cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
913
Кӧ колен
Категорий:913Категорий:X курым
12 вӱдшор
12 вӱдшор (12 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 102-шо (кужемдыме ийлаште — 103-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 263 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 12 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 12 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 12 кечынже колышо-влак
Калык пале
Йыванын кечыже. Ожно тиде кечын кресаньык-влак печеньым кӱэштыныт. Посна тÿткышым суртводыжланат ойыреныт: вет тудат ынде шошо кечылан куанен кудывечыш, садпакчаш лектын коштеда.
Категорий:12 вӱдшор
Варшава
Варшава (Warszawa) — Польшын рӱдолаже.
Лоптык
Лоптык — сферик координат радамлыклаште кучылтмо географик координат, кудо Мландыште, Кечыште, планетлаште да пылпомыш сферыште объектын экватор да эклиптик деч торалыкшым палемдаш полша.
Тыгак ончо
Категорий:Картографий Категорий:Геодезий *
1651
1651 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1651 Категорий:XVII курым
Кӱшыл Писе
Кӱшыл Писе (Верхний Писинер) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 29 еҥ (2004 ий), 28 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шокшем Памаш ял деч 2 километр эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан лӱмым писын йогышо эҥер пуэн. «Кӱшыл Писе» — Ӱлыл Писе ял деч кӱшнырак лийын шогышо Писе ял.
Тошто Пӧртек
Тошто Пӧртек (Старый Буртек) – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Калинино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 172 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Малмыж ола деч 13,5 километр (16 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Малмыж кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
Сергушкин
Верланыме вер
Чакмарий сола деч 5 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
1652
1652 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1652 Категорий:XVII курым
Ԃ
Ԃ, ԃ — кириллик тиште.
Коми-зырян да коми-пермяк йылмылаште кучылталтше Молодцов тиштер гыч ойыртемалтше тиште.
Кылвер-влак
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Цифр кодлымаш
Цифр кодлымаш (кодирование цифр) — информацийым бит-влакын (0 ден 1) почелалыкышт гоч ончыктымаш.
Категорий:Информатике
Луков (ола сынан посёлко)
Луков (Луків) — Украиныште Волынь велыште Ковель кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 3 119 еҥ (2021 ий).
Категорий:Волынь велысе ола сынан посёлкыла
Мландыпокшел теҥыз
Мландыпокше́л те́ҥыз (Средиземное море) — материк-влак кокласе теҥыз, Атлантик тептеҥыз дене Гибралтар вӱдушык гоч ушалтеш.
Тыгай лӱмым (Μεσόγειος Θάλασσα, Mare Mediterranea) икымше гана акрет серызе Гай Юлий Солин пуртен. Тудо жаплан тиде лӱм лач келшен толын, молан манаш гын европысо да йӱдвел африкысе цивилизаций-влак тиде теҥызын серлаштыже тӱзланеныт. Тиде теҥыз гоч верысе калык-влак вашкылым ыштеныт.
914
914 ий — X курымын ийже.
Цифре-влак
Цифре-влак (cifra, صفر‎‎ (ṣifr) «пустой, нуль», ци́фры) — чотым возымо годым кучылталтше тиште-влак.
914
Кӧ колен
Категорий:914Категорий:X курым
Цифре-влак
Категорий:Информатике
Ђ
Ђ, ђ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Лангур
Лангур (Presbytis) – Азийын мартышке <abbr title="еш">ямагат (Cercopithecidae) гыч изи маймыл.
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
1350 ийла
1350-ше ийла — XIV курымын кудымше, 1350 ий гыч тӱҥалеш 1359 ийыште мучашлалтеш.
Усола Корамас
Усола Корамас (Кугу Корамас) (Новый Карамас) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше ял. Корамас ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 326 еҥ (2003 ий), 265 еҥ (2010 ий).
Шайбан хоккей
Шайба́н хокке́й — ий валне эртыше спорт модмаш, хоккей радамыш пурышо спорт тӱрлык. Кок команде ваш-ваш таҥаса, клюшко дене икте весылан шайбым колтен, тавалышын капкашкыже шайбым пурташ, да ты годымак шке капкаштым аралаш тыршат. Кӧ тавалышын капкашкыже шукырак шайбым пурта - тудо сеҥа.
Усола Корамас
Верланыме вер
Чодыраял ял деч 4 километр эрвел могырно верланен.
Шайбан хоккей
Эртымгорно
Клюшкы дене мечым эше XVI-шо курымыштак Голландийыште поктыл модыныт. Варажым тиде онай жап эртарымаш Английыште да Скандинавийыште шарлен. Модмаш семын тудо Канадышке куснен. А Канадыштыже моткоч шуко ер уло, тылым нуным ий налеш. Тудо жапыште кугу неле мечы дене модыныт. Шинни тудо маналтын. 1879 ий гыч кажне канадысе пайремыште хоккей дене таҥасеныт
Усола Корамас
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Шайбан хоккей
Эртымгорно
Резине гыч ыштыме шайбыже хоккейыш канадысе спортсмен Робертсонын темлымыж почеш пурен.
1885 ийыште Монреаль олаште икымше Хоккей Ассоциаций чоҥалтын. Ик ий гыч тыштак модмашын официаллле виктарчыкшым пеҥгыдемденыт. Ынде ик командыште шым модшо гына лийын кертын. Икымыше калыккокласе вашлийымаш кандысе да английысе команде коклаште лийын. Нине кок кундем хоккейышке кугу паша надырым пыштеныт. 1893 ий. Канадын генерал-губернаторжо, Фредерик Артур лорд Стенли оф Престон эн сай командылан полекым кучыктен: ший гыч ыштыме кугу вазым. Ший вазыжым Стэнли Кубок лумдаш туналыныт. Ну а икымше гана тудым канадысе чемпион «Монреаль» клуб сулен.
XX-шо курым. Стэнли Кубоклан профессионал-влак гына танасаш тунальыч. Нуныжо оксалан кора модыт. А профессионал огыл-влаклан бизнесъеҥ Монтегю Алан шке призым кучыкташ туналын. Тудыжым Алан Кубок лумдаш туналыныт.
А виктарчык-влак жап дене вашталтыныт. 1900 ий. Френсис Нилсон капкашке сеткым сакен. Модмаш жап ынде кум ужашлан шелалтеш, кажныже коло минут гыч. Кажне модшылан шке номержым пыжыктеныт. 1929 ий. Клинт Бенедикт лӱман капкаорол икымше гана маскым чиен.
Таҥасымаш-влак
Европышто чемпионат-влак 1910 ий гыч эртаралтыт. Икымше турнирыште Кугу Британийын командыже сеныше лийын. Вара кум гана почыла Чехийын чумыр командыже икымше верым сулен. 1920 ий. Икымше Тунямбал чемпионатыште кок континент вашлийын. Йудвел Америке да Европо. Лач тунамак Канаде, хоккей модмаште эн тале команде лӱмым сулен, да варажым 50 ий наре ончылно гына лийын.
Сар деч вара икымше кугу танасымаш 1948 ийыште лийын. Канадын чумыр командыж воктек эше ик виян команде шогалын. Чехословакий. Но катастрофылан кӧра эн тале спортсмен-влакым Чехословакий йомдарен. Ынде тиде чумыр команде тунямбал вашлийымашыште кугу кӱштыш кӱзен ок керт.
Чехословакийын вержым кум ий гыч Швеций айла. Кум гана тудо тӱнямбал чемпион лийын.
1963 ий. Шке кугу сенымаш корныжым Совет Ушемын чумыр командыже туналеш. Индеш гана, почыла тудо тунямбал чемпион лийын. 1972 ийын Идым тылзыже. Историйышке пурышо Суперсерий, кушто 8 матчым эн виян спортсмен-влак Канаде гыч, Совет Ушемын сборныйже ваштареш модыныт. Канадын сеҥалтмыжлан уло тӱня ӧрын каен. Но, чынак, совет хоккеист тӱняште эн виян командым сененыт.
Мемнан историйыште тиде лӱм-влак кодыт: Валерий Харламов, Владислав Третьяк, Геннадий Цыганков, Александр Якушев… Нуно мемнан хоккейым уло тунялан ончыктеныт.
Кызытсе жап
У жапыште экономикыште вашталтыш-влаклан кӧра шуко спортсмен вес элыш шуаралташ каеныт. Россий Федераций хоккейыште шуко жап ойыртемалт кертын огыл. Но 2008 ийыште Квебек олаште, кажныже 8 сеҥымашым налын, финалыште адакат Канадын да Российын чумыр командышт вашлийыныт. Коктынжат тиддеч ончыч шуко ий сеҥымаш деч посна кодыныт ыле. Тиде матч историйыш кеч кузеат пурышаш ыле. Кокымшо минутышто Александр Семин икымше голым пурта. Но варажым Канаде мыланна 15 минутышто кум голым чыка. Изиш вучалтен, Семин эше ик гол дене ойыртемалтеш, но тидлан Канадын сборныйже нылымше голым вашмут семын пуа. 4:2 счет. Россий шеҥгелан кодеш. Чылан шӱм вургыжын вучат, мо ынде лиеш… Модмаш жапын кумшо ужашыже тӱҥалын. Тӱҥ тренерна Вячеслав Быков икмыняр вашталтышым стратегийыште ышта. Алексей Терещенко мемнан деч кумшо голым чыкалта. Счет 4:3. Ме садак шеҥгелне улына. Канадысе спортсмен-влак сенымашыштым кучынешт. Тыште Илья Ковальчук, кудыжым шукын вурсеныт счетым тӧрла. 4:4. Ынде чыла ик гол вашталтен кертеш. Матч пытымеке ик минуто гына кодын. Илья Ковальчук шке кокымшо, шӧртньӧ голжым пурта. 15 ий гыч, Россий хоккей дене угыч тунямбал чемпион лийын.
Куба
Куба (Cuba) — эл Йӱдвел Америкыште.
Категорий:Куба
Чарныш
Чарныш (программлымаш) (останов) — программын шукталтмыжым чарыше ыштык.
Категорий:Информатике
Є
Є, є — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ӗ
Ӗ, ӗ — кириллик тиште. Кучылталтеш мутлан чуваш йылмыште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
1516
1516 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1516 Категорий:XVI курым
Тютчев, Фёдор Иванович
Кумдан палыме руш поэт, дипломат. Мюнхеныште, Туриныште илен, Гейне, Шеллинг дене палыме лийын. Литератур илышыште моло дене пырля лийын огыл да шкенжым литераторлан шотлен огыл.
400 наре почеламутшо аралалт кодын, шукыж годым тудо Россий нерген воза. Тютчевын икымше почеламутшовлак XVIII курымын йӱлаж дене шочыныт. 1830-шо ийлаште тудын почеламутышо романтизм шӱлыш дене авалтын. Тудо философий лирикым тарватен, тудын тӱҥ темыже айдемын пӱрымашыже, пӱртӱс нерген шонкалымаш. 1840-ше ийлаште икмыняр политик материалым воза, тушто Россий да Касвел эл коклаште вашкылым тарвата. 1850-ше ийлаште йӧратымаш лирика ылыжеш, тудо йӧратымашым шукыж годым туткар дене таҥасытара. Тиде пагытысе почеламут-влакым «Денисьева циклыш» чумырымо, молан манаш гын, почеламут-влакым шке йӧратыме еҥгаже Е. А. Денисьевалан пӧлеклен. 1860-1870-ше ийлаште Тютчевын усталыкыштыже политик почеламут-влак ончылно лийыныт.
Ик эн кумдан палыме почеламут «Silentium!» — шып лияш ӱжмаш. Автор ойган палемда, ик айдеме вес еҥым нигунамат раш умылен огеш керт. Тютчевын почеламут корнылаже шукыж годым афоризмышке савырненыт: «Каласыме шонымаш шоя улеш», «Уш дене Российым умылаш огеш лий» да «Мыланна огеш кӱл мужедаш, кузе мемнан мутна шергылтеш».
Важ-влак
Категорий:Руш серызе-влак
8 теле
8 теле (8 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 342-шо (кужемдыме ийлаште — 343-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 23 кече кодеш.
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 8 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 8 кечынже колышо-влак
Калык пале
Климентийын кечыже.
Категорий:8 теле
Чарныш точко
Чарныш точко (программлымаште) (breakpoint, то́чка остано́ва) — палемдыме оператор, тудын дек шумеке программын шукталтмыже чаралтеш.
Категорий:Информатике
1653
1653 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1653 Категорий:XVII курым
Ӂ
Ӂ, ӂ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Нольо кундем
Нольо кундем (Нолинский район) - административ кундем Киров велыште, Российыште. Рӱдыжӧ Нольо ола. Калыкчот 20,6 тӱж. еҥ наре.
Географий
Нольо кундем Киров велын кечывалвел-эрвелныже верланен.
*
Чӱктылалтше кыл линий
Чӱктылалтше кыл линий (коммутируемая линия связи) — пашам ыштыше компьютер коклаште кылым кучымо жаплан гына чӱкталтше кыл линий.
Категорий:Информатике
Чотрадам системе
Чотрадам системе (система счисле́ния) — чотым ончыкташ да лӱмдаш кучылталтше йӧн да правил тӱшкалык.
Категорий:Информатике
Мадрид
Мадрид (Madrid) - Испанийын рӱдолаже. Эл (комарка) Ареа-Метрополитан. Кугу экономике, политике да тӱвыра рӱдыжӧ. Олан калыкчотшо — 3,266 млн. еҥ (2019).
1517
Кӧ колен
Категорий:1517 Категорий:XVI курым
Макак
Макак (Macaca) – Азийын да Африкын Cercopithecidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Мадрид
Пелотро пиренейский олан рӱдӧ ужашыштыже верланен. Мадрид уш2 агломераций 1200 кугу кумдыкым ончыкта. 607 уш2 ола округын административ 21 чӱктӧ да шке территорийыштыже верланыше кумдык. Кугу транспорт (кӱртньӧ, храм шоссе корным, тӱняште ик эн кугу аэропорт).
Мадрид — культурный рӱдер сеҥышоян, шуко тоштерыште тӱнямбал верланеныт, кудышт кокла прадо тоштер, сымыктыш рӱдер Сапья королеве, тиссен тоштер-форум да Мадрид Борнемис, уло тӱняште шудо дене эн тоштерыш миен коштыт.
Калык, йылме, кылвер-влак
Калыкчот дене эл рӱдолаштыже икымше верым налын шога, тудын образшым аргентине кугемдыме кӱшеш тунемын. 3,2 млн. утла еҥ кызыт олаште илем. Испан йылме кугыжаныш йылмылан шотлалтеш, тудын деч посна, ола калык каталанский кучылташ, галисийский, баск, тыгак мигрант йылме — калыкын кугу ужашыже да араб пр — католик.
Экономике
Мадрид ВВП-Н — ола гыч кугу испан уло, евро 124,9 млрд тудо 2011 ийыште возен. Идалыкаш бюджетше 2014 ий евро 14,45 млрд Мадрид. Индустриал йӧнозанлык рӱдер-влак кусарыме гынат тенденций паркыште, ола деч ӧрдыжтӧ верланыше ия, йӧнозанлык рӱдерын кӱлешлыкше шотышто кокымшо мадрид барселоно испаний деч вара кодшо. Пытартыш жапыште кушко да финанс пашашке кугу надырым рушла аэропорт барахас да тудын значенийже. Пытартыш ийлаште чоҥымо кӱртньыгорно транспорт да корным кумдаҥдаш палынак кушкеш. Но Мадрид, Испаний да чыла гаяк, европын у технологий вияҥме дене моло деч почеш кодеш. Мече — автомобильный заводышто икмыняр.
Тидын деч моло, испаний кугу кӱкшытыш инфляций среднеевропейский. 1998 ий илыме верын акше кушкаш тӱҥалме гыч 150 %, евро пуртымо полшен мо. Тӱҥ йолташым йомдарыме дене ужалем, регистрацийлаш лийын. Мадрид турист-влакым пашажым вияҥдаш, турист-влакым коштынна йот элыш эн кугу олалан шотлалтеш. Мадрид увертарымаш 1992 ийыште «тӱвыра европысо олаште» процесс вияҥмаште тиде кӱлешан ошкыл улеш.
Важ-влак
Категорий:Мадрид Категорий:Миллионер-олала
Макак
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
23 ага
23 ага (23 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 143-шо (кужемдыме ийлаште — 144-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 222 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 23 кечысе событий-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 23 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:23 ага
Гватемала
Гватемала (Guatemala) — эл Йӱдвел Америкыште.
Категорий:Гватемала
Модернизм
Модернизм вӹкӹ шукы семӹнь анжат. Техника монгырым анжаш гӹнь модернизм шӱлӹшäн кунст пашäвлä симультантан, тäнгäштäрӹмäшäн да маxань-шон монтажан ылыт, тӹ годымок модернизмäн пäшäвлäштӹ ӹлӹмäш вӹкӹ парадоксын тӹгӹржӹ вашт анжат, нӹнӹ проставлä агылеп, лачоклам анжыктымаш ӹмӹлеш кодеш, дегуманизаци шижäлтеш. Модернизм йöн доно сирӹмӹ cӹлнӹшаяшты традициштӹ ылшы шайыштмы структура пыжгаялтын, сирӹмӹ пäшäн тӹнг элементвлäжӹ махань-шон аллюзивлä, вес семьӹньжӹ йиждӹмашвлä, мифвлäн архетипвлä дä символвлä гӹц шалгат. Модерн сӹлнӹшая нарраторлан (шайыштмашым нäнгешӹлäн) хронологи дон фактвлäмäт лыгаш ирӹкӹм пуа.
Сӹлнӹшаям анжалаш гӹнь, М. сек келгӹ кишäвлäм поэзиэш коден дä тидӹжӹ сек пӹтäриок XIX-шӹ курымын мычашты Франциштӹ лиäлтӹн. Бодлер гӹц пасна раскыды дä виäн модерниствлäэш Поль Верлен (Paul Verlaine, 1844-96), Артур Рембо (Arthur Rimbaud, 1854-1891) дä Жулиам Аполлинер (Guillaume Apollinaire, 1880-1918) шотлалтыт. Модернизм йöнäн прозаиквлä логӹц сек кымдан пäлӹмӹ Марсель Пруст (Marcel Proust,1871-1922), кыды ”Ямдымы жепӹм кӹчäлмäш” кӹжгӹ романым сирен, Альберт Камӱ (Albert Camus, 1913-1960) дä Симон де Бавуар (Simone de Beauvoir, 1908-1986) ылыт.
Немӹцлä сирӹшӹ модерниствлä логӹц сек палӹмӹвлä поэт Райнер Мариа Рильке (Rilke Rainer (René) Maria, 1875-1926), прозаиквлä Франц Кафка (Franz Kafka, 1883-1924), Томас Манн (Thomas Mann, 1875-1955), Роберт Мусил (Robert Musil, 1880-1942) дä драматург (Bertolt Brecht, 1898-1956) ылыт. Кокшы Тунымбал вырсы паштекш ӹ авторвлä логӹц Генрих Болльым (Heinrich Böll, 1917-1985), Зигфрид Ленцӹм (Siegfried Lenz, 1926) дä Гунтер Грассым (Günter Grass, 1927) пäлдӹртӹмӹлä. Англла сирӹшӹ модернист-сирӹзвӹлä: Джеймс Джойс (James Joycey, 1882-1941, ”Одиссей” романжы, 1922), Вирджиниа Вульф (Virginia Woolf, 1882-1941), Т. С. Элиот (T.C. Eliot, 1888-1965), Самуил Бäкет (Samuel Beckett, 1906-1989), американвлä: ир поэт- модернист Волт Вайтман (Walt Whitman, 1819-1892), прозаиквлä - Ф, Скотт Фицджеральд (F. Scott Fitzgerald, 1896-1940), Уильям Фолкнер (William Faulkner,1897-1962), Эрнест Хемингуэй (Ernest Hemingway,1899-1961), Бернард Маламуд (Bernard Malamud, 1914-1986), Йосеф Хеллер (Joseph Heller, 1923) дä Пилип Рот (Philip Roth, 1933),  поэт Валлас Стевенс (Wallace Stevens, 1879-1955), драматургвлä Теннесси Уильямс (Tennesse Williams, 1914-1983) дон Эуген О Нэйль (1888-1953).
Модернизм тӱнымбалныш культуреш, лӹмӹнок сӹлнӹшаяэш пиш келгӹ кишавлäм коден. Финн-угр литературывлäм анжалаш гӹнь модернизм йӧным эстон, финн дä венгр сӹлнӹшаявлäштӹ эче 1920-шы ивлäнок кычылташ тӹнгäлмӹ. Эстон модерниствлä логӹц Мариа Ундерӹм (Marie Under, 1883-1980), Хенрик Виснапуум (Henrik Visnapuu, 1890-1951) Уку Маасингым (Uku Maasing, 1909-1985), Яан Каплинским (Jaan Kaplinski, ш. 1943), финнвлä логӹц шведлä сирӹшӹ поэтесса Эдит Сöдерграным (Edith Södergran, 1892-1923), Катри Валам (Katri Vala, 1901-1944), Ууно Кайласым (Uuno Kailas,1901-1933 ) Пентти Саарикоским (Pentti Saarikoski, 1937-1983), шведлä сирӹшӹ Клас Андерссоным (Claes Andersson, ш. 1937),  венгрвлä логӹц Адь Эндре (Ady Endre, 1877-1919) дон Аттила Йожефӹм (Attila József, 1905-1937) пäлдӹртӹмäн. Кӹзӹтшӹ гӹнь ти литературывлäштӹ кыцe прозаиквлä, тенгеок поэтвлääт лач М. йöн доно веле сирäт Мары сӹлнӹшаяшты М. вӹкӹ кужы жеп тӹрӹн анженӹт, тенге гӹнят тӹдӹ туан литературыштына ӹлянен да виäнгеш. Кырык мары сӹлнӹшаяшты модернизмӹн кишäвлäжӹм раскыдын поэзишӹт, лӹмӹнок Ондрин Валькан (ш.1954), этнофутурист Валери Микорын (ш.1960) дä Влад Самойловын (ш.1963) лыдышвлäштӹштӹ ужына. Прозаиквлä логӹц модернизм йöн доно Витали Петухов (ш.1954) сирä. Алык мары поэзиштӹ сек яргата модернистеш Валентин Колумбым (1937-1974) шотлат. Тӹдӹ гӹц пасна Албертина Иванова (ш. 1954) дон Зоя Дудинан (ш. 1963) лыдышвлäштӹ модернизм шулӹшäн ылыт.
Руш сӹлнӹшаяшты модернизм 1900-1917-шӹ ивлäн пеледын, но революци паштек пӹснен дä совет кӹлӹн урын валымыкыжы руш сирӹзӹвлä угӹц М. йöнӹм активно кычылтыт.
Категорий:Сымыктыш
Куюргазы кундем
Куюргазы кундем (Куюргазинский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Ермолаево.
*
1360 ийла
Важ-влак
Категорий:1360 ийлаКатегорий:XIV курым
Кутык
Кутык — сферик координат радамлыклаште кучылтмо географик координат, кудо Мландыште, Кечыште, планетлаште да пылпомыш сферыште объектын тӱҥалтыш меридиан деч торалыкшым палемдаш полша.
Тыгак ончо
Категорий:Геодезий Категорий:Картографий *
Чумыр
Чумыр (массив) — ик вашталтылшыште аралалтше радамлыме ыҥпале (элемент) почелалык.
Категорий:Информатике
Җ
Җ, җ — кириллик тиште.
Кодировко
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Чотрадам системын негызше
Чотрадам системын негызше (основные системы счисления) — цифр-влакын позиционло чотрадам системыште кучылталтше чотышт.
1654
1654 ий — XVII курымын ийже.
Чотрадам системын негызше
Категорий:Информатике
1654
Кӧ колен
Категорий:1654 Категорий:XVII курым
1370 ийла
1370-ше ийла — XIV курымын кандашымше, 1370 ий гыч тӱҥалеш 1379 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1370 ийлаКатегорий:XIV курым
Хургаде
Хурга́да (الغردقة, Hurghada) — ола Египетыште да турист рӱдыжӧ Йошкар теҥызыште.
Йошкар теҥызын касвел серыштыже верланен, 500 км Каир деч кечывалвел-эрвелрак. 26 египет провинций гыч икте улеш - Йошкар теҥыз провинций. Олан калыкчотшо 89.791 еҥ (2006).
Тыгак ончо
Категорий:Туризм Египетыште Категорий:Египетысе курортла Категорий:Хургаде
Цӱрих
Цӱрих, Цю́рих (Zürich ; швейцарийысыла Züri ) — город на северо-востоке Швейцарий элын йӱдвел-эрвелныже верланыше ола, немыч йылме дене кутырышо Цӱрих лӱман кантонын рӱдолаже, Цӱрих лӱман округын административ рӱдерже.
Калыкчот — 391,1 тӱж. еҥ (2012 ий), Швейцарийыште эн кугу ола. Ола воктене Цӱрих ер верланен. Ола Утлиберг да Цюрихберг курык-влак коклаште шога.
Палемдымаш
*
Мюнхен
Мюнхен (München, Minga) — ола Немыч Элыште, Баварий эрыкан мландын рӱдолаже.
Гавана
Гавана (La Habana, San Cristóbal de La Habana) — ола, Кубын рӱдолаже. Калыкчот 2 135 тӱж. еҥ наре.
Категорий:Гавана
Пундыш
Пундыш — пушеҥге руалыме деч вара кодшо тӱҥ ужашыже вож дене пырля.
Пундыш ӱмбалсе оҥго-влакым шотлен пушеҥге ийготшым палемдаш лиеш.
1518
1518 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1518 Категорий:XVI курым
917
917 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:917Категорий:X курым
Ԅ
Ԅ, ԅ — кириллик тиште.
Коми-зырян да коми-пермяк йылмылаште кучылталтше Молодцов тиштер гыч ойыртемалтше тиште.
Кылвер-влак
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ѕ
Ѕ, ѕ — кириллик тиште.
8 шорыкйол
8 шорыкйол (8 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 8-ше кечыже. Идалык пытыме марте 357 (кужемдыме ийлаште — 358) кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 8 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 8 кечынже шочшо-влак
Калык пале
Категорий:8 шорыкйол
Шай
Шай (компьютер) (computer bus, компьютерная ши́на) — компьютерын функционал блок коклаште ыҥпале-влакым игысистеме.
Категорий:Информатике
Куэрйымал
Куэрйымал (Заречка-Она) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 91 еҥ (2005 ий), 79 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марийсола ял деч 1 километр кечывалвел могырно Оно эҥер воктене верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «куэр» + «йымал» = «куэрйымал». «Куэрйымал» — куэр йымалне верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
23 вӱдшор
23 вӱдшор (23 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 113-шо (кужемдыме ийлаште — 114-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 252 кече кодеш.
1519
Кӧ колен
Категорий:1519 Категорий:XVI курым
23 вӱдшор
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 23 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 23 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 23 кечынже колышо-влак
Мирики
Мирики (Brachyteles) – Америкын Atelidae йамагатын гыч изи маймыл.
23 вӱдшор
Калык пале
Терентийын кечыже. Кече лекме годым тыгай калыкпалым эскереныт: тудо тÿтыра кокла гыч лектеш гын — кинде сайын шочеш. Мÿндыр корныш тарванаш тыршен огытыл: шошо корно тöрланен шуктен огыл — маныныт.
Ганьян, Эмиль
Эми́ль Ганья́н (Émile Gagnan, Кылме1900—1979) — Франций инженер.
Категорий:Француз инженер-влак Категорий:Канада инженер-влак
Шацк (Волынь вел)
Шацк (Шацьк) — Украиныште Волынь велыште Ковель кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 255 еҥ (2021 ий).
Категорий:Волынь велысе ола сынан посёлкыла
Российысе кугыжаныш гуманитар университет
Российысе кугыжаныш гуманитар университет, РКГУ (Российский государственный гуманитарный университет, РГГУ) — классик университет Москошто. Тӱҥ гуманитар кӱшыл тунемме тӧнеж Российыште.
Кылвер-влак
Категорий:Кӱшыл тунемме тӧнеж-влак Москошто
Ӧшлӧк
Ӧшлӧк — вуйым аралыше ӱзгар.
Шапашлыме мут
Шапашлыме мут (зарезерви́рованное сло́во (или ключево́е сло́во)) — программлымаш йылме мутерыш пуртымо да посна кучылташлан шапашлыме мут.
Ԑ
Ԑ, ԑ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
1656
Кӧ колен
Категорий:1656 Категорий:XVII курым
Ҙ
Ҙ, ҙ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Марий кугыжаныш университет
Марий кугыжаныш университет (МарКУ) (Марийский государственный университет (МарГУ)), кӱшыл шинчымашым пуышо Марий Эл республикысе тӧнеж. Негызым 1972 ийыште пыштыме. 2008 ийыште МарКУ деке Марий кугыжаныш педагогике институтым ешареныт. Университет кызыт 13 факультет, 4 институтышто 60 специальность дене студент-влакым туныкта.
Сеҥымаш-влак
"Российын 100 эн сай ВУЗ" ("100 лучших вузов России") да "Идалыкын ректоржо" - 2009 ийыште конкурс-влакын лауреатше лийын.
Кылвер-влак
Категорий:Кӱшыл тунемме тӧнеж-влак Йошкар-Олаште
1380 ийла
Важ-влак
Категорий:1380 ийлаКатегорий:XIV курым
Кож
Кож (Picea) – ӱмыржӧ мучко ужарге, 30 м наре кӱкшытан, конусым ушештарыше парчан, шелыштедалтше да сур шӱман пушеҥге. 30–50 тӱрлӧ кож еш уло. Марий Элыште кож Йылымбалны шӹренок вашлиялтеш.
Кож май кыдалне – июнь тӱҥалтышыште, ломбо ден ик жапыште пеледеш. Пӱгыльмысӧ кичкыже пелелме ийынак, шыжым шуэш. Имыже ныл шӧрынан, лаптыргыше да шуркалыше; укшышто нуно 6–7 ий шинчат.
Кож Российын кыдал да йӱдвел ужашыштыже чодыра гай кушкеш, коклаштышт моло пушеҥге-влакат вашлиялтыт. Марий Элыште кожер Оршанке – Какшан тӧваканрак тӧр верысе лышташан-иман чодыраште вашлиялтеш да нулго дене пырля Марий-Виче кӱкшакам айлат.
Категорий:Чаранӧшман Категорий:Пушеҥге-влак
Мирикина
Мирикина (Aotus trivirgatus) – Кечывалвел Америкын Aotidae йамагатын гыч изи маймыл.
Алмашлӱм
Алмашлӱм (алмашташ да лӱм мут-влакын ушымышт дене ышталтын), тыгак шоялӱм, шояк лӱм (Псевдони́м) — палыме айдемын чын лӱм олмеш кучылтмо лӱмжӧ. Тӱҥ шотышто артист, сылнымут пашаеҥ-влак кучылтыт. Эрвелне (мутлан, китай да япон культурышто) ожно мер статусым вашталтымеке лӱмым вашталтеныт, католик тыныште да танле тыныште юмызо-влак саныш пурымеке лӱмым вашталтат, но юмызо-влакын черке лӱмыштым алмашлӱм манын огыт ойло.
Мирикина
Категорий:Примат-влак
Алмашлӱм
Интернет шарлыме дене алмашлӱм-влакым кучылтмаш чот шарлен. Тӱнямбал эҥыремышвотышто шагал кӧ шке лӱм почеш шинча. Категорий:Алмашлӱм-влак
Калуга
Калуга (Калуга) — ола, Калуга велын рӱдӧ олажлан шотлалтеш.
Палемдымаш-влак
Категорий:Калуга
1390 ийла
1390-ше ийла — XIV курымын луымшо, 1390 ий гыч тӱҥалеш 1399 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1390 ийлаКатегорий:XIV курым
1520
1520 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1520 Категорий:XVI курым
Архипова, Элина Анатольевна
Архипова Элина Анатольевна (5 Ӱярня 1960) — марий семлызе. Элина Анатольевна Ӱярня тылзын 5 кечынже 1960 ийыште Маскасола кундемын Кугу Шаплак ялыште шочын. Изинекак сем деке шӱманын. Йошкар-Оласе 1 номеран школ-интернатыште тунемын.
«Алдиар» оперым возен. Пургыж тылзыште 4 кечынже 2001 ийыште «Алдиар» оперын премьерыже лийын. «Алдиар» оперылан семлызелан кугыжаныш премийым пуэныт.
Категорий:Марий семлызе-влак
918
918 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:918Категорий:X курым
Мохандас Ганди
Моханда́с Карамча́нд «Маха́тма» Га́нди (гудж. મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી, хинди मोहनदास करमचंद गाँधी, Шыжа тылзын 2-шо кечыже 1869 ий, Порбандар, Гуджарат — Шорыкйол тылзын 30-шо кечыже 1948 ий, Нью-Дели) — Великобританий деч Индийын эрыкше верч кучедалше движенийын ик вуйлатышыже да идеологшо. Тудын виешлымаш огыл философийже (сатьяграха) мирный вашталтыш движенийлан влиянийым ыштен.
Илышгорно
Индийыште тудын лӱмжӧ святой-влакын лӱмышт дене тӧрак йоҥга. Шке калыкшын духовный лидерже, Махатма Ганди ӱмыржӧ мучко элжым витарыше вера ден кылдалтше ваш умылыдымаш, виешлымаш ваштареш кучедалын, но шоҥгеммекыже жертва лийын колен.
Ганди ужалкалыше ешеш шочын-кушкын. Тудын ешыже джати баниян лийын, кудыжо варна вайшьев дек относитлалтын. Тудын ачаже, Карамчанд Ганди (1822—1885), дивана постым айлен — тӱҥ министр — Порбандара. Гандин ешыштыже вера ден кылдалтше чыла йӱлам эреак шуктен шогеныт. Поснак тудын аваже, Путлибай, вераштлан чот ӱшаныше лийын. Храмыште богослужений, товатлымаш, постым кучымаш, вегетариан семын илымаш, самоотречений, индус-влакын кумалме книгаштым лудмаш, вера нерген кутыркалымаш — чыла тиде самырык Гандин ешыжын духовный илышыжым чоҥен.
13 ияшыж годым ача ден авже Гандилан тудын таҥаш ӱдырым, Кастурбайым, налыктеныт (оксам аныклымылан кӧра тудо кечынак изаже-влакын суртыштышт сӧрмарий йӱлам шуктеныт). Жап эртымек Гандин да пелашыжын ныл эрге йочашт шочыныт: Харилал (1888—1949), Манилал (28 октября 1892—1956), Рамдас (1897—1969) да Девдас (1900—1957). Кызытсе индийский Ганди политик ешын шочшо-кушшышт нунын тукымышт огыт ул. Шке кугурак эргыж Харилал деч ачаже отказатлалтын. Ачажын ойлымыж почеш тудо аракам йӱын, пышткойшыла койын, оксам арен коштын. Харилал ала-мыняр гана веражым вашталтен; мокш чер дене колен. Моло эргыже-влак ачажын корныжым тошкеныт да Индийын эрыкше верч шогышо движенийын активистше-влак лийыныт. Девдас тыгак Лакши  пелашым налмыж дене палыме. Лакши – Раджаджин, Индийский национальный конгрессын ик вуйлатышыже, Гандим пагалыше индийский герой, ӱдыржӧ. Но Раджаджи варна браминмыт дек относитлалтын, а варна кокласе ваш ушнымаш религий шонымашлан тореш лийын. Туге гынат 1933 ийыште Девдасын ачаже ден аваже тудлан Лакши ден ушнашыже согласым пуеныт.
19 ияшыж годым Мохандас Ганди Лондоныш каен. Тушто тудо юристлан тунемын. 1891 ийыште, тунем пытарымек, Мохандас Индийыш пӧртылын. Авамландыште профессийже ден кылдалтше пашаже кугу лектышым конден огылат, Ганди 1893 ийыште Африкыш пашам ышташ каен. Тушто тудо индийец-влакын правашт верч кучедалмашке ушнен да икымше гана кучедалмаште у приемым, виеш огыл торешланымаш (сатьяграха), кучылташ тӱҥалын. Мохандаса Гандин тӱня ужмашыжлан кугу влиянийым Бхагавадгита, тыгак Г. Д. Торо ден Л. Н. Толстойын (кудыжлан Ганди серышым возкален) шонымашыже-влак ыштеныт. Шке Гандиже ойлен, пуйто тудын тӱня ужмашыжлан эше Майкла Девитта влиянийым ыштен.
1915 ийыште М. К. Ганди Индийыш пӧртылын да ныл ий гыч талын эрык верч кучедалмашке ушнен. 1915 ийыштак кумдан палыме индийский писатель, Нобелевский премийын  литература ден лауреатше, Рабиндранат Тагор, икымше гана Мохандасу Гандилан «Махатма» (дев. महात्मा) титулым кучыктен — «лӱмлӧ чон» (шке Ганди тиде титулым нумалаш кӧнен огыл. Титуллыкым ом шого манын шонен). ИНК Тилакын лидерже-влак кокла гыч иктыже колмыж деч ончыч тудым шке преемникше семын палемден.
Ганди
Шеннонын формулжо
Категорий:Информатике
Кугу Ачамланде сар
Кугу Ачамланде сар, южгунам, Кугу Отечественный война (1941—1945) — Совет Ушемын нацистский Германий да тудын союзникше-влак (Болгарий, Венгрий, Италий, Румыний, Словакий, Финляндий, Хорватий) ваштареш кучедалме сар. Кокымшо Тӱнямбалсе сарын тӱҥ ужашыже.
Тугак ончо
Категорий:Сар-влак
1657
1657 ий — XVII курымын ийже.
Кусто Жак-Ив
Жак-Ив Кусто́ (Jacques-Yves Cousteau; (11 Пеледыш 1910 — 25 Пеледыш 1997) — Тӱнямбал тептеҥызын лӱмлӧ франций шымлызыже, фотограф, режисьор, шуко кнага да филм-влакын авторжо. Франций академийын йыжъеҥже улеш. Чап легионын орденжын командоржо. Капитан Кусто семын палыме.
1943 ийыште Ганйан Эмил дене пырля аквалаҥгым ыштен да терген.
Категорий:Франций шанчызе Категорий:Франций академийын йыжъеҥже Категорий:Тиштер почеш серызе Категорий:Франций серызе Категорий:Франций фотограф Категорий:Шып тептеҥыз шымлызе Категорий:Арктика шымлызе
Ԇ
Ԇ, ԇ — кириллик тиште.
Коми-зырян да коми-пермяк йылмылаште кучылталтше Молодцов тиштер гыч ойыртемалтше тиште.
Кылвер-влак
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ӣ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
919
919 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:919Категорий:X курым
Шрифт
Шрифт (schrift ← schreiben — писать, шрифт) — ик кугытан (тӱҥ шотышто пункт дене ончыкталтше), стилян але атрибутан тиште тӱшка.
Категорий:Информатике
Шарныш
Шарныш (компьютер) (компью́терная па́мять) — информацийым аралаше явала.
Компьютер шарнымаш кызытсе компьютерын ик функцийже дене полшаш йӧным ышта, - информацийым кужу жап аралыме йӧн. Рӱдӧ процессор дене пырля чоҥымашым шарнаш кодшо архитектур, фон Неймын манме ключевой звеньевойжо — влак шотлалтыт, - чумыр кӱлешлыкын кызытсе компьютержын негызшылан палемдыме принцип-влак шотлалтыт.
Комментарий
Категорий:Информатике
1400 ийла
1400-ше ийла — XV курымын икымше, 1400 ий гыч тӱҥалеш 1409 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1400 ийлаКатегорий:XV курым
Ї
Ї, ї — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Орангутан
Орангутан (Pongo) – Азийын Hominidae йамагатын гыч изи да кугу маймыл.
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
Сар
Са́р — эл ден эл коклаште вооруженный кучедалмаш.
Тугак ончо
*
23 идым
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 23 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 23 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 23 кечынже колышо-влак
Калык пале
Пётр да Павылын кечыже. Кугу тӱткышым пызлылан ойыреныт: пылзыгичке дене вартышым ямдыленыт. Кö удан мала гын, тиде кечын кӱрын налме пызле укшым малыме пöлемыштыже кучышаш улмаш, тунам тудо ласкан малаш тӱҥалеш. Пызлыгичке шуко гын, шыже ночко, ателе йӱштö лиеш – маныныт.
Категорий:23 идым
1521
1521 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1521 Категорий:XVI курым
1410 ийла
1410-ше ийла — XV курымын кокымше, 1410 ий гыч тӱҥалеш 1419 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1410 ийлаКатегорий:XV курым
Калуга вел
Калуга вел (Калужская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 29,777 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 005 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Калуга ола.
Черемис кучедалмаш
Черемис кучедалмаш — марий-влакын тошто таҥасымашышт. Модмаш семынат, сар-сымыктыш семынат тудым аклат. Эше тиде таҥасымашым "Солык дене кучедалмаш" але "Татар-башкир кучедалмаш" маныт.
Кучедалмаш эртарыме нерген
Таҥасаш мландыште лиеш. Кучедалаш кок пӧръеҥ лектыт. Ваш-ваш солык дене ӧндалын, икте весыжым нӧлталаш тыршат. Йӱла почеш, икте весыжым нӧлташлын, ваче гоч колтен, мландыш пыштен кертеш гын, тудо сеҥышылан шотлалтеш. Марий Самырык тукымын икымше погынымашыште правилым изиш вашталтыме. Тиде черемис кучедалмашыште, солык дене ӧндалын, ик марий весым нӧлталшаш гына ыле.
Категорий:Марий йӱла
Изи Памаш
Изи Памаш (Изи Памаш) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 128 еҥ (2004 ий), 138 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шокшем Памаш ял деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан лӱмым изи памаш пуэн. «Изи Памаш» — изи памаш воктене верланыше ял.
Багдад
Багдад (بغداد) — Иракын рӱдолаже.
Категорий:Багдад Категорий:Миллионер-олала
Молотовск
Молотовск:
Ј (кириллик тиште)
Ј, ј — кириллик тиште.
Кодировко
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Писте
Писте Российын Европейский ужашыштыже, Кечывалвел Уралыште (Пошкырт кундемыште), Касвел Сибирьыште, Алтайыште, Тюмень областьын кечывалвелныже, Крымыште, Йӱдвел Кавказыште, Кавказ да Карпат курыкла вес велне кушкеш. Тудо 63-шо параллель деч йӱдвелыштыла ок куш.
Марий Элыште тудо чыла вере вашлиялтеш. Шукыж годым пистым уремым да паркым сӧрастараш шындылыт.
Тӱрлӧ вере илыше марий-влак тиде пушеҥгын лӱмжым тыге ойлат: олык марий (Волжск, Советский) писте; Шернур, Йошкар-Ола, Елабуга (Татарстан), Урал, Малмыж (Киров обл.) пиште; курык марий пистӹ; Яраҥ (Киров обл.), Тоншай, Шараҥге (Нижегород обл.) пиштӹ.
Категорий:Пушеҥге-влак
Шуктызо
Шуктызо (исполнитель) — возымо алгоритмын йылмыжым умылышо да тиде алгоритмым шуктен кертше айдеме але автоматике явала.
Калык коклаште увер шарыме йӧн-влак
Тӱшкаув́ер йӧ́нык-влак (кӱчыкемдыме «ТУЙ», тугак — масс-медиа) — шомак, сӱрет да сем информацийым увертарыше да ыштен лукшо организационно-технический комплекс.
*
920
920 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:920Категорий:X курым
1420 ийла
1420-ше ийла — XV курымын кумшыжо, 1420 ий гыч тӱҥалеш 1429 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1420 ийлаКатегорий:XV курым
1658
1658 ий — XVII курымын ийже.
Нольо (ола)
Нольо (Нолинск) — Российыште Киров велын Нольо кундемыштыже верланыше ола. Нольо кундемын да Нольо ола шотан илемын рӱдерже. Калыкчот — 9554 еҥ (2010), 9720 еҥ (2017).
1658
Кӧ колен
Категорий:1658 Категорий:XVII курым
Нольо (ола)
Верланыме вер
Ильна ола деч 113 километр (140 км — авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе кундем рӱдерла Категорий:Нольо кундемысе илымверла Категорий:Нольо
Павиан
Павиан (Papio) – Африкын Cercopithecidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
Шуктымо программе
Шуктымо программе (исполняемая программа) — тӱҥ шотышто файл калыпан, палемдыме функций тӱшкам шукташлан кучылталтше да операционло системым тӱҥалыктен кертше программе.
921
Кӧ колен
Категорий:921Категорий:X курым
Шуктымо программе
Категорий:Информатике
Марьяновка (Луцк кундем)
Марьяновка (Мар'янівка) — Украиныште Волынь велыште Луцк кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 2 706 еҥ (2021 ий).
Категорий:Волынь велысе ола сынан посёлкыла
Шумаш
Шумаш (доступ) — компьютер системыште але вотышто программе, аппарат але информаций ресурсым кучылташ пуышо йӧн але права.
Категорий:Информатике
1522
1522 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1522 Категорий:XVI курым
Ыҥпале
Ыҥпале (данные) — компьютерлан пашалашыже келшен толшо калып сынан информаций.
Категорий:Информатике
Ыҥпале шай
Ыҥпале шай (шина данных) — информацийым вончештарылаш (трансферлаш) кучылталтше шай.
Категорий:Информатике
1659
1659 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1659 Категорий:XVII курым
Шуймучаш
Шуймучаш (Шуймучаш) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Ӱшнӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 81 еҥ (2004 ий), 55 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кукмарий ял деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «Шуй» + «мучаш» = «Шуймучаш». «Шуймучаш» — Шуй эҥерын вӱдмучашыштыже верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
23 кылме
23 кылме (23 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 327-ше (кужемдыме ийлаште — 328-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 38 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 23 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 23 кечынже шочшо-влак Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 23 кечынже шочшо-влак
Ӱлӱл Выльэҥер
Ӱлӱл Выльэҥер (Марий Ошай) (Мари-Ошаево, Нижнее Ошаево) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Вӱлэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Вӱлэҥер – Вӱлэҥер ял шотан илемын рӱдерже. Илыше еҥ-влак коклаште кас-йӱдвел марий-влак (маре) утларак улыт, сандене тиде ялым Киров велысе марий тӱвыра рӱдерлан сайленыт. Ял кок пелылан шелалтеш – Ӱлыл Вӱлэҥер да Кӱшыл Вӱлэҥер. Кок пеле коклаште кугорно да изи олык верланен. Туге гынат ик яллан шотлалтыт, вольыкым пырля кӱтат.
Инфраструктур
90-ше ийлаште Йошкар-Ола гыч Вӱлэҥер марте кугарня, шуматкече, рушарнян рейс автобус коштын. Калык чот иземме дене 2005 ийыште автобус коштмым чареныт. Тачысе кечын кӧ Марий Элыш кайынеже – Пыжанъю марте эн ончыч мийыман. Пыжанъю марте кугорно гоч 5 километр.
Ялыште Киров велысе марий тӱвыра рӱдер верланен. Кызыт Алевтина Чельникова вуйлата. Йоча-влак кушташ, мураш коштыт, кугарнян дискотеке-влак эртат, рӱдер пайрем, концерт-влакым эртара. Пайрем-влак коклаште эн кугу – кеҥежымсе Пеледыш пайрем.
Ялын тӱҥ озанлыкланже СПК «Ошаевский» шотлалтеш. Озанлык ферме, олык, пасу, нур-влакше икмыняр яллаште верланеныт, но вуйлатыше-влак, бухгалтерий, технике гараж, ачалыме вер, тӱҥ аппарат-влак Вӱлэҥерыште улыт. Ял калык тыште пашам ышта, шке суртышто пашам ыштен шукташлан техникым айла. Озанлык технике дене ялласе урем-влакым эрыктат.
Вӱлеҥерыште водопровод уло. Ялыш йӱдвел гыч пурет гын – вӱдым шупшшо башне коеш. Туге гынат, кажне пӧртыш вӱд ок пуро, шукынжо уремысе кран гыч вӱдым йӧктарат да ведра дене пӧртыш нумалыт. Южышт шлангым пӧрт деке шупшыныт. Водопровод пуч тоштемын, чӱчкыдын кӱрылтеш, сандене шукын пӧрт воктене тавым кӱнчат.
Ял воктене Вӱлэҥер (Безымянная) эҥер йога, Пижанка эҥерыш ушна. Вӱлэҥер да Максиволык ял коклаште 1996 ийыште пӱям пӱеныт. Кеҥежым калык пӱя ӱмбачын коштеш, а вӱдыштыжӧ йӱштылалтыт, колым кучат.
1660
1660 ий — XVII курымын ийже.
Ӱлӱл Выльэҥер
Школ
Эҥер серыште кок пачашан школым чоҥеныт. Кызыт школ пӧртышкӧ йочасадым кусареныт. «МОУ СОШ д. Мари-Ошаево» официал лӱмым нумалеш. Школышто марий йылмым, литературым, марий калыкын тӱвыра да эртымгорныжым туныктеныт, кызыт нине предмет-влак факультатив семын гына кодыныт. Марий йылме да литературым Русинова Лилия Ивановна туныкта, марий калыкын тӱвыра да эртымгорныжо (ИКМН) предметым Анисимов Аркадий Кузьмич туныктен, кызыт сулен налме канышыш лектын. Кок туныктышоат Марий Эл республик гыч толын.
1660
Кӧ колен
Категорий:1660 Категорий:XVII курым
Ӱлӱл Выльэҥер
Школ
Ынде ятыр ий школым Унженин Владимир Васильевич – марий мер пашан чолга еҥже, сӱретче вуйлата.
Эртымгорно
Ондак ял верыште кугу чодыра шоген. Марий-влак тыште шке илымверыштым чоҥеныт, эҥер лӱм дене ялымат лӱмдаш тӱҥалыныт. Кунам Яраҥ гыч ялым возашлан статист-влак толыныт, ялыште эн кугу суртым Ошай лӱман марий кучен. Яллан Мари-Ошаево руш лӱмым пуэныт. Вара тиде мут кальке семын марий йылмыштат кучылталташ тӱҥалын. Ялысе марий-влак (маре-влак) ялым Вӱлэҥер лӱмдат.
Важ-влак
Категорий:Пыжанъю кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
Антонио Вивальди
Анто́нио Лю́чио Вива́льди (Antonio Lucio Vivaldi; 4 ÿярня 1678, Венеций — 28 сÿрем 1741, Вена) — итальян композитор, скрипач, педагог, дирижёр. Вивальдим XVIII курымын итальян скрипка дене шоктымо сымыктышын ик эн тале представительжылан шотлат. Эше илыме жапыштыжак уло Европышто кÿкшыт суапым налын. Тÿҥ шотышто Вивальди инструментан концерт-влаклан кöра палыме лийын, утларакшым скрипка дене. Тудын эн палыме пашажлан «Идалык жап-влак» ныл скрипичный концерт серийым шотлат.
Торгансола
Торгансола (Торган илем,Тарханово, Тархансола) (Торганово) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Чакмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 281 еҥ (2004 ий), 253 еҥ (2010 ий).
Антонио Вивальди
Шочмыжо да йоча пагыт
Антонио Вивальди 4 ÿярня 1678 ий Венецийыште шочын. XX курымын пелыже марте шымлызе-влак шочмыжын тÿрлö ийым палемденыт, иктышт 1675 ийым ончыктеныт, весышт – эше вес ийым. Но шорыкйол тылзын 1963 ийыште англичан шымлызе Эрик Пол Брагорышто Святой Иоанн черке приходышто возымашым муын, куштыжо Вивальдин чын шочмо ийжым палемдыме. Тудо 4 ÿярня 1678 ийыште шочын да тудо кечынак тиде черкыште тынеш пуртеныт. Тынеш пуртымаш писын гына акушерка дене ышталтын, молан манаш гын эрге туешке шочын да колымашке лишыл улмаш. Антонион кугезыже Брешиаште пагалыме еҥ лийыныт, туштак 1655 ийыште композиторын ачаже шочын, Джованни Баттиста (1655–1736). Лу ияш годым Джованни аваж дене Венецийыш илаш кусненыт, куштыжо ÿпым тÿредшылан тунемын. Тудо жапыште клиент-влакын яра жапыштым сылнештараш манын тÿрлö музык инструмент-влак лийыныт. Джованни жапын-жапын скрипка дене шоктен да варажымат шкенжым музыклан пуэн.
1677 ийыште Джованни Камилла Каликкьо (1655–1728) дене ушнен, ик ий гыч нунын Антонио лӱман эргышт шочеш. Черке возымаште Антонион кум шÿжарже лийын манын палемдыме – Маргарита Габриэла, Чечилия Мария да Дзанетта Анна, да кок шольыжо – Бонавентура Томасо да Франческо Гаэтано, кудышт ачаштын пашам шуеныт да цирюльник лийыныт.
Торгансола
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Антонио Вивальди
Шочмыжо да йоча пагыт
1685 ийыште Джованни Баттистын «Sovvegno dei musicisti de Santa Secilia» музык сообществылан тÿҥалтышым пыштыше-влакын спискыште палемдалтын, директорже кумдан палыме композитор, икмыняр опер-влакын авторжо Джованни Легренци лийын. Варажым Джованни Святой Марк соборын капеллыште тÿҥ скрипач лийын. Тудо жапыште тичмаш лÿмжым Джованни Баттиста Россо манын палемденыт. Молан манаш гын тудын ÿпшö йошкарге лийын, а тыгайже Венецийыште шуен вашлиялтын. Антониолан тыгай ÿп тÿс ачаж деч логалын, варажым тудым «йошкар священник» (il prette rosso) манын лÿмденыт. Композиторын самырык пагыт да музыкым тунеммаш нерген шагал каласалтын. Антонион икымше музыкым туныктышыжо ачажак лийын докан, скрипке дене шокташ туныктен.
Антонио скрипка дене лу ий гыч шоктен, 1689–1692 ийлаште ачажын олмеш Святой Марк соборын капеллыште шоктен. Южо источниклаште ончыктат: Антонио музык теорийым да композицийым Джованни Легренци дечын тунем налын, но Легренци 1590 ийыште колен, сандене тидын дене южо шымлызе-влак огыт келше.
Самырык пагыт
Ачажын соборышто пашам ыштымыже Антонио ончыклыкланже негыз лийын. Тудо священнослужитель лияш шонен. Молан манаш гын тудо жапыште Италийыште духовный да музык пашам совмещатлымаш тыглай лийын. Вивальди священник саным налын да вес кечын шкенжын икымше мессым Сан-Джованни-ин-Олео черкыште служитлен. 1 идым 1703 ийыште «Пиета» черке приютын консеваторийышке скрипке дене шокташ туныктышо семын пурен. Тиде черке эн сай ÿдыр-влаклан музык школ лÿмым нумалын. Варажым оркестрын дирижёржо лийын да концерт-влакын вуйлатышыже (maestro de concerti), тудын сомылышкыжо тиде консерваторийын духовный да светский концерт-влаклан мурым возаш пурен. Музыкант профессийым тудо аббат-минорит духовный сан дене совмещатлен, но варажым тиде сан дечын Вивальдим кораҥденыт. Тудо черкыште службо жапыште шкенжым кучен огеш керт манын ойленыт. Антонио кораҥмашлан вес амалым ойлен: астме приступлан кöра тудын шуко гана черке службым чараш логалын. Но туге гынат, мутлан, Григорий Орлов тыгай амалым палемден: Антонио черке службым коден ризницыш каен, вуйушыш толшо у мелодийым возен шукташ манын.
1703 ийыште графиня Лукреция Тревизан деч Святой Иоанн черкыште 90 обетный заутренийым служитлаш заказым налын. 1704 ийыште 17 сорла тылзын viola d’amore играм туныктымылан ешартыш премийым налын. Пел обетный заутренийым служитлыме деч вара, Вивальди Лукреция Тревизанын заказ дечын черле лиймылан кöра шöрлен. 1705 ийыште Джузеппе Салан савыктыш Венецийыште тудын скрипкалан 12 сонетым савыктеныт. Варасе ийлаште Вивальди эше икмыняр гана ик але икмыняр инструмент-влаклан соната жанр деке пöртылын. 1709 ийыште Венецийысе Бортоли савыктыште савыкталтше Вивальдин кокымшо опус, чембало дене сопроводитлалтме скрипкалан 12 сонат пурен. 1706 ийыште Вивальдин калык ончылно француз посольствын полатыште икымше выступлений лийын. Тиде саманыште Вивальди Брагора площадь гыч пошкудо Сан-Проволо приходыш у, кугырак пöртыш илаш кусна. 1711 ийыште «L’estro armonico» («Гармоническое вдохновение») 12 концерт савыкталтын. Тиде ийыштак тудо тунемше-влакын концертыштын тÿҥ вуйлатыше лийын, 1713 ий гыч – «Пиета» ÿдырамаш консерваторийын директоржо («Ospedale della Pietà»). Тиде ийлаште Самырык Вивальди тыршен туныктымаш да композитор пашам ыштен. Тудын лÿмжö шочмо Венецийыште палыме лияш тÿҥалеш. Тудо жапыште Венецийышке шуко путешественник-влак толеденыт, сандене Вивальдин лÿмжö Венеций деч тораштат палыме лиеш. Тыге, 1709 ийыште «Пиетыште» ораторийым ончыктымо годым Вивальди датчан кугыжа Фредерик IV-лан палемдыме лийын, кудыжлан варажым 12 скрипке сонатым пöлеклен. 1712 ийыште, Венецийыште илыме жапыште немыч композитор Готтфрид Штёльцель дене вашлиялтын. Тыге, Штёльцель икымше немыч музыкант лийын, кудыжо Вивальди дене пеҥгыде кылым кучен.
Композитор пашам тÿҥалмаш
1713 ийыште Вивальди шкенжын икымше произведенийым возен: «Ottone in villa» («Оттон на вилле») оперым. Премьерыже 17 ага тылзын тудо ийыштак Театро делле Грацие (Teatro delle Grazie) венециан сценыште лийын. Опера кугу кÿкшытыш лектын, молан манаш гын венециан импресарион тӱткышышке логалын. Вашке Вивальди Модотто (Сан-Анджело театрын оза) деч у оперлан заказым налеш. Тудын дене Вивальди шкенжын пытартыш «Фераспе» (1739) оперыже марте пеҥыде кылым кучен. Ик ий гыч, 1714 ийыште, «Orlando finto pazzo» («Роланд, мнимый безумец») лӱман кокымшо оперым воза. Опера Грацио Браччьолин либреттолан возен, кудыжо итальян поэт Лудовико Ариостон «Неизвестный Роланд» поэмын эрыкан переработкыжо лийын. Вашке композитор латин текст-влаклан кок ораторийым возен: «Моисей, бог фараонов» 1714 ийыште да «Юдифь торжествующая» 1716 ийыште. «Моисей, бог фараонов» икымше ораторийын партитурыжо варажым йомын.