cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нурсола (Шернур кундем)
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
477
477 ий — V курымын ийже.
Тошто Курлак
Тошто Курлак (Старый Курлак) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Чирки ял деч 4,5 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1987 ийыште кылме тылзын 20-шо кечынже Тошто Курлак ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Цинорхис
Цинорхис (Cynorkis) – Orchidaceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Африкын ден Мадагаскарын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 159 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Шылтымнӧшман Категорий:Орхидей-влак
Мӧртньӧ
Мӧртньӧ (икра) — колын да ужаван муныжо.
Тыгак ончо
Категорий:Янлык анатомий
U (латин тиште)
U, u — латин тиште. 21-ше тиште тиштер-влакыште.
Вершинята
Вершинята (Вершинята) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Вечын ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 20 еҥ (2004 ий), 7 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Ӧрша сола деч 8 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Марченкова, Елизавета Владимировна
Елизавета Марченкова (Елизавета Владимировна Марченкова) (, Марий АССР, Шернур кундем, Орехово ял) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Россий Федерацийын сулло туныктыш пашаеҥже (1999).
Lucanus Cervus
Lucanus Cervus — Российысе кинофильм. Режиссёр — Владислав Старевич.
Марченкова, Елизавета Владимировна
Илыш корныжо
Елизавета Марченкова 1955 ийын вӱдшор тылзын 30-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Орехово ялеш колхозник ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Наймишаранья
Наймишара́нья (Санскрит кылла:नैमिषारण्य, Naimiṣāraṇya «Наймиша чодыра») — священный чодыра. Индуизм тынын «Махабхарата» эпосышто ден Пуранаште Наймишаранья нерген информаций уло. Индийыште Уттар-Прадеш штатышто Ситапур кундемыште Гомати эҥер воктене уло ден Индуистын тын путешествийын вер уло. Мудреч Кали-Юга саманын туҥалтыш деч лӱдын ден Брахма Юмо Наймишаранья чодырашке чакрам колтен ден мудреч Наймиша чодыраште, Кали Юга уке верыште илат.
Кылвер-влак
Категорий:Тын
Туркменбаши (аэропорт)
Туркменбаши (Türkmenbaşy şäheriň halkara aeroporty) — Туркменбашин калык-влак кокласе аэропортше, эн кугу аэропорт Туркменистаныште.
Ссылки
Категорий:Туркменбаши
478
478 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:478Категорий:V курым
Токтар (Благовещенск кундем)
Токтар (Туктарово) – Российыште Пошкырт Элын Благовещенск кундемыштыже верланыше Волково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 136 еҥ (2002 ий), 174 еҥ (2009 ий) , 172 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Благовещенск ола деч 30 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
V (латин тиште)
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Токтар (Благовещенск кундем)
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Благовещенск кундемысе илымверла
Шеч
Шеч (пядь) — кужытым висыме тошто руш единица, шуйымо кугыварня да кошарварня мучаш кокласе кужыт.
1 шеч = 1/12 важык = 1/4 аршын = 4 вершок = 7 дюйм = 17,78 см.
Тугак ончо
Категорий:Кужытым висыме единица-влак
Индуизм
Индуизм – Тӱняште тын. Тӱняште Индуист – 1 150 000 000 еҥ уло.
Индуист шуко кугыжаныш ден эл:
Индуизм тынын Юмо – Вишну, Шива, Брахма, Дурга Дэви, Сарасвати Дэви, Хануман, Ганеша, Сурья ден моло Юмо.
Индуизм тынын тугай гуру: Дэвдатт Паттанаик, Ачарья Шрила Прабхупада, Шри Чинмой, Сатья Саи Баба, Калидаса, Тулсидас, Тукарам, Чанд Бардаи, Лал-Дэд.
Индуизм тынын пайрем
Индуизм тынын пайрем:
Индуист – вегетариан уло.
Литература
Категорий:Тын
Рутка
Рутка мут ончыктен кертеш:
479
479 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:479Категорий:V курым
Мыгылшӱй
Категорий:Кайык-влак
0 ийла
1-ше ийла — I курымын икымше, 1 ий гыч тӱҥалеш 9 ийыште мучашлалтеш.
Аппендикула
Аппендикула (Appendicula) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 130 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Анжеро-Судженск
Анжеро-Судженск (Анжеро-Судженск) - ола Российыште, Кемерово велыште.
Категорий:Кемерово велысе олала
Прорва
Прорва (Прорва) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше пристань.
Верланыме вер
Какшамарий ял деч 10 километр тораште Кугу Какшан эҥерын серыштыже лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Вакуленчук (ола сынан посёлко)
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Шорыкйол (тылзе)
Шорыкйол тылзе (январь) — ийын икымше тылзыже, Шорыкйол пайремым пайремлыме тылзе. Тугак, У ий тылзе, Кырлас тылзе, маныт.
Теле пагытын кокымшо тылзыже.
Серызе
Серызе — произведенийым возышо еҥ.
Куэр
Куэр (березняк, берёзовый лес) — нугыдын (пырля) кушкын шогышо куэ-влак але утларакшым куэ гыч гына лийын шогышо лышташан чодыра.
Тугак ончо
Категорий:Чодыран типше-влак
Поповка чодыра участок
Поповка чодыра участок (Лесоучасток Поповка) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Сенде ял деч 12 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1956 ийыште Поповка чодыра участкым петыреныт.
Литератур
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
COM1 да СОМ2
COM1 да СОМ2, Почела порт (Serial port), После́довательный порт) — Почела порт-влак, ыҥпале битым икте почеш весым почела колтылыт, технике явалаште 25 да 9 контактан кылушык полшымо дене шыҥдаралтыт.
Категорий:Информатике
Пистер
Пистер (липняк, липовая роща) — нугыдын (пырля) кушкын шогышо писте-влак але утларакшым писте гыч гына лийын шогышо лышташан чодыра.
Важ-влак
Категорий:Чодыран типше-влак
Сидоров, Ефрем Сидорович
Содорон Епрем (Сидыр Епрем, И.Сидорский, Й.Содорской, Е.Бубер, Мак Мариэз) (Ефрем Сидорович Сидоров) (1910, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Кораксола (кызыт Кораксола) ял — 1939) — марий серызе, почеламутчо, кусарыше.
Илыш корныжо
Содорон Епрем 1910 ийыште Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Кораксола (кызыт Кораксола) ялеш кресаньык ешеш шочын. Н.Лекайн, К.Коряков, И.Пашканов дене пырля кушкын.
Тунемме пагыт
Моркысо шым ияш школышто, вара Марпедтехникумышто шинчымашым поген. А 1931 – 1934 ийлаште Ленинградыште Герцен лÿмеш педагогический институтын студентше лийын.
Ефрем Сидоровичын моло поэт-влак деч ойыртемже
Содорон Епремын мурпашаже моло деч ойыртемалтше, тÿрлö велымат шке шотан. Тыгаяк лийын тудо шкежат. Шагал мутланыше, эре шонкалыше. Чием шотыштат пеш проста лийын: ужаргырак толстовка, лудалге картуз, тыглай костюмым чиен. 1936-1937 ийлаште Ефрем Йошкар-Олаште илен. Марий АССР-ын калык поэтше Миклай Казаков шке жапыштыже тыге возен: «Мый але марте тудын возымыжым веле паленам да «Чеверын, чеверын кызытеш» почеламутшым Кожлаер ШКМ-ште тунемме годым шуко гана концертлаште лудынам гын, ынде поэтым шкенжымак ужым, палыме лийым. Шкемын возымем тудлан ончыктышым. Шуко пайдале канашым пуэн. Замечаний-влакше келге шонымашан ыльыч. Кÿжгырак йÿкшö дене ик гана веле огыл мыланна ойлен: «Почеламут Морко але Кожлаер пазарыште ужалыме сату огыл. Торгайыше ен сатужым вашкерак ужаташ да пайдам налаш тöча. Ме шке возымынам огына ужале. Вашкаш нимолан. Чыла сайпле лийже. Адакше поэзий нимогай парышымат ок пу. Ида мондо Маяковскийым: «Мне и рубля не накопили строчки».
Олык Ипай ден Епрем Содорон лишыл таҥ ыльыч. Коктынат самырык. Кöргö вийым весе деч аралаш нимолан. Возеныт, лудыныт, учашеныт. Нуно кокытынат икте-весышт дечын ойыртемалтыныт. Ипай весела, коллективым йöратыше, эреак ен коклаште лийше. Содоронлан тудо воштыл ойлен: - Тый, Епрем, ушет дене восточный философ гай улат. Арамлан огыл чуриетат, неретат персид сынан…
Мыскара мыскара дене, но тыште икмыняр чынжат уло: вет шукыштлан Содорон кугу философлак чучын. Шуко лудын. Пушкин, Лермонтов, Шекспир, Байрон, Маяковский, философ-влакын книгашт тудын кид гыч ойырлен огытыл.
А могайрак тудын муро йÿкшö лийын? Мо тудын шумжым вургыжтарен да сераш таратен? Пудештше тар печке семын илыш вашталтмаш, тошто йÿла дене у жапын вашпижмашышт. Тунам тиде шотышто комсомол ÿшанаш лийдыме кугу пашам ыштен. Тышке латиндеш ияш Епремат уло вийын ушнен. Садланак тудо кугешнен ойлен кертын: «Комсомол, тыйын мурызет, тыйын поэтет мый улам. Мыйым тый ончен-куштет, пашаште таптен, шуарет». Ола ден ял кокласе кылым пенгыдемдаш 20-шо ийлаште кугу верым налын. Тидын нерген шуко возымо лийын, шке мутшым Е.Содоронат каласен: Шурно ял ден ший ола
Таче ваш-ваш кутырат,
Таҥ кычалше ÿдырла
Мый денем пырля мурат. Путынь эл дене пырля марий кундемын кушкын, виян толмыжо мурызын чоныштыжо шуко чапле строкам шочыктеныт. Теве кузе возен эше 1929 ийыштак поэт: …У пайремлан
Порсын тувырым чиен,
Вуй нöлталше мариемлан
Эрык чапым мый пуэм. Содорон чарныде у формым кычалын, шке почеламутшым эстрада сцена гыч лудшо-влак деке лишемдаш тыршен. Тиде шотышто пеш онай «Чеверын, чеверын кызытеш» стих. Тыште Чарла ден Йошкар-Олам ваш шогалтымаш, пÿсö диалог поэтлан кумда йöным пуэныт. Тыге ме шинча ончылнак пеш раш сÿретым ужына. Лывырге йылме, устан чонымо ой первый корнылаштак куанле шÿлышым шочыктат: Ой, моткоч
шÿмем куанен,
кумылем
Лывыртен пырткалта.
Комсомол,
Мыланем командировкым пуэн…
вузыш
тунемаш колта. Ныжылге кумылан улыт тудын лирический почеламутшо-влакат. Илыш ден пÿртÿс гыч налме танастарымаш-влак тун шонымашым рашемдаш полшат. Тидлан икмыняр примерым кондаш лиеш: «Эр кынелше öрш семын чонешталже пеш кугу, кугу салам». «Ший Элнетын йогын вÿдшö семын, тыйын шÿм да мыйын шÿм шолеш». Але весе: Öндальыч мыйым йöраталын,
Öндальыч мыйым шÿм коклаш
Ты пеледше ош тÿня ÿмбалне
Мöрö шочмо годым олыклаш.
Шогалын кушкын ӱдыр шым Шайраште,
Лач икте вел тыгай шара шинчан,
Кусарымаш паша
Епрем Содорон ден С.Г.Чавайн руш поэт А.С.Пушкинын " Медный всадник поэмыжым, К.Элмар дене коктын В.Лебедев-Кумачын "Широка страна моя родная" мурыжым марий йылмышке кусареныт.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Мер
Мер (община, общество, форма объединения людей) — общине, обществе, айдеме-влакым ушышо формо.
Категорий:Мер
Нужа
Нужа мут ончыктен кертеш:
W (латин тиште)
W, w — латин тиште. 23-шо тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
480
480 ий — V курымын ийже.
Дмитриев, Виталий Сергеевич
Виталий Дмитриев-Ози (В. Сергеев, В. Яльский, В.Карпов, Орлой Канеш, Мичу Вичу, Д. Митев) (Виталий Сергеевич Дмитриев) (, Татар АССР, Балтаси кундем, Улисъял ял –, РСФСР, Марий АССР, Шернур ола сынан посёлко) – марий серызе, почеламутчо, басньывозызо, драматург, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1999).
480
Кӧ колен
Категорий:480Категорий:V курым
Дмитриев, Виталий Сергеевич
Илыш корныжо
Виталий Дмитриев-Ози 1949 ийын шорыкйол тылзын 4-ше кечынже Татар АССР Балтаси кундем Улисъял ялеш шочын. Улисъялыште ныл классым тунем лектын. Варажым Марий Тӱрек районысо Арбор кандашияш школышто тунемын.1966 ийыште Ципья кыдалаш школышто 9 классым тунем пытарымеке, Тетюши педучилищыш «кап-кылым шуарымаш» направленийыш тунемаш пурен. 1969 ийыште Татарстанысе Рыбно-Слободской районысо Шумбут кыдалаш школыш пашам ышташ колтеныт. Тиде ийыштак Совет Армий радамыш ÿжалтын. 1971 ийгыч Марий Элын да Татарстанын школлаштыже пашам ыштен. 1979 ийыште Марий кугыжаныш университетын ял озанлык факультетшым заочно тунем пытарен.
Тумер Йымал
Тумер Йымал (Ешпатренки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Дмитриев, Виталий Сергеевич
Илыш корныжо
1981 ий гыч Шернур ола сынан посёлкышто ила. Шернур районын тÿвыра отделысе сылнымут мастерскойыштыжо, «Юбилейный» кинотеатрыште пашам ыштен, художественно-бытовой «Универсал» кооперативым вуйлатен. «Призыв» (кызыт «Шернур вел») район газетын тÿҥ секретарьже, редакторын заместительже да редактор лийын. 1998 ийыште «Земледелец» колхозын председательжылан сайленыт. Тушто март 2001 ий марте пашам ыштен.
Тумер Йымал
Верланыме вер
Кукнур сола деч 2 километр йӱдвел-эрвелне Пикша эҥер воктене лийын шоген.
Дмитриев, Виталий Сергеевич
Илыш корныжо
Сылнымут корныш 1980 ийлаште ушнен. Тудо марий литературлан йöршын шуэ, шкешотан да мондалтше жанрыште пашам ышта – тиде басне. Чÿчкыдын мыскара (юмор) миниатюр, фельетон, эпиграмм, мыскылтыш (сатир) почеламут, шарж-влакым возен шога. Республикысе газетлаште да «Ончыко» журналыште печатлат шога. В. Мэчи да Мичу Вичу псевдоним-влак дене пайдалана. Шке вийжым драматургийыштат таҥастарен онча.
Тумер Йымал
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Тумер Йымал ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын. .
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Дмитриев, Виталий Сергеевич
Илыш корныжо
В. Дмитриев-Ози тÿрлö кушкыл да янлык гоч кызытсе илышым сÿретла. Чÿчкыдын койдарен, воштылын герой-влакым тÿрлö ситуцийыште ончыкта. Кугу тÿткышым моральлан да чынлан ойыра. Тыгай кычалтыш-влак шке ÿмылыштым В. Дмитриев-Озин произведенийлаштыже муыныт. Автор у, шкешотан басне сюжет-влакым шочыктен да тушан илыш чыным серен кертын. Тудын басньыже-влак айдемын да обществын йоҥылышлажым почын пуат да тудын ончыкылык вияҥмыжым ончыктат.
Ӱмыржӧ 2017 ийын теле тылзын 27 кечынже лугыч лийын.
А. Тимиркаев. Г. Микайын муршольыжо
Тудо марий литературышто шагал куралме аҥам – басне жанрым ойырен налын. Ик лÿм дене веле огыл тырша, тÿрлö авыртышыже уло: В.Дмитриев-Ози, Орлой Канеш, Кол Орлой… А чын лÿмнерже – Дмитриев Виталий Сергеевич. Марий басньын ачаже Г.Микай семынак Татарстанеш шочын, Балтач районысо Улисьял лÿман ялеш 1949 ийын 4 январьыште. Тетюши олаште педучилищым да Марий госуниверситетым тунем лектын. Почеламутым возаш 1970 ийыште тÿҥалын, икымше басньым – тулеч латкум ий вара. 1991 ийыште Шернурышто «Локама вондер» басне сборникым савыктен, а 1997 ийыште Йошкар-Олаште – «Локама пеледышым».
Армийыште ракетный войскаште служитлен. Фирмымат вуйлатен, Шернур райгазетын тÿҥ редакторжат лийын, кызыт – верысе «Земледелец» тÿшка паян озанлык председатель. Мафий, вор тÿча толат элнам,
А Оза «помыжалтеш» кунам? – воза автор «Опкын умдыла» басньыштыже. Тидым поэтын илыш кредожо, возымыжын тÿҥжö, манаш лиеш.
Виталий Дмитриевлан – 50 ий. «Куш, пеҥгыдем, таза лий да эре öрыктарен шого мемнам шкендын волгыдо, пÿсö уш-акылет дене», – манына шкенан пагалыме авторлан. Вожет таза гын, пеҥгыде пиал:
Ок йöрыктö тÿтан мардеж, пуал, – каласен вес басньыштыже поэт. Чын каласыме. Мурвожет эре пеҥгыде, пеледышан лийже.
(Ончыко. 1998. № 12. С. 83).
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий басньывозызо-влак Категорий:Марий драматург-влак
X (латин тиште)
X, x — латин тиште. 24-ше тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Вознесенский высылке
Вознесенский высылке (Выселок Вознесенский) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Козиково посёлко деч 1,5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1950-ан ийлаште Вознесенский высылке илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Йылме код-влак
Йылме код-влак — палымаш радамлымашыште да коммуникацийыште йылме-влакым ончыктымашлан ончылгоч палемдыме кӱчык йӱкпале але цыпр код-влак. Икмыняр тӱрлö радам ыштыме уло, тидын гыч шукырак лӱмлö — ISO 639.
ISO 639
Ты стандарт шукырак йылмын код-влакым ончыкта:
ГОСТ 7.75–97
ГОСТ 7.75–97 «Йылмылӱм код-влак» ИСО 639-лан келшен толеш да йылме лӱмерым марла да англичанла, 3-йӱкпалан код-влакым кириллик тиштер негызеш, 3-йӱкпалан код-влакым латин тиштер негызеш, 3-цыпран код-влакым куча.
ГОСТ 7.75–97 тиде кугыжаныш-влакыште стандарт улеш:
Кылвер
Классификатор-влак Стандарт ISO ГОСТ 7.75–97 Категорий:Йылме лӱмер
Шӱм
Категорий:Шӱм-вӱргорнысо системе
Шолер
Шолер (вязник, роща вязов; лес, состоящий из вязовых деревьев) — нугыдын (пырля) кушкын шогышо шоло-влак але утларакшым шоло гыч гына лийын шогышо лышташан чодыра.
Важ-влак
Категорий:Чодыран типше-влак
Мышкар
Мышкар Курык «Мӱкшпыжаш Курык» Шернур районышто верланен. (мышкар, таҥастаре удмуртла «муш» - мӱкш, «кар» - пыжаш, ола, карман. Родо-тукым йылмыла гыч кодшо апеллятив-влак. Удмурт (одо) апеллятив). [1, 46] Мышкар Курык дене (кызыт тушто Горняк посёлок верланен) шуко йомак, легенде кылдалтын. Рушлаже тиде верым Марийско-Вятский увал але Нолькин камень маныт. Каласен кодыман, Мышкар Курык гыч Мушко вӱд йоген лектеш. Тиде эҥер мучко Изи Мушко, Кугу Мушко, Мушкыдӱҥ да моло марий ялла верланеныт. Мушко вӱд Лаж эҥерыш йоген мия.
Литератур
1. Галкин И.С. Марий ономастика: Краеведлан полыш. Йошкар-Ола: Марий книга савыктыш. 1997. 104 с.
Категорий:Марий илымверла
Кудымкар
Эртымгорно
Категорий:Кудымкар
Арахнис
Арахнис (Arachnis) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20 еш куэ уло.
Dpi
Dpi (ди-пи-ай семын лудалтеш) (dot per inch – количество точек на дюйм) – ик дюймлан точко.
1 дюйм кужытан ойып корнышто точко чот (1 дюйм = 2,54 см); савыктыш, экран, сканлымаш да т.м. ойып-влакын нугыдылыкым висымкугыт.
Категорий:Информатике
Карасъер чодыра участок
Карасъер чодыра участок (Лесоучасток Карасьяры) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Визымъер посёлко деч 32 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1979 ийыште Карасъер чодыра участок илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Орехово
Орехово мут ончыктен кертеш:
Волкова, Татьяна Александровна
Татьяна Александровна Волкова (, РСФСР, Марий АССР, Марий Тӱрек кундем, Руш Сенде ял) – шанчызе, туныктышо, доцент (1998), педагогике шанче кандидат (1994).
Илыш корныжо
Татьяна Александровна 1964 ийын теле тылзын 29-ше кечынже Марий АССР Марий Тӱрек кундем Руш Сенде ялеш шочын.
Литератур
Категорий:Шанчызе-влак
Марий Пекшек
Марий Пекшек (Мари Бикшеге) (Марийский Бикшик) – Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше Савак Марий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 107 еҥ (2002 ий), 103 еҥ (2009 ий) , 73 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Калтаса сола деч 11 километр (12 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Калтаса кундемысе илымверла
Викиувер: Марий Элым вуйлатыше вашталтын
Россий президент Владимир Путин «Марий Эл Республикым Вуйлатышын полномочийжым жап шумо деч ончыч пытарыме нерген» указеш кидпалыжым пыштен.
«Марий Эл Республикым Вуйлатыше А.А.Евстифеевын жап шумо деч ончыч полномочийжым пытарыме нерген йодмашыжлан кӧра да «Россий Федерацийысе субъект-влакын кугыжаныш кучем законодательный (представительный) ден исполнительный орган-влакым организоватлыме общий принцип-влак нерген» 1999 ий 6 октябрьысе 184-ФЗ-№-ан федеральный законын 19-ше статьяжын 9-ше пунктшын «а» подпунктшо да 1-ше пунктын «в» подпунктшо дене келшышын, пунчалам:
2. Марий Эл Республикын Вуйлатышыжым сайлыме еҥын должностьыш шогалмешкыже, жаплан, Марий Эл Республикын Вуйлатышыжын пашажым шуктышылан Юрий Викторович Зайцевым шогалташ.
3.Ты Указ тудым подписатлыме деч вара вийыш пура.»
«Кидшер» интернет-журналыште лудаш Категорий:Увераҥар
481
481 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:481Категорий:V курым
Вӱр
Вӱр — шӱм-вӱргорнысо системын илтарманже. Вӱдйыгыр (вӱр сыворотке), пластинке (тромбопластинке), йошкар тӱсан (эритроцит) да ош вӱр (лейкоцит) илпарчак гыч шогышо, илышлан моткоч кӱлешан вишкыде куэм.
Категорий:Шӱм-вӱргорнысо системе
Бердинский, Валерий Николаевич
Валерий Бердинский (Валерий Николаевич Бердинский) (, Марий АССР, Шернур кундем, Тумерсола ял) — марий серызе, прозаик, Марий Эл Республикын асулымо сферысе сулло пашаеҥже (2000), Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2001).
Илыш корныжо
Валерий Бердинский 1950 ий ага тылзын 5-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Тумерсола ялыште шочын.
Коклала кандаш ияш школым 1965 ийыште тунем пытарен. Кыдалаш шинчымашым Шернур школышто налын (1967 ийыште пытарен).
Умбакыже Чебоксарысе кооперативный техникумышто тунемын, 1969 иыште тудым тунем пытарен.
Шернур райпошто кум ий товароведлан ыштымек, армий радамыш нальыч (1972).
Тиддеч вара Куйбышев оласе планово-экономический институтышто тунемын (1975–1977).
1974 ий гыч таче марте Шернур районысо потребительский ушемыште пашам ышта, 1994 ий гыч тудын вуйлатышыже улеш.
Шкеж нерген Валерий Николаевич тыге ойла: Шкеат ужыда, нимогай литературный образованием уке. Да тиде пагытыште ручкажым кученат омыл, манаш лиеш. Изам, поэт Иван Бердинский (коча ден кована икте), ятыр йудым лампе тул воктене шинчен эртара ыле. Могай шоныш вуйыштыжо пöрдын, мыят палаш тыршен шогенам. Колымекше, шкыланем «мыят Бердинский омыл мо?» йодышым шындышым. Но чонем прозо корно деке шупшын. Уке гын ала кызытат почеламут корныла коклаште йомын коштам ыле.
Ондак ойлымаш-влакым возгален. «Кугарня», «Марий Эл» райгазетлаште печатлалтын. Икымше ойлымашыже «Шере муйын кочыжо» 1969-ше ийже «Призыв» райгазетеш печатлатын. 1987-ше ийыште Марий книга савыктыш «Мардеж шушка» ойлымаш сборникшым савыктен. «Тый-мылам, мый - тылат» ромаже 1994 ийыште икыше гана «Ончыко» журналеш савыкталтын, варажым посна книга дене лектын. Валерий Бердинский шке йоратыме жаныржылан ойлымашым шотла.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак
Y (латин тиште)
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
482
482 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:482Категорий:V курым
Некрасово
Некрасово мут ончыктен кертеш:
10 ийла
10-ше ийла — I курымын кокымше, 10 ий гыч тӱҥалеш 19 ийыште мучашлалтеш.
Кӧ колен
Категорий:10 ийла Категорий:I курым
Ноябрьск
Ноябрьск (Ноябрьск) — ола Российыште, Ямал-Ненец автоном йырвелыште эн кугу ола.
Важ-влак
Категорий:Ямал-Ненец автоном йырвелысе олала
Z (латин тиште)
Z, z — латин тиште. 26-шо тиште тиштер-влакыште.
Кугу Аксарка
Кугу Аксарка (Аксаркино) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 184 еҥ (2002 ий), 180 еҥ (2010 ий) , 191 еҥ (2014 ий).
Z (латин тиште)
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Изи Лӱльпан
Изи Лӱльпан (Малые Люльпаны) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Нужъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 46 еҥ (2002 ий), 96 еҥ (2010 ий) , 115 еҥ (2013 ий).
Кугу Аксарка
Верланыме вер
Шойбулак сола деч 7 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Изи Лӱльпан
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Кожер
Кожер (Кожла) (ельник, еловый лес) — кож гыч лийын шогышо иман чодыра.
Важ-влак
Категорий:Чодыран типше-влак
Красноярск мланде
Красноярск мланде (Красноярский край) — Россий Федерацийысе регион. Сивыр федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 2 366,797 тӱж. меҥ². Калык чот - 2 846,5 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Красноярск ола.
Категорий:Красноярск мланде
483
483 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:483Категорий:V курым
Россоны кундем
Россоны кундем (Расонскі раён) — кундем Витебск велыште, Белоруссий. Рӱдӧ — Россоны.
Важ-влак
*
Аспасий
Аспасий (Aspasia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 7 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Руш Шолэҥер (Марий Тӱрек кундем)
Верланыме вер
Марий Купто ял деч 3 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Пэлдэш
Пэлдэш (Пэлдэш) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Илетский
Илетский (Верх-Илетск) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Усола ял деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1980 ийыште Илетский ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Ӱлыл Чаранур
Ӱлыл Чаранур (Нижний Царанур) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ӱштымбал ял деч 3 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште ӱярня тылзын 25-ше кечынже Ӱлыл Чаранур ял Петухово, Кугу Чарнур ялла дене пырля ик пырляштарыме Кугу Чарнур ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Чубарев, Олег Владимирович
Олег Чубарев (Олег Владимирович Чубарев) (, РСФСР, Псков вел, Подборовье сола —, Марий Эл, Лушмара ола сынан посёлко) — руш серызе, лесовод, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо
Олег Чубарев 1923 ийын ӱярня тылзын 4-ше кечынже Псков вел Подборовье солаш шочын.
Изи Шокшем
Изи Шокшем (Малый Шокшем) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 78 еҥ (2005 ий), 62 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мустай ял деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан лӱмым Шокшем эҥер пуэн. «Изи Шокшем» — Шокшем эҥер воктене верланыше изи ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Шивахаркарай
Шивахаркарай (Каравипур) - Пакистаныште, Ласбела кундемыште, Паркайиште Индуизмын храм. Шивахаркарай Шиваизмын храм уло. Шивахаркарай Пурана священный книгаште 51 питхан 3-шо уло.
Литература
Категорий:Тын
Лаврентьев, Гурий Иванович
Илыш корныжо
Гурий Иванович 1933 ий шыжа тылзын 4-ше кечынже Марий автоном область Морко кундем Семисола ялеш шочын.
1950 ийыште Морко кыдалаш школым тунем пытара. 1953-1958 ийлаште Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто национальный школлан руш йылме да литератур пӧлкаште тунемын. Институтым тунем пытара да Морко район школлаште руш йылмым туныкташ тӱҥалеш. 1962-1965 ийлаште Марий пединститутышто марий йылме да литератур кафедрын аспирантше. Шанче вуйлатышыже профессор Н.Т.Пенгитов лийын. 1967 ий Тарту университетыште (Эстоний) "Волжский говор марийского языка" кандидат диссертацийжым арален. Тиде пашаштыже говорын фонетике да морфологий ойыртем ончыкталтын.
1967-1974 ийлаште Одо Элыште Глазовысо педагогике институтышто руш йылмым туныктен.1974-1985 ийлаште Марий кугыжаныш университетын руш кафедрын доцентше лиеш. 1985-1998 ийлаште кафедрын заведующийжылан пашам ышта, Марий институт образований руш йылме да литератур кафедрын доцентше лиеш. 1998 ий гыч Марий кугыжаныш университетын руш да чумыр йылмышанче кафедрын профессоржо.
Лаврентев Г.И. 1994 ийыште Марий кугыжаныш университетын советыштыже кугу шымлымашым арален. Тиде "Морфемная структура слова и словообразования в современном марийском языке" диссертацийже лийын. Йылмызын возымыжын кӱлешлыкшым, келгын лончылен моштымыжым кӱкшын аклен, тудлан филологий наука доктор кӱкшӧ учёный лӱмым пуат.
Г.И. Лаврентьев диалектологий, фонетике, морфологий, морфемике, марий йылмын истори грамматикыже, орфографий йодыш, марий да руш йылмым туныктымо методике шанче статья-шамычым луктын.
Учёный-йылмызе лывырге чон шижмашан, илышыште порым, чыным йӧратыше лийын.
Филологий наука доктор Гурий Иванович Лаврентьев илышыште, шочмо йылмым шымлымаште эреак уым кычалше, тыршыме койыш дене илыше, тыпланыде, суапым ыштен шогышо айдеме.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
20 ийла
Кӧ колен
Категорий:20 ийла Категорий:I курым
Йошкар Баки кундем
Йошкар Баки кундем (Краснобаковский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Йошкар Баки.
*
Пӱнчер
Пӱнчер (сосняк, сосновый бор, сосновый лес) — пӱнчӧ гыч лийын шогышо иман чодыра.
Важ-влак
Категорий:Чодыран типше-влак
Ждениево
Ждениево (Жденієво) — Украиныште Закарпатье велыште Мукачево кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 101 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе ола сынан посёлкыла
Марий Элысе эҥерла
Важ-влак
*
484
484 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:484Категорий:V курым
Айдахо
Айдахо (Idaho) — УАШ-ысе регион, штат. Мланде кумдык - 216,632 тӱж. км². Калык чот - 1 567 тӱж. еҥ (2011). Административ рӱдер — Бойсе ола.
Категорий:Айдахо
Брюховичи
Брюховичи (Брюховичі) — Украиныште Львов велыште Львов кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 6 315 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Юзыкайн, Эрик Алексеевич
Илыш корныжо
Эрик Юзыкайн 1972 ий ӱярня тылзын 5-ше кечынже шочын.
2018 ийыште М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын вуйлатышыжлан шогалын.
Изи Пызак
Изи Пызак (Малое Пызаково) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Чӱксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 18 еҥ (2002 ий), 16 еҥ (2010 ий).
Викиувер: "Марий Эл" ГТРК-м у вуйлатыше куча
«Марий Эл» ГТРК вуйлатышылан Станислав Марининым шогалтыме. Тудо шке пашажым 15-ше декабрь гыч ышта.
Изи Пызак
Верланыме вер
Чӱксола деч 2 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан негызым «Пызак» лӱман еҥ пыштен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Циприпедиум
Циприпедиум (Cypripedium) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Евразийын ден Йӱдвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 47 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак ден Гибрид-влак
Категорий:Орхидей-влак Категорий:Шылтымнӧшман
Камаканур
Камаканур (Камаканыр, Камакануры) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 22 еҥ (2001 ий), 15 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Йоласъял ял деч 3 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Микушкансер
Микушкансер (Микушкансир, Микушкино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 10 еҥ (2001 ий), 7 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 6 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Довбыш
Довбыш (Довбиш) — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 4 288 еҥ (2021 ий).
Тӱе
Тӱе (Camelus) – Азийыште да Африккыште тӱе-влак (Camelidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 45 см, нелытше 2 - 2,5 кг.
Икпӱгыран тӱе дромедар але дромадер, кокпӱгыран тӱе бактриан маналтеш.
Тӱрлык-влак
Категорий:Тӱе-влак
486
486 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:486Категорий:V курым
30 ийла
30-ше ийла — I курымын нылымше, 30 ий гыч тӱҥалеш 39 ийыште мучашлалтеш.
Кӧ колен
Категорий:30 ийла Категорий:I курым
Руш Вӱрзымнольо
Руш Вӱрзымнольо (Русская Уржумноля) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Нартас посёлко деч 12 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
1965 ийыште Руш Вӱрзымнольо ял Вӱрзымнольо ял деке ушалтын.
== Кылвер-влак =
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Алиса Селезнёва
Алиса Селезнёва — фантастический цикл тӱҥ героинян йоча книга Кир Булычёвалан «Алисан Приключений-влакыже» чоҥышо да нунылан паша денат чеверласаш, тыгай сем «Тайна кумшо планетыже», «У ончыкылык гыч» да «Алиса пале, мом ышташ!». Алиса — ӱдырем, XXI курымын ий мучаште москваште ила.
Пайсола
Пайсола (Вознесенск) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Токпайэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 29 еҥ (2004 ий), 22 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Токпайэҥер посёлко деч 3 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Октябрьский (ола)
Октябрьский (Шыжа тылзе ола; Октябрьский, Октябрьский) — ола Российыште, Пошкырт Элыште.
Категорий:Пошкырт Элысе олала
Шордӱр
Шордӱр (Шордур) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 332 еҥ (2010 ий), 283 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Семисола ял деч 9 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Кӱшыл Каракша
Кӱшыл Каракша (Верхняя Каракша) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Каракша ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 17 еҥ (2003 ий), 9 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Изи Каракша ял деч 2 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Коран
Коран (أَلْقُرآن — аль-К̣ур’а̄н ) — мусульман-влакын шнуй кнагаже.
Кылвер-влак
Категорий:Ислам Категорий:Коран
487
487 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:487Категорий:V курым
Маслов, Фёдор Иванович
Фёдор Маслов (Фёдор Иванович Маслов) (, Росий империй, Ильна губерний, Нолинск уезд, Пикшэҥер ял —, РСФСР, Киров вел, Кӱльмӱж ола сынан посёлко) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сар да Советско-японский сар-влакын участникше.
Илыш корныжо
Фёдор Маслов 1914 ийын шорыкйол тылзын 17-ше кечынже Росий империй Ильна губерний Нолинск уезд Пикшэҥер ялеш кресаньык ешеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Упшо (сола)
Упшо (Упша) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше сола. Упшо ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 306 еҥ (2003 ий), 380 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Оршанке ола сынан посёлко деч 12 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Октябрьский
Октябрьский мут ончыктен кертеш:
Одалан
Одалан Индонезийын Бали ялын Индуизмын пайрем. Одалан периодик пайрем уло ден сымыктышын пайрем уло. Пайремыште Дэва Яднья (Санскрит кылла: Дэва Яджна) уло (процессия, храмым мотор ышташ, куштымаш ден театр).
Упшо
Упшо мут ончыктен кертеш:
Аспиидогине
Аспиидогине (Aspidogyne) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 39 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Монино
Калык чот — 20 211 еҥ (2022)
Республикысе курчак театр
Марий Эл Республикысе Кугыжаныш автоном тӱвыра тӧнеж «Республикысе курчак театр» (кӱчыкын: Курчак театр) (Государственное автономное учреждение культуры Республики Марий Эл «Республиканский театр кукол») — 1942 ийыште Йошкар-Олаште негызлыме курчак театр. Спектакль-влак рушла да марла ончыкталтыт.
Эртык
Марий Эл Республикысе Курчак театрын шочмо кечыжлан 1942 ийын Ага тылзыже шотлалтеш, но тӱвыра коллектив тиддеч ончыч пашам ышташ тӱҥалын. Театр труппым Йошкар-Оласе драме театрын тӱҥ режиссёржо Г. К. Крыжицкий чоҥен, антракт годым курчак-влак дене представленийым ончыкташ темлен.
1945 ий гыч труппым руш драмтеатрын актёржо В. И. Илисавский вуйлаташ шогалын.
1989 ий марте Курчак театрын коллективше Марий АССР мучко гастроль-влак дене кудалыштын, ялысе клуб, школ да йоча садлаште спектакль-влакым ончыктылын. 1989 ийыште театрлан шке полатым пуэныт, мотор пӧрт Изи Кашкшан эҥерын серыштыже верланен. 25 ий жапыште театрым Екатерина Ярденко вуйлатен.
2014 ий Идым тылзыште театр Вознесенский урем Патриарший площадьыш куснен.
Кылвер-влак
Категорий:Йошкар-Оласе театр-влак Категорий:Курчак театр
Октябрьский (Марий Эл)
Октябрьский — илымверла Марий Элыште:
Стрелитций
Стрелитций (Strelitzia) – Strelitziaceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 5 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Кушкыл Категорий:Шылтымнӧшман
488
Кӧ колен
Категорий:488Категорий:V курым
40 ийла
40-ше ийла — I курымын визымше, 40 ий гыч тӱҥалеш 49 ийыште мучашлалтеш.
Кӧ колен
Категорий:40 ийла Категорий:I курым
Кугу Шаплак
Кугу Шаплак (Большой Шаплак) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 83 еҥ (2002 ий), 100 еҥ (2010 ий) , 94 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Шойбулак сола деч 3 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Шиматонский казна пӧрт
Эртымгорно
1970 ийыште Шиматонский казна пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Сокольный
Сокольный (Сокольный) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Сӱзлэҥер ола шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 15 еҥ (2010 ий).
Аддакс
Аддакс (Addax nasomaculatus) – Африкын Bovidae йамагатын гыч кугу янлык.
Категорий:Янлык
Соловьяненко, Анатолий Борисович
Анатолий Соловьяненко — мурызо. Совет Ушемын Калык артистше (1975). Ленин лӱмеш премийын (1980). Категорий:Мурызо-влак
489
489 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:489Категорий:V курым
Козиково пристань
Козиково пристань (Пристань Козиково) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше пристань.
Верланыме вер
Козиково посёлко деч 3 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Укзше почеш 1973 ийыште сорла тылзын 7-ше кечынже Козиково пристань илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
50 ийла
50-ше ийла — I курымын кудымше, 50 ий гыч тӱҥалеш 59 ийыште мучашлалтеш.
Кӧ колен
Категорий:50 ийла Категорий:I курым
Че Линх
Че Линх (Чампа: Джамлен, Нинх Тхуан Провинций, 1942) - Вьетнам гыч Чам калыкын мурызо. Сцена лӱмжо Че Линх (Chế Linh) ден Вьетнамыште официальный лӱмжо Lưu Văn Liên. Индуист уло.
Кылвер-влак
Категорий:Тын
Россоны
Россоны (Расоны) — ола сынан посёлко Белоруссийыште Витебск велыште. Россоны кундемын рӱдерже. Калыкчот: 4 946 еҥ (2021 ий).
Категорий:Витебск велысе ола сынан посёлкыла
Нужъял (Маскасола кундем, ял)
Нужъял (Нужъялы) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Нужъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 82 еҥ (2010 ий), 83 еҥ (2010 ий) , 103 еҥ (2013 ий).
Ча тамга
«Ча» тамга
Нужъял (Маскасола кундем, ял)
Верланыме вер
Нужъял посёлко деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Черепаново
Черепаново (Черепаново) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Кылме (тылзе)
Кылме тылзе (ноябрь) — идалыкын латикымше тылзыже.
490
490 ий — V курымын ийже.
Кылме (тылзе)
Шыже пагытын кумшо тылзыже.
Черепаново
Верланыме вер
Эшполдо ял деч 4 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Ял лӱм
Яллан негызым «Черепанов» тукымлӱман Алексей Кузьмич, Семён Кузьмич, Васлилий Кузьмич, Михаил Кузьмич, Иван Кузьмич изак-шоляк-влак да Алексей Николаевич пыштеныт.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште Черепаново ден Алмамат ялла ик пырляштарыме Алмамат ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Бонго (янлык)
Бонго (Tragelaphus eurycerus) – Африкын Bovidae йамагатын гыч кугу янлык.
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Янлык
Кылме (тылзе)
Негыз
Категорий:Тылзе
490
Кӧ колен
Категорий:490Категорий:V курым
Днестр
Днестр эҥер (Nistru, Нистру, Дністе́р, Τύρας, Tyras, Tiras) — эҥер Европышто. Йогын кугытшо – 1352 километр.
Кылвер-влак
*
Йӱла
Йӱла (обычай, быт, уклад жизни) — обычай, вожаҥше илыш-койыш радам.
Theatres des Vampires
Theatres des Vampires (Вӱрйӱшӧ Театр) — итальян vampiric gothic-metal тӱшка.
Изи Мушко
Изи Мушко (Малая Мушка) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 38 еҥ (2005 ий), 46 еҥ (2010 ий).
Theatres des Vampires
Кылвер-влак
Категорий:Семлык тӱшка-влак
Изи Мушко
Верланыме вер
Чылдемыр сола деч 1 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Барбоселла
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Изи Мушко
Ял лӱм
Яллан лӱмым Мушко эҥер пуэн. «Изи Мушко» — Мушко эҥер воктене верланыше изи ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Мераҥ ял
Верланыме вер
Калтаса сола деч 23 километр йӱдвел-касвелне лийын шога.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Калтаса кундемысе илымверла
Изи Шӱкшан
Изи Шӱкшан (Малошукшаново) – Российыште Пошкырт Элын Бураево кундемыштыже верланыше Ванышевский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 66 еҥ (2002 ий), 60 еҥ (2009 ий) , 42 еҥ (2010 ий).
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Бураево кундемысе илымверла
Гайфулла почиҥга
Верланыме вер
Усола ял деч 4 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Тулэҥер татыл
Тулэҥер татыл (электрический заряд) -
Гайфулла почиҥга
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1999 ийыште пеледыш тылзын 7-ше кечынже Гайфулла почиҥга шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Тулэҥер татыл
Категорий:Тулэҥер
Сорочинский чодыра пункт
Сорочинский чодыра пункт (Сорочинский лесопункт) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше чодыра пункт.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Чинадиево
Чинадиево (Чинадійово) — Украиныште Закарпатье велыште Мукачево кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 6 913 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе ола сынан посёлкыла
60 ийла
60-ше ийла — I курымын шымше, 60 ий гыч тӱҥалеш 69 ийыште мучашлалтеш.
Кӧ колен
Категорий:60 ийла Категорий:I курым
Тат-Китне
Тат-Китне (Тат-Китня, Татар Китнәсе) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1086 еҥ (2000 ий), 836 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 5 километр эрвел могырно верланен.
491
491 ий — V курымын ийже.
Тат-Китне
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
491
Кӧ колен
Категорий:491Категорий:V курым
Диброва (ола сынан посёлко)
Диброва (Діброва) — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 129 еҥ (2021 ий).
У Вер
У Вер (Новостройка) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Кугэҥер ял деч 8 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Нижанковичи
Нижанковичи (Нижанковичі) — Украиныште Львов велыште Самбор кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 814 еҥ (2021 ий).
У Вер
Литератур
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Нижанковичи
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Бушбок
Бушбок (Tragelaphus scriptus) – Африкын Bovidae йамагатын гыч кугу янлык.
Категорий:Шӧр пукшышо
У Мланде
У Мланде (Новая Земля) — отро тӱшка Архангельск велыште.
Категорий:У Мланде
Воронцова, Ольга Петровна
Ольга Петровна Воронцова (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Марийсола ял) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1994), Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже (2004, Хельсинки).
Илыш корныжо
Ольга Петровна Воронцова 1964 ийын ага тылзын 23-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Марийсола ялеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Арзамас
Арзамас (Эрзямас; Арзамас) - ола Российыште, Угарман велыште.
Эртымгорно
Оласе лӱм эрзя — «эрзя калык» да мас — «вер, мланде» (мастор) гыч.
492
492 ий — V курымын ийже.
Тонкино кундем
Тонкино кундем (Тонкинский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Тонкино.
*
Оврашнур
Оврашнур (Оврашныр, Шимваж, Шимважи) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 35 еҥ (2001 ий), 25 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 15 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
492
Кӧ колен
Категорий:492Категорий:V курым
Арзамас
Эртымгорно
Категорий:Угарман велысе олала
Ват Атхвеа
Ват Атхвеа -  Камбоджаште, Ангкорышто 12 курымын Индуизм тынын ден Буддизм тынын храм.
Кылвер-влак
Категорий:Тын
Руш Сенде
Руш Сенде (Русская Сенда) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Нартас посёлко деч 4 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1963 ийыште Руш Сенде ял Сенде ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
70 ийла
70-ше ийла — I курымын кандашымше, 70 ий гыч тӱҥалеш 79 ийыште мучашлалтеш.
Кӧ колен
Категорий:70 ийла Категорий:I курым
Петухово (Ӱштымбал ял шотан илем)
Верланыме вер
Ӱштымбал ял деч 3 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште ӱярня тылзын 25-ше кечынже Петухово ял Ӱлыл Чаранур ден Кугу Чарнур ялла дене пырля ик пырляштарыме Кугу Чарнур ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Картук
Картук (Картук, Картуково) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 115 еҥ (2001 ий), 102 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Йоласъял ял деч 5,5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Газель-дама
Газель-дама (Nanger dama, Gazella dama) – Африкын Bovidae йамагатын гыч кугу янлык.
Воскресенск
Воскресенск (Воскресенск) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Михайловка сола деч 5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Литератур
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Марий Автоном Совет Социализм Республик
'''Марий Автоном Совет Социализм Республик (Марий ССР, МАССР) — 1936—1993 ийлаште РСФСР-ын административно-территориальный единицыже.
Рӱдола — Йошкар-Ола.
1936 ийыште Теле тылзын 5 кечынже Марий АССР-ыш савырыме. Марий автономийым ыштыме дене марий йылме кугыжаныш статусым налын. Марий тӱвыра, сылнымут, савык, школ виянаш тӱҥалыныт.