cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ефремов, Георгий Захарович
Тамара Апатеева. Эре чоныштем
Наука, студент-влак дек Георгий эреак мелын шоген. Тудо илышымат ужын: Горельский тÿҥалтыш школышто туныктышылан ыштен, педкурсышто, рабфакыште тунемын. Садлан южгунам вузышто эртыме материал, туныктымо методика шотыштат ÿчаша ыле. Тудо исторический грамматикым, литературный йылмын законжым, орфографий правил-влакым келгынрак тунем налме, шинчымашым практически кучылтмо нерген шонен.
Георгий писатель организаций, редакцийысе паша нергенат ятыр йодыштын, тунамак Д.Орайын возымыжым йöратен шынден.
1936 ийыште «Ямде лий» газет редакцийыш куснымекыже, Георгий институт гыч кайыш. Идалык гыч тудо Цибикнур школышто ышташ тÿҥале…
Кызыт Ефремов тукым гыч ятырышт уке улыт. Тыгак калыкын чапле эргыже Г. Ефрушат уке. Писатель, сылнымут мастар, сай йолташ, поро эрге, шке ешыжым йöратыше ача нерген шарнымаш эрелан кодеш.
А шочмо сылнымутым йöратымыже, тудын возымыжо марий калык ушышто памаш семынак илаш тÿҥалеш.
Илья Васильев. Макарсолан эргыже
Ялысе молодежьлан телым нигуш каяш. Клуб лийын огыл. Садлан Георгий йолвара дене мунчалтыме верым ышташ мутым луктын. Ик арня эртымек, изуремыште кугу модыш лÿшкалтын. Кеҥежым Павлик Морозов лÿмеш костерым нуреш чÿктен, пионер-влак тудын йыр пöрдын модыныт. « У кече шочеш, тул гай йошкарген» манын, муреныт. Ончыкылык писатель комсомолец-влак денат пашам шуко ыштен. Тошто пайремын эҥгекшым, зиянжым умылтарен. Тÿҥ шотышто Макарсола йыр ялла гыч ÿдыр-каче-влак погыненыт. Тидын нерген Миклансола ялыште илыше Л.Г. Герасимов тыге ушештара: - Георгий путырак кугу общественный шонымашан еҥ ыле. Саде Макарсола курык чоҥгаш мыят кок-кум гана миенам. Тыште Георгий докладым ыштен, декламатор-конференсье рольым модын, почеламутым лудын. Калык кушташ йодын гын, куштенат пуэн. Тылеч вара Вуртем марий-влак тидым «курык чоҥгасе пайрем» манын, ушештараш тÿҥалыныт… Горельский кандашияш школын ик классыштыже кызыт Георгий Ефруш лÿмеш кугу уголок уло. Материалым тематика шот дене разделлан шеледыме огыл гынат, писательын йоча да рвезе жапше кузе эртымым, тунеммыжым, Кугу Ачамланде сарыште тушман ваштареш талын кредалмыжым раш ончыктымо. Лопка стендыште школлан Георгий Ефруш лÿмым пуымо нерген увер, книга, фото-влак,  писательын творческий пашаж нерген материал, южо рукописьше, тÿрлö еҥын шарнымашыже аралалтыт. 1967 ийыште шыжым лекше «Колхозная правда» газетеш печатлыме репортаж оҥай. Репортажыште Вуртем вел шемер-влакын землякыштым кузе чот йöратымыштым, пагален аклымыштым раш почын пуымо. Коридорысо кÿкшö пырдыжыште, омса пурымаштак, Г.Ефрушын кугу портретше шинчаш перна, ÿлнырак тудын илыш корныжо да тушман ваштареш геройла кредалмыже ушештаралтеш. « Вечная память павшему в боях за социалистическую Родину нашему земляку, замечательному писателю-воину и сыну марийского народа Г.Ефрушу», - возымо. Тыште ондак туныктышо Г.М.Бекешев шагал огыл тыршен. Но але ыштышаш паша шуко. Мутлан, Георгий Ефрушын газетлаш печатлыме статьяжым, заметкыжым погымо огыл. Георгий Захаровичым Вуртем вел шемер-влак моткоч чот йöратат. Кажне ийын апрель тылзыште тудын шочмо кечыжым палемдат, ойлымаш гыч ужашым, почеламутшым калык коклаште лудыт. Эрвелыште кава ала-могай чия дене чиялтымыла волгалтеш. Писын чоҥештен эртыше, куштылго да шыдын койшо пыл коклаште йошкар ÿжара йолген модеш. Тудо пÿтынь кава тÿрым йолван солыкшо дене леведеш. Веней, кидем кучен, корем гоч кÿвареш шогале, ÿжара йÿлымö велыш вуйжо дене ончыкта: - Георгий тыгай сылне эрым моткоч чот йöрата ыле. Мылам туге чучеш, пуйто тудо кызытат геройла верыштыже вурс меҥгыла тура шога, кидыштыже боевой йошкар знамя лойга. Георгийын шÿгарже Кольский полуостров лишне, Куоярвий манме вер лишне, 526 номеран кÿкшакаште. Писательын илышыже, поро чапше калык коклаш чот шыҥен.
Ильяков, Никандр Филиппович
Никандр Ильяков (Никандр Филиппович Ильяков) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чыкма уезд, Кыльыкал (кызыт Кугысер) ял —, РСФСР, Марий автоном область, Курыкмарий кундем, Йоласъял ял) — курыкмарий серызе, почеламутчо, драматург, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1940), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Кыльыкал
Качырий кугыжалан ыштыме тошто корно гыч иктаж пел уштыш ӧрдыжтырак Куликал (Кыльыкал) лӱман икмарда марий ял шинча. Тудо кум серан:иктыже — Кугу Куликал, весыже — Эрсексир, кумшыжо Кужлиде маналтеш. Тушто шӱдӧ наре озанлык уло.
Тиде ял кунам тышак шочын, кузе шарлен, кузе лӱмжӧ лектын — пале огыл. Туге гынат Куликалын, моло ял семынак, шке историйже уло.Тышак шочын ученый-просветитель, туныктышо Гавриил Яковлевич Яковлев (1843–1912). Тудо шкевуя лудаш, возаш тунемын, варажым Озаҥысе духовный семинарийыш пурен. 1870 ийыште олык марла первый букварьым возен, юмын книга-влакым марлаш кусарылын. Поро лектышан пашажлан Россий просвещений министерстве кугу оксам пуа. Тиде оксажым Г. Яковлев Унчо миссионерский школым чоҥымашке кусара, вара шкежат тушто марла туныкташ тӱҥалеш.
Тиде ялеш шочын 30-шо ийлаште Москошто журналистика институтым тунем лекше С. А. Фирсов. Варажым тудо Курыкмарий издательствыште, Москосо Учпедгизыште учебник-влакым лукмаште тыршен, шкежат школ-влаклан книгам возен. 1941 ийыште ополченец семын Моском аралымаште эл верчын вуйжым пыштен.
Тиде ялешак шочын-кушкын Марий Эл Республикын калык поэтше, Государственный премийын лауреатше Г. И. Матюковский.
Куликал калык тиде ялеш шочшо Никандр Филиппович Ильяков денат кугешна:
Историйлан поян тиде ялеш 1913 ий 28 октябрьыште Н. Ф. Ильяков шочын. Шуко йочан кресаньык ешын илышыже куштылго лийын огыл. Но поэтын ачаже, Филипп Васильевич, изирак эргыжым туныкташак шона.
Йоласалыште
Кыльыкал тӱҥалтыш школым тунем лекмек, Никандр умбакыже Йоласал шымияш школыш кая. Тушто 1926–1929 ийлаште тунемеш. «Тыште ик рвезе мыйын чонемлан келшен, — воза Россий Федераций школын заслуженный туныктышыжо Г. В. Костатеев, — йолташ-влак коклаште шкенжым пеш порын кучен. Чыла йодышлан каласен шуктен. Мыят ты тунемше деке лишемым. Тиде Никандр лийын, фамилийже дене — Ильяков. Рвезе топката, лопка вачан. Ӱмбалныже чийыме вургемжат шке капыштышыжла ок чуч...»
Литературный кружокын пашаже вораҥеш, возышо-влак шукемыт, «Кӓй» («Кайшудо») лӱман журналым лукташ тӱҥалыт. Тиде журналеш Н. Ильяковын «Чельньык оролы» («Мӱкшотар орол») лӱман ойлымашыже лектеш. 1931 ийыште ойлымаш Цыкма (Козьмодемьянск) олаште лекше «Шымыт» книгаш пура. Тиде-авторын первый савыктыме произведенийже. Тыге лудшо-влак у авторын лӱмжӧ дене палыме лийыт.
1160
1160 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1160Категорий:XII курым
Муслюмово кундем
Кылвер-влак
*
Тегеран
Тегера́н ( —, кутыр. ) — Иранын рӱдолаже да эн кугу олаже, тыгак Азийын ик эн кугу олажлан шотлалтеш. Ты годым кугыжанышын политик, экономик, транспорт, финанс да тӱвыра рӱдер.
Тыгак ончо
* Категорий:Миллионер-олала
Ильяков, Никандр Филиппович
Йоласалыште
Писательын Н. В. Игнатьевын шольыжо Тарас Васильевич журналым сылнын сӧрастараш полшен. Тудо школышто рисованийым да химийым туныктен.
Козьмодемьянскыште
Юл эҥер ден Козьмодемьянск олалан Н. Ильяков шагал огыл строка-влакым пӧлеклен:
Тиде жапыштак педтехникумым тунем лекше К. Беляев ден В. Сузы газет редакцийыште пашам ышташ тӱҥалыт. Совпартшколышто Пет. Першут марий йылмым туныктен, редакцийыштак Шадт Булат пашам ыштен. Чылан нуно шке коклаштышт келшеныт, возымаште икте-весыштлан полшен шогеныт. Поснак лишыл йолташ лийыт Н. Ильяковлан К. Беляев ден Шадт Булат. Нине самырык возкалыше-влаклан кугу полышым Н. В. Игнатьев пуэн шоген. Тиде жапыште Н. Ильяков «Михӓла» лӱман первый поэмым воза. Поэмыште Михӓла лӱман комсомолец рвезым ачаже суртшо гыч кырен луктеш. Рвезе олашке кая, заводышто пашам ышташ тӱҥалеш. Лудшо-влак тиде поэмым куанен вашлийыт. Поэмысе гай конфликт тунам кажне ялыште лийын. Геройын прототипшымат лудшо-влак сайын паленыт. «Ме Куликал ялнам шуко произведенийыштыже ужына, — воза Г. Матюковский. Теве, мут толмашеш, поэмын геройжо Михӓла ял гыч олашке пашашке, Угарман (Горький) автомобиль заводым ыштымашке, кая. Илышыштыжат тугаяк лийын: мемнан ял рвезе Сретенский Михӓла Амур тӱреш Комсомольск олам чоҥаш каен да, тудым чоҥымеке веле, мӧҥгеш савырнен толын. Вара тудо Козьмодемьянск олаште совпартшколышто тунемын да Тельман лӱмеш колхознан счетоводшо лийын. 1939 ийыште финский фронтышто кредалын. 1941 ийын сар тӱҥалмеке, первый кечылаштыжак тиде гана немыч фашист-влак ваштареш шочмо элна верч шогыш... Михӓла Ленинградский фронтышто ялнан моло марий-влак дене иквереш разведкыш бой дене каен, нуно тушакын чыланат вуйыштым пыштеныт».
Жапын шӱлышыжӧ, тӱсшӧ самырык писательын прозыштыжат шижалтын. Тӱшка илышын ялышке шыҥен пурымыжо, тудын ваштареш поян-влакын да черкын служительже-влакын илаш-колаш кредалмышт — тыгай тема-влак самырык прозаикым тургыжландарат. Вет тудо шкежат калык коклаште у илыш верч агитаций пашам наҥгая, колхоз-влакым ышташ полша. Чыла тидын нерген воза автор первый ойлымашлаштыже: «Вес корно уке», «Поп-влак ондалат», «Бригаде дене таҥасен», «Кӱчызӧ ден тарзе», т. м.
Тиде жапыште Н. Ильяков «Кыныж» («Шӱкшак») лӱман пьесым воза. Марий писатель-влакын II-шо конференцийыште (1933) Н. Игнатьев Н. Ильяковым Моско гыч толшо А. П. Рябинина дене палымым ышта: «Самырык прозаикна. Пьесыже уло. Ала ГИХЛ-ыштыда луктыда?» Тыге тиде пьесе Н. Игнатьев полшымо дене 1935 ийыште Москошто посна книга дене печатлалт лектеш. Тудым Н. Игнатьев шкак редактироватла. Пьесыштыже автор колхоз илыш нерген воза. Самырык колхозник-влак аракам йӱын кийыше вуйлатыше-влакым паша гыч кораҥдаш полшат.
Н. Ильяковын Козьмодемьянск олаште тунемме да пашам ыштыме жапшым иктешлен, теве мом каласыман: самырык автор тӱҥалтыш гычак сылнымутын чыла жанрыштыже шкенжым терга. Да чылаштыжат — поэзийыштат, прозыштат, драматургийыштат икгай виян улмыжым ончыкта. Туге гынат 1934 ийыште, корректор пашам коден, Н. Ильяков Йошкар-Олаш кая. Н. В. Игнатьев тудлан институтыш тунемаш пураш темла. Кугу писатель умылен: рвезе сылнымут деке шӱмаҥын, удан огыл воза, тудлан кушкаш кӱлеш. «Писатель лияш — шукым палаш кӱлеш», — тыгай сугынь дене ужата тудым тунемаш Н. Игнатьев.
Йошкар-Олаште
Йошкар-Олаште 1934 ийыште Марий педагогический институт пелен учительский институтым  почыт. Тиде кокияш тунемме заведений шымияш школ-влаклан туныктышо-влакым ямдылен. Икымше тунемме ий гычак тиде институтын литературный факультетыштыже Н. Ильяков тунемаш тӱҥалеш. Тунам педагогический институт ден учительский институтын литературный факультетлаштышт кумдан палыме педагог-влак пашам ыштеныт: В. М. Васильев, Шабдар Осып, Тыныш Осып, В. Т. Соколов... Н. Ильяков дене ик жапыштак шинчымашым налыт М. Казаков, Г. Ефруш, С. Николаев, В. Столяров (Юксерн), В. Рожкин, Чалай Васлий, А. Бик да молат. Литератур творчествым вияҥден колтымаште студент-влаклан Шабдар Осып ден С. С. Опаевын вуйлатыме литератур ушем шке шотан лабораторий лийын.
Тиде жапыште Н. Ильяковын шочыт:«Ната» (Йошкар-Олаште областьын юбилейже годым трагически колышо тӱнян рекордсменкыже парашютистке Ната Бабушкина нерген), лирический почеламут-влак «Садыште», «Тый шыргыжат», «Ойырлымаш». «Юҥго йӱла» поэмыштыже автор 1918 ийыште Йоласалыште тиде кундемеш шочын-кушшо балтиец-матрос Иосиф Макаровым кулак-влакын пуштмышт нерген воза (Кызыт Йоласалыште тудлан памятник шога).
Институтым 1936 ийыште тунем лектын, Н. Ильяков Йоласал школышто пашам ышта, вара Курыкмарий издательствыш редакторлан пура, война деч ончыч угыч школыш пӧртылеш — Виловат школышто марий йылмым да литературым туныкта. Тиде школлаште ты жапыште тунемыныт А. Канюшков, Г. Матюковский. Тунамак Н. Ильяков «Юл ӱмбалне», калыкын йӧратыме мурышкыжо савырныше «Симсӹн-симсӹн», «Великий гражданин» — С. М. Киров лӱмеш, «Владим Владимыч» — В. В. Маяковскийлан пӧлеклыме почеламут-влакым воза. Нунын коклаште романтика шӱлышан «Тайна» почеламут ойыртемалтын. Тудым самырык еҥ-влак поснак йӧратен лудыныт:
Бой годым Павыл кола. Тудын йолташыже-влак теве мом пален налыт: нунын командирышт ӱдырамаш — Таня Ларина— улмаш.
Сборникыш тудо йоча-влакланат икмыняр почеламутым савыкта: «Изи шӱдыр», «Каҥаш», «Шошо тӱс», «Угыч школыш»... Тыге писатель йоча литературышкат шке надыржым пышта.
Литератур илыш тӱняшке ошкыл
Н. Ильяков марий сылнымут пашаште нылле ий утла тыршен. Пашажлан акым пуымо семын возымо «Цеверын, Муза!» почеламутыштыжо тыгай строка-влакым лудына:
Окулово
Окулово (Окулово) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 12 еҥ (2003 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Ильяков, Никандр Филиппович
Литератур илыш тӱняшке ошкыл
Писательын литератур корныш шогалмаштыже пӱртӱс пуымо талант деч посна тыршен тунеммыже, кӱрылтде пашам ыштымыже, шочмо йылме, калыкын сылнымут поянлыкше, илыш-йӱлаж деке кумылан улмыжо полшеныт.
Окулово
Верланыме вер
Эшполдо ял деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно Коньга эҥерын шола серыштыже верланен.
Ильяков, Никандр Филиппович
Литератур илыш тӱняшке ошкыл
Н. Ильяков сылнымутан литературым моткоч йӧратен, классик-влакын возымо произведенийыштым эре лудын. Тидыже ончыкылык писательлан кугу творческий лабораторий лийын. «Шочмо пӧрт» почеламутыштыжо тидын нерген поэт тыге воза:
Н. Ильяков самырыкше годымак М. Лермонтовын, Н. Некрасовын произведенийышт деке шӱмаҥеш, нуным курыкмарий йылмыш кусара. Нуно марий поэтым тыгаяк лӱман почеламут-влакым возаш кумылаҥдат («Шылше», «Кӱртньыгорно»). «Кӱртньыгорно» почеламут Н. Некрасовын темыжланак возымо. Но Н. Ильяков кызытсе вашталтше илышыште кӱртньыгорным ыштымым ончыкта. Тыге поэт возымаштыже контраст йӧным кучылтеш.
Окулово
Ял лӱм
Яллан негызым Степан Окулов пыштен, сандене яллан «Окулово» лӱмым пуэныт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Ильяков, Никандр Филиппович
Литератур илыш тӱняшке ошкыл
Н. Ильяков варажым курык марий йылмыш Н. Некрасовын «Кому на Руси жить хорошо», «Мороз — красный нос» поэмыже-влакым, М. Горькийын «Мать», Н. Островскийын «Рожденные бурей» романыштым, моло лӱмлӧ писатель-влакын произведенийыштым кусара.
Калык поэт Г. Матюковский писательлан кушкаш полшышо вес йӧнымат ушештара: «Кызытат мый писательын ачажын, Филипп Васильевичын, моткочак сӧралын кутырен да тӱрлӧ нергенат оҥайын каласкален моштымыжым шарнем. Вот тиде йылмызе, юзо гай мут сӱретлыше мастар дык мастар ыле!.. Пайрем ӱстел коклаште Филипп Васильевич ден авамын ваш кутырымыштым калык, пылышым шогалтен, куанен колыштын. Тыгай пайремыш Никандр Филипповичат толеда ыле. Садлан кызыт тудын ойлымашлажым уэш-пачаш лудмем годым тушто эреак ачажын йӱкшым, мут савыртышыжым, мут вӱдылмӧ койышыжым ужам-колам. Икманаш, ончыкылык писатель шкенжын возымо йылмыжлан негызеш ачажын кутырымо йылмыжым пыштен, пыштен веле огыл, творчески вияҥден».
Возымо паша куштылго огыл, тидым Н. Ильяков сайын пален, тидын нерген «Эдемвлӓ дӓ ивлӓ» романыштыже лудына: «...Миколай... кугу напряжений дене пашам ыштен. Тудо, вуйыштыжо пӧрдшӧ тӱжем мут-влак кокла гыч эн кӱлешан мут-влакшым ойырен, нуным чыла семын строкалашке шындылын, тодын, вашталтылын, суффикс-влакым пуртен да кышкен...»
Мутат уке, Миколайын прототипше автор шкеже улеш. Садлан шукыж годым тӱҥ геройын шонымашыже, позицийже авторын дене икгай лиеш.
«Мый мурем, кузерак илышнаже кажне кечын вашталт уэмеш»
Отечественный сар тӱҥалмеке, Н. Ильяковым вигак фронтыш огыт нал. Виловат школ гыч тудым Йоласалыште лекше «Большевик корно» газетыш кусарат, да поэт тушто статья-влак дене пырля ятыр почеламутым печатла. Нунын коклаште — «Боец-поэт-влаклан». Тудо В. Рожкинын «Поэт йолташ-шамычем» почеламутшым ушештара.
1942 ийыште Н. Ильяковат фронтыш кая. Ындыжым почеламут-влак шочмо кундемыш фронт гыч толаш тӱҥалыт. Сар жапыште тудын поэзийже боевой илышым ила, мемнан салтак-влакым сеҥымашке кумылаҥда, пеҥгыде кӧргӧ виян, ныжылге чонан лияш ӱжеш. Поэт-салтакын чоныштыжат тушман ваштареш кугу шыде шолын, шке шочмо калыкшым, шочмо элжым йӧратымаш витен. Садлан почеламут-влакат пеш сылне, ныжылге шочыныт, лудшо-влакын чоныштым сымыстареныт. Тыгай улыт поэтын сар тул коклаште возымо «Фронт гыч серыш», «Омо», «Русь», «Шочмо пӧрт», «Германий гыч», «Авамлан» да моло почеламут-влак. Пытартыш почеламутышто поэт аваж нерген воза. Шоҥгыеҥын чонжо йӱла: кушто улыт эргыже-влак?
А теве Лаптин Иван поэме вошт мыскара дене шыҥдаралтын. Руш салтак, мутат уке, вес фамилиян огыл — Лаптин. Тудо «кая Берлиныш фридын вуйым лицаш (эмлаш)...» Поэмыште мыскара ситуаций уке, но тудо пӱтынек мыскара шӱлышан:
Але:
29 ага
29 ага (29 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 149-ше (кужемдыме ийлаште — 150-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 216 кече кодеш.
Кеҥеж Олимпий модмаш - Хельсинки 1952
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Хельсинки 1952 (1952 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1952).
29 ага
Лӱмгече
Ага тылзын коло индешымше кечынже Александр, Георгий, Егор, Юрий, Ефрем, Касьян, Лаврентий, Савва, Федор–влакын лӱм кечышт
Кеҥеж Олимпий модмаш - Хельсинки 1952
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
29 ага
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 29 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 29 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 29 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:29 ага
Ильяков, Никандр Филиппович
«Мый мурем, кузерак илышнаже кажне кечын вашталт уэмеш»
Война жапыште И. Ильяковын шӱм-чон лирикыжат вияҥеш. Пушко лӱйылтмӧ годымат шӱшпык муро огеш кӱрылт манме семын, еҥ-влак йӧратымым чарнен огытыл, келшымаш, йӧратымаш салтакын вийжым ешарен, кумылжым нӧлтен, сеҥымашке ӱжын. Тыгай улыт «Симочка», «Чеверын код», «Таҥемлан», «Кӱ вуйнамат?», («Кӧ титакан?») да моло почеламут-влак.
«Кӱ вуйнамат?» — пӱтынек моральный темылан. Ялысе ӱдыр Анна Петя лӱман рвезым йӧрата. Но Петя фронтышто Таня сержант дене вашлиеш, ӱдыр тудым бой годым сусыргымекыже утара. Нунын коклаште йӧратымаш ылыжеш. Но автор Петямак титакла: «Шӱмешет вес тул пижеш гын, тый тудым йӧртен мошто», — ойла поэт.
Н. Ильяков Кугу Отечественный сарыште тыглай салтак семын сеҥымаш кече марте лиеш. Тудын сар корныжо 1942 ийыште, Калининский фронт гыч тӱҥалын, Чехословакий да Германий вошт эрта. Тушман дене лӱдде кредалмыжым III-шо степенян Слава орден, «За отвагу», «За боевые заслуги» медаль-влак дене палемдат. Сеҥыше-влак шочмо элыш толыт. Н. Ильяковат тыныс пашаш пӧртылеш.
Н. Ильяков тыныс илышыш пӧртылеш
Сар деч вара ондак Книга издательствыште пашам ышта, икмыняр ий Козьмодемьянск оласе музейын директоржылан шога, Йоласал школышто туныкта, 1954 ий гыч писатель-профессионал семын пашам ышта.
Кеҥеж Олимпий модмаш - Токио 1964
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Токио 1964 (1964 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1964).
Ильяков, Никандр Филиппович
Н. Ильяков тыныс илышыш пӧртылеш
Сар деч варасе ийла — писательын творчествыжын утларак лектышан жапше. Тушто почеламут ден поэме деч посна кугу верым прозо произведений-влак налыт.
1946 ийыште сар жапысе почеламут ден поэме-влакшым Н. Ильяков «Салыман ивлӓ» («Тулан ий-влак») сборникеш печатлен луктеш. Сар деч ончыч возаш тӱҥалме «Опак Микита» поэмыжым умбакыже шуя да тудым романыш савыра. Тунамак ятыр почеламут ден поэмым воза.
Кеҥеж Олимпий модмаш - Токио 1964
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
Ильяков, Никандр Филиппович
Н. Ильяков тыныс илышыш пӧртылеш
Н. Ильяковын поэмылаштыже (марий поэзийыште, векат, тудо эн шуко поэмым возен) мемнан кундемнан илышыже панораме семын сӱретлалтеш. Кугу Октябрь деч ончычсо марий ялын илышыжым «Папа» («Ковай») поэмыште ужына. «Йынгы йыла» поэмыште граждан сар годсо шучко ий-влак эртат. Комсомолец Михӓла тыгаяк лӱман поэмыште у илышым ялыш пуртымо верч тырша. Кугу Отечественный сар жапысе событий-влак нерген «Луаткок мыры», «Лаптин Иван» поэмылаште пален налына.
«Ик солаштышывлӓ» («Ик ялысе-влак») поэме-повестьыштыже автор марий ял илышым кумдан ончыкта. Поэме тӱҥалтышыште герой-влак тунемыт, пашам ыштат, ял илышым саемдат. Да теве война. Моряк Арсений Волков, врач Варвара Белова, музыкант лияш шонышо майор Евгений Тойбатр сар корным эртат. Ӱдырамаш ден шонго-влак, Евгенийын ачаже яллан полшат. Софи колхозым вуйлата... Сар деч вара герой-влак вашлийыт, тунемыт, пашам ыштат. Самырык мужыр-влак коклаште умылыдымашат лиеш. Но илыш чылажымат шке верышкыже шында.
Н. Ильяковын почеламут дене возымо пытартыш кугу произведенийже — «Орловвлӓн семняшты» («Орлов-влакын ешышт») поэме адакат поэтын йӧратыме темыже — марий ял илышлан пӧлеклалтын. Кызыт тыште у еҥ-влак кушкыныт, нуно пашамат у семын ыштат, еш илышым чоҥымашкат у шӱлышым пуртат.
Н. Ильяков нине поэме-влакым возымашке пеш шуко тыршымашым пыштен. Нуно мемнан илышнам тӱрлӧ могыр гыч оҥай содержаний гоч ончыктат, тӱрлӧ койышан, характеран герой-влак дене палымым ыштат. Тунамак нуно пеш куштылгын лудалтыт. Автор нуным возымаште калык йылмылан эҥерта, шуко сылне образ, тӱрлӧ формо (южгунам ик поэмыштак) нуным сӧрастарат.
Н. Ильяков марий пашазе-влак нергенат произведенийым возен
Авторын вес повестьше — «Шӹргым яратышывлӓ» («Чодырам йӧратыше-влак») — чодырам руышо огыл, а шындыше-влак нерген. Тиде пашан кӱлешлыкшым умылен, комсомолец-влак лӱмын бригадым ыштат, сай сеҥымашыш шуыт, кеч нунылан шагал огыл туткарым да нелылыкым сеҥаш перна.
Н. Ильяковын илымыж годым печатлалт шуктыдымо «Орланымаш» повесть архивеш аралалт кодын. Тыште автор ялысе самырык еҥ-влакын пашашт да йӧратымашышт нерген ойла. Ольга ден Вайсу тракторист улыт. Пашаштышт чыла сай. А вот йӧратымаш шотышто икте-весым умылыдымаш лектеш. Чынак, мучашыште герой-влак угыч пашам пырля ышташ тӱҥалыт. А илышыште кузе, вашлийыт мо? Тыгай йодышым автор герой да лудшо-влак ончылан шында. Тиде авторын пытартышлан возымо произведений-влак кокла гыч иктыже. Повесть моткоч сылне, яндар йылме дене ойыртемалтеш.
Калык коклаш шарленыт писательын шуко ойлымашлаже — «Бухгалтер Контокорентов», «Онтон Иван», «Йоҥылыш ыштенам», «Самсонов», «Толстоухов», «Иван Арсеньевич», «Вуйлатыше» да молат.
Н. Ильяков шкенжым драмыштат терген. Кӱшнӧ ончыктымо «Чодыраште» драме ден «Кыныж» («Шӱкшак») комедий деч посна тудо «Иосиф Макаров» драмым возен.
Н. Ильяков йоча-влакымат монден огыл
Поэзий денат, прозо денат нунылан оҥай произведений-влакым возен коден: шуко почеламут, кум йомак — поэме да ятыр сылне ойлымаш.
Писательын илышыже 1967 ийыште жап деч ончыч кӱрылтын гынат, тудо чапле лектышан илыш-корным эртен. Сылнымут пашаш 30-шо ийлаште, марий литератур ден культурын йол ӱмбак шогалме жапыште, ушнен, 1937 ийысе репрессий деч вара Н. Ильяков гай талантан самырык автор-влак марий литературылан эҥертыш лийыныт, шке пашашт дене тудым умбакыже вияҥденыт. Вет творческий корныш шогалаш нунылан мемнан классик-влакна — С. Чавайн, М. Шкетан, Н. Игнатьев, О. Шабдар да молат полшеныт.
Н. Ильяков шке туныктышыжо, писатель йолташыже-влак нерген сай шарнымаш-влакым возен коден. Тыге ме шкеже да писатель йолташыже-влак Н. Игнатьев, Ш. Булат, В. Патраш, К. Беляев, П. Першут да моло нерген шуко кӱлешан да оҥай факт-влакым пален налына.
Тынар шуко пашам ышташ, тӱрлӧ жанран произведений-влакым возаш кугу талантат ок сите. Тидлан шочмо элым, шочмо калыкым уло чон дене пагалаш да йӧраташ кӱлеш.Тиде нерген писатель шкежак каласен:
1161
Кӧ колен
Категорий:1161Категорий:XII курым
104
104 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:104Категорий:II курым
Чурийым палымаш
Чурийым палымаш — фотосӱрет але видео-йогынын кадрже гыч автоматик семын айдемын идентификацийым але верифицийым ышташлан компьютер программе. Тидым ышташ тыгай йӧн уло - фотосӱретысе чурийын ойыртемжым базыште улшо чурий-влак дене таҥастараш.
Чӱчкыдын лӱдыкшыдымылык радамлыклаште кучылталтеш. Вес биометрий дене таҥастараш лиеш: парняпале але.
1162
1162 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1162Категорий:XII курым
Чурийым палымаш
Эреак ышталтше
Южо алгоритм-влак чурийым палымашлан айдемын чурийын фотосӱретше гыч палем, але палдыртымашым налыт. Мутлан, алгоритм шинчан, нерын але оҥылашлун ваш верланымашым, кугытшым але сыным муын кертеш. Вара тиде палдыртымаш-влак почеш вес фотосӱрет-влакым кычалат. Вес алгоритм-влак чурий дене фотосӱрет погыным нормализироватлат, чурийын палым ишат, чурийым палымашлан кӱлешан палым гына кодат. Вара фотосӱрет-влак тиде ишыме пале-влак дене таҥастаралтыт.
Эн чӱчкыдын кучылтмо алгоритм-влак: PCA (Principal Component Analysis), шкечурий (eigenface), LDA (Linear Discriminant Analysis), Elastic Bunch Graph Matching, шылтыме Марковын модельже да Dynamic Link Matching.
3-В
Кум-вел кугытлыкан чурийым палымашлан кум-вел кугытлыкан сенсор-влак кӱлыт. Тунам чурийын сын палым пален налаш лиеш. Тиде пале варажым чурий ӱмбалсе ойыртемым кычал муашлан кучылталтеш, мутлан шинчан чек, нер але оҥылашлу.
3-Вел кугытлыкын чурийым палымашлан тӱл вашталтымаш-влак але вуй савырымаш-влак чаракым огыт пу. Вуй тореш шогышо гынат, тыгай алгоритм чурийым пален налын кертеш.
Ик чарак гына уло - чурийын. Чурийын чоншижмашыже изометрий семын лийже манын, метрик геометрийын йӧн-влакым кучылташ лиеш.
Таҥастарыме шонкалымаш
Тӱрлӧ биометрийысе йӧн-влак коклаште чурийым палымаш эн ӱшанле да пайдале огыл. Но тудо "йывыштык" лийын кертеш, айдемылан чурийым палымашлан нимогай сомылым эртараш огеш кӱл. Аэропортышто але вес шуко еҥан верыште сай ыштыме радамлык калык лоҥгаште айдемым муын кертеш. Вес биометрий радамлык-влак, мутлан парняпале але йӱк гыч палымаш тигай калык ораште сканированийым ыштен огыт керт.
Ӧрдыжкӧ кылвер
Категорий:Технологий
Купсола (ыҥ-влак)
Купсола мут ончыктен кертеш:
Журналист
Журналист — СМИ пашаеҥ; периодик изданийлаште публицист-сылнымут аланыште тыршыше еҥ. «Журналист» мутын ыҥже-влак «СМИ» терминын ыҥже дечын шога. Кызытсе саманыште интернет сайтыште возгалыше айдемат журналистлан шотлалт кертеш. Ты годым сайтше СМИ-влак радамышке пурышаш. Тӱҥ шотышто журналист текстым ямдыла. Тудым ончышо, колышто, лудшо-влаклан темла. Журналистикым "нылымше власть" маныт, сандене журналистын пашаже моткоч виянлан шотлалтеш.
Российысе Федерал Тӧртык «журналист» понятийым тыге умылтара: журналист — регистрацийым эртыше средство массовой информации-н редакцийланже материал да увертарымаш-влакым ямдылыше, погышо, возышо, тӧрлатыше еҥ.
Ушем-влак
Моло профессионал-влак семынак журналист-влакым ушышо ушем-влакышке чумыргат. Марий Элыште эн кугу организацийлан «Марий Эл Республикысе журналист-влакын Ушемышт шотлатеш» («Союз журналистов Республики Марий Эл»). Россий кӱкшытысӧ ушем-влак улыт. Тӱнямбал кӱкшытысӧ ушем-влак кокшлаште палемдыман:
Тыгак ончо
Категорий:Профессий-влак
Голубой
Голубой (Голубой) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Солнечный ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 532 еҥ (2003 ий), 428 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Солнечный посёлко деч 6 километр йӱдвел-эрвел могырно Изи Кундыш эҥерын шола серыштыже верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Кеҥеж Олимпий модмаш - Берлин 1936
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Берлин 1936 (1936 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1936).
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
Юзыкайн, Александр Михайлович
Александр Юзыкайн (Александр Михайлович Юзыкайн) (, РСФСР, Башкир АССР, Краснокам кундем, Чормак ял –, Йошкар-Ола) – марий серызе, Марий Эл Республикын Калык серызыже (1996), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1984), Марий АССР-ысе Кугыжаныш премийын лауреатше (1988).
Илыш корныжо
Александр Юзыкайн 1924 ийын ӱярня тылзын 14-ше кечынже Башкир АССР Краснокам кундем Чормак ялеш кресаньык ешеш шочын. Шке ялыштыже тунемын, вара Ӱлыл-Татьясе шымияш школышто. Латвич ияш Краснокамскысе педучилищыш тунемаш пурен. 1947 ийыште тунемын пытарен, Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтыш тунемаш пурен.
Кӱшыл шинчымашым погымеке Туныктышо-влакын квалификацийым нӧлтымӧ Марий институтышто методистлан ыштен, книга савыктышыште редакторлан тыршен, МарНИИ-ште изирак шанче пашаеҥлан ыштен, радиовещаний корреспондент да редакторлан, «Ончыко» журналын литсотрудникшылан пашам ыштен.
1958–1960 ийлаште Совет Ушем серызе-влакын Ушемышт пеленысе А.М. Горький лӱмеш Литератур институтын Кӱшыл литератур курслаштыже тунемын.
Моско гыч пӧртылмеке, телевидений редактор лийын, МАССР тӱвыра Министерствын кугурак инспекторжылан ыштен, «Ончыко» журналын тӱҥ редакторжылан. 18 ий профессионал серызе семын шуаралтын. 1984—1988 ийлаште «Ончыко» журналын тӱҥ редакторжылан ыштен.
Александр Юзыкайнын романже-влак: «Кугызан вуй» («На царской горке») (1967), «Маска вынем» («Медвежья берлога») (1972), «Тулото» («Костёр») (1978), «Эльян» (1979).
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык серызыже-влак
Кеҥеж Олимпий модмаш - Лос-Анджелес 1932
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
Шараҥ кундем
Шараҥ кундем (Шаран районы, Шаранский район) — Пошкырт Элын касвелыште верланен. Шараҥ кундемыште 21 843 наре еҥ ила.
Рӱдӧ: Шараҥ.
Палыме еҥ-влак
*
1163
1163 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1163Категорий:XII курым
Эдинбург
Эдинбург (Edinburgh, Dùn Èideann) — ола Ушымо Королевствыште, Шотландийын рӱдолаже.
Категорий:Шотландийысе олала
29 вӱдшор
29 вӱдшор (29 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 119-ше (кужемдыме ийлаште — 120-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 246 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 29 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 29 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 29 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:29 вӱдшор
Олыкъял
Олыкъял мут ончыктен кертеш:
106
106 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:106Категорий:II курым
Пӱнчысола
Пӱнчысола (Большая Сосновка) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 309 еҥ (2002 ий), 296 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пӧтъял деч 2 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене яллан лӱмым пӱнчӧ мут пуэн.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Кеҥеж Олимпий модмаш - Амстердам 1928
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Амстердам 1928 (1928 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1928).
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
1164
1164 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1164Категорий:XII курым
Лӱдыкшыдымылык
Лӱдыкшыдымылык — лӱдыкшӧ, осалчык але йомдарымаш деч аралалтмын кӱкшытшӧ.
Тыгак ончо
Категорий:Чыла
Кушнэҥер
Кушнэҥер (Тумерсола) (Дубовка) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Памашсола деч 2 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1979 ийыште сӱрем тылзын 2-шо кечынже Кушнэҥер ял Памашсола деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Матрице
Матрице — прямоугольник семын шогышо a_{ij} тӱҥлык-влакын радамлыкше. Мутлан, ӱлнӧ матрице возымо:
Матрице-влак дене алгеброический операций-влакым ышташ лиеш. Иктӱрлӧ кугытан матрице-влакым да  лиеш. Йӧршышӧ кугытан матрице-влакым лиеш.
Слалом
Эртымгорно
Такшым южо специалист-влак тиде ойлымаш дене огыт келше. Молан манаш гын курыкече дене таҥасымаш Альп курыклаште эрташ тӱҥалыныт. Туге гынат 1905 ий гыч гына. А эртыше курымын 30-шо ийлаштыже тиде спорт тӱрлык дене тӱнямбалсе таҥасымаш-влак эртат.
Матрице
Категорий:Математике
Слалом
Тӱрлык-влак
Слаломын икмыняр тӱрлыкшӧ уло:
Категорий:Спорт Категорий:Спорт тӱрлык-влак
Alpské lyžování Ski alpin
Костатеев, Гурий Васильевич
Гурий Костатеев, Кос-Гур (Гурий Васильевич Костатеев) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чыкма уезд, Йолопкан ял —, Марий Эл, Курыкмарий кундем, Виловат сола) — курыкмарий серызе, журналист, туныктышо, литератор, РСФСР-ын сулло туныктышыжо (1970), Марий АССР-ын сулло туныктышыжо (1963), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо
Гурий Костатеев 1912 ий идым тылзын 12-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чыкма уезд Йолопкан ялыште кресаньык ешеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
107
107 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:107Категорий:II курым
Кеҥеж Олимпий модмаш - Антверпен 1920
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Антверпен 1920 (1920 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1920).
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
Пикша (ял)
Ял лӱм
Яллан лӱмым Пикша эҥер пуэн.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
1166
1166 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1166Категорий:XII курым
Алёшкин, Андрей Григорьевич
Андрей Пекпатр (Андрей Григорьевич Алёшкин) (1881, Россий империй, Озаҥ губерний, Чыкма уезд, Алдайсола ял - 1939) — курыкмарий серызе.
Илыш корныжо
Андрей Пекпатр 1881 ийыште Россий империй Озаҥ губерний Чыкма уезд Алдайсола ялыште шочын.
Зеленая Роща
Верланыме вер
Солнечный посёлко деч 6 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Алёшкин, Андрей Григорьевич
Илыш корныжо
1930-ан ийлаште репрессий йымаке логалын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак
Кеҥеж Олимпий модмаш - Стокгольм 1912
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Стокгольм 1912 (1912 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1912).
29 идым
29 идым (29 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 272-шо (кужемдыме ийлаште — 273-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 93 кече кодеш.
Кеҥеж Олимпий модмаш - Стокгольм 1912
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
29 идым
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 29 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 29 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 29 кечынже колышо-влак
Калык пале
Ефимиян кечыже. Ты кечын кайык шылым кочкаш тыршеныт. Тыгай калык палым эскереныт: кайыкын кояже шуко гын, шушаш теле йӱштö лиеш.
Категорий:29 идым
1167
1167 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1167Категорий:XII курым
Кеҥеж Олимпий модмаш - Париж 1900
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Париж 1900 (1900 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 1900).
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
17 вӱдшор
17 вӱдшор (17 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 107-ше (кужемдыме ийлаште — 108-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 258 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 17 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 17 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 17 кечынже колышо-влак
Калык пале
Шнуй Иосифын кечыже. Тиде кечын тыгай калык палым эскереныт: илепу ужар лышташ нерым ончыкта гын – тений шÿльö сайын шочеш. Каваште турням ужат гын, турнян кычкырыме годым мландÿмбак шуҥгалтман да пöрдалман – тыге шушаш шошо ага жапыште кыдалет да тупет чот коршташ ок тÿҥал – маныныт.
Важ-влак
Категорий:17 вӱдшор
108
108 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:108Категорий:II курым
109
109 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:109Категорий:II курым
А (ыҥ-влак)
A тиште ончыктен кертеш:
1169
1169 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1169Категорий:XII курым
1168
1168 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1168Категорий:XII курым
17 идым
17 идым (17 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 260-шо (кужемдыме ийлаште — 261-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 105 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 17 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 17 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 17 кечынже колышо-влак
1170
1170 ий — XII курымын ийже.
Симолкин, Василий Яковлевич
Василий Ошкан (Василий Яковлевич Симолкин) (, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Выржыкан ял — 01.1941) — курыкмарий серызе, почеламутчо, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
1170
Кӧ колен
Категорий:1170Категорий:XII курым
Симолкин, Василий Яковлевич
Илыш корныжо
Василий Ошкан 1920 ийын вӱдшор тылзын 4-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Выржыкан ялеш шочын.
1941 ийыште шорыкйол тылзын уверде йомын
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
29 кылме
29 кылме (29 ноябрь) — григориан кечышот почеш, ийын 333-шо кече (кужемдыме ийлаште — 334-ше). Идалык пытыме марте 32 кече кодеш.
1171
1171 ий — XII курымын ийже.
29 кылме
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 29 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 29 кечынже шочшо-влак
1171
Кӧ колен
Категорий:1171Категорий:XII курым
29 кылме
Лӱмгече
Васли, Виктор, Метри, Матвей, Вӧдыр, Сергей, Йыван, Макар, Мичу
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 29 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:29 кылме
Сочи (аэропорт)
Сочи (Международный аэропорт Сочи) — калык-влак кокласе аэропорт Сочиште, Россий.
Палемдымаш
Категорий:Транспорт Сочиште
Сулейманова, Наиля Ряхимжановна
Наиля Ряхимжановна Сулейманова — руш театр актриса. Марий Эл Республикын калык артистше (2008).
Кылвер-влак
Категорий:Руш актёр-влак
110
110 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:110Категорий:II курым
Кучук Памаш
Кучук Памаш (Кучук Памаш) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
Кӱчыкпамаш ял Памашсола деке ушалтын.
Умбал Кужнур
Умбал Кужнур (Дальний Кужнур) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Морко ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 32 еҥ (2004 ий), 35 еҥ (2010 ий).
Кучук Памаш
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Умбал Кужнур
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Салават кундем
*
Бычков, Владимир Трофимович
Владимир Бычков (Владимир Трофимович Бычков) (1920, Марий автоном область, Курыкмарий кундем, Пӧртнур ял — 1946) — курыкмарий серызе, почеламутчо, журналист, туныктышо, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Негыз
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Потасола
Потасола (Поташкино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 68 еҥ (2005 ий), 84 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кукнур ял деч 9 километр йӱдвел-эрвел могырно Рывыж эҥер воктене верланен.
Ял лӱм
Яллан негызым «Пота» лӱман еҥ пыштен, сандене яллан «Потасола» лӱмым пуэныт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Шараҥ
Шараҥ (Шаран) (Шаран) – Российыште Пошкырт Элын Шараҥ кундемыштыже верланыше сола. Шараҥ ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 5544 еҥ (2002 ий), 5539 еҥ (2009 ий) , 5929 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Ӱпӧ ола деч 128 километр (170 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе кундем рӱдерла Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Шараҥ кундемысе илымверла Категорий:Шараҥ
Кириллик тиштер
Тиште четлык
{| border="1" cellpadding="5" class="nounderlines" style="text-align:center; border:1px solid #999; border-collapse:collapse; text-align:left; font-size:smaller;" ! colspan=7 style="font-size:150%; background:#ddd;" |Кириллик тиште-влак ! Код !! Тиште !! Тиште лӱм !! Код !! Тиште !! Тиште лӱм !! Комментарий ! colspan="7" |
Руш тиштер
0418 0306 0438 0306 || ! colspan="7" |
Cyrillic extensions
0415 0300 0435 0300 Not considered a separate letter, but merely the letter Е with a grave accent. 0415 0308 0435 0308 Considered a separate letter, after the letter Е, but not collated separately from Е in Russian. Invented as a new letter, placed between Д and Е. 0413 0301 0433 0301 Considered as a new letter, placed between Д and Е. Considered a separate letter, placed after Е. Placed between З and И. Replaces И in those alphabets. Known as "Dotted I" or "Decimal I" («и десятеричное»). 0406 0308 0456 0308 Considered a separate letter, placed after І. Borrowed from Latin to replace the many iotated letters in Cyrillic. Placed before К. Considered a separate letter, placed after Л. Considered a separate letter, placed after Н. Invented as a new letter, placed between Т and У. 041A 0301 043A 0301 Considered as a new letter, placed between Т and У. 0418 0300 0438 0300 Not considered a separate letter, but merely the letter И with a grave accent. 0423 0306 0443 0306 ! colspan="7" |
Historic letters
0474 030F 0475 030F Despite its character name, this letter does not have a titlo, nor is it composed of an omega plus a diacritic ! colspan="7" |
Extended Cyrillic
0416 0306 0436 0306 0410 0306 0430 0306 0410 0308 0430 0308 0415 0306 435 0306 04D8 0308 04D9 0308 0416 0308 0436 0308 0417 0308 0437 0308 0418 0304 0438 0304 0418 0308 0438 0308 041E 0308 043E 0308 04E8 0308 04E9 0308 042D 0308 044D 0308 0423 0304 0443 0304 0423 0308 0443 0308 0423 030B 0443 030B 0427 0308 0447 0308 042B 0308 044B 0308 ! colspan="7" |
Коми тиште-влак (Молодцов тиштер)
! colspan="7" |
Khanty letters
! colspan="7" |
Mordvin letters
! colspan="7" |
Kurdish letters
! colspan="7" |
Алеут тиште
! colspan="7" |
Чуваш тиште-влак
! colspan="7" |
Абхаз тиште
! colspan="7" |
Miscellaneous characters
! colspan="7" |
Шайбан хоккей дене тӱнямбал чемпионат
Кызытсе чемпион
Шайбан хоккейыште кызытсе тӱнямбал чемпион лӱмым (2010 ий) Чехийын чумыр командыже сулен.
Эртыме радам
Турнир кум ужаш дене эрта.
Икымше ужаш (этап)
16 командым ныл тӱшкалан шелыт (А, B, C, D). Кажне тӱшкаште 4 команде. Тиде этапыште тӱшка гыч 3 команде лектеш. Шке тӱшкаште сеҥалтше команде-влак "эмасымаш раундышто" шке коклаште таҥасат, ик команде эше А дивизионышто вара кодын кертеш. Турнирын икымше ужашыштыже команде-влак шке тӱшкаште улшо команде-влак дене гына таҥасат. 2007 ийысе Чемпионат марте сеҥымашлан команде 2 баллым налын,  1, сеҥалтмылан 0. 2007 ий гыч вашталтыш пурен. Матчын тӱҥ жапыштыже команде-влак ик тӧр модыныт гын, нуно эше ешартыш 5 минутым (овертайм) икымше гол марте модыт. Ешартыш жапшыте сеҥыше ок лек гын кажне команде 3 штраф кырымашым (буллитым) ышта. Кум буллит деч вара счет ок вашталт гын, буллит-влакым мужыр дене пурат. Мутлан, 1 команде шайбым пуртен, а 2 команде пуртен кертын огыл гын, 1 команде сеҥышыш лектеш. Тӱҥ жапыште сеҥен шуктымылан команде 3 очком налеш, овертайымште але буллит дене сеҥымылан 2 очко; овертаймыште але буллит дене сеҥалтмылан 1 очко, тӱҥ жапыште сеҥалтымылан нимыняр ок нал.
1172
1172 ий — XII курымын ийже.
Шайбан хоккей дене тӱнямбал чемпионат
Кокымшо ужаш (этап)
Тиде ужашым квалификаций лӱмдат. Кодшо 12 команде кок тӱшкалан (E, F) шелалтеш. Икымше этап деч вара тӱшкалаште 3 команде гыч кодын, ынде «E = A+D; F = B+C» формуло почеш нуным кок тӱшкашке ушат. Тиде ужаште кажне команде ондаксе кок тавалышыж дене да кызыт у тӱшкашке логалше кум команде дене таҥаса. Погымо балл-влакым (да моло лектышымат) икымше этап семынак, кокымшо этапыштат шотлат. Ты ужашыште балл-влакым тиде радам денак пуат. Ешартыш жап нине матчлаште 5 минут кужутан, умбакыже - буллит-влак. Кажне тӱшка гыч 4 команде кумшо этапыш лектеш.
1172
Кӧ колен
Категорий:1172Категорий:XII курым
Шайбан хоккей дене тӱнямбал чемпионат
Кокымшо ужаш (этап)
"Эмасымаш раундышто" H тӱшка чоҥалтеш. Тушто ныл команде ваш-ваш таҥаса. Кок эн сай команде элите дивизионышто кодеш, сеҥалтше-влак ӱлыл дивизионыш каят. 2008 ийысе Тӱнямбал чемпионатыште H тӱшка чоҥалтын огыл, вес ийын "эмасымаш раундым" угыч пӧртылтеныт.
Кумшо ужаш (этап)
Тиде ужашым (плей-офф) лӱмдат. 8 команде гына кодын. Кумшо этап (руш. 1/4 финала),  (руш. 1/2 финала), 3-шо вер верч матч, да финал матч гыч шога. Тиде этапыште сеҥалтше команде лектын кая. Финал чырыкыште сеҥыше финал пелыш логалеш. Сеҥалтше таҥасымаш гыч кораҥеш. Финал пелыште кок сеҥыше команде финалыш логалыт, нунын коклаште Кубок модылтеш. Пел финалыште сеҥалтше-влак кумшо вер верч таҥасат. Финалын чырык, пелыштыже, тыгак, кумшо вер верч таҥасымашлаште тӱҥ жапыште команде-влак ик тӧр модыныт гын, 10 минуташ ешартыш жап пуалтеш. Икымше гол марте модыт. Финалыште овертайымын кужутшо 20 минут. Тӱҥ жапыште сеҥыше лектын огыл гын команде-влак кум буллит гыч лупшат. 3-шо верым налше команде той медальым налеш, 2-шо - ший, 1-ше шӧртньӧ медаль-влакым да чемпион кубокым.
Тӱнямбал чемпионат радамын вашталтышыже
2010 ийыште 17 Идымын Порторож олаште эртыше Калык-влак кокласе Хоккей Федерацийын конгрессыштыже эртыме радамыш вашталтышым пуртымо нерген келшеныт. Ончылгоч этап огеш лий, квалификацийыште таҥасыше-влакым кок тӱшкалан шелыт, кажне тӱшкаште 8 команде. Ик тӱшка гыч ныл команде финал этапыш (плей-офф) лектеш. Финалын чырыкыштыже команде-влак шке тӱшка гыч команде-влак ваштареш модыт, пелфиналыште - вес тӱшкасе команде дене. Тӱшкаште пытартыш верым налше команде-влак I дивизионыш логалыт. Шке тӱшкаште 5-8 верым налше команде-влак тиде чемпионатыште тетла модын огыт керт. Нине вашталтымаш-влакым 2012, 2013 ийыласе Тӱнямбал чемпионатлаште вийым налыт.
Тыгак ончо
Категорий:Спорт таҥасымаш-влак
Зелёный (У Роҥго кундем)
Зелёный (Зелёный) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Роҥго ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 104 еҥ (2004 ий) 351 еҥ, (2010 ий).
Верланыме вер
Шнаран ял деч 7 километр кечывалвел-эрвел могырно Изи Кундыш эҥерын пурла серыштыже верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Теле Олимпий модмаш - Альбервиль 1992
Теле Олимпий модыш-влак Альбервиль 1992 (1992 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 1992).
Категорий:Теле Олимпий модмаш
111
111 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:111Категорий:II курым
Пума (урлык)
Пума (Puma) – Америкын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Чылаже 2 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Пырыс-влак
29 пеледыш
29 пеледыш (29 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 180-ше (кужемдыме ийлаште — 181-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 185 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 29 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 29 кечынже шочшо-влак