cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
29 пеледыш
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 29 кечынже колышо-влак
Перистерий
Перистерий (Peristeria) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 13 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Шӧртньӧ кува
Шӧртньӧ кува (Зарни ань; Зарни инь; ; Золотая баба) — легенд полган.
Категорий:Коми мифологий Категорий:Ханты да манси мифологий Категорий:Тюмень велын эртыкше
Пушков, Борис Сергеевич
Борис Сергеевич Пушков —, Удмурт Республикысе Можга олаште 1931 ий 3 Сӱрем тылзыште шочын. 1947—1949 ийлаште Озаҥ художественный училищыште уш-акылжым пойдарен. 1961 ий гыч — Россий сӱретче ушемын йыжъеҥже. 1969—1972 да 1974—1975 ийлаште Борис Сергеевич Марий республикысе сӱретче ушем правленийым вуйлатен. 1972 ий гыч 1977 ий марте Россий сӱретче ушем правлений да Россий сӱретче ушемын сылнысӱрет комиссийжым йыжъеҥлан сайлалтын. Станковый — сӱретчын тӱҥ паша шӱлышыжӧ. Пушковын картиныже-влакым Саранскыште, Озаҥыште, Ижевскыште, Венгрийысе Ваш олаште эртыше выставкылаште ончыктымо.
Тӱҥ произведенийже-влак тыгай улыт: "Приволжье" (1959), "Над Волгой" (1961), "Мамаев курган" (1965), "Песня" триптик (1970), "Марийский край" (1981), "Вечер на трассе. Волга", "Зимний лес" (1985).
Борис Сергеевич Пушков — Марий Эл сымыктышын сулло пашазе, республикысе Кугыжаныш премийын лауреатше. Тудо Йошкар-Олаште ила.
Кеҥеж Олимпий модмаш - Афине 1896
Кеҥеж Олимпий модмаш-влак Афины 1896 (1896 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1896).
Пушков, Борис Сергеевич
Негыз
Категорий:Марий сӱретче-влак
Кеҥеж Олимпий модмаш - Афине 1896
Кечышот
{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;"
{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" ! Вӱдшор !!width=60|6!!width=60|7!!width=60|8!!width=60|9!!width=60|10!!width=60|11!!width=60|12!!width=60|13!!width=60|14 !width=60|15!!width=60|Шӧртньӧ медаль чот ! Вӱдшор !! 6 !! 7!! 8!! 9!!10!!11!!12!!13!!14 !15
Парняпале
Парняпале — чыла вере парняште йыгалтмашын рӱдӧ крачже-влак. Йыгалтмашын рӱдӧ крачже-влак - тиде але  кӱшкӧ нӧлталтше эпидермисын ужашыже-влак. Южгунам тидым эпидермисын крачже-влак лӱмдат. Козыра ӱмбач парням ниялтымаш годым тиде эпидермис крачже-влак чытырыкташым кугемдат. Садлан сигнал-влак сенсорный нерв-влак марте сайрак шуат. Тиде крачже-влак коштыра да йывыжа настам кидыш налаш.
Эпидермис крачыште пӱжвӱд ту-влак верланат. Нунын лектыш гыч парняпалым ышташ лиеш. Але эше чернила дене парняпалым ышташ лиеш. Чернила дене парням лавырандат, вара парням тӧр йывыжа ӱмбаллыкыш пыштат. Парнян крачын чоҥгаже гочын чернила ӱмбаллыкыш пижын кодеш. Тыглай парняпале пытартыш парня йыжыҥ гоч парня мучаш марте шаралтеш. Молгунамсе, ӱлыл парня ужашым пален налат (Тудо тыгак идентификацийыште кучалтеш).
Важ-влак
Категорий:Чыла
Полган
Полган (идол) — юмылан шотлен кумалме статуй.
1173
1173 ий — XII курымын ийже.
Полган
Категорий:Сылнысӱрет Категорий:Тын
1173
Кӧ колен
Категорий:1173Категорий:XII курым
Кӱшыл суд
Кӱшыл суд (Верховный суд) — кугыжанышын эн кӱкшӧ суд тӧнежше. Кугыжанышын кок шкевуя мланде-влак кокласе ӱчашымаш шотышто пунчалым луктын кертеш. Тыгак эн кугу кугыжаныш преступлений, эн кӱшнӧ тыршыше пашаеҥ-влакын преступленийыштын криминал пашаштым ончен кертеш.
Категорий:Суд
Селькуп йылме
Йылме код-влак:
Селькуп йылмысе тиште-влак:
Кириллик тиштер негызеш кызытсе селькуп тиштер 1937 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да икмыняр ешартыш тиште гыч (йошкарге дене ончыктымо) шога. Скобкышто - альтернатив тиште-влак, ужарге дене кужу гласный-влак ончыкталтыныт (тиштерыш огыт пуро).
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
112
112 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:112Категорий:II курым
Светлов, Иван Иванович
Иван Светлов (Иван Иванович Светлов) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чыкма уезд, Алдайсола ял — 2005) — курыкмарий серызе, почеламутчо, семлызе, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо
Иван Светлов 1920 ийын шыжа тылзын 10-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чыкма уезд Алдайсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Никосий
Никосий але Лефкосий (Λευκωσία, Lefkoşa) — Кипрын да Йӱдвел Кипрын рӱдолаже. Отро рӱдӧ ужашыштыже верланен Кипр. Калык-276 тӱжем. (2012). Тӱнямбалысе аэропорт 1974 ий гыч тыштат йошкар ООН штаб верланен.
Светлов, Иван Иванович
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий семлызе-влак
Никосий
2004 ий мучашеш ужар линий деч (олан грек ужашыже) калык 270 тӱжем наре еҥ-Влакым (олан грек ужашыже) йӱдвелыш (турко ужаш) 84 893.
Никсий кӱлешан торгайыше да йӧнозанлык центрлан шотлалтеш. 2 олаште-кызытсе торгайыше комплекс, кевыт, ресторан, куштылго комплекс-влак. Олаште текст, коваште гыч ыштыме производство, пластмассым да моло продукцийым ямдылымашым вияҥден, кочкышлык промышленность вияҥыныт. Воктенже той шахте-влак улыт. Косирыште-Университет Кипр да 5 моло университет.
Историй
Икымше посёлко—влак кыша 3900 ий гыч н.э. Шкеже XII курым пелен негызым ПЫШТЫМЕ, вара Л. э. Ледек манаш лиеш; XII курымысо кызытсе лӱм н. э.) тыгодсо вуймут. Ожнысо грек ола-влакым-кугыжаныш. Эллинист периодышто (иктаж 330 ийыште т.э.) ола шке значенийжым йомдарен да изи ялышке савырнен. 965 ийыште византикец-влак феме рӱдерым ыштат Кипр. 1191 ийыште англичан король-ыресан Рибрд I Леван Шӱмжӧ олам налешат, 1192 ийыште Лузиналан пуа. Кипр королевствын рӱдолаже лиеш. Лач тиде жапыште ола Никсий лӱмым налын. 1489-1571 ийлаште венецан-влакын кид йымалнышт. 1571-1878 ийлаште турко. 1878-1960 ийлаште англичан-влакын кид йымалнышт. 1960 ийыште ола Рӱдола Лийын Кертеш Кипр.
1974 ийыште турко войскам кокымшо гана вияҥ толеш да Йӱдвел Кипр Республикысе Турко ден грек ужашыш кайыме почеш ола турко ден грек ужашлалтеш. Кордон нунын коклаште ООН войска оролен шога, олан историй центрже мучко да Торгайыше урем гоч эрта Ледр. Никосийын йӱдвел (турко) ужашыже йӱк-йӱан рӱдола улеш да Лефыш маналтеш.
2008 ий 3 апрельыште олам кок ужашлан пайлыше пырдыжым ыштыме паша тӱҥалме ыле.
Важ-влак
Категорий:Никосий
Эпак
Эпак (Микал почиҥга) (Пучиглазово) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 25 еҥ (2003 ий), 20 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Эшполдо ял деч 2 километр касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан негызым «Эпак» лӱман еҥ пыштен.
Ягуарунди
Ягуарунди (Puma yagouaroundi) – Америкын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 53- 73 см, почше 31 - 51 см, нелытше 3.5 - 9.1 кг.
Категорий:Пырыс-влак
Теле Олимпий модмаш - Кортина д'Ампеццо 1956
Теле Олимпий модыш-влак Кортина д'Ампеццо 1956 (1956 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1956).
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Молодцов тиштер
Молодцов тиштер (Молодцов анбур) — коми-зырян йылмыште 1918-1932 да 1936-1938 ийлаште, коми-пермяк йылмыште 1921-1932 ийлаште кучылталтше тиштер.
Кылвер-влак
Категорий:Кириллик тиштер
Олыкъял (Юлсер кундем)
Олыкъял (Большой Олыкъял) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 89 еҥ (2002 ий), 99 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Карай ял деч 3 километр эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «олык» + «ял» = «олык_ял». «Олыкъял» — олыкышто верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Ӱлысъял (Киров вел)
Ӱлысъял (Ӱйесь) (Янгулово) – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Кугу Кетек ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 24 еҥ (2002 ий), 33 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Малмыж ола деч 21.1 километр (31 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Малмыж кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
Кувейт (ола)
Категорий:Кувейт (ола)
Теле Олимпий модмаш - Калгари 1988
Теле Олимпий модыш-влак Калгари 1988 (1988 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1988).
Категорий:Теле Олимпий модмаш
113
113 ий — II курымын ийже.
1174
1174 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1174Категорий:XII курым
Нижнекамск кундем
Нижнекамск кундем (Түбән Кама районы, Нижнекамский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем. Нижнекамскыште пайрем-влакын вер "Майдан", Нижнекамскын тоштер, Муса Джалиль лӱмеш парк уло. Нижнекамск кундемышто Шнуй Памаш туризмын вер уло.
Кундемын рӱдолаже – Нижнекамск ола.
Калыкчот
Калык-влак (2010): суас-влак (47,6%), руш-влак (45,6%), чуваш-влак (3,4%).
Административ шеледымаш
Нижнекамск кундемыште 1 ола шотан илем да 15 ял шотан илем уло.
Кылвер-влак
*
Иванов, Никита Петрович
Никита Иванов (Никита Петрович Иванов) (1921, Марий автоном область, Курыкмарий кундем, Аршиксола ял — 1941) — курыкмарий серызе, почеламутчо, туныктышо.
Негыз
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
29 пургыж
29 пургыж (29 февраль) — григориан кечышот почеш кужемдыме ийын 60-шо кечыже. Идалык пытыме марте 306 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 29 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 29 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 29 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:29 пургыж
Шемъер
Шемъер (Шимйӓр, Чекеево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Кугусола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 175 еҥ (2001 ий), 164 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Кугусола сола деч 6 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
1176
1176 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1176Категорий:XII курым
Теле Олимпий модмаш - Сараево 1984
Теле Олимпий модыш-влак Сараево 1984 (1984 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1984).
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Тьымансола
Тьымансола (Тьымансола, Тюманово) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пызыкнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 78 еҥ (2001 ий), 61 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пызыкнур сола деч 1 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Йошкар кече
Йошкар кече — марий йылме дене возымо газет. Тудо икымше кече гычак большевик газет ыле. Революций годым большевик-влак Озаҥыш толымо деч вара Наркомнац пеленсе Рӱдӧ марий пӧлкан пуымо оксаж дене газетым савыкташ тӱҥалыме. Редакторже - Сави В. А., пашаеҥже-влак: Сави ден Соколов лийыныт. Нуно кокытан ошын тюрьмашкыже гыч лекше, газетын икымше номерешыжык ошо ваштареш чот шогаш ӱжмашым савыктеныт.
1920 ий Ӱярня тылзе гыч тӱҥалын 1921 ий Пеледыш тылзе марте Сергей Чавайн редакцийын пашаеҥжылан шоген. Вара 1921 ий мучаш гыч тӱҥалын, 1922 ий 15 Пеледыш марте ондак обработчиклан, вара шоген.
Кеч "Йошкар кече" Чарлашке куснымо, тудо кӱрылтде лектын шогыш. Тушто у почылтмо.
Негыз
Категорий:Калык коклаште увер шарыме йӧн-влак Категорий:Марий Эл
Глезденёв, Павел Петрович
Пагул Ача (Павел Петрович Глезденёв) (, Ӱпӧ губерний, Белебей уезд, Тымбагуш ял —, Виче ола) — марий серызе, йылмызе, кусарыше, туныктышо, , этнограф, журналист, мер да шанче пашаеҥ. Марий-влак коклаште кÿшыл шинчымашым икымше радамыште налше лиеш. Марий калыкын икымше журналистше да редактор-издательже. Марий йылме дене савыкталтше «Война увэр» икымше газетын редакторжо. Валериан Васильев дене пырля «Марла календарьым» негызлыше да икмыняр жап савыктыше.
Лÿмжö нерген
Шочмо лӱмжӧ — Мендиарын Ислам-Гарей (Ислам-Гарей Мендияров).
Семинарийыште тунеммыж деч вара миссионер пашаж годым калык тудым Пагул Ача (отец Павел) манын лӱмден. Тиде лӱмым Глезденёв южо журналист пашалаштыже алмашлӱм семын кучылтын.
Йоча да самырык пагыт
Павел Петрович Глезденёв 1867 ий 21 вӱдшорышто (южо вере 22 вӱдшор шочмо кечылан палемдалтеш) Ӱпӧ губернийысе Белебей уезд, Тымбагуш ялеш (кызыт Шараҥ кундем) шочын. Шочмо годым Мендиаров Исламгарей Яковлевич лӱмым нумалын) . Ачаже кресаньык лийын, но кок эргыжым туныктен лукташ йӧным муын. Вес эргыже, Леонид Яковлевич Мендиаров (1881—1948), шке жапышыштыже марий тӱвыра илышыште лÿмлӧ еҥ лийын. 1892 ийыште тынеш пурымо деч вара Исламгарей Мендияров Павел Петрович Глезденёвыш савырнен.
Ялысе школым тунем лекмеке, 1887 ийыште самырык рвезе Пÿрӧ оласе туныктышо семинарийым пытара да Белебей уездысе Токбердино школышто туныкташ тÿҥалеш. Тылеч вара латик ий наре тÿрлӧ школлаште ышта, умбакыже тунемаш кумылаҥеш. 1898 ийыште Ӱпӧ оласе духовный семинарийыште шинчымашым погаш тÿҥалеш. Тудым кок ий гыч пытарымеке, ончыч якынлан шога, вара Новоникольск селаште священник лиеш.
Озаҥыште
1902 ийыште П. П. Глезденёв Озаҥыш толеш. Тиде ийынак тусо духовный академийыш вольнослушатель семын кошташ тÿҥалеш. Ныл ий академийын миссионер пӧлкаштыже тунемеш. Озаҥыште П. П. Глезденёвын тунемме жапше революций жап дене лачешт толын. Революций жап ончыкылык марий интеллигенцийын Озаҥ духовный да туныктышо  семинарийыште тунемме жапыштыште демократий мер илыш дене кылдалтше шÿлышым, марий калыклан духовный илышыш лекташ  вийым пуртен. Лач ик тыгай еҥже П. П. Глезденёв лийын. Озаҥыште Глезденёв духовный семинарийыште тунемше Валериан Михайлович Васильев-Ӱпымарий дене палыме лиеш. Икмыняр жап гыч нуно коктынат творческий кыл дене ушалт, пырля пашам ышташ тÿҥалыт. Нунын пашаштлан кӧра шуко брошюр, книга, журнал да газет-влак шке шочмо йылме дене ош тÿням ужыныт. Павел Глезденёв ден Валериан Васильев тидын дене, марий калыкын моло калык деч ойыртемалтдыме, шке кушмо корныжо, историйже уло манын ончыктеныт.
Революций деч ончыч Павел Глезденёв эркын-эркын просветитель пашам марий калык коклаште тӱҥалеш. Лач мер ден политике пашаже келгын шындаралт толыныт гынат, религий ден кылдалтше виянме паша корныжо лушкыдырак лийын шоген.
Эше ондакак да поснак Озаҥыште тунеммыж годым Глезденёв марла книгам ямдылаш пижеш. Ончыч Шнуй Гурийын братствыже манме пелен Кусаркалыше комиссий гоч религиозный содержаниян тÿрлӧ книгам кусаркала. Изиш варарак В. М. Васильев да П. М. Кунаев дене пырля «Марла календарьым» луктеш.
Тыгодым П. П. Глезденёв туныктымо литературым ямдылен. В. М. Васильев дене пырля 1907 ийыште «Тÿҥалтыш марла книга» да «Вес марла книгам» савыктеныт. Нуным куштылго, умылаш лийше йылме дене возымо. Книгалашке изирак ойлымашым, ятыр мурым, туштым, калыкмутым пуртымо, нуным сайын сӧрастарыме. Тыште Глезденёвын «Вараксим» почеламутшат лийын (тиде почеламут Чавайнысе "Ото" почеламут деч ончыч возалтын). «Марла шот» арифметике учебникым печатлен луктын. Тудын марте але тыгай чапле марий учебник лийын огыл. Школлан П. П. Глезденев изиш варарак эше ик книгам ямдылен. Тиде — «Икымше книга да букварь эрвел наречий черемис йылме дене лудаш» (1914 ийыште Озаҥыште лектын). Марла календарь, арифметике, лудшаш книгаже-влак дене Глезденёв марла книга йылмым вияҥден колташ полшен.
Виче губернийыште
1907 ийыште П. П. Глезденёвым Вятка губернийыш епархийысе миссионерлан колтеныт. Тушто лу ий педагогическо-миссионерский курсым вуйлатен, губернийыште илыше марий, удмурт да татар-влакым туныктымо пашалан мелын шоген. Лач тыштак «Война увер» газетым кум йылме дене савыкташ тӱҥалеш.
Газет империализм сар жапыште лектын шоген. Сандене утларакшым сар паша нерген возен. Глезденев шке газетышкыже ялт тыныс илыш материалымат — тÿрлӧ чер деч аралалтме, вольыкым ончымо, ялозанлык пашам ыштыме, тунемме нергенат статья-влакым чÿчкыдынак пуртеда. «Война увер» газетшымат кум йылме дене — марла, удмуртла да татарла — редактироватлен.
Октябрь революций деч вара
Октябрь революций деч вара П. П. Глезденёв миссионер вургемым кудаш кудалта. Революцийын икымше ийлаж гычак тудо у пашаш уло кумылын пижеш. Ынде марий калыкат шочмо йылмыж дене уло йÿкын кутырен кертеш, ынде марият калык шотышко лектеш. Тидлан йывыртен, Глезденёв пÿтынь шинчымашыжым шке калыкшылан пуа. Революций деч вара тудо Виче губернийысе земствыште изи калыкым туныктымо пӧлкам вуйлаташ тÿҥалеш. Тиде пашаште тудо Коммунист партийын политикыж велке мелын шогымым ончыкта.
1917 ий 15 июльышто Пÿрӧ олаште марий-влакын Всероссийский съездышт эртен. Тудым чумырымаште Глезденёвын суапше кугу. Тудо съездыште шке шонымашыжым почын каласен, кагаз-влак марла возалтшаш, земствылаште должностьым марий-влак налшаш улыт манын ойлен. Тудын марий калык верч чонжо йÿлен, сандене нунылан полшаш кертмыж семын йӧным кычалын.
Отец Павел православный лийын гынат, чимарий верам нигунам монден огыл. Тудо марий калыкын веражым моло вера дене тӧр шынден.
1917 ийыште Вятка губернийысе земский руководство П. П. Глезденевлан калык образованийын губернийысе пӧлкан инородческий секцийжым вуйлаташ ÿшанен.
1918—1919 ийлаште Марий кундемыште тÿрлӧ вере марий погынымаш-влак эртаралтыт. Глезденев иктыж дечат ӧрдыжеш ок код. Вяткыште марла печатьым пашаш шогалташ, «Марий коммунист» ден «Марий илыш» газетым лукташ полша. 919 ий гыч Вятка пединститутыш преподаватель пашаш вонча, ямдылыме курсым вуйлаташ тÿҥалын марла, одыла туныктен. Тыштак краеведений факультетым вуйлатен. Тыгодымак Вятка кундемым шымлыше институтышто шанче пашаенлан ышта. Пашаже ятыр лийын гынат, студент-влак дене кружокым эртарен, чÿчкыдын археологий да этнографий экспедицийыш лектын коштын.
Павел Петрович 1923 ий ага тылзын 28-ше кечынже колен. Тудым Вяткыште тоеныт.
П. П. Глезденёвым драматург семынат ужын кертына. «Мужедше» — икымше марла пьесе кокла гыч иктыже. А шке жапыштыже тудын пьесыжым самодеятельный артист-влак ятыр гана ончыктеныт. Пьесым шымлыдымылан кӧра тудын значенийжат марий литературышто иземдалтын. Идейность ден художественностьшо кугу кÿкшытыштыжак огыл, но тÿҥ проблема-влак кызытат пÿсын шогат.
Миссионер пашаже
Ныл ий академийын миссионер пӧлкаштыже тунемын, 1906 ийыште экзаменым куча да марий кокла гыч ик эн ончыч кÿшыл шинчымашым налеш. 1906 ий август тÿналтыште кусарыме сомыл дене Кужэҥер кундемыште лиеш. Кусаркалыше комиссийын марий пашаеҥже ден членже-влакын погынымашышт Кужэҥер селаште 9 августышто эртен. Марлаҥдыме Евангелийым (Лука ден Иоанн деч) кидвозышым (тудым Озаҥ П. Глезденев конден) каҥашыме да келшышылан шотлымо. Вара духовенствын инородец ден руш ужашлаж коклаште лекше келшыдымаш нерген мутланыме да тыге каласыме: «Инородческий духовенствым вурсаш нимогай амалат уке». Умбакыже миссий пашам саемдышашлан мом ыштышашым палемденыт:
У пашашке ушнымо ийынак кок тылзе гыч Вятка Православный миссионер комитетын шÿдымыж почеш П. Глезденев Купрансола ялыште (кызытсе Шернур кундем) лиеш. Лиеш веле огыл, тусо черкыште чыла кумалме сомылым моло священник дене пырля шочмо йылме дене шукта. Шернур вел Купран Кÿкшывал кÿсотым ожнысо калыкат, кучемат «Языческий» але «Черемисский Иерусалим» маныныт. Амалжат уло: тиде кÿсотышто шуко гана Кугу марий кумалтыш эртаралтын. Ик тыгай кумалтыш 1828 ий 3 декабрь кечын лийын. Тиде кече историйыш «Начало отдела о черемисских жрецах, сновидцах и жертвоприношениях черемис и вотяков, послужившего поводом к посылке мисссионера священника Покровского епархию» лÿм дене пурен. Пеш шуко еҥын ик верыш погымыжо да тошто марий религийым чот пагалымым ончыктымыжо кугыжан кучемымат, православный духовенствымат тургыжландареныт. Кумалаш лекташ кумылаҥдыше кум карт (Семен Васильев, Василий Евсеев да Иван Токметов) следствий кидыш логалыт. Кок арня гыч, 15 декабрьште, шнуй Синод вес калык илыман епархийлаште уезд еда миссийым почмо нерген пунчалым луктеш. Тыгай шÿдымашымак шуктен, Вӱрзым ден Йӱледӱр черке-влакын священникышт В. Рязанцев ден К. Кафтанников Вӱрзым уездыште, а Яраҥ уездыште Чарла да Яраҥ олаласе черке-влакын священнослужительышт Н. Курбановский ден П. Кувшинин марий коклаште миссионер сомылым шукташ пижыт.
Павел Глезденевын миссионер пашаже марий коклаште гына огыл, тыгак удмурт калык коклаштат вияҥ шоген. Кеч удмурт-влак христиан верам налын шоген гынат, пашаште чий верымат ӧрдыжеш коден огытыл. Епархий инородческий миссионерын полышкалышыжлан палыме одо туныктышо Карлыган школым почшо Кузьма Андреевич Андреев, Н. И. Ильминскийын шогалтымыж почеш лийын шоген.
Вятка олаште миссионер инород курс 1905 ийыште почылтын. Тушто инородческий приходлан пастырь-влакым ямдыленыт. Вара утларак талыже поп але якын лийын кертын. Тидыжак руш духовенствылан йӧршеш келшен огыл, вет тудлан религий пашам шуктымаште уто конкурент кÿлын огыл, сайрак да поянрак инородческий приходлашке логалаш руш духовенстве эре ямде лийын. Курсым арален кодаш П. П. Глезденев шагал огыл тыршен. Тушто тудо инспеторлан шоген да туныктен. 1908-1909 тунемме ийлан курсыш 37 йодмаш пурен, тышечын 22 еҥже  — одо, 8 — марий, 3 — суас, 3 — чуваш, 1 — бесермян. Тунемаш 7 одо ден 7 марий, 2 татарым да 1 бесермяным налыныт. Образований шот дене нуно тыге шеледалтыныт: икте туныктышо семинарийым тунем пытарше лийын, визыт — рÿдӧ школым, кандаше — второклассный школым, икте – оласе училищым, икте — духовный училищым; ик еҥ самообразований шот дене тунемын.
1908 ий кенежым выпускной 3 курсышто тунемше-влак П. Глезденевын вуйлатымыж почеш экскурсий дене марий яллашке лектын коштыныт. Нуно калык ден вашлийын мутланеныт, черкылаште Юмын сомылым шочмо йылме дене шукташ полшеныт. Павел Петровичын кÿштымыжым шуктен, курсист-влак верысе кутырымо ойыртемым эскереныт да возен налыныт, муро семым, калыкмутым, йомакым, преданийым, тÿрлӧ ÿшанымашым да кумалтыш мутым погеныт.
Черкызе-влакым марий, одо йылмылан кунар — гынат туныкташ манын, П. Глезденев 1912—1913 ийлаште йылмым тунемме курслам пога. Кÿчык жаплан чумырымо курс-влак благочинный улман верлаште почылтыныт, занятийжым тыште П. Глезденев шкеак эртарен. Икымше тыгай курс Шернур селаште 1912 ий июльышто почылтын, тыште 7 священник, 7 якын, 9 псаломщик тунемыныт. Тергымашым эртараш Озаҥ гыч В. М. Васильев толын.
«Марла календарь»
1907—1913 ийлаште П. П. Глезденев ден В. М. Васильев «Марла календарьым» луктын шогеныт. «Марла календарь» гоч икымше гана манаш лиеш, «юмын мут» огыл, а тыглай марий шомак, сылне марий ой уло йÿкын йоҥгалтеш. Марий калыклан шке литератур йылмыжым ышташ кÿлмӧ нерген календарь марий илышыште икымше гана мутым луктеш да кÿлеш манме дене гына ок серлаге — тудым шке ластыклаштыже чонаш пижеш. Тыште чумыр марий калыклан ик литератур йылмым ыштыме йодыш эн ончыч тарвана. Чыла тиде сомылыш серыпле надырым календарьын ик редакторжо семын П. П. Глезденев пыштен.
«Тÿҥалтыш марла книга»
1907 ийыште П. П. Глезеденев марий йоча-влакым марла туныкташ «Тÿҥалтыш марла книгам» В. М. Васильев дене пырля луктеш. Но комыштыжо П. Глезденевын лÿмжым веле ончыктымо. Книга олыкмарий да эрвел кундемой дене лектын. Тудым автор-влак йочам марла лудаш-возаш туныкташ келыштареныт. Книгам куштылго, яндар марий йылме дене возымо.Тушко шуко калыкмутым, мурым, туштым да изирак ойлымаш-влакым пуртымо. 1911 ийыште ты книгам, изиш тӧрлатен, угыч лукмо. Тушто ынде кок авторынат лÿмыштым ончыктымо.
«Вес марла книга»
Тиде книгат тугаяк куштылго, мотор марий йылме дене возалтын. Марла туныктымо пашаште нине кок книгажат чот полшеныт. Нунын гоч шочмо йылме деке ик тукым марий икшыве веле огыл шÿмештаралтын.
«Марла чот (шот)» книга
Лудшаш книга-влак деч посна П. П. Глезденев 1908 ийыште «Марла чот (шот)» книгам савыктен. Тиде — тÿҥалтыш класслаште марий рвезе-влакым арифметике дене туныкташ ямдылыме книга. Тыште марий йылмылан икымше гана арифметике термин-влакым келыштарыме. Нунын кокла гыч теве икмынярже: ушымаш, налмаш, шукемдымашет, пайлымаш, кок гана кокыт, мунарлан шукырак, мунарлан шагалрак, мунар гана шагалрак, тесте (десяток), чотлымаш (счет), икте (1), т. м. Автор марий мут-влакым терминлан моштен келыштарен. Нуно, тÿҥ шотышто, кызытат кучылталтыт.
«Война увер» газет
Вяткыште илымыж годым П. П. Глезденев марий калыклан да тудын культуржылан эн кугу суапым ыштен — икымше марла газетым луктын. Тымарте марийын газетше нигунамат лийын огыл. Кугыжан Российыште мутшат тидын нерген лектын кертын огыл. П. Глезденев кучемым ÿшандарен кертын да икымше империалист сар нерген умылтарыме амал дене марла газетым лукташ тÿналын. Газетын лÿмжӧ — «Война увер».
Газет империалист сар жапыште, 1915—1917 ийлаште кум йылме дене — марла, суасла, одыла лектын.
Салоники
Салоники але Фессалоники (Θεσσαλονίκη; Selanik; Солунь) — кок кугу ола Грецийыште.
Категорий:Салоники
114
114 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:114Категорий:II курым
Теле Олимпий модмаш - Скво-Вэлли 1960
Теле Олимпий модыш-влак Скво-Вэлли 1960 (1960 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1960).
Категорий:Теле Олимпий модмаш
1177
Кӧ колен
Категорий:1177Категорий:XII курым
Теле Олимпий модмаш - Санкт-Мориц 1928
Теле Олимпий модыш-влак Санкт-Мориц 1928 (1928 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1928).
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Манул
Манул (Otocolobus manul; синоним: Felis manul) – центр Азийын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 46–65 см, почше 21–31 см, нелытше 2.5–4.5 кг.
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Пырыс-влак
Реутов
Реутов (Реутов) - ола Моско велыште, Российыште. Калыкчот 92 тӱж. еҥ наре.
Категорий:Моско велысе олала
Э. Сапаев лӱмеш марий кугыжаныш академ опер да балет театр
'''Э. Сапаев лӱмеш марий кугыжаныш академ опер да балет театр''' — руш калыкын эн тошто кончерже. Йошкар-Олаште верланен. Шочмо кечыжлан 1968 ийын шотлалтеш.
Кылвер-влак
Категорий:Йошкар-Оласе театр-влак
1178
1178 ий — XII курымын ийже.
Уба чодыра пункт
Уба чодыра пункт (Лесопункт Уба) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше чодыра пункт.
1178
Кӧ колен
Категорий:1178Категорий:XII курым
Уба чодыра пункт
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Хисис
Хисис (Chysis) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 10 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
116
116 ий — II курымын ийже.
Теле Олимпий модмаш - Лэйк-Плэсид 1980
Теле Олимпий модыш-влак Лэйк-Плэсид 1980 (1980 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1980).
116
Кӧ колен
Категорий:116Категорий:II курым
Теле Олимпий модмаш - Лэйк-Плэсид 1980
Категорий:Теле Олимпий модмаш
17 кылме
Лӱмгече
Аникей, Меркурий, Никандр, Симон да Григорий – влакын лӱмгечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 17 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 17 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 17 кечынже колышо-влак
Калык пале
Никандр да Еремейын кечыже. Ожно ты кечын пöрт кöргыштак шинченыт, амал деч посна уремыш лекташ тыршен огытыл. Вес йÿламат шуктеныт: еҥлан тулым пуэн огытыл – чырамат, сортамат шылтеныт.
Категорий:17 кылме
Руш Ахматэҥер
Руш Ахматэҥер (Русский Ахматенер) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1 еҥ (2003 ий), 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Рушэҥер ял деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Иванов, Сергей Иванович
Сергей Иванов (Сергей Иванович Иванов) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Элнеттӱр ял) – марий сымыктыш пашаеҥ, серызе, артист, туныктышо, режиссёр, драматург, М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын тӱҥ режиссёржо (1958–1974), И.С.Палантай лӱмеш Йошкар-Оласе музык училищын директоржо (1982–1998), Марий калык конгрессын Вуйлатышыже (2002–2005), Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1963), РСФСР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1969).
Илыш корныжо
Сергей Иванов 1930 ийын шыжа тылзын 20-шо кечынже Марий АССР Юлсер кундемысе Элнеттӱр ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий артист-влак Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий режиссёр-влак Категорий:Марий драматург-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:Марий калык конгрессын вуйлатышыже-влак Категорий:Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже-влак Категорий:РСФСР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже-влак
117
117 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:117Категорий:II курым
Испан шурмаҥше
Испан шурмаҥше (Lynx pardinus) – Испанийын да Португалийын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 85–110 см, нелытше 12.9 - 26.8 (узо), 9.4 (ава) кг.
Категорий:Пырыс-влак
Снежана Орлова
‬‬‬‬ «Шукерте огыл ялыштына Йошкар-Ола гыч толшо артист-влак концертым шындышт. Кумдан палыме мурызо-влак И.Смирнов, А.Егошин, Э.Краснова да самырык мурызо С.Орлова шке усталыкышт дене мемнам куандарышт. Снежана Орлова шӱшпык гай яндар йӱкшӧ, мотор койыш-шоктышыж дене толшо-влакын кумылыштым савырыш. Кажне мурыжым рӱжге совым кырен вашлийыч. Ӱдыр, илен-толын, кугу кӱкшытан мурызо лийшашлык, шонем! Ала Снежана дене мемнам лишкырак палдареда ыле?
Фёдор Шамкаев,
1179
1179 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1179Категорий:XII курым
Снежана Орлова
Пошкырт, Краснокам район, Корий ял».
Самырык мурызо шкеж нерген тыгерак каласкала:
- Марий Турек район Марий Купто ялеш шочын-кушкынам. 11 классым тунем пытарымеке, 2003 ийыште И.Палантай лӱмеш Тӱвыра ден сымыктыш колледжыш тунемаш пуренам, 4-ше курсышто лиймем годым шинчымашым МарГУ-што заочно погаш тӱҥалынам. 2007 ийыште колледжым йошкар диплом дене тунем пытаренам. Шушаш ийын МарГУ-н дипломжымат налшаш улам. Кызыт Йошкар-Оласе Бауман лицейыште пашам ыштем, йоча-влакым мураш туныктем.
Муро деке эше школыштак кумылаҥынам. Тидлан туныктышем Василий Алексеевич Васильевлан тау. Районысо да республикысе тӱрлӧ конкурсышто мастарлыкем ончыктенам. Кызыт пелашем ден коктын ӱдырым куштена. Умбакыжат калыкым мурем-влак дене куандараш шонем, тыршымем тыге сайын аклымыланда тау.
Сунгурова, Раисия Борисовна
Раисия Сунгурова (Раисия Борисовна Сунгурова) (, РСФСР, Марий АССР, Поранча кундем, Олор ял) — марий серызе, почеламутчо, мер пашаеҥ, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2019), Ханты-Манси автоном йырвел – Югра кундемысе «Марий Ушем» мер организацийын вуйлатышыже (2011 ий гыч), Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (2016).
Рӱдола
Рӱдола (: столи́ца) — кугыжанышын але административ чоҥымашын тӱҥ официал олаже. Эн чӱчкыдын тушто вуйлатыше, виктем, кучем орган-влак верланат: кугыжаныш вуйлатышын резиденцийже (монарх, президент, губернатор), парламент, рӱдӧ министерстве-влак, рӱдӧ ведомстве-влак, Кӱшыл суд. Южгунам нине орган-влак тӱрлӧ олалаште верланат.
Сунгурова, Раисия Борисовна
Илыш корныжо
Раисия Сунгурова 1987 ийын кылме тылзын 20-шо кечынже Марий АССР Поранча кундем Олор ялеш шочын.
Рӱдола
Тӱрлӧ жапыште тӱрлӧ эллаште рӱдолам кӱчык жаплан ойыреныт, южгунам рӱдолам ик ола гыч весыш кусареныт. Тыге пытартыш 50 ий жапыште икмыняр лу у рӱдола шочын.
Теле Олимпий модмаш - Инсбрук 1976
Теле Олимпий модыш-влак Инсбрук 1976 (1976 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1976).
Сунгурова, Раисия Борисовна
Илыш корныжо
Кум книган авторжо, Россий Серызе-влакын ушем член, тыгак мэр пашаеҥ: ВийАр-ын йыжъеҥже (2007), Ханты-Манси автоном йырвел – Югра кундемысе «Марий Ушем» мер организацийын вуйлатышыже (2011 ий гыч).
Рӱдола
Шуко гана кок але кум кугу ола коклаште рӱдола лӱм верч ӱчашымаш каен. Тыгай ӱчашымаш-влак тӱрлын мучашлалтыныт. Мутлан, Австро-Венгрийыште Вена ден Будапешт ола-влакым когыньек рӱдолалан сайлыме. Але ливийыште Триполи ден Бенгази ола-влакым рӱдолалан когыньек ойыреныт.
Теле Олимпий модмаш - Инсбрук 1976
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Рӱдола
США-ште, мутлан, Филадельфий ден Нью-Йорк ола-влак кокласе ӱчашымаш деч вара келшеныт: у олалан негызым пышташ, ЮАРыште — Йоханнесбург ден Кейптаун коклаште Претория, Канадыште Торонто ден Монреаль коклаште Оттава, Австралийыште Сидней ден Мельбурн коклаште Канберра, Бразилийыште Сан-Пауло ден Рио-де-Жанейро коклаште Бразилиа да т. м.
Сунгурова, Раисия Борисовна
Илыш корныжо
2010 ийыште Марий кугыжаныш университетым тунем лектын. Икымше лектышыже студент пагытыште, 2008 ийыште, тунам, университет пеленсе «Поэзий шепкаште» сылнымут кружокын кышкарыштыже презентоватлалтын. Тиде «Ош шовычан у эр» – поэме да почеламут-влак книга.
Рӱдола
Кылвер-влак
Категорий:Ола Категорий:Кугыжаныш *
Сунгурова, Раисия Борисовна
Илыш корныжо
2017 ий мучашыште автор лудшыжо-влаклан кумышо лектытышым темла – «Кава вола копаш». Тыште самырык поэт марий поэзийыште кучылтдымо верлибер жанрымат устан кучылтеш. Ты книга Финн-угор литератур фондын стипендий полышыж дене савыктыме.
2019 ийыште мер пашажлан Марий Эллан шӱдӧ ий темме лӱмеш «Калык верч тыршымаш» шарнымаш медаль дене палемдалтын.
Раисия Борисовна 2010 ий гыч Сургут олаште ила (ХМАО-Югра), Сургутысо Марий Ушем организацийын да "ЮМарий" этнокультур коллективын вуйлатышыже.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
1180
Кӧ колен
Категорий:1180Категорий:XII курым
Теле Олимпий модмаш - Инсбрук 1964
Теле Олимпий модыш-влак Инсбрук 1964 (1964 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1964).
Категорий:Теле Олимпий модмаш
29 сорла
29 cорла (29 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 241-ше (кужемдыме ийлаште — 242-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 124 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 29 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 29 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 29 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:29 сорла
Мушэҥер
Мушэҥер (Мушан-Ер; тыгеак Мушанъер, Мушендер, Мушандер) — ер системе Марий Элыште. Тудо Юлсер кундемыште. Марий Чодыраште верланен.
Категорий:Марий Элысе ерла
118
118 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:118Категорий:II курым
Теле Олимпий модмаш - Саппоро 1972
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Вӱд йоктарыше (тӱшка шӱдыр)
Вӱд йоктарыше (Aquarius) — кугу зодиак тӱшка шӱдыр, Ирказа да Кол кокласе верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
1181
1181 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1181Категорий:XII курым
Юркино чодыра участок
Юркино чодыра участок (Лесоучасток Юркино) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Шодыгол посёлко деч 1 километр тораште лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Теле Олимпий модмаш - Гренобль 1968
Теле Олимпий модыш-влак Гренобль 1968 (1968 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1968).
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Гамбург
* Категорий:Миллионер-олала
Каракал
Каракал (Caracal caracal ; < karakulak < kara [кара] "шем" + kulak [кулак] "пылыш") – Касвел Азийын да Африкын пырыс-влак (Felidae) йамагат гыч кугу янлык. Капше 65—82 см, почше 25—30 см, нелытше 11—19 кг.
Категорий:Пырыс-влак
Юзыкайн, Алексей Михайлович
Алеко Юзыкайн (Алексей Михайлович Юзыкайн) (, Пошкырт Республик Краснокам кундем Чормак ял —, РСФСР, Киров вел, Малмыж кундем, Кугу Кетек ял) — марий серызе, журналист, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.
Илыш корныжо
Пашагорныжым Морко районысо «Колхозная правда» газетын литератур шотышто пашаеҥже семын тӱҥалын. Кӱшыл туныктыш шотышто дипломым налмеке, 1969 ий гыч «Ямде лий» пионер-влаклан газетыште тӱҥалтышыште вуйыншогышо секретарьлан да вара тӱҥ редакторлан 20 ий наре тыршен. 1930 ийлаште савыкталтше «Пионер йÿк» журналым угыч савыкташ тӱҥалмын инициаторжо лийын (1986 ийыште). Тиде журналын (1996 ий гыч - «Кече») тӱҥ редакторжылан 1998 ий марте пашам ыштен. 1998–2002 ийлаште «Родничок» лӱман рушла йоча газетым шочыктен да савыктен. Алеко Юзыкайнлан кӧра 1992 ийыште «Марла календарь» савыктышым уеш савыкташ тӱҥалме (ончыч 1907–1913 ийлаште савыкталтын). Шкеже тудо Марла календарьын 3 номержым лукто – 1992, 1995 да 1997 ийлаште.
15.05.2004 ийыште каен, Чормак ялысе шӱгаралаште тойымо.
Паша
Марий калык коклаште талантан уста организатор, мер пашаеҥ, журналист да серызе семын палыме. «Ямде лий» газетыште ыштыме годым регулярлын Марий самырык корреспондент слет-влакым эртарен. Шуко марий юнкорын туныктышыжо лийын. Нунын коклагыч ятыр лӱмлӧ журналист, шанчыеҥ, профессионалле серызе, тӱвыра пашаеҥ лектын: А.Тимиркаев, Г.Сабанцев, В.Абукаев, Г.Шкалина, Р.Бушков, Г.Макарова, Ю.Соловьев, В.Козлов.
1980-2000 ийлаште активлын марий мер толкыным шуарымаш пашаште тыршен. «У Вий», «Марий ушем», «Мер каҥаш» ушем-влакым (уеш) шочыктымаште изи огыл надырже уло. Тугак «Ошмарий-чимарий» «Марий Юмынйӱла» икымше рӱдерын почмаштыже да чумыр «Марий Юмыйӱлам» угыч калык илышыш пӧртылтымаш да официаллын пеҥгыдемдымаш пашаште надырже поснак кугу.
Сылнымут
Алеко Юзыкайн тугак сылнымут прозым возен. Тӱҥ шотышто йоча писатель семын палыме. 1978 ийыште самырык лудшо-влаклан "Лудыш аршаш" ойлымаш книгам савыктен. Варарак - эше икмыняр йоча-влаклан ойлымаш, "Пушеҥге пушеҥгылан эҥерта" повестьым лукто. Шуко сылнымут, популяр-шанче, ойпого, марий калык историй да культур нерген книган автор-погышо лийын. Газет ден журналысе савык-влакшым чӱчкыдын А.Михайлов лӱм дене кидпыштен луктын.
Раквере
Раквере (Rakvere, Раковор руш летопись-влакыште, немыч лӱм Везенберг (Wesenberg) — ола Эстонийыште.
Категорий:Эстонийысе олала
119
119 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:119Категорий:II курым
Шайбан хоккей дене Европо чемпионат
1910 ийыште Калык-влак кокласе хоккей федераций шайбан хоккей дене Европо чемпионатым тӱҥалын. Турнир 1914 ий марте кажне ийын эртен. Вара Европо кӱкшытысӧ чемпионат-влак 1921-1927, 1929, 1932 ийлаште эртеныт. 1930-1991 ийлаште Европо чемпионатын медаль-влакышым тӱнямбал чемпионатыште эн кӱкшӧ верым налше европысо командылан кучыктеныт. 1928, 1936, 1958-1968 ийылаште Олимпиаде ийлаште турнир олимпий хоккей турнир радамыште эртен. 1992 ий гыч Европо кӱкшытысӧ чемпионатым кораҥденыт.
Балхаш
Балхаш (Балкаш; Балқаш) — тӱнямбалне кок эн кугу шинчалан ер, Кечывалвел Казахстаныште верланен.
Категорий:Казахстанысе ерла
Кол (тӱшка шӱдыр)
Кол (Pisces) — кугу зодиак тӱшка шӱдыр, Вӱд йоктарыше да Шорык кокласе верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
Комсомольский (У Роҥго кундем)
Комсомольский (Комсомольский) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Ӱшнӱр ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 132 еҥ (2002 ий). , 134 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Ӱшнӱр сола деч 4 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Ӱлысъял
Ӱлысъял мут ончыктен кертеш:
1182
1182 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1182Категорий:XII курым
Теле Олимпий модмаш - Санкт-Мориц 1948
Теле Олимпий модыш-влак Санкт-Мориц 1948 (1948 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1948).
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Чишмы кундем
*
Стадион
Стадион (στάδιον, «ристалище») — спорт ыштыме ден таҥасымаш-влакым эртараш йӧнештарыме вер.
*
Шорык (тӱшка шӱдыр)
Шорык (Aries) — ик палыме гыч зодиак тӱшка шӱдыр, Кол да Презе кокласе верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
120
Кӧ колен
Категорий:120Категорий:II курым
17 пеледыш
17 пеледыш (17 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 168-ше (кужемдыме ийлаште — 169) кечыже. Идалык пытыме марте 197 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 17 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 17 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 17 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:17 пеледыш
Теле Олимпий модмаш - Осло 1952
Теле Олимпий модыш-влак Осло 1952 (1952 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1952).
Категорий:Теле Олимпий модмаш
1183
1183 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1183Категорий:XII курым
Презе (тӱшка шӱдыр)
Презе (Taurus) — зодиак тӱшка шӱдыр, Шорык да Йыгыр кокласе верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
Новошешминск кундем
Новошешминск кундем (Яңа Чишмә районы, Новошешминский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Новошешминск сола.
Калыкчот
Калык-влак (2010): руш-влак (50,9%), суас-влак (43,5%), чуваш-влак (4,2%).
Административ шеледымаш
Новошешминск кундемыште 15 ял шотан илем уло.
Кылвер-влак
*
Вӱдкундем
Вӱдкундем — эҥер, ер йыр улшо да тыгак тушко йоген пурышо изеҥерла кумдык.
Категорий:Гидрологий
29 сӱрем
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 29 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 29 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 29 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:29 сӱрем
121
121 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:121Категорий:II курым
Теле Олимпий модмаш - Гармиш-Партенкирхен 1936
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Ирбис
Ирбис (Uncia uncia) – Азийын (Афганистан, Мьянма, Бутан, Китай, Индий, Казахстан, Киргизий, Монголий, Непал, Пакистан, Россий, Таджикистан да Узбекистан) пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 103—130 см, почше 90—105 см, нелытше 45—55 (узо), 22—40 (ава) кг.
Категорий:Пырыс-влак
Калинов, Леонид Григорьевич
Леонид Калинов (Леонид Григорьевич Калинов) (, Марий автоном область, Курыкмарий кундем, Алдисола ял —, Курыкмарий кундем, Алдисола ял) — курыкмарий серызе, почеламутчо, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо
Леонид Калинов 1922 ийын шорыкйол тылзын 4-ше кечынже Марий автоном область Курыкмарий кундем Алдисола ялеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Сергиев Посад
Сергиев Посад (Сергиев Посад) - ола Моско велыште, Российыште. Калыкчот 106 тӱж. еҥ наре.
Тошто Шайгово кундем
*
Сергиев Посад
Категорий:Моско велысе олала
Устин почиҥга
Устин почиҥга (Устиненки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 6 еҥ (2003 ий), 4 еҥ (2010 ий).
Ял лӱм
Яллан негызым «Устин» лӱман еҥ пыштен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
1184
1184 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1184Категорий:XII курым
Филиппсола МТФ посёлко
Филиппсола МТФ посёлко (Посёлок Филиппсолинская МТФ) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Чачбамыт
Чачбамыт (Чачаа, мн.ч. — Чачаа; შერვაშიძე, Шервашидзе; мегрел форма — Шарашиа) — Абхаз он фамилий, Абхазийын Оньыжа-влакын тукымышт. Эн суапле Абхазийын.
Теле Олимпий модмаш - Шамони 1924
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Теле Олимпий модмаш - Лэйк-Плэсид 1932
Теле Олимпий модыш-влак Лэйк-Плэсид 1932 (1932 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1932).
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Йыгыр (тӱшка шӱдыр)
Йыгыр (Gemini) — зодиак тӱшка шӱдыр, Презе да Рак кокласе верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
Зоологий
Зоологий (ζῷον - янлык да λόγος - учений гыч) — илыше тӱня нерген шанче.
*
Рак (тӱшка шӱдыр)
Рак (Cancer) — зодиак тӱшка шӱдыр, Йыгыр да Арыслан кокласе верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
Афганистан
Афганиста́н (Afğānistān), официал лӱм — Афганиста́н Ислам Респу́блик (د افغانستان اسلامي جمهوریت, ) — Покшел Эрвелне верланыше кугыжаныш, теҥыз дек лектыш уке. Тӱнямбалне ик эн нужна эл. 1978 ий гыч тӱҥалын ты элыште граждан сар кая.
Касвелне Иран дене пошкудо улеш, кечывалвелне да эрвелне Пакистан дене, йӱдвелне Туркменистан, Узбекистан, Таджикистан, да мӱндыр эрвел лукышто Китай дене чек уло.
Этимологий
«Афганистан» мут мемнан йылмышке «афган калыкын элже» семын кусаралтеш.
* Категорий:Унитар кугыжаныш Категорий:Теҥыздыме эл-влак
1186
1186 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1186Категорий:XII курым
Калык-влак кокласе Ий хоккей федераций
Калык-влак кокласе Ий хоккей федераций, Калык-влак кокласе Шайбан хоккей федераций (International Ice Hockey Federation, IIHF, Fédération internationale de hockey sur glace) — шайбан хоккей, инлайн-хоккей, ролик коньки дене модмо хоккей шотышто пашам да йодыш-влакым эскерыше калык-влак кокласе ушем. Уло тӱня мучко тудын пашаже шарла гынат, садыгак, СШАште да Канадыште ИИХФшке уло вийжым ончыктен огеш керт, тушто эн кугу да эн виян хоккей ушемлан Националле хоккей лиге (НХЛ) шотлалтеш. Канаде ден США гына, ИИХФшке пурен, шке виктарчыкыштым шотышко налыт.
Официалле лӱм-влакым пуртымо шотышто тӱрлӧ ийым палемдат - англичан йылме 1920, 1978, 1946 , немыч йылме 1954. Кызыт ИИХФ Уставын 8 статьяж почеш ик официал йылме гына уло - англичан йылме, но ты годым немыч да руш йылмылашке синхрон кусарымаш лийшашак. . Француз йылмым 1908 ийысе Конгрессыште официал йылмылан сайленыт, но чынжым, тачысе кечын тудо официалле лӱмлан ок шотлалт.
Шонымаш да паша
Тӱҥ паша: ИИХФ-н уставше почеш чыла официал таҥасымашлаште кугыжаныш тисте-влакым нӧлтат, кажне матч деч вара да пӧлекым пуымо годым сеҥыше-влакын кугыжаныш чап мурышт йоҥгалтеш. 1976 ий гыч кажне ийын "Калык-влак кокласе хоккей справочник". 1977 ий гыч кажне тылзын "ИИХФ-н пресс-релизше" савыкталтеш.
Олимпий хоккей турнир
Калык-влак кокласе Олимпий комитет дене пырля Хоккей Федераций Телымсе Олимпий модмашыште пӧръеҥ да ӱдырамаш-влак коклаште шайбан хоккей дене турнирым эртарымылан вуйын шога. Ончылгоч модмаш деч посна тӱҥ турнирыш эн виян команде-влакым вигак пуртат. Моло-влак квалификаций матч гоч эртышаш улыт. Шайбан хоккей дене икымше турнир 1920 ийыште, Кеҥежымсе Олимпий модмаш радамыште эртен. 1924 ий гыч шайбан хоккейым Телымсе Олимпий модмаш радамыш кусарат. Ӱдырамаш-влак Олимпиадыште шайбан хоккей дене 1998 ий гыч таҥасен кертыт.
Тӱнямбал чемпионат-влак
Хоккей федераций 5 категорийыште 25 тӱнямбал чемпионатым эртара. 1920 ий гыч кажне ийын шайбан хоккей дене тӱнямбал чемпионат-влак эртат. Но тыгай статусым пуашлан турнирыш кеч ик вес континентысе элым ӱжыктыман (таҥасмышышке ушнышо-влак кокла гыч эн шукынжо Европо гыч улыт). 1968 ий марте тӱнямбал чемпионат-влак Олимпиаде ийлаште Олимпий турнир радамыште эртеныт, 1972 да 1976 ийлаште - Олимпиаде деч шкевуя эртеныт, 1980-88 ийылаште Олимпиаде ийын тӱнямбал чемпионат-влак эртен огытыл. Калык чумыр командылан тӱнямбал чемпионат деч посна эше самырык-влакын (20 ий марте ийготан-влак коклаште) да юниор-влакын (18 ийы марте ийготан-влак) тӱнямбал пӧръеҥ чемпионат-влак лиедат, тыгак шайбан хоккей дене ӱдырамаш-влак кокласе тӱнямбал юниор чемпионат (18 ий марте ӱдыр-влак таҥасат). Ий хоккей дене тӱнямбал чемпионат ныл дивизионышто эрта: (ТОП-дивизион, 1-ше, 2-шо да 3-шо), чумыр команде-влак мастарлык кӱкшытышт дене нине дивизионлашке логалыт. Кажне пӧръеҥ дивизион эше кок тӱшкалан («A» да «B») шелалтеш.