Бикмурзин,_Анатолий_Иванович
Анатолий Бикын 1942- 1945 ийласе поэзийже
Самырык педагог да Анатолий Бикын сар темылан возымо икымше почеламутшо «Ме миллионлын улына» манылтын. Ты возымыжо ончычсо Сотнур районын «Большевик» газетешыже 29 июньышто лектын да тетла нигушанат савыкталтын огыл. А. Бик фашист тушманым вурса, садыгак сеҥышашлан ӱшанымыж нерген ойла: Тый муат шканет шӱгарым, Врӱ ден лочышо пудий. Чӱктенат война пожарым; Тулешет йулет тый шке… Чӱктена ме эрык тулым Пич пычкемыш шем лукеш. Эрык илыш, эрык шӱлыш Лиеш мланде кумдыкеш! Тыгаяк шонымашан улыт «Нигунам!», «Ну, чеверын, таҥем, ну,чеверын», «Богатырь- влак ончык - талын!», «Учо», «Родина, тылат» да молат. Тунам А.Бик Сотнур велне илен да пашам ыштен. Кугу Корамас пеле кыдалаш школыш колтеныт, а икмыняр жап гыч Сотнур кыдалаш школыш налыныт. Сар туӱалмеке, вигак сар лоҥгаш ок логал. «Такше тыгай жапыште тыште кияш обидно»,-возен Миклай Казаковлан колтымо ик письмаштыже. Самырык журналист чоныштыжо фашист ваштареш оварыше шыдым почеламут корнылашке шыҥдарен. Лиеш учо -шыде,священный ты учо. Шке элжым йоратыше чыла калык деч! Но ынде мемнан деч чаманымашым ит вучо, Ты учо - шкендын шакше пашат верч! …15 мартыште 1942 ийыште армийыш каен. «Ну,чеверын » почеламутым возен. Нимогай книгашкат пурен огыл. Ну, чеверын. колхоз ялем, Пагыт шуын ойырлаш. Сылне нур ден олыклажым каем мый аралаш. Ну, чеверын, шӱмбел танем, Ок кӱл йӧршын ойгырмет. Йӧратымаш ден пиалетым Каем мые аралаш. Ну, чеверын,йолташем-влак, Мый каем осал бойлаш. Осал мут ден ида шарне, Шем тушманым сеҥымек, Сеҥымаш ден чапым налын, Толам угыч тендан дек… Армийыште А.Бик военный училищым тунем пытара, Калининский ден 2-шо Прибалтийский фронтлаште кредалеш. Латвий мландыште нелын контузитлалтме деч вара кужу жаплан госпитыльыш верештеш, 1945 ий июньышто пӧртылеш. Отечественный сар жапысе лирикыже - марий поэзийын ик эн сай страницыже.Тудо нигунамат ок тоштем да боевой подвиг дене иктӧр шога. Сар да йӧратымаш – нине кок умылымашым тунамсе жап пеш чот лишемден, ойыраш лийдымын кылден.Кунам айдеме йӧрата да шкежат мӱндыр таҥжын, пелашыжын йӧратымыжым шижын шога, тудо патырын кредалеш. «Шижам мый шокшо шӱлышетым. Эре улат тый воктенем. Келшымашнам, чечен жапетым Ты вашпижмаште аралем!» «Вучо, йӧратен, иле,шӱлыклан вуйым ит пу, мемнан садак вашлийшашлан чот ӱшане» - тыгай шонымаш дене Бикын война годсо пӱтынь лирикыже шындаралтын. А. Бикын геройжо война корнышто нравственно ятырлан кушкын, шӱм-чонжым але марте улшо куштыра деч эрыктен, Родиным чот йӧратыше да тушманым ужмошудымо лияш тунемын, тудо лӱддымо салтак да яндар чонан. Тул коклаште тудын тыгай шонымаш шочеш: тыныс илышыш, шочмо суртыш, йоратыме тан дек портылмо корно Берлин гоч эрта. Пӧртылшаш корнем западыш шуйналтын, Чапле сеҥымаш дене тый декет мия. Салтак илышын акшым пала,кажне бой деч вара землянкыш ик шонымаш дене толеш: «Мый таче угыч илыше кодым, тыге ынде мыняр гана. Чыла чытем: осалым, шучкым, Омак чамане илышем. Йолташем – влакемже ӱмыр мучко Ынышт ӧпкеле мыланем.» Илышым чот йӧратыше еҥ гына тиде илыш верч подвигым ыштен кертеш. Тыныс пагыт толмекат, теҥгечысе фронтовик чон ласкам муын ок керт: тудо пуля шӱшкымо, снаряд пудештме пылышыжлан солна, йолташыже-влакым шарна: «Таҥашем-влак малат шӱгарлаште, Мый гын илыше кодым тунам. Малат нуно герой- влак коклаште, Сеҥымашым коденыт мылам... Сар жапыште возымыжым чумырен, вес ийжылан «Толмо корно »книгам луктеш. Поэт мӱндырно вучен илыше еҥлан эн шерге ойжым каласа, тудым ужаш да чон почын мутланаш шонымыж нерген увертара.Сар жапыште еҥ-влакын, ача-аван, ӱдыр-таҥын, пелашын-образышт путынь Родинын образше дене иктыш ушнен. Патриотический шӱлыш дене шындаралтше почеламут-влакым А. Бик тул кокла гыч, атака гыч луктын! Война деч вара поэт творческий пашажым вияҥден колта… Сар жапыште А. Бик республика дене, редакцийла дене, поэт йолташыже- влак денат кылым луштарен огыл. А. Бикын М. Казаковлан возымо серышыж гыч. 1942 ий: Салам, Миклай! Мый тыйым йомдаренам ыле. Возышым-возышым – вашмут уке. Возгалем изишак. Изи сборникым лукнем.Лӱмжо - «Родина, тылат!» Лукташ келшеныт…Таза Лий! Сеҥымашлан ӱшанен, запад велыш ончал. Поэзийым штык мучашеш нумалын, ончыко кай!Тиде кучедалмаш мемнан эрыкна,честьна, илышна верч. Поэзий верчынат кучедалмаш улеш. Чеверын. Толя йолташет. 1944 ий октябрь пайрем кечын «Марий коммунеш» почеламут да проза дене возымо «Шочмо калык лӱм дене» публицистический статьяже печатлалтын.