cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тимофеева, Варвара Тимофеевна
Варвара Тимофеевна Тимофеева (, РСФСР, Марий автоном область, Провой кундем, Кугу Шигак ял – 2011) – марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1960), доцент (1963), «РСФСР калык туныктымашын отличникше» (1975).
Илыш корныжо
Варвара Тимофеевна Тимофеева 1920 ийын ага тылзын 13-шо кечынже Марий автоном область Провой кундем Кугу Шигак ялеш шочын. Ты ялыштак шым ийяш школым тунем пытарен, Звениговский педагогический техникумыш тунемаш пура, 1936 ийыште сайын тунем пытара. Вара Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институт пеленысе рабфакыш тунемаш пура. 1939–1942 ийлаште МАССР-ын Волжский районысо Обшияр шымияш школышто марий да руш йылмым да сылнымутым туныкта. 1942 ийыште В.Т. Тимофеевам Помар МТС политотделыш пашам ышташ колтат. 1949 ий марте комсомол пашам шуктен шоген. Провой кундем комсомол райком секретарьлан, ОК ВЛКСМ Марийской АССР пропоганде инструкторлан сайлат.
1949–1951 ийлаште Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын сылнымут пӧлкаштыже тунемын. Тунемме паша дене пырля мер пашам шуктен шоген: институтысо комсомол комитетын членжылан сайлалтын, самодеятельность пашам шуктен, республикысе ече дене коштмо командыш пурен да институт чапым, МАССР, РСФСР, СССР кӱкшытыштӧ республике чапым арален. 1948 гыч 1950 ий марте Марий АССР-ын чемпионжо лийын. 1951 ий гыч 1953 ий марте марий йылме да сылнымут кафедрыште ассистент семын тыршен.
1952 ийыште В.Т. Тимофеева ты кафедры пелен аспирантурыш тунемаш пурен. Н.Г. Пенгитовын вуйлатымыж почеш «Сложносочиненные предложения в марийском языке» теме почеш диссертацийым ямдылен да 1960 ийыште Москошто Йылмышанче институт пеленысе Ученый советыште сайын арален.
Кава юмо
Кава юмо — чимарий йӱлаште да марий мифологийыште Ош Поро Кугу Юмын полышкалышыже.
Тимофеева, Варвара Тимофеевна
Илыш корныжо
1956–1961 МарНИИ-н йылме секторын шанче пашаеҥже лиын да умбакыже марий йылме синтаксисым шымлен. 1961 ийыште марий литератур йылмын кыдежан ойлончо синтаксис монографийым савыктен. Ты жапыштак «Современный марийский язык. Морфология» (1961) тыгак «Руско-марийский словарь» (1966) пашам возымашке ушнен.
В.Т. Тимофеева – кугу квалификациян туныктышо, самырык-влакын ушан наставникше. Варвара Тимофеевна «Палыме лийына» факультетысе кружокым, педагогическим практикым вуйлатен. Школ туныктышо-влаклан да студент-влаклан шуко методический статьям, учебно-методический пособийым, таблицым савыктен. Нунын кокла гыч икмынярже: «Кызытсе марий йылме. Простой предложений синтаксис» (1989), «Марий йылме пунктуаций дене диктант сборник: 5–9 классыште туныктышо-влаклан» (1974, 1984, 1994), «Шымше кандашымше классыште марий йылме» (1981), «Синтаксический лончылымаш: тунемше-влаклан полыш» (1985), «Марий йылме ден таблице-влак» (1991) да молат. Улыжат 50 утла наре паша-влак.
Кава юмо
Кава юмын кум лӱҥгалтышыже уло. Нунын дене пайдаланен, кече, тылзе да шӱдыр-влак лӱҥгалтат.
Тимофеева, Варвара Тимофеевна
Илыш корныжо
Шке исследовательский паша лектышыже дене Варвара Тимофеевна республикыште да регионышто эртыше, тыгак Россий кӱкшыт да йот элла кӱкшыт научный, научно-практический конференцийыште, совещанийлаште, семинарлаште, туныктышын квалификаций кӱкшытым нӧлтымӧ курслаште выступатлен.
Кава юмо
Кава кашта-влак
Кава кум кашта гыч шога. Эн кӱшыл кашташте шӱдыр-шамыч да почаншӱдыр (комета)-влак верланеныт. Нуным каван тупрӱдыжлан шотлаш лиеш.
Тимофеева, Варвара Тимофеевна
Илыш корныжо
Шуко шӧрынан мер пашаже В.Т. Тимофееван: Йошкар-Оласе городской советын депутатов ик гана гына огыл депутатшылан, оласе судын заседательжылан, Марий Республикысе Совет ветеранов партии, комсомола, войны и труда секретарьжылан, институт парткомын членжылан сайлалтын, студент группы куратор лийын.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Кава юмо
Кава кашта-влак
Покшел кашташте Кече Ава да индеш куштылго шӱдыр оза улыт. Нине пӧрдын шогышо индеш шӱдырым шанчыште планета-влак маныт. У Торъял кундемыште кумдан палыме онаеҥ Николай Иванович Сидоркин (ялыште тудым Ош Миклай маныныт) покшел кашташке тылзымат пурташ лиеш манын ойлен. Тылзе, очыни, покшел да ӱлыл кашта коклаште верланен.
Кавасе илыш шке ратше дене кая. Ожнысо калык ой почеш, тушто ший да шӧртньӧ гыч ыштыме пӧртлаште Юмо шке ешыж дене ила, сурт воктенжак кумда пасу, олык, ер-влак верланеныт. ХVIII курымышто возен кодымо книгаште тыге ойлалтеш: “Кава юмын суртшо кечын тура кечывалвелне улмо могырышто верланен, оралтыже эн чапле. Тудын деч сай оралтым иктат але ыштен моштен огыл”.
Моло калыкын йӱлаштышт
Кава юмым 1840 ийыште Морко марий-влакын йӱлашт негызеш возымо книгаште Юмын ик эн кугу да тӱҥ святойжо манын рашемдыме. Южо шымлызе «кава» мутым чуваш йылме гыч пурышо «кебе» (судьбоносец — пӱрышӧ) мут дене таҥастараш лиеш манын шонен. Кава мут Юмо мутым ончыкта манын ойлышо-влакат шагал огыл лийыныт.
Кава юмым 6—5 тӱжем ий ожнак (неолит жапыште) акрет годсо калык-влак йӱрым (вӱдыжгым) колтен шогышо да чыла кушкыллан шочаш-кушкаш ситыше вийым пуышо Юмын Ава семын пагаленыт. Тудым вӱд дене темен шындыме под, кӧршӧк, шурно парча, йыргешке форман калаче, шерге да ӱп, шергаш, маска ава, варсеҥге кайык семын археолог-влакын кӱнчен лукмо арверлаште ужаш лиеш.
Категорий:Марий юмынйӱла
624
624 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:624Категорий:VII курым
Лапкашор
Лапкашор (Мари-Менеуз, Мари-Мәнәүез) — Российыште Пошкырт Элын Илиш кундемыштыже верланыше Базитамак ял шотан илемыш пурышо марий ял.
Географий
Лапкашор ял Ӱпӧ ола деч 138 километр йӱдвел-касвел могырно, Верхнеяркеево сола деч 25 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Ялыште ик урем уло: Ленин урем.
Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш солаште 201 еҥ ила, чыланат марий улыт, олык марий йылмын эрвел диалектшым кучылтыт, тыгак нунын кокла гыч шукышт суас йылмым палат.
Кылвер-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Илиш кундемысе илымверла
Трубянова, Ирина Владиславовна
Ирина Владиславовна Трубянова (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Вичписте ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2010).
Илыш корныжо
Ирина Владиславовна Трубянова 1983 ийын ага тылзын 20-шо кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Вичписте ялеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Шолкадур
Шолкадур (Золотые Ключи) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Беляева, Татьяна Николаевна
Татьяна Николаевна Беляева (, РСФСР, Марий АССР, У Роҥго кундем) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2012), доцент (2018).
Илыш корныжо
Татьяна Николаевна Беляева 1978 ийын пеледыш тылзын 30-шо кечынже Марий АССР У Роҥго кундемыште шочын. 2011 ийыште "Поэтика символических образов в марийской драматургии второй половины ХХ - начала ХХI" кандидатлык диссертацийым арален (шанче вуйлатышыже - проф. Р.А. Кудрявцева) 2011-2013 ийлаште Марий кугыжаныш университетысе "Марий школ" лабораторийжым вуйлатен.
2013-ше ий гыч таче марте "Финн-угор да таҥастарыме филологий" кафедрын доцентше. Магистр паша-влакын шанче вуйлатышыже улеш. "Языковое образование: марийский и английский языки" магистр программым вуйлата.
Кылвер-влак
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Петропавловка
Верланыме вер
Знаменский посёлко деч 7 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977 ийыште Петропавловка ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Ӱкӱдӧмучаш
Верланыме вер
Пӱрӧ ола деч 18 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Пӱрӧ кундемысе илымверла
Чермышъял
Чермышъял (Цермышал, Чермышево Первое) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 183 еҥ (2001 ий), 154 еҥ (2014 ий).
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Почиҥга (Оршанке кундем)
Почиҥга (Успенка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо Кугунур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 21 еҥ (2003 ий), 4 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугунур ял деч 6 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
626
626 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:626Категорий:VII курым
Дендрохилум
Дендрохилум (Dendrochilum) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 100-300 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Марий Эл Республикысе А.В. Григорьев лӱмеш Кугыжаныш премий
Марий Эл Республикысе А.В. Григорьев лӱмеш Кугыжаныш премий изобразительный искусство аланыште (Государственная премия Республики Марий Эл имени А.В. Григорьева в области изобразительного искусства) –, скульптур, графика, произведений-влакым ыштызе-влаклан да реставрироватлыме паша-влаклан пуымо премий.
Мо пуалтеш
Марий Эл Республик Вуйлатышын Указше почеш премийым сулен налше-влаклан пуалтеш:
Важ-влак
Категорий:Чап лӱм-влак Категорий:А.В. Григорьев лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Глазырин
Глазырин (Глазырино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 99 еҥ (2005 ий), 103 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шернур ола сынан посёлко деч 6 километр эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ руш «Глазырин» тукымлӱм гыч лектын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Шора
Шора (Шора) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 555 еҥ (2010 ий), 422 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мариец посёлко воктене верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Орлов кундем (Киров вел)
Орлов кундем (Орловский район) — кундем Киров велыште, Россий. Рӱдӧ — Орлов.
*
627
627 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:627Категорий:VII курым
Тошто Пыжан
Тошто Пыжан (Старая Пижанка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Табашино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 28 еҥ (2002 ий), 21 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Табашино ял деч 2 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Ровно вел
Ровно вел (Рівненська область) — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Ровно.
Важ-влак
*
Саска
Саска — муныклеткын (муныгудын) тӱлаҥмыж деч вара кушкылын саскалыкше гыч лийше чумырка.
Кылвер-влак
* Категорий:Нӧшмӧ
Эҥерӱмбал (Маскасола кундем)
Эҥерӱмбал (Энерумбал) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шойбулак сола деч 4 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977 ийыште Эҥерӱмбал ял Цибикнур ял деке ушалтын. .
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Виньковцы
Виньковцы (Віньківці) — Украиныште Хмельницкий велыште Хмельницкий кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 6 244 еҥ (2021 ий).
Категорий:Хмельницкий велысе ола сынан посёлкыла
Шумецк лесотарный завод посёлко
Шумецк лесотарный завод посёлко (Посёлок Шумецкого лесотарного завода) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Йӱрнӧ ола сынан посёлко деч 9 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
Шумецк лесотарный завод посёлко шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Голубовка (Луганск вел)
Голубовка (Голубівка, Голубовка) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 35 199 еҥ (2001).
Важ-влак
.
Категорий:Луганск велысе олала
Некрасово (Килемар кундем)
Некрасово (Некрасово) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Шорокундыш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 33 еҥ (2004 ий), 24 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шорокундыш ял деч 6 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Шуйка (У Роҥго кундем)
Шуйка (Красная Поляна) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Токпайэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1 еҥ (2010 ий)
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Юрмале
Юрмале (Jūrmala) — ола Латвийыште. рӱдолаже. Эн кугу курорт Латвийыште да Балтийын эл-влакыште.
Категорий:Юрмале
Чодыраял (Памар ял шотан илем)
Чодыраял (Малые Параты) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Памар ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 333 еҥ (2002 ий), 346 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Памар сола деч 5 километр кечывалвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «чодыра» + «ял» = «чодыраял».
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Беляева, Наталья Константиновна
Наталья Беляева (Наталья Константиновна Беляева) (, РСФСР, Угарман вел, Вад кундем, Вад сола —, Йошкар-Ола) — руш серызе, кусарыше, журналист, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1990), Марий Эл Республикын сулло журналистше (2000).
Илыш корныжо
Наталья Беляева 1943 ийын ӱярня тылзын 15-ше кечынже Угарман вел Вад кундем Вад солаште шочын. 1960 ийыште кыдалаш школым пытарен да Горький оласе педагогический институтыш пурен. Кӱшыл тунеммаш нерген дипломым налмек, Горький область Арзамас районысо Вторус тӱҥалтыш школышто туныктышылан ыштен. Вара Горький олаште студент клубым вуйлатен.
Еш амал дене Йошкар-Олаш илаш кусна. Тыште тудым Телевидений да радиовещаний шотышто комитетыш пашаш налыт. Но тудын журналист семын тыршымыже радио- да телеэфир дене веле серлаген огыл. Икмыняр ий гыч тудо «Пачемыш» журналыште фельетон пӧлкам вуйлаташ тӱҥалын, вара тудым тӱҥ редакторын алмаштышыжлан шогалтеныт.
«Приключения в Абсурдии» икымше йомак-повестьше Марий книга издательствыште 1991 ийыште лектын. Тылеч вара «Голубые столбы Тиэлии» (1993) да «Тайна Вероники» (2008) книгаже-влак савыкталтыныт. Н. Беляеван возымыжым, тыгак тӱшка сборник ден альманахлаште савыкталтше-влакымат, йоча-влак кумылын вашлийыныт да лудыныт.
1990 ийлаште Н. Беляева марла гыч рушлаш ятыр кусарен. Шукыжым тиде С. Вишневскийын, М. Казаковын, Ю. Галютинын, В. Бояринован, В. Ошэлын, М. Майнын, М. Большаковын да молын возымышт лийын. Прозымат рушлаш кусарен, тыште В. Абукаев-Эмгакын «Рейс 13–13» повестьшым палемдаш лиеш.
Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1990), Марий Эл Республикын сулло журналистше (2000) чап лӱм-влак дене палемдалтын.
Марлаш кусарыме произведенийже
Абукаев-Эмгак В. Рейс 13-13 : повесть // Современная марийская повесть. Йошкар-Ола, 2004. С. 167—201.
Илышыже да творчествыже нерген литератур
Беляева Наталья Константиновна // Артеменко Е., Прокушев Г. Нижегородцы Марий Эл. Кн. 1. Йошкар-Ола, 2007. С. 64—75.
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак
Нуктыж лесничество
Нуктыж лесничество (Нуктужское лесничество) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 13 еҥ (1999 ий), 6 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Нуктыж ял деч 2 километр кечывалвел могырно верланен.
Руш Озармаш
Верланыме вер
Алексеевский сола деч 8 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1977 ийыште пургыж тылзын 11-ше кечынже Руш Озармаш ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын. .
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Березань (ола)
Березань (Березань) — Украиныште Киев велыште Бровары кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 16 383 еҥ (2021 ий).
Категорий:Киев велысе олала
Куэрсола
Куэрсола мут ончыктен кертеш:
Гримайлов
Гримайлов (Гримайлів) — Украиныште Тернополь велыште Чортков кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 859 еҥ (2021 ий).
Категорий:Тернополь велысе ола сынан посёлкыла
Аитсола
Верланыме вер
Тумньымучаш сола деч 5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1961 ийыште Аитсола ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Шишигин хутор
Шишигин хутор (Шишигино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Верланыме вер
Марийсола деч 1,5 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Шишигин хутор шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Ӱлыл Ядыкплак
Ӱлыл Ядыкплак (Пайродо) (Нижний Ядыкбеляк) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Тошто Торъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 50 еҥ (2002 ий), 39 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тошто Торъял сола деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно Лемде эҥерын пурла серыштыже верланен. .
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Инвалид-влакын пӧртышт
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
629
629 ий — VII курымын ийже.
Пиштер (Маскасола кундем)
Пиштер (Пиштер) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
629
Кӧ колен
Категорий:629Категорий:VII курым
Пиштер (Маскасола кундем)
Верланыме вер
Знаменский посёлко деч 19 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1983 ийыште Пиштер ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Акриопсис
Акриопсис (Acriopsis) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 12 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Удымбай
Удымбай (Яңы Николаевка Новониколаевка) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Тымбай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 204 еҥ (2002 ий), 167 еҥ (2009 ий) , 154 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мишкан сола деч 45 километр (50 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Мишкан кундемысе илымверла
Мадар разъезд илем
Мадар разъезд илем (Селение Разъезд Мадары) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Эртымгорно
1970-ан ийлаште Мадар разъезд илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
630
630 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:630Категорий:VII курым
Ӱлыл Лопсола
Ӱлыл Лопсола (Нижняя Лопсола) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо Кугунур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 27 еҥ (2004 ий), 39 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугунур ял деч 2 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Казак
Казак (Казаки) — ожно Дон, Кубань кундемыште илыше да тышеч куснышо калык гыч лекше еҥ, тыгак нунын кокла гыч чумырымо войскан боецше.
Важ-влак
Категорий:Кавалерий * Категорий:Сословий-влак Категорий:Армия Русского государства Категорий:Россия при Романовых (1613—1917) * Категорий:Вооружённые силы Русского государства Категорий:Вооружённые силы Российской империи Категорий:Калык-влак Российыште
Уни кундем
Уни кундем (Унинский район) — кундем Киров велыште, Россий. Рӱдӧ — Уни.
*
Александровский (Маскасола кундем)
Александровский (Александровский) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ошладӱр ял деч 4 километр касвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Тӱмшӧ
Тӱмшӧ (Тюмша) — эҥер Марий Элыште. Ӱшӱт эҥерын шола эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 14 уштыш.
Категорий:Марий Элысе эҥерла
Марий Эл Республикысе И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премий
Марий Эл Республикысе И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премий музыкальный да калыкле художественный творчестве аланыште (Государственная премия Республики Марий Эл имени И.С. Палантая в области музыкального и народного художественного творчества) – кугу да изи форман музыкальный произведений-влакым ыштен лукмылан, семлызе, дирижёр, режиссёр, балетмейстер, хормейстер, опер ден балет театрын постановкысо солист-влакын пашашт-влаклан, да тугак кенцертлаште исполнитлыме паша-влаклан да калыкле художественный творчестве аланысе паша ден произведений-влаклан пуымо премий.
Кочанур
Кочанур (Кочанур) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 288 еҥ (2010 ий).
Марий Эл Республикысе И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премий
Мо пуалтеш
Марий Эл Республик Вуйлатышын Указше почеш премийым сулен налше-влаклан пуалтеш:
Кочанур
Верланыме вер
Шернур ола сынан посёлко деч 4 километр эрвел могырно верланен.
Марий Эл Республикысе И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премий
Кылвер-влак
Категорий:Чап лӱм-влак Категорий:И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Кочанур
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «коча» + «нур» = «кочанур».
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Волынь вел
Волынь вел (Волинська область) — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Луцк.
Важ-влак
*
Вӱтламарий (Курыкмарий кундем)
Вӱтламарий (Вӹтлӓмары, Еникеево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Озьорка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 356 еҥ (2001 ий), 281 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Озьорка ял деч 7 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Андреевский хутор
Андреевский хутор (Хутор Андреевский на речке Кича) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Литератур
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Акрохэне
Акрохэне (Acrochaene) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 2 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Реве ял
Реве ял (Шалҡан, Шелканово) – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Маядыково ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 560 еҥ (2002 ий), 661 еҥ (2009 ий) , 576 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пӱрӧ ола деч 31 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Пӱрӧ кундемысе илымверла
631
Кӧ колен
Категорий:631Категорий:VII курым
Васильев, Леонид Михайлович
Леонид Васильев (Леонид Михайлович Васильев) (, РСФСР, Марий АССР, Йӱрнӧ кундем, Шогодолсола ял) — руш серызе, артист, охотовед, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1997).
Илыш корныжо
Леонид Васильев 1947 ийын сорла тылзын 18-ше кечынже Марий АССР Йӱрнӧ кундем Шогодолсола ялеш пашазе ешеш шочын. Карасъяр кандашияш школым пытарымек, пашам аҥысыр кумдыкан кӱртньыгорным чоҥымаште тӱҥалын, тыгак Балаково оласе химий комбинатыште ыштен. Совет Армийыште служитлыме деч вара шочмо ялысе клубым вуйлатен. 1974 ийыште Йошкар-Оласе Палантай лӱмеш музык училищын вокал пӧлкажым пытарен, Э. Сапаев лӱмеш опер да балет Марий театрын хорысо артистшылан ыштен. 1976 ийыште Л. Васильев илышыжым тура савыралеш, Курыкмарий коопзверопромхозышто егерь лиеш. Тидыжак сылнымутым возымашке шӱкалеш. Пӱртӱсын, тусо янлык ден кайыквусын илышыштым эскерымыж дене чоныштыжо шочмо кундем дене кугешнымаш ылыжын, йыр улшо тӱням утларак келгын да тичмашын палымыже шуын, тидым кагазышке пышташ кумылжо лектын. Филологийым шинчымашыже уке улмым умылен, Л. Васильев 1981 ийыште Озаҥысе В.И. Ленин лӱмеш кугыжаныш университетын журналистике пӧлкашкыже пура да тудым 1987 ийыште заочно пытара. Тунем лекмек, пенсийыш вончымешкыже, Юрино районысо Карасъяр лесхозышто охотоведлан пашам ышта.
Сылнымутым кӱлын возаш университетыште тунеммыж годым тӱҥалын. Рушла серен. Районысо да республикысе газетлаште шочмо вер-шӧрысӧ пӱртӱс нерген зарисовкылам, чодырам ормыжлын пытарыме нерген, колым, ир янлык ден кайыквусым браконьерла кучымо нерген статьялам савыктен. Прозаикын «Заповедные песни» икымше книгаже верысе книга издательствыште 1989 ийыште савыкталтын. Тылеч вара икмыняр книгам серен да савыктен.
Л. Васильев РМЭ-н (2000), Россий писатель ушем правленийын (2007), РМЭ Тӱвыра министерствын (2007) чап грамотышт дене палемдалтын. 1997 ий гыч Россий писатель ушемын еҥже.
Сорокино
Сорокино (Йошкар Донбасс гыч; Сорокіне, Сорокино) — Украиныcе, Луганск велыcе ола.
Калыкчот 94 875 еҥ (2001).
Утятин, Андрей Алексеевич
Андрей Алексеевич Утятин (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Вопшанэҥер ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2007), доцент (2013).
Сорокино
Важ-влак
.
Утятин, Андрей Алексеевич
Илыш корныжо
Андрей Алексеевич Утятин 1980 ийын шыжа тылзын 17-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Вопшанэҥер ялеш шочын.
Сорокино
Важ-влак
Категорий:Луганск велысе олала
Старая Ушица
Старая Ушица (Стара Ушиця) — Украиныште Хмельницкий велыште Каменец-Подольский кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 2 103 еҥ (2021 ий).
Утятин, Андрей Алексеевич
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Старая Ушица
Категорий:Хмельницкий велысе ола сынан посёлкыла
Тат-Чодыраял
Тат-Чодыраял (Тат-Чодраял) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шеҥше ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 396 еҥ (2002 ий), 306 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шеҥше ял деч 2 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
«Волгарь» колхозын баракше-влак
«Волгарь» колхозын баракше-влак (Бараки колхоза «Волгарь») — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Табашино (станций)
Табашино (Табашино) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо станций. Калыкчот: 37 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Табашино ял деч 6 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Акрорхис
Акрорхис (Acrorchis roseola) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Коста-Рикын да Панамынын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Категорий:Орхидей-влак
Красные Ключи
Красные Ключи (Красные Ключи) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шнаран сола деч 2,5 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1970-ан ийлаште ял пытен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
632
632 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:632Категорий:VII курым
Васильков
Васильков (Васильків) — Украиныште Киев велыште Обухов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 37 310 еҥ (2021 ий).
Категорий:Киев велысе олала
Рим (ыҥ-влак)
Рим мут ончыктен кертеш:
Зинуров хутор
Зинуров хутор (Хутор Зинурова) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Литератур
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Алач
Эртымгорно
Ялым 1746 ийыште негызленыт.
Географий
Алач ял Ӱпӧ ола деч 149 километр йӱдвел-касвел могырно, Верхнеяркеево сола деч 27 километр йӱдвел-эрвел могырно Ош Виче вӱд воктене верланен.
Ялыште ныл урем уло: Лесопильный, Павлов, Свердлов, Чкалов.
Калык
2010 ийысе еҥшотлымаш почеш солаште 324 еҥ ила, илыше-влак чылан гаяк марий улыт, олык марий йылмын эрвел диалектшым кучылтыт, тыгак нунын кокла гыч шукышт суас йылмым палат.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Илиш кундемысе илымверла
633
633 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:633Категорий:VII курым
Поянсола
Поянсола (Поянсола) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 471 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Провой ола деч 24 километр кечывалвел могырно верланен.
Ошла
Категорий:Марий Элысе эҥерла Категорий:Киров велысе эҥерла
Поянсола
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «поян» + «сола» = «поянсола».
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Рим (Маскасола кундем)
Верланыме вер
Знаменский посёлко деч 8 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1983 ийыште Рим ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Юнго Кугышӱргӧ
Юнго Кугушӱргӧ (Йынгы Кушыргы, Юнго-Кушерга) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 286 еҥ (2001 ий), 218 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Йоласъял ял деч 5 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Локализаций (информатике)
Локализаций (localization) — могый-гынат программын але сайтын интерфейсшым вес йылмышке кусарымаш.
Марла локализоватлыме проект-влак
Категорий:Информатике
Марий Ернур вакш
Марий Ернур вакш (Мельница Мариернурская) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Кугунур ял деч 3 километр эрвелне лийын шоген.
Петропавлово
Верланыме вер
Шорокундыш ял деч 5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Марий Ернур вакш
Эртымгорно
1960-ан ийлаште вакшым лончыленыт.
Петропавлово
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Марий Ернур вакш
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Аденохилус
Аденохилус (Adenochilus) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Кульчубай
Кульчубай (Тошто Кульчубай) (Иҫке Ҡолсобай Старокульчубаево) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Тымбай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 406 еҥ (2002 ий), 401 еҥ (2009 ий) , 400 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мишкан сола деч 39 километр (43 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Мишкан кундемысе илымверла
Кӱшыл Йошкар Курык
Кӱшыл Йошкар Курык (Верхняя Красная Горка) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Кужер ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 3 еҥ (2004 ий), 2 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кужер ола сынан посёлко деч 5,5 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
634
634 ий — VII курымын ийже.
Шолнермучаш
Шолнермучаш (Аслан почиҥга) (Шолнермучаш) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
634
Кӧ колен
Категорий:634Категорий:VII курым
Шолнермучаш
Верланыме вер
Марийсола деч 5 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «Шолнер» + «мучаш» = «Шолнермучаш». «Шолнермучаш» — Шолнер эҥерын вӱдмучашыштыже верланыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Шолнермучаш ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Афанасьево кундем
Афанасьево кундем (Афанасьевский район) — кундем Киров велыште, Россий. Рӱдӧ — Афанасьево.
*
Изи Кожъял
Изи Кожъял (Малый Кожъял) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Тумньымучаш сола деч 6 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште Изи Кожъял ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Куэрсола (У Торьял кундем)
Куэрсола (Нижняя Орья) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кугу Лумарий ял деч 4 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1985 ийыште ага тылзын 30-шо кечынже Куэрсола ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Великая Березовица
Категорий:Тернополь велысе ола сынан посёлкыла
Аберрантий
Аберрантий (Aberrantia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Васильева, Анна Георгиевна
Анна Васильева (Анна Георгиевна Васильева) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер-Ола) — руш серызе, почеламутчо, кусарыше, туныктышо, Россий Федераций общий образованийын Почётан пашаеҥже (2000), Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2007).
Илыш корныжо
Анна Васильева 1952 ийын ӱярня тылзын 7-ше кечынже Марий АССР Юлсер-Олаш служащий ешеш шочын. 1969 ийыште 6 №-ан кыдалаш школым пытарымек, Н.К. Крупская лӱмеш МГПИ-н историко-филологический факультетышкыже пурен. 1973 ийыште Юлсер-Оласе интернат-школышто руш йылмым да литературым туныктышылан пашам ышташ тӱҥалын, вара 7-ше №-ан школыш куснен. 1980 ий гыч 1-ше №-ан школышто ыштен.
Поэт семын йол ӱмбак шогалашыже А. Васильевалан А. Ахматован творчествыже да япон классик поэзий дене палыме лиймыже полшен. Пединститутышто студентке улмыж годым антик литературым туныктышо, литератур кружокым вуйлатыше Соломон Ройтман тудын тӱҥалтыш усталык пашаже-влаклан кумылаҥдыме мутым ойлен. Студенткын почеламутшо-влак дене палыме лиймек, тудо манын: 18 ий деч вара возымым от кудалте гын, ӱмырет мучко возаш тӱҥалат. А. Васильева тыгак поэт В. Панов дене вашлиймым кӱлешанлан шотла. Лач тудын темлымыж дене 1984 ийыште «Молодой коммунист» газетыште поэтессын «Прислушиваюсь к шороху дверей» икымше почеламутшо савыкталтын. 1985 гыч 1996 ий марте А. Васильева «Сылнымут шыже» семинар-каҥашлаште лиеден.
2008 ий марте кок поэзий книгам луктын. Почеламутшо-влак «Радуга над Волжском», «Зелёная лампа» тӱшка сборниклаште, «Ончыко» журналыште савыкталтыныт. Рушлашке А. Богдановын «Крылатый хор» почеламут книгажым кусарен.
А. Васильева Волжскысо «Зелёная лампа» сылнымут ушемын чулым еҥже. Школышто «Литературное творчество» кружокым вӱден.
А. Васильеван поэзий йӱкшӧ ий гыч ийыш пеҥгыдем толын. Тудын лирический героиньыже эртак чыным кычалмаш корнышто.
Туныктымо пашаште суапшылан I категориян туныктышо А. Васильева «РФ тӱшка образованийын почётан пашаеҥже» знак дене (2000), Юлсер-Ола оласе администрацийын да туныктымаш пӧлкан чап грамотышт дене палемдалтын. 2007 ийыште Россий писатель ушемыш пуртымо.
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак Категорий:Почеламутчо-влак
Мадар тупик илем
Верланыме вер
Арде сола деч 14 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1950-ан ийлаште Мадар тупик илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Орлоп
Орлоп (Красный Ключ) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 44 еҥ (2005 ий), 40 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Сердыж ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан негызым Орловский губерний гыч куснен толшо-влак пыштеныт. Илемыштым «починок Орлов», кӱчыкыкын «Орлоп», манын лӱмденыт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Туршеял
Верланыме вер
Ошладӱр ял деч 3 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште вӱдшор тылзын 15-ше кечынже Туршеял ял Туршымучаш ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Хрустальный (ола)
Хрустальный (Хрустальний) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 50 560 еҥ (2001).
Важ-влак
.
Категорий:Луганск велысе олала
5-ше №-ан чодыра участок посёлко
5-ше №-ан чодыра участок посёлко (Посёлок Лесоучасток №5) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Тернополь вел
Тернополь вел (Тернопільська область) — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Тернополь.
Черновцы вел, Ивано-Франковск вел, Львов вел, Ровно вел да Хмельницкий вел дене йыгыре улеш.
Важ-влак
*
Старая Синява
Старая Синява (Стара Синява) — Украиныште Хмельницкий велыште Хмельницкий кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 221 еҥ (2021 ий).
Категорий:Хмельницкий велысе ола сынан посёлкыла
Губинский чодыра пристань
Губинский чодыра пристань (Лесная пристань Губинская) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Эртымгорно
Губинский чодыра пристань илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Шабдарова-Смедман, Майя Викторовна
Майя Викторовна Шабдарова-Смедман (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Йошкар Памаш ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1997), доцент.
Илыш корныжо
Майя Викторовна Шабдарова-Смедман 1964 ийын идым тылзын 26-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Йошкар Памаш ялеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Кугу Ошла
Кугу Ошла (Большая Ошла) — эҥер Марий Элыште да Киров велыште. Изи Какшан эҥерын пурла эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 73 уштыш.
Категорий:Марий Элысе эҥерла Категорий:Киров велысе эҥерла
636
636 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:636Категорий:VII курым
Кагарлык
Кагарлык (Кагарлик) — Украиныште Киев велыште Обухов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 13 726 еҥ (2021 ий).
Категорий:Киев велысе олала
637
Кӧ колен
Категорий:637Категорий:VII курым
Ашихмин хутор
Ашихмин хутор (Хутор Ашихмина) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Эртымгорно
1936 ийыште Ашихмин хутор Мариец посёлко деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Кулашино
Кулашино (Кулашино) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Табашино сола деч 1,5 километр тораште лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Кугунур (Маскасола кундем)
Кугунур (Сухоречье) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пижма ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 11 еҥ (2002 ий), 7 еҥ (2010 ий) , 6 еҥ (2013 ий).
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «кугу» + «нур» = «кугунур».
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Мулдашев, Эрнст Рифгатович
Эрнст Мулдашев - офтальмолог, профессор, сылнымутчо. Гималаишке, Тибетышке экспедицийын организатор. Книган авторжо ("От кого мы произошли?") Категорий:Сылнымут
Ӱжара (Пӱрӧ кундем)
Ӱжара (Ужара, Ужара) – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Маядыково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 86 еҥ (2002 ий), 88 еҥ (2009 ий) , 69 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пӱрӧ ола деч 28 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Пӱрӧ кундемысе илымверла
638
638 ий — VII курымын ийже.
Ремизово
Ремизово (Ремизово) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Буй эҥерын шола серыштыже лийын шоген.
Эртымгорно
1987 ийыште Ремизово ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Васинов, Алексей Васильевич
Алексей Васинов (Алексей Васильевич Васинов) (, РСФСР, Марий АССР, Маскасола кундем, Актуганово ял — 1982) — руш серызе, почеламутчо, журналист, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (1971).
Илыш корныжо
Алексей Васинов 1938 ийын теле тылзын 2-шо кечынже Марий АССР Маскасола кундем Актуганово ялыште кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак Категорий:Почеламутчо-влак
Опарино кундем
*
Поянсола-1
Верланыме вер
Кужмарий сола деч 3 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
Поянсола ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
ВКонтакте
«ВКонтакте» (южгунам «КонтактЫште» семын марлашке кусаралтеш) — эн кугу да популяр социал вот Российыште.
Эртымгорно
«ВКонтактын» икымше сайтшым Павел Дуров 2006 ийыште ыштен. Эн ончычак тиде проектым Санкт-Петербург кугыжаныш университетын студентше-влак гына кучылт кертыт ыле, но вашке регистраций чылалан почылтын. 2014 ийыште Mail.ru Group компаний Дуров деч «ВКонтактым» налын.
2018 ийыште Андрей Чемышев, Федор Алексеев да Татьяна Григорьева социал вотын интерфейсшым олык марий йылмышке локализоватленыт.
Важ-влак
Категорий:Социал вот-влак
Рябинка (Знаменский ял шотан илем)
Рябинка (Рябинка) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Знаменский посёлко деч 8 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1960-ан ийла мучаште Рябинка ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Нӧлпер почиҥга
Нӧлпер почиҥга (Починок Онар) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кугунур ял деч 2,5 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1950-ан ийлаште Нӧлпер почиҥга ял пытен. .
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Сабитов, Силантий Сатеевич
Силантий Сатеевич Сабитов (, Башкир АССР, Нуриман кундем, Педий ял) — марий йылмызе, фольклорист, туныктышо, шанчызе, филологий шанче кандидат (1985), доцент (1995), Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (2001).
Илыш корныжо
Силантий Сатеевич 1950 ий пеледыш тылзын 20-шо кечынже Башкир АССР Нуриман кундем Педий ялеш шочын.
Верысе кандашияш школым тунем пытарымек, 1965-1969 ийлаште Благовещенск оласе педагогический училищыште тунемеш. Кок ий армийыште служитлымеке, ик жап школышто йоча-влакым туныкта. 1972 ий гыч – Марий кугыжаныш университетын студентше. ВУЗ деч вара кок ий МарНИИ-ште марий йомакым шымла.
1979 ийыште Тарту оласе (Эстоний) университет пелен аспирантурыш «Фольклористика» специальность дене шинчымашым нöлташ пура. Лÿмлö эстон профессор Эдуард Лаугастен вуйлатымыж почеш «Марий юзо йомак» лÿман кандидатлык диссертацийым воза да 1985 ийыште Таллин оласе Йылме да литератур институтышто сайын арала, филологий наука кандидат лÿмым налеш.
МарНИИ-шке пöртылмекыже, тÿҥалме пашажым умбакыже шуя. 1990 ий гыч Сабитовым Марий кугыжаныш университетыш студент-влаклан марий фольклор ден литературым туныкташ ÿжыт.
С. Сабитов – «Айста муралтена» (1921), «Олыкмарий йомак» (1992) книга-влакын автор-составительже. Тудо тыгак моло сборник-влакымат лукташ ямдылен. Марий калык ойпого, тудын историйже, фольклор да литератур кокласе кыл шотышто ятыр статьям савыктен.
Лувоч
Лувоч (Лубочья) — эҥер Марий Элыште Кугу Какшан эҥерын шола эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 19 уштыш.
Сабитов, Силантий Сатеевич
Иванов И.Сем. Калык ойпогым шымлыше, педагог. С.С. Сабитовын шочмыжлан – 60 ий
Шочмо калыкнан ойпогыжо – шкешотан, сылнылык куат дене ойыртемалтше. Шергакан шÿм-чон поянлыкым ятыр шымлыше кумылаҥын лончылен. Кызытат тиде кÿлешан суапле паша умбакыже шуйна. Моло шымлыше-влак дене пырля филологий наука кандидат, доцент Силантий Сатеевич Сабитов шке суапшым шуктен шога.
Лувоч
Категорий:Марий Элысе эҥерла
Сабитов, Силантий Сатеевич
Иванов И.Сем. Калык ойпогым шымлыше, педагог. С.С. Сабитовын шочмыжлан – 60 ий
Пошкырт кундем ятыр лÿман еҥым куштен. Калык ойпогым чумырымаште В.М. Васильев-Ӱпымарий, Г. Кармазин, Я. Ялкайн, С.И.Ибатов кугу пашам эртареныт. Нунын да йомакым шымлыше К.А.Четкарёвын лончылымашышт С. Сабитовлан кумылаҥдыме ÿшаным пуэныт.
Ончыклык учёный Пошкырт кундем, Нуриман районысо Педий ялыште кресаньык ешеш 20-шо июнь кечын шочын. Изиж годымак Кугу сарын тул-вÿдшö вошт эртыше сусыргышо ачажын ÿмыржö кÿрылтеш. Ава кидеш кум икшыве кодеш. Икмыняр жап гыч ешыш у еҥ, изача, толеш. Эше кок икшыве ешаралтеш. Ака, иза, шольо, шÿжар-влак дене пырля С. Сабитов ава кид-йолым куштылемдаш тыршен, сурт кокла пашам ышташ полшен.
С. Сабитов шочмо ялыштыжак калык ойпого нерген эн тÿҥалтыш шинчымашым налеш. Ешыште, пошкудо-влак коклаште эртарыме тошто йÿлам ужеш, тÿрлö мурым, йомакым колеш. Еҥ-влакын кутырымаштышт шулдыран мутат, туштат йоҥгалтыт. Шоҥгыракышт тоштыеҥ ойымат каласкаленыт. Тÿрлö оҥай модыш шарнымашеш кодын.
Юбиляр ялысе школышто тунемме пагытым порын шарна. Икымше гана школ омсам куанен почмо тат мондалтын огыл. Кандаш ий жапыште ятыр кÿлешан шинчымашым погымо. Шочмо йылме дене ойласымат утларак лывыргаш тÿҥалын. Марий писатель-влакын возымыштым йöратен лудын. Самырык туныктышо Л.И. Иманован кажне урокшо оҥайын эртен, шуко уым пален налаш, шинчымаш кугорнышко леташ полшен.
Кандашияш школым тунем пытарыме пагытыште С. Сабитовын чоныштыжо туныктышо лияш кумыл шочеш. 1965 ий кеҥежым акаж ден изаже почеш Пошкырт кундемысе Благовещенск олашке корным куча, педучилищыш экзаменым сайын кучен, студент радамыш ушна. Тыште эрвел марийын тÿрлö районла гыч толшо ÿдыр ден рвезе-влак тунемыныт, икте-весышт дене келшен иленыт, ваш-ваш порын полшеныт. С. Сабитов ныл ий жапыште шинчымашым тыршен пога. Шочмо йылмын лывыргылыкшым, шкешотан улмыжым утларак пален налеш. Тÿрлö кундемысе марий-влакын йылме ойыртемышт нерген умылен налеш. Шочмо сылнымутланат шÿмаҥеш, лудмо кумылжо вияҥеш.
Туныктышо лияш шонышо самырык тукым верч поро чонан педаго-влак тыршеныт, келге шинчымашым пуэныт. Теве Виче кундемыште шочын-кушшо Н.И. Бушкова кажне тунемшылан поро ава гай лийын, шочмо йылме ден литературым устан туныктен. Эрласе кажне самырык учитель яндарын, сылнын кутырен моштыжо манын тыршен.
Кидыш начальный класс-влак учитель дипломым налын, С. Сабитов шочмо школышкыжо пöртылеш. Но тудлан шуко жап туныкташ ок логал. Вашке салтак вургемым чиен, шочмо элнан, калыкнан тыныслыкшым аралыше-влак радамыш ушна. Ончыч Свердловск областьысе Ирбит олаште службым пел ий эртымеке, варажым тудым Азербайджан мландыш кусарат. Тыште Совет Армий радамыште кок ий утла лиеш.
Шочмо эл ончылно порысшым шуктен, 1971 ий мучаште мöҥгышкыжö пöртылеш, тÿҥалтыш школышто икшыве-влакым туныкташ тÿҥалеш. Тÿрлö мер паша кокла гычак кÿшыл школыш тунемаш пураш ямдылалтеш.