cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кипр
Международный статус
Турция, в свою очередь, не признаёт существование Республики Кипр. 10 ноября 2013 года премьер-министр Турции Тайип Эрдоган во время визита в Польшу, помимо прочего, заявил: «Не существует страны, которая называется Кипр. Есть местная администрация на юге Кипра. Но есть также северный Кипр и „зелёная линия“ между ними».
С 1 мая 2004 года Кипр входит в Европейский союз, но не входит в Шенгенскую зону. Согласно протоколу о вступлении в Евросоюз, правовая система Евросоюза распространяется только на районы, находящиеся под эффективным контролем Республики Кипр.
Грек шелалтмыже деч вара шуко подавляющий-югышто илыше киприот, а турку-киприот — йӱдвелыште. Калык чумыр 800 тӱжем наре еҥ шотлалтын, нунын кокла гыч 300 тӱжем — турку. 17 тӱж кипр илыше тыгак англичан, руш 40 тӱжем деч шагал огыл (посол шотышто россий федерацийын информаций). 1974 ийыште ӧкымеш грек 180 тӱжем наре куржынна ыле сар деч вара киприот але кечывалвел кусарен. Турций 42 тӱжем наре куржаш але тыгакак йӱдвел вий киприот кусараш лиеш. Оон ола округ администрацийын илыше калык кок тӱшка гына йӱмӧ годым ларнака шогалтеныт.
Международный статус
Легальный путь прибытия на остров — через аэропорты Пафос или Ларнака, либо морские порты Ларнака или Лимассол. Нелегальным считается прибытие через Турцию и порты Северного Кипра, морские либо воздушные. Для посещения Республики Кипр гражданам Российской Федерации необходимо оформить так называемую провизу — заполнить заявку на её получение можно на сайте Посольства, получить провизу можно по электронной почте уже спустя несколько часов. Провиза даёт право на однократный въезд на территорию Республики Кипр. Для многократного въезда требуется оформление национальной кипрской визы. Процедура оформления аналогична получению шенгенской визы, но обычно занимает не более 1 рабочего дня.
Кипр (Κυπριακή Δημοκρατία, Kıbrıs Cumhuriyeti) — Азийысе эл.
Калыкчот, республика кипр контроль йымалне лияш, 2011 ий мучаште увер, шу 838 897 еҥ, нунын кокла гыч шукышт (21,4 %) йот элын гражданинже шотлалтеш. Тӧрлаташ кӧра инвестор вес эл правительствын 2014 ий дене пуртымо да кипрыште кугыжаныш программе тӧртыкшот лӱмын ыштыме гражданствым налаш права пуалтын.
Тӱнямбалысе могай улмо
Турций, шке черетше дене Республикысе Кипр улмо нерген огеш пале. 2013 ий 10 ноябрь премьер-Турций министр Тайп Эрдоган Польшыш визит годым, моло деч посна йодын: "эл уке, тудо Кипр маналтеш. Уло кечывалвелысе верысе администраций Кипр. Но уло тыгак йӱдвел Кипр, „нунын коклаште ужар линий“.
2004 ий 1 май гыч Кипр Европысо ушемыш пура, но Шенгенский зоныш ок пуро. Евросоюзыш пурымо нерген протокол семын Евросоюзын правовой системыже Республикысе пайдале контрольышто гына кучылталтеш Кипр.
Рӱдолаже Никосия. 1 ага 2004 ий гыч европо союзын членже.
Тӱнямбалысе могай улмо
Легендыш вончымо корно - аэропорт але Ларанке, я теҥыз порт Ларкон порт але Лимассолын. Куштылемдаш Йӱдвел Кипр, теҥыз але южан порт-влак гоч толмаш шотлалтеш. Россий федерацийын гражданже — влаклан Марий эл Республикысе Кипр-влак толмо шотышто йодмашым тыгай пивым возен ямдылаш кӱлеш-налаш йодмашым электрон почто дене налаш лиеш иктаж-мыняр шагат эртымеке, призым налаш лиеш. Провинций Республикын территорийыштыже Кипр, Кодо. Шуко гана пурымаште калыкле кипр визым возымаш кӱлеш. Шенгень визым налме процедур аналогичныйым налмаш аналогин, но молгунамсе деч 1 паша кече деч шукылан огыл кӱсынла.
2019 ийыште, ООН почеш, республикыште илыше аргентине 922 191 кипр, але 16 % элын калык.
Официально пуртымо республикын территорийыштыже Кипр 98 % территорий лӱман остров (моло 2,7 % айла да военный базым британийысе Акротирь Декелия), тыгак лишыл георгиос агиос отро, Геронисос, Глюкиотисса, Килам, Киедес, Мазак да Кордилия. Де-электроник лияш отро-влак 1974 ий деч вара ныл ужашлан шелме: 57,6 % республикын территорийыштыже кипр отрошто шонкалымаш (грек калык тӱҥ шотышто ял), 36 % — йӱдвел Кипр (калык тӱҥ шотышто илен туркышат), 3,7 % — ООН, 2,7 % — Британийысе вооруженный вийын. Кугыжаныш семын гына шотлышо турций трск эрыкан.
Тӱнямбалысе могай улмо
Республик Кипр тӱнямбал увертарымашым (Турций деч посна) эрыкан кугыжаныш семын элла гыч. Утаралтше Шодыртатен Республикынан Вуйвершым кораҥдат, тудым «Кечывалвел Кипр " маныт. Келшен толшын, Кипр да тӱнямбал увертарымаш Турций деч посна ТУРЦИЙ-влак деч посна ШЕЛЫШТАЛТМЫМ огыт шотло, «оккупацийлыме турко войска»манын ончыктат.
Важ-влак
Категорий:Кипр
Международный статус
Республика Кипр признана международным сообществом (за исключением Турции) в качестве суверенного государства. Власти ТРСК отвергают суверенитет Республики Кипр над всей территорией острова, и называют её «греческие власти Южного Кипра». Соответственно, Республика Кипр и международное сообщество, за исключением Турции, не признают ТРСК, и обозначают её, как «территории, оккупированные турецкими войсками».
Совет ушемын членже, ОБСЕ, ВТО.
Бутырский казамат
Бутырский казамат Бутырский следствий изолятор (Моско оласе 2 №ан следствий изолятор; тыгак Бутырская тюрьма, «Бутырка» лӱм дене палыме) — Москосо следствий изолятор, столицын эн кугу казаматше, Российысе казамат-влак кокла гычын ик эн палыме. Тверской Административный округын Тверской район, Новослободский урем 45-ше №-ан пӧртышто , Бутырский аралтыш воктене верланен.
Эртымгорно
Октябрь революций деч вара Бутырка дене следственный да пересыльный казамат семын пайдаланеныт. 1921 ийыште тиде казаматыште командарм Ф.К.Миронов шинчен. Tиде ийынак тудым часовой пуштын. 1922 ийыште казамат кумдыкысо черкым петыреныт.
1908 ийыште Бутыркыште иллюзионист Гарри Гудини лийын. 28 минут жапыште тудо лӱмын Моско гыч Сибирьыш арестант-влакым наҥгаяш келыштарыме яшлык гычын эрыкыш лектын кертын. Гуддиним чеп дене шинчырленыт, йолышко кӱм сакеныт, яшлыкыш петыреныт, яшлык петыртышым пырдыж пелен темдалыныт, но иллюзионист чыла нелылкым сеҥен кертын.
Л.Н.Толстой "Воскресение" романжым возымо годым 1899 ий шорыкйол тылзын Бутырский казаматын эскерышыж деке И.М.Виноградов деке коштын да казаматысе илыш нерген йодыштын. 1899 ий вӱдшор тылзын Толстой Бутырский казаматыш миен. Сибирьыш колтымо арестант -влак дене тудо Николаевский вокзал марте каен. Варажым тиде корным шке романыштыже сӱретлен ончыктен. 1905 ий теле тылзысе пуламыр дечын вара дружинник-влак ( тӱҥ шотышто Миусс трамвай паркын пашазыже-влак, тыгак савёловский ден брест кӱртньыгорно пашаеҥ-влак) казаматым кугыжаныш сарзе вий дечын сеҥен налнешт улмаш, но конвой команде нуным чактарен кертын; кучедалмаш теле тылзын 14 кечыже марте шуйнен, кунам Миусс паркым драгун отряд сеҥен налын. 1906 ийыште Бутырский казаматыште каторжный отделенийым почыныт ( "Временный централ" ). 1905-1910 ийлаште казаматыште Иван Каляев, Николай Шмидт, "Очаков" крейсерыште пуламырым нӧлталше матрос-влак, Владимир Маяковский шинченыт.
1775 ий шорыкйол тылзын пуштмо Емельян Пугачёв колымаш приговор дечын ончыч подвалыште чеп дене шинчырлыме шинчен. Кызыт казаматын ик башне тудын лӱмжым нумалеш.
1784 ийыште Екатерина II кугыжа Москосо генерал-губернаторлан серышым воза. Тиде серыш Бутырский аралтыш пелен казаматым чоҥашлан кӱштык лийын. Серыш пелен ончыкылык казаматын кышкаржат лийын.
1937-1938 ийласе Кугу террор годым кажне камерыште 170 еҥ наре шинчен. Тудо жапыште казаматыште 20 тӱжем наре еҥ шинчен. Тӱжем дене арестант-влакым следствий пытымеке лӱен пуштыныт.
Кугу Ачаэл сар жапыште казаматын икмыняр ужашыжым сарзе ӱзгарым ыштыме мастерскойыш савыреныт. Арестант-влак фронтлан сар-куралым ямдыленыт.
Екатерина II кугыжа годым Бутырский куторышто Бутырский гусар полкын казармыжым чоҥеныт. Воктеныже пу каземат верланен.
Казамат кызытсе жапыште
Пытартыш ийысе ик эн кумдан палыме Бутыркысе арестант-влак кокла гычын Владимир Гусинскийым палемдыман. Тудо 2000 ий пеледыш тылзын кум кече шинчен. 2009 ийыште адвокат Сергей Магницикй изоляторын шкет камерыште колен. Тиде кугу шомакым калык коклаште луктын.
Куржмаш-влак
1905 гыч 1913 ий марте Бутырский казамат гычын икмыняр куржмаш лийын. 1909 ийыште, 1913 ий ага тылзын 16 кечынже тӱшкан куржмаш палемдалтын, но арестант-влак шонымашыш шуын огытыл.
Эртымгорно
Бутырский казаматыште РСХА полемыште "17 мгновений весны" сериалын эпизлодшо-влакым войзеныт.
Куржмаш-влак
Совет жап годым куржмаш нерген официально палемден огытыл.
Казамат кызытсе жапыште
Кызытсе жаплан казаматым Москон эн кугу следствий изолятор семын кучылтыт. Тиде 20 утла кум пачашан илыме комплекс. 1980-шо ийлаште казаматым кугемдашлан шуко пачашан илыме пӧртым пуэныт. Чылажге Бутыркыште 434 камера, нунын кокла гычын 101-ше - 6x12 кугытан. Пырдыжысе вургем сакалаш келыштарыме ишке-влак раш ойлат: шке жапыштыже тыгай кугытан камерыште 25 еҥ наре кучаш палемдыме. Эше 301 камера изирак кугытан улыт. Тушто лачак 4 еҥ наре веле кучаш лиеш. 32 карцер дисциплиным пудыртышо-влакым туныкташ келыштаралтын.
Казаматын полатше кугыжаныш статус дене аралыме историй да архитектура памятник тӱшкаш пура.
Эртымгорно
1930-1940-ше ийлаште Варлам Шаламов,Осип Мандельштам, Сергей Королёв, Александр Солженицын, Евгения Гинзбург, Борис Фомин шинченыт.
Казамат кызытсе жапыште
2008 ий шорыкйол тылзын 28 кечынже титак касартыш Федеральный кугыжаныш службын директорын алмаштышыже Владимир Семенюк журналист-влаклан интервьюм пуэн. 1971 ий гычын казамат пелен тоштер пашам ышта. Тиде тоштерыш экскурсий дене юридический лицан йодмашыж почеш веле пураш йӧн уло.
Эртымгорно
Казаматын полатшым кумдан палыме Москосо архитектор Матвей Казаков кышкарлен. Бутырский полат ныл башне гыч шоген: "Пугачевский" (1775 ий марте-Кечывалвел), "Полицейская" , "Северная" , "Часовая". Бутырский губернский казаматын рӱдо верыште 1782 ийыште Покровский черкым чоҥеныт. 1868 ийыште полат пересыльный казамат лийын. Кажне ийын тудын гочын 30 тӱжем еҥ эртен. 1907 ийыште казамат пелен следствий отделений, 1908 ийыште - каторжный отделений почылтын. Революций деч ончыч казамат пелен столяр, книга ургымо,кем ургымо, вургем ургымо мастерской-влак верланеныт. Тыгак Сибирьыш каторжник-влак дене пырля кайыше ешыштлан Сергиево-Елисаветинский приютым почыныт.
Казамат кызытсе жапыште
1992 ий гычын Покровский черке уэш шке пашажым тӱҥалын.
Кокла чот дене Бутырский казаматыште 3 тӱжем 500 еҥ деч утла шинчышаш огыл, кызытсе жаплан тушто 2 тӱжемат 700 еҥ эрык деч посна шинча. Казщаматын реконструкцийым эртарыме дечын ончыч 75 квадрат метр кугытан камерыште 60 еҥ наре лийын кертын. Нуно 3-4 смена дене маленыт (1996 ийыште тыгай камерылаште 120 еҥ наре лиеден).
1996 ий гычын Бутырский казаматышке ӱдырамаш-влакым петырмым чарненыт.
1994 ий ага тылзын икмыняр ончычсо арестант, Сибирякын (Сергей Липачинскийын) вуйлатымыж почеш "авторитет-влак" Бутырский казаматыште шке йолташышт -влакым ужаш шонен пыштеныт. Тидланже Бутыркын сотрудникше-влак дене кутырен келшеныт. Но милиций-пашаеҥ-влакын тӱткылыкыштлан кӧра 34 еҥым кученыт. Казаматын 2 пашаеҥжым ик ийлан эрык деч посна коденыт, шукыштым паша гыч кораҥденыт але сулен налме канышыш колтеныт.