cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абукаев, Валерий Александрович
Илыш корныжо
Валерий Абукаев 1960 ий идым тылзын 22-шо кечынже Башкир АССР Мишкан кундем Токтар ялеш кресаньык ешеш шочын. Верысе кандашияш школым тунем пытарымеке Бураевысо да Тынбаевысо кыдалаш школлаште шинчымашым поген. 1978-1980 ийлаште колхозышто пашам ыштен, клубым вуйлатен. Совет Армий радамыште службым эртен. 1984 -1989 ийлаште Марий кугыжаныш университетын историй да филологий факультетыште кӱшын шинчымашым налын. Дипломым налмеке, «Марий комунна» газет редакцийыш ушнен. 1992 ийыште «Кугарня» газетын пашаеҥже, вара Пошкырт Республикыште «Кугарнян» шкенле корреспондентше. Жап эртыме дене Валерий Абукаев шочмо кундемышкыже пӧртылын, Мишкан кундемысе «Келшымаш» газетын тӱҥ редакторын алмаштышыжлан шогалын.
Сылнымут корно
Почеламут, ойлымаш, кӱчык драматургический произведений-влакым В.Абукаев школышто тунеммыж годымак возкалаш тӱҥалын. «Ямде лий» газет дене пеҥгыде кылым кучен, туштак тудын икымше почеламутшо да ойлымашыже-влак савыкталтыныт. Сылнымут мастарлыкым студент пагытыште шуко поген. Тунамак тудын ойлымашыже-влак «Марий комунна», «Ончыко» журнал да «Эрвий» альманахаште савыкталтыныт. Тиде жапыштак Валерий Абукаев проза да драматургий деке лишкырак лийын. 1992 ийыште Марий самырык театрыште «Чоя мераҥ» йомак-пьесыж почеш спектакль, а Марий кугыжаныш университетын студент театрыштыже «Стипендий» повестьше почеш тыгай лӱманак спектакль шындалтын.
2008 ийыште IV Драматург-влакын Республик кӱкыштысӧ конкурсышто тудын «Токтар-патыр» йомак-пьесыже I степенян диплом дене палемдалтын.
Негыз
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий журналист-влак
Тимиркаев, Анатолий Тимиршинович
Анатолий Тимиркаев (А. Миркаев, Т. Анатольев, Тими Тим, Тим Толин) (Анатолий Тимиршинович Тимиркаев) (, Башкир АССР, Калтаса кундем, Шоръял ял) – марий серызе, почеламутчо, кусарыше, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1985), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1984), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1997), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (1999), Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо (2012).
Илыш корныжо
Анатолий Тимиркаев 1952 ийын шорыкйол тылзын 2-шо кечынже Башкир АССР Калтаса кундем Шоръял ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо-влак
Франций
Калык — 62 814 233 метрополий ден 67 848 156 еҥ - 20201 июльышто аклыме (2020), тидын шотыштак 90 наре граждан — Влак улыт. 2019 ийлан вераҥдыме шотышто Францийын составше: католик — 41 %, религийдыме — 40 %, мусульман — 5 %, 2 %, лютеран — 2 %, моло религий — 2 %, православий — 2 %, иудей — влак — 1 %, будиторист — влак — 1 %, иудей-влак-1%, увер уке-1%.
Франций атом кучеман, НАТУН членже-влак кокла гыч ИКТЫЖЫНАТ, Уналыкеш Лӱдыкшыдымылыкшӧ Шотышто ик членжат лийын. 1950-ше ийла гыч — Ик кугыжаныш, Европысо ушемым ыштымаште участвоватлыше кугыжаныш-влак кокла гыч иктыже.
Тӧртыклукшо орган-кок пӧлеман парламент (Шудо Да Калык погынымаш). Административно-территориальный шеледалтмаш: 18 регион кундемысе (13 метрополий да 5 теҥыз регионысо департамент)-влакым пуртышо 101 департамент (96 метрополий да 5 теҥыз департамент-влак), 5 морный увертарымаш да 3 административно-территориальный образований ден 3 административно-территориальный образований-влакын ойыртеман департаментышт).
Эртымгорно
Франций- официал лӱмжӧ Француз республик - Касвел Европысо кугыжаныш. Рӱдола- Париж. Элын лӱмжӧ акрет
Сӱспан-влак
Францийыш Мийымаш финанс-кечалтше йотэл, але картлан ик ийлан пуалтеш да тыгай тичмаш ий шуйалт кертеш. Тиде типан илаш видым пуымо негыз-ситыше капиталын улмыжо, тыгак Францийыште тарваныдымаш лийшаш. Элыште лийме 5 ий эртымек, вес элын гражданинже ПМСЛАН правам налеш, вара вигак гражданствыш документым пуа.
Визитер (визитер) - кужу жап вучымо визытан, эквивалент визыт. Йотэл элыште финанс вуйыншогышым налаш кужун визым налеш. Тудо Францийыш толеш. 3 тылзе жапыште иммиграцийым да интеграцийым (СССР) управленийыште сералташ кӱлеш. Вара йотэл префектурышто картым Налеш Уныка. Документым пуымо жап-2-3 тылзе.
Экономике
Франций-кугу тӱзланыше стационар эл, йӧнозанлык производствын объёмжо почеш ик верым налеш. Элгӧргысӧ валовой лектыш 2009 ийыште тролл доллар) 1,9 трл (2,6 трл доллар). КАЛПАК тиде ийыштак 30 691 евро (42747 доллар). Франций лӱмдымӧ ВП - 6-мый тыныслыкын экономике вийже улам США, Китай, Японий,Германий да Великобританий деч вара (2018 ийлан увер). Паран 551 602 км2 км2 шке территорийже дене келшышын 64 миллион дене еҥ, Франций кугу эллан шотлалтеш. А экономике нелытше тӱнямбалысе ареныште ик тӱҥ рольым модаш кертеш. Францийын рӱдӧ географий положенийже гыч Тӱҥалын Европышто, Касвел Европысо тӱҥ торгайымаш корнылаштыже: Кыдалаш теҥыз, Ласа-Манаша, Атлантике.
1957 ийыште ыштыме ик европысо чумыр рынкын ужашыштыже француз предприятий-влакын вияҥмышт, а ончычсо колоний ден теҥызысе территорий-шамыч коммерций дене кылдалтше партеран улыт.
Важ-влак
Категорий:Франций
1998
Кӧ колен
Категорий:1998
Романов, Иван Ефимович
Иван Одар (Иван Ефимович Романов) (, Россий империй, Илна губерний, Вӱрзым уезд, Михайлов (кызыт Аганур) ял —, (Ярославск вел, Рыбинск ола)) — марий серызе, туныктышо.
Илыш корныжо
Иван Одар 1887 ийын шыжа тылзын 14-ше кечынже Россий империй Илна губерний Вӱрзым уезд Михайлов (кызыт Аганур) ялеш кресаньык ешеш шочын. Изинекак тунемаш, книгам йöраташ тудо ок кумылаҥ гын, очыни, тудын уло ÿмыржö «Таргылтыш» ойлымашысе Онисим кугызан ÿмыржö семын эрта ыле. Тудат шоҥго оролла йыдалым ышта ыле. Но Йыванын пиалешыже, 1896 ийыште Вÿрзым земство Аганур яле шик классан тÿҥалтыш школым почын. Кызытсе еҥ тиде школым ончалеш гын, тудым тунемме верланат ок шотло ыле дыр!
1936 ийыште Йошкар-Олаште Марий Областьян 15 идалык теме лÿмеш выставкалийын. Тиде выставкын ик залыштыже революций деч ончычсо Аганур школын макетшым ончыктымо ыле. Макетыште тоштем пытыше пöрт кöргö коеш. Чыла тöрзаште янда укеат, южыжым ÿшкыж шÿвыроҥдене шойыштымо. Пел пöртым лопкан шарлен шичше коҥга айлен налын. Коҥга шеҥгелне презе шога. Пусакыште мушкылтыш лакан, туштак тореш олымбал. Олымбалне черле кугыза кия. Урем вел тöрза лишне ÿстел йыр иктаж лучко икшыве чумырген шинчын. Ӱстел воктене какши чуриян, йорпака пондашан туныктышо шога. Тудо, кидеш куэ воштырым кучен, ала-кöм пешак вурса.
Макет цымалан возен шындыме: «подготовил И. Е. Романов». Писатель йочаж годым мом ужын, тудым макетыш вончыштарыктен.
Туныктышо чÿчкыдынак черланен, уроклан нимогай пособий уке, туге гынат Романов чылажымат пален налашак тыршен. Ялысе школым пытарымекыже, тудо öрдыжкö, тÿрлö ял школыш коштеш, вара Кукарка учительский семинарыште тунемеш да шкеат школышто туныкташ тÿҥалеш. Шернур велне тÿрлö яллаште ила.
И. Е. Романовын рвезе пагытше 1905-1907 ийласе революций кечыла дене империалист сар жапым тудо шке шинчаж дене ужын. Кугыжан стройын осалже дене ваш тÿкнен, рвезе туныктышо тиде осал ваштареш шогалде чытен огыл. Тÿрлö архивлаште аралалт кодшо документла гыч пале:И. Романов шке ялышкыже Вÿрзым гыч листовка-влакым конден, родо-пошкудыжлан йыштак лудын. Южо прокламацийжым марий йылмышкат кусарен ончен. Но пич, улак велне илымыж дене тудо тунамак ончыл еҥыш, революционерыш савырнен кертын огыл.
Марий классик М. Шкетан, Кугу Октябрь деч вара революций корныш кузе шогалмыжым ончыктен, кугу кумыл дене тыге каласен: «Тау, революций! Тый от тол ыле гын, мый айдемыш айдемыш лектын ом керт ыле…Тый нимодымо айдемые уланым ыштенат,…кредалаш туныктенат…» М. Шкетан семынак, И. Романоват каласен кертыш. Вет тудымат куатле революций активный пашаш ушен, тудын илыш умылымыжым почылтарен.
Иван Ефимович ондакшым ура кумылжым, шолын шогышо вийжым книга паша гоч ончыктен. 1917 ий теле гыч тÿҥалын, тудын ял илыш, тунемме паша нерген возымо заметкыж ден статьяж-влк «Ӱжара», «Марий увер» газетеш, «Куралше» журналеш чÿчкыдынак печатлалт лектыныт. Тÿҥалше корреспондент совет власть пуымо эрыклан куанаш, тунемаш, волгыдо илышыш лекташ калыкым ÿжеш. Калык дене чыкрак лияш, калыкын ойгыжымат, куанжымат раш умылаш манын, тудо кресаньык погынымашлашке коштеш, туныктышо-влакын каҥашыштышт эреак лиеда. Вяткыш да Вÿрзымыш мийымыж годым тудо Шернуреш кугурак школым, а Аганур ден Шой велне ял озанлык училищым почаш, Шернуреш я Торъялеш марий газет редакцийым ышташ кÿлмö нерген ятыр гана ойлен. Но тунам пÿтынь эл мучко окса шотыштат кугу йöсылык шижалтынат, Шернур газетым лукмо нерген шонымым жаплан кодаш логалын. Изиш варарак, 1919 ий телым, Вяткеш «Марий коммунист» газетым лукташ тÿҥалме. Ял озанлык училище олмеш Кужеҥереш кокымшо ступень школ ышталтын. А кугурак школым – педкурсым 1918 ий шыжым Шернуреш почмо да Иван Ефимовичым тушто туныкташ шогалтыме. "«Шернурышто, - возен варажым «Описание Маробласти (Сернурский кантон)» книгаштыже (1928) краевед М. Янтемир, - педкурсын туныктышыжо-влак М. И. Веткин ден И. Е. Романов кумыл нöлтын пашам ыштеныт. Нуно шке йырышт верысе чыла культурный вийым чумыреныт. Нуно коктынат районысо революционный движенийыште чот участвоватленыт да тушто революций вийлан сеҥашыже ятыр полшеныт… Педкурс шемер-влакым коммунист партий йыр погыныш, совет властьын пуымо эрыкым тÿрыснек шукташ ÿжын шоген. Туныктышо ден тунемше-влак курс кöргыштат, курс деч öрдыжтат культурно-просветительный да агитационно-пропагандистский пашам виян эртареныт»." Иван Ефимович Шернуреш тÿрлö выставкым, физкультура ден спорт пайремлам эртарылын. Тунамак тудым калык лекций ден беседылаж гыч сайын пален налын. И. Романов шемер-влаклан у власть нерген раш умылтарыл ойлен, совет властьын лукмо законжо-влак шотышто моштен каласкален. А калык ончылно  ойлаш Иван Ефимович мотко тале улмаш: марий ялыш лектеш – яндар марий йылме дене ойлалтен колта, нигунам газетым, книгам луддымо еҥжат тудым вигак ыҥла; татар-влак деке мия – нигунамат тÿкныде, татарла мутлана; руш ялыште рушла чот колта.
Романовын талылыкшым паленак, 1921 ий тÿҥалтыште Шернур ревком составыш пуртымо, а кеҥежым Советын Областной съездышкыже облисполком членлан сайлыме, а 1922 ийыште тудым Облоно (Калык образований областной отдел) вуйлатышылан шогалтеныт. Иван Ефимович уло Марий кундем мучко культура пашам кыртмен виктараш пижеш: калыкым туныктымо шотышто тÿрлö мероприятийлам палемда, марий школлан лудаш книгам, учебникым возаш писатель ден педагог-влакым таратылеш, шемер марийын искусствыжо виян пеледше манын тырша.
Мароблисполком ден Мароблонон тыршымышт дене 1922-1923 ийлаште ятыр у школ почылтын, тÿҥалтыш школлан «Марла букварьым», «Моштымаште поянлык» хрестоматий-учебникым, кугыеҥ-влаклан «Чылан тунемза» лудшаша книгам Озаҥ ден Йошкар-Олаште печатлен лукмо. Марий театр 1923 ийыште уэш шке пашажым ылыжтен.
1927 ийыште Романовым Нартас ял озанлык техникумым вуйлаташ колтеныт. Тудын толмекыже, Нартас койынак пылямарий могыр марийын культура рÿдышкыжö савырнаш тÿҥалын.
Нартасеш И. Романовын вуйлатымыж дене Пеледыш пайремым чот пайремлаш пижыныт.
Кумлымшо ийла тÿҥалтышыште И. Е. Романов, Нартасым коден, Йошкар-Олашке каен. Тушто тудо Книгам лукшо издательство директорлан шоген, Марпединститутышто, Горсоветыште пашам ыштен.
Кумлымшо ийла мучаште да кумлымшо ийла тÿҥалтыште И. Одар утларакшым литератор пашаште ойыртемалтын. Кугуеҥ-влакым туныкташ ятыр книгам ямдылен. Йоча-влаклан тудо 1927-1928 ийлаште «Лепет да куваже», «Таргылтыш» да моло ойлымашлам возен.
И. Е. Романов 1936 ийыште Москваш каен, аспирантурыш пурен. Но тудым пытарен шуктен огыл. 1937 ийыште тудым арестоватленыт, «буржуазно-националистический организацийын марий штабын членже» маныныт.
1958 ийыште И. Одарым реабилитироватленыт.
Шарныктыш
2017 ий 14 октябрьыште Иван Одарын шочмо верыштыже, Кужэҥер кундемысе Аганур ялыште, шарныктыш кӱым почыныт. Ты пайремле мероприятийыш Йошкар-Ола гыч, райрӱдӧ гычат ятыр уна погынен ыле. Верысе калык ӱстел сийым ямдылен, Руш Шой школышто туныктышо да тунемше-влак концертым ончыктеныт.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Копейск
Копейск (Копейск) - ола Российыште, Челябинск велыште.
Копейск — кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Челябинск велысе олала
Варале
Вара́ле (Варали; Варали) – Одо Элын Алнаш кундемыштыже верланыше Утчан ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот – 231 еҥ (2008 ий), 192 еҥ (2010 ий), 176 еҥ (2012 ий) , 142 еҥ (2015 ий), 190 (2019 ий).
Верланыме вер
Ял кок эҥерын пырля ушнымо верыштыже, Вожай эҥерын шола серыштыже да тудын деке чодыра гыч йоген пурышо Варалинка эҥерйолжын пурла серыштыже верланен. Ял эрвел мучашыже дене Ушков (Усып) кожла деке эҥерта. Ял мучко Варалинка эҥерын памаш вӱдшӧ гыч гына лийын шогышо поче-поче кок пӱя шуйналтеш, Кӱшыл (ончыч, Ушков) да Ӱлыл (южгунам, Колхоз). Алнаш кундемын кечывалвел-касвелныже лийын шога. Алнаш марте – 25 километр, Ижевск марте – 145 километр. Воктенсе марий ялла: Элнет (7 км), Изи Йырсе (9 км), Кугу Йырсе (8 км), Вожай, Маскиял (5 км), Изи Маскиял (8 км), Паҥшемер (6 км), Йыгра.
Йылме
Чылт марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Эртымгорно
1820-ан ийлаште Марий Пови ял гыч куснен толшо марий-влак Вожай эҥерын кожла гыч йоген толшо чылт памаш вӱд гыч гына лийын шогышо лӱмдымӧ (кызыт Варалинка) эҥерйолжын пурла серыштыже илемым негызленыт. Верым кычалмышт годым утларакшым ты эҥерлан куаненыт. Илемым воктен лийын шогышо илемла деч варарак негызленыт, «вара лийын» маныныт. Тывеч – илемын лӱмжӧ «Варале» лийын лектын. Илем лийшаш верыште пураш лийдыме пич кожла шоген. Сандене тиде кожлам руаш да корчеватлаш логалын. Эплын илем кугемын, илыше-влак шукемыныт. Умша гыч умшаш мемнан марте тыгай легенде толын шуын. Кугезе коча-кована-влак шке илемыштым регистрироватлашак толашеныт. Илем погынышто нуно ты паша деке ик уста пеҥгыде характеран чакналтдыме Пайдуган лӱман марийым сайленыт. Тудлан кочышым поген пӧлек шотеш  маска коваштым пуэн тиде кугу паша дене тудым Илна (Ильна-Ола) (тошто лӱмжӧ Вятка, кызыт – Киров) олашке колтеныт. Кок гана Пайдуган тушко йолын тыглай гына миен толын, губернатор верыштыже лийын огыл. Кумшо гана мийымыж годым гына тудо губернатор деке логалын. Мо шот дене толмыжым умылтарен да пӧлекым кучыктен пуэн. Пӧлеклан губернатор йывыртен, ӱстелтӧрыш пуртен шынден да пукшаш кӱштен. Вара Пайдуганлан варале марий-влаклан шке мландыштым кучылташ лийме кугыжаныш Грамотым кучыктен пуэн да тыге каласен:
Мланде мыняр кӱлеш, тунар налза. Пошкудо-влакда дене гына ида титакле да ида кредал.
Ынде ме чынакак палена, куснен толшо кугезе коча-кована-влакын негызлыме Варале илем 1836 ийыште Вятский губернийын илемже-влакын лӱмерыштыже регистрироватлен шындалтын. Тушто илем «Починок Варали Граховской волости Елабужского уезда Вятской губерни» манын ончыкталтын. Тунам илемыште 4 сурт лийын, 79 еҥ илен. 1859 ийысе луымшо ревизий (ревизий (подушная перепись) – ожно XVI – XVII курымлаште Руш Кугыжанышыште калыкым шотлымо формо, чылаже 10 ревизий лийын) годым чылаже 8 сурт лийын, 52 пӧръеҥ да 61 ӱдырамаш илен.
1921 ийыште Вотский автономный областьым ыштымышт деч вара ял Можгинский уездыш (кызыт Можга кундем) пурталтын.
1924 ийыште сельсовет-влакым кугемдыме годым Алнаш волостьын (кызыт Алнаш кундем) Вотско-Гондыревский сельсоветышкыже пурен.
1950 ийыште воктен шогышо яллан (тышке Варале ялат логалын)  колхозышт-влакым чумыреныт,  кугемдыме колхоз «Коммунар»ым почыныт. Колхоз рӱдержылан Одо Маскиял ялым ыштеныт.
1963 ийыште Удмурт-Гондыревский сельсовет петыралтын, ял Старо-Утчанский сельсоветыш пурен.
1991 ийын ӱярня тылзын 20-шо кечынже колхоз погынын пунчалже почеш Варале ял «Коммунар» колхоз гыч лектын, «Варалинский» колхозым ыштеныт.
2004 ийын кылме тылзын 16-шо кечынже Старо-Утчанский сельсовет «Староутчанский» муниципальный образованийыш вашталтын да ял шотан илемын статусшым налын.
Тӱҥалтыш школ
Ялыште тӱҥалтыш школ Октябрь революций деч вара гына почылтын. Вятский губернский архивын документыштыже тыге возен шындалтын: «... В архивном фонде Вятского губернского отдела народного образования а анкете Варалинской школы 1-й ступени значится год основания школы – 10 декабря 1918 года» (Ф. 1137, оп.1, д. 189, л. 149).
Школ Апшат Максин инициативыже да тудын 1918 ийыште революционный Самаре гыч толын Совет властьын икымше декретше-влакым илышыш пурташ чот тыршымыжлан кӧра гына почылтын.
1918 – 1920 ийлаште школ кагазыште гына лийын шоген. Икымше учитель Петров Матвей Петрович (1892 – 1965) 1921 ийыште гына туныкташ тӱҥалын. Школын зданийже лийын огыл. Матвей Петрович занятий-влакым шкенжын кок пачашан пӧртыштыжӧ эртарен. Кечывалым — икшыве-влакым, кудышт шуко лийыныт, а кастене — кугурак-влакым неграмотностьым пытарыме курсышто туныктен.
Кугу Ачамланде сар деч ончыч школышто Ермолаев Яков Ермолаевич (1906 – 1938) ден Иванов Ермолай Иванович (Марий Пови ял гыч) туныктеныт.
Сар пагытыште Ермолаева Анастасия Степановна (1925 ийыште шочын) туныктен.
Сар деч вара кужу жап (1969 ий марте) Почиҥга (Грак кундем) гыч толшо Радыгин Илья Павлович директор да туныктышо лийын пашам ыштен. 1960/61 тунемме ийлаште Радыгин И.П. дене пырля Семикеев Валентин Семёнович (28.11.1933 – 25.02.1992) (Кугу Йырсе ял гыч) туныктен.
1969 – 1987 ийлаште Семёнов Николай Семёнович директор да туныктышо лийын пашам ыштен.
1987 – 2002 ийлаште директор да туныктышо лийын пашам ыштеныт: (1987 – 1989 ийлаште) — Архипова Светлана Ивановна; (1989/90 тунемме ийлаште) – Алексеева Елена Ивановна; (1990/91 тунемме ийлаште) – Архипова Светлана Ивановна; (1991/92 тунемме ийлаште) – Алексеева Елена Ивановна; (1992/93 тунемме ийлаште) – Семёнов Николай Семёнович; (1993/94 тунемме ийлаште) – Алексеева Елена Ивановна; (1994 – 1996 ийлаште) — Архипова Светлана Ивановна; (1996/97 тунемме ийлаште) – Павлова Людмила Семёновна; (1997 – 2002 ийлаште) – Архипова Светлана Ивановна; (2002 – 2007 ийлаште) – Алексеева Елена Ивановна.
Варале лесничество
Ял кугу чодыра воктене верланен. Чодыран кумдыкшо – 40 тӱжем гектар наре лиеш. XX-шо курымышто ял воктенсе чодырам «Варале лесничествын чодыраже», «Грак лесничествын чодыраже», «Ушков кожла» (Промышленник Ушков Пётр Константиновичын лӱмжӧ дене) манын лӱмденыт. Ондакрак тиде чадырам «Усып кожла» маныныт, молан манаш гын, тунам тудым Юсупов тукымлӱман кугыжан офицерже кучен шоген. Но тудо чодыражым аклен огыл, промышленник Ушковлан ужален колтен. Ял калык тиде чодырам кызытат «Ушков кожла» манын лӱмда.Ушковын илыме жапыштыже чодырам чоткыдын араленыт, чодыра йыр 7 аралыме пӧрт лийын. Ял калыклан шке ойжо дене чодырам руаш, эмыжым да поҥгым погаш чарыме лийын. Эмыжым да поҥгым Ушковын ешыже поген ситарымыже деч вара гына погаш лийын. Ушков шке кожлажым тӱрлӧ чоҥымо материалым да Кокшан заводшылан пуым ышташлан кучылтын.
1917 ийысе революций деч вара Ушков кожла кугыжаныш погышкыжо логалын. Шоҥго-влакын, тугак Осмин Йыванын ойлымышт дене икымше лесничий Логинов тукымлӱман марий лийын, Осмин Йыванын родыжо. Варажым Вяткин тукымлӱман еҥ ыштен. Кугу Ачамланде сар деч ончыч да вара кужу жап Короленко Иван Кузьмич лесничий лийын пашам ыштен. Тудын ыштымыже годым чодырам жапленыт. Чодырам тыглай руэн огытыл. Экологий шотыштат чот шогеныт. Варалинка эҥерын вӱдшым отравитлаш огыл манын мочылам ышташлан кӱрым лӱмын кӱнчымӧ ерлаште гына   нӧртеныт. Лесничествыште кугу мӱкшотар, пӱнчым, кожым да лыстанпӱнчым куштымо питомник, кӱшыл пӱя ӱмбалне вӱдын вийже дене йыгыше пилораме, орва, тер да тӱрлӧ тыгде моло ӱзгарым ыштыме столярный мастерской лийын. Короленко И.К. деч вара лесничий лийын поче-поче пашам ыштеныт: Дворянкин Лев Алексеевич (Суас Эл), Поликарпов Василий Егорович (Варале), Спиридонов Анатолий Максимович (Серп, Алнаш кундем), Уразаев Анатолий Аркадьевич (Одо Сарамак, Кизнер кундем), Афанасьев Павел Николаевич, Япаров Георгий Иванович (Маскиял).
1987-88 ийлаште Варале лесничествым расформироватленыт. Ик ужашыже – Алнаш лесничествыш, вес ужашыже – Грак лесничествыш пурен.
1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сар
1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сар чыла марий калыклан неле жапым конден. Сар Совет Ушемын кажне ешыже деке тӱкнен, тугак варале марий-влакым посна коден огыл. Ял гыч сарыш 78 еҥ каен. Шукышт фронтыш 1941–1942 ийлаште, эн йӧсӧ, эн неле жапыште логалыныт. Сандене шуко еҥ ты ийлаштак шке вуйжым пыштен. 1945 ий 9-ан май Сеҥымаш Кече марте шагалын илыше кодыныт. 55 еҥ сареш колен. Мӧҥгышкӧ 23 еҥ веле пӧртылын.
1975 ийыште 9 майыште Сеҥымаш Кече кечын 1941–1945 ийлаште Кугу Ачамланде сарыш кайыше да кучедалмаште колышо варале марий-влак лӱмеш ял покшелне чапкӱ шындалтын.
1942 ий февраль тылзыште Совет Ушем Президиум Верховный Совет Указым пунчалын: «О мобилизации на период военного времени трудоспособного населения для работы на производстве и в строительстве». Ты Указ йымаке Йошкар Армийыш налдыме 16 ий гыч 55 ий марте пӧръеҥ да 16 ий гыч 45 ий марте ӱдырамаш-влак пуреныт. Закон почеш «паша армийыш» Варале гыч 10 еҥ утла мобилизоватлалтын. 1942 ий май тылзе гыч пашам ышташ туныкташлан 14 ияш самырык эрге-ӱдыр-влакым наледаш тӱҥалыныт, нунылан 6 шагатан паша кечым ыштен. Война пагытыште колхозла да ялла гыч пеҥгыде нормо дене шурным да моло продукцийым погеныт. Тугак, кажне еш идалык мучко кугыжанышлан пуышаш лийын: окса ялозанлык налогым; кажне сотык (сотка) гыч 6 килограмм пареҥгым; 40 килограмм шылым; 200 килограмм шӧрым; 200 муным; 3,7 килограмм межым. Чыла тиде неле паша ӱдырамаш да самырык эрге-ӱдыр-влакын ӱмбакышкышт логалын.
Уремла
Ялыште кум урем.
Важ-влак
Категорий:Алнаш кундемысе илымверла Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Усола (Усола ял шотан илем)
Усола (Усола; Усола) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше сола. Усола ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 265 еҥ (2001 ий), 250 еҥ (2010 ий), 275 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Чыкма ола деч 14 километр кечывалвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «у» + «сола» = «усола».
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Илдар
Илдар (Илдäр, Илдаркино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 53 еҥ (2001 ий), 38 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Изи Йӱштӧ Памаш
Изи Йӱштӧ Памаш (Малый Юшто Памаш) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. Кугу Йӱштӧ Памаш дене пырля Йӱштӧ Памаш ялыш савырненыт.
Верланыме вер
Шернур ола сынан посёлко деч 2 километр касвелне лийын шоген.
Ял лӱм
«Изи Йӱштӧ Памаш» — йӱштӧ памаш воктене верланыше изи ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977 ийыште пургыж тылзын 17-ше кечынже Изи Йӱштӧ Памаш ден Кугу Йӱштӧ Памаш ялла ик пырляштарыме Йӱштӧ Памаш ялыш ушненыт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Эрыкан Кужер
Эрыкан Кужер (Свободные Кужеры) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ердӱр ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел лийын шоген.
Эртымгорно
1980-ан ийыште Эрыкан Кужер ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Алатырь кундем
Алатырь кундем (Улатăр районĕ; Алатырский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Алатырь. Калыкчот 13,5 тӱж. еҥ наре.
Географий
Категорий:Алатырь кундем
Йӱдвел-касвел марий йылме
Йӱдвел-касвел марий йылме (Йӱдвел-касвел марий йылме, йӱдйымал-касвел марий йылме, марий йылмын йӱдвел-касвел наречийже; шкен лӱмжӧ йөтнӫмӓл-кӓсвел маре йӹлмӹ) – ик финн-угор йылме. Тӱҥ шотышто Киров велын Яраҥ, Кикнур, Шынчара, Тужо кундемлаштыже да Угарман велын Пижымбал, Шараҥге, Тонкин кундемлаштыже.
Йӱдвел-касвел марий кундемой-влак
Йӱдвел-касвел марий йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе йӱдвел-касвел марий тиштер руш тиштер гыч 33 буква да 7 ешартыш тиште гыч.
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак Категорий:Марий йылме
Паратский казна пӧрт
Паратский казна пӧрт (Казенный дом Паратский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 7 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1977 ийыште Паратский казна пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Минск вел
Минск вел (Мінская вобласць; Минская область) — Белоруссийын ужашыже.
Рӱдола — Минск.
Ибатов, Филимон Иманович
Филимон Ибатов (Филимон Иманович Ибатов) (, РСФСР, Башкир АССР, Мишкан кундем, Мишкан сола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, туныктышо.
Минск вел
Гродно вел, Витебск вел, Могилёв вел, Гомель вел, Брест вел да Минск дене йыгыре улеш.
Ибатов, Филимон Иманович
Илыш корныжо
Филимон Ибатов 1934 ий сӱрем тылзын 1-ше кечынже Башкир АССР Мишкан кундем Мишкан солаште шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Минск вел
Важ-влак
*
Воткинск кундем
Воткинск кундем (Воткинский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Воткинск.
*
Омск вел
Омск вел (Омская область) — Россий Федерацийысе регион. Сивыр федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 141,140 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 974 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Омск ола.
Категорий:Омск вел
Русская Гарь
Русская Гарь (Русская Гарь) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шеҥше сола деч 5 километр касвелне лийын шога.
Эртымгорно
1978-ан ийыште Русская Гарь ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Анципитий
Анципитий (Ancipitia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 28 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Руш Сеснур
Руш Сеснур (Нижний Сеснур) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 7 еҥ (2005 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Йӱледӱр сола деч 10 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Дружба (Житомир вел)
Дружба (Дружба) — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 484 еҥ (2021 ий).
Кукмарь
Кукмарь (Келге Руй, Нермымбал) (Кукмарь, Микишенки) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Чӱксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 24 еҥ (1999 ий), 19 еҥ (2010 ий). .
Верланыме вер
Крешын Руй ял деч 4 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Шыгай хутор
Шыгай хутор (Хутор Октябрьский) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше хутор.
Верланыме вер
Чодыраял деч 4 километр йӱдвелне лийын шоген.
Ял лӱм
Яллан негызым пыштыше-влак «Шыгай» вер гыч лийыныт, сандене илемыштлан «Шыгай» лӱмым пуэныт.
Литератур
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Яндыган
Яндыган (Средний Немдеж) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Нужавлак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 30 еҥ (2004 ий), 29 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Нужавлак ял деч 2 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Шаҥгаватнур
Шаҥгаватнур (Шангаватнур) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Шӱдымарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 2 еҥ (2005 ий), 3 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шӱдымарий ял деч 5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Ежово (Марий Эл)
Ежово (Ежово) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше сола. Ежово ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1323 еҥ (2002 ий), 1538 еҥ (2010 ий) , 1580 еҥ (2013 ий).
Верланыме вер
Маскасола ола сынан посёлко деч 26 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Александровский
Александровский мут ончыктен кертеш:
1999
Кӧ колен
Категорий:1999
382
382 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:382Категорий:IV курым
Чоп
Чоп (Чоп) — Украиныште Закарпатье велыште Ужгород кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 8 765 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе олала
Дубровка
Дубровка мут ончыктен кертеш:
1466
1466 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1466Категорий:XV курым
383
383 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:383Категорий:IV курым
Ь
Ь, ь — кириллик тиште. 33-шо тиште Олык марий да 34-ше тиште Курык марий тиштерыште.
Марий Эл Республикын сулло журналистше
Марий Эл Республикын сулло журналистше (Заслуженный журналист Республики Марий Эл) — Марий Эл Республикын кугыжаныш наградыже-влак радамыш пурышо чап лӱм (почетный званий).
Печать, радио, телевидений да полиграфийыште чапланымылан, СМИ-ште 15 ий деч шагалрак огыл тыршыше, кугу кӱкшытан мастарлыкым ончыктышо журналист-влаклан кучыкталтеш.
Категорий:Марий Эл Республикысе Чап лӱм-влак
Э (кириллик тиште)
Э, э — кириллик тиште. 34-ше тиште Олык марий да 35-ше тиште Курык марий тиштерыште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ялгиян
Ялгиян (Старобухарово) – Российыште Свердловск велын Нижнесергинский кундемыштыже верланыше Клёновский ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 283 еҥ (2010 ий).
Маскасола ола шотан илем
Маскасола ола шотан илем (Медведевское городское поселение) — Российыште Марий Эл Республикын Маскасола кундемышкыже пурышо ола шотан илем.
Илемын административ рӱдерже — Маскасола ола сынан посёлко.
Ялгиян
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Свердловск велысе марий илымверла Категорий:Нижнесергинский кундемысе илымверла
Маскасола ола шотан илем
Категорий:Маскасола кундемысе муниципал ушем-влак Категорий:Марий Элысе ола шотан илемла
Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже
Тӱвыра, сымыктыш, туныктымаш, печать, радио, телевидений да полиграфий дене кылдалтше тӧнеж, организаций, орган-влакыште, самодеятельный творчествыште шуаралтше-влаклан тӱвыра аланыште чапланымылан, да тӱвыра алынште 15 ий деч шагалрак огыл тыршыше-влаклан пуалтеш.
Тыгак ончо
Категорий:Марий Эл Республикысе Чап лӱм-влак
Токтарсола
Токтарсола (Токтарсола) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Тошто Торъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 470 еҥ (2002 ий), 362 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тошто Торъял ял деч 10 километр кечывалвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ сонарзе «Токтар»ын лӱмжӧ гыч лектын. «Токтарсола» — Токтарын ялже.
Школ
Токтарсолаште тӱҥ шинчымашым пуышо школ уло. 2014 ийыште тиде школышто 62 тунемше лийын.
Воктене улшо ял-влак
Алеево, Кемсола, Махмат, Пактек, Куркумбал, Шемермучаш, Сергесола
Кеҥеж Самырыктукым Олимпий модмаш - Дакар 2026
Кеҥеж Самырыктукым Олимпий модыш-влак Дакар 2026 (2026 Summer Youth Olympics,Jeux olympiques de la jeunesse d'été 2026).
Категорий:Кеҥеж Самырыктукым Олимпий модмаш
Смирновка
Смирновка мут ончыктен кертеш:
1467
1467 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1467Категорий:XV курым
Сарапул
Сарапул (Сарапул; Сарапул) — ола Российыште, Одо Элыште.
Категорий:Одо Элысе олала
Пекшик (Пижымбал кундем)
Важ-влак
Категорий:Угарман велысе марий илымверла Категорий:Пижымбал кундемысе илымверла
Анцистрохилус
Анцистрохилус (Ancistrochilus) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 2 еш куэ уло.
384
384 ий — IV курымын ийже.
Анцистрохилус
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
384
Кӧ колен
Категорий:384Категорий:IV курым
19 ага
19 ага (19 май) – григориан кечышот почеш идалыкын 139-ше (кужемдыме ийлаште — 140-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 226 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 19 кечысе событий-влак
Ю (кириллик тиште)
Ю, ю — кириллик тиште. 35-ше тиште Олык марий да 36-шо тиште Курык марий тиштерыште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
19 ага
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 19 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 19 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:19 ага
1468
1468 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1468Категорий:XV курым
Чодырам аралыме Кӱчыкъер пӧрт
Чодырам аралыме Кӱчыкъер пӧрт (Дом лесной охраны Кичиерский) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше пӧрт.
Верланыме вер
Кӱчыкъер воктен лийын шоген.
Тирана
Тирана (Tiranë, Tirana) — Албанийын рӱдолаже.
Кривой Рог
Кривой Рог (Кадыр тӱкӧ) (Кривий Ріг) - ола Украиныште Днепропетровск велыште. Кривой Рог кундемын рӱдерже. Калыкчот: 659 090 еҥ (2021 ий).
Тирана
Категорий:Тирана
Кривой Рог
Верланыме вер
Киев деч 316 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. Кумдык — 430 км².
Ола Ингулец да Саксагань серыштыже верланен.
Важ-влак
Категорий:Кривой Рог
386
386 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:386Категорий:IV курым
Теле Олимпий модмаш - 2030
Теле Олимпий модмаш - 2030 (2030 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 2030) —.
Олам сайлымаш
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Я (кириллик тиште)
Я, я — кириллик тиште. 36-шо тиште Олык марий да 37-ше тиште Курык марий тиштерыште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Иванов, Владимир Алексеевич
Владимир Иванов (Владимир Алексеевич Иванов) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Чопайсола ял) — марий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо
Владимир Иванов 1957 ийын щыжа тылзын 11-ше кечынже Марий АССР Юлсер кундем Чопайсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Канышево участок
Канышево участок (Участок Канышево) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше участок.
Верланыме вер
Шемшӱргӧ ял деч 9 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Чекманур почиҥга
Чекманур почиҥга (Починок Чекманур) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Мераҥсола ял деч 4 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1960 ийыште вӱдшор тылзын 22-шо кечынже Чекманур почиҥга Тоштоял деке ушалтын.
Архангельск
Архангельск (Архангельск, Кардор - «ола тӱрыштӧ» гыч) - ола Российыште, Архангельск велын кучем рӱдыжӧ.
Архангельск - кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Архангельск
1469
1469 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1469Категорий:XV курым
Старая Соль
Старая Соль (Стара Сіль) — Украиныште Львов велыште Самбор кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 096 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
387
387 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:387Категорий:IV курым
Евпаторий
Евпаторий (Евпатория, Kezlev, Кезлев), Євпаторія — Крым пелотрон касвелыштыже верланыше ола.
Категорий:Крым Республикысе олала Категорий:Крым
1470
1470 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1470Категорий:XV курым
Изи Ошӱргӧ
Изи Ошӱргӧ (Малая Ошурга) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1940-ан ийла тӱҥалтыште Изи Ошӱргӧ ял Кугу Ошӱргӧ ял дене пырля ик пырляштарыме Ошӱргӧ ялыш савырненыт.
Кусарыше
Кусарыше, южгунам кусаркалыше але кусарызе (сылынымутышто толмач да тылмач вариант семын вашлиялтеш) (переводчик) — кусарымаш пашам шуктышо, ик йылме гыч возымо але ойлымо текстым вес йылмыш келшен толын возышаш але ойлен кертшаш.
Кызытсе саманыште кусарыше-влак тӱҥ шотышто профилян кӱшыл шинчаымашан. Отраслевой (экономический, юридический, технический медицинский) кусарымашым ышташлан йот эл йылмым палыше специалист-влакым чӱчкыдын ӱжыт — экономист, юрист, инженер, эмлызе-влакым.
Эре улшо сылнымутан литератур мут кусарен художник шотлалтын да шотлалтеш шкежат шочмо йылмыш, кусарыме произведений-влак шкешотан да литератур шке сылнымутшо дене пырля ыштыме. Лийынат кертеш, тудо йылме, литератур, образований литературоведческий.
Шке пашаштыже профессионал да шанче теоретический дисциплине радамыш кусарыме практический тичмаш сеҥымашыжлан эҥерта. Йылмышанче тудын деке пурат, тиде шотышто таҥастаре (вашнергелыме (компаративистике йылме)); кок тӱшка коклаште кугыжаныш йылме дене теорий да йылме коклаште кусарашлан теорий переводоведение сын йылме-влакым кусарен. Кусарымым кусарыме огыл полышым пуышо отрасль шке велжат уло текст (текстым ужаш келшыше медицине техникан, юриспруденций и пр.) тудо терминологий да йылмын кок налаш, а пален налаш йӧн тыгак научно-технический кусарен, тыгак лӱм-влак отраженный научно-методический литератур. Сеҥымашым налмаште литературоведений кусарыме сылнымут эҥертен, тиде шотышто таҥастаре (литературоведческий компаративистике), а почеламутым кусара — пашаш кайыме велыште стиховедение.
Автоматизированный системым кучылтмо лектышым кугемдаш йӧным ыштыме улеш да вигак электрон xx курым мучаш гыч кусарымым кусарыме, компьютер программе редактироватлашлан лектышым пуа.
Важ-влак
Категорий:Профессий-влак
Андреевка (У Роҥго кундем)
Андреевка (Андреевка) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Михайловка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 2 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Михайловка ял деч 3 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Шеньжа
Шеньжа (Шеньжа) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шӱдымарий ял деч 8 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1975 ийыште Шеньжа ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Кеҥеж Олимпий модмаш - Брисбен 2032
Кеҥеж Олимпий модмаш - Брисбен 2032 (2032 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 2032) —.
Курыкӱмбал (У Торъял кундем)
Курыкӱмбал (Куркумбал) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Тошто Торъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 24 еҥ (2002 ий), 20 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Токтарсола деч 1 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «курык» + «ӱмбал» = «курыкӱмбал».
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Рубцовск
Рубцовск — ола Российыште, Алтай мландыште. Кум эн кугу ола мландыште. Калыкчот 146 тӱж. еҥ наре.
СМИ
Категорий:Алтай мландысе олала
Кугу Йӱштӧ Памаш
Кугу Йӱштӧ Памаш (Большой Юшто Памаш) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. Изи Йӱштӧ Памаш дене пырля Йӱштӧ Памаш ялыш савырненыт.
Верланыме вер
Шернур ола сынан посёлко деч 2 километр касвелне лийын шоген.
Ял лӱм
«Кугу Йӱштӧ Памаш» — кугу йӱштӧ памаш воктене верланыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977 ийыште пургыж тылзын 17-ше кечынже Кугу Йӱштӧ Памаш ден Изи Йӱштӧ Памаш ялла ик пырляштарыме Йӱштӧ Памаш ялыш ушненыт.
Алань
Алань (Алань) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Тат-Китне ял деч 5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1982 ийыште Алань ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Иванов, Григорий Васильевич
Григорий Иванов (Григорий Васильевич Иванов) (, РСФСР, Марий АССР, Маскасола кундем, Куяр посёлко —, Йошкар-Ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.
Илыш корныжо
Григорий Иванов 1937 ийын пургыж тылзын 21-ше кечынже Марий АССР Маскасола кундем Куяр посёлкеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Чоповичи
Чоповичи (Чоповичі) — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 888 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Кугусола (Кугусола ял шотан илем)
Кугусола (Когосола, Троицкий Посад) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше сола. Кугусола ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 634 еҥ (2001 ий), 550 еҥ (2014 ий).
Сола лӱм
Солан лӱмжӧ ушымо кок мут гыч лектын. «Кого» + «сола» = «Когосола». Олык марий йылме дене «Кугусола» лийын лектеш.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Степанов, Михаил Степанович
Михаил Степанович Степанов (, Марий автоном область, Морко кундем, Марий Кужер ял –, Йошкар-Ола) – марий шкелийше семлызе, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже, Йошкар Тисте орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо
Михаил Степанов 1923 ийын сорла тылзын 27-ше кечынже Марий автоном область Морко кундем Марий Кужер ялеш шочын.
Свалява
Свалява (Свалява) — Украиныште Закарпатье велыште Мукачево кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 17 181 еҥ (2021 ий).
Степанов, Михаил Степанович
Илыш корныжо
1996 ийыште 23 ноябрьыште Йошкар-Олаште колен.
Важ-влак
Категорий:Марий семлызе-влак
Брест вел
Брест вел (Брэсцкая вобласць; Брестская область) — Белоруссийын ужашыже.
Рӱдола — Брест.
Польша, Гродно вел, Минск вел, Гомель вел, Ровно вел да Волынь вел дене йыгыре улеш.
Важ-влак
*
Ардатов кундем (Мордовий)
Ардатов кундем (Ардатовский район) — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Ардатов.
Качын почиҥга
Качын почиҥга (Качэм) (Каченки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кукнур сола деч 3 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ «качымарий» мут гыч лектын.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1985 ийыште сорла тылзын 26-шо кечынже Качын почиҥга шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Воинский почиҥга
Воинский почиҥга (Воинская) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кугу Кугланур ял деч 2 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1969 ийыште Воинский почиҥга ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Шоменский казна пӧрт
Шоменский казна пӧрт (Казенный дом Шоменский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Воинский почиҥга
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Шоменский казна пӧрт
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 14 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1970-ан ийла мучаште Шоменский казна пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Красногорка участок
Эртымгорно
1960-ан ийла мучаште участкым пытареныт.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Патыръял кундем
Патыръял кундем (Патăрьел районĕ; Батыревский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Патыръял. Калыкчот 32,4 тӱж. еҥ наре.
Географий
Категорий:Патыръял кундем
19 вӱдшор
19 вӱдшор (19 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 109-ше (кужемдыме ийлаште — 110-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 256 кече кодеш.
Токио
Категорий:Японийысе олала Категорий:Миллионер-олала
19 вӱдшор
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 19 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 19 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 19 кечынже колышо-влак
Калык пале
Шнуй Евтихийын да Ерёман кечышт. Тиде кечын мардеж уке гын, кеҥежым кинде ондак шуэш — маныныт. Тыгак 19 апрельыште ожно посна тÿткышым олмапулан ойыреныт: тÿҥжым чиялтеныт, кугу укшлам эҥертеныт да шуко олмам пуаш йодын кумалыныт.
Категорий:19 вӱдшор
Егытсола
Егытсола (Егытсола) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Карай сельсоветын территорийыштыже Егытсола корем воктене лийын шоген.
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене ялын лӱмжӧ «Егыт» собственный лӱм гыч лектын.
Литератур
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
ВАЗ-2109
Эртымгорно
Автомобильым 1987 ийыште серийно лукташ тӱҥалыныт. Ондак тудым ныл цилиндр 8 клапан карбюратор бензин двигатель дене луктыныт. Двигательын куатше 1100, 1300 ден 1500 куб.см. лийын. 1991 ийыште автомашинан ончылжын у дизайн лектын. У тӱжвал ончыл сынан автомашинам седан Ваз-21099 автомобиль дене пырля луткаш тӱҥалыныт. 1994 ийыште автомашинаш 4 цилиндран 8 клапанан 1500 куб.см. куатан, инжектор Ваз-21111 двигательым шынденыт.
Модификаций-влак
Ваз-2109 автомашинам луктын шогымо жапыште тудын икмыняр модификаций лектын:
Тӱвыра илылыште
Категорий:ССРУ-ын автомашинаже-влак 2109 Категорий:Российын автомашинаже-влак Категорий:Автомобиль-влак
Ӱлыл Регеж
Ӱлыл Регеж (Нижний Регеж) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 70 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Йӱледӱр сола деч 7 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Грахак Каннингхем
Грахак Каннингхэм (ондак лӱмжо Стюарт Каннингхэм, 21 май, 1977 ий) та Касвел Австралий, Перт ола гыч ультрамарафон куржшо ден мотивацийын спикер.
Биографий
Каннингтон Перт гыч кечывалвелыште Басселтон ола гыч, ондак куржым изиш ыштен. 16 ийыште гына та школан экзаменышто стресс вара аваже ден медитацийын урокышке кайын. Университетыште та Шри Чинмой центрыште урокышто тунемын. Индуизм тынын туныктышо Шри Чинмой гыч Грахак лӱмым (Санскрит кылла та "тыршымаш" уло) налмыт.
Пидывай
Пидывай (Питибаево) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 10 еҥ (2002 ий), 2 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 4.4 километр (10 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Пыжанъю кундемысе илымверла
Маскиял
Маскиял (Марий Маскиял) (Марийское Гондырево) — Российыште Одо Элын Алнаш кундемыштыже Вожай эҥерын шола серыштыже верланыше Утчан ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 122 еҥ (2008 ий), 102 еҥ (2010 ий), 103 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Алнаш кундемын кечывалвел-касвелныже лийын шога. Алнаш марте — 19 километр, Ижевск марте — 142 километр.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ гондыргурт, маска ял мут гыч лектын, тывеч — «Маскиял»ыш савырнен. Ялыште чылт марий-влак гына илат, сандене южгунам «Марий Маскиял» манын лӱмдат.
Йылме
Чылт марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Алнаш кундемысе илымверла Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Запорожье
Запорожье (Запоріжжя) - ола Украиныште, Запорожье велын рӱдыжӧ.
Категорий:Запорожье
Шулко (сола)
Шулко (Шулка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше сола. Шулко ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 693 еҥ (2003 ий), 609 еҥ (2010 ий).