cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Анисимов, Эврик Васильевич
Сылнымут корныжо
Сылнымут садвечыш толшо кажне кайыкын шке кресачаже уло. Эврик Анисимов тыгай кресачалан шотла марий поэт Анатолий Бикым. Анатолий Бик (Анатолий Иванович Бикмурзин) тунам «Рвезе коммунист» газет редакцийыште пашаланен. Тудын кидышкыже логалыныт самырык автор Эврик Анисимовын колтымо почеламутшо-влакат. Ала-можо тудлан келшен. Ямдылен да газетеш савыктен, а авторлан кумылаҥдыше серышым колтен. Самырык автор ден лӱмлӧ поэт коклаште кылым пеҥгыдемдаш адакат Эврикын ачаже полшен шоген. Туныктышо-влакым чӱчкыдын Йошкар-Олаш квалификацийым нӧлтышӧ курсышко тунемаш колтылыт ыле. Василий Александрович, Йошкар-Олаш толмеке, эреак Анатолий Бик дене вашлийын, эргыжын тӱҥалтыш ошкылжо нерген утларак пален налаш да, мӧҥгӧ мийымекыже, шке шочшыжлан умылтараш тыршен. Эврик Анисимов – Анатолий Бикын шулдырешыже кушшо поэт.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Шӱргысола
Шӱргысола (Шургесола) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кокласола ялын кечывалвел-касвелныже лийын шоген.
Окасола
Окасола (Окасола, Окашево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Тушнаял ял воктене лийын шоген.
Шӱргысола
Эртымгорно
1979-ан ийыште Шӱргысола ял Ӱлылсола ял дене пырля ик пырляштарыме Кокласола ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Окасола
Эртымгорно
1950 ийла мучаште Окасола ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Волжский высылке
Волжский высылке (Выселок Волжский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Арде сола деч 5 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Волжский высылке илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Карасъяр
Карасъяр (Карасйӓр, Карасьяры) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Коротни сола деч 48 километр тораште лийын шоген.
Белая Глина чодыра пӧрт
Белая Глина чодыра пӧрт (Лесной дом Белая Глина) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Покровский сола деч 5 километр тораште лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Уремсола
Уремсола (Уремсола) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Топкавлак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 12 еҥ (2005 ий), 12 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Топкавлак сола деч 1 километр кечывалвел-эрвелне лийын шога.
Изи Шӱргыйымал
Изи Шӱргыйымал (Макарсола) (Малый Шургумал) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 127 еҥ (2004 ий), 34 еҥ (2010 ий).
Уремсола
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Изи Шӱргыйымал
Верланыме вер
Кужмарий сола деч 2 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Кузьминых, Степан Иванович
Степан Иванович Кузьминых (9 теле 1918 ий, Покшел Пуял ял — 14 ӱярня 1990 ий, Йошкар-Ола) — марий театр актер да режиссёр, РСФСР-ын калык артистше.
Илыш корно
1939 ийыште шыжым Йошкар Армий радамыш ушна, Кугу Ачаэл сарышке артиллерийский дивизион пелен Прут эҥерыште воеватла. Пленыш ллогалын, 1945 ийыште ӱярня тылзыште плен гыч лектеш. 1946 ийыште демобилизаций деч вара театрыш пӧртылеш.
1956 ийыште марий труппа гыч руш труппыш кусна, тушто 1961 ий марте пашам ышта, вара адакат марий труппыш пӧртылеш. Театрыште 40 ий наре тыршыме жапыште 100 утла рольым устан чоҥен.
1963—1964 ийлаште москосо Вахтангов лӱмеш театрыште режиссура специальность дене стажировкым эртен.
1979 ийыште сулен налме канышыш лектын. Ӱмыржӧ 1990 ийыште ӱярня тылзын 14 кечынже кӱрлылтын.
Никольский почиҥга
Никольский почиҥга мут ончыктен кертеш:
Юлысо Булгарий
Юлысо Булгарий (Юлысо Болгарий, Юл-Чолманысе Булгарий, Ший Булгарий, Идел Болгары, Атӑлçи́ Пӑлха́р) — кокла курымласе кугыжаныш Покшел Юлыште да Ӱлыл Чолманыште.
Категорий:Юлысо Булгарий
Эҥыремыш
Эҥыремыш (Araneae, Aranei, ἀράχνη) — капше оҥ-вуй да мӱшкыр гыч шогышо, эҥыремыш тӱшкаш пурышо шыҥа-копшаҥге.
Кылвер-влак
Категорий:Шыҥа-копшаҥге-влак
Покровский почиҥга
Покровский почиҥга мут ончыктен кертеш:
Кишкинск
Кишкинск (Кишкинск) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Элнет сола деч 3 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
2003 ийыште ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Прастай
Прастай (Пырастай, Парастаево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Эмансола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 92 еҥ (2001 ий), 80 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Эмансола сола деч 3 километр эрвел могырно верланен.
Бижбуляк кундем
Бижбуляк кундем (Бижбулякский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Бижбуляк.
Прастай
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Березно
Березно (Березне) — Украиныште Ровно велыште Ровно кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 13 284 еҥ (2021 ий).
Руш Тойсола
Руш Тойсола (Русское Тойдаково) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Березно
Категорий:Ровно велысе олала
Руш Тойсола
Верланыме вер
Шорокундыш ял деч 8 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1950-ан ийлаште Руш Тойсола ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Подольский, Анатолий Анатольевич
Анатолий Подольский (Анатолий Анатольевич Подольский) (, РСФСР, Вологда вел, Никольск кундем, Подольская ял) — руш серызе, почеламутчо, Россий Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (2006).
Илыш корныжо
Анатолий Подольский 1953 ийын сӱрем тылзын 20-шо кечынже Вологда вел Никольск кундем Подольская ялеш кресаньык ешеш шочын. Шочмо областьысе Калинин кандашияш школым (1968), Аргуново кыдалаш школым (1970) пытарен. Кӱшыл шинчымашым М.Горький лӱмеш Марий политехнический институтын инженерно-экономический факультетыштыже налын (1975). Ик идалык «Марсельхозмонтаж» трестын Медведевысе ПМК-штыже инженер-экономистлан ыштен. 1976–1977 ийлаште Совет Армийыште служитлен. Запасыш лекмек, 1984 ийыште «Марийскводострой» дирекцийыште да «Марийскмелиораций» УПТК-ште ыштен. Ик идалык МАССР-ысе Паша шотышто госкомитетыште пӧлка начальник лийын. 1985–1988 ийлаште «Реммелиомаш» заводышто, Йошкар-Оласе кинде продукт комбинатыште, «Ладога» кооператив ушемыште (1989–1994) вуйлатыме пашаште лийын. Медведево район администраций вуйлатышын алмаштышыжлан (1994–2001), «Тепличное» ОАО-н генеральный директоржын алмаштышыжлан ыштен. 2002 ий гыч «Первый независимый регистратор» ООО-н Марий филиалжын директоржо.
«Маме» лӱман икымше почеламутшо Вологда областьысе «Авангард» газетыште 1998 ийыште савыкталтын. Студент жапыште пырля тунемме йолташыж-влаклан эпиграммым возкален. Лирикыштат шкенжым терген. Икымше поэзий книгаже – «Меж светом и тенью» – 1999 ийыште лектын. 2002 ийыште Медведево районышто «Медведевский Парнас» поэзий таҥӱчашым чумырен да эртарен. «Сотовый мёд» (Йошкар-Ола”, 2002) альманахыште, «Мы славим, город, имя твоё» (Вологда, 2004) сборникыште савыкталтын.
РМЭ-се Торгайымаш министерствын Чап грамотыж дене палемдалтын (1999). 2006 ий годсек Россий писатель ушемын йыжынъеҥже.
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак Категорий:Почеламутчо-влак
Апшатнур (У Торъял кундем)
Апшатнур (Апшатнур) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Элембай сола деч 7 километр йӱдвел-касвелне Ексей эҥерын серыштыже лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1985 ийыште ага тылзын 30-шо кечынже Апшатнур ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Боринский высылке
Боринский высылке (Выселок Боринский) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Покровский сола деч 4 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
Боринский высылке илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже
Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (Заслуженый деятель науки Республики Марий Эл) — чап лӱм, Марий Эл Республикын кугыжаныш наградыже. 1939 ий 27 сорлаште лекше МАССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Кӱштыкшӧ почеш негызлыме.
Кӧлан пуалтеш
Устан пашам ыштымылан шанче пашаеҥ-влаклан пуалтеш. Ты годым шанчышке тиде паша кугу надырым пыштышаш але шанче шымлымаш эртаралтшаш.
Кызыт Марий Эл Республик Вуйлатыше тиде чап лӱмым пуа. Удостоверений ден оҥ тамгам кучыктат. 2008 ий 1 сӱремлан 166 еҥ тиде чап лӱмым налын.
Категорий:Чап лӱм-влак
Машина времени
Машина времени — рок-тӱшка.
Кылвер-влак
Категорий:Руш рок-тӱшка
Аэропорт (ыҥ-влак)
Аэропорт мут ончыктен кертеш:
Клавдиево-Тарасово
Клавдиево-Тарасово (Клавдієво-Тарасове) — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 049 еҥ (2021 ий).
Категорий:Киев велысе ола сынан посёлкыла
Чуваш почиҥга
Чуваш почиҥга (Починок Рождественский) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кокласола ял деч 8 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1960-ан ийлаште Чуваш почиҥга ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Агрыз
Агрыз (Агырзе) (Агрыз; Огырчи) — Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже верланыше ола. Агрыз кундемын рӱдерже. Калыкчот: 19700 еҥ (1989 ий), 19739 еҥ (2016 ий).
Красовка
Красовка мут ончыктен кертеш:
Дубовой станций
Верланыме вер
Арде сола деч 18 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1956 ийыште пеледыш тылзын 23-шо кечынже Дубовой станций илем Дубовский посёлкыш савырнен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Кугуер
Кугуер (Когойӓр, Когояр) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Коротни сола деч 31 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Малиновский
Малиновский мут ончыктен кертеш:
Кужер (ыҥ-влак)
Кужер мут ончыктен кертеш:
Орсӱвӧ
Орсӱвӧ (Орсюба) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Косолап ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 98 еҥ (2000 ий), 64 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Кораксола (Маскасола кундем)
Кораксола (Кораксола) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
1973 ийын вӱдшор тылзыштыже Кораксола ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Изи Бусыгин почиҥга
Изи Бусыгин почиҥга (Починок Малобусыгинский) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Литератур
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Красовка (Маскасола кундем)
Красовка (Красовка) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Руэм ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 11 еҥ (2002 ий), 3 еҥ (2010 ий) , 7 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Руэм посёлко деч 7,5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Морко
Морко (Морки) – Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо ола сынан посёлко. Морко кундемын рӱдерже. Калыкчот: 9914 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Йошкар-Ола ола деч 120 километр йӱдвел могырно верланен.
Оҥай
Пошкырт Элысе Благовещенск олаште илыше марий-влакын морко мутышт уло, тыге нуно кешырым маныт.
Важ-влак
Категорий:Марий Элысе кундем рӱдерла Категорий:Морко кундемысе илымверла Категорий:Морко Категорий:Марий Элысе ола сынан посёлкыла
Пикшсола
Пикшсола (Пиксола) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 37 еҥ (2002 ий), 22 еҥ (2010 ий).
Мелеуз кундем
Мелеуз кундем (Мелеузовский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Мелеуз.
Пикшсола
Верланыме вер
Какшанмучаш ял деч 5 километр кечывалвел могырно Нурмо эҥерын пурла серыштыже верланен.
Мелеуз кундем
*
Пикшсола
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Манаҥдӱр
Манаҥдӱр (Манандюр) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Токпайэҥер сола деч 5 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Манаҥдӱр ял шотлымо данный-влак лукталтын. .
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Семисола
Семисола мут ончыктен кертеш:
Бандорино
Бандорино (Бандорино) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Элембай сола деч 7 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1969 ийыште ял пытен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Алиса (тӱшка)
Алиса — рок-тӱшка.
Кылвер-влак
Категорий:Руш рок-тӱшка
Зеленогорск
Зеленогорск (Адрак) (Зеленогорск) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше посёлко. Зеленогорск ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1308 еҥ (2004 ий), 1062 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 18 километр касвел могырно верланен.
Веденский высылке
Веденский высылке (Выселок Веденский) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Шинур
Шинур (Шинур) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Топкавлак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 61 еҥ (2005 ий), 49 еҥ (2010 ий).
Веденский высылке
Эртымгорно
Веденский высылке илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Шинур
Верланыме вер
Топкавлак сола деч 5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Светлый Исток
Светлый Исток (Светлый Исток) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шорокундыш ял деч 2 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Красятичи
Красятичи (Красятичі) — Украиныште Киев велыште Вышгород кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 636 еҥ (2021 ий).
Категорий:Киев велысе ола сынан посёлкыла
Осипсола
Осипсола (Осипсола, Осипкино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Виловат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 38 еҥ (2001 ий), 31 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Виловат сола деч 1 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Сарапай
Сарапай (Сарапай, Сарапаево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Эмансола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 136 еҥ (2001 ий), 107 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Эмансола сола деч 5,5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Уюмо монастырь
Уюмо монастырь (Мироносицкий монастырь) — танле ӱдырамаш монастырь. Маскасола кундем, Марий Эл, Ежово села воктене верланен.
Палемдымаш
Категорий:Руш танле черкысе монастырь-влак Категорий:Ӱдырамаш монастырь-влак Категорий:Маскасола кундем Категорий:Йошкар-Ола да Марий епархий Категорий:Марий Элысе монастырь-влак
Нужа (Морко кундем)
Нужа (Кульбаш) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Кокласола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 714 еҥ (2004 ий), 502 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 27 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Пӧлер
Пӧлер (Биләр; Билярск) — сола да акрет ола Суас Элыште, Россий. Алексеевский кундемыште.
Важ-влак
*
Ганеша
Ганеша (Санскритла - गणेश) — Индуизм тынын Юмо. Ачаже - Шива, аваже - Парвати.
Кылвер-влак
Категорий:Тын
Попов, Вячеслав Григорьевич
Вячеслав Попов (Вячеслав Григорьевич Попов) (, РСФСР, Марий автоном область, У Роҥго кундем, Шнаран ял —, Йошкар-Ола) — руш серызе, почеламутчо, Россий Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (2006).
Илыш корныжо
Вячеслав Попов 1936 ийын идым тылзын 17-ше кечынже Марий автоном область У Роҥго кундем Шнаран ялеш шочын. Роҥго кыдалаш школым пытарымек, 1954–1957 ийлаште Йошкар-Оласе чоҥышо техникумышто тунемын. 1961 ийыште Марий политехнический институтыш пурен, но тунем пытарен огыл. Совет Армий радамыште служитлен. Пӱтынь паша корныжо чоҥышо организаций-влак дене кылдалтын. Мастерлан, прораблан, участке начальниклан, производственно-технический, планово-производственный пӧлкалаште вуйлатышылан, трестын кугурак инженержылан, Марий ЦНТИ-н чоҥышо пӧлкажым вуйлатышылан ыштен.
В.Поповын икымше почеламутшо 1957 ийыште армийысе газетеш савыкталтын. Но тудын лӱмжым поэзийым йӧратыше-влак 1994 ий тӱҥалтыште гына пален налыныт, тунам «Марийская правда» газетеш почеламут аршашыже савыкталтын. Тылеч вара автор газет лышташлаште чӱчкыдӧ уна лийын. В. Поповын почеламутшо-влак тыгак республикысе радиошто йоҥгалтыныт. 2001 ийыште тудо Марий Эл ГТРК-н эртарыме «Шкаланем да тыланда» почеламут таҥӱчашыште лауреат лийын. Тудын почеламутшо-влаклан самодеятельный композитор-влак В. Царегородцев, Ю. Шеин семым возеныт.
2001 ийыште «Стихотворения» лӱман икымше почеламут книгаже лектын. Вара «На берегах Шули», «Тайну сердце знает» книгаже-влак ош тӱням ужыныт. Марлаш кусарыме почеламут аршашыже «Ончыко» журналыште савыкталтын. В.Попов республикыште эртаралтше икмыняр поэзий таҥӱчашыште шке вийжым терген да сеҥыше лийын. 2006 ий гыч Россий писатель ушемыште шоген.
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак Категорий:Почеламутчо-влак
Ивановский
Ивановский (Ивановский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Бахтино
Бахтино мут ончыктен кертеш:
Ивановский
Верланыме вер
Арде сола деч 4 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1974 ийыште Ивановский хутор шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Сектор Газа
Сектор Газа — рок-тӱшка.
Кылвер-влак
Категорий:Руш рок-тӱшка
Кокшасола
Кокшасола (Колянур) (Большой Кулянур) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 21 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 9,5 километр (11 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Пыжанъю кундемысе илымверла
Сэҥер (эҥер)
Категорий:Суас Элысе эҥерла
Зианчура кундем
*
Регенсола (Маскасола кундем)
Верланыме вер
Азаново сола деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1960-ан ийлаште Регенсола ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Мартышкино
Мартышкино (Мартышкино, Мартышкино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Коротни сола деч 15 километр тораште лийын шоген.
Шыҥа-копшаҥге
Шыҥа-копшаҥге — икгайрак улыт гынат, южышт кугун ойыртемалтыт; кум мужыр йыжыҥйолан-влакым ушышо янлык тӱнян эн кугу тӱшкаже.
Кылвер-влак
*
Мартышкино
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Бахтино (У Торъял кундем)
Бахтино (Бахтино) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 16 еҥ (1999 ий), 12 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Масканур ял деч 1 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Гребёнки
Гребёнки (Гребінки) — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 736 еҥ (2021 ий).
Манаҥмучаш
Манаҥмучаш (Мананмучаш) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Токпайэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 91 еҥ (2004 ий) 66 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Горелый чодыра пӧрт
Горелый чодыра пӧрт (Лесной дом Горелый) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Эртымгорно
1972 ийыште Горелый чодыра пӧрт илем пытен.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Плешивцы
Плешивцы (Плешивцы) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 24 еҥ (2002 ий), 17 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Масканур ял деч 1 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Бусыгино
Верланыме вер
Элнет сола деч 5 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1986 ийыште теле тылзын 12-ше кечынже Бусыгино ял шотлымо данный-влак лукталтын. .
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Майский (Арде ял шотан илем)
Майский (Майский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Верланыме вер
Арде сола деч 4 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1940-ан ийлаште Майский хутор шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Семисола (Морко кундем)
Семисола (Семисола) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше ял. Семисола ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 416 еҥ (2004 ий), 362 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 12 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Баймак кундем
Баймак кундем (Баймакский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Баймак.
*
Письмэҥер (Марий Тӱрек кундем)
Письмэҥер (Письменер) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Косолап ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 60 еҥ (2000 ий), 58 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Косолап сола деч 2,5 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Радивилов
Радивилов (Радивилів) — Украиныште Ровно велыште Дубно кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 10 498 еҥ (2021 ий).
Категорий:Ровно велысе олала
Чалле
Чалле (Яр Чаллы; Набережные Челны) — ола Суас Элыште, Россий.
Важ-влак
*
Икымше Лаштык
Икымше Лаштык (Первый Ластик) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Ахманово ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 97 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 16.4 километр (18 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Пыжанъю кундемысе илымверла
Апанаево
Апанаево (Апанаево) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 36 еҥ (2004 ий), 34 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Лаврасола (Маскасола кундем)
Лаврасола (Лавровка) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Руэм ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 14 еҥ (2002 ий), 12 еҥ (2010 ий) , 12 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Руэм посёлко деч 25 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Басов почиҥга
Басов почиҥга (Починок Басов) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Топкавлак сола деч 3 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1930 ийлаште Басов почиҥга Макарсола ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Осмолучасток
Осмолучасток (Осмолучасток, Осмолучасток) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Коротни сола деч 3 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Руш Куэр
Руш Куэр (Березята) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кӱанпамаш ял деч 7 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште сорла 27-ше кечынже Руш Куэр ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Изи Пинеж
Изи Пинеж (Изи Пӹньӹж; Малый Пинеж) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Нежнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 26 еҥ (2004 ий), 24 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Нежнур ял деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Уял (Кукмарий кундем)
Уял (Пүчинкә-Кучук) (Починок-Кучук) — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше сола. Уял ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 485 еҥ (2002 ий), 403 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кукмарий ола сынан посёлко деч 12 километр кечывалвелне лийын шога.
Эртымгорно
Ял икымше гана 1678 ийыште палемдалтын
Тӱвыра
«Кнавел» марий фольклор ансамбль.
Кылвер-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Кукмарий кундемысе илымверла
Охонян
Охонян (Охонян, Афонькино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Виловат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 65 еҥ (2001 ий), 27 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Виловат сола деч 3,5 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Марий Ӧрша
Марий Ӧрша (Мари-Орша) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Вечын ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 189 еҥ (2004 ий), 151 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Ӧрша сола деч 0,5 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Здолбунов
Здолбунов (Здолбунів) — Украиныште Ровно велыште Ровно кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 24 806 еҥ (2021 ий).
Категорий:Ровно велысе олала
Темеево
Темеево (Темеево) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Азаново сола деч 5 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Чекушня
Чекушня (Чекушня) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Верланыме вер
Арде сола деч 16 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1950-ан ийлаште Чекушня хутор шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Красная Содомиха
Красная Содомиха (Красная Содомиха) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Васильевский сола деч 12 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
1972 ийысе пожар деч вара Красная Содомиха ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Бусыгин почиҥга (Поранча кундем)
Бусыгин почиҥга (Починок Бусыгинский) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Нуриманов кундем
Нуриманов кундем (Нуримановский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Красная Горка.
*
Тодымваж
Тодымваж (Тодымваж, Тодымваж) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Эмансола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 84 еҥ (2001 ий), 61 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Эмансола сола деч 4,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Костополь
Костополь (Костопіль) — Украиныште Ровно велыште Ровно кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 37 899 еҥ (2021 ий).
Категорий:Ровно велысе олала
Кокымшо Лаштык
Кокымшо Лаштык (Второй Ластик) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Ахманово ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 289 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 17.2 километр (20 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Пыжанъю кундемысе илымверла
Пенькова, Мария Викентьевна
Мария Викентьевна Пенькова (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Пиндыкъял ял) — марий йылмызе, шанчызе, филологий шанче кандидат (2007).
Илыш корныжо
М.В. Пенькова 1979 ийын идым тылзын 25-ше кечынже Марий АССР-ысе Курыкмарий кундем Пиндыкъял ялеш шочын. 1996 ийыште Йоласал кыдалаш школым пытарен, тиде ийынак Марий кугыжаныш университетын историй-филологий факультетышкыже пурен. 2001 ийыште «Филолог» специальность дене дипломым налын. 2001—2003 ийлаште Марий кугыжаныш университетын аспирантурыштыжо тунемын. 2006 ийыште Историйым, йылмым да литературым шымлыше удмурт университетын Диссертаций советыштыже «Марий исторический преданий-влак: типологий да поэтике» теме дене кандидатлык диссертацийым арален. Шанче вуйлатышыже — филологий шанче кандидат, доцент С.С. Сабитов.
Шанче шымлымаш кумдыкшо — финн-угор калык-влакын фольклорышт.
Кызыт В.М. Васильев лӱмеш Йылмым, литературым да историйым научно шымлыше марий институтын литератур пӧлкажын кугурак шанче пашаеҥже, учёный-секретарьже.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак
Плишкинцы
Плишкинцы (Плишкинцы) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 2 еҥ (2002 ий), 1 еҥ (2010 ий).
Калтак
Калтак (Калтак) (Калтаково) — Российыште Суас Элын Мензела кундемыштыже верланыше Атрякле ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 359 еҥ (2002 ий), 335 еҥ (2010 ий).
Плишкинцы
Верланыме вер
Кӱанпамаш ял деч 7 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Калтак
Эртымгорно
Ял 1719 ийыште палемдалтын.
Кылвер-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Кукмарий кундемысе илымверла
Кугу Лумарий
Кугу Лумарий мут ончыктен кертеш:
Митиксола
Митиксола (Митюково) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Руэм ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 202 еҥ (2002 ий), 174 еҥ (2010 ий) , 189 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Руэм посёлко деч 6 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Ария (тӱшка)
Ария — рок-тӱшка.
Кылвер-влак
Категорий:Руш рок-тӱшка
Весшӱргӧ
Весшӱргӧ (Весьшурга) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 233 еҥ (2004 ий), 273 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Волаксола ял деч 8,5 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Александров, Алексей Александрович
Алексей Александров-Арсак (Алексей Александрович Александров) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Шайрамбал ял —, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем Шайрамбал ял) — марий серызе, мурызо, почеламутчо, Россий Федераций Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1994).
Илыш корныжо
Алексей Александров-Арсак 1938 ий теле тылзын 11-ше кечынже Марий АССР Юлсер кундем Шайрамбал ялеш кресаньык ешеш шочын. Но, туге гынат, чынжым тудо 7 ноябрьыште 1938 ийыште ош тӱняш лектын. Тыге Элексейын ачаже каласен ыле.
Кугу сарын шужен ийлаштыже шинчаланшудым, полдыраным поген, ньогаж годымак Карайлоп ден Васек олыклаште шудым солен, удырен-овартен, Кишкан купышто чодыра емыжым поген…
Война чарныме 1945 ийын Шарибоксад тӱҥалтыш школыш кугу сумкам сакен кая. Татьяна Васильева первый кум ийыште икшывын чонжым шке поро кумылжылан, шинчымашыжлан келшышын «нӧштылеш», тылеч вара эн йӧратымышке савырна: тудын деч порын, чытыдымын йодын моштышыжо лийынат огыл, кузе гына вурсен огыл. Мӧҥгыштет уроклан ямдылалт толын отыл гын, паша пытыш, йӱд марте парт коклаште шинчыкта.
Нылымше классыште туныктышо Екатерина Лукаева эстафетым налеш, тудыжо ныжылгырак. Мӧҥгыштыжӧ йочаж-влак дене шукырак шинча улмашат, классыште ӱстембак вуйым пышта да нералтен колта. Икшыве-шамыч шы-ы-ып шинчат: помыжалташ огыл ыле, уке гын вет йодышташ тӱҥалеш.
А Арсакын, чынжым ныл класс марте сумкаште ик книгат лийын огыл, тӱрлӧ явала веле коштын. Мо оҥайже, почеламутым ик гана лудмаштак ушыш пыштен, уэш ончыде каласкален кертеш ыле гын, арифметика дене чот орланен.
Элексейлан арифметикым туныкташ пӱралтын вараже…самодеятельный композитор Василий Очетовлан. Чынак, Юмын корным иктат ок пале, мо ӱмыр йыжыҥыште ышталтеш. Доска воктене шинчажым кумен, парня дене ончыктылын-ончыктылын, йоча-шамычым шотлаш туныктен. Да Алексейлан пӱрышыжӧ пуйто шинчам почеш: теве кузе кӱлеш шотлашет. Тулеч вара точный манме элементарный наукет ончыкылык  писательын вуйыштыжо волгалтеш. Визымше классым моктымо грамота дене пытара. Умбакыже эртышаш класслаште эн сай тунемше лийын шогалеш. Колятул лампе полшымо дене коҥгамбал шокшышто котомка дене кондымо книгалам лудеш. Конаковын, Николаевын пьесылаштым йӧратен шында. Школ библиотекыште тичмаш пӧлка дене чумыргышо «Пиалан илыш», «Марий альманах», «Родина верч» журнала гыч иктыжымат окыде ок кодо. Горькийын ондаксе ойлымашыже-влак, «Мать» романже уэш-пачаш рвезын кидышкыже толыт. «Жизнь Клима Самгина» романыш шумек иже чарнен шогалеш, ок кай роман, ушыш ок пуро.
Вараже – пединститут. Эн шыгырже – лудмо зал, 73-шо аудиторий, оласе рӱдӧ библиотека. Марий але руш йылме кабинетлаш пурашат ок лий, вер уке.
Студент чонлан эн йоҥгалтшыже, эн чеверже Марий театр лийын. Кажне спектакль нунылан пайрем семын эртен да илышын чӱдын толшо сылнылыкышкыже омсам почын пуртен. Кугурак курсыш шумек, ик киномат коден огыл, шукыжым уэш-пачаш ончен.
Кокымшо книга 1993 ийын гына савыкталтеш.
1985 ий кеҥежым мӧҥгыштыжӧ изи икшыве-шамычым ончаш нянька кодмек, койка йымач тошто чемоданным шупшын луктеш. Лучко ий ойлымашыже-влак тушто тарваныде киеныт. Чыла лудын лектеш.
Пытартыш кугу произведенийже «Ончыко» журналын кок номерешыже лудшо-влакын «йол ӱмбалне шогыктен» лудыктыш. «Каче таҥ» повесть Алексей Александрович Александров-Арсакын, шке ялыштышт манмыла, Сакар Ольошын, эн шотан повестьше-влак кокла гыч рӱдыжӧ. Мут келшен гын, Арсак псевдонимже лач тиде Сакар гыч ышталтын, слог-влакым веле верышт дене вашталтен шынден: Сакар-Арсак.
1994 ийыште тудым – «Ӱмыр кыл», «Шонымем, вучымем, йӧратымем», «Йолгорно», «Шымавуч» книга-влакын авторжым – Россий Федераций писатель ушем членыш пуртымо.
Пытартыш жапыште Алексей Александров-Арсак «Ончыко» журналыште «Роза» ден «Каче таҥ» повестьлажым савыктен.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий мурызо-влак
Марийошеть
Верланыме вер
Ӱшнӱр сола деч 5 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Марийошеть ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Еҥгыват
Верланыме вер
Топкавлак сола деч 2 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1940 ийыште Еҥгыват ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Кӱшыл почиҥга
Кӱшыл почиҥга (Верхний Починок) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Васильевский сола деч 0,5 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Укзше почеш 1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Кӱшыл почиҥга ял Васильевский сола деке ушалтын.
Арваж кундем
Арваж кундем (Арбажский район) - административ кундем Киров велыште, Российыште. Рӱдыжӧ Арваж. Калыкчот 6,2 тӱж. еҥ наре.
Географий
Кикнур кундем Киров велын кечывалвел-касвелныже верланен. Виче, Пижме, Боковой да Шуван эҥерла йогат.
Негыз
*
Кугу Кемсола
Ял лӱм
Яллан негызым «Кемай» («Кемей») лӱман еҥ пыштен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Саратовский чодыра участок посёлко
Саратовский чодыра участок посёлко (Посёлок Саратовский лесоучасток) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Коротни сола деч 8 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Шеҥше
Шеҥше (Шиньша) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше сола Шеҥше ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1328 (2004 ий), 1165 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Ола сынан Морко посёлко деч 26 километр эрвел могырно верланен.
Шеҥше ялын шочмыжо
XVIII курымышто Шеҥше ял «Шиньша тож» семын палемдалтын. Тиде ялыште 37 сурт-оралте лийын. Марий АССР-ын картыштыже Тушак ял палемдалтын огыл. Вес семынже Шинь (Шин) – шомакше Кугушень мут дене кылдалтын, марлаш тиде шомак «Кугу вондер» семын кусаралтеш. Эше вес семын «Шеҥше эҥерын серже» маныт. Тополегенде почеш ялын лӱмжым «кӱнчышӧ», «пургедше», «шӱкедылше» мут дене умылтарат.
Ялын шочмыжо нерген легенде
Тиде пеш шукерте ожно лийын. Ял олмышто пич чодыра гӱжлен шоген. Йырваш каяш лийдыме куп-влак лийыныт. Чодыраште тӱрлӧ кайыквусо ден янлык-влак иленыт. Ик мотор кечын тышке кум изак-шоляк – Ямада, Ягылбай, Ямала толын лектыныт. Нуно изеҥер воктен верланеныт. Изак-шоляк-влак пашаче лийыныт, сандене пеш вашке гына суртым нӧлтеныт. Тыге ял шочын. Эше вес легенде уло. Шеҥше чодырашке ӱдыр ден каче шылын толыныт. Нуно эркын гына йоген шинчыше вӱд сер воктене верланеныт. Кугурак-влак ойлат, пуйто тиде эҥер Шиньшинка лийын. Тиде эҥерыш кызытсе жаплан 17 памашшинча гыч вӱд йоген пура. Памаш вӱд яндар, йӱштӧ, тамле. Тошто памашинча-шамыч йомыт, нунын олмеш весе почылтыт. Сандене вес шонымаш тыгай: Шиньша – «шинча-шамыч» манмым ончыкта.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Котеновский
Котеновский (Котеновский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Арде ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 29 еҥ (2004 ий), 12 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Арде сола деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Кумшо Лаштык
Кумшо Лаштык (Третий Ластик, Шемаенки) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Ахманово ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 79 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 18.4 километр (21 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Пыжанъю кундемысе илымверла
Пумарий
Пумарий (Изи Пумарий) (Пумарь) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Косолап ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 31 еҥ (2000 ий), 17 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Косолап сола деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Кугу Пинеж
Кугу Пинеж (Кого Пӹньӹж; Большой Пинеж) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Нежнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 57 еҥ (2004 ий), 47 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Бакалы кундем
Бакалы кундем (Бакалинский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Бакалы.
*
2018
2018 (кок тӱжем латкандашымше) ий — григориан кечышот почеш, шочмын тӱҥалше идалык, високос идалык огыл.
18 ӱярня — Россиий президентым сайлымаш, сеҥен Владимир Путин.
Кугу Вараҥыж
Кугу Вараҥыж (Варангуж) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шеҥше ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 250 еҥ (2004 ий), 157 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шеҥше ял деч 8 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Тявак
Тявак (Тявак, Тебяково) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Эмансола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 27 еҥ (2001 ий), 24 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Эмансола сола деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
ДДТ (тӱшка)
ДДТ — рок-тӱшка.
Кылвер-влак
Категорий:Руш рок-тӱшка
14-ше километр илыме вер
14-ше километр илыме вер (Населенный пункт 14-й километр) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Краснооктябрьский сола сынан посёлко деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1960-ан ийла тӱҥалтыште 14-ше километр илыме вер пытен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Печансола
Печансола (Пичäнсола, Пичужкино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Виловат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 42 еҥ (2001 ий), 41 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Виловат сола деч 7 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Мариял (У Роҥго кундем)
Мариял (Мариял) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ӱшнӱр сола деч 6 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Осиповка
Осиповка (Осиповка) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
Осиповка ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Арваж
Арваж (Арбаж) – ола сынан посёлко Киров велыште, Российыште. Арваж кундемын рӱдыжӧ. Калыкчот 3,5 тӱж. еҥ наре.
Ерсола (Волаксола ял шотан илем)
Ерсола (Ерсола) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 17 еҥ (2004 ий), 9 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Волаксола ял деч 3 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Кельмаксола
Кужер мут ончыктен кертеш:
Памашъял (Поранча кундем)
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «памаш» + «ял» = «памаш(ъ)ял». «Памашъял» — памаш воктене верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Сухая Дорога посёлко
Сухая Дорога посёлко (Посёлок Сухая Дорога) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Коротни сола деч 29 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Дубровка (Маскасола кундем)
Дубровка (Дубровка) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Верланыме вер
Руэм посёлко деч 3,5 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1932 ийыште Дубровка хутор пытен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Кедэҥер
Кедэҥер (Кидатэнер) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Топкавлак сола деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1972 ийыште Кедэҥер ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Бураево кундем
Бураево кундем (Бураевский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Бураево.
*
Подоплелово
Подоплелово (Подоплелово) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Масканур сола деч 7 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1989 ийыште шыжа 20-шо кечынже Подоплелово ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Механизатор
Механизатор (Механизатор, Механизаторов) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Арде ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 206 еҥ (2004 ий), 204 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Арде сола деч 2 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Гармонь
Кид гармонь (рушла - Ручная гармонь) — «гармоника» ешыш пурышо семӱзгар. Кок пелекорпус ӱмбалне клавиатур-влакым вераҥдыме, нунын коклаште — мех (В. Регеж-Гороховын произведенийыштыже — мек). Шоктымо годым изи гармонь-влакым кидыште кучен шогаш лиеш, кугуракым - ончыко шогалтен шинчышыла шоктат.
Эртык
Икымше кид гармоньым 1822 ийыште Берлиныште Христиан Фридрих Людвиг Бушман (1805—1864) мастар ыштен.
Марий гармоньчо-влак
Чыла марий гармоньчо-влакым ик статьяште тӱрыснек возен шукташ ок лий, сандене, тыште икмыняр кумдан палыме лӱм-влакым палемдыме:
Шойыл Пӧртнур
Шойыл Пӧртнур (Шайыл Пӧртныр, Запольные Пертнуры) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Эмансола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 161 еҥ (2001 ий), 144 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Эмансола сола деч 5 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Кугу Шемшӱргӧ
Кугу Шемшӱргӧ (Большая Шимшурга) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 82 еҥ (2002 ий), 94 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шура ял деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Федосеева, Надежда Александровна
Надежда Александровна Федосеева (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Цигансола ял) — марий йылмызе, шанчызе, филологий шанче кандидат (2000).
Илыш корныжо
«Ежегодник финно-угорских исследований» (УдГУ, Ижевск) шанче журналын редакций советшын, «У сем» сылнымутан да мер-политик журналын редколлегийжын, Марий Элысе кугыжаныш йылме-влак шотышто Марий Эл Республик Виктем пеленсе комиссийын еҥже; 2012 ий гыч Игнатьев лудмашын докладше да материалже-влакым посна сборникыш чумырен шога.
Награде ден чаплӱмжӧ: Марий Эл Республикысе туныктыш да шанче министерствын (2008, 2014), Марий Эл Кугыжаныш Погынын (2010) Чап грамотышт, «Калыклан служитлымаш. Сергей Чавайнлан 125 ий» шарнымаш медаль (2013), «Преподобный Сергий Радонежскийлан 700 ий» Патриарший знак (2014), Россий писатель ушемын республикысе пӧлка правленийжын Чап грамотыж дене палемдалтын, Марий Эл Республик Президентын Таумутшым кучыктымо (2010).
2015 ийыште Н.А. Федосеева «Сӹлнӹшая шӹдӹрвлӓ: кырыкмары писательвлӓн творческий портретӹштӹ» монографийже дене «Урал йылмыла дене шанче шымлымаш» номинацийыште Родо-тукым калык-влак Программын премийжын лауреатше лийын (Тарту, Эстоний).
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак
Кораксола (Шеҥше ял шотан илем)
Кораксола (Кораксола) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шеҥше ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 71 еҥ (2004 ий), 40 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шеҥше ял деч 13 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Шолэҥер (ыҥ-влак)
Шолэҥер мут ончыктен кертеш:
Шолэҥер
Шолэҥер (Шолнерка) — Российыште Марий Элыште йогышо эҥер.
Руял почиҥга
Руял почиҥга (Средний Руял) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Косолап ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 38 еҥ (2000 ий), 36 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Косолап сола деч 12 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Изи Кожлаял
Изи Кожлаял (Малый Кожлаял) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 181 еҥ (2004 ий), 149 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Волаксола ял деч 7 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Золин
Золин (Золин) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Верланыме вер
Руэм посёлко деч 2 километр касвелне лийын шоген.
Литератур
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Агата Кристи (тӱшка)
Агата Кристи — рок-тӱшка.
Кылвер-влак
Категорий:Руш рок-тӱшка
20-шо километр илымвер
20-шо километр илымвер (Населенный пункт 20-й километр) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.