cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Морко лесничество
Эртымгорно
1970-ан ийла мучаште Морко лесничество пытен. .
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Уськур
Уськур (Унур-Киясово) Унур-Киясово – Российыште Одо Элын Киясово кундемыштыже верланыше Карамас-Пельга ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот:77 еҥ (2012 ий) 98 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Киясово кундемын кечывалвел могырныжо верланен. Киясово марте – 14 километр, Ижевск марте – 78 километр.
Йылме
Марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Киясово кундемысе илымверла Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Олма почиҥга
Олма почиҥга (Малая Олма) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 18 еҥ (2005 ий), 13 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Йӱледӱр сола деч 7 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Марий Эл Республикысе В.П. Мосолов лӱмеш Кугыжаныш премий
Марий Эл Республикысе В.П. Мосолов лӱмеш Кугыжаныш премий ялозанлык производство аланыште (Государственная премия Республики Марий Эл имени В.П. Мосолова в области сельскохозяйственного производства) – агропромышленный комплекс ден ялозанлык производство  технологий-влакым разрабатыватлымылан да  пуымо премий.
Мо пуалтеш
Марий Эл Республик Вуйлатышын Указше почеш премийым сулен налше-влаклан пуалтеш:
Кылвер-влак
Категорий:Чап лӱм-влак Категорий:В.П. Мосолов лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Михалков, Сергей Владимирович
Михалков, Сергей Владимирович ( — ).
100 тӱжем еҥ деч кугурак калыкчотан украинысе олала
Данные в таблице приведены по наличному населению городов; данные за 2005 год включают наличное население городов с подчинёнными горсоветам населёнными пунктами
* Украине
Мусатов, Алексей Иванович
Алексе́й Ива́нович Муса́тов (1911—1976), руш совет серызе.
Курыкӱмбал выселке
Курыкӱмбал выселке (Выселок Куркумбал) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Ӱшнӱр сола деч 1 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1958 ийыште вӱдшор тылзын 25-ше кечынже Курыкӱмбал выселке Ӱшнӱр сола деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Сылнысӱрет
Сылнысӱрет (руш. живопись) — сӱретсымыктышын лончыжо.
*
Шап Унчо
Верланыме вер
Унчо сола деч 5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Куплоҥгинский
Куплоҥгинский (Куплоҥгинский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Йӱксар ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 65 еҥ (2004 ий), 69 еҥ (2010 ий).
Курмызак (Пӱрӧ кундем)
Курмызак (Яңы Ҡолсобай) (Новокульчубаево) – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Кужнур ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 571 еҥ (2002 ий), 635 еҥ (2009 ий) , 607 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пӱрӧ ола деч 21 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Пӱрӧ кундемысе илымверла
Куплоҥгинский
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
1412
1412 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1412Категорий:XV курым
Йошкарэҥер (У Торъял кундем)
Йошкарэҥер (Красная Речка) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Чӱксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 30 еҥ (1999 ий), 31 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Йогыролык
Йогыролык (Обронино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1 еҥ (2005 ий), 4 еҥ (2010 ий).
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок мут гыч лектын: «Йогыр» + «олык» = «Йогыролык». «Йогыролык» — Йогырын олыкшо воктене верланыше ял.
1960
Кӧ колен
Категорий:1960
Йогыролык
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Вишну
Ви́шну (Санскритла:विष्णु) — Индуист-влакын Юмо. Йочаже - Кама, Айяппа. Ватыже - Лакшми.
Категорий:Тын
319
Кӧ колен
Категорий:319Категорий:IV курым
318
318 ий — IV курымын ийже.
Копцев, Геннадий Романович
Геннадий Романович Копцев ( — ) — марий театр актёр. РСФСР-ын сулло артистше (1989).
Литератур
Категорий:Марий актёр-влак
Ауксопус
Ауксопус (Auxopus) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африка ден Мадагаскарын шуко верлаште кушшо пеледыш.
1413
1413 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1413Категорий:XV курым
У Пӧртек
У Пӧртек (Новый Буртек) – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Каксинвай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 71 еҥ (2002 ий), 53 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Малмыж ола деч 24.2 километр (59 км — авто дене) эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Малмыж кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
Ющенко, Виктор Андреевич
Ющенко, Виктор Андреевич (Ющенко Віктор Андрійович,*23 Вӱдшор 1954) - Украинын президентше.
Одо Вожай
О́до Вожа́й (Удмуртский Возжай але Удмурт-Возжай) — Одо Элын Грак кундемыштыже Йырсе эҥер воктен верланыше пытыше ял. 30 кудывече лийын, 1986 ийыште ял пытен.
Категорий:Грак кундемысе илымверла
Буск
Буск (Буськ) — Украиныште Львов велыште Золочев кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 8 554 еҥ (2021 ий).
Ошӱргӧ
Ошӱргӧ (Ошурга) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пекшиксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 278 еҥ (2002 ий), 247 еҥ (2010 ий) , 293 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
1414
1414 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1414Категорий:XV курым
Репьёв, Пётр Пантелеевич
Пётр Пантелеевич Репьёв ( — ) — марий театр актёр. РСФСР-ын сулло артистше (1980).
Литератур
Категорий:Марий актёр-влак
320
Кӧ колен
Категорий:320Категорий:IV курым
Одагаон Рагхунатх Храм
Одoгаон Рагхунатх Храм - тиде Индийын Одиша штатын Наягарх кундемыште Одагаон олаште Рама Юмоын Индуизм тынын храм. Одагаон Рагхунатх Храм кокла курымын храм ден Одиша штатыште кугу тын паломничествоын вер уло. Храм типичный Калинга архитектурный стилеште ден ӱмбалыште 3 шӧртньӧ калаша уло. Тыште Рамнавами пайремыште кугу фестиваль уло.
Кылвер-влак
Категорий:Тын
Сӱрем (тылзе)
Cӱрем тылзе (июль) — ийын шымше тылзыже. Тугак, Шырка тылзе (шукырак кучылтымо), Кугу кырлась тылзе, Шурно кÿмö тылзе, Емыж кÿмö тылзе, Уржа-сорла тылзе, Чеҥла тылзе.
Cӱрем тылзын Cӱрем пайрем эртаралтеш.
Кеҥеж пагытын кокымшо тылзыже.
Негыз
Сӱрем
1961
Кӧ колен
Категорий:1961
Эридес
Эридес (Aerides) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20-26 еш куэ уло.
Гибрид-влак
Категорий:Орхидей-влак
Сарасвати
Са́ра́свати - (Санскритла: सरस्‍वती) Индуист-влакын Юмо уло. Сарасвати Дэви ушын, палымашын, сымыктышын, моторлыкын Юмо уло. Китайский кылла Сарасвати Юмоын лӱмжо (辯才天) Бяньцайтянь, Таиландыште — Сурасавади́ (สุรัสวดี) ден Японияште лӱмжо Бэндзайтэн (弁才天/弁財天). Категорий:Тын
Элнет (ыҥ-влак)
Элнет мут ончыктен кертеш:
Тирасполь
*
Обь
Обь эҥер (Обь, Об,, , Саля-ям, ) — эҥер Касвел Сивырыште. Эн кугу эҥер Российыште. Йогын кугытшо – 3650 уштыш.
Вӱдаралымверла
Категорий:Обь
4 кылме
4 кылме (4 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 308-ше (кужемдыме ийлаште — 309-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 57 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 4 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 4 кечынже шочшо-влак
Калык пале
Категорий:4 кылме
1416
Кӧ колен
Категорий:1416Категорий:XV курым
Сотнур
Сотнур (Сотнур) – Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше сола. Сотнур ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 985 еҥ (2002 ий), 953 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Юлсер-Ола деч 40 километр (авто дене – 52 км) йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Сола лӱм
Солан лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «сото» светлый + «нур» поле = «сотонур». Тывеч — «Сотнур»ыш савырнен.
Эртымгорно
Кызыт тиде кугу ончыкылыкан села. 1811 ийыште Шнуй Троице лӱмеш черкым шогалтыме. Черкывуй уло. Ожно селаште вӱдвакш, арака клат, межым лӱлыктымӧ вер лийын.
Марий мландыште икымше кнагагудо-влак коклаште иктыже ты селаштак ышталтын — 1890-ше ийыште.
1910-1913 ийлаште ты селаште Сергей Григорьевич Чавайн пашам ыштен. Кугу вӱд-влак кокла гыч палемден кертына: Мӱшыл ерым, Пижан ер мӱндырнӧ огыл.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Евроужмаш муро конкурс
Евроужмаш муро конкурс (Eurovision Song Contest; Concours Eurovision de la chanson) — ий еда эртарыме эстраде муро конкурс.
Каунас
Каунас (Kaunas, Kowno) — ола Литваште. Кок эн кугу ола элыште.
Евроужмаш муро конкурс
Сеҥыше-влак
Категорий:Евроужмаш муро конкурс
Каунас
Категорий:Каунас
Можга кундем
Можга кундем (Можгинский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Можга.
*
1962
Кӧ колен
Категорий:1962
Вожай (ял)
Вожа́й (Марий Вожай) (Мари-Возжай) – Российыште Одо Элын Грак кундемыштыже верланыше Новогорский ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 376 еҥ (2010 ий), 478 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Грак кундемын эрвелныже лийын шога. Грак марте – 11 километр, Ижевск марте – 150 километр. Ял гоч Йырсе эҥер йоген эрта.
Йылме
Марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Грак кундемысе илымверла Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Михайлова, Мария Михайловна
Мария Михайловна Михайлова ( — ) — марий театр актриса. РСФСР-ын сулло артистше (1976).
Литератур
Ябердина И. Мария Михайловна Михайлова: Марий Элын артистше-влак (Артисты Марий Эл) // Ончыко. — 2000. — №11. — С. 85.
Категорий:Марий актёр-влак
Анчутино
Анчутино (Анчутино) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже верланыше Марьино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 14 еҥ (2005 ий), 14 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марьино сола деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
321
321 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:321Категорий:IV курым
Юр
Юр (Ветлуга) - ола Российыште, Угарман велыште. Пурла Вӱтла серыштыже верланен. Акрет годсо марий Вӱтла онлыкын рӱдолаже.
Эртымгорно
Категорий:Угарман велысе оллала Категорий:Юр кундем
1417
1417 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1417Категорий:XV курым
Азадехделий
Азадехделий (Azadehdelia brachyceras) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Категорий:Орхидей-влак
Шива
Шива (Санскритла: शिव, (śiva)) - Индуист-влакын Юмо. Йочаже - Ганеша, Картикейя. Ватыже - Кали. Шива-мурти (полган) Индийыште, Непалыште, Шри-Ланкаште сай шуко уло.
Радомышль
Радомышль (Радомишль) — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 13 973 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе олала
Сӱас Кокшан (Суас Эл)
Сӱас Кокшан але Тат-Кокшан (Татарский Кокшан) — Суас Элын Камша кундемыштыже верланыше ял, Манашйал сельский поселенийыш пура. Ялыште Йырсе эҥер йога.
Важ-влак
Категорий:Ялла Суас Элыште Категорий:Камша кундем
Лукашенко, Александр Григорьевич
Лукашенко, Александр Григорьевич (Лукашенко Александр Григорьевич; (Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка; 30 Сорла 1954) — Беларусь Республикын президентше (1994 ий гыч), политик да кугыжаныш пашаеҥ, Беларусь Республикын Калык Олимпий Комитет президент (1997 ий гыч), Беларусь Республикын Лӱдыкшыдымылык Каҥаш председатель, Сар вийын тӱҥ командир. Белорус совет социалистик республикын (БССР) Витебск вел, Копысь ола сынан кугыялыште шочын.
Важ-влак
Категорий:Политик-влак
Зарекский
Зарекский (Зарекская) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 8-ше километрже
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 8-ше километрже (8-й илометр Юшутской железной дороги) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Зарекский
Верланыме вер
Кукнур сола деч 0,5 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 8-ше километрже
Верланыме вер
Мочалище посёлко деч 1 километр тораште лийын шоген.
Зарекский
Эртымгорно
1930-ан ийлаште Зарекский ял Тембал Корембал ден Умбал Корембал яллаш шелалтын. . МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Тембал Корембал ден Умбал Корембал ялла ик илыме пырляштарыме Корембал ялыш савырненыт. 1983 ий гыч Корембал ял Кукнур сола деке ушнымыжо деч вара Тембал Корембал Кукнур солан «Заречная-1» уремышкыже, а Умбал Корембал — «Заречная-2» уремышкыже савырнен.
Видья Дхар Шукла
Видьядхар Шукла Таиландын Индуизм тынын тӱҥ жрец уло. Видьядхар Шукла индийский тукымышын тынын туныктышо уло.
Зарекский
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 8-ше километрже
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Видья Дхар Шукла
Кылвер-влак
Категорий:Тын
Марий Эл Республикысе С.И. Вавилов лӱмеш Кугыжаныш премий
Марий Эл Республикысе С.И. Вавилов лӱмеш Кугыжаныш премий промышленный производство, транспорт да связь аланыште (Государственная премия Республики Марий Эл имени С.И.Вавилова в области промышленного производства, транспорта и связи) – промышленный производство, транспорт да связь   технологий-влакым разрабатыватлымылан да  пуымо премий.
Мо пуалтеш
Марий Эл Республик Вуйлатышын Указше почеш премийым сулен налше-влаклан пуалтеш:
Кылвер-влак
Категорий:Чап лӱм-влак Категорий:С.И. Вавилов лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
322
322 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:322Категорий:IV курым
Пӧртчара
Пӧртчара (Портчара) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Алашайка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 85 еҥ (2003 ий), 44 еҥ (2010 ий).
Шодыгол
Шодыгол (Шодыгол, Йӱркӹнӓ, Юркино) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже верланыше посёлко. Шодыгол ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1369 еҥ (2003 ий), 1019 еҥ (2010 ий).
Пӧртчара
Верланыме вер
Алашайка ял деч 3,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Шодыгол
Верланыме вер
Йӱрнӧ ола сынан посёлко деч 64 километр йӱдвел могырно верланен.
Пӧртчара
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Шодыгол
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Нагорино
Верланыме вер
У Роҥго ола сынан посёлко деч 1 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1958 ийыште вӱдшор тылзын 25-ше кечынже Нагорино ял Шулин ял деке ушалтын. .
1418
1418 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1418Категорий:XV курым
1963
Кӧ колен
Категорий:1963
Жирецкая, Людмила Павловна
Людмила Павловна Жирецкая ( — ) — марий театр актриса. РСФСР-ын сулло артистше (1986).
Литератур
Категорий:Марий актёр-влак
Скулкино
Скулкино (Скулкино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 32 еҥ (2005 ий), 39 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Руш Шолэҥер ял деч 0,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ игылтме шӱргылу рушла «скула» мут гыч лектын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кугу Кӧрдӧ
Верланыме вер
Тошто Крешын ял деч 4 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Борислав (ола)
Категорий:Львов велысе олала
Кугу Кӧрдӧ
Эртымгорно
1940 ийыште Кугу Кӧрдӧ ял Изи Кӧрдӧ ял дене пырля ик пырляштарыме Кӧрдӧ ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Шердыж
Шердыж вӱд (Сердяжка) — Российыште Марий Элыште йогышо эҥер, Лаж эҥерын шола эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 20 километр.
Категорий:Марий Элысе эҥерла
Зарецких, Анатолий Алексеевич
Анатолий Зарецких (Анатолий Алексеевич Зарецких) (, Киров вел, Кӱльмӱж кундем, Таут ял) — марий мурызо, Марий Эл Республикын сулло артистше.
Ӱмыргорно
Анатолий Зарецких 1958 ийын пургыж тылзын 1-ше кечынже Киров вел Кӱльмӱж кундем Таут ялеш шочын. Ешыште 7 икышве лийын, Анатолий эн изи лийын. 9 классым тунем пытарымеке, тӱвыра корным ойырен. Киров олсе тӱвыра училищыш тунемаш пурен. Тушко ик гана «Марий Эл» ансамбльын художественный вуйлатышыже Михаил Мурашко толын. Чолга марий ӱдыр-рвезе-влакым ансамбльыш ойырен. Тунам Анатолий лӱмлӧ балетмейстер дене палыме лийын. Пел ий гыч, училищым тунем лекмеке, Анатолий Зарецких Йошкар-Олашке толын. Кугыжаныш ансамбльыш тудым вигак налыныт. Ансамбль дене пырля ятыр кундемыш гастроль дене миен: Чехословакий, Камбоджа, Греций, Германий, Франций да т.м. Марий Эл ансамбльыште Анатолий Зарецких 1981 гыч 2001 ий марте тыршен. Вара тӱвыра да сымыктыш колледж пеленысе «Аршаш» ансамбльыште мурызо семын семын мастарлыкшым шуарен.
Марий Элыште гына огыл, Киров, Пошкырт, Татарстан кундемлаштат Анатолий Зарецкихын лӱмжӧ сайын палыме, да тидын шотышто артист ик оҥайым газетлан интервьюшто каласен: Кеҥежым Марий-Турек кундемыште концерт палемдалтын ыле. Кече пеш шокшо. Мый шкенан машина дене корныш тарванышым. Ондак У Торъял кундемыш оньыкува деке пурышым. А вара Шернурышкыла тарванышым. Остановкышто кок ӱдырамаш шога. Шындышым. Шкеже бейсболкым упшал шинчынам, садлан чуриемже сайын нунылан огеш кой. Марий ӱдырамаш-шамыч тыгай улыт вет: палымышт улат але уке — пеш мутланат. «Тый шкеже кушеч улат гын?» — йодеш мый дечем иктыже. «Виче кундем гыч улам», — маньым. Умбакыже кудалына. Оҥайынак чучо. «Анатолий Зарецкихын лӱмжым колында мо»? — йодам. «О, колынна, колынна, — маныт. — «Чолга шўдыр» фестивальыште мураш лектын ыле. И мура, и кушта!» «Вот… А ме тудын дене ик ял гыч улына», — мыскара йӧре пелештышым, шкеже шыргыжалынак колтышым. А нуно мыйым пален шуктенат огытыл.
Еш
Анатолий Зарецких пелашан улеш, Роза Анатольевна У Торъял кундемысе Кузнеч ял гыч. Анатолий дене когыньыштын кум икшывышт уло.
Категорий:Марий мурызо-влак
Коло
Коло мут ончыктен кертеш:
Аганисий
Аганисий (Aganisia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын (Тринидад, Бразилий, Колумбий, Венесуэла, Гайана да Перу) шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 3 еш куэ уло.
Гибрид-влак
Категорий:Орхидей-влак
Кӱшыл Памашъял
Кӱшыл Памашъял (Верхний Памашъял) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шорсола ял деч 4 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште ӱярня тылзын 25-ше кечынже Кӱшыл Памашъял ял Ӱлыл Памашъял да Марий Памашъял ялла дене пырля ик пырляштарыме Памашъял ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Вуйшоныш
Вуйшоныш (шоныш, шонымаш, мышлений) - психикын процесс кокла гыч иктыже.
Париж
Париж — ола, Франций рӱдолаже.
Категорий:Париж Категорий:Миллионер-олала
323
Кӧ колен
Категорий:323Категорий:IV курым
Брюссель
Брюссель (Brussel, Bruxelles) — Бельгийын рӱдолаже.
Категорий:Брюссель
1964
Кӧ колен
Категорий:1964
Кораксола (Йӱледӱр ял шотан илем)
Кораксола (Кораксола) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 48 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Йӱледӱр сола деч 9 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
1419
Кӧ колен
Категорий:1419Категорий:XV курым
Кораксола (Йӱледӱр ял шотан илем)
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Байгузин, Юрий Владимирович
Юрий Байгуза (Юрий Владимирович Байгузин) (, Башкир АССР, Мишкан кундем, Тӧргымтӱр ял —, Марий Эл, Маскасола кундем, Сенькан ял) — марий серызе, почеламутчо, кусарыше, драматург, Россий Серызе-влак ушемын йыжъенже (1998).
Илыш корно
Юрий Байгуза 1977 ийыште Марий кугыжаныш университетыш тунемаш пурен, тунамак марий калык йомак-влакым руш йылмыш кусарен.
Томскино
Томскино (Томскино) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял.
Байгузин, Юрий Владимирович
Илыш корно
1978 ийыште Москосо М. Горький лӱмеш Литуратур институтыш кусарыше-влакым ямдылыме группыш куснен, Россий Серызе-влак ушемын стипендиатше лийын.
Томскино
Верланыме вер
Шарача сола деч 0,5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Байгузин, Юрий Владимирович
Илыш корно
Вара комсомол обкомышто библиотекарьлан пашам ыштен.
Томскино
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене яллан негызым пыштыше еҥын тукымлӱмжӧ «Томкий» лийын. Тывеч — ялын лӱмжӧ «Томскино»ш савырнен.
Байгузин, Юрий Владимирович
Илыш корно
1984 ий январьыште «Ямде лий» газет редакцийыште тыршен. Тушечак тудым Совет Армий радамыш налыныт. 1984–1986 ийлаште армийыште служитлен. Армий деч вара угыч тошто паша верышке пӧртылеш.
1991 ий гыч «Кугарня» газет редакцийын ответственный секретарьже.
1992 ийыште тудо шке пӱрымашыжым М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр дене кылда, режиссерын  полышкалышыже лиеш.
1998 ий гыч Россий Серызе-влак ушемын йыжъенже.
Томскино
Литератур
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Байгузин, Юрий Владимирович
Илыш корно
Юрий Байгузан ӱмыржӧ моткоч эр кӱрылтын. Тудым Маскасола кундемысе Сенькан ял шӱгареш тойымо.
Сылнымут корно
Возаш школышто тунеммыж годым тӱҥалын. Икымше почеламутшо да статьяже-влак «Ямде лий» да «Ленинец» газетлаште савыкталтыныт. Тыгак 1986 ийыште «Ончыко» журналыште кок почеламутшо савыкталтын: Эр
Пундашдыме канде кава Ужатыш ший тылзым умбак. Чевер оҥан ош пыл шава Куаным Пӱнчер ял ӱмбак. Тора гыч, чылам чонаҥден, Тӱням саламла ӱжара. Эр кече тойлалме чаҥ ден Пиалым пашаште сӧра. Тарваныш лыжга лай мардеж: У ныжыл сем лекте шыман. Да Тӧргым вӱд тыйын лӱмеш, Чӱчкалын, тавалтыш чолган. Кас
Тӱрлен мотор тӱрым Кундем урвалтеш, Заҥгар кава тӱрыш Кас кече иеш: Шарен шулдырлажым Ӱда ший йолвам, Йочан кок шинчажым Урга омылан.
Тыгак Юрий Байгузан «Тый от тол тетла мемнан кундемыш…» почеламутшо «Ончыко» журналыште 1987 ийыште савыкталтын. Тый от тол тетла мемнан кундемыш…
Тый от тол тетла мемнан кундемыш, Ял воктене от уж садымат. Эх, мемнан-влак, сай айдемым Родылак шарнат да сагынат. Толынат тора гыч Коклалоҥгыш. Койышет келшен гын я чонет, Калык, жапын лончым тутыш лоҥын, Вашлийнеже угыч тый денет. Юэо ямде, лектын Тӧргым серыш, Пушыш шинчын, толкын вач ияш. Южо Сарманай ӱмбалне эрым Ямде тул воктене вашляш… Тый гает чылт ер воктене ото: Шӱлыкан, йомартле,кумылзо; Кундемем ӱмбалне тыйын сото, Морко вел пӱртусын мурызо. Тый от тол тетла мемнан кундемыш, Ял воктене от уж садымат. А мемнан-влак поро, сай айдемым Родылак шарнат да сагынат.
Марий кугыжаныш университетыште да Литератур институтышто тунеммыж годым почеламут-влакым возкален да калык йомак-влакым руш йылмыш кусарен.
Тудын икымше эн кӱлешан произведенийже – «Эмукан памаш» – 1990 ийыште «Саман» альманахыште савыкталтын.
Тудын возымо пьесыже-влак: «Порсын лӱҥгалтыш» (1992), «Поргем ӱмбалне ӱжара» (1998), «Окса тул» (1999, В. Пектеев дене пырля сереныт), «Кресӱдыр» (2000) да «Шӧртньӧ лудо» (2002, В. Пектеев дене пырля).
Шуко пьесыже М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын сценыштыже ончыкталтын.
Тугак Ю. Байгуза марий йылмыш ятыр пьесым кусарен. Тудын произведенийже-влак келге философий шӱлышан, калык ойпого негызеш чоҥымо улыт.
Шарнымаш
Байгуза кочашт Ӱпысӧ церковно-приходской школым тунем лектын, школышто ыштен. Тудо Кугу Ачамланде сареш йомын, пеш ушан лийын. Юран ачаже, Володя, колхоз гаражым вуйлатен. Аваже почтальонкылан ыштен. Йоча-шамыч ача деч посна кушкыныт. Ачан еш гыч кайымыж годым Юра школышкат каен огыл ыле. Икшыве-влакым ава ден ковашт ончен куштеныт.
Юра изиж годым чыла палаш тыршыше йоча лийын. Кочаж гай ушан кушкын. Книгам лудаш чот йӧратен, книгам ӧлте дене нумал толеш ыле. Урокым ышташ тӱҥалмеке, иктаж-кӧ иктаж-мом йодын толын гын, Юра «Тидымат от пале мо?» манын. Тудо велосипед дене кудалышташ моткоч йӧратен. Садлан ялыште тудым «мардеш орва» маныныт. Кугу Соказа кыдалаш школым сайын тунем лектын. Школышто тунеммыж годым спектакыльыште модын. Кушташ моткоч тале ыле. Спортым йӧратен. Ече дене писын коштын. Районысо Сабантуйлаште велосипед дене ӱчашен, сеҥышыш лектын. Школышто А. И. Игнатьевын вуйлатыме «Шахмат» кружокыш коштын. Пеш мыскараче лийын. Тудым ялыште чыланат йӧратеныт. Шкеже йоча-влаклан шӱман лийын. Школышто тунеммыж годым газетыш возкален. 9 классыште тунемше ала-кушеч печатный машинам муын конден, пеш печатла ыле. Изиж годым пырля йӱштылаш коштынна. Кайымыж годымак кум-ныл мутан почеламутым каласенат пуа ыле
(Кугарня. 2014. 9 май. С. 10). '''Л. Русиеван шарнымашыж гыч:'''
Ю. Байгузин (Байгуза) «Порсын лӱҥгалтыш» пьесе-притчым марий литературлан 2005 ийыште лекше программыш пуртымылан пеш йывыртенам ыле: вет 11 классыште тунемше икшыве Ю. Байгузан возымыж гай произведений-влакым лудаш школ гычак кумылаҥ кайышаш. Мутат уке, первый гана землякнан пьесыже-влакым лудаш шичмеке, нимом от умыло гай чучеш. Йомак але фантастике? Лудшо тидым кузе умыла? Нине да моло йодыш-влаквуйышто пӧрдын нальычю Но лудманак. Шочмо йылме поянлыкетым сайынак палет да умылашак тыршет гын, умылет. Тылеч вара мый тудын кажне произведенийжым лудынам. Ом умыло гын, уэш-пачаш лудам. Кажне мутшо, ойжо ушым, чоным пудыратат, веет пьесыже-влакым тымарте марий литературышто лийдыме формо дене возен.
(Кугарня. 2014. 9 май. С. 10)
Г. Бояринова. Марий сылнымутышто у форман, у содержаниян драме
<…>
Драмысе персонаж-влакат шке сынан улыт, автор нуным иктешлен ончыкта, шукынжо маске семын койыт. Ю. Байгуза драмыштыже ик семын шкеныштым кучышо да шонымашым иктешлыше тип-влак дене палдара. Пьесын тӱҥ геройжо, Тудо, шуко жап тӱня мучко коштын, шочмо кундемышкыжат толын коштеден, вет тыште тудлан эн лишыл еҥ-влак илат: аваже, йӧратыме ӱдыржӧ, пошкудо-шамыч.
Драмын геройжо-влак тӱрлӧ шӧрынан койыш-шоктыш семын огыт почылт, нуно социальный да мер илыш кончышым иктешлат, абстрактно ончыктат. Ик семынже знаковый фигур семын койыт гын, южгунамже «илыше» характер семынат палдарнат. Шукынжо посна айдеме семын огыл, а социальный да мер системын еҥже гай койыт.
Драмыште действий кызытсе жапыште Марий мландыште шога. Коеш, автор тудым посна мланде да историй жап дене кылден… Действий моткоч кугу кумдыкан, тидыже, ик семын, посна историй татыш экскурс лийме денат кылдалтын, тыгодым фактический материал конкретика сынан огыл гынат, тудын могай жап дене кылдалтмыжым шижаш неле огыл. Тыгак Тудын тӱня мучко коштмыжо, тидын нерген каласкалымыже, келге шонышыжо сылнымутын кумдыкшым да жап палыжым лопкаҥдат.
Драме контраст полшымо дене чоҥалтын. Тудо пролог да шым сӱрет гыч шога. Кок вий кучедалеш. Конфликт эн ондак идей дене кылдалтын. Тудыжо идеологий, нравственность, экологий, философий шӧрынла гоч кая. Пьесыште пеш кугу ӱчашымаш почылтеш, нуно почылтшо улыт. Шонкалымаш-ӱчашымаш-влак произведенийлан кӧргӧ чымалтышым пуат. Пьесын тӱҥ геройжо системылан ваштареш шкет шога. Тыгак автор калыкын шонымашыже молан тыгай лиймым эскера. Тыге кок тӱрлӧ илыш умылымашым ваш шогалта.
(Ончыко. 2008. С. 179–187)
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Енисей
Енисей эҥер (Енисей,, Ким, Улуг-Хем, , , Енся’ ям’) — эҥер Сивырыште. Йогын кугытшо – 3487 уштыш.
Вӱдаралымверла
Категорий:Енисей
4 пеледыш
4 пеледыш (4 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 155-ше (кужемдыме ийлаште — 156-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 210 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 4 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 4 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 4 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:4 пеледыш
Васинкин, Аркадий Афанасьевич
Аркадий Васинкин (Аркадий Афанасьевич Васинкин), (, Марий АССР, Марий Тӱрек кундем, Лӱсэҥер ял —, Йошкар-Ола ола) — марий серызе, шанчызе, йылмызе, туныктышо, литературовед, литератур критик, филологий шанче кандидат, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (колымыжо деч вара) (2008).
Илыш корныжо
Аркадий Васинкин 1950 ий сӱрем тылзын 30-шо кечынже Марий АССР Марий Тӱрек кундем Лӱсэҥер ялыште туныктышо ешыште шочын. Ачаже ӱмыржӧ мучко шочмо школыштыжо пашам ыштен, йот йылмым пеш сайын пален, аваже самырыкше годым пеш тале комсомол пашаеҥ лийын, колхозышто бригадирлан коштын.
Данилова, Раисия Михайловна
Раисия Данилова (Раисия Михайловна Данилова) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Чодыраял ял — 22 сӱрем 2021, Провой кундем) — марий мурызо, журналист, радиовӱдышӧ, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (1980), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже, Марий Эл Республикын сулло артистше (1992).
Васинкин, Аркадий Афанасьевич
Илыш корныжо
Оршанкыcе туныктышо-влакым ямдылыше училищым тунем пытарен. Вараже шочмо Арбор школышто туныкташ толын. Тунамак школ директор тудлан икымше тӱҥалтыш классым тыгай шомак дене пуа: Туныкто лудаш, возаш, шотлаш. Икымше кече дечак классым кидыш нал, чумыро. Умаште нулевой класс улмышт годым школ илышлан тунем шукетен огытыл, шала улыт, дициплине уке… Но идалык сайын эртен, салтакыш каяш жап толын. Салтакыш каяш ямдылалтше рвезе педагогым школ директор отсрочкым налын кода, а вараже, тунемме ий мучаште, тудым пӱтынь школ дене салтакыш ужатат. Армийыште танк водитель лиеш.
Салтак гыч пӧртылмекше, шочмо йылмым, сылнымутым йӧратыше да тудым умбакыжат шымлаш кумылаҥше специалист 1972 ийыште, Марий кугыжаныш университет почылтмеке, факультетыш Марий йылме да   тунемаш пурен. Университетыште - сай тунемше студент-влак радамыште лиеш. Аркадий вич ий жапыште сылнымутым шымлыме пашалан утыр шӱмешкен да 1977 ийыште МарНИИ-шке пашаш толеш да шым ий «языкшым касара», «киш подышто» шолеш. Ни пачер, ни оласе прописке уке, шым ий илен пашам ышта. Пеш чот чоныш вита да чодыраш куржам ыле. Чонем лушкымеш йӱкын мӱгырен шортам ыле, вара шулдыргышо пашашке ошкылынам - кочын шарналтен тиде жап нерген Аркакдий Афанасьевич Васинкин. Тыште изирак шанчызе гыч тӱҥалын институтын сылнымут пӧлкажым вуйлатыше марте кушкын. Москосо Тӱнямбал сылнымут институтышто асптрантурышто тунемын, Марий да Юл кундемысе серызе-влакын Кугу Ачамланде сар нерген возымо произведенийлашт негызеш кандидатлык диссертацийым сайын арален. Аркадий Афанасьевич МарНИИ-ште сылнымут пӧлкам вуйлаташ тӱҥалмешке, эн ончычак кадр йодышым шотыш кондаш да пӧлкам йол ӱмбак шогалташ кӱлмым палемда. А тиде тыглай паша огыл. Самырык-влакым туныкташ, могай корно дене виктарен колташ шонаш кӱлын.
Данилова, Раисия Михайловна
Усталык паша
1975 ий гыч "Марий Эл" ансамбльын хорыштыжо мура, 1980 ий гыч "Марий Эл" ГТРК-н сем редакторжылан тырша.
Васинкин, Аркадий Афанасьевич
Илыш корныжо
Шымлыме пашаште Аркадий Афанасьевич Васинкин прозым шымлаш кумылаҥын. Но тиде моткоч кугу теме, коло ий наре жапым авалтышаш да ятыр лӱмлӧ серызын айлышаш. Тиде шотышто Аркадий Афанасьевич тыге каласкала: Критике шотышто, серызежын возымыжо критик чоным тарвата гын, возаш проблеме уке, кид шке ручкам куча. Кызыт моткоч кумылым тарватен возат прозышто Юрий Артамонов, Феликс Майоров, Анатолий Мокеев, Валерий Бердинский. Геннадий Алексеевын усталык нерген уже возенам. Аркадий Васинкин чумыр усталык пашажым иктешлен ончалаш гын, жаплен палемдаш кӱлеш: шагал огыл ыштыме. Шанче лӱмым сулен налаш диссертаций темыже тыгай лийын «Роман о Великой Отечественной войне в литературах народов Поволжья». Тыгай шонымаш арам огыл толын, вет тудо ончычат Сар жапысе марий сылнымут нерген ятыр шымлымаш пашам ыштен. Чылаже шӱдӧ кумло наре шымлымаш пашам савыктен луктын гын, сылнымутын тӱрлӧ могыржымат, шуко авторын тусталыкыжым лончылен,, МарНИЙын сборниклаштат, школ хрестоматийлаштат посна ужаш але серызе нерген возымыжым савыктен луктын. Аркадий Афанасьевич «Героические годы» лӱман шымлымаш книгам савыктен. Пытартыш жапыште Валентин Колумбын усталыкым шымлен, шӱдӧ витле лаштыкан «Поэтический мир Валентина Колумба» монографийым тӱрыс ямдылен шуктен.
2006 ийыште Аркадий Афанасьевич МарНИИ гыч Марий кугыжаныш университетыш куснен, докторантурыш тунемаш пурен. Тиде жапыштак ятыр вес паша-влакым серен, а пытыртыш ик ий жапыште тудо биоблиографический  ямдылымаште тыршен. Чаманен каласаш логалеш, тиде пашаже мучаш марте ыш шукталт. Но тудын поро пашажым, суапле лӱмым шарнен, йолташ ден -влак тиде сомылым мучаш марте сӧрат.
Данилова, Раисия Михайловна
Усталык паша
Марий эстрадыште ик эн йӧратыме артистка. Усталык пашажым кӱкшын аклен, 1992 ийыште Марий Эл Республикын сулло артистше лӱмым пуэныт. 2010 ийыште Марий Эл Радион "Идалыкысе хит-парадыштыже" калык йӱклымаш почеш "Илаш кӱлеш" муро денже 3-шо верым налын.
Негыз
Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Васинкин, Аркадий Афанасьевич
Илыш корныжо
Уста шымлызе, поро йолташ Аркадий Афанасьевич Васинкинын 2008 ийын 17 шорыкйол тылзыште ӱмыржӧ лугыч лийын. Тудын нерген поро шарнымаш Марий калыкын чонешыже эрелан кодеш.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий йылмызе-влак
Болониха
Болониха (Болонихӓ, Болониха) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йошкар Юл ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 75 еҥ (2001 ий), 57 еҥ (2014 ий).
Эверест
Эверест, Джомолунгмо (Mount Everest, ཇོ་མོ་གླང་མ, सगरमाथा) — Мландыште эн кӱкшӧ курык, Гималаи курык системын Махалангур-Химал ужашыште верланен. Курыкын кӱкшытшӧ теҥыз кӱкшыт деч 8 848 м кугырак. Эверест - тиде Мланде рӱдӧ гыч 5 эн мӱндыран точко гыч икте улеш. Китай ден Непалын калыккокласе чекше эверест вуй гоч кая. Эверестын курык массивыш тугат эше Лхотцзе (8 516 м), Нупцзе (7 855 м) да Чангзе (7 580 м) пурат.
Болониха
Верланыме вер
Кулаково сола деч 8,5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ошлан
Верланыме вер
Марий Пыламарий сола деч 2 километр йӱдвел могырно верланен.
Болониха
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Ошлан
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Эверест
Важ-влак
Категорий:Курыкла Китайыште Категорий:Курыкла Непалыште
1420
1420 ий — XV курымын ийже.
Шӱргӧ (Унчо ял шотан илем)
Шӱргӧ (Шурга) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Унчо ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 49 еҥ (2004 ий), 108 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Унчо сола деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Заза
заза,(шкелӱм Zazalar) Төркиядә яшәүче заза телендә сөйләшүче этник төркем.
Иванова-Ямаева, Галина Николаевна
Галина Николаевна Иванова-Ямаева — марий театр актриса. РСФСР-ын сулло артистше (1988).
Заза
Категорий:Мусульман калык-влак
Иванова-Ямаева, Галина Николаевна
Литератур
Категорий:Марий актёр-влак
Салтак Корем
Салтак Корем (Салтак Корем) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пекшиксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 95 еҥ (2001 ий), 95 еҥ (2010 ий) , 83 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 14 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Вожай (эҥер)
Эҥерйолжо-влак: Сайке, Йырсе
Эҥерыште верланыше илем-влак: Вожаял, Одо Маскиял, Маскиял, Варале, Манашъял, Паҥшемер, Камиял.
Важ-влак
Категорий:Одо Элысе эҥерла Категорий:Суас Элысе эҥерла
Икпӧртан почиҥга
Икпӧртан почиҥга (Починок Однодворка) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Рушэҥер ял деч 5 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
4 пургыж
4 пургыж (4 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 35-ше кечыже. Идалык пытыме марте 330 (кужемдыме ийлаште — 331) кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 4 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 4 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 4 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:4 пургыж
Актусола
Актусола (Актусола, Актушево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 129 еҥ (2001 ий), 112 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 6 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Сӱрем (пайрем)
Пайремын шарлыме кумдыкшо
Сӱрем олык марий да пошкырт марий-влак коклаште аралалт кодын. Кызыт Марий Элын Морко, Юлсер кундемыште, Пошкырт Элыште пайремлат.
Эртарыме жап
Сӱрем-Пӱсӧ кажне ийын эртаралтеш. Южо марий-влак кажне 3 ий гыч сӱрем тылзе тӱҥалтышыште, кече иктӧрлык (22 сӱрем) деч вара кум арня эртымеке пайремлат. Тудо руш Петро пайрем деке лишке але Петро кече дене иктеш толын кертеш. Пайрем ожно арня мучко шуйнен. Пайремын икымше кечыже карт-влакын мутланен келшымышт почеш палемдалтын.
324
324 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:324Категорий:IV курым
Сӱрем (пайрем)
Пайремын кӱлешлыкше
Сӱрем юмыйӱла радамым шуктымаште кумда верым налеш. Кеҥежым эртарыме моло пайрем-влак коклаште ик эн тӱҥ да жаплыме пайрем семын палемдалтеш. Сӱрем годым кугу тӱткылыкым надырым пуэн кумалмылан ойырат. Пайрем тӱҥалтыште, ончычсо пагытлан, кинде пеледме жаплан увертарыме, Мланде Аван тымыкшым аралыше ойӧрӧм чарыме йӱлам эртареныт. Тыге нуно озанлык да еш сомылым тӧрлен шогымаште Юмын поро кумылжым йодыныт.
Пайрем йула радам
Сӱрем тыглай огыл йӱла радам гыч шоген. Пайрем годым сӱрем отышто (кӱсотышто, кӱсӧ олмышто - эрвел марий-влакын) кумалтыш эртаралтын. Кумалме деч вара сӱрем мужым (осал шӱлышым) поктымо йӱла шукталтын. Рвезе-влак кугу йӱк-йӱаным луктын имне дене ото йыр, пасу мучко, ял покшеч кудалыныт да сӱрем пучым пуалтеныт, сурт-пучым сола дене лупшеныт, пуч ден солам пудыртен, палемдыме верыш кудалтеныт але чодырасе укшеш сакен коденыт. Тиде йӱлам шуктышо самырык-влакым варажым шупшаш, аракам йӱаш, уда шомакым ойлаш, йӱк-йӱаным лукташ чарен. Кумалтыш эртыме кечылаште эҥерыште йӱштылын але мончашке пурен кап-кылым лывыртеныт. Пайремым муро да куштымаш, весела модмаш мучашлен. Моло пайрем семынак оза-влак унам вашлийыныт, тамле кочкыш-йӱыш дене сийленыт.
Негыз
Категорий:Марий пайрем-влак
Пустомыты
Пустомыты (Пустомити) — Украиныште Львов велыште Львов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 9 372 еҥ (2021 ий).
Таджикистан
Таджикистан (Тоҷикистон) — эл Азийыште.
Рӱдола — Душанбе.
Категорий:Таджикистан
Пустомыты
Категорий:Львов велысе олала
У Малмыж
У Малмыж (Новый Малмыж) – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Каксинвай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 110 еҥ (2002 ий), 53 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Малмыж ола деч 23.6 километр (47 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Малмыж кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
1421
1421 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1421Категорий:XV курым
Гималаи
Гималаи — Азийыште верланыше курык тупрӱдӧ, Индийысе субконтинентым Тибетысе плато гыч ойыра. Гималайыште планетын эн кӱкшӧ курык верланен - Эверест. Тылеч коч, Гималайыште 100 утла 7 200 утла м кӱкшытан курык уло. Таҥастарымашлан, Азий ӧрдыжтӧ эн кӱкшӧ курык - Аконкагуа (Анд курык тупрӱдӧ) 6 961 м кӱкшытан веле улеш. Кечывалвел Азиын тӱвыраште Гималаи кугу верым налыт. Буддизмыштат, Индуизыштат шуко Гималайын курык вуйже кумалме улеш.
Кугу Ермучаш
Кугу Ермучаш (Кого Йӓнчӓш; Большой Ермучаш) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Йӱксар ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 106 еҥ (2004 ий), 102 еҥ (2010 ий).
Гималаи
Категорий: Курык тупрӱдӧ
Кугу Ермучаш
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 5 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Викитеке
Виките́ке (Wikisource) — эрыкан книгагудо — «Викимедиа» коммерцдыме фондын проектше. Яра шарлыше, тӱрлӧ йылме дене возалтше текст-влакым ик вере погашлан негызлалтын. Проект шке пашажым 20 Пеледыш 2003 ийыште тӱҥалын. http://www.wikisource.org интернет-адрес дене верланен. Сервер-влак Майами олаште верланеныт. «Викитеке» мут мучаш «библиотека» мутын мучашыжым налын; савыкталтше книга, журнал, газет-влакым арален кодымо вер семын Викитекым аклаш лиеш.
Правам аралымаш
Кеч-могай возымашым Викитекыш вераҥдаш огеш лий. США-се да Флорида сайтысе тӧртык-влак почеш тиде текстым кеч кӧ кучылт кертшаш, тыгакак Россий Федерацийысе тӧртык-влак почеш нине текст-влак эрыкан лийшаш улыт. Автор-права шотышто Викитеке шке тӱткын эскера.
Мом Викитекыште савыктыман
Тыгак, тиддеч ончыч савыктыме публикаций гыч иктаж-могай ужашым савыкташ лиеш:
Марий Викитеке
Марла возымо икымше текстым Викитекышке 2013 ий тӱҥалтышыште савыктыме. Тиде Чавайнын «Ото» почеламутшо лийын. http://www.wikisource.org порталыште марий йылме дене Special:Statistics лаштык уло. Но ик лаштык - кажне гана ик произведенийлан ок шотлалт. Кужу произведений-влакым, мутлан, Чавайнын «Элнет» романжым икмыняр ужашлан шелме. Кажне ужаш - посна лаштыкыште. Тыге лудашат йӧнанрак, савыкташат куштылгырак. Марий Викитекыште текст-влакым вераҥдыме годым кажне текстшым «Meadow Mari» категорийыш пуртыман.
Категорий:Викимедиа проект-влак Категорий:Книгагудо-влак Категорий:Вики-проект-влак
Иерусалим
Иерусалим (ירושלים Йерушала́(й)им, القدس аль-К̣удс) — ола Палестиныште да Израильыште, Палестинын рӱдолаже.
Тыгак ончо
Категорий:Иерусалим
Эрвина
Эрви́на — марий ӱдырамаш еҥ лӱм. Эр марий мутым негызеш пыштыме, вина - тиде суффикс. Тиде лӱм эрдене шочшо ӱдырым ончыкта. Икгай лӱм: Эрвий, Эрви.
Важ-влак
Категорий: Марий ӱдырамаш еҥ лӱм
Тоштыял
Тоштыял (Тоштоял) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Алашайка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 81 еҥ (2003 ий), 54 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мераҥсола ял деч 2 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Амитостигма
Амитостигма (Amitostigma) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 27 еш куэ уло.
Тоштыял
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Амитостигма
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Коло (ола)
Эртымгорно
Категорий:Мурманск велысе олала
Таиланд
Таиланд (ประเทศไทย) — эл Азийыште.
Малин (Житомир вел)
Малин (Малин) — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 25 587 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе олала
Таиланд
Рӱдолаже Бангкок.
Категорий:Таиланд
Марий Эл Республик Вуйлатышын А.Е. Котомкин-Савинский лӱмеш премийже
Марий Эл Республик Вуйлатышын А.Е. Котомкин-Савинский лӱмеш премийже (Премия Главы Республики Марий Эл имени А.Е. Котомкина-Савинского ) — Марий Эл Республикысе социально-экономический да тӱвыра илышысе тӱрлӧ сферыласе сеҥымаш-влакым пропагандироватлыше литератур, сымыктыш да архитектур аланыште ойыртемалтше произведений (паша)-влакым ыштымылан автор (авторский коллектив)-влаклан пуымо премий.
Негыз
2013 ий пургыж тылзын 18-ше кечынже Марий Эл Республик Вуйлатышын 16-шо №-ан Указше негызым пыштен.
Мо пуалтеш
Марий Эл Республик Вуйлатышын распоряженийже почеш премийым сулен налше-влаклан пуалтеш:
Важ-влак
Категорий:Чап лӱм-влак Категорий:А.Е. Котомкин-Савинский лӱмеш премийын лауреатше-влак
Янциткино
Янциткино (Янциткино) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял. Шарача сола деке ушалтын.
Верланыме вер
Шарача сола деч 1 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште сӱрем тылзын 30-шо кечынже Томскино ден Янциткино ялла да Шарача сола ик илыме верыш ушненыт — Шарача солаш.
Литератур
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Кугарня (ыҥ-влак)
Кугарня мутын икмыняр ыҥже уло:
Ошурго хутор
Ошурго хутор (Выселок Ошурга) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Шнаран сола деч 8 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1987 ийыште шыжа тылзын 20-шо кечынже Ошурго хутор шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Ибраев, Евгений Павлович
Евгений Ибраев — Марий самырык театрын актёржо.
Илышкорно
Категорий:Марий актёр-влак Категорий:Марий самырык театр
Витебск вел
Витебск вел (Віцебская вобласць; Витебская область) — Белоруссийын ужашыже.
Рӱдола — Витебск.
Минск вел, Гродно вел, Литва, Латвий, Псков вел да Смоленск вел дене йыгыре улеш.
Важ-влак
*
1965
Кӧ колен
Категорий:1965
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 10-шо километрже
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 10-шо километрже (10-й илометр Юшутской железной дороги) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Мочалище посёлко деч 3 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Мочалище посёлко деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Супдырь почиҥга
Супдырь почиҥга (Руш почиҥга) (Красный Ключ) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кузнеч ял деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1962 ийын теле тылзыштыже Супдырь почиҥга пытен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Марий Памашъял
Марий Памашъял (Мари-Памашъял) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шорсола ял деч 4 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште ӱярня тылзын 25-ше кечынже Марий Памашъял ял Ӱлыл Памашъял да Кӱшыл Памашъял ялла дене пырля ик пырляштарыме Памашъял ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
1422
1422 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1422Категорий:XV курым
Йошкарэҥер (Оршанке кундем)
Йошкарэҥер (Красная Речка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Нужавлак ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 10 еҥ (2004 ий), 15 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Нужавлак ял деч 5 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Лондон
Лондон (London, Londinium) — ола, Кугу Британий рӱдолаже.
* Категорий:Миллионер-олала
336
336 ий — IV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:336Категорий:IV курым
Мухин, Владимир Алексеевич
Владимир Сави (Сави) (Владимир Алексеевич Мухин), (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Тыгыде Морко ял — ) — марий серызе, шанчызе, йылмызе, литературовед, этнолог, мер пашаеҥ, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1934), Икымше Тӱнямбал сарын участникше.
Илыш корныжо да творчествыже
Владимир Алексеевич Мухин — мер пашаеҥ, литератор-публицист, педагог ден шанчызе, почеламутчо, музыкант. Литературышто тудо «Сави» псевдоним ден палыме. Марий республикын историйышкыже Мухин революционный демократийын волгыдо представительже семын пурен.
В. А. Мухин — семинарист
Ялысе школым тунем пытарымыж деч вара 1903 ийыште В. А. Мухин инородческий учительский семинарийын икымше курсыштыжо тунемаш тÿҥалеш.