлаэҥер
Кожлаэҥер (Кожланӓнгӹр, Кожланангер) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пызыкнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 105 еҥ (2001 ий), 78 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пызыкнур сола деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Черноморское (Одесса вел)
Черноморское (Чорноморське) — Украиныште Одесса велыште Одесса кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 7 020 еҥ (2021 ий).
Категорий:Одесса велысе ола сынан посёлкыла
Кугу почиҥга (У Роҥго кундем)
Кугу почиҥга (Прокопьево) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 88 еҥ (2004 ий), 80 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кужмарий сола деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Локачи (Волынь вел)
Локачи (Локачі) — Украиныште Волынь велыште Владимир кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 3 947 еҥ (2021 ий).
Категорий:Волынь велысе ола сынан посёлкыла
Сухоречье
Сухоречье (Сухоречье) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 38 еҥ (2002 ий), 16 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Лумарий ял деч 7 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Йӱледӱр (Кужэҥер кундем)
Верланыме вер
Кужэҥер ола сынан посёлко деч 25 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Карагӧл кундем
Карагӧл кундем (Каракулино ёрос, Каракулинский район) — Одо Элыште ик кундем. Рӱдола: Карагӧл.
Кылвер-влак
*
Нальмучаш
Нальмучаш (Нальмычаш; Нальмучаш) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верлыныше Кумъя ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 57 еҥ (2004 ий), 45 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Памъял ял деч 2 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Кугу Сӧреманэҥер
Кугу Сӧреманэҥер (Кого Сӧрмäнӓнгӹр, Большой Серманангер) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пызыкнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 165 еҥ (2001 ий), 150 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пызыкнур сола деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Кугу Кундыш (Килемар кундем)
Кугу Кундыш (Кого Кундыш, Большой Кундыш) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Килемар ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 32 еҥ (2004 ий), 45 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Килемар ола сынан посёлко деч 2 километр касвел могырно верланен.
Валга
Валга (Valga) — ола Эстонийыште. Калыкчот: 12 539 еҥ (2021 ий).
Категорий:Эстонийысе олала
Ямнурский чодырам аралыме пӧрт
Ямнурский чодырам аралыме пӧрт (Дом лесной охраны Ямнурский) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Весшӱргӧ ял деч 17 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1963 ийыште Ямнурский чодырам аралыме пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Антропоним
Антропоним (ἄνθρωπος — айдеме и ὄνομα — лӱм) — айдемын лӱмжӧ.
Ты тӱшкашке, айдемын могай лӱмжӧ лийын кертеш, чыла пура: личный лӱм, ача лӱм, фамилий, лӱмдылтыш, шонен лукмо лӱм, кличке, родо-тукым, урлык лӱм.
Кылвер-влак
Категорий:Ономастике
Захарьевка (Одесса вел)
Захарьевка (Захарівка) — Украиныште Одесса велыште Раздельная кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 237 еҥ (2021 ий).
Категорий:Одесса велысе ола сынан посёлкыла
Семёновка (Марий Тӱрек кундем)
Семёновка (Семёновка) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Хлебниково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 90 еҥ (2000 ий), 69 еҥ (2010 ий).
Йогорсола
Йогорсола (Егорсола) (Егоркино) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 104 еҥ (2004 ий), 75 еҥ (2010 ий).
Семёновка (Марий Тӱрек кундем)
Верланыме вер
Хлебниково сола деч 6 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Йогорсола
Верланыме вер
Кугу Шале ял деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Этноним
Этноним (έθνος — калык, племя да όνυμα — лӱм гыч) — род, племя, фратрий, тӱрлӧ этнографик тӱшка, калык, наций-влакын лӱмышт.
Семёновка (Марий Тӱрек кундем)
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Этноним
Кылвер-влак
Категорий:Ономастике
Высанер
Высанер (Высанер, Магазейная) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Микряк сола деч 2 километр тораште лийын шоген.
Эртыгорно
Латансола ял деке ушалтын. 1969 ийыште шотлымо данный-влакыште уже лийын огыл.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Бородино (Одесса вел)
Бородино (Бородіно) — Украиныште Одесса велыште Болград кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 509 еҥ (2021 ий).
Категорий:Одесса велысе ола сынан посёлкыла
Юшково
Юшково (Юшково) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пурсанур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 112 еҥ (2002 ий), 137 еҥ (2010 ий) , 144 еҥ (2013 ий).
Верланыме вер
Пурсанур сола деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Шыде Йыван (телесериал)
Шыде Йыван (Иван Грозный) — российысе эртымгорно 16-сериян телесериал.
Кожласола хутор
Кожласола хутор  (Рошня) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Роҥго ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 10 еҥ (2004 ий) 7 еҥ, (2010 ий)
Верланыме вер
Роҥго сола деч 1,5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Мороз
Мороз (Морозы) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Руш Шой ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 3 (2005 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Кукшылиде
Кукшылиде (Кукшылидӹ, Кукшылиды) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пызыкнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 87 еҥ (2001 ий), 71 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пызыкнур сола деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Тушнур (Чӱксола ял шотан илем)
Тушнур (Тушнур) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Чӱксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 269 еҥ (2002 ий), 252 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Чӱксола ял деч 4 километр йӱдвел могырно верланен.
Ял лӱм
Илемлан негызым пыштыше еҥын лӱмжӧ «Туш» лийын. Ялын лӱмжӧ ушымо кок мут гыч лектын: «Туш» + «нур» = «Тушнур».
Эртымгорно
Тушнур ял МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Купсола ден Кӱшыл Тушнур ялла пырляштарыме Тушнур ялыш савырненыт.
Таныгайсола
Таныгайсола (Танагаево) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 10 еҥ (2002 ий), 6 еҥ (2010 ий). .
Верланыме вер
Кремленки ял деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Шаганур (Косолап ял шотан илем)
Шаганур (Шаганур) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Канторъял
Канторъял (Осипсола) (Осипсола) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 217 еҥ (2004 ий), 177 еҥ (2010 ий).
Шаганур (Косолап ял шотан илем)
Верланыме вер
Косолап сола деч 6 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Канторъял
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 20 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Шаганур (Косолап ял шотан илем)
Эртымгорно
1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Шаганур ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Канторъял
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Шаганур (Косолап ял шотан илем)
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Тюри (Эстоний)
Тюри (Türi) — ола Эстонийыште. Калыкчот: 5 911 еҥ (2021 ий).
Категорий:Эстонийысе олала
Шыл
Шыл — янлык-влакын лу ӱмбалне пыжыкталтше поперечно-полосатый мускулатурыжо, шыл деке коя ден соединительный ткань пыжыкталтеш. Шылым тӱҥ шотышто кочкышым ямдылымашыште кучылтыт.
Нарва-Йыэсуу
Нарва-Йыэсуу (Narva-Jõesuu) — ола Эстонийыште. Калыкчот: 2 681 еҥ (2021 ий).
Категорий:Эстонийысе олала
Кугу Ломбенур
Кугу Ломбенур (Кого Ломбеныр, Большой Ломбенур) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Килемар ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 46 еҥ (2004 ий), 34 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Килемар ола сынан посёлко деч 7 километр йӱдвел могырно верланен.
У Карамас
У Карамас (Пареҥге хутор) (У Карамас) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште шорыкйол тылзын 25-ше кечынже У Карамас ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Пӱнчыдӱр (Кумъя ял шотан илем)
Пӱнчыдӱр (Пӹнжӹдӹр; Пинжедур) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верлыныше Кумъя ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 28 еҥ (2004 ий), 30 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Памъял ял деч 1,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Куш Кудаш
Куш Кудаш (Березняки) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Пурсанур сола деч 3 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште Куш Кудаш ял Кресола ял деке ушалтын.
Кӱшыл Тушнур
Кӱшыл Тушнур (Верхний Тушнур) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Куш Кудаш
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Кӱшыл Тушнур
Верланыме вер
Чӱксола деч 4 километр йӱдвелне лийын шоген.
Ял лӱм
Яллан негызым пыштыше еҥын лӱмжӧ «Туш» лийын. Ялын лӱмжӧ ушымо ушымо кок мут гыч лектын: «Туш» + «нур» = «Тушнур».
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Кӱшыл Тушнур ден Купсола ялла ик пырляштарыме Тушнур ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Ширяево (Одесса вел)
Ширяево (Ширяєве) — Украиныште Одесса велыште Березовка кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 6 537 еҥ (2021 ий).
Категорий:Одесса велысе ола сынан посёлкыла
Мокруш
Мокруш (Мокруша) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Руш Шой ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 2 (2005 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Руш Шой сола деч 9 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Поташкансер
Поташкансер (Поташкансир, Поташкино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Тӱр Шошмарий ял деч 0,5 километр тораште лийын шоген.
Эртыгорно
Тӱр Шошмарий ял деке ушалтын. 1980 ийыште шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Кӱшыл Пызыкнур
Кӱшыл Пызыкнур (Кӱшылъял, Кушылсола) (Кӱшӹл Пӹзӹкныр, Ненайдарово) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
Кызыт Кӱшыл Пызыкнур ял Пызыкнур солан ужашыже лийын шога.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Кесемлак
Кесемлак (Мушерань) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 66 еҥ (2004 ий), 41 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Канторъял ял деч 5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Сизнур
Сизнур (Сизнер) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Хлебниково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 128 еҥ (2000 ий), 99 еҥ (2010 ий).
Селиваново
Селиваново (Селиваново) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Сизнур
Верланыме вер
Хлебниково сола деч 5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Селиваново
Верланыме вер
Пурсанур сола деч 3 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Сизнур
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Селиваново
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977 ийыште Селиваново ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын. .
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Купсола (Чӱксола ял шотан илем)
Купсола (Средний Тушнур) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Чӱксола деч 4 километр йӱдвелне Лемде эҥерын шола серыштыже лийын шоген.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо ушымо кок марий мут гыч лектын: «куп» + «сола» = «купсола».
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Йыхви
Йыхви (Jõhvi) — ола Эстонийыште. Калыкчот: 10 482 еҥ (2021 ий).
Категорий:Эстонийысе олала
Танерсола
Верланыме вер
Какшанмучаш ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Овидиополь
Овидиополь (Овідіополь) — Украиныште Одесса велыште Одесса кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 11 722 еҥ (2021 ий).
43-шо километр илем
43-шо километр илем (Населенный пункт 43 км) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Зеленогорск посёлко деч 6 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1956 ийыште 43-шо километр илем пытен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Кугу Шудыгуж
Кугу Шудыгуж (Кого Шудыгуж, Большой Шудугуж) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Килемар ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 25 еҥ (2004 ий), 9 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Килемар ола сынан посёлко деч 41 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Шереҥге (Марий Тӱрек кундем)
Шереҥге (Сереньга) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Косолап сола деч 5 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1960 ийыште Шереҥге ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Яндарсер
Яндарсер (Яндарсир, Яндеркино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Пызыкнур сола деч 1 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
Кызыт Кӱшыл Пызыкнур ял Пызыкнур солан ужашыже лийын шога. 1956 ийыште шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Серпневое (Одесса вел)
Серпневое (Серпневе) — Украиныште Одесса велыште Болград кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 774 еҥ (2021 ий).
Категорий:Одесса велысе ола сынан посёлкыла
Алексеева, Елена Витальевна
Елена Витальевна Алексеева - педагогике шанче кандидат, доцент
Сельхозпочинка
Сельхозпочинка (Сельхозпочинкä; Сельхозпочинок) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верлыныше Кумъя ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 88 еҥ (2004 ий), 62 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Памъял ял деч 1,5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Рождественский
Рождественский (Рождественский) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Шишкэҥер
Шишкэҥер (Шишкинер) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Руш Шой ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 9 (2005 ий), 4 еҥ (2010 ий).
Цыкина, Юлия Юрьевна
Юлия Юрьевна Цыкина - историй шанче кандидат, доцент.
Рождественский
Верланыме вер
Пурсанур сола деч 4 километр эрвелне лийын шоген.
Выхма
Выхма (Võhma) — ола Эстонийыште. Калыкчот: 1 285 еҥ (2021 ий).
Рождественский
Эртымгорно
1930-ан ийла тӱҥалтыште Рождественский хутор пытен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Выхма
Категорий:Эстонийысе олала
Шишкэҥер
Верланыме вер
Руш Шой сола деч 6 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Кӱшыл Ядыкплак
Верланыме вер
Кузнеч ял деч 3 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Шишкэҥер
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Кӱшыл Ядыкплак
Эртымгорно
2001 ийыште ял пытен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Иманаев, Эдуард Аркадьевич
Эдуард Иманаев (Эдуард Аркадьевич Иманаев) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Кӱшыл Азъял ял) – марий журналист, мер пашаеҥ, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (2005), «Кугарня» газетын тӱҥ редакторжо (2015 ий шыжа тылзе гыч), «Марий калык конгресс» мер ушем вуйлатышын алмаштышыже (2018–2020), «Марий калык конгресс» мер ушемын вуйлатышыже (2020 ий шорыкйол тылзе гыч).
Илыш корныжо
Эдуард Иманаев 1977 ийын шыжа тылзын 31-ше кечынже Марий АССР Юлсер кундем Кӱшыл Азъял ялеш шочын. 2000 ийыште Марий кугыжаныш университетым тунем пытарен. 1999 – 2015 ийлаште «Марий Эл» газет редакцийыште тыршен. Россий журналист ушемын еҥже (2005 ий). 2015 ий 1 шыжа тылзе гыч Марий Эл Республикыште самырык-влаклан лектын шогышо «Кугарня» газетын тӱҥ редакторжо. 2018 ий гыч «Марий калык конгресс» мер ушем вуйлатышын алмаштышыже. 2020 ий шорыкйол тылзе гыч «Марий калык конгресс» вуйлатыше.
Важ-влак
Категорий:Марий журналист-влак
Кортасэҥер
Кортасэҥер (Кортасенер) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 131 еҥ (2004 ий), 74 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Канторъял ял деч 8 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Нарва (эҥер)
Нарва эҥер (Narva; Нарва) — эҥер Европышто. Йогын кугытшо – 1020 километр.
Литератур
*
Кӱвервуй (Курыкмарий кундем)
Кӱвервуй (Кӹвервуй, Дворики) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Микряк ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1 еҥ (2014 ий).
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Ивановка (ола сынан посёлко, Березовка кундем)
Категорий:Одесса велысе ола сынан посёлкыла
Воронина, Елена Васильевна
Елена Васильевна Воронина (Лебедева) (1979, 29 Теле, Марий АССР, Оршанке район) – марий шанчызе, туныктышо, философий шанче доктор PhD.
Илыш корныжо
Елена Васильевна Воронина 1979 ий теле тылзын 29-ше кечынже Марий АССР Оршанке районышто шочын.
1995 ийыште Оршанке район Тошто Крешын кыдалаш школын индешымше классшым тунем пытарен.
Тумерсола (У Торъял кундем)
Тумерсола (Тишкино) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 36 еҥ (2002 ий), 28 еҥ (2010 ий). .
Воронина, Елена Васильевна
Илыш корныжо
1995– 2000 ийлаште Оршанке педагогике колледжыште тунемын, "Тÿҥалтыш класслаште туныктымаш" специальностьым налын.
2000-2003 ийлаште Марий кугыжаныш университетын дошкольный воспитаний факультетыштыже тунемын, "Дошкольная педагогика и психология" специальностьым налын.
2019 ийыште тиде университетыштак "Ихтионимы в марийском языке (историко-этимологический анализ" урал йылме-влак шотышто докторлык диссертацийым арален (шанче вуйлатышыже-влак: профессор А.Н. Куклин, доцент Тыну Сейлентхал).
2020 ий гыч «Финн-угор филологий» программе дене МарКУ-со  магистратурышто тунемеш.
Йошкар-Олаште ила.
47-ше километр илем
47-ше километр илем (Населенный пункт 47 км) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Зеленогорск посёлко деч 2 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1962 ийыште 47-ше километр илем пытен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Кужолык (Килемар ола шотан илем)
Кужолык (Кужолок) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Килемар ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 9 еҥ (2004 ий), 2 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Килемар ола сынан посёлко деч 25 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
2023
2023 (кок тӱжем коло кокымшо) ий — 365-кечаш ий, григориан кечышот почеш Рушарня гыч тӱҥалын.
Микишкансола
Микишкансола (Митишкä, Никишкино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пызыкнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 24 еҥ (2001 ий), 30 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пызыкнур сола деч 1 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Театр
Театр (Майоров-Шкетан театр мут олмеш кончер мутым кучылташ темлен) — драматический произведений-влакым сценыште ончыктымо искусство. Театр пашаште сылнымут, сем, куштымаш, мурымаш, сӱретлымаш да моло сымыктыш паша-влак ушалтыт. Тӱҥ пашам сценыште актёр шукта.
Кылвер-влак
Категорий:Сымыктыш
Шойдӱҥ
Шойдӱҥ (Шойдум) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Руш Шой ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 144 (2005 ий), 127 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Руш Шой сола деч 7 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Ерсола (Маскасола кундем)
Ерсола (Юж-Озерный) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пижма ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 49 еҥ (2002 ий), 31 еҥ (2010 ий) , 53 еҥ (2013 ий).
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Шӱдымарий (Марий Тӱрек кундем)
Шӱдымарий (Сюдумарь) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Косолап сола деч 3 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
1977 ийыште пургыж тылзын 2-шо кечынже Шӱдымарий шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Кугорнӱмбал Шале
Кугорнӱмбал Шале (Большой Кулеял) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 125 еҥ (2004 ий), 96 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Шале ял деч 7 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
21-ше квартал илем
21-ше квартал илем (Селение Квартал 21) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Кумъя сола деч 14 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
21-ше квартал илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Сукма
Сукма (Сукма) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Хлебниково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 248 еҥ (2000 ий), 226 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Кӱшыл Оръю
Верланыме вер
Кугу Лумарий ял деч 3 километр йӱдвел могырно Оръю эҥерын пурла серыштыже верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмым Оръю эҥер эҥер пуэн. «Кӱшыл Оръю» — моло «Оръю» ялла деч кӱшнырак лийын шогышо «Оръю» ял.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Эшпайродо
Эшпайродо (Тупино) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Тошто Торъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 30 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тошто Торъял сола деч 6 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Лапсола (Микряк ял шотан илем)
Верланыме вер
Микряк сола деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
48-ше километр илем
48-ше километр илем (Поселение 48 км) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Эртымгорно
1970-ан ийлаште 48-ше километр илем пытен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Зверево
Зверево (Зверево) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пижма ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 8 еҥ (2002 ий), 6 еҥ (2010 ий) , 5 еҥ (2013 ий).
Верланыме вер
Пижма ял деч 3,8 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Марий Килемар
Марий Килемар (Мары Кӹлемар, Мари-Килемары) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Килемар ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 14 еҥ (2004 ий), 15 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Килемар ола сынан посёлко деч 3 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Сарансола
Сарансола (Сарансола, Сараново) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пызыкнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 112 еҥ (2001 ий), 101 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пызыкнур сола деч 1 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Руш Шӱргыйымал
Руш Шӱргыйымал (Русский Шургумал) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1958 ийыште ӱярня тылзын 25-ше кечынже Кокла Шӱргыйымал ял дене пырля ик пырляштарыме Кугу Шӱргыйымал ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Клешнино
Клешнино (Клешнино) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Руш Шой сола деч 4 километр касвелне лийын шоген.
Кугу Маршан
Кугу Маршан (Большая Мушерань) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 186 еҥ (2004 ий), 139 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Канторъял ял деч 8 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Кӱшыл Чӱксола
Кӱшыл Чӱксола (Верхняя Чуксола) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
У Торъял ола сынан посёлко деч 2 километр эрвелне Лемде эҥерын шола серыштыже лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште Ӱлыл Чӱксола ял дене пырля ик пырляштарыме Чӱксола ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Арбучинский Сушилке илем
Арбучинский Сушилке илем (Селение Арбучинская Сушилка) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
49-ше километр посёлко
49-ше километр посёлко (Посёлок 49 км) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Зеленогорск посёлко деч 2 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1970-ан ийла мучаште 49-ше километр посёлко пытен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Турня
Турня (Турма) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1 еҥ (2002 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Кӱшнур
Кӱшнур мут ончыктен кертеш:
Турня
Верланыме вер
Шура ял деч 3 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Ӱлыл Чӱксола
Ӱлыл Чӱксола (Нижний Чуксола) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
У Торъял ола сынан посёлко деч 2 километр эрвелне Лемде эҥерын шола серыштыже лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште Кӱшыл Чӱксола ял дене пырля ик пырляштарыме Чӱксола ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Иванов, Виталий Алексеевич
Виталий Алексеевич Иванов (1956 кылме, 6, РСФСР, Марий АССР, Куженер кундем) – шанчызе, туныктышо, юридический шанче доктор, профессор, Марий Эл Республик МВД пеленсе мер советын членже.
Илыш корныжо
Иванов Виталий Алексеевич 1956 ий кылме тылзын 6-ше кечынже Марий АССР Куженер кундемыште шочын. 1974 ийыште Юледур кыдалаш школым тунем пытарен. 1979 ийыште Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтым тунем пытарен, историй, обществоведений да англичан йылме туныктышо квалификацийым налын. 1986 ийыште М.В. Ломоносов лӱмеш Москосо кугыжаныш университетын аспирантурыжым тунем пытарен. 1991-1992 ийлаште – М Горький лўмеш Мари политехник институтын доцентше. 1994–2001 ийлаште – Москосо почмо университетын Марий филиалжын проректоржо. 2001 ий гыч Марий кугыжаныш университетыште пашам ышта. Кужу жап университетын икымше проректоржо лийын, кызыт кугыжан да праван теорийже да историйже кафедрым вуйлата. Туныктымо предметше-влак: История и методология юридической науки; Сравнительное правоведение;  Теория государства и права;  Юридическая педагогика. Шанче темыже-влак: кугыжаныш да правон теорийже да историйже, российысе образований историйын проблемыже-влак.
Йывран
Йывран (Юж-Изыгачево) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пижма ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 42 еҥ (2002 ий), 36 еҥ (2010 ий) , 29 еҥ (2013 ий).
Иванов, Виталий Алексеевич
Негыз
Кто есть кто в Марий Эл: биограф. справочник / сост. В. А. Мочаев. Йошкар-Ола. Мар. биогр. центр Нац. корпорации "Ресурсы Марий Эл", 2002. 704 с.
Йывран
Верланыме вер
Пижма ял деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Кокла Марий Шой
Эртымгорно
1958 ийыште Кокла Марий Шой ял Ӱлыл Марий Шой да Кӱшыл Марий Шой ялла дене пырля ик пырляштарыме Марий Шой ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Вострики
Вострики (Вострики) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Вострики ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Порошковый
Порошковый (Порошковый) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Зеленогорск посёлко деч 15 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1973-ан ийыште Порошковый посёлко пытен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Свобода
Свобода (Свобода) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ӧрша сола деч 7 километр эрвелне лийын шоген.
Литератур
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Кугу Шӱргӧ
Кугу Шӱргӧ (Кугу Шурга) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 64 еҥ (2004 ий), 42 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Шале ял деч 11 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Суходоево
Суходоево (Суходоево, Филино) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Хлебниково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 3 еҥ (2000 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Хлебниково сола деч 8 километр кечывалвел могырно верланен.
Апрельский чодыра участок
Апрельский чодыра участок (Апрельский лесоучасток) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Суходоево
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Апрельский чодыра участок
Верланыме вер
Майский посёлко деч 4 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977 ийыште пургыж тылзын 17-ше кечынже Апрельский чодыра участок илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Садовский
Садовский (Садовская) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кугу Кодам ял деч 7 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Литератур
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Лапсола
Лапсола мут ончыктен кертеш:
Саткансола
Саткансола (Саткансола, Сауткино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пызыкнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 111 еҥ (2001 ий), 77 еҥ (2014 ий).
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Нежнур (Килемар ола шотан илем)
Нежнур (Нежныр, Нежнурский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Килемар ола шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 179 еҥ (2004 ий), 124 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Килемар ола сынан посёлко деч 34 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Онцидиум
Онцидиум (Oncidium) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Кӱшыл Чучо
Кӱшыл Чучо (Верхняя Чуча) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Чӱксола ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 27 еҥ (2002 ий), 33 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Тушнур (Масканур ял шотан илем)
Тушнур (Тушнурята) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 21 еҥ (2002 ий), 18 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Масканур ял деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Ойӧрӧ
Ойӧрӧ (южгунам ойоро маныт) (табу) — иктаж-мом ышташ але иктаж-могай ӱзгарым, мутым кучылташ чарымаш. Калыкын ой-поянлыкше семын шотлалтеш гынат, илышыште марий-влак кокла гыч шукын ойӧрӧлан ӱшанат.
Шочмо амал
Чыла тиде кугезынан чиӱшанымыж дене кылдалт шога. Тыгодымак весымат палемдаш кӱлеш: ойӧрӧ — марийын илыш да паша опытшо, мунло йӱлаже. Тудын тӱҥ – ен коклаште кылым саемдаш, сомыл шуктымаште шотым палымаш, юмым да тудын деке лишыл улшо моло юзо вийым жаплымаш.
Эрвел Марий коклаште ойӧрӧ, моло кундемла дене таҥастарымаште, утларак аралалт кодын. Чоҥалтме шот дене ойӧрӧ ойышто уто пӱтыркалымаш уке. Санденен тудо ушеш кодеш, ик тукым гыч весыш куснылеш. Коклаште мифысе, йомакысе вашлиялтыт. Мутлан, вӱдым памаш лап возын йӱаш ойӧрӧ — вуд ия куча, изи азам шкетшым кодаш ойӧрӧ — Ия шке икшвыж дене вашталта; шошым чара вереш возын кияш ойӧрӧ — мланде капетым йӱкшытктара.
Вӱд ия, мланде парий марийын кугезе фольклоржо гыч куснен гын, шатана, очыни, эрвел Марий ойӧрышкӧ варак пошкырт да суас фольклорла гыч пурен.
Ойӧрӧ-влакым умылен моштымаш
Ойӧрӧн умылтарымашыж почеш чара мландышке возын малаш ок лий — путо умшашкет кишке, шыҥшале пура. Але кӱдырчан йӱр годым чаравуйын кошташ чареныт — ӱпет йога: пӧрт тӧрзам, коҥга ишкым петыреныт — ия пурен кертеш. Пӧртыш пурышо «Ияже» тыртыш волгенче (рушлаже шаровая молния) огыл мо? Кишке шыҥшале, мланде парият тазалык верч тургыжаалыме дене шочыныт- капет йӱкшен, кылмен кертат манын шоненыт.
Илыш йӱла дене кылдалтше ойӧрӧ тура ончалмаште мыскарала чучеш. Теве мӱшкыран ӱдырамашлан кадыр тоя, вӱдвара гоч вончаш ойӧрӧ, икшывыже кӧра гына, пӱгыр йоча огеш шоч, но сайынрак шоналташ гын, аван шочшаш икшывыже йоҥылыш камвочмо дене лугыч ынже лий манмым ончыкта.
Але вес ойӧрӧ «Изи йочам тӱрвыж гыч шупшалаш ойӧрӧ — пӱрымашыжым налыт», але изи икшывын вуйжым ниялташ ойӧрӧ — пиалжым шойык шӱкалат. Шоналташ гын, молан азам шупшалаш огеш лий? Тудо ава шӧр дене гына ила. Эше пешак нӧргӧ, тудын кӧргышкыжӧ нимогай уто чер пурышаш огыл. Шупшалаш шонышо еҥ могай гына черан лийын огеш керт. Вуйым ниялтыме дене вуйжымат йоҥылыш темдал колташ лиеш.
Айдеме ден айдеме кокласе кыл, илышыште шкем кузе кучымо нерген ойӧрӧ-влакат пеш чаткан туныктат. Мутлан: «Ӱдыръеҥлан марласовла дене кочкаш ойӧрӧ — марийже осал лиеш». Рвезылан, ӱдырланат шуко малаш ок йӧрӧ — ватыже (марийже) шоҥго лиеш. Кӱварам ӱштмӧ годым шӱкым кодет гын, мариет арава чуриян лиеш. Шоналташ гын, нине ойӧрыштӧ кокымшо ужашыже ырым шӱлышан гынат, марийын ушан-шотан илышлан тукытышжо улмыжым шижын кертына.
Икманаш, ойӧрӧ гоч марий-влак самырык тукымым ончыклык илашлан ямдыленыт, тазалык шотышто тургыжланеныт, келге шинчымашын лиыныт манын палаш лиеш.
Кугече годым могай ойӧрӧ-влакым кучылтыт
• Кечывал эртымеш пошкудо деке пураш ок лий. • Кечывал эртымеш ӱпым шераш ок лий. • Кӱварым ӱшташ ок лий. • Тамакым шупшаш ок лий. • Кугу йӱк ден кутыраш, тумам лукташ ок лий. • Мыскынь койышым кояш ок йӧрӧ. • Ожнысо йӱла почеш ик-кок шагат марте нимом умшаш налман огыл. • Оксам арымеш огыт пу. • Кугу пашам огыт тӱҥал.
Барлий
Барлий (Barlia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Ойӧрӧ
Марий-вате-икшыве-еҥ кокласе кылым, койыш-шоктышым саемдышаш верч тургыжланыше ойӧрӧ-влак
Ача-аватлан торжа, неле мутым ойлаш ойӧрӧ — ӱмыр мучко рыскалан от лий. Ача-авалан икшывым шудалаш ойӧрӧ — мутет шуэш, эҥгек лиеш. Шокшо кочкышым кочде, корныш лектеш ойӧрӧ — корнан от лий. Ойгетым шуко ойлаш ойӧрӧ — ойго ойгым ӱжеш. Ӱстел коклаште кок-кум пӱкеным вашталтен шинчаш ойӧрӧ — кок-кум гана марлан лектат (ӱдырым налат). Чарка пундашеш кодшо аракам йӱаш ойӧрӧ — йӱшан лият.
Аныклаш туныктышо ойорӧ-влак
Пуым кум ий деч шукылан ямдылаш ойӧрӧ — тулым тылана. Киндым кумык пышташ ойӧрӧ — илышет кумык лиеш. Еҥ оралтыш кочкышым пурын пураш ойӧрӧ — колям ияртарен намиет. Еҥ оралтыш вӱдвараш яра ведрам сакен пураш ойӧрӧ — тудын оралтыже яраш кодеш. Вӱдвара гыч ведрам кидыш налын пурыман. Марий йӱла- Ойӧрӧ.
Тулышыко, шокшо саламаш шуведаш ойӧрӧ — тӱрвешет йора лектеш але вес тӱняшкте шокшо салмам нулыктат. Кинде пурлышым кодаш ойӧрӧ — весе кочкеш гын, виетым налеш. Кӱзо гоч кочкаш ойӧрӧ-осал лият.
Кугу Йывран
Кугу Йывран (Большая Убрень) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пижма ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 65 еҥ (2002 ий), 65 еҥ (2010 ий) , 58 еҥ (2013 ий).
Верланыме вер
Пижма ял деч 3,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Пенюж (ыҥ-влак)
Пенюж мут ончыктен кертеш:
Кӱшыл Марий Шой
Кӱшыл Марий Шой (Верхние Мари-Шои) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Руш Шой сола деч 5 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште Кӱшыл Марий Шой ял Кокла Марий Шой да Ӱлыл Марий Шой ялла дене пырля ик пырляштарыме Марий Шой ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Кугу Ярамарий
Кугу Ярамарий (Большой Ярамор) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 95 еҥ (2004 ий), 73 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Канторъял ял деч 5 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Кӱшнур (Провой кундем)
Кӱшнур (Кушнур) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Лушмара ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 230 еҥ (2004 ий). , 202 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кожласола деч 3 километр йӱдвел могырно верланен.
Самкино
Самкино (Самансола) (Самкын, Самкино) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Килемар ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 7 еҥ (2004 ий), 3 еҥ (2010 ий).
Кӱшнур (Провой кундем)
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Самкино
Верланыме вер
Килемар ола сынан посёлко деч 11 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Латансола
Латансола (Латансола, Мороскино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Микряк ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 233 еҥ (2001 ий), 176 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Микряк сола деч 3 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Тошкем
Тошкем (Тошкем) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Хлебниково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 164 еҥ (2000 ий), 126 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Хлебниково сола деч 6 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Базифиллэа
Базифиллэа (Basiphyllaea) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Тошкем
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Келесола
Келесола (Семейкино) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Ӱшнӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 42 еҥ (2010 ий).
Айдемын анатомий
Айдемын анатомий ( ἀνα- — кӱшно да — «пӱчкаш», «руаш») — анатомийын ужашыже, кудо айдемын морфологийжем шымла.
Келесола
Верланыме вер
Ӱшнӱр сола деч 2 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Ӱдырмо
Ӱдырмо (Ӹдӹрмӹ, Удюрма) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Килемар ола шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 168 еҥ (2004 ий), 105 еҥ (2010 ий).
Батеманний
Батеманний (Batemannia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Бразилийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Ӱдырмо
Верланыме вер
Килемар ола сынан посёлко деч 15 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Батеманний
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Ӱдырмо
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Лидывуй (Микряк ял шотан илем)
Лидывуй (Шекман) (Лидӹвуй, Шекмино Третье) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Микряк ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 17 еҥ (2001 ий), 19 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Микряк сола деч 3 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Изи Карлыган
Изи Карлыган (Малый Карлыган) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Карлыган ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 123 еҥ (2000 ий), 107 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Карлыган сола деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Беклардий
Беклардий (Beclardia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Вятчино
Вятчино (Вятчино) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 5 еҥ (2002 ий), 4 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Масканур ял деч 1 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Такыр
Такыр (Тӓкäрä, Токари) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пызыкнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 137 еҥ (2001 ий), 151 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пызыкнур сола деч 6 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Семёновка (У Роҥго кундем)
Семёновка (Семёновка) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Такыр
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Семёновка (У Роҥго кундем)
Литератур
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Арбучинский казна пӧрт
Арбучинский казна пӧрт (Казенный дом Арбучинский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Кумъя сола деч 12 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
Арбучинский казна пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Укташ
Укташ (Укташ) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Овалже ял деч 7 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Урека
Урека (Урека) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Юмочка
Юмочка (Юмочка) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Хлебниково ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 94 еҥ (2000 ий), 23 еҥ (2010 ий).
Урека
Верланыме вер
Элембай сола деч 5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Юмочка
Верланыме вер
Хлебниково сола деч 12 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Урека
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1979 ийыште сӱрем тылзын 2-шо кечынже Урека ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Юмочка
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Урека
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Ӱлыл Марий Шой
Ӱлыл Марий Шой (Нижние Мари-Шои) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
1958 ийыште Ӱлыл Марий Шой ял Кокла Марий Шой да Кӱшыл Марий Шой ялла дене пырля ик пырляштарыме Марий Шой ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Герасименки
Герасименки (Герасименки) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Токтарсола ял деч 5 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1941 ийыште шорыкйол тылзын 14-ше кечынже Герасименки ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Кӱчыкэҥер (Шале ял шотан илем)
Кӱчыкэҥер (Кучукенер) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 69 еҥ (2004 ий), 73 еҥ (2010 ий).
Ирыкша казна пӧрт
Верланыме вер
Кумъя сола деч 8 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.