cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
LG Хоккей Модмаш
Тӱҥ спонсор - "LG Electronics" компаний. Чыла матч-влак стокгольмысо Глобен-Аренаште эртат.
Тыгак ончо
Категорий:Спорт таҥасымаш-влак
24
Кӧ колен
Категорий:24Категорий:I курым
Ѯ
Ѯ, ѯ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
25
25 ий — I курымын ийже.
Благовар кундем
Благовар кундем (Благоварский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Языково.
*
XIII курым
XII курым XIV курым
Категорий:Курымла
26
26 ий — I курымын ийже.
Шумли
Верланыме вер
Роҥго сола деч 3 километр йӱдвел могырно верланен.
26
Кӧ колен
Категорий:26Категорий:I курым
Шумли
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Ѱ
Ѱ, ѱ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ѳ
Ѳ, ѳ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
XII курым
XI курым XIII курым
Категорий:Курымла
Ӱярня (ыҥ-влак)
Ӱярня мут ончыктен кертеш:
960
960 ий — X курымын ийже.
Аксубаево кундем
Аксубаево кундем (Аксубай районы, Аксубаевский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
960
Кӧ колен
Категорий:960Категорий:X курым
Аксубаево кундем
Кундемын рӱдолаже – Аксубаево ола.
Административ шеледымаш
Аксубаево кундемыште 1 ола шотан илем да 20 ял шотан илем уло.
Анкара
Анкара (Ankara) — Турцийын рӱдолаже да Анкара ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу кокымшо ола. Олан калыкчотшо 4.319.167 еҥ (2005).
Анкара олаште Анкара ильын центр кундем-влак : Акьюрт, Алтындаг, Аяш, Баля, Чанкая, Чубук, Элмадаг, Этимесгут, Гӧльбашы, Каледжик, Казан, Кечиӧрен, Мамак, Синджан, Пурсаклар, Енимахалле.
Категорий:Турцийысе олала Категорий:Миллионер-олала
Кугу Новгород
Кугу Новгород (Кугу У Ола, Кугу Угарман; Великий Новгород) — ола, Новгород велын рӱдӧ олажлан шотлалтеш.
Палемдымаш-влак
Категорий:Кугу Новгород
Ѵ
Ѵ, ѵ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ꙟ
Ꙟ, ꙟ — кириллик тиште.
28
28 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:28Категорий:I курым
XIV курым
XIII курым XV курым
Кемерово
Кемерово (Кемерово) - ола Российыште, Кемерово велын кучем рӱдыжӧ.
XIV курым
Категорий:Курымла
Кемерово
Кемерово — кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Кемерово
27
27 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:27Категорий:I курым
XIX курым
XVIII курым XX курым
Категорий:Курымла
І (кириллик тиште)
І, і — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
29
29 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:29Категорий:I курым
XI курым
X курым XII курым
Категорий:Курымла
24 идым
24 идым (24 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 267-ше (кужемдыме ийлаште — 268-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 98 кече кодеш.
Лӱмгече
Идым тылзын коло нылымше кечынже шке лӱмгечыштым Герман, Дмитрий, Сергей-влак палемдат.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 24 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 24 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 24 кечынже колышо-влак
Калык пале
Феодоран кечыже. Кресаньык-влак йыраҥыште кодшо пытартыш шоганым поген пуртеныт, мӱкшомарта-влакым омшаньыкыш вераҥденыт. Тиде кече деч вара ӱдырамаш-влак ковыштам телылан ямдыленыт.
Категорий:24 идым
Кидекше
Кидекше (, Кидекша) — сола Суздаль кундемыште, Владимир вел, Россий.
Эртымгорно
Соласе лӱм «Кидекша» финн-угор мерян йылме гыч: «кид» — кӱ, «икша» — икса.
Палемдымаш-влак
Категорий:Суздаль кундемысе илымверла
XVIII курым
XVII курым XIX курым
XVIII курымышто мо лийын
Категорий:Курымла
1529
1529 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1529Категорий:XVI курым
Килемар кундем
Килемар кундем (Кӹлемар кымдем, Килемарский район) — кундем Марий Элыште.
*
Челябинск вел
Категорий:Челябинск вел
Гарифулин, Рауль Рафаилович
Илышкорно
Челябинск вел Магнитогорск олаште 2 Пургыж 1983 ийыште шочын. 2001 ийыште Пӧтъялысе кыдалаш школым тунемын пытара да Санкт-Петербургысо театр сымыктыш кугыжаныш академийыш тунемаш пура. 2005 ийыште академийым тунемын пытара да М. Шкетан лӱмеш театрыш актерлан пура.
Марий Эл Радиошто икмыняр ий пашам ыштен, ятыр передачым ямдылен, мутлан, «Семсалма», «Шокталтена гитарым» да т.м.
Еш
Пелашан. Кок йочаже уло:
Ӏ (тоя)
Ӏ, ӏ — кириллик тиште. Абазин, авар, агул, адыгей, даргин, ингуш, кабарда-черкес, лак, лезгин, тат, табасаран, рутул, цахур, чечен йылмылаште кучылталтше тиште.
Гарифулин, Рауль Рафаилович
Спектальысе роль-влак
Категорий:Марий актёр-влак Категорий:Шкетан театр Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий Эл Радио
Ӏ (тоя)
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Новокузнецк
Новокузнецк — кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Новокузнецк
Хакас йылме
Кириллице дене хакас йылмысе тиште-влак:
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Иваново вел
Иваново вел (Ивановская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 21,437 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 049 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Иваново ола.
Категорий:Иваново вел
13 вӱдшор
13 вӱдшор (13 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 103-шо (кужемдыме ийлаште — 104-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 262 кече кодеш.
Одо йылме
Йылме код-влак:
13 вӱдшор
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 13 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 13 кечынже шочшо-влак
Одо йылме
Кириллице дене одо йылмысе тиште-влак:
13 вӱдшор
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 13 кечынже колышо-влак
Одо йылме
Кириллице негызеш кызытсе одо тиштер 1927 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да 5 ешартыш тиште гыч (йошкар тӱс дене ончыктымо) шога.
13 вӱдшор
Калык пале
Шнуй Ипатийын кечыже. Ипатий деч ÿдырамаш-влак азам ыштен кертдымаш деч утараш йодыныт, ешлан перкем, йоча пиалым йодын кумалыныт. Эсогыл азам ыштыме годымат але шöр уке годым Ипатийлан пелештеныт
Одо йылме
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
13 вӱдшор
Палемдымаш-влак
Категорий:13 вӱдшор
Одо йылме
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Анкара (ыҥ-влак)
Анкара мут ончыктен кертеш:
30
30 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:30Категорий:I курым
XVII курым
XVI курым XVIII курым
Негыз
Категорий:Курымла
962
962 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:962Категорий:X курым
24 кылме
24 кылме (24 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 328-ше (кужемдыме ийлаште — 329-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 37 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 24 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 24 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 24 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:24 кылме
Крылова, Алевтина Александровна
Алевтина Александровна Крылова (20 Пеледыш 1960 ий, Морко кундемысе Никольский ял ) — марий мурызо.
Биографий
1960 ийын Пеледыш тылзын 20-ше кечынытше Морко кундемысе Никольский ялыште шочын. Вич икшыван аваже эртак черле улмыжлан верчын Алевтиналан интернатыште илашыже пернен. Санденак школышто тунемме жапыштат тыште да тушто илен коштын.
Нылымше классым тунем пытарымешке Куяр поселкышто лийын. Вара йоча жапше Звенигово оласе интернат-школышто да У Роҥго посёлкысо йоча интернатыште эртен. Изи годсек мураш йӧратен, муро денак шкенжым шке лыпландараш тыршен.
Муро аланыште
Алевтина Крыловам училище деч вара Марий филармонийысе хоровой капеллышке пашаш налыныт. Ынде тышке толмыжлан коло ий утла эртен. Тиде жапыште капелла дене пырля Россий мучко тӱрлӧ олалаште, шуко концертлаште лияшыже логалын. 1986 да 1988 ийлаште Венгрийыш миен коштыныт. Российыште гастроль дене Сарытау, Ижевск, Волгыдо, Астрахань, Ленинград олалаште лийыныт.
Капеллыште мурен коштшыжла ала-кузе сольный концертым ыштышаш нерген шоненат огыл. Ожнырак илышыжат каньылырак лийын. Кызыт капеллын гастроль дене коштмыжо шагалеммылан кӧра, артист-влакын илышыштат удаҥмыла чучеш. Санденак южо мурызо артист-влак сольный концертым ышташ кумылаҥыныт. Тыге Раисия Михайловна Даниловат посна концертым чоҥа. Эше икмыняр мурызым ушештараш лиеш. Тыгак Алевтина Крылованат концертше лийын. Тудо 2000-ше ийын Идым тылзыште Морко кундемын Волаксола ялыште эртен. Мурызо икымше гана сольный концерт программыж дене калык ончыко лектын. Концертыште палыме муро-влак - Кузьма Смирновын "Садше ужаргалын», А.Яшмолкинын «Шонанпыл», М.Степановым «Тый кӱлат, тыяк», Ю.Евдокимовын «Лач пырляште весела» - лийыныт. Тиддеч посна Ю.Евдокимовын, В.Алексеевын да моло семвозышын нигушто йоҥгалтдыме у мурышт дене палдарен. Чыла тиде муро-влак мурызын усталык касыштыже сылнын йоҥгалтыныт.
Варарак Алевтина Крылова тыгаяк сольный концертым Морко кундемысо тӱвыра полатыште ыштен. Ончыкыжат тыгай поро пашам шукташ тӱҥалеш манын шонымаш кодеш. Сольный концертым ончыкташ мурызын йӱкшат, мастарлыкшат ситышын уло.
Категорий:Марий мурызо-влак
Шӱргӧ (У Роҥго кундем)
Шӱргӧ (Шурго) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ӱшнӱр сола деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1969-1970 ийлаште ял пытен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
963
963 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:963Категорий:X курым
Тува йылме
Йылме код-влак:
Кириллице негызеш кызытсе тува тиштер 1940 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да 3 ешартыш тиште гыч (йошкар тӱс дене ончыктымо) шога.
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Рубль (ыҥ-влак)
Рубль мут ончыктен кертеш:
Тамбов вел
Тамбов вел (Тамбовская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 34,462 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 076 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Тамбов ола.
Куэрсола (Юлсер кундем)
Куэрсола (Ашланка) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Кугу Парат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 123 еҥ (2003 ий), 135 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Купсола сола деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын марий лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «куэр» + «сола» = «куэрсола».
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Роговцева, Ада Николаевна
Ада Николаевна Роговцева — украин театр да кино актриса. ССРУ-ын калык артистше (1978).
Кылвер-влак
Категорий:Украин актёр-влак
Кужэҥер кундем
Кужэҥе́р кундем, Кужэҥер район (Куженерский район) — Марий Эл Республикысе район. Административ рӱдер — Кужэҥер ола сынан посёлко.
Географий
Кумдык 852 км² (але 85 283 га) наре лиеш.
Эртымгорно
Кужэҥер кундем 25 Шорыкйол 1935 ийыште ВЦИКын Президиумжын кӱштыкшӧ почеш негызлалтын. Марий автономий областьым негызлыме деч ончыч Кужэҥер кундемын мландыже Вятский губернийын Уржум уездын Кораксоласе, Ирмучашысе, Коҥганур да Шернур волостьлаште лийын.
11 Ӱярня 1959 ийыште РСФСР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Кӱштыкшӧ почеш Кужэҥер кундемым пытареныт, кундемын ик пелыжым Шернур кундемыш пуртеныт, весым — Морко кундемыш.
12 Шорыкйол 1965 ийыште РСФСР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Кӱштыкшӧ почеш Кужэҥер кундемым ончычсо кумдыкышто илаҥдареныт.
Административ шеледымаш
Кундемыште, , 90 уло, нунын кокла гыч икте – ола сынан посёлко — Кужэҥер.
Ӱлнӧ кӱжгӧ шрифт дене административ рӱдер-влак палемдалтыныт. Кужэҥер ола шотан илем: Иштымбалысе ял шотан илем: Руш Шойысо ял шотан илем: Салтакъял ял шотан илем: Токтайбелякысе ял шотан илем: Тумньымучаш ял шотан илем: Шорсоласе ял шотан илем: Шӱдымарий ял шотан илем: Юледӱрысе ял шотан илем:
Промышленность
Муниципальное образование «Куженерский муниципальный район» Вӱдым, газым, шокшым, электричествым кундемыш тыгай компаний-влак пуат:
Тыгак «Куженерских хлебобулочный комбинат ышта
Кылвер-влак
*
Шупшалово
Шупшалово (Шупшалово) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Черное Озеро посёлко деч 23 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Дубовлянка шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
XVI курым
XV курым XVII курым
Негыз
Категорий:Курымла
1530
1530 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1530Категорий:XVI курым
Егошин, Александр Фёдорович
Александр Егошин (Александр Федорович Егошин) (1962 ий 18 Теле, Куженер кундемысе Одывлак ял) — марий мурызо. Марий Элын калык артистше. 1962 ийын 18 февральыште Куженер районысо Одывлак ялыште шочын. Кыдалаш шинчымашым Коҥганур школышто налын. 1979 ийыште Йошкар-Оласе культурно-просветительный училищыш тунемаш пура, но тудым армийыште служитлен толмо деч вара гына пытара. Икмыняр ий Курчак театрыште пашам ышта.
Мурымаш
1984 ийыште шке пӱрымашыжым вашталта. Изинекак мураш йӧратыше рвезе Йошкар-Оласе музыкальный училищын вокальный отделенийышкыже тунемаш пура. Вокал специальность дене Алина Викторовна Крылова дек логалеш. Училище деч вара Марий филармонийыш А.Искандаров лӱмеш хоровой капеллыш пашам ышташ толеш. Ондак моло семынак тӱшкан мурымаште лиеш. Вара коклан эстрадный мурызо семын сценыш лекташ тӱҥалеш. Шкаланже келшыше муро-влакым поген, репертуаржым кугемда. Кызытсе репертуарыштыже Виталий Алексеевын, Юрий Евдокимовын мурышт улыт. Юрий Чавайнын мутшылан Дена Карамова лу наре мурым возен. Нуным Александр Егошин чыла Марий радион фондшылан возен пуэн. Эстрадный мурызо семын икмыняр ий гына ышта. Тудым кызытеш у пашажын тӱҥалтышыже манаш келшен толеш. Лу ий наре мура гын, тудым калыкат утларак палаш тӱҥалеш, шонена.
Еш
Александр Егошин пелашыж дене коктын Настя ӱдырым ончен куштат.
Категорий:Марий мурызо-влак
964
964 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:964Категорий:X курым
XV курым
XIV курым XVI курым
XV курымышто мо лийын
Категорий:Курымла
Тат йылме
Йылме код-влак:
Кириллице дене тат йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе тат тиштер 1938 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да икмыняр ешартыш сочетаний гыч (йошкар тӱс дене ончыктымо) шога. Скобкышто альтернатив тиште-влакым ончыктымо.
Марий Кужер
Марий Кужер (Мари-Кужеры) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Морко ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 203 еҥ (2003 ий), 168 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Ердӱр ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Тат йылме
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Кечывалвел Дакота
Кечывалвел Дакото (South Dakota) — УАШ-ысе регион, штат. Мланде кумдык - 199,905 тӱж. км². Калык чот - 833 тӱж. еҥ (2012). Административ рӱдер —  Пирр ола.
Категорий:Кечывалвел Дакота
1531
1531 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1531Категорий:XVI курым
Недашковская, Раиса Степановна
Раиса Степановна Недашковская — украин театр да кино актриса. Украинын калык артистше (1993).
Кылвер-влак
Категорий:Украин актёр-влак
XXI курым
XX курым XXII курым
Категорий:Курымла
966
966 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:966Категорий:X курым
Табасаран йылме
Йылме код-влак:
Табасаран йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе табасаран тиштер 1938 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква, 21 сочетаний да "тоя" (йошкарге дене ончыктымо) тиште гыч шога.
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Токмурзин, Илья Михайлович
Илья Ломберский (Илья Михайлович Токмурзин),, Россий империй, Илна губерний, Сарапул уезд, Ныргынде ял — , Удмурт АССР, Карагӧл кундем, Ныргынде ял ) — марий серызе, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1935), Удмурт АССР-ын сулло туныктышыжо (1955).
Илыш корно
Илья Ломберский 1896 ийын сӱрем тылзын 20-шо кечынже Илна губерний Сарапул уезд Ныргынде ялысе йорло кресаньык ешеш шочын. Илышыже, тунам шочшо серызе-влак дене танастарымаште, нимо денат ойыртемалтын огыл. Ачаж ден аваже икмарда лийыныт, лудын-возен моштен огытыл, мландыштат уке улмаш.
«Индеш ийыш тошкальым, мыйым ял школыш тунемаш пуышт,- воза И.М.Ломберский шкенжын автобиографийыште. Тунемаш пешак йöратенам: эрдене школыш эн ончыч мием, кастене эн вара толам ыле. Тÿналтыш школым похвальный грамот дене пытарышым да эше Гогольын «Тарас Бульба» книгажым пöлеклан пуышт. Книгалан пеш куанышым, кум гана лудым да тылеч вара чарныде лудам». Тÿналтыш школым тунем пытарыме тунамсе рвезе-влаклан пеш кугу сенымаш. Но умбакыже кузе лийман? Тыгай йодыш Илья ончылнат шоген.
Гимназий олмеш Николо-Березовский (Эльян) пöръен монастырь пеленсе второклассный школыш тунемаш пура ( тушто церковно-приходской школлан туныктышым ямдылат улмаш). Монастырь илыш неле: пенгыде режим, кочкаш уда, розго, тÿрлö паша, ныл енлан ик кравач. Тунемше-влакым монастырьын настоятельже «арамлогар-влак» манын вурса. Икана Ильян вуйжылан сайынак логалеш да тылзат пеле больницыште кия. Тунем пытара гынат, дипломым ныл ий жап огыт пу: пытарыше рвезыже латкуд ийым веле темен.
Адакат ялышкак пöртылеш. А тушто еш эшеат кугемын: кок изажге когынек ÿдырым налын шуктеныт. Пöрт такшат изи, илаш нигушто, вер уке. Тунемаш каяшат огеш лий. Олашке пашам кычал куржеш да ик купеч дек приказчиклан пура. Тиддеч вара тÿрлö вере ышта: грузчиклан, дворниклан, конгазын полышкашыжлан, баржыште-матрослан.
1914 ийыште мöнгыжö пöртылеш. Изашт-влакым салтакыш налыныт улмаш, садлан пöртеш кодашыже верештеш.
И. Ломберский — туныктышо
Токмурзин учительский семинарийым экстерн дене ямдылалтын пытара, туныктышо лÿмым пуышо дипломым налеш. Но учитель лияшыже ок верешт: 1915 ийыште кандаш тылзе окоплаште коштеш, ныл гана наступленийыште лиеш. 1916 ийын сусырга, госпитальыште кия. 1918 ий февраль марте фронтышто лиеш, ик жап гый отпускыш мöнгыжö пöртылеш.
Вараже граждан сöй талышна, шочмо верже ошо-влак кидыш верештеш. Изажымат тушман-влак лÿен пуштыт, а шкаланже шылын куржаш верештеш. Ошо-влакым поктен колтымеке, мöнгыжö уэш пöртылеш да 1919 ийыште февральыште шукертак шонымо туныктымо пашашкыже пура. Тунемме ий пытымек, Илья волостной исполнительный комитетын председательжылан сайлат. Волисполкомышто кок тылзе наре шога.
Вара 1918-1922 ийлаште руш Зуево-Ключевский тÿналтыш школышто тырша (кызыт Удмурт АССР, Каракулинский районыш пура).
1922-1927 ийлаште Татар АССР, Матвеевский районысо ( Мензелинский) Калтак ял школым вуйлата.
1927-1930 ийлаште Татар АССР Красный Бор (кызыт Агрыз) районысо Буймо шымияш школын пашажым виктара.
1930-1931 тунемме ийыште Марий АССР Звенигово районысо Красногорск леспромхоз школышто-завуч.
1931-1936 ийлаште Башкир АССР-ысе Ушмен шымияш школын директоръъжо лиеш (тиде школ кызыт Краснокам районыш пура).
1936 ийын шыжым Илья Михайлович адакат ончыч ыштыме Буймо школыш толеш да 1941 ий марте ( кылме) кыдалаш школым вуйлата. Тиде ийынак трудармийыш налыт. Тушеч идалык гыч пöртылешат, Ныргындыш ялыштыже лу ий школым виктара, марий йылмым да литературым туныкта.
Йöсö пагыт лийын гынат, школышто шуко кружок пашам ыштен. Тыгак  шуко тÿрлö конкурс-влакым эртараш таратен шоген.
Илья Михайловичын педагогический пашаже 1918 ий гыч тÿналын да 1952 ий пеледыш марте шуйнен.
Тверь вел
Категорий:Тверь вел
Токмурзин, Илья Михайлович
И. Ломберский — туныктышо
Пашам сайын ыштымыжлан Ленин орденым да «Пашаште чапланымылан» медальым налын. Удмурт АССР-ын сулло туныктышыжо. 1935 ий гыч СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже.
И. Ломберский да музык
Илья Михайлович музыкым пагален, аклен да тÿрлö семÿзгар дене шоктен моштен. Тудо пианиным, арганым (гармоньым), балалайкым, скрипкам, гитарым, мандолиным устан шоктен да молымат тидлан туныкташ тыршен. Серызе эсогыл пелашыжымат балалайка дене шокташ туныктен.
Директор улмыж годым Токмурзин Буймо школлан сöй деч ончыч кумло енлан ыштыме шумовой оркестрым налын, йоча-влакым шокташ туныкташ манын, кумло наре балалайкым, мандолиным, гитарым ола гыч кондыктен. Шуко ученик нине музыкальный ÿзгар-влак дене заман гына гына шокташ тунем шуын да концерт  годым калык чоным кандарен. Илья Михайловичым музыкым пагалаш да тÿрлö инструмент дене шокташ тунемаш Пыргынде ял гыч лекше туныктышо Иван Яковлевич Дедюхин кумыланден.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
1532
1532 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1532Категорий:XVI курым
XX курым
XIX курым XXI курым
Категорий:Курымла
24 пеледыш
24 пеледыш (24 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 175-ше (кужемдыме ийлаште — 176-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 190 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 24 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 24 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 24 кечынже колышо-влак
Измир
Измир (İzmir ) — Касвел Турцийыште ола да Измир ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу кумшо ола. Олан калыкчотшо 2.758.707 еҥ (2009).
Измир олаште Измир ильын центр кундем-влак : Балчова, Байраклы, Борнова, Буджа, Чигли, Газиэмир, Гӱзелбахче, Карабаглар, Каршыяка, Конак, Менемен, Нарлыдере.
Категорий:Турцийысе олала Категорий:Миллионер-олала
31
31 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:31Категорий:I курым
Актаныш кундем
Актаныш кундем (Актаныш районы, Актанышский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Актаныш ола сынан посёлко.
Калыкчот
Калык-влак (2010): суас-влак (97%), марий-влак (1,7%).
Административ шеледымаш
Актаныш кундемыште 27 ял шотан илем уло.
Кылвер-влак
*
Рутул йылме
Рутул йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе рутул тиштер 1990 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква, икмыняр сочетаний да "тоя" (йошкарге дене ончыктымо) тиште гыч шога.
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Ача
Ача — икшывым ыштыше пӧръеҥ.
Южо антрополог почеш, айдеме, шижат, правил семын, шке тӱлыктен, янлык тидын деч ойыртемалтеш (маймылым то кугурак). Пеҥгыдемдыме, тудын почеш ик тукым (российыште, австралийысе тидын нерген пеҥгыде туп таллимыт-эҥер) пуаш огыл, «кушеч лекмыжым йоча» еҥ умылен ок тӱлыктат але раш (тиде шонымашым чӱчкыдынак брак тӱшка институт дене кылдалтын), кызытсе наука чын толын огыл.
Конкретле еҥ тӱлыкташ палемдыме, неочевидный дене кылдалтше да частный илышыже да шочмекшак, правовой йодышлан посна толын. Палыме латин ойла: «certa semper Mater; pater quem demonstrant nuptiae est» («авам эре чыным палышаш; ачаж дене палемдалтын ушныза»). Правовой акт ден ава йочан шуко шочмо ачам могырым довершаться системе посна, шке вий дене нуно (римыште правам — налыт кидше дене мланде ӱмбак, tollere). Формал кодекс наполеон нормым пуртымо, кудыж почеш йоча-влак ачаштым шочмо мариян ӱдырамаш марийжылан шотлалтеш. Экспертизе рашемден шуктымаште мемнан жапыште шукемдынешт тӱлыктен кертыт.
Правам римышке (дене шуко йӱла да обществына кузе патриархатын) шке ешыж ешыж дене таҥастарымаште чылт ачам праван членышт лийыт (колымаш вошт илен да права) да нунын коклаште коклазе да мер институт лиеш. Терминов «ача» гыч-кугу гына, религий да идеологий тиде рольжым чӱчкыдын кучылталтеш.
Ача еш да метафорым вуйлатыше семын, кугу, пӧръеҥ линий дене кугезына-влак, юмын авалтен оза семын (гай теоним мут дене юпитер «ача», юмо деке обращений семын ача — ачай мемнан кумалмынам), общиным вуйлатыше семын юмызо (авва патер, ачай, приставке «ача» лӱмыш) вуйлатыше семын да обществым вуйлатыше (марий эл гыч ачашт, «ачамын олаже», патернализм, титулым Сталин ача — калыкын). Репертуар кучышо эл семын ача — коча, мутлан тышеч эл, аваэл, патриотизм.
Ача личный состав пурышо калык шуко лӱм-влак лӱм, ачалӱм руш (акрет грекла у, славян, герман, калык эрвел), тӱҥалмыжым умбакыже тыгай фамилийым пуэн кертыда ачалӱмжым, могай пуалтеш (чӱчкыдын пӧръеҥ-влак чыла линий) тыгай тукымжо.
Важ-влак
Категорий:Еш
Осетин йылме
Осетин йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе осетин тиштер 1937 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да 10 сочетаний да тиште (йошкарге дене ончыктымо) гыч шога.
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
968
Кӧ колен
Категорий:968Категорий:X курым
Вавилон XX
Вавилон XX — ССРУ-ысе кинофильм. Режиссёр — Иван Миколайчук.
Мишкан
Мишкан (Мишкә, Мишкино) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше сола. Мишкан кундемын рӱдерже. Калыкчот – 6046 еҥ (2009), 7591 еҥ (2010).
Верланыме вер
Ӱпӧ ола деч 140 километр йӱдвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе кундем рӱдерла Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Мишкан кундемысе илымверла Категорий:Мишкан Категорий:Финн-угор тӱнян тӱвыра рӱдолаже-влак
Вендичаны
Вендичаны (Вендичани) — Украиныште Винница велыште Могилёв-Подольский кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 3 774 еҥ (2021 ий).
Категорий:Винница велысе ола сынан посёлкыла
Беляев, Александр Иванович
Александр Беляев (Александр Иванович Беляев) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Тамшэҥер ял) – марий мурызо, опер артист, Марий Эл Республикын сулло артистше.
Илыш корныжо
Александр Беляев 1955 ийын теле тылзын 15-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Тамшэҥер ялеш шочын. Торешкӱвар тӱҥалтыш школ деч вара Лажъялыште тунемын, 10 классым Параньга кундемысе Кугу Пумарийыште пытарен. Школышто тунемме жапыште йолташыж-влак коклаште моткоч чолга рвезе лийын.
Тувыра паша деке лишеммаш
Эре художественный самодеятельностьышто шуаралтын, сылнын сўретлашат усталыкым поген шуктен. Кыдалаш школым тунем пытарыме деч вара армийыште служитла, 1974–1976 ийлаште Чехословакийыште лиеш. Армий гыч толмеке, музыкальный училищыш мураш тунемаш пура. Тушто республик мучко кумдан палыме педагог Ф.Е. Олейникован классыштыже тунемеш. Училище деч вара кок ий музыкальный театрын хорыштыжо мура. 1984–1989 ийлаште шке шинчымашыжым Озаҥ консерваторийыште нӧлта.
Тӱвыра аланыште тыршымаш
Александр Беляев бас йӱкан. Кӧ театрыш коштеш, тудо пала: тыгай йӱканже мемнан театрыште кокыт веле – Александр Беляев да Владимир Александров. А чылт мэрий еҥ кокла гыч тымарте – шкетын гына. Мурызын ойлымыж гыч тыге лектеш: тудын ачажат нугыдо да кӱжгӱ йӱкан лийын. Очыни, тиде йӱкшӧ эргыж дек ачаж дечак куснен. Изинек мураш йӧратен, школысо концертлаштат шуко гана мурен. Марий театрыш толмекыже, Александр Беляев «Дорогая Памела» опереттыште врач рольым модын. Тиде рольышто тудлан негр лияш пернен, сандене сценышке эртак шӱргым грим дене шемемден лектын. Турлӧ чиям кучылтман огыл, садлан ик шем гримым шӱрен да йӧрен. Тиде сомылым мый шкетынак ыштылынам, манеш мурызо. Вара «Евгений Онегин», «Кармен» оперыштат мураш ӱшаненыт. Элина Архипован «Алдиар» оперыштыже марий карт Памын рольжым модеш. Дж.Вердин "Риголетто» оперыштыжат мура. Александр Беляев оперлаште мурымо дене гына огеш серлаге, турлӧ концертлаштат участвоватла. Тудын репертуарыштыже руш муро-влак улыт, но марий семлызе-влакын мурыштым утларак пагала манашат лиеш. Эрик Сапаевын, Алексей Искандаровын, Иван Егоровын, Юрий Евдокимовын, Вениамин Захаровын возымо муро-влакым куанен, кумыл нӧлтын мура. Оперыште мураш келша гынат, марий композитор-влакын мурыштым ончыл верышке шында. Нуным шочмо калыклан пӧлеклаш уло мастарлыкшым да вийжым пуаш тырша.
Кылвер-влак
Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий артист-влак Категорий:Марий Эл Республикын сулло артистше-влак
32
32 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:32Категорий:I курым
969
969 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:969Категорий:X курым
X курым
IX курым XI курым
Категорий:Курымла
1533
1533 ий — XVI курымын ийже.
Ярославль вел
Ярославль вел (Ярославская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 36,177 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 272 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Ярославль ола.
Категорий:Ярославль вел
1533
Кӧ колен
Категорий:1533Категорий:XVI курым
Ногай йылме
Йылме код-влак:
Смолокурный чодырам аралыме пӧрт
Смолокурный чодырам аралыме пӧрт (Дом лесной охраны Смолокурный) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше пӧрт.
Верланыме вер
Черное Озеро посёлко деч 10 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Ногай йылме
Ногай йылмысе тиште-влак:
13 идым
13 идым (13 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 256-шо (кужемдыме ийлаште — 257-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 109 кече кодеш.
Пайрем да памятный дате-влак
Парикмахер-влакын кечышт.
Ногай йылме
Кириллице негызеш кызытсе ногай тиштер 1938 ийыште пеҥгыдемдалтын. 1944 да 1950 ийлаште кок гана реформлалтын, тудо руш тиштер гыч 33 буква да 4 сочетаний гыч (йошкарге дене ончыктымо) шога.
13 идым
Лӱмгече
Идымын латкумшо кечынже шке лӱмгечыштым– Пётр, Геннадий да Куприян влак палемдат.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 13 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 13 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 13 кечынже колышо-влак
Калык пале
Куприянын кечыже. Ожнысо калык тыге манын: тиде кечын турня-влак купышто погынат да куш чоҥештымым каҥашат. Тыгак тиде кечын турняпќчыжым погеныт, тидлан купыш эн ончыч 13 сентябрьыште шочшо еҥым колтеныт, тудо корным сайын пала – манын шоненыт.
Категорий:13 идым
24 пургыж
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 24 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 24 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 24 кечынже колышо-влак
Калык пале
Шнуй Власын кечыже. Тиде кечын вольыкым теммешке пукшеныт, посна тÿткышым ушкаллан ойыреныт. Тиде кече деч вара вольык пазар тÿҥалын.
Категорий:24 пургыж
Ненец йылме
Йылме код-влак:
Ненец йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе ненец тиштер 1937-1938 ийлаште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да икмыняр ешартыш тиште гыч (йошкарге дене ончыктымо) шога. Ужар тӱс дене "чодыра" диалектын тиште-влакше.
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Бурсо
Бурсо (Bursa ) — Касвел Турцийыште ола да Бурсо ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу нылымше ола. Олан калыкчотшо 1.905.570 еҥ (2009).
Бурсо олаште Бурсо ильын центр кундем-влак : Гемлик, Гюрсу, Кестель, Муданья, Нилюфер, Османгази, Йылдырым.
КатегорийТурцийысе олала Категорий:Миллионер-олала
970
Кӧ колен
Категорий:970Категорий:X курым
Адана
Адана (Adana ) — Кечывалвел Турцийыште ола да Адана ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу визымше ола. Олан калыкчотшо 1.591.518 еҥ (2009).
33
33 ий — I курымын ийже.
Адана
Адана олаште Адана ильын центр кундем-влак : Йӱрегир, Караисалы, Сарычам, Сейхан, Чукурова.
33
Кӧ колен
Категорий:33Категорий:I курым
Адана
Категорий:Турцийысе олала Категорий:Миллионер-олала
Кугезе уныка
Кугезе уныка (правнук, правнучка) — уныкан икшывыже.
Категорий:Еш
Малинин, Александр Васильевич
Александр Васильевич Малинин (9 Пеледыш 1941 ий, Морко кундемысе Кожлаер ял) — мурызо, Марий Эл Республикын кугыжаныш премийын лауреатше.
Ӱмыргорно
1941 ийын Пеледыш тылзын 9-ше кечынже Морко кундемысе Кожлаер ялыште шочын. 1954 ийыште пеле кыдалаш школым тунем пытарымеке, колхозышто пашам ышташ тӱҥалеш. Тыге Эчан куд ий озанлыкыште тырша. Икана Йошкар-Ола гыч толшо музыкант-влак, Эчанын музыкылан шӱман улмыжым шижын, тудлан музыкальный училищыш тунемаш пураш ойым пуэныт. Нунын каҥашыштым колыштын, Эчан олашке толешат, музыкальный училищыш тромбоным шокташ тунемаш пура. Тудым пытарымеке, Марий кугыжаныш филармонийын оркестрышкыже толеш. Вара тудым хорын артистше-влак коклашке шогалтат.
Усталык паша
Тыгодымак мурышо да куштышо «Марий Эл» ансамбльын концертлаштыже марий калык семӱзгарым шокта. Баянын аккомпанироватлымыж почеш шӱвыр, шун шӱшпык, шиялтыш дене сылне семым луктын. 1972 ийыште Москосо Кремлевский дворецыште выступатлымыжым кугешнен ушештара. Тунам куд еҥан шӱвырзӧ-тӱмырзо ансамбль да тошто марий куштымашым ончыкташ Н.Дружинина ден А.Чеботкин миеныт улмаш. 1973 ийыште «Марий Эл» кугыжаныш ансамбльын эн уста исполнительже семын республикын кугыжаныш премийжым сулен налеш, а 1978 ийыште Всероссийский конкурсын дипломантше лӱмым пуат. Тунам тудо шиялтышым йоҥгалтарен, а Иван Козырев баяным шоктен. 1983-1986 ийлаште Владислав Куприяновын вуйлатыме «Элнет» вокально-инструментальный ансамбльыште солист семын мурен да калык инструмент-влакым шоктен коштын. А вара уэш хоровой капеллыш кусна да пенсийыш лекмешке тушто мура. Марий АССР-ын Калык артистше лӱмым нумалеш.
Еш
Александр Васильевич Малинин пелашыж дене кум икшывым ончен куштеныт.
Категорий:Марий мурызо-влак
Кемерово вел
Кемерово вел (Кемеровская область) — Россий Федерацийысе регион. Сивыр федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 95,725 тӱж. меҥ². Калык чот - 2 742 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Кемерово ола.
Категорий:Кемерово вел
1534
1534 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1534Категорий:XVI курым
Республик
Республик — ик жаплан сайлыме властьым кучышо органан эл, тыгак элын, территорийын посна ужашыже.
Нганасан йылме
Йылме код-влак:
Кириллице негызеш кызытсе нганасан тиштер руш тиштер гыч 33 буква (В, Ж, П, Ф, Ц, Ш, Щ, Ъ - заимствованийлаште гына кучылталтыт) да икмыняр ешартыш тиште гыч (йошкарге дене ончыктымо) шога. Скобкышто альтернатив тиште-влак ончыкталтыныт.
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Луганск Калык Республик
Луганск Калык Республик (ЛКР) (Луганская Народная Республика, «ЛНР», Луганська Народна Республіка, «ЛНР») — Украиныште шкелӱмлымӧ посна кундем.
Категорий:Луганск Калык Республик
971
971 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:971Категорий:X курым
Ту (ыҥ-влак)
Ту мут ончыктен кертеш:
‬‬‬
Озаҥ
Озаҥ (эрвел марла Хазан; Казан; Казань; Азан) — Суас Элын рӱдолаже.
Важ-влак
Категорий:Российысе миллионер-олала Категорий:Суас Элысе олала Категорий:Озаҥ
34
34 ий — I курымын ийже.
972
972 ий — X курымын ийже.
34
Кӧ колен
Категорий:34Категорий:I курым
972
Кӧ колен
Категорий:972Категорий:X курым
Калтаса
Калтаса (Ҡалтасы) (Калтасы) – Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше сола. Эльян ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 4445 еҥ (2002 ий), 4599 еҥ (2009 ий) , 4418 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Ӱпӧ ола деч 190 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. .
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе кундем рӱдерла Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Калтаса кундемысе илымверла Категорий:Калтаса
Попов, Игорь Геннадьевич
Игорь Геннадьевич Попов  (1990 ий вӱдшор тылзе, 16-шо кечын, РСФСР, Марий АССР, У Торъял район Човыксола ял).
Илыш корныжо
Игорь Геннадьевич Попов 1990 ий вӱдшор тылзын 16-шо кечынже Марий АССР У Торъял район Човыксола ялыште шочын.
2008 ийыште Немда кыдалаш школым тунем лектын.
2013 ийыште Марий кугыжаныш университетыште «Журналист» специальность дене кӱшыл шинчымашым налын.
2011-2013 ийлаште «Кугарня» газетыште обозревательлан пашам ыштен.
Пызырьгуп
Пызырьгуп (Бизюргуп) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Кугу Парат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 459 еҥ (2002 ий), 393 еҥ (2010 ий).
Попов, Игорь Геннадьевич
Илыш корныжо
2014 ий гыч - «Ончыко» журналын ответственный секретарьже.
Пызырьгуп
Верланыме вер
Шарача сола деч 3 километр кечывалвел-йӱдвел могырно верланен.
Попов, Игорь Геннадьевич
Илыш корныжо
2017 ий гыч – «Ончыко» журналын тӱҥ редакторжо.
Пызырьгуп
Ял лӱм
Ожно марий да суас чекыште меҥге-влакым шындылыныт. Нуным марий-влак «визирь» маныныт. Ял йыр шуко куп-влак лийыныт. Ялын лӱмжӧ ушымо кок мут гыч лектын: «визирь» + «куп» = «визирькуп». Тывеч ялын руш лӱмжӧ — «Бизюргуп»-ыш, марий лӱмжӧ — «Пызырьгуп»-ыш савырнен.
Попов, Игорь Геннадьевич
Илыш корныжо
Ешан, пелашыже Татьяна Попова дене ик ӱдырым куштат.
Пызырьгуп
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Попов, Игорь Геннадьевич
Илыш корныжо
2020 ий шыжа тылзын 2-шо кечынже «Россий писатель-влак ушемын» Марий Эл регионысо пӧлкаже И. Поповын кандидатурыжым  2019-2020 ийлан   «Литератур, сымыктыш да архитектур»  аланыште Олык Ипай лӱмеш Самырык-влаклан Кугыжаныш премийлан темлен.
Игорь Поповын пытартыш жапыште усталык пашаже сайынак воранен толеш. Сылнымут корнылаже тӱрлӧ образлан, таҥастарымашлан поян. Тудо таче эн ойыртемалтше да ӱшаным сулышо самырык автор гыч иктыже. Игорь Попов чон шижмашыжым почаш кӱлеш мутым муэш, лудшын чонышкыжо намиен шукта. Шочмо вер, пӱртӱс, ача-авам, ешым йӧратымаш, шӱм шижмашым тыматлын ончыктымаш да илыш нерген келгын умылымаш творчествыжым сӧрастарат.
Игорь Попов 2020 ийыште  «Поч омсатым» сборникшылан Олык Ипай лӱмеш премий дене палемдалтын.
Нанай йылме
Йылме код-влак:
Нанай йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе нанай тиштер руш тиштер гыч 33 буква (Ж, З, Ф, Ц, Ш, Щ, Ь - заимствованийлаште гына кучылталтыт) да икмыняр ешартыш тиште гыч (йошкарге дене ончыктымо) шога. Ужар тӱс дене ончыктымо тиште-влак тиштерыш огыт пуро гынат, кнагалаште кужу гласныйым ончыкташлан кучылталтыт.
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Алексеевский кундем (Суас Эл)
Кундемын рӱдолаже – Алексеевский ола сынан посёлко.
Калыкчот
Калык-влак (2010): руш-влак (58,6%), суас-влак (30,5%), чуваш-влак (6,3%), мордва-влак (3%).
Кылвер-влак
*
Эрзян йылме
Йылме код-влак:
Эрзянн йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе эрзян тиштер 1927 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер дене икгай да 33 буква гыч шога.
Оршанке кундем
Оршанке кундем (Оршанке район) (Оршанский район) — Марий Эл Республикысе муниципал район.
Кундем рӱдӧ — Оршанке (Оршанка) ола сынан посёлко.
Географий
Оршанке кундем Марий Элын йӱдвелныже верланен. Кечывалвелне – Маскасола кундем, кечывалвел-эрвелне – У Роҥго кундем, эрвелне – У Торъял кундем дене, йӱдвелне – Киров вел дене чек уло.
Кумдык: 880 км² але (88 000 га).
Калык
1 Шорыкйол 2005 ийысе шотлымаш почеш, кундемыште 15 700 еҥ ила.
Промышленность
Оршанке кундемыште Марий нефтеперегонный завод шога. Заводын нефтьым перерабатыватлыме артамже идалыклан 1 250 тӱж. (???) тонныш шуеш.
Тӱвыра паша
Оршанке Тӱвыра полат пашам ышта.
Кылвер-влак
*
Ото (почеламут)
Ото — марий йылме дене возымо икымше почеламутлан шотлалтеш. Авторжо — Сергей Чавайн.
Текст
"Ик тымык ото уло мемнан элыште, Шога тудо ото кугу ер серыште. Тушто ладыра деч ладыра пушеҥге кушкеш. Тушто мотор деч мотор саска шочеш. Тушто, ужар лышташ лоҥгаште, шӱшпык мура, Тудо ото гыч ерышке яндар памаш йога. Тушто шудыжат ужаргырак, Тушто пеледышыжат сылнырак. Тудо отым мый йӧратем, Тушто пушеҥге руышым мый вурсем."
Ото Категорий:Чавайн Категорий:Марий Эл
973
973 ий — X курымын ийже.
Новосибирск вел
Новосибирск вел (Новосибирская область) — Россий Федерацийысе регион. Сивыр федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 177,756 тӱж. меҥ². Калык чот - 2 709 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Новосибирск ола.
Категорий:Новосибирск вел
Газиантеп
Газиантеп (Gaziantep ) — Кечывалвел-эрвел Турцийыште ола да Газиантеп ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу кудымшо ола. Олан калыкчотшо 1.295.050 еҥ (2009).
Газиантеп олаште Газиантеп ильын центр кундем-влак : Огузели, Шахинбей, Шехиткамиль.
Категорий:Турцийысе олала Категорий:Миллионер-олала
Калтаса кундем
Калтаса кундем — Российыште Пошкырт Элын йӱдвел-касвелыштыже верланыше кундем. Калтаса кундемыште 28 200 наре еҥ ила.
Рӱдӧ: Калтаса.
Ялла
Категорий:Калтаса кундем
Васильев, Валентин Николаевич
Валентин Николаевич Васильев (, Марий АССР, Марий Тӱрек кундем Изи Купто ял — ) — марий йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1984), доцент (1992), Финн-угор ушемын йотэлысе (Хельсинки), Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (2004).
Илыш корныжо
Валентин Николаевич 1949 ийын шорыкйол тылзын 1-ше кечынже Марий АССР Марий Тӱрек кундем Изи Купто ялеш шочын.
1968 ийыште Оршанкысе педагогике училищым тунем пытарен. Тунем пытарымек, Мари-Турек районысо школлаште тыршен, Совет Армий радамыште порысым шуктен. 1972-1977 ийлаште Марий кугыжаныш университетыште историй да филологий факультетыште марий йылме да литератур пӧлкаште тунемын. Университетым йошкар диплом дене пытарен да тудым тыштак марий филологий кафедрыште ассистентлан коденыт. 1979 ий гыч 1982 ийлаште Тарту университетысе аспирантурышто тунемын. Академик П. Аристэн вуйлатымыж почеш "Марийская орнитонимия" теме дене кандидатлык диссертацийым возен да 1984 ийыште Тарту университетысе специализированный советын заседанийыштыже арален. Диссертацийыштыже марий йылмыште кайык лӱм-влакын этимологийыштым, чоҥалтмыштым, исторический вияҥмыштым шымлен. 1990-1992 ийлаште Финляндийысе Хельсинки да Турку олаласе университетлаште марий йылме туныктышылан тыршен. 1993 ий гыч 1996 ий марте Марий кугыжаныш университетыште историй да филологий факультетыште деканын тунемме паша шотышто алмаштышыжлан ыштен. В. Н. Васильев 30 утла шымлымаш пашам возен. Шымлымашыже марий ономастике да диалектологий дене кылдалтын. «Русско-марийский разговорник» пашан авторжо. Марий-финн да финн-марий мутер-влакын авторышт-влак кокла гыч иктыже. 2000-ше ий гыч Марий кугыжаныш университетыште Марий йылме кафедрыште доцентлан тыршен. Шуко ий тыршен пашам ыштымыжлан да кӱшыл образованиян специалист- влакым ямдылымаште тыршымыжлан 1999 ийыште Марий Эл Республик Виктерын Чап таныкше дене палемдалтын. 2004 ийыште «Марий Эл Республикын калык образованийын сулло пашаеҥже» чап званийым пуымо.
24 сорла
24 cорла (24 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 236-шо (кужемдыме ийлаште — 237-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 129 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 24 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 24 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 24 кечынже колышо-влак
Калык пале
Евпатий Коловратын кечыже. Ты кече ожнысек лӱдыкшӧ кечылан шотлалтын. Калык ой почеш, купыш кошташ ок лий, кӧ купышто ош имньым ужеш – тудо вашке илыш дене чеверласа. Тыгак тиде кечын ожно шорыкым тӱредаш тӱҥалыныт.
Категорий:24 сорла
974
974 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:974Категорий:X курым
Манси йылме
Йылме код-влак:
Манси йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе манси тиштер 1937 ийыште пеҥгыдемдалтын. 1950 да 1980 ийлаште тушко икмыняр буква ешаралтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да 9 ешартыш тиште гыч (йошкарге дене ончыктымо) шога.
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
Янаев, Александр Александрович
Дата рождения: 21.03.1896
Янаев
Гришкино
Гришкино (Гришкино) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Черное Озеро посёлко деч 13 километр эрвелне лийын шоген.
Людик йылме
Людик йылме — людик - карел субэтнос-влакысе наречий. Балтофинн йылме-влак тӱшкашке пура. Кутырышо-влакын чотышт 5 тӱжем еҥыш шуеш. Тӱҥ шотышто Карелийыште илат.
Йылме код-влак:
Людик йылмысе тиште-влак:
Латин тиштер негызеш кызытсе людик тиштер латин тиштер гыч 21 буква (C, Q, W, X, Y деч посна) да икмыняр ешартыш тиште гыч (йошкарге дене ончыктымо) шога. Скобкышто - альтернатив тиште-влак, ужарге дене заимствованийлаште кучылталтше тиште-влак.
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Алексеев, Роман Юрьевич
Роман Юрьевич Алексеев (, РСФСР, Марий АССР, Йошкар-Ола ола) — марий актер, режиссёр, мурызо, киноактер, Марий Эл Республикын сулло артистше (2006), Марий Эл Республикын Калык артистше (2018), Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2021), М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын тӱҥ режиссержо.
Илыш корныжо
Роман Алексеев 1976 ийын шыжа тылзын 23-шо кечынже Йошкар-Олаште театр пашаеҥ ешыште шочын. 1998-ше Щепкин лӱмеш кӱшыл театр училищым тунем пытарымеке, Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драм театрышке пашам ышташ толеш.
1998 ийыште М.Щепкин лÿмеш Кÿшыл театр училищым тунем пытарен, Ж.Б.Мольерын пьесыж почеш «Тартюф» диплом спектакльыште Тартюфын рольжым модын, «Драматический театрын да кинон актёржо» специальность дене дипломым налын да М.Шкетан лÿмеш Марий кугыжаныш драма театрыш пашаш толын. Варажым Р.Алексеев М.Шкетанын «Эреҥерыштыже» Сакарым, С.Николаевын «Саликаштыже» Сармаевым, Ю.Байгузан «Порсын лÿҥгалтыштыже» Ирын да моло спектакльыштат тÿрлö рольым модын да модеш. Тачысе кечылан тудын репертуарыштыже коло чоло роль погынен. Чылаштыжат артистын шкешотан улмыжо, образыш келгын пурен моштымыжо, геройжын илышыж денак илаш тыршымыже раш шижалтыт. Тидыжлан содыки режиссёрын ассистентше пашам кок ий наре ыштымыжат, режиссёр курсышто тунеммыжат кугун полшат: Б.Щукин лÿмеш Театр институтын режиссура отделенийыштыже тунемын, 2008 ийыште дипломым налын. Кызыт тудо М.Шкетан лÿмеш Марий кугыжаныш драма театрын тÿҥ режиссёржылан ышта. А.Слаповскийын «Блин-2», А.Володинын «Пять вечеров», В.Гуркинын «Саня, Ваня, с ними Римас» произведенийышт почеш «Блин-2», «Улыжат вич кас», «Вучо, мане, пöртылам», тыгак В.Регеж-Гороховын «Кугезе муро» драмыж почеш спектакль-влакым калык куанен онча, кÿкшын акла. Чыла тиде веле огыл, Роман Юрьевич кызыт эше Палантай лÿмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыште туныкта.
Кылвер-влак
Категорий:Шкетан театр Категорий:Марий актёр-влак Категорий:Марий режиссёр-влак Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык артистше-влак
Томск вел
Томск вел (Томская область) — Россий Федерацийысе регион. Сивыр федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 314,391 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 064 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Томск ола.
Категорий:Томск вел
13 кылме
13 кылме (13 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 317-ше (кужемдыме ийлаште — 318-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 48 кече кодеш.
Лӱмгече
Кылме тылзын латкумшо кечынже Йыван, Никодим, Всеволод, Герман, Кузьма, Роман, Степан, Артемий, Николай да Станислав – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 13 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 13 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 13 кечынже колышо-влак