cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Килиманджаро
Гидрологий
Тиде шапкым ондак пеш сайын ужаш лиеш ыле, а кызыт тудо пеш писын шула да эркын йомеш. 1912 ийыште 12,1 кв. километр кумдыкым налын, 1953 ийыште -6,7 кв. километрым, 1976 ийыште 4,2 кв. километрым да 1996 ийыште 3,3 кв. километр кумдыкым налын шоген. Коло курым жапыште тудо шке 82 процент кумдыкшым йомдарен. Тудо 1962 да 2000 ий коклаште латшым метр кӱжгытшым йомдарен. 2020 ийлан пӱтынек пытышаш, эксперт и NASA палеоклиматолог Лонни Томпсонын оценкыж почеш, Огайо университетын профессоржо, але 2040 ийлан пытышаш. Тыгай шонымашыш Инсбрука австрий университетын шанче тӱшка шуын. Але 2050 ийлан пыта. Тыге Калифорний академий наука шона. Ий але икмыняр тайылыште эше ала-мыняр ий шоген кертеш, тӱрлӧ верысе климат условийлан кӧра.
Хуанхэ
Категорий:Китайысе эҥерла
Килиманджаро
Гидрологий
Туге гынат, кӱкшытыште, кушто ий нальык уло, температура эре 0 градус деч ӱлнӧ шога. Инсбрук университет гыч Георг Казер да Вашигтон университет гыч Филипп Моте шичмаш количестве волмылан кӧра ий нальыкын вик иземмыжым ончыктат. Тиде верысе вашталтмаш денат кылдалт кертеш, мутлан, чодыра йоммылан кӧра.
Вес кончыш, кудо ий нальыкым иземда, - тиде шем вулкан породын шокшым шуп-шмыжо. Тыге нуно шулат да пеҥгыдылыкым йомдарат да шаланат, тыге ӱмбал кумдыкым кугемден.
Ийын шулымо нолыжым тиде районышто кок кугу эҥер налеш, но индешлу процент шичмашчодырашке кая. Туге гынат, ий нальык-влакын пытымышт верысе гидрологий эскерымашлан влиятлышаш огыл, чодыра йоммо да калыкын паша деч молыжо. Килиманджарын чодыраже ик ийлан 1600000000 кубических метр вӱдым налеш, тушечын вич процентше шичмаш семын, пушланымашлан кӧра тушечын 2/3 ужашыже атмосферыш пӧртылеш. Чодыра резервуар семын кум рольым модеш: мландыште, южышто вӱдым куча. 1976 ий гыч ик ийлан шичмаш количестве коло миллион кубический метрлан вола. Килиманджаро вуйышто ий нальык, август 2003 ий.
Килиманджар вулканын тале вулкан чолгалыкше лийын огыл гынат, пытартыш жапыште вулкан шке декше шуко шымлызе-влакым шупшеш, 97 на 64 километр кумдыкым налеш. Килиманджарон луман вуйжо, кудо 11 000 тӱжем ий пытартыш ий нальык жапыште курыкын кӱкшытшым петырен шоген, пеш писын шула. Пытартыш 100 ий жапыште лумын да ийын обьемжо 80 процентлан иземын. 2002 ийыште шуко шымлызе-влак 15 ий жапыште ий нальыкын тӱрыснек пытымыж нерген ойлат. 2005 ийыште март тылзыште увертарымаш лектын, пуйто пик 11000 тӱжем ий жаплан икымше гана ий дечын тӱрыснек утлен. Тиде температурын вашталтмыжлан кӧра лийын огыл, а лум шагал вочмылан кӧра. Чодыран савыстарымаш пытартыш 100 ий жапыште вӱд парын количествожым сайынак иземден, Килиманджаро кӱкшытыш шумек, лум семын возеш.
Категорий:Курыкла Танзанийыште
Перемышляны
Перемышляны (Перемишляни) — Украиныште Львов велыште Дрогобыч кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 7 085 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе олала
Припять (эҥер)
Припять эҥер (Прыпяць; Прип’ять) — эҥер Европышто. Йогын кугытшо – 775 километр.
Литератур
*
Визымъер
Визымъер (Визымйӓр, Визимьяры) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше посёлко. Визымъер ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 2132 еҥ (2004 ий), 2100 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Килемар ола сынан посёлко деч 52 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Пӱнчыдӱр (Морко ола шотан илем)
Пӱнчыдӱр (Старая) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ердӱр ял деч 1 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1973-ан ийыште Пӱнчыдӱр ял Ердӱр ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Таллинн
Таллинн (Tallinn) - Эстонийын рӱдолаже. 2016 ийыште Таллинныште 440 702 еҥ илен.
Важ-влак
Категорий:Эстонийысе олала Категорий:Таллинн
Олевск
Олевск (Олевськ) — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 10 389 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе олала
Кечывалвел тептеҥыз
Кечывалвел тептеҥыз — Тӱнямбал тептеҥызын эн кечывалвел вӱдла, 60° кечывалвел лопкыт деч кечывалвелне верланыше да Антарктидым авалтыше. Кечывалвел тептеҥыз нылымше кугытан тептеҥызше улеш (Тыныс, Атлантик да Индий деч вара. Йӱдвел деч кугурак улеш). Тиде тептеҥызыште Антарктике гыч йӱдвелке йӧгышӧ вӱд субантарктик вӱд дене ушна.
Руш Лаждӱр
Руш Лаждӱр (Русский Ляждур) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 10 еҥ (2010 ий).
Кечывалвел тептеҥыз
1978 ий марте руш литературышто Кечывалвел тептеҥыз ыҥ нигушто ок кучылт.
Руш Лаждӱр
Верланыме вер
Йӱледӱр сола деч 2 километр эрвел могырно верланен.
Кечывалвел тептеҥыз
Категорий:Тептеҥыз
Руш Лаждӱр
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Норильск
Норильск (Норильск) - ола Российыште, Красноярск мландыште.
Норильск - кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Норильск
1428
1428 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1428Категорий:XV курым
342
342 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:342Категорий:IV курым
Молотов, Иван Николаевич
Молотов, Иван Николаевич (3 Ага 1940 ий, Шернур кундем Кӱчыкэҥер ял — 9 Ӱярня 1972 ий, Иваново) — талантан марий семлызе, кокымшо марий оперын «Элнет» серышозаже.
1970
Кӧ колен
Категорий:1970
Молотов, Иван Николаевич
Тыгак ончо
Категорий:Марий семлызе-влак
Камбарка кундем
Камбарка кундем (Камбарский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Камбарка.
*
Чопайсола
Чопайсола (Качейкино) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял. Пызырьгуп ял деке ушалтын.
Верланыме вер
Пызырьгуп ял деч 0,5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Ял лӱм
Ялын «Чопайсола» лӱмжӧ негызым пыштыше еҥын «Чопай» лӱмжӧ гыч лектын. И. С. Галкинын да О. П. Воронцован шымлымышт дене ялын официальный руш «Качейкино» лӱмжӧ «Качей» собственный лӱм гыч лектын.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Чопайсола ден Пызырьгуп ялла ик илыме верыш ушненыт — Пызырьгуп ялыш.
Литератур
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Алатай
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 3 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Полтава
Полтава (Полтава) — ола Украиныште, Полтава велын рӱдыжӧ.
Категорий:Полтава
Изи Ермучаш
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 3 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Ямбатыр
Ямбатыр (Ямбатор) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Унчо ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 142 еҥ (2004 ий), 111 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Унчо сола деч 3 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Евсеева, Мария Тимофеевна
Мария Евсеева (Мария Тимофеевна Евсеева) (, РСФСР, Марий автоном область, Морко кундем, Азъял ял —, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Азъял ял) — марий серызе, туныктышо.
Илыш корныжо
Мария Евсеева 1920 ийын теле тылзын 21-ше кечынже Марий автоном область Морко кундем Азъял ялеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
4 сӱрем
4 сӱрем (4 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 185-ше (кужемдыме ийлаште 186) кечыже. Идалык пытыме марте 180 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 4 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 4 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 4 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:4 сӱрем
Суэц канал
Суэц канал — Египетыште лӱмын ыштыме, теҥыз кӱкшытан вӱдкорно, Мландыпокшел теҥызым Йошкар теҥыз ден ушна. Суэц каналым 10 ий ыштыме деч вара 1869 ийын кылме тылзын почыныт. Тиде канал караплан Европа да Азий коклаште корнылаш йӧным пуа, Африкым кораҥ кошташ ок кӱл. Порт-Саид йӱдвел станций улеш. Суэц олаште верланыше Порт-Тауфик кечывалвел станций улеш. Исмаилия ола эрвел серыште верлана, корно покшелне гыч 3 км.
Категорий:Каналла Египетыште
1430
1430 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1430Категорий:XV курым
1971
Кӧ колен
Категорий:1971
343
343 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:343Категорий:IV курым
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 15-ше километрже
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 15-ше километрже (15-й илометр Юшутской железной дороги) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Мочалище посёлко деч 8 километр тораште лийын шоген.
1429
1429 ий — XV курымын ийже.
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 15-ше километрже
Эртымгорно
1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Мочалище посёлко деке ушалтын.
1429
Кӧ колен
Категорий:1429Категорий:XV курым
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 15-ше километрже
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Изи Олма
Изи Олма (Малая Олма) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Игенчеляр ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Комсомольский кундем (Чуваший)
Комсомольский кундем (Комсомольски районĕ; Комсомольский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Комсомольский. Калыкчот 23,9 тӱж. еҥ наре.
Географий
Категорий:Комсомольский кундем
344
344 ий — IV курымын ийже.
Кез кундем
Кез кундем (Кезский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Кез.
*
Кремль
Кремль — тошто руш ола кӧргысӧ карман.
Вӧдыр почиҥга (Шернур кундем)
Вӧдыр почиҥга (Писе Вӧдыр почиҥга) (Урмыж) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 52 еҥ (2005 ий), 32 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Памашсола деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан негызым «Вӧдыр» лӱман марий пыштен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Ӱлыл Памашъял
Ӱлыл Памашъял (Нижний Памашъял) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шорсола ял деч 4 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште ӱярня тылзын 25-ше кечынже Ӱлыл Памашъял ял Кӱшыл Памашъял да Марий Памашъял ялла дене пырля ик пырляштарыме Памашъял ялыш савырненыт.
Тернополь
Тернополь (Тернопіль, Тернополь) — ола Украиныште, Тернополь велын рӱдыжӧ.
Категорий:Тернополь
1431
1431 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1431Категорий:XV курым
Трускавец
Трускавец (Трускавець) — Украиныште Львов велыште Дрогобыч кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 28 287 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе олала
Кабаксола (Юлсер кундем)
Кабаксола (Большие Карамасы) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял.
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене ялын «Кабаксола» лӱмжӧ ялыште йӱмӧ заведений лийын шогымыжым ончыкта.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште сӱрем тылзын 30-шо кечынже Кабаксола, Пезмучаш, Полатэҥер ялла ик илыме верыш ушненыт — Чодыраялыш. Кабаксола ял Кабаксола уремыш савырнен.
4 теле
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 1 кечысе событий-влак
346
346 ий — IV курымын ийже.
4 теле
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 4 кечынже шочшо-влак
Ачинск
Ачинск - кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
4 теле
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 4 кечынже колышо-влак
Ачинск
Эртымгорно
Категорий:Красноярск мландысе олала
4 теле
Калык пале
Категорий:4 теле
Руэм (Маскасола кундем)
Руэм (Руэм) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше посёлко. Руэм ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 3577 еҥ (2002 ий), 3319 еҥ (2010 ий) , 3355 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Маскасола ола сынан посёлко деч 4 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
1972
Кӧ колен
Категорий:1972
Вената (дуэт)
Вената — марий семлык дуэт. Вера Николаева ден Татьяна Антропова дуэтыште мурат. Калыкыште ныжыл эстраде муро-влакым йоҥгалтарымышт дене палыме улыт. «Тылат» мурышт Марий Эл Радион хит-парадыштыже ик гана веле огыл икымше верыш лектын, Идалыкысе муро лӱмымат сулен. «Вената» дуэт чӱчкыдын «Каче-влак» группа дене пырля мурат.
Вената лӱм кузе шочын
Вената лӱмым ӱдыр-влаклан пуат. Дуэтлан лач тиде лӱмым пуымо шотышто мурызо-влак тыге умылтарат: ВЕра Николаева, Антропова ТАтьяна гыч тӱҥалтыш буква-влакым ойырымо дене шочын. Тыгай шонымаш йӧршын вучыдымын, ӱдыр-влакын маршруткышто кудалмышт годым шочын.
Мурызо-влак нерген
Вера Николаева ден Татьяна Антропова изак-шолякын икшывышт улыт, шкешт Поранча кундемыште шочын-кушкыныт: Вера – Ондропсолаште, Татьяна – Матародышто. Варажым Вера Матародышко марлан лектын, изиш жап эртымеке мурызо-влак ешышт дене Йошкар-Олашке илаш кусненыт.
Вера Николаеван Станислава лӱман ӱдыржӧ кушкеш. Татьяна Антропова воспитатель-педагоглан ышта, Матвей лӱман эргым кушта.
Кылвер-влак
Эльвира Куклинан статьяже
Гог, Винсент ван
Винсе́нт Ви́ллем ван Гог (Vincent Willem van Gogh; — ) — немыч пост-модернизм сӱретче.
Тампере
Тампере (Tampere, Tammerfors) — ола Финляндийыште.
Категорий:Финляндийысе олала
Барановка (ола)
Барановка (Баранівка) — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 11 765 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе олала
347
Кӧ колен
Категорий:347Категорий:IV курым
Сукырэҥер
Сукырэҥер (Кинерь) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше сола.
Верланыме вер
Йыр ял деч 3 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977-ан ийыште Сукырэҥер сола шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
1432
Кӧ колен
Категорий:1432Категорий:XV курым
Дианово
Дианово (Дианово) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже верланыше Марьино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 8 еҥ (2003 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марьино сола деч 9 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Хмельницкий (ола)
Хмельницкий (Хмельницький) — ола Украиныште, Хмельницкий велын рӱдыжӧ.
Категорий:Хмельницкий
Кугу Немдыж
Кугу Немдыж (Большой Немдеж) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Нужавлак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 23 еҥ (2004 ий), 13 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Тойкан
Тойкан (Тойкино) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пекшиксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 104 еҥ (2001 ий), 139 еҥ (2010 ий) , 182 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Могилёв вел
Могилёв вел (Магілёўская вобласць; Могилёвская область) — Белоруссийын ужашыже.
Рӱдола — Могилёв.
Минск вел, Витебск вел, Смоленск вел да Брянск вел дене йыгыре улеш.
1973
Кӧ колен
Категорий:1973
348
348 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:348Категорий:IV курым
Волна
Волна (Волна, Волна) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йошкар Юл ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 32 еҥ (2001 ий), 15 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Кулаково сола деч 6 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
1433
1433 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1433Категорий:XV курым
Чай
Чай (茶 - «ча») — чай кушкылын лышташ-влакым пыштен ыштыме ароматан йӱыш.
* Категорий:Йӱыш-влак Категорий:Еда быстрого приготовления Категорий:Руштышдыме йӱыш-влак
Руш Олма
Руш Олма (Олма Шойская) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Йӱледӱр сола деч 9 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Ху Цзыньтао
Ху Цзыньтао (胡錦濤) - Китайын президентше (2003-2013).
Важ-влак
Категорий:Политик-влак
349
349 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:349Категорий:IV курым
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 17-ше километрже
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 17-ше километрже (17-й илометр Юшутской железной дороги) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Мочалище посёлко деч 9 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Мочалище посёлко деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Игра кундем
Игра кундем (Игринский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Игра.
*
Крыстыйан Вулф
Крыстыйан Вулф (Christian Wilhelm Walter Wulff, ) - Немыч Элын президентше.
1974
Кӧ колен
Категорий:1974
350
Кӧ колен
Категорий:350Категорий:IV курым
1434
1434 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1434Категорий:XV курым
Чуднов
Чуднов (Чуднів) — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 5 357 еҥ (2021 ий).
Броды
Броды (Броди) — Украиныште Львов велыште Золочев кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 23 454 еҥ (2021 ий).
Чуднов
Категорий:Житомир велысе олала
Броды
Категорий:Львов велысе олала
Канск
Канск (Канск) - ола Российыште, Красноярск мландыште.
Канск - кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Красноярск мландысе олала
Пезмучаш
Пезмучаш (Пезмучаш) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял. Чодыраял деке ушалтын.
Верланыме вер
Чодыраял деч 1 километр кечывалвелне лийын шоген.
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене ялын «Пезмучаш» лӱмжӧ «Пез» эҥерын вӱдмучашыштыже лийын шогымыжым ончыкта.
1975
Кӧ колен
Категорий:1975
Рахов
Рахов (Рахів) — ола Украиныште Закарпатье велыште. Рахов кундемын рӱдерже. Калыкчот: 15 489 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе олала
1436
1436 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1436Категорий:XV курым
Нужъял
Нужъял мут ончыктен кертеш:
Речкина, Ангелина Сионьевна
Ангелина Речкина (3 Сӱрем 1959 ий, Курыкмарий кундем Тошто Тарашнур ял) — курыкмарла йоҥгалтарыше мурызо, тӱвыра да туныктыш пашаеҥ, кӱшыл категориян туныктышо, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже.
Тунеммаш
Йошкар-Олаште 1 номеран музыкально-художественный школ-интернатым, вара 1978 ийыште музыкальный училищым да Куйбышевский кугыжаныш тӱвыра институтым тунем лектын.
Паша
Бауманский лицей пелен верланыше йоча сымыктыш школышто вуйлатышылан ышта (1995 ий гыч), «Узоры» мурышо да куштышо йоча ансамбльым вуйлата. Жапын-жапын концертлаште курыкмарий муро-влакым йоҥгалтара, тӱҥ шотышто калык муро да калыкыште моткоч сайын палыме муро-влакым йоҥгалтара.
Муро-влак
Категорий:Марий мурызо-влак
352
352 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:352Категорий:IV курым
1976
Кӧ колен
Категорий:1976
Китай
Китай (中華人民共和國) — эл Азийыште.
Рӱдолаже Пекин. Кумдык дене тӱняште кумшо верым айла (9 598 уш2 962), Канадын да российын пуа, а калыкчот— 1 415 515 674 калык — кокымшо, Индий пуа. Калык шуко — китай калык, марий — хань.
Китай калык республикын, конституций почеш, — социализм кугыжаныш. Эн кугу вий — сизо сверхдержава, сверхдержава экономике, эре ООН лӱдыкшыдымылык совет член.
Космический вий дене ик тӱня, кугу тӱня армийыште военнослужащий да ядерный саркурал дене чот ойыртемалтыт.
Икымше да кокымшо китай дене тӱнямбал экономика дене тӱнямбал экономика ВВП-Н ВВП-Н номинальный экономике (ППС). Йӧнозанлык йӧндартыш продукцийым тӱнясе шуко кнр семын почеш лидерлан шотлалтеш. Экспортёр кугу тӱня («фабрикыште тӱня») да ик тӱҥ пазар гыч кая. Золотовалютный резерв верланыше кугу тӱня.
2019 ийыште сша деч вара кокымшо верым налын шотышто роскотым НИОКР (526 658 ваштареш млрд млрд $ УАШ). Глобальное вер 12 ий инноваций индекс 2021 кӱзен. Рейтинг пекиныште да корно верланыше эҥерын дельтыже чинчыйылгыж кокымшо ден кумшо тӱнямбал научно-технический кластер.
Китай тугай тӱнямбал организаций шога, кузе ИНО, АТЭС, G20, ВТО, ЕШАРТЫШ, БРИКС. Ышташ утыждене тудлан «ик корно, ик уштыш».
Важ-влак
Категорий:Китай
351
351 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:351Категорий:IV курым
1438
1438 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1438Категорий:XV курым
1437
1437 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1437Категорий:XV курым
Дебёсы кундем
Дебёсы кундем (Дебёсский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Дебёсы.
*
Алман
Алман (Алман, Алманово) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 123 еҥ (2001 ий), 81 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 4 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Койланур
Койланур (Койланур) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Алашайка ял деч 6 километр йӱдвелне лийын шоген.
353
353 ий — IV курымын ийже.
Койланур
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште вӱдшор тылзын 22-шо кечынже Койланур ял Пӧртчара ял деке ушалтын.
Лиссабон
Категорий:Лиссабон
353
Кӧ колен
Категорий:353Категорий:IV курым
Ходоров
Ходоров (Ходорів) — Украиныште Львов велыште Стрый кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 9 605 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе олала
Абхазий
Абхазий — дэ-факто шкевуя эл Азийыште. Рӱдолаже Сухум.
Категорий:Абхазий
Пайгиш
Пайгиш (Пайгиш) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шорсола ял деч 6 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1984 ийыште Пайгиш ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Горелая Мельница илем
Горелая Мельница илем (Селение Горелая Мельница) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 14 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1977 ийыште Горелая Мельница илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Нужъял (Маскасола кундем, посёлко)
Нужъял (Нужъялы) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше посёлко. Нужъял ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 448 еҥ (2001 ий), 486 еҥ (2010 ий) , 561 еҥ (2013 ий).
Верланыме вер
Нужъял станций деч 0,2 километр кечывалвел могырно верланен.
Тошто Завод
Тошто Завод (Старый Завод) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980-ан ийыште Тошто Завод ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
1977
Кӧ колен
Категорий:1977
Янтиково кундем
Янтиково кундем (Тăвай районĕ; Янтиковский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Янтиково. Калыкчот 13,3 тӱж. еҥ наре.
Географий
Категорий:Янтиково кундем
Лошбур еҥ
Лошбур еҥ. Люксембург гыч скелет. 8000 ий уло. Ынде Люксембургышто уло.
1440
1440 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1440Категорий:XV курым
Пектеев, Василий Александрович
Санян Вачи (Василий Александрович Пектеев) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Уилем ял) – марий серызе, почеламутчо, артист, режиссёр, мурызо, мер пашаеҥ, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1995), Марий Эл Республикысе И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (1997), Йыван Кырла лÿмеш театр премийын лауреатше (1997), Мер Каҥашын Оньыжаже (1992–2000). Кызыт М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрыште художественный вуйлатышылан пашам ышта.
1439
1439 ий — XV курымын ийже.
Пектеев, Василий Александрович
Илыш корныжо
Василий Пектеев 1954 ийын шорыкйол тылзын 23-шо кечынже Марий АССР Морко кундем Уилем ялеш шочын. Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто кок курсым тунем пытарымеке, Ленинградысе театр, музык да кинематографий институтыш тунемаш куснен. 1980 ийыште пытарен. Шкетан театрын режиссержылан, 1987 гыч тӱҥ режиссёржылан, 1992–2002 ийлаште художественный вуйлатышылан ыштен. Тӱрлӧ жанр дене 50 утла спектакльым шынден. Финн-угор театрын калык-влак кокласе фестивальым эртарыше-влак коклаште лийын. Мер Каҥашын икымше оньыжажлан сайленыт. Тыгак, Василий Пектеев Театр сымыктышын Санкт-Петербургысо кугыжаныш академийын доцентше лийын (2001–2005 ийлаште). Пашажым кӱкшын аклен 1997 ийыште Кугыжаныш премий дене палемдалтын.
1439
Кӧ колен
Категорий:1439Категорий:XV курым
Пектеев, Василий Александрович
Санян Вачи – мурызо
Мурызо-влак коклаште Санян Вачи лӱм дене шуаралтеш. Марий Эл Радиошто тыгай мурыжо-влак йоҥгалтыт:
Йоҥгалтарыме мурыжо-влак келге шонымаш, мотор ныжыл сем дене ойыртемалтыт.
Санян Вачи – почеламутчо
Санян Вачи почеламут-влакым возкала. Йоҥгалтарыме муро-влакланже мутым шке возен. 2011 ийыште «Омо» лӱман почеламут ойпогыжо лектын. Книгалан комым Иван Ямбердов сӱретлен.
Эшпай (ыҥ-влак)
Эшпай мутын икмыняр ыҥже уло:
Категорий:Тукымлӱм-влак
Марий возыктыш
''Отличия алфавитов марийских букварей XIX — начала XX вв. от современного алфавита'':
Проект марийского алфавита на латинской основе (1930 год) Заглавные буквы в этом проекте отличались от строчных только размером, а не начертанием.
Марийский алфавит является одним из немногих алфавитов народов бывшего ССРУ, не менявших своей графической основы более 100 лет.
Олыкмарий-Эрвелмарий тиштер
1978
Кӧ колен
Категорий:1978
Марий возыктыш
Курыкмарий тиштер
Литератур
Категорий:Кириллик тиштер Категорий:Финн-угор калык-влакын возыктыш
Пура (ыҥ-влак)
Пура:
Кугу Урмыж
Кугу Урмыж (Сабличево) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Памашсола деч 4 километр кечывалвелне Тиман почиҥга воктене лийын шоген.
Ял лӱм
Яллан лӱмым Урмыж эҥер пуэн. «Кугу Урмыж» — Урмыж эҥер воктене верланыше моло «Урмыж» ялла кокла гыч кугурак «Урмыж» ял.
Кремленки (У Торъял кундем)
Кремленки (Кремленки) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 414 еҥ (2002 ий), 218 еҥ (2010 ий).
Кугу Урмыж
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Кугу Урмыж ден Вӧдыр почиҥга ялла ик илыме пырляштарыме Вӧдыр почиҥга ялыш ушненыт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кремленки (У Торъял кундем)
Верланыме вер
У Торъял ола сынан посёлко деч 24 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
354
354 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:354Категорий:IV курым
Полиций
Полиций (Police, ἡ πολιτεία гыч — кугыжаныш, ола) — южо эллаште кугыжаныш стройын безопасностьшым да еҥын праважым оролышо куралан арвыле.
Категорий:Полиций
356
356 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:356Категорий:IV курым
Ангкор Ват
Ангкор Ват – Камбоджышто верланыше кугу вишнуизм храм (XII курым).
Кылвер-влак
Категорий:Географий Категорий:Тын
1441
1441 ий — XV курымын ийже.
Кисловодск
Кисловодск (Кисловодск) — ола Российыште, Ставрополь мландыште. Калыкчот 129 тӱж. еҥ наре.
1441
Кӧ колен
Категорий:1441Категорий:XV курым
Кисловодск
Тыгак ончо
Категорий:Кисловодск
Яранов, Евгений Герасимович
Евгений Яранов (Евгений Герасимович Яранов), РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Усола ял) – марий сӱретче, Россий Сӱретче-влак ушемын йыжъеҥже (1985), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1990), Россий Федерацийын сулло сӱретчыже (2000), Марий Эл Республикысе А.В. Григорьев лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2019).
Илыш корныжо
Евгений Яранов 1950 ийын шыжа тылзын 8-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Усола ялеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Марий сӱретче-влак Категорий:Россий Сӱретче-влак ушемын йыжъеҥже-влак Категорий:Россий Федерацийын сулло сӱретчыже-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:А.В. Григорьев лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Шаван
Шаван (Малая Шабанка) – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Каксинвай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 147 еҥ (2002 ий), 116 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Малмыж ола деч 21.8 километр (51 км – авто дене) эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Малмыж кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 18-ше километрже
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 18-ше километрже (18-й илометр Юшутской железной дороги) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Мочалище посёлко деч 10 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Мочалище посёлко деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Сухум
Сухум (Аҟəа, სოხუმი) — ола, Грузийын рӱдылаже.
Категорий:Сухум
1442
1442 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1442Категорий:XV курым
Полатэҥер
Полатэҥер (Полатэнер) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял.
Верланыме вер
Чодыраял деч 0,1 километр йӱдвелне лийын шоген.
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене ялын «Полатэҥер» лӱмжӧ ушымо «Полат» (собственный лӱм мут) да «эҥер» мут-влак гыч лектын. «Полат» + «эҥер» = «Полатэҥер».
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште сӱрем тылзын 30-шо кечынже Кабаксола, Пезмучаш, Полатэҥер ялла ик илыме верыш ушненыт — Чодыраялыш. Полатэҥер ял Полатэҥер уремыш савырнен.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Унчо (Морко кундем, посёлко)
Унчо (Уньжа) (Уньжинский) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Унчо ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 149 еҥ (2004 ий), 122 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Унчо сола деч 6,5 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Ува кундем
Ува кундем (Увинский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Ува.
*
Морко мланде (газет)
«Морко мланде» — Морко кундемысе газет. 1000 экземпляр тираж дене лектеш. Газетлан негызым Кылме тылзын 1 кечынже, 1930 ийыште пыштыме. Морко кундемын шинчымаш, спорт, медицин, тӱвыра шотышто теме-влак нерген воза. 1989 ий гыч арняште 2 гана лектын, 90-ше ийла мучаш гыч — 1 гана.
Кылвер-влак
Категорий:Калык коклаште увер шарыме йӧн-влак Категорий:Марла савыкталтше газет-влак
Памашъял (Кужэҥер кундем)
Памашъял (Памашъял) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шорсола ял деч 4 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1982 ийыште Памашъял ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Сокаль
Сокаль (Сокаль) — Украиныште Львов велыште Червоноград кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 20 986 еҥ (2021 ий).
357
357 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:357Категорий:IV курым
1979
Кӧ колен
Категорий:1979
1443
1443 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1443Категорий:XV курым
Таникеево
Верланыме вер
Памашсола деч 5 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Таникеево ял Вӧдыр почиҥга ял деке ушалтыт.
Тапа
Тапа (эстонла Tapa) — ола Эстонийыште. Йудвел касвел кундемыште верланен.
Категорий:Эстонийысе олала
Мукачево
Мукачево (Мукачево) — ола Украиныште Закарпатье велыште. Мукачево кундемын рӱдерже. Калыкчот: 85 903 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе олала
358
358 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:358Категорий:IV курым
1444
1444 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1444Категорий:XV курым
1980
Кӧ колен
Категорий:1980
Кошпаево почиҥга
Кошпаево почиҥга (Починок Тат-Кошпай) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Мераҥсола ял деч 6 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште вӱдшор тылзын 22-шо кечынже Кошпаево почииҥга Мераҥсола ялын Животноводов уремышкыже савырнен.
Волаксола
Волаксола (Умшар) (Себеусад) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше ял. Волаксола ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 332 еҥ (2004 ий), 292 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 12 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Красноармейский кундем (Чуваший)
Красноармейский кундем (Красноармейски районĕ; Красноармейский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Красноармейское. Калыкчот 13,5 тӱж. еҥ наре.
Географий
Категорий:Красноармейский кундем
Йӱксар вакш илем
Йӱксар вакш илем (Селение Юксарская Мельница) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 4 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1940 ийлаште Йӱксар вакш илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Невинномысск
Невинномысск (Невинномысск) — ола Российыште, Ставрополь мландыште. Калыкчот 118 тӱж. еҥ наре.
359
359 ий — IV курымын ийже.
Невинномысск
Тыгак ончо
Категорий:Ставрополь мландысе олала
359
Кӧ колен
Категорий:359Категорий:IV курым
Троицкий высылке
Троицкий высылке (Выселок Троицкий) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Ердӱр ял деч 7 километр касвел лийын шоген.
Эртымгорно
1973-ан ийыште Троицкий высылке шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Ямде лий (газет)
Ямде лий – йоча-влаклан газет, марий йылме дене лектеш. Редакцийже Йошкар-Оласе Амстердам эҥерӱмбал, 1 адрес дене верланен.
Кульшетов, Валерий Дмитриевич
Валерий Дмитриевич Кульшетов (1952 ий 17 октябрь, Мари-Турек, Марийская АССР — 2022 ий 2 октябрь, Йошкар-Ола ) — марий семмастар, член Союза композиторов СССР (1979), лауреат Государственной премии имени Олыка Ипая (1990), заслуженный деятель искусств Республика Марий Эл (1995), заслуженный деятель искусств России (2004).
Усталык
Валерий Дмитриевич 200 утла мурын авторжо, 400 наре аранжировкым ыштен. Тудын тӱналтышыже почеш Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыште «Эстрадын сем сымыктышыже» туныктымо пӧлкам почмо.
Ямде лий (газет)
Эртымгорно
1 шорыкйол 1967 ий гыч газет угыч лектеш да вийым пога.
2012 ий гыч тӱрлӧ чиян савыкталтеш.
Литератур
Категорий:Калык коклаште увер шарыме йӧн-влак Йошкар-Олаште Категорий:Калык коклаште увер шарыме йӧн-влак Категорий:Марла савыкталтше газет-влак Категорий:Марий Элысе газет-влак
Жуковский (аэропорт)
Жуковский (Московский аэропорт Жуковский) — Москосо тӱнямбал аэропорт, Моско велыште Жуковский олаште верланен.
Палемдымаш
Категорий:Транспорт Моско велыште
Гомель вел
Гомель вел (Гомельская вобласць; Гомельская область) — Белоруссийын ужашыже.
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 23-шо километрже
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 23-шо километрже (23-й илометр Юшутской железной дороги) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Мочалище посёлко деч 15 километр тораште лийын шоген.
Гомель вел
Рӱдола — Гомель.
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 23-шо километрже
Эртымгорно
1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Мочалище посёлко деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Гомель вел
Брест вел, Минск вел, Могилёв вел, Брянск вел, Чернигов вел, Киев вел, Житомир вел да Ровно вел дене йыгыре улеш.
2020
2020 ий — 366-кечаш ий (високос идалык), григориан кечышот почеш вӱргечын тӱҥалын.
Кö колен
Категорий:2020
Гомель вел
Важ-влак
*
Якшур-Бодья кундем
Якшур-Бодья кундем (Якшур-Бодьинский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Якшур-Бодья.
*
1981
Кӧ колен
Категорий:1981
Кечывалвел Осетий
Кечывалвел Осетий — дэ-факто шкевуя эл Азийыште. Рӱдолаже да эн кугу олаже — Цхинвал.
Жолква
Жолква (Жовква) — Украиныште Львов велыште Львов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 13 834 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе олала
1446
1446 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1446Категорий:XV курым
360
360 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:360Категорий:IV курым
Орджоникидзе (ыҥ-влак)
Орджоникидзе мут ончыктен кертеш:
1982
Кӧ колен
Категорий:1982
Вопшанэҥер
Вопшанэҥер (Вопшынӓнгӹр, Кадышево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йошкар Юл ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 84 еҥ (2001 ий), 77 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Кулаково сола деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
1447
1447 ий — XV курымын ийже.
Егоров, Виталий Логинович
Илыш корныжо
Виталий Егоров 1960 ийын шорыкйол тылзын 1-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Ярансола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Вершинин, Валерий Иванович
Илыш корныжо
Валерий Вершинин 1948 ий идым тылзын 27-ше кечынже Суас АССР Камша кундем Элнет ялыште шочын.
Важ-влак
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:«Маарьямаа Ырес» орденын кавалерже-влак
361
361 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:361Категорий:IV курым
Крӱк
Крӱк (Крюковцы) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 42 еҥ (2002 ий), 33 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шура ял деч 5 километр кечывалвел-эрвел могырно Талман эҥерын шола серыштыже могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Миквор почиҥга
Миквор почиҥга (Каменный Ключ) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Памашсола деч 3 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Миквор почиҥга, Таникеево, Кугу Урмыж, Вӧдыр почиҥга ялла ик пырляштарыме Вӧдыр почиҥга ялыш ушненыт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Донецк Калык Республик
Донецк Калык Республик (ДКР) (Донецкая Народная Республика, «ДНР», Донецька Народна Республіка, «ДНР») — Украиныште шкелӱмлымӧ посна кундем.
1448
1448 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1448Категорий:XV курым
1983
Кӧ колен
Категорий:1983
Парфенчиков, Артур Олегович
Артур Олегович Парфенчиков (, Петрозаводск) — российыйсе кугыжаныш пашаеҥ, Карелий Республик Вуйлатышын пашажым жаплан шуктышо (2017 ий идым тылзын 25-шо кечыже гыч).
1449
1449 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1449Категорий:XV курым
У почиҥга
У почиҥга (Новосёлово) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шорсола ял деч 4 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Карше
Карше (Марий Карше) (Марийские Карши) – Российыште Свердловск велын Ачит оласе йырвелыштыже верланыше Руш Патам ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 269 еҥ (2010 ий).
У почиҥга
Эртымгорно
1980 ийыште У почиҥга ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Карше
Верланыме вер
Ачит ола сынан посёлко деч 17 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
У почиҥга
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Завьялово кундем (Одо Эл)
Завьялово кундем (Завьяловский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Завьялово.
*
Карше
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Свердловск велысе марий илымверла Категорий:Ачит оласе йырвелысе илымверла
362
362 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:362Категорий:IV курым
Ессентуки
Ессентуки (Ессентуки) — ола Российыште, Ставрополь мландыште. Калыкчот 102 тӱж. еҥ наре.
Тыгак ончо
Категорий:Ставрополь мландысе олала
Тумерсола (Маскасола кундем)
Тумерсола (Тумерсола) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пекшиксола ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 61 еҥ (2010 ий), 68 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 4,5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Кызыл Яр
Кызыл Яр (Кызыл Яр) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Алашайка ял деч 4 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште вӱдшор тылзын 22-шо кечынже Кызыл Яр ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Хуст
Хуст (Хуст) — ола Украиныште Закарпатье велыште. Хуст кундемын рӱдерже. Калыкчот: 28 039 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе олала
Магадан вел
Магадан вел (Магаданская область) — Россий Федерацийысе регион. Мӱндырэрвел федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 462,464 тӱж. меҥ². Калык чот - 152,4 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Магадан ола.
Аматисола
Аматисола (Аматисола, Федоткино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 60 еҥ (2001 ий), 51 еҥ (2014 ий).
Магадан вел
Категорий:Магадан вел
Аматисола
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 2 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Кӱанэҥер (Агрыз кундем)
Верланыме вер
Агрыз ола деч 61 километр кечывалвел-эрвелне лийын шога.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «кӱан» + «эҥер» = «кӱанэҥер».
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Агрыз кундемысе илымверла
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 24-ше километрже
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 24-ше километрже (24-й илометр Юшутской железной дороги) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Мочалище посёлко деч 16 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Мочалище посёлко деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
1985
Кӧ колен
Категорий:1985
363
363 ий — IV курымын ийже.
Черкысола
Черкысола мут ончыктен кертеш:
363
Кӧ колен
Категорий:363Категорий:IV курым
1450
1450 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1450Категорий:XV курым
Цхинвал
Цхинвал (Цхинвал, ცხინვალი [цхинвали], «граб мланде») — ола, Кечывалвел Осетий рӱдолаже да эн кугу олаже.
Египетский кумлук
Египетский кумлук — вияшлукан кумлук, кудын велже-влакын отношенийышт 3:4:5 лиеш.
Тиде акрет годсек палыме кумлукын посна ойыртемже уло, тудын чыла велжат тичмаш числан, а Пифагорын теоремыже дене вияш лукан лиеш.
Тыгай лӱмым кумлуклан эллин-влак пуэныт: мемнан эра деч ончыч VII—V курымлаште грек филосов да мер пашаеҥ-влак Египетыш чӱчкыдын коштыныт. Мутлан, Пифагор мемнан эра деч ончыч 535 ийыште Фалесын кӱштымыжӧ почеш астрономийым да математикым тунемаш Египетыш каен. Тушто квадрат-влакын отношенийыштым, кудыжо египетский кумлуклан да керек-могай вияшлукан кумлуклан келшыме лийын толеш, иктешлаш тӧчымыжӧ Пифагорым кумдан палыме теоремыжым доказатлыме деке конден.
3:4:5 отношений велан египетский кумлукым египетский землемер да архитектор-влак вияш лукым чоҥашлан активно кучылтыныт.
Вияшлукым чоҥашлан пале-влак (кылдыш-влак) дене 12 (3+4+5) ужашлан пайлыме шнурым але кандырам кучылтыныт: тыгай шнурым шупшын чоҥымо кумлук чынакак вияш лукан лийын лектын да шнур-катетше-влак сооруженийын вияш лукшым опташ ончыктеныт.
Орлеан
Орлеан (Orléans) — ола Францийыште, Орлеане эртык велын рӱдыжӧ.
Категорий:Орлеан
Вияш лук
Вияш лук — ~\pi/2 радианан але 90°-ан лук.
Вияш лук тӱрлӧ иктык-влак дене:
364
Кӧ колен
Категорий:364Категорий:IV курым
1986
Кӧ колен
Категорий:1986
Тул Нур
Тул Нур (Пустое Поле) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ердӱр ял деч 9 километр тораште лийын шоген.
Тарту
Тарту (эстонла Tartu) — ола Эстонийыште. 2000 ийысе еҥшотлымаш почеш Тартушто 101 246 еҥ илен. Ола возен кодымо важлаште икымше гана 1030 ийыште ушештаралтын.
Тул Нур
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973-ан ийыште Тул Нур ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Гоголь, Николай Васильевич
Гоголь, Николай Васильевич ( — ) — руш серызе.
Мирополь (Житомир вел)
Мирополь (Миропіль) — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 4 834 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
1451
1451 ий — XV курымын ийже.
1987
Кӧ колен
Категорий:1987
1452
1452 ий — XV курымын ийже.
366
366 ий — IV курымын ийже.
1452
Кӧ колен
Категорий:1452Категорий:XV курым
Константинова, Нинель Александровна
Нинель Александровна Константинова ( — ) — руш театр актриса. Марий Эл Республикын калык артистше (1996).
366
Кӧ колен
Категорий:366Категорий:IV курым
Константинова, Нинель Александровна
Литератур
Категорий:Руш актёр-влак
Евсейкин казна пӧрт
Евсейкин казна пӧрт (Казенный дом Евсейкинский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 9 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1950 ийлаште Евсейкин казна пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
1453
1453 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1453Категорий:XV курым
1988
Кӧ колен
Категорий:1988
Филиппсола
Филиппсола мут ончыктен кертеш:
Берегово
Берегово (Берегове) — ола Украиныште Закарпатье велыште. Берегово кундемын рӱдерже. Калыкчот: 23 732 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе олала
Снеговской, Станислав Павлович
Станислав Павлович Снеговской ( — ) — руш театр актриса. Марий Эл Республикын калык артистше (1996).
Литератур
Категорий:Руш актёр-влак
367
367 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:367Категорий:IV курым
Филиппсола (Сӱзлэҥер ола шотан илем)
Филиппсола (Филиппсола) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Эртымгорно
1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Мочалище посёлко деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
1454
1454 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1454Категорий:XV курым
368
368 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:368Категорий:IV курым
1989
Кӧ колен
Категорий:1989
Кечышогымаш
Кечышогымаш (солнцестояние) — астрономический событий, Кечын рӱдыжӧ кава сферын эн тораште лийын шогышо эклиптикын точкыжо-влак гоч эртыме жапше. Идалык мучко кок кечышогымаш лиеш — кеҥежымсе да телымсе. Тӱнямбалсе жап дене (моло шагат ӱштылаште тиде кече-влак ик суткалан ойыртемалтын кертыт) Йӱдвел полушарийыште телымсе кечышогымаш 21 але 22 Телыште лиеш, а кеҥежымсе кечышогымаш — 22 Пеледышыште (високосный ийлаште 20 але 21 Пеледышыште). Кечывалвел полушарийыште — мӧҥгешла, Теле тылзысе кечышогымаш кеҥежымсе лиеш, а Пеледыш тылзысе — телымсе. Келшен толшо полушарийыште телымсе кечышогымаш кече эн кӱчык (эн кужу йӱдан) кече лиеш (полюс-влакын районлаже деч посна, куштыжо идалык мучкылан шкет лийын шогышо йӱдын кужытшо пел ий шуйналтеш (Полярный йӱд) да телымсе кечышогымаш — тиде Полярный йӱдын покшелже). Вес келшен толшо полушарийыште кеҥежымсе кечышогымаш кече эн кужу (эн кӱчык йӱдан) кече лиеш (полюс-влакын районлаже деч посна, куштыжо идалык мучкылан шкет лийын шогышо кечын кужытшо пел ий шуйналтеш (Полярный кече) да кеҥежымсе кечышогымаш — тиде Полярный кечын покшелже).
Тугак ончо
Категорий:Астрономий
Кум Пӧрт
Кум Пӧрт (Ефимкино) (Ефим три двора) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
1940-ан ийыште Кум Пӧрт ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
1456
1456 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1456Категорий:XV курым