cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яндаков, Леонид Логинович
Леонид Яндак (Леонид Логинович Яндаков) (, Марий автоном область, Морко кундем, Шӱргыял ял) — марий серызе, прозаик, драматург, кусарыше, журналист, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2002), Марий Эл Республикын сулло журналистше (1994), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2003), Марий Эл Республикын Калык серызыже (2006), Эстонийысе родо-тукым калык-влак программын Литератур премийын лауреатше(2008), «Морко муниципал район» муниципал образованийын почётан гражданинже (2009).
Илыш корныжо
Леонид Яндак 1933 ий теле тылзын 10-шо кечынже Марий автоном область Морко кундем Шӱргыял ялеш кресаньык ешеш шочын. Морко педучилищыште да Марпединститутышто шинчымашым поген. Школышто, Юлсер да Морко ронолаште, комсомол Марий обкомышто, «Марий коммуна» газет редакцийыште, Марий радиошто да телевиденийыште, угыч «Марий коммуна» газет редакцийыште тыршен.
1975 ийыште «Ончыко» журналеш «Сар кыша» повестьше лектын. 80—90 ийлаште «Марий коммуна» газетеш «Печкалтше тымык» повестьше, ятыр очеркше савыкталтыныт.
Калык театр «Пеледыш пайрем», «Воштылаш гын, воштылаш», Марий кугыжаныш театр «Тулык ава», «Пусаксолаште томаша», «Пелчан кугыжа» пьесыже-влак почеш спектакльлам шынденыт. Моркышто ила.
2008 ийыште «Онар» роман-трилогийже Эстонийысе родо-тукым калык-влак программын Литератур премийже дене палемдалтын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий драматург-влак Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык серызыже-влак Категорий:С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Семык
Семык — кеҥежым эртаралтше ик кугу марий пайрем.
Пайремын шарлыме кумдыкшо
Пайремым Марий Элыште илыше олык марий-влак, эрвел марий-влакат эртарат.
Эртарыме жап
Семык Кугече деч вара, шым арня эртымеке, вӱргечын пура да рушарнян Тройчын кечын мучашлалтеш.
Пайремын кӱлешлыкше
Семык толмо дене ме кеҥежын толмыжым умылена. Кеҥеж пагыт ятыр тыглай огыл йӱлам конда. Нуно эше кугезына-влакын тыглай огыл тӱняумылымашышт дене, еш кокласе илыш радамжым йӧнештарен колташ, родо-тукым дене пеҥгыде кылым кучен, келшен илаш полшен.
Пайрем йӱла радам
Йӱла радам ожно пайремын чыла кечыштыжат шукталтын. Радамым кажне айдеме, еш, тукым шуктышаш улмаш.
Вӱргечын да изарнян - пайремын тӱҥ кечылаштыже. Кугезына-влак вес тӱняште улшо родыштым унала вучен вашлийыныт, мончашке пуртеныт, тукымышт дене пырля уштеныт, тыгодым кажне тоштыеҥлан сортам чӱктен, уштымо кочкыш-йӱыш дене сийленыт, вара ужатен колтеныт.
Вӱргече гыч изарняш вончымо йӱд осал вийым озаланыме жаплан шотлалтын. Тудо уда шоныш дене суртышко ынже логал манын, оза-влак кӧгӧн дене омсам петыреныт, тулым ылыжтеныт, шке суртыштым, ялыштым ороленыт, тӱрлӧ йӱк-йӱаным луктын, осал шӱлышым поктеныт. Самырык-влак тиде йӱдым мыскарамат ыштылыныт, рвезе-влак, мутлан, капка ончык пырням ораленыт, леведыш ӱмбак кӱзен, тӱнтык рожым петыреныт, мончаште вӱд подым кумыктен кертыныт. Варажым тӱшкан олыкыш воленыт да ӱжара нӧлтмеш модын, мурен-куштен эртареныт, ӱдыр-влак пеледышым погеныт.
Изарня тӱвыт кече маналтеш. Кече лекмеш мончаш пурымо йӱлаже шке шотан лийын.
1485
Кӧ колен
Категорий:1485
Семык
Пайрем йӱла радам
Кызыт Семык пайрем шуко шотышто тошто сынжым йомдарен, туге гынат посна йӱла-влак аралалт кодыныт.
771
771 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:771Категорий:VIII курым
776
776 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:776Категорий:VIII курым
774
774 ий — VIII курымын ийже.
773
773 ий — VIII курымын ийже.
774
Кӧ колен
Категорий:774Категорий:VIII курым
773
Кӧ колен
Категорий:773Категорий:VIII курым
Кокытан чотрадам системе
Кокытан чотрадам системе (двоичная система счисления — позиционная система счисления с основанием 2) — кокытан чотрадам системыште чот кок цифре (0 ден 1) полшымо дене возалтеш.
Категорий:Информатике
5 пургыж
5 пургыж (5 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 36-шо кечыже. Идалык пытыме марте 329 (кужемдыме ийлаште — 330) кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 5 кечысе событий-влак
1475
Кӧ колен
Категорий:1475
5 пургыж
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 5 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:5 пургыж
Тӱҥ лаштык
Поро кече! Марий эрыкан Википедийыш пагален ӱжына. Мы приветствуем вас в марийском разделе Википедии! / Welcome to Mari Wikipedia!
280 ийла
Важ-влак
Категорий:280 ийлаКатегорий:III курым
Болгар йылме
Болгар йылме (болгарла български език) — индоевропысо (славян) йылме.
320 ийла
320-ше ийла — IV курымын кумшыжо, 320 ий гыч тӱҥалеш 329 ийыште мучашлалтеш.
Болгар йылме
Категорий:Болгар йылме
320 ийла
Важ-влак
Категорий:320 ийлаКатегорий:IV курым
300 ийла
300-ше ийла — IV курымын икымше, 300 ий гыч тӱҥалеш 309 ийыште мучашлалтеш.
Коляиге
Коляиге (компьютерная мышь (просто «мышь» или «мышка»)) — пуртык явала, курсорым виктарыше манипулятор.
Категорий:Информатике
1465
Кӧ колен
Категорий:1465
290 ийла
290-ше ийла — III курымын луымшо, 290 ий гыч тӱҥалеш 299 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:290 ийлаКатегорий:III курым
Чкалов, Валерий Павлович
Вале́рий Па́влович Чка́лов (2 Пургыж 1904, Василёво, Балахнинский уезд, Угарман губерний, Россий империй — 15 Теле 1938, Моско, Совет Ушем) — совет лётчик-испытатель, комбриг, Совет Ушемын Геройжо. Тудын самолётшо 1937 ийыште Йӱдвел полюс гоч Моско гыч Ванкуверыш (США, Вашингтон штат) икымше чоҥештен шуктен. Чоҥештыме годым самолет ик ганаат мландыш шинчын огыл. Валерий Чкалов самолётын командирже лийын.
310 ийла
310-ше ийла — IV курымын кокымше, 310 ий гыч тӱҥалеш 319 ийыште мучашлалтеш.
Чкалов, Валерий Павлович
Категорий:Тиштер почеш палыме еҥ-влак
310 ийла
Важ-влак
Категорий:310 ийлаКатегорий:IV курым
777
Кӧ колен
Категорий:777Категорий:VIII курым
330 ийла
330-ше ийла — IV курымын нылымше, 330 ий гыч тӱҥалеш 339 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:330 ийлаКатегорий:IV курым
Назрань
Назрань (Назрань; Нана-Наьсаре) — ола Российыште, Ингушетийын рӱдыжӧ. Калыкчот 144 тӱж. еҥ наре.
Тыгак ончо
Категорий:Назрань
Виктервуй
Тиде лаштык тыгай случай-влакым веле палемда, кунам виктервуй кугыжаныш вуйлатыше огыл.
Виктервуй — тиде шуктызо укшын тӱҥ сомылъеҥже. Шукыж годым кабинетым вуйлата. Парламент кучем кылрадамыште виктевуйым шуэн огыл премьер-министр, виктер вуйлатыше семын да т.м. лӱмдат. Президент республиклаште але монархийлаште виктервуй кугыжаныш вуйлатыше лийын кертеш, тунам тудым президент але монарх семын лӱмдат.
Кылвер
Категорий:Виктервуй
Шернур кундем
Шернур кундем, Шернур район (Сернурский район) — Марий Эл Республикысе район. Административ рӱдер — Шернур ола сынан посёлко.
Географий
Марий Эл республикын йӱдвел эрвел могырышто Виче кӱкшакаште верланен. Кужэҥер, У Торъял, Поранча, Марий Тӱрек кундемла дене пошкудо, йӱдвел могырым Киров вел дене. Кундемын шочмыжлан 20 курымын колымшо ийлажым шотлыман. 1921 ий шорыкйолын 15 кечынже Шернур кантоным почыныт. Тудо Виче губернийын Вӱрзым ден Яраҥ уезд-влакым ушен шоген. Кундемын кумдыкшо 1000 утла квадрат километр. 2004 ийысе перепись почеш районышто 27,7 тӱжем еҥ ила.
Эр пагытыште вияҥ толмо корныжо
Шернур кундемым эҥер, памаш, ер кӱкшака, олык, пасу кундем маныт. Эн ондак тиде мландыш одо марий-влакын тукымышт толын лектыныт. Шернур кундемын шуко топонимже-влак одо марий-влакын илымышт нерген ушештарат. 14-ше курым гычын марий-влак тиде кундемыш илаш толаш тӱналыныт.
Кундемын XVI—XVII курым жапысе вияҥ толмо корныжо
XVI—XVII курымлаште Озаҥ ханствым Моско ола деке ушымо дечын вара, Шернур кундемым Юл гычын толшо руш-влак илаш авалташ тӱҥалыныт. Оно-Морко, Моркинер Шернур кундемысе ял-влакын лӱмышт ойла: тышке Морко кундемысе марий-влакат илаш толыныт. XVI—XVII курымлаште Моско кугыжанышын марий кундемыште пеҥгыдемдашлан 1554 ийыште Вӱрзым, 80-шо ийлаште Кукарка олалам нӧлтеныт. Кызытсе Марий кундемнан йӱдвел-эрвел могыржо пӱтынек Озаҥ уездын Алат корно составышке пурен. Марий кундемыште илем-влак шукыж годым памаш, эҥер, ер воктене шочеденыт. Мланде пашамат ышташ, кол кучаш сай йӧн лийын.
Рӱдӧ: Шернур.
Черлидинг
Черлидинг (cheerleading, «cheer» мут — поро кычкыралтыш семын кучылталтеш, «lead» — наҥгаяш, виктараш) — гимнастика, аэробика, шоу-куштымашым иктышке ушышо спорт тӱрлык.
Черлидинг нерген
Черлидинг Америкыште эше XIX курымын 70-ше ийлаштыже шочын, но лач 100 ий эртымеке гына кумдан шарлен. Спортсмен-влак дене пырля таҥасымашшке чӱчкыдын тӱшка дене ӱдыр-влак кудалыштыт. Рушла нуным «группа поддержки» маныт, нуно таҥасыме деч ончыч, каныш жапыште мотор куштымашым ончыктат, командым куандарыше мутым мурен кычкырат. 1970 ий гыч тыгай тӱшка-влак спортсменлан полшаш тӱҥалыныт, да эркын-эркын ӱдыр-влак кугурак пагалымашым суленыт. Калыкыш лекмылан нуно чот ямдылалтыт, спорт таҥасымаш годым виян, кумылым нӧлтышӧ куштымашым ончыктыман, сандене черлидинг у спорт тӱрлыкыш савырнен. Кызыт черлидинг кок тӱрлӧ уло:
Калык-влак кокласе черлидинг федераций
2001 ийыште Калык-влак кокласе черлидинг федераций чоҥалтын, тушко Европысо эл-влак деч посна Японий ушнен. Тачысе кечылан тиде федерацийыш ушненыт: Тайвань, КАР, Гонконг, Индонезий, Японий, Малайзий, Филиппин-влак, Сингапур, Таиланд, Австрий, Даний, Финляндий, Франций, Германий, Венгрий, Ирландий, Норвегий, Россий, Сербий, Черногорий, Словений, Швеций, Украине, Великобританий, Австралий, Барбадос, Боливий, Бразилий, Чили, Колумбий, Коста-Рика, Эквадор, Панаме, Перу, УАШ, Венесуэле.
Категорий:Спорт Категорий:Спорт тӱрлык-влак
778
Кӧ колен
Категорий:778Категорий:VIII курым
1455
Кӧ колен
Категорий:1455
340 ийла
Важ-влак
Категорий:340 ийлаКатегорий:IV курым
Курган вел
Курган вел (Курганская область) — Россий Федерацийысе регион. Урал федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 71,488 тӱж. меҥ². Калык чот - 885,8 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Курган ола.
Категорий:Курган вел
1445
Кӧ колен
Категорий:1445
Вӱдшор (тылзе)
Вӱдшор тылзе (апрель) — идалыкын нылымше тылзыже.
У пучымыш
Эртарыме жап
У пучымыш але Кышал уржа-сорла пашам пытарымеке, шыжа-кылме тылзыште, 21 шыже деч ончыч эртаралтеш. Южо вере тиде пайремым Покро деч ончычсо шуматкечын увертарат, а южо вере Озаҥысе 4 кылме деч ончыч толшо шуматкечын але тиде кече деч вара, кугарнян, эртарат.
Пайремын кӱлешлыкше
У пучымыш пайрем ялысе калыкын илышыштыже кугу верым налын шога. Тудо шыже паша тургымым иктешла да йӱла почеш у шурным кочкаш тӱҥалаш йӧным ышта. Пайрем йӱла порылык шӱлыш, тауштымо кумыл дене эрта.
Пайрем йӱла радам
Пайрем кышкарышке тауштен, тоштыеҥым шарнен кумалмаш, пайрем ӱстел, мурен-куштымаш шыҥдаралтын. Южыжо колышо родо-тукымышт лӱмеш сортам чӱктен пелештеныт. Кумалтыш Перке Кугу Юмылан да Кинде Перке Юмылан вуйым савыме лийын. Пайремлан шӱльӧ пучымышым шотленыт, тамле шергинде кӱэшталтын. Оза-влак родыштым, еш йолташыштым, юмын таҥыштым унала ӱжыныт. Пучымышым тамлымеке, кӱслем, шӱвырым шоктен, жапым веселан эртареныт. Тиде пайремыште калык мыняр шукырак, туран оза оҥчыкыжым уланрак, поянрак лиеш манын шоненыт. Вет шултыш киндым да совла пучымышым кочшо уна кок пачаш шукырак шке почешыже кода. Пайрем кечын кажне суртоза пакчаш лектын, шыжывучым пуалтен да шке куанле пайремже нерген молыланат увертарен. Пайрем йӱлам шуктымо годым агун озамат кинде да пучымыш дене сийленыт.
779
779 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:779Категорий:VIII курым
350 ийла
350-ше ийла — IV курымын кудымше, 350 ий гыч тӱҥалеш 359 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:350 ийлаКатегорий:IV курым
1435
Кӧ колен
Категорий:1435
1 сӱрем
1 сӱрем (1 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 182-шо (кужемдыме ийлаште — 183-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 183 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 1 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 1 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 1 кечынже колышо-влак
Адроризон
Адроризон (Adrorhizon purpurascens) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, йӱдвел Индийын да Шри-Ланкаын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
5 сорла
5 cорла (5 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 217-ше (кужемдыме ийлаште — 218-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 148 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 5 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 5 кечынже шочшо-влак
Калык пале
Категорий:5 сорла
Коммуникаций
Коммуникаций (communicatio — сообщение, передача, коммуника́ция ) — еҥ коклаште кылым кучымаш, информацийым колтылмаш, тыгак увертышын кайыме корныжо https://az.wikipedia.org/wiki/Kommunikasiyaда тӱрлӧ вер кокласе кыл.
Категорий:Информатике .
Чаплин, Чарльз
Чарльз Чаплин (Sir Charles Spencer "Charlie" Chaplin) — англичан комик актер, кинорежиссер да семыше. Йӱкдыме киношто пашам ыштыме верч кумдан палыме лийын.
Важ-влак
Категорий:Актёр-влак Категорий:Семлызе-влак
1425
Кӧ колен
Категорий:1425
Датчан йылме
Датчан йылме (датчанла dansk) — индоевропысо (герман) йылме.
Категорий:Датчан йылме Категорий:Герман йылме-влак
Ола
Ола — илымвер, кушто илыше-влак ял озанлык ӧрдыжтӧ пашам ыштат.
Категорий:Илымвер Категорий:Административ иктык-влак
1415
Кӧ колен
Категорий:1415
Вӱдшуҥгалтыш
Вӱдшуҥгалтыш (але вӱдвоч, тӱрдӱр, шуҥгалтыш, шушу) — шуҥгалт йогышо вӱд.
*
Компакт-диск
Компакт-диск (Compact Disc, CD, компакт-диск) — информацийым оптике аралыше, тушто информацийым возымо да лудмо процесс лазер полшымо дене шукталтеш.
Категорий:Информатике
Портал:Политике
* Категорий:Политике
1405
Кӧ колен
Категорий:1405
Даугавпилс
Даугавпилс (Daugavpils, Daugpiļs, Daugpilis, Dünaburg, Dyneburg, Dźwińsk, Dźwinów, Даўгаўпілс, ранее Дзвiнск; דענענבורג (Дененбург), Väinänlinna) — ола Латвийыште. Кок эн кугу ола элыште.
780
780 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:780Категорий:VIII курым
Кугу Кундыш
Кугу Кундыш (Большой Кундыш) — Киров велыште да Марий Элыште йогышо эҥер. Кугу Какшан эҥерын пурла эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо – 173 километр.
Кикнур кундемыште тӱҥалеш.
Категорий:Марий Элысе эҥерла Категорий:Киров велысе эҥерла
1395
Кӧ колен
Категорий:1395
781
781 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:781Категорий:VIII курым
У Уренгой
У Уренгой (Новый Уренгой) — ола Российыште, Ямал-Ненец автоном йырвелыште.
Важ-влак
Категорий:Ямал-Ненец автоном йырвелысе олала
Чынвозышым тергыше системе
Чынвозышым тергыше системе (тыгак спелл-че́кер spell checker) — тиде компьютер программе. Тудо текстым тергаш полша да чынвозыш, йылмылончыш, пукнтуаций шотышто лекше йоҥылыш-влакым ончыкта. Тыгак йоҥылыш возымо мутлан икмыняр чын вариантым (мутым) темла.
Чын возымым тергыше системе посна программе семын (мутлан, чын возымым тергашлан ыштыме онлайн-сервис) але иктаж компьютер программын (электрон мутерын, текст редакторын, кычалше системын, браузерын да т.м.) ужашыже лийын кертеш.
Спелл-чекерым Aspell, Hunspell, HFST системе-влак негызеш ышташ лиеш. Нуно эрыкан лицензий почеш шаркалалтыт.
360 ийла
360-ше ийла — IV курымын шымше, 360 ий гыч тӱҥалеш 369 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:360 ийлаКатегорий:IV курым
782
Кӧ колен
Категорий:782Категорий:VIII курым
Идиш йылме
Идиш йылме (идишла ייִדיש) — индоевропысо (герман) йылме.
Категорий:Идиш йылме Категорий:Герман йылме-влак
Ойпелештыш
Ойпелештыш (Comment) — программлымаш йылмын конструкцийже, интерпретацийыште але компиляцийыште кучылталтдыме, программын тӱҥалтыш код кӧргыштӧ верланыше программист-влаклан умылтарыме текст. Программын кодшым куштылгын умылаш манын ойпелештыш-влакым ешарат. Ойпелештыш-влак синтаксис да виктарчык дене ойыртымалтыт, программлымаш йылмын спецификацийыште рашемдалтеш.
Блок ойпелештыш тӱҥалтыш кодышто верым чаклеш, тиде вер шуко корно мучко шарнен кертеш. Верым тӱҥалтыш да пытартыш ойырышо дене палемдат. Южо программлымаш йылмыште (мутлан, MATLAB-ыште) блок ойпелештыш-влак икте весын кӧргышко рекурсивне пыштыме лийын кертыт. Вес йылме-влакыште (мутлан, Java-ште) тыге ышташ ок лий.
Корно ойпелештыш але ойпелештыш ойырышо дене тӱҥалеш да корно мучаш марте верланеш але, южо, тӱҥалтыш текстыште специфик колонкышто (корно лугалтмыште) тӱҥалеш да корно мучаште пытареш.
Южо программлымаш йылме-влак коктым, блок ойпелештышым да корно ойпелештышым тӱрлӧ ойырышо дене кучылтыт. Мутлан, C++-ыште блок ойпелештыш ойырышо - тиде /* да */, да корно ойырышо - тиде //. Вес йылме-влак ик ойпелештыш тӱрлыкым веле кучылтыт. Мутлан, Ada ойпелештыш-влак - тиде корно ойпелештыш-влак веле, нуно -- дене тӱҥалыт, да корно мучаш марте уйналтыт.
Важ-влак
Категорий:Информатике
Куку-влак
Куку-влак (Кукушки, Cuculidae) — пӧрткайык еш дене лишне лийын шогышо куку-влак гыч кайык-влак. Тиде ешын эн палыме кайыкше — тыглай куку.
783
783 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:783Категорий:VIII курым
Кӱчыкэҥер (Шернур кундем)
Кӱчыкэҥер (Кучукенер) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кугэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 65 еҥ (2005 ий), 70 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугэҥер ял деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «кӱчык» + «эҥер» = «кӱчыкэҥер».
Эртымгорно
Документ почеш 1802-шо ийыште тиде ял нерген икымше гана ойлалтеш. Пел курым эртымеке, ялыште 116 еҥ илен.
1932-шо ийыште «У шурно» колхозым почмо. Икымше председательлан Кутузовым сайленыт.
Фронтыш 34 еҥ каен, 16 патыр пӧртылын огытыл.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
1375
Кӧ колен
Категорий:1375
370 ийла
370-ше ийла — IV курымын кандашымше, 370 ий гыч тӱҥалеш 379 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:370 ийлаКатегорий:IV курым
Аглосоринка
Аглосоринка (Aglossorhyncha) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 13 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Пӱртӱс
Пӱртӱс (природа) — йырым-йырысе чыла вершӧр ойыртем. Чӱчкыдын пӱртӱс мут дене лӱмдат тудым, мом айдеме шке огыл ыштен. Пӱртӱс чонан да чондымылан шелалтеш.
Чондымо
Чондымо материй - вещества да кумдык-влак. Вселенныйыште чыла вещества-влак радамлалтыт: тӱҥлык пырче (элементарный частице), атом, молекул, макротела, кавасе объект-влак, шӱдыр-влак, галактике-влак. Вещество тӱрлӧ агрегат состоянийыште лийын кертеш (мутлан, газ, вӱд, пеҥгыде объект, плазма).
Чонан
Чонан пӱртӱс - Мланде ӱмбалне илышыше организм-влак. 8 кугыжанышлан шелалтеш: вирус-влак, протист-влак, архей-влак, хромист-влак, бактерий, поҥго, кушкыл да янлык.
Угарман
Угарман (У карман гыч ) (Ӱлыл Новгород) (Нижний Новгород) — ола Российыште, Угарман велын рӱдыжӧ, Юлсер федерал йырвелын рӱдыжӧ. 1932 гыч 1990 ий марте ола лӱмжӧ Горький лийын (руш серызе Максим Горький лӱмеш).
Угарман - калыкчот шот дене Российыште визымше верым айла; экономик, транспорт да тӱвыра рӱдер.
Важ-влак
Категорий:Угарман Категорий:Российысе миллионер-олала
1365
Кӧ колен
Категорий:1365
Бенетице
Бенетице (Benetice) - изи ял Светла-над-Сазавоу ола воктене, Чехийыште.
Категорий:Чехийысе илымверла
Сара Бернар
Сара Бернар (Sarah Bernhardt) — француз актрисе, XX курым тӱҥалтыште тудым «айдеме эртык мучко эн пагалыме актриса» маныт ыле, "Юмын Сара" лӱмшотмутым налын.
Илыш корно
Розин Бернарын ӱдырже Джули Бернар гаяк Бернар Парижыште шочын. Джулий кудымшо йоча, ачаже Мориц Барух Вердардит лийын. Вич арня гыч пелашыже колмеке 1829 ийыште Джулин ачаже Сара лӱман вес ӱдырамашым марлан налын. 1835 ийыште тудо 5 ӱдыржым да ик эргыжым кудалтен каен. Джулий шке изи шӱжарже Розина ден Парижыш каен,тушто пашам ыштен, картузник семын чылалан палыме лийын. Джулийын вич йочаже да йыгыр-шамыч лийыныт. Но йыгыр-влак 1843 ийыште коленыт. Сара Бернар шке лӱмжым вашталтен да фамилийышкыже "Ч" буквам ешарен. Шочмо нергшен кагазше 1871 ийыште пожар годым йулен. Француский гражданствым доказатлашлан,тудо шояк шочмо кагазым ыштен,тушто тудо Джудит Ван Хардын ӱдырже. Самырык улмыж годым аваже тудым Грандчампыш монастырь школыш колтен. 1860 ий гыч тудо Парижышысе консерваторийыш кошташ тӱҥалын, мучашыште тудо Франсез комедийыште тунемше лийын. Тудын пашам ыштыме жапше кужу лийын огыл.
Важ-влак
Категорий:Актрисе
784
784 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:784Категорий:VIII курым
380 ийла
380-ше ийла — IV курымын индешымше, 380 ий гыч тӱҥалеш 389 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:380 ийлаКатегорий:IV курым
Гитлер, Адольф
Адо́льф Ги́тлер (Adolf Hitler) (, Браунау-ам-Инн, Австро-Венгрий —, Берлин, Немыч Эл).
Технологий
Технологий — айдеме дене кылдалтше ой, кузе моло янлыкым да кушкылым кучылташ, паша мастарлык, паша ӱзгар да тудын дене пайдаланымаш нерген шанче. Кузе айдеме йыр улшо пӱртӱсым виктарен мошта, кузе тушто илаш тунемеш — тиде йодышым рашемда. Технологий мут грек йылме гыч лектын technología (τεχνολογία) — téchnē (τέχνη), "сымыктыш", "мастарлык" да -logía (-λογία), керек-мом тунемаш, шанчын ужашыже. Туге гынат, тиде мут кумда. Технологий материальный объектым, кудыжым айдеме пайдалана, ончыктен кертеш, мутлан, тӱрлӧ машинам, hardware (кузе кусарыман?), ӱзгар-влакым. Но эше кумдан ойым ончыктен кертеш, радамлыкым, организоватлыме йӧным, але керек-могай техникым. Тиде мут чумыр налмаште кучылтын кертеш, але керек-могай сферым ончыктен кертеш, мутлан, медицине технологий але  технологий.
Технологий мерым да тудын окруженийым икмыняр йӧн дене тарватен. Шуко мерлан технологий ончыл экономикым пойдараш полшен (тудын коклаште тачысе тӱнямбал экономикым). Шуко технологийын процесс-влак шоныдымо кӱлешандымо лектышым луктыт, пӱртӱсын ресурсыжым пытарат, пӱртӱслан зияным ыштат. Тыгай кӱлешандымо лектыш лавыртымаш (pollution) маналтеш. Тӱрлӧ технологий мер могай поянлыкшым, кӱлешлыкшым акла алмаштеш. У технологий чӱчкыдын этик йодышым нӧлтала.
Категорий:Технике шанче
Тыглай куку
Тыглай куку (Куку) (Обыкновенная кукушка, Cuculus canorus) — куку-влак гыч эн кумдан шаланыше да эн палыме кайык.
5 сӱрем
5 сӱрем (5 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 186-шо (кужемдыме ийлаште — 187-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 179 кече кодеш.
Оренбург вел
Оренбург вел (Оренбургская область) — Россий Федерацийысе регион. Юлсер федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 123,702 тӱж. км². Калык чот - 2 016 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Оренбург ола.
Тыглай куку
Кылвер-влак
Категорий:Кайык-влак
Оренбург вел
Категорий:Оренбург вел
5 сӱрем
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 5 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 5 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 5 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:5 сӱрем
Матвиенко, Валентина Ивановна
Матвие́нко Валенти́на Ива́новна (, Шепетовко, Украина) — российысе политик, дипломат. Россий Федераций Федеральный Погынын Федераций Советшын Председательже.
Ухта
Ухта (Уква) — ола Российыште, Коми Республикыште.
Шайышкан
Шайышкан (Шанешкино) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 45 еҥ (2002 ий), 42 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Кодам ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Компиляций
Компиляций (compilatio, компиляция) — программлымаште кугу кӱкшытан йылме гыч машинын йылмышкыже (кодышкыжо) программым кусарымаш.
Категорий:Информатике
Кугу Пумарий
Кугу Пумарий (Пумарий) (Елеево, Элеево, Большая Пумарь, Верхнебуйское) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше сола. Пумарий ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 878 еҥ (2002 ий), 783 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Поранча ола сынан посёлко деч 17 километр йӱдвел могырно верланен. Ты сола гыч Пӱ эҥер тӱҥалеш.
1 теле
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 1 кечысе событий-влак
Кугу Пумарий
Легенде
Эн ончыч тиде верыште пӧртым Эле лӱман марий чоҥен. Кок эргыже лийын – Маки да Костинка. Шкаланже пӧртым кӱшнырак шогалтен, а эҥер деке лишкырак – кугурак эргыжлан пӧртым шогалтеныт, эше ӱлнӧ – изирак эргыжлан. Тыге, пуйто Маки-урем да Костинка-урем чоҥалтыныт.
1 теле
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 1 кечынже шочшо-влак
Кугу Пумарий
Революций деч ончыч
Верысе калыкым 1740—1750 ийлаште ыресленыт. 1860-ийыште Шнуй Илья пророк лӱмеш черке приходым почыныт. XX курымшыто кугу кӱ черкым шогалтеныт, черкыже кок вуян. Марий-влак садак кӱсотыш кумалаш коштыныт.
1 теле
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 1 кечынже колышо-влак
Кугу Пумарий
Совет жапыште
Тыште «Танк» лӱман колхоз лийын, сар деч вара Кугушенский совхозыш тудо пурен. 1962 ийыште ты селан лӱмжым колхозлан пуеныт. Елеевский колхоз лийын.
1 теле
Калык пале
Категорий:1 теле
Кугу Пумарий
Тидым палаш оҥай
Тыгай лӱман ял (Изи Пумарий) Марий Тӱрек кундемыште да Киров велыште уло.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Узбекистан
Узбекистан (Oʻzbekiston / Ўзбекистон) — эл Азийыште.
1 шорыкйол
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 1 кечысе событий-влак
Узбекистан
Рӱдолаже Ташкент.
Категорий:Узбекистан
1 шорыкйол
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 1 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 1 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:1 шорыкйол
Уганда
Уганда (Uganda) — Эрвел Африкысе эл. Пошкудо-влак: Кечывалвел-эрвелне — Викторий верланен.
Рӱдолаже Кампала.
Калыкчот
Калыкчот — 33,4 млн. (2010 Сӱрем тылзылан).
Кугеммаш идалыклан — 3,6 % (тӱнямбалне 2-шо вер);
Шочмаш — 48 еҥ 1000-лан;
Колымаш — 12 еҥ 1000-лан;
Кокласе илыме жап — пӧръеҥ-влакын 52 ий, ӱдырамаш-влакын 54 ий (2010);
Кокласе ийгот — 14,8 ий (Гиннес рекорд книгашке эн самырык эл семын пурен)
Иммунодефицит вирус (ВИЧ) дене эмганымаш — 6,4 % (2010 ий) ;
Олаште илыше-влакын чотышт — 13 % (2008).
Калык-влак:
да т.м. Чылажге 24 930 000 еҥ.
1 шыжа
1 шыжа (1 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 274-ше (кужемдыме ийлаште — 275-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 91 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 1 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 1 кечынже шочшо-влак
Уганда
Эртымгорно
Категорий:Уганда
1 шыжа
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 1 кечынже колышо-влак
Калык пале
Софьян да Иринан кечыже. Тиде кечын ожно шуанвондо кичкым погеныт. Тудым эмлалтме годым кумдан кучылтыныт.
Категорий:1 шыжа
Сугыньлык
Сугыньлык кагазеш возымо лийшаш да нотариусын але моло уполномоченный лицан кидпалыж дене пеҥгыдемдалтшаш. Кажне айдемын кеч-мыняр сугыньлыкым возаш уло, тыгодым кажне у возымо сугуньлык ончыч пеҥгыдемдыме документым шӧра. Сугыльлыкым возышо физический лица тиде актым вашталтен серыме нерген нигӧланат каласышаш огыл.
Сугыньлыкым возышо еҥын пашам ыштен кертдыме родо-тукымжын кертыжше пудырталтеш гын, сугыльлык шотшышто суд ӱчашымаш лектын кертеш. Пашам ыштен кертдыме лишыл еҥ-влак сугыньлык йодмашым ончыде пайыш пурен кертыт.
Шонен моштыдымо, але иктаж-могай амаллан кӧра ушым йомдарыше физический лицан возымо сугыньлыкым юридический вийым огеш нумал.
Сугыньлык почеш налме пого наследований лӱмым нумалеш.
Категорий:Юриспруденций
1355
Кӧ колен
Категорий:1355
2000
Кӧ колен
Категорий:2000
Илымвер
Илымвер (населенный пункт) — еҥ-влакын илыме верышт, мутлан, хутор, ял, ола сынан посёлко, ола.
Категорий:Илымвер
Кумдык
Кумдык — тӧрӱмбалын мынярлыкым ончыктышо койыш. раш пале геометрий фигур-влакым (исторический, шуко лукан фигур-влаклан) пуртымо характеристике, вара умылымаш квадрат фигурлан кумдаҥын да кумдыкын свойствыжын улман. Оҥай, нине фигур-влак кокла гыч эн кугу кумдыкшо " мутлан, кагаз гыч квадратым кугемдыме кугытшо дене изи квадратым тӱрыснек петыраш лиеш, а фигур-влакын кумдыкыштым сӱретышкыже икгай квадратан (кумдыкын единицыже) оптыман линий сеткым тӱрыснек аклаш да нунын кӧргышкӧ логалше квадратик-влакын чотыштым да нунын ужашыштым шотлен лукташ лиеш. Кумдыкым кумдан умылымаште ка-шо № -ан алклидов але риманов) дене висыме кумдыкышто (евклидов але риманов дене) иктешлалтеш, частьыште кум кужытан кумдыкышто кок семын ончыкталтеш.
Площадьым историй шотлымашым квадрат маныт. Площадьын раш значенийже тыглай фигурлан йодмашыжым практически кӱлешан йодмаш (ӱлнырак) лектеш. Икгай площадян фигур-влакым икгай ужаш маныт.
Геометрий фигур площадьым шотлен лукмо чумыр метод оҥай шотлен лукталтын. Площадьын умылымашыжым иктешлымаш кумда класслан геометрий объект-влаклан пеш шуко йӧн лийын.
Площадьым лишемден шотлен лукташ практикыште палеткым але лӱмын вискалыме приборым — планметрым кучылтыт.
Важ-влак
Категорий:Физике
Морко кундем
Морко кундем — кундем Марий Элыште. 1924 ийыште Сорла тылзын 28-ше кечыныште Морко кантон ышталтын. Тунам тудын кумдыкшо 1990,7 лийын. Кызыт Морко кундемын кумдыкшо: 2272 меҥге².
Тиде кундем Марий Эл Республикын кечывалвел-эрвелыштыже верланен.
Калыкчот: 34900 еҥ (2002 ийысе почеш).
Рӱдӧ: Морко посёлко.
Тӱвыра
Морко марий-влакын йылме марий литератур йылмылан негызым пыштен. 1993 ийыште Морко кундемыште 51 Кӱсото ыле.
2003 ийыште Морко кундемыште 70 тӱвыра тӧнежше ыле. Ныл тоштер уло:
Кумдан палыме фольклор ансамбль-влак: "Кушна мланде", "Муро сем", "Весела кова-влак". "Шуматкече", "Яшьлек" да "Ялкын" тӱрлӧ конкурсым сеҥеныт.
2001
Кӧ колен
Категорий:2001
Морко кундем
Эҥер-влак
Тыгак, районышто шуко памаш уло. Чылажге 33 наре.
Ер-влак
Чылажге 50 наре изи ер уло. Нунын кокла гыч кумытшым кугыжаныш арала. Тиде:
Пошкудо кундем-влак
Морко район йыр 7 кундем верланен. Касвелне - Провой да У Роҥго кундем, йӱдвелне - Кужэҥер да Поранча кундем, эрвелне да кечывалвелне - Поранча да Юлсер кундем, Суас Эл.
Палемдымаш-влак
*
Кугу почиҥга (Поранча кундем)
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Исланд йылме
Категорий:Исланд йылме Категорий:Герман йылме-влак
Изи Пӱнчылӱвал
Изи Пӱнчылӱвал (Малая Сосновка) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Чакмарий сола деч 3 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийын сорла тылзыштыже Изи Пӱнчылӱвал ден Кугу Пӱнчылӱвал ялла ик пырляштарыме Сосновка ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Идым (тылзе)
Идым тылзе (сентябрь) — ийын индешымше тылзыже.
Шыже пагытын икымше тылзыже.
20-шо (21-ше) кечынже — шыжымсе кечытӧр (осеннее равноденствие), кече ден йӱд иктӧр лийыт. Идым тылзыште чӱчкыдын шокшо пӧртылеш, кечывалым +20..+25 °C марте шокшо лиеш. Тылзын кокымшо пелыштыже тыгай шокшеммашым «куван кеҥеж маныт».
Негыз
Категорий:Тылзе
1 ӱярня
1 ӱярня (1 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 60-шо (кужемдыме ийлаште — 61-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 305 кече кодеш.
Лӱмгече
Ӱарня тылзын икымше тылзын Даниил, Илья, Нина, Павел, Порфирий, Самуил, Юлиан, Альбина, Антонина, Феликс–влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 1 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 1 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 1 кечынже колышо-влак
Калык пале
Ярилан кечыже. Тиде кечын кече шке шокшыжым мландÿмбак колта. Мÿшкыран ÿдырамаш-влак шукырак жап яндар южышто лияш тыршеныт: кечын волгыдыжо азалан тазалыкым пуа манын ÿшаненыт. Кресаньык-влак шошо толмылан йывыртен, уремлаште тÿрлö модышым эртареныт.
786
786 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:786Категорий:VIII курым
Кокласола (Морко кундем)
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 19 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялым моло илем-влак коклаште негызленыт. Тывеч ял лӱм лектын. .
Географий
Йырже Кабак корем, Ӱярня курык, Памаш куп, Корка курык уло. Курык вуйышто «Ош шӱргӧ» кӱсото уло.
Тӱҥ шотышто тиде ялыште марий-влак илат.
Кокласоласе школ
Тиде школым тунем пытарыше-влак шукынжо ВУЗ лашке тунемаш пурат. Санденак ты ялысе школ грантым налын, у технологийым да инновацийым кучылтмо шотышто чот ончыко каен. Пошкудо ялла гыч гына огыл, Морко гычат ты ялысе школыш тунемаш коштыт.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Шяуляй
Шяуляй (Šiauliai, Šiaulē) — ола Литваште. Ныл эн кугу ола элыште.
Категорий:Шяуляй
Итальян йылме
Итальян йылме (итальянла italiano) — индоевропысо (роман) йылме.
390 ийла
390-ше ийла — IV курымын луымшо, 390 ий гыч тӱҥалеш 399 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:390 ийлаКатегорий:IV курым
2002
Кӧ колен
Категорий:2002
Йыжъеҥ
Йыжъеҥ (руш. член) - партийын, организацийын, ушемын але вес иктаж-могай тӱшкан посна еҥже.
Йыжъеҥ
2003
Кӧ колен
Категорий:2003
Изи Илешъял
Изи Илешъял (Левый Малый Сернур) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 18 еҥ (2005 ий), 24 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Руш Шолэҥер ял деч 7 километр кечывалвелне лийын шога
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Cӱрем (ыҥ-влак)
Сӱрем мут ончыктен кертеш:
Гойя, Франсиско
Франсиско Гойя (Francisco José de Goya y Lucientes) — испан сӱретче, романтизмыште ик эн икымше да эн мастар. 1746 ийыште шочын.
Категорий:Испан сӱретче-влак
Марлен Дитрих
Марле́н Ди́трих (Marlene Dietrich [maɐˈleːnə ˈdiːtʁɪç], тичмаш лÿм - Мария Магдалена Дитрих (Marie Magdalene Dietrich); 27 теле 1901 — 6 ага 1992) — немыч да американ актрисе да мурызо. Киношто пÿрымашыже Джозеф фон Штернбергын полшымыжлан кöра лийын. Лач тудо Дитрихлан тиде сылне киносо образым ыштен.
Самырык пагыт
Мари Магдалене Дитрих 27 теле 1901 ий Шёнеберголаште (1920 ий гыч Берлинын районжо) шочын. Южо источниклаште 1904 ийым шочмо ий семын палемдат. Шке Дитрих 1900 ийым ойлен. Ачаже, Луи Эрих Отто Дитрих (1868 ш.и.), 1890-ше ийлаште уланский войскаште служитлен, ÿдыржын шочмо жапы-ште тудо полицийын лейтенантше лийын. Аваже, Вильгельмина Джозефина Фельзинг (1876 ш.и.), улан ешыште шочын. Нуно 1898 ийыште ушненыт, у ешым чоҥаш тÿҥалыныт. Ку-нам Марлен куд ияш лийын, ачаже илыш дене чеверласен. Но эше тидын деч ик ий ончыч ачаж ден аваже тÿрлӧ вере илаш кусненыт. Ачажым Марлен огешат шарне манаш лиеш.
Дитрих еш поян илен огытыл, Отто карьерым ыштен огыл. Аваж дене мутланымаште Марлен шкенжым пöръеҥ семын ончыктен, рольым модын. Шкенжым «Поль» лÿмдене ойлыктен. Мар-ленын аваже коштан лийын да нимомат монден огыл. Шочмо ешыштыжак Джозефинаман «дракон» манын лÿмденыт.1907 ий гыч Марлен ÿдыр-влаклан школышто тунемын. Йолташ ÿдыр-шамычшын шарны-машышт гыч тудо шкенжым «изи сур коляла» кучен. Ешым пукшен сеҥаш манын, аваже поян пӧртыш домохозяйкылан пашам ышташ пурен. Марлен музыкым пеш йӧратен, тудо лютне дене шокташ тунемын, а варажым скрипке денат. Йоча пагытыште тудлан туныктышо мадемуазель Бреганда да кино-экранын шÿдыржӧ Хенни Портен келшеныт. Дитрих историйыште талантан мурызо семын кодын. Тудын мурымыжо чылаштын шÿмыштым савырен кертын.
1914 ийыште сартÿҥалме дене Дитрих ешын илышыже моткоч вашталтын. Нунылан Дессаушко куснаш логалын. Школышто чыла пайрем сар событийлан келыштаралтын. Тунемше-влак фронтыш кайыше але сусыргышо салтак-влаклан концертым ончыктеныт.
1917 ийыште нуно уэш Берлиныш пӧртылыныт. Тиде жаплан Марлен шке мастарлыкшым шижын моштен, да 1917 ий кеҥежым икымше гана калык ончылно скрипке дене шокта.
Марлен 1918 ий марте Берлинысе кыдалаш школыш коштын. Элыште разрухо лийын, инфляций, эпидимий, сарыште сеҥалтмаш калыкын кумылжым чот волтен. Аваже, Марленым тыгай илыш деч арален кодаш манын, тудым Вейма-рыш колда, куштыжо Марлен Фрау Фон Штайн школыш кошташ тÿҥалеш, скрипке дене шок-тымым умбаке шуен. Тудо жапыште Вальтер Гропиусын вуйлатымыж почеш Баухаус шочеш. Баухаусышто шуко талантан архитектор, сÿретче-влак погыненыт: И. Иттен, Л. Мохой-Надь, П. Клее, В. Кандинский, Л. Фейнингер, О. Шлеммер, Г. Маркс, Ю. Шмидт, Г. Штёльцль. Марлен нуным шукыштым пален. 1921 ий пеледыш тылзын аваже тудым уэш Берлиныш конден. Марлен умбакыже скрипка дене шокташ тунемеш. Тудын вуйлатышыже профессор Роберт Райц лийын.
Берлиныш пӧртылмеке Марленын скрипка дене модмым кодаш логалын, молан манаш гын ту-дын кидше корштен да пашам ышташ кÿлын. Тудо немой киношто аккомпанироватлыше ор-кестрыш пашам ышташ пурен. Но Марлены нмоторлыкшо шоктызо-влакым эре кораҥден шо-ген (оркестрыште ÿдырамаш тудо гына лийын), сандене тылзе гыч тудым паша гыч луктын колтеныт. Тудо Берлиныште палыме мастар туныктышо дечын вокал урокым налын шоген. Дитрих Рудольф Нельсонын кабареште вес ÿдыр-влак дене пырля мурен да куштен. Тиде жа-пыште тудо шÿдыр лияш манын шонен пышта да шке шонымашыж деке талын кая. 1922 ийыште тудо Макс Рейнхардтын актер школышко конкурсым эртен огеш сеҥе. Но тудо сеҥалташ огеш шоно да кумдан палыме кабаре актриса Роза Валетти деке кая. Тудыжо Марле-нын талантшым ужын Рейнхардтын ик администратор Феликс Холландер деке колта. Тыге-Марленым школышко налыт, да Грета Мосхайм дене пырля тунемаш тÿҥалеш. Тиде ийыштак шуко спектакльыште модеш.
1923 ий ага тылзын кинопроизводствын администратор, Джо Мей ден пашам ыштыше, Рудольф Зиберлан (1897 ш.и.) марлан лектеш. Нуно «Трагедия любви» кином сниматлымаште палыме лийыныт, куштыжо Дитрих ик эпизодический рольым модын. 1924 ий теле тылзын нунын Мария ÿдырышт шочеш. А 1925 ийыште киношто да театрыште уэш пашам ышташ тÿҥалын. 1928 ийыште ревю ансамбль дене пырля «Это витает в воздухе»  пластинкышке икымше муровозымаш эрта.
Ик ийгыч Джозеф фон Штернберг тудым «Два галстука» ревюшто ужын да «Голубой ангел» киношто Лола-Лола рольым модаш ÿжын. Тиде кино дене Марлен палыме лияш тÿҥалын. Ту-дын мастарлыкшым кÿкшын акленыт. Дональд Спотын ойлымаж гыч: тиде тыглай кино огыл, а тудо Дитрихын личностьшым ышташ полшен. Тидым икмыняр жап гыч гына ужыныт Вет эн ончыч кином Эмиль Янингсын сеҥымашыжлан шотленыт. Но Дитрих тудым ÿмылтен кертын. Лолан образым ыштымашке Штернберг уло кумылжым, шижмашыжым пыштен. Киношто Дитрихын коля-пырысла профессор дене модмашыже тыгай материалым ышта, кудыжым тудо илыш мучкыжо кучылтеш. Марленын ончычсо киножо шагал палыме лийыныт гынат, тыгакак сай критикым налыныт. Да тунамак актрисан провокакционный койышыжо койын («Целую вашу руку, мадам», «Женщина, которая желанна» - 1929 ийысе кок киноштат тудо со-блазнительница ÿдырымашым модын). Тÿҥалтыш гычак Дитрихым Гарбо дене таҥастараш тÿҥалыныт, да Марленын Голливудыш куснымекшат тавалаш логалын «Голубой ангелын» премьерыже 31 ÿярня 1930 ийыште сенсаций лийын. Чыла калык тиде кином ончаш куржын. Кино деке критике чÿдӧ лийын гынат, тÿҥжӧ – американ кинопроизводитель да прокатчик-влакын вниманийыш логалын. Жап эртыме дене тиде кино тыгаяк кумдан палыме да йӧратыме лиеш.
Голливудышто карьере
«Голубой ангел» кинон сеҥымаш деч вара, 1930 ийыште пургыж тылзын Марлен Дитрих «Paramount Pictures» Голливуд компаний дене контрактым подписатлен да 1 вÿдшор 1930 ийыш-те, «Голубой ангел» кинон премьерыж годым, Берлин гыч каен.
Куд кино, кудыжым Штернберг дене сниматлен, Марленлан тÿняште кумдан палымашым кон-деныт. «Дьявол – это женщина» - нунын пытартыш пырля ыштыме кино лийын.
1936 ийыште Йозеф Геббельс Германийыште Марлен дене сниматлыме кажне кинолан 200 000 рейхсмаркым пуаш темлен, тыгакак кино темым, режиссерым, продюсерым шке ойыраш эрыкым пуэн. Но актриса министрлан тореш лийын. 1937 ийыште Германийыш пытартыш гана толмеке, национал-социалист-влакын предложений дечын адакат кораҥын. 1939 ий 9 сÿрем тылзын Марлен Дитрих американ гражданствым налын.
Штернберг дене пырля пашам ыштыме дечын кораҥын, Дитрих киношто сниматлалтмыжым шуя. Штенбергын ыштыме образ дечын кораҥаш точа, но шучко критикым гына колеш.
1943 ий шорыкйол тылзын актриса карьерыжым чара да кум ийжапыште союзник-влакын вой-скаште концертым ончыктедылеш. Сар жапыште Дитрих чылажге вичшÿдӧ утла представле-нийым ончыктен. 1947-1950 ийлаште Марлен Дитрих Медаль Свободы (эн кÿкшыт орден аме-рикан военный министерстве дечын граждан калыклан) дене наградитлалтын, адакшым фран-цуз орден «Кавалера Почетного легиона» да «Офицер Почетного легиона».
1960 ийыште гастроль дене ФРГ-шке толын, но тушто тудым йÿштӧ кумыл дене вашлийыныт, молан манаш гын Кокымшо тÿнямбал сар жапыште тудын патриот шÿлышыжым шижын огытыл. 1963 ийыште Москошто да Ленинградыште тудын концертше кугу сеҥымашыш шуы-ныт. Интервьюшто мурызо каласен: СССРыш толаш тудын шукертак шонымашыже лийын, тыгакак руш литературым йӧрата (путырак Паустовскийын произведенийлажым).
Марлен Дитрих 1956 ийыште
1975 ийыште Сиднейыште актрисан бедро шейкын кÿрлмаш лийын, тидлан кӧра Марленын ка-рьерыже пытен. Ик ий гыч рак дене черланен Рудольф Зибер пелашыже илыш дене чеверласен. Пытартыш гана актриса «Прекрасный жиголо – бедный жиголо» киношто эпизодический рольым модын, кудыжо экранышке 1978 ийыште лектын. Тиде сÿретлан Дитрих тÿҥ музык те-мым шке мурен да саундтрекым возымаштат полшен шоген. 1979 ий Германийыште «MarleneDietrich ABC» книгаже лектын, кудыжо кÿчык жапыште икмыняр йылмылашке куса-ралтын (Российыште книгаже «Азбука моей жизни» лÿм дене лектын). Кочо арака да эм деч эрыкдыме лийын; Марлен Парижыште, авеню Монтеньыште шке паче-рыштыже шкетын кодын, тÿжвал тÿня дене кылым телефон гоч гына кучен. Пытартыш 11 ий Марлен Дитрих койко гыч кынел кертын огыл, лач икмыня рпалымыжлан гына толаш кӧнен.
1982 Марлен Максимилиан Шеллан шкенжын нерген документальный кином сниматлаш кöнен. Шелл «Марлен» киносÿретым ыштен, кудыжо актриса дене кино-интервью семын чоҥалтын, тыгакак Дитрихын илыш да карьере кинохроникылан шкенжын комментарийже уло.
Марлен Дитрих 6 ага 1992 ийыште шÿм да почкын сомылжо кÿрылтмылан кöра Парижыште шке пачерыштыже илыш дене чеверласен. Мадлен дене чеверласаш черкыш кум тÿжем утла еҥ толын. Тудын американ флаг дене леведме колаткажым Берлиныш конденыт да Штадттишер Фридхоф III шÿгарыш аважын воктен тоеныт.
Дитрих чыла шке арвержым арален. Шуко вургем, фотографий, сÿрет-влакым специальный компанийыште кучен. Колымыж деч вара чыла тиде арверым иктыш чумыреныт (25 тÿжем ар-вер да 18 тÿжем сÿрет-влак). Шуко ужашыже Берлин кино музейышке кусаралтын, а вес ужашыже – Сотбиса укционышто ужалалтын.
Альбрехт Дюрер
Альбрехт Дюрер — немыч сӱретче, графикче да математик.
Ле Корбузье
Ле Корбузье (Le Corbusier) — архитектор, дизайнер, урбанист да серызе, тачысе архитектурлан негызым пыштен. Швейцарийыште шочын, 1930 ийыште Францийыш илаш куснен. Тудын пӧрт-влакым Европо, Индий да Америка мучко чонымо.
1961 ийыште Франклин институтын сауптарым (Frank P. Brown Medal) налын.
Категорий:Француз архитектор-влак Категорий:Серызе-влак
Дали, Сальвадор
Сальвадор Дали (Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, Marqués de Dalí de Púbol) — испан сӱретче, скульптор да серызе. Сальвадор Фелипе Хасинто-Доминго Дали Доменек 1-ше Маркиза де Дали де Pubo (11 мая 1904 - 23 январьыште 1989),кумдан палыме Сальвидор Дали,суретче-сюрреалист Фигерас,Испанийыште шочын. Дали сымыктыш суретче улеш,волгыдо сюрреалестический паша-влакше дене кумдан. ойыртемалтын. Тудын эн палыме пашаже"Постоянство памяти" 1931 ийыште пытарен. Далин репертуарышкыже тыгак фильмым пуртымо, да шуко массовый увер-влак коклаште палдареныт. Тудо шкенжын нерген тыге пралдарен" Эрвел вургем дек утыж ден кумыланын, да эн шергакан вургем дек йоратымашыже кушкын шоген.
Категорий:Испан сӱретче-влак Категорий:Испан серызе-влак
Кацусика Хокусай
Кацусика Хокусай (葛飾 北斎) — япон сӱретче.
Категорий:Япон сӱретче-влак
Соловьева, Татьяна Анатольевна
Татьяна Соловьева (Татьяна Анатольевна Соловьева) (, РСФСР, Марий АССР, У Торъял кундем, Пактек ял) – марий серызе, почеламутчо, мурызо.
2004
Кӧ колен
Категорий:2004
Соловьева, Татьяна Анатольевна
Илыш корныжо
Татьяна Соловьева 1982 ийын пургыж тылзын 21-шо кечынже Марий АССР У Торъял кундем Пактек ялеш пашазе ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий мурызо-влак
1345
Кӧ колен
Категорий:1345
Йӧнозанлык
Йӧнозанлык (руш. промышленность) - калык озанлыкын тӱҥ укшыжо.
Йӧнозанлык
1335
Кӧ колен
Категорий:1335
Компьютер графике
Компьютер графике (компью́терная гра́фика (также маши́нная графика)) — компьютер полшымо дене графике ойып-влакым ыштыме да пашалыме технологий.
Компьютер программе
Компьютер программе (компью́терная програ́мма) — пайдаланыше дене вашкылым кучаш да палемдыме сомылым шукташ ямдылыме программе.
Компьютер графике
Категорий:Информатике
Компьютер программе
Категорий:Информатике
Воркута
Воркута (Вӧркута) — ола Российыште, Коми Республикыште.
Категорий:Коми Республикысе олала
Йырвел
Йырвел — тӱрлӧ административ вершӧр-влакын лӱмжӧ.
Моло кугужаныш-влакыште
Тиде кугыжаныш влакыште йырвел административ иктык улеш: Албаний, Аргентине, Бангладеш.
Категорий:Йырвелла
2005
Кӧ колен
Категорий:2005
Каталан йылме
Каталан йылме (каталанла català) — индоевропысо (роман) йылме.
Каталан йылме Роман йылме-влак
Кашуб йылме
Кашуб йылме (кашубла kaszëbsczi jãzëk) — индоевропысо (славян) йылме.
Категорий:Кашуб йылме
787
787 ий — VIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:787Категорий:VIII курым
2006
Кӧ колен
Категорий:2006
КОШ
КОШ — Компьютерын Оперативле Шарнышыже (Random Access Memory — RAM, оперативное запоминающее устройство, ОЗУ ) — компьютерым пашаш колташлан да кугурак писылыкан чӱчкыдын кучылтмо ыҥпале ден программе-влак дене пашам ышташлан шарныш; тушто вераҥдыме ыҥпале компьютерын чӱктымӧ улмыж годым гына аралалтеш.
Категорий:Информатике
Тӱлымаш терминал
Тӱлымаш терминал (Платёжный терминал) --- электрон программе почеш пашам ыштыше аппарат, еҥ-влак деч тӱлымӧ оксам налеш. Тӱлымаш терминал шуко пашам шке, оператор деч посна ыштен кертеш. Терминал-влакын пашаштым Интернет гоч эскераш лиеш.
Тӱлымаш терминал-влак тыгай тӱрлыклан пайлалтыт:
Пашам ыштыме радам
Кызыт эн чӱчкыдын сенсор экранан терминал-влак вашлиялтыт. Айдеме экран меню гоч тӱлымӧ верым ойыра, кӱлеш реквизит-влакым палемда (телефон номер, лицевой счет номер, да т.м.). Экраныште лекше инструкций почеш чыла ыштымеке, оксам пуртымо рожыш кӱлеш оксам колта да "Тӱлаш" ("Оплатить") паҥгам темдалеш. Терминал чын-шоя оксам да тудын кугытшым шке пален налеш. GPRS-модем але иктаж могай вес кыл гоч терминал пуртымо данныйым тӱлымаш системын серверышкыже колта, тушто чыла данный-влакым шотыш кондат. Тиддеч вара терминалыш колтымо окса айдемын счётышкыж толеш, терминал тидын нерген чекым луктеш. Южгунам тиде паша радам ойыртемалт кертеш. Мутлан, южо терминал-влак реквизитым пуртымо форматшым гына терга (чын але уке возымо), а окса толын але уке - огеш эскере. Тыге йоҥылыш возымо реквизитлан терминал оксам налеш, но окса айдемын счетышкыж толын ок шу. Тӧрлаташлан терминал оза компанийын техник полыш службыш йыҥгыртыман. Терминал дене пайдаланымашлан терминал оза пайдаланыше-влак деч оксам налын кертеш. Эн чӱчкыдын тиде пуртымо окса деч изи процент, але оксам налше организаций деч комиссий.
Важ-влак
Категорий:Технике
Сембер вел
Сембер вел (Ульяновская область) — Россий Федерацийысе регион. Юлсер федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 37,181 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 274,5 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Сембер ола.
5 теле
5 теле (5 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 339-ше (кужемдыме ийлаште — 340-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 26 кече кодеш.
Сембер вел
Категорий:Сембер вел
5 теле
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 5 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 5 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 5 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:5 теле