cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Красный Селище
Красный Селище (Краселицӹ, Красное Селище) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 42 еҥ (2001 ий), 38 еҥ (2014 ий).
Малиновка (Морко кундем)
Малиновка (Малиновка) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 10 еҥ (1989 ий), 2 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Семисола ял деч 7 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Красный Селище
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
436
436 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:436Категорий:V курым
Илейсола
Илейсола (Илесола, Елесола) (Илейсола) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кужэҥер ола сынан посёлко деч 4,5 километр йӱдвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Хорватий
Хорватий (Hrvatska) — эл Европышто.
Рӱдолаже Загреб.
Пазран
Пазран (Эҥермучаш) (Среднее Паздерино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Хорватий
Вуйлатымаш формо — парламент республик. Премьер-министр андрей пленкович 19 шыжа 2016 ий дене налын, президент пост а 2020 гыч 19 пургыж — Миланович Зоран.
Пазран
Верланыме вер
Эшполдо ял деч 1,5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Хорватий
Рӱдолаже да эн кугу олаже — Загреб. Категорий хорватий йӱдвел-касвел Файлым дене, йӱдвел-эрвел — венгрий сербийлан дене, эрвелыште да кечывалвел — Босний да герцеговине дене да шемкурык элыште; касвел чек да италийыште лийын мушмо адриатик теҥыз ден теҥыз.
Пазран
Эртымгорно
Яллан негызым «Паси» лӱман еҥ пыштен. МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Пазран ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Хорватий
Валюта кугыжаныш — кунам.
1992 ий наций-влак организацийын членжылан шотлалтеш эл дене ушен; ОБСЕ, европын каҥашыже, 2009 ий гыч йылме-влак; 2013 ийыште союзышто Европысо.
Экономике
Вӱдышӧ отрасльлан шотлалтеш: судостроение, машиностроений, химий, кочкыш, кылдалтын, обрабатыватлыше, электронный да электротехнике, фармацевт промышленность. Туризм экономикын кӱлешан отрасльже шотлалтеш.
Турко йылме
Турко йылме (туркыла: Türkçe, Türk dili) — тюрк йылме. Категорий:Тюрк йылме-влак
Хорватий
Экономике
Верысе вторичный пазарыште недвижимость объектым тӱҥ шотышто. Изиш элын у стройкышкыжо, кушмаш темп гынат, пытартыш ийлаште чоҥаш палемдалтеш. Серыште турист поснак регион наледылше да активнын объектым ужын пӧрт. Тыште пеш писын ликвидный объект дене ургат.
Важ-влак
Категорий:Хорватий
Баранов, Андрей Владимирович (семлызе)
Андрей Владимирович Баранов ( — ) — марий семлызе.
Кылвер-влак
Категорий:Руш актёр-влак
Пучанъял
Пучанъял (Ольошкансола) (Пычанал, Алёшкино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йошкар Юл ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 177 еҥ (2001 ий), 145 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Кулаково сола деч 1 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
437
437 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:437Категорий:V курым
Новогуйвинское
Новогуйвинское (Новогуйвинське) — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 236 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Ханде Енер
Ханде Енер (Чын лӱмжо: Макбуле Ханде Oзйенер, Makbule Hande Özyener) (12 Шорыкйол, 1973, Стамбул, Турций) тиде Туреч мурызо.
Важ-влак
Категорий:Мурызо-влак Категорий:1973 ийыште шочшо-влак
Шёлтозеро
Шёлтозеро (Шёлтозеро, Šoutjärv', Šoutjärvi) — посёлко Карелийыште, Вепс тӱвыра рӱдӧ.
Тыгак ончо
Категорий:Онегесер кундемысе илымверла Категорий:Вепс илымверла
Щёлково
Категорий:Моско велысе олала
Жвирка
Жвирка (Жвирка) — Украиныште Львов велыште Червоноград кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 3 665 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Тошто Акбулат
Тӧҥгак (Иҫке Аҡбулат Староакбулатово) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Кӱрзӧ ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 167 еҥ (2002 ий), 157 еҥ (2009 ий) , 151 еҥ (2010 ий).
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Мишкан кундемысе илымверла
438
Кӧ колен
Категорий:438Категорий:V курым
Петров, Эрнст Алексеевич
Эрик Петров, Эрик-Эрнст Петров (Эрнст Алексеевич Петров) (, Марий АССР, Кужэҥер кундем, Кожласола ял) — марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР да Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2017).
Илыш корныжо
Эрик Петров 1960 ийын сорла тылзын 16-шо кечынже Марий АССР Кужэҥер кундемысе Кожласола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Вӱрзым Лесничество
Вӱрзым Лесничество (Уржумское Лесничество) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Какшамарий ял деч 22 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Юлсер-Ола оласе йырвел
Оласе йырвелын административ рӱдерже — Юлсер-Ола.
Административ шеледымаш
Оласе йырвелыште 4 илымвер: 1 ола — Юлсер-Ола, 1 сола — Руш Олыкъял да 2 ял уло.
Корнилов, Пётр Григорьевич
Пётр Корнилов (Пётр Григорьевич Корнилов) (, РСФСР, Марий автоном область, Юлсер кундем, Кӱшыл Азъял ял —, Йошкар-Ола ола) — марий серызе, журналист, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже, РСФСР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1968).
Илыш корныжо
Пётр Корнилов 1924 ийын вӱдшор тылзын 9-ше кечынже РСФСР, Марий автоном область, Юлсер кундем, Кӱшыл Азъял ялеш кресаньык ешеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий журналист-влак
Промилле
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;">‰ Проми́лле (per mille) — тӱжемлан, (тӱжемлан шелаш) — ик тӱжемаш пай, процентын 1/10 ужашыже. тамга дене возымашыште палемдалтеш. Процент (per cent — шӱдылан) семынак проста дробь дене возымаш гыч шочын: 27/1000 → 27 ‰; кум нульжо 1000 цифрыште нуль-влакын чотышт гыч налалтын.
Компьютерыште Windows операционный системыште Alt-0137 йӧн дене возаш лиеш: чӱктымӧ NumLock клавиатурышто, Alt паҥгам тамдал шынден, клавиатурын цифровой блокыштыжо 0137 возыман. Марий буква-влакым Unicode-дымо клавиатурышто «ҥ» буква олмеш южгунам «‰» символ лектын кертеш.
Тыге,
Кучылтмаш
Илышыште южо кугыт-влакым промилле дене висат. Мутлан, «вӱд шинчаллык 11 ‰ (11 промилле) наре» муткылдышым 1,1 % (ик тичмашат ик луашат процент) наре манын кертына. Тиде ончыкта: уло вӱд масса гыч 0,011 ужашым шинчал-влак айлат. Тыге, ик килограмм вӱдым налаш гын тушто 11 грамм шинчал лиеш.
Айдемын вӱрыштыжӧ алкоголь (этанол) улмым чӱчкыдын промилле дене висат. Категорий:Шотлымаш
Телымсе кечышогымаш
Телымсе кечышогымаш тунам лиеш, кунам Мландын пӧрдмӧ рӱдыжын Кече могырыш тайналтмыже эн кугу значенийыш шуэш.
Телымсе кечышогымаш кечын кече кӱчыкеммыжым чарна. Кечын савырнымыже деч вара кечын кужытшо шукемаш тӱҥалеш. Календарь деч зависитлен, Йӱдвел полушарийыште телымсе кечышогымаш Теле тылзын 21-ше але 22-шо кечынже, а Кечывалвел полушарийыште — Пеледыш тылзын 20-шо але 21-ше кечынже лиеш.
Тугак ончо
Категорий:Астрономий
Мӱндыр Константиново кундем
Мӱндыр Константиново кундем (Дальнеконстантиновский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Мӱндыр Константиново.
*
Майкоп
Майкоп (Мыекъуапэ (мые — олма, къуапэ — ложем, вик мут — олмапу ложем); Майкоп) — ола Адыгей Республикын рӱдӧ олажлан шотлалтеш.
Категорий:Майкоп
Калмыкий
Калмыкий Республик (Хальмг Таңһч, Республика Калмыкия) — Россий Федерацйын ужашыже, Тудо Кечывалвел федерал йырвелыш пура.
Категорий:Калмыкий
Изи Олыкъял
Изи Олыкъял (Малая Луговая) — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Кукмарий кундемысе илымверла
Израиль
Израиль (יִשְׂרָאֵל‏‎) — эл Азийысе.
Рӱдолаже Иерусалим.
Категорий:Израиль
Шошма
Верланыме вер
Усола ял деч 6 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
XX-шо курымын 60-ан ийлаштыже ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Сокиряны
Сокиряны (Сокиряни) — Украиныште Черновцы велыште Днестр кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 9 067 еҥ (2021 ий).
Категорий:Черновцы велысе олала
Краснов, Василий Владимирович
Василий Краснов (Василий Владимирович Краснов) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Полатсола ял) — марий серызе, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже.
Илыш корныжо
Василий Краснов 1962 ийын теле тылзын 27-ше кечынже Марий АССР Юлсер кундем Полатсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак
Энциклопедий
Энциклопедий — айдемылан палыме шинчымашым радам дене погымаш. Шанче шинчымашым, шанче информацийым посна книга дене луктыт. Мыланна палыме энфиклопедийын формыжо XVIII курымышто шочын. Негызлан мутерым кучылтыныт. Мутерыште мутым да мут нерген умылтарышым гына вераҥдат. Мутерым лудшо шуко пален огеш нал. Энциклопедий предмет нерген шукырак ойла, вет энциклопедийыште тиде предмет нерген погымо шинчымашым возат. Энциклопедийыште чӱчкыдын географий картым, сӱрет-влакым, статистикым вераҥдат.
Энциклопедий тӱрлык
Энциклопедий-влак икмыняр типлан шелалтыт: универсалле (мутлан, "Кугу совет энциклопедий", "Британике", "Википедий"), отрасльысе, регионысо, персоналле. Универсалле энциклопедий - айдеме да тӱня нерген чыла шинчымашым погышо энциклопедий. Посна пашаеҥ-влаклан келыштарыме энциклопедий-влакат улыт, мутлан, сар паша, юриспруденций, философий, медицине нерген.
Материалым кычалмаш
Энциклопедий дене йӧнанрак пайдаланаш манын, возышо-влак материалым системе почеш вераҥдат. Икымше - алфавит системе. Мутер семын чыла предмет-влакым алфавит радам дене почела возымо. Кокымшо - иерархий системе. Чыла информацийым тӱшка-влак дене вераҥдыме, мутлан, 12-томан Йоча энциклопедий. Кызытсе электрон технологий-влак мутым кычалашлан у йӧным пуат. Тӱҥ мутым возет - интернет тылат шке кӱлеш информацийым кычал пуа.
Алексеев, Виталий Михайлович
Виталий Михайлович Алексеев (14 Идым 1946 шочын), семлызе, Марий Элын сулло сымыктыш пашаеҥже да Марий Эл Республикын Калык артистше. Морко кундем Нуръялыште шочын.
Москосо консерваторийым тунем лекмек, Шкетан лӱмеш драмтеатрыште сем пӧлкажым вуйлатен, а 1998-ше ийыште Искандаров лӱмеш капеллыштат тыршаш тӱҥалын. Икымше марий мюзиклын, симфоний семӱзгар произведений-влакын, ятыр романсын да мурын авторжо. А «Морко сем» спектакль мурылан семым келыштарымыжлан кугыжаныш премий дене палемдалтын.
Категорий:Марий семлызе-влак
Марий Эл Республик Виктер
Марий Эл Республик Виктер (Правительство Республики Марий Эл) – Марий Элын кӱшыл исполнительный органже. Виктерын вуйлатышыже семын Марий Эл Республикын Кӱшыл должностной еҥже – Марий Эл Республикын Вуйлатышыже улеш (Марий Эл Республикын Конституцийже 76 статья).
Марий Эл Республик Виктерын составше
Марий Эл Республик Виктерын составышкыже пурат: Марий Эл Республикын Вуйлатышыже, Марий Эл Республик Виктер Председательын икымше алмаштышыже-влак, Марий Эл Республикын министрже-влак.
Марий Эл Республик Виктер Председатель ын икымше алмаштышыже, Марий Эл Республик Виктер Председательын алмаштышыже, Марий Эл Республикын финанс, экономик, ял озанлык, тазалыкаралтыш да шинчымаш министр-влакым Марий Эл Республикын Вуйлатышыже шогалта. Нуным Марий Эл Республикын Кугыжаныш Погын жо пеҥгыдемда.
Марий Эл Республик Виктер Марий Эл Республикын Вуйлатышыжын полномочийже улмо марте пашам шукта. У Вуйлатыше ончылно шке полномочийжым пытара.
Важ-влак
Категорий:Россий Федераций субъект-влакын шуктызо кучем органже-влак
Тамшэҥер
Тамшэҥер (Тамшинер) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кугэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 294 еҥ (2005 ий), 327 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Лажъял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо мут-влак гыч  лектын: «тамле» + «шере» + «эҥер» = «там(ле)ш(ере)эҥер». Илен-толын «Тамшэҥер»ыш савырнен.
Ӱлыл Кукшо Корем
Верланыме вер
Марково ял деч 6 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1950 ийыште Ӱлыл Кукшо Корем ял Кӱшыл Кукшо Корем ял дене пырля ик пырляштарыме Кукшо Корем ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Ахметов
Ахметов (Ахметьево) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ӱштымбал ял деч 3 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1953 ийыште Ахметов ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Кугу Нольо
Кугу Нольо (Большие Ноли) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Пыламарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 236 еҥ (2000 ий), 242 еҥ (2010 ий).
Прость
Прость (Прость) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Кугу Нольо
Верланыме вер
Марий Пыламарий сола деч 5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Прость
Верланыме вер
Йӱрнӧ ола сынан посёлко деч 30 километр тораште лийын шоген.
Кугу Нольо
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Прость
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Логинцы
Верланыме вер
Кремленки ял деч 5 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1989 ийыште шыжа тылзын 20-ше кечынже Логинцы ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
439
439 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:439Категорий:V курым
Паймарёнки
Паймарёнки (Паймарёнки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кукнур сола деч 3 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Ял лӱм
Яллан негызым «Паймыр» лӱман еҥ пыштен.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Паймарёнки ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын. Кызыт ял олмышто пӱнчер лӱшкен шога.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Изи Кожвож
Изи Кожвож (Малый Кожвож) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 73 еҥ (1999 ий), 73 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Нуктыж ял деч 2 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ял Кугу Кожвож деч мӱндырнӧ огыл верланен, сандене яллан Изи Кожвож лӱмым пуэныт.
Эртымгорно
1897-ше ийыште 151 еҥ илен гын, 1999-ше ийыште эртыше перепись почеш 36 суртышто 73 еҥ ила.
1933-шо ийыште «Волгыдо» колхозым почмо. Озанлыкын 190 гектар мландыже лийын. Икымше председательлан Иван Дмитриевич Кириллов пашам ыштен. Сар деч вара верысе колхоз-влак ушнаш тӱҥалыныт. «Волгыдо» колхозат тиде радамыш логалын да Фрунзе лӱмеш але «Знамя» кохозыш ушнен.
Пурлыклан: ялысе вершӧр шотлалтеш.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Пӧръеҥ
Пӧръеҥ — биологий шотышто ӱдырамашын пелашыже, ӱдырамаш ден пырля еҥ-влак тукымыш пурат.
Пӧръеҥым лӱмдымаш
13-15 ияш марте — рвезе, эрге, полмезе. Вара каче лӱмдат. Кушкеш, мужыраҥеш гын - тудым пӧръеҥ лӱмдаш тӱҥалыт. Мужыраҥше пӧръеҥым тыгак марий манын лӱмдат. Йочаже-влаклан тудо ача улеш, уныка-влаклан - коча. Шоҥго пӧръеҥым, тыгак, коча лӱмдат.
Категорий:Пӧръеҥ
Анастейша
Важ-влак
Категорий:Мурызо-влак
Машнур
Машнур (Машнур) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 5 еҥ (1989 ий), 7 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шордӱр ял деч 4 километр касвел могырно верланен. Торалык Яндекс.Карте-влак ӱзгарын полышышт дене висалтын.</ref
Шокшемсола
Верланыме вер
Мустай ял деч 5 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Йыргешъер
Йыргешъер (Ергеж-Ер, Круглое) — Марий Элыште ер. Тудо Морко кундемыште. Марий Чодыраште верланен.
Категорий:Марий Элысе ерла Категорий:Морко кундем
Старожильск
Старожильск (Старожильск) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Озакъял ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 147 еҥ (2002 ий), 110 еҥ (2010 ий) , 124 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Кыдал Озакъял ял деч 21 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Яраҥ (станций)
Яраҥ (Яранск) — кӱртньыгорно станций РКК-ын Горькийысе кӱртньӧ корнышто. Яраҥыште верланен.
Калинино
Калинино (Калиново) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кужэҥер ола сынан посёлко деч 4 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Пиштынур
Пиштынур (Пиштенур) – Российыште Киров велын Тужа кундемыштыже верланыше Нур ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 407 еҥ (2002 ий), 290 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тужа ола сынан посёлко деч 13.6 километр (21 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Тужа кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
Червоное (ола сынан посёлко)
Червоное (Червоне) — Украиныште Житомир велыште Бердичев кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 2 763 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
38-ше километр разъезд илем
38-ше километр разъезд (Селение Разъезд 38 км) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Визымъер посёлко деч 12 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1970 ийыште 38-ше километр разъезд илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын. .
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Кугувол
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Ровно
Ровно (Рівне) — ола Украиныште, Ровно велын рӱдыжӧ.
Категорий:Ровно
Вечын
Вечын (Люперсола) (Вятское) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше сола. Вечын ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1685 еҥ (2002 ий), 1777 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
У Роҥго ола сынан посёлко деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Олык (Пермь мланде)
Олык (Красный Луг) — Российыште Пермь мландын Суксо кундемыштыже верланыше Поедуги ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 121 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Суксо ола сынан посёлко деч 39 километр эрвелне лийын шога.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пермь мландысе марий илымверла Категорий:Суксо кундемысе илымверла
Малиновка
Малиновка мут ончыктен кертеш:
Иванбелякский чодырам аралыме пӧрт
Иванбелякский чодырам аралыме пӧрт (Дом лесной охраны Иванбелякский) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше пӧрт.
Верланыме вер
Какшамарий ял деч 23 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Тамарай
Тамарай (Тамарай, Тамарайкино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йошкар Юл ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 80 еҥ (2001 ий), 64 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Кулаково сола деч 3 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Ардатов кундем (Угарман вел)
Ардатов кундем (Ардатовский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Ардатов.
*
440
440 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:440Категорий:V курым
Борыня
Борыня (Бориня) — Украиныште Львов велыште Самбор кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 404 еҥ (2021 ий).
Вашковцы (Вижница кундем)
Вашковцы (Вашківці) — Украиныште Черновцы велыште Вижница кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 5 415 еҥ (2021 ий).
Категорий:Черновцы велысе олала
Кидшер
Кидшер (латынь йылме гыч pulsus — удар але пералтыш) — кидвурго мучашысе вӱргорно тарванылмаш.
Категорий: Шӱм-вӱргорнысо системе
Шонанпыл
Шонанпыл (Онарын Капка, Юмын пӱгӧ ) — пӱртӱс кончымаш.
Важ-влак
Категорий:Йыръюж оптик кончымаш-влак
Ҥанасан
Ҥанасан (нганасаны) — Сибирьысе самодий тӱҥ калык. Тиде шомак нанаса, нанасан "айдеме" манмым ончыкта. Ҥанасан-влак Йӱдвел могыр Красноярск кундемысе Таймыр отрошто илат. Рӱдолаже — Дудинка. 2010 ийысе перепись почеш ҥанасан-влакын чотышт-862 еҥ. Тиде йылме урал еш самодий тӱшкашке пура. Ҥанасан калык кок тукымлан шелалтеш: авам да вадеей. Тӱҥ сомылышт — пӱчым сонарлымаш, колым кучымаш, пӱчым ончымаш.
Драма в Москве
Драма в Москве — Российысе кинофильм. Режиссёр — Василий Гончаров.
Краснов, Зиновий Андреевич
Зиновий Краснов (Зиновий Андреевич Краснов) (, РСФСР, Марий АССР, Поранча кундем, Мурзанаево ял –, Йошкар-Ола) – марий серызе, почеламутчо, журналист.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
441
441 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:441Категорий:V курым
Васильев, Анатолий Алексеевич
Анатолий Алексеевич Васильев (14 Идым 1955 шочын), туныктыш пашаеҥ. Шкеже тудо Кужэҥер кундем Чодраялыште шочын-кушкын. Марий кугыжаныш педагогик институтым тунем лектын, но паша верым Шернур кундем Купсола школышто муын. Вара Марисола школыш куснен да вуйлатышылан шогалын. Тудын тыршымыжым моткоч кӱкшын акленыт: 1997-ше ийыште «Идалыкын вуйлатышыже» лӱм дене палемденыт. А тунемме тӧнежше «Идалыкын школжо» лийын. Суапле пашажлан кугыжаныш чап танык дене палемдалтын.
Категорий:Марий туныктышо-влак
.se
.se шотлалтеш top-level domain кодеш Швеций интернет.
Новосибирск
Новосибирск (Усивырола) (Новосибирск) - ола Российыште, Новосибирск велын кучем рӱдыжӧ, Сивыр федерал йырвелын рӱдыжӧ. 1926 марте Новониколаевск.
.se
См. категорий: Лӱмер top-level domains.
Новосибирск
Новосибирск - калыкчот шотышто визымше ола Российыште, кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Новосибирск Категорий:Российысе миллионер-олала
Ӱлыл Олор
Ӱлыл Олор (Нижние Олоры) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште вӱдшор тылзын 22-шо кечынже Ӱлыл Олор ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Тошто Чечкаб
Тошто Чечкаб (Старые Чечкабы,Иске Чәчкаб) — Суас Элын Кайбицы кундемыштыже верланыше суас ял.
Калыкчот
Ялыште чылан суас улыт.
Игече
Климат континентальне улеш. Кӧппен-Гейгер климат классификаций почеш климатын кодшо: Dfb. Ий кокла температур: 3.9 °C.
Важ-влак
Категорий:Ялла Суас Элыште Категорий:Кайбицы кундем
Пуял почиҥга
Пуял почиҥга (Пуялка-Орлово) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Чирки ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 219 еҥ (2002 ий), 163 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шулко сола деч 7 километр кечывалвел — касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Калмиямучаш
Калмиямучаш (Ҡалмыябаш) (Калмиябаш) – Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше Калмиямучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 413 еҥ (2002 ий), 444 еҥ (2009 ий) , 351 еҥ (2010 ий).
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Калтаса кундемысе илымверла
Пӱясер
Пӱясер (Нурмо) (Нурма) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше сола. Пӱясер ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 868 еҥ (2002 ий), 825 еҥ (2010 ий) , 1057 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Маскасола ола сынан посёлко деч 19 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Вакшъер
Категорий:Марий Элысе ерла Категорий:Юлсер кундем
Никольское
Никольское (Никольское) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше сола.
Верланыме вер
Марьино сола деч 5 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1938 ийыште Никольское сола Копорулиха ял деке ушалтын.
Гагино кундем
Гагино кундем (Гагинский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Гагино.
Кӱшыл Нерша
Кӱшыл Нерша (Верхняя Нерша) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Марково ял деч 5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1942 ийыште Кӱшыл Нерша ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Карелий
Карелий Республик (лив. Karjalan tazavaldu, собств. Karjalan tašavalta, Karjalan tasavalta, Karjalan Tazovaldkund, Республика Карелия) — Россий Федерацйын ужашыже, Тудо Кас-Йӱдвел федерал йырвелыш пура.
Пулково (аэропорт)
Пулково (Международный аэропорт Пулково) — калык-влак кокласе аэропорт Санкт-Петербургышто, Россий.
Карелий
Важ-влак
Категорий:Карелий
Пулково (аэропорт)
Палемдымаш
Категорий:Транспорт Санкт-Петербургышто
Юва
Юва (Маска Соган) (Юва) – Российыште Свердловск велын Красноуфимск йырвелыштыже верланыше Юва ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 1236 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Красноуфимск ола деч 26 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Свердловск велысе марий илымверла Категорий:Красноуфимск йырвелысе илымверла
Шунсола
Шунсола (Шунсола) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кугэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 105 еҥ (2005 ий), 125 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугэҥер ял деч 2 километр эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «шун» + «сола» = «шунсола».
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Пӧкленде
Пӧкленде (Бөкләнде Букленды) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Чорай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 362 еҥ (2002 ий), 359 еҥ (2009 ий) , 307 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мишкан сола деч 23,5 километр (45 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Мишкан кундемысе илымверла
Диджей
Ди́джей (DJ але disc jockey — диск-жокей) — ончылгоч возымо сем-влакым калыкыште йоҥгалтарыше айдеме.
Эртымгорно
Икымше гана «диск-жокей» мутым (disc jockey) 1935 ийыште американ комментатор Уолтер Уинчелл кучылтын. Тиде мутым Мартин Блок лӱман радиовӱдышӧ шотышто кучылтын. Мартин варажым, икымше диджей лӱмым сулымеке, шӱдыр лийын. Вара «ди-джей» муткылдышым DJ аббревиатур марте кӱчыкемденыт, тышечак диджеинг (DJing) мут шочын, диджейын пашажым ончыкта.
Паша
Диджей сем-влакым ончылгоч воза, диск (але грампластинкым) вара клубышто чӱкта, пашам микшер пульт гоч ышта. Эн чӱчкыдын пультышто кок йоҥгалтарыше аппарат (проигрыватель) уло. Проигрывательын пӧрдмӧ писылыкым вашталташ лиеш. Тыге ритм, такт дене ойыртемалтше кок тӱрлӧ клуб семым диджей-влак иктышке ушат (кажне клуб семын тӱҥалтышыште да мучашыште тӱмыр йӱк гына лийшаш). Тыге ик композиций микс маналтеш, иктаж могай мурын аранжировкым вашталтыме дене ыштыме микс ремикс маналтеш. Ремиксын шке тӱрлыкшӧ уло. Кунам мурымым ик муро гыч налыт, а семым вес муро гыч – тыгай ремикс мэшап лӱмым нумалеш.
Кас мучко диджей сем-влакым чӱктылеш, микшер пультышто нуным пырля уша, икмыняр микс ден ремиксым чӱкта – тыгай кӱрылтдымо «концерт» сет (сэт) лӱмдалтеш. Южгунам сетым кок-кум диджей йоҥгалтарен кертеш. Диджей-влакын таҥасымашышт (6 минуташ семйоҥгатарымаш) батл маналтеш.
Сем радиостанцийын йӱк режиссёрым тыгак диджей лӱмдат.
Категорий:Профессий-влак Категорий:Сем
Кечывалвел полушарий
Йӱдвел полушарий — Мландын экватор деч кечывалвел могыр ужашыже.
Ойыртемже-влак
Кавапомышшто Кечын кечысе коймо корныжо пурла гыч шолашке лиеш (кечывалым Кече ваштареш шогалаш гын), йӱдвелысе шола гыч пурлашке гай огыл. Кечывалвел полушарийыште илыше-влак Тылзым унчыли ужыт. Лекташат шола гыч тӱҥалеш, а пыта пурла могырно, тыгодым Йӱдвел полушарийыште чыла мӧҥгешла. Кечывалвел полушарийын шӱджыр каваже йӱдвел полушарийысе кава деч тӱшкашӱдыржӧ-влак дене чоткыдын ойыртемалтеш.
Тулеч посна, йӱдвелыш ончыктышо Шордышӱдыр гай тӱшкашӱдырат уке, кудыжо тыште кечывалвелым ончыктышо лиеш ыле. Но, туге гынат, Кечывалвел полушарийыште Коркашӱдыр гай тӱшкашӱдыр уло, тудо дене Йӱдвел полюсын велжым муаш лиеш. Тиде — кечывалвел полушарийын эн кумдан палыме да эн изи кумдыкан тӱшкашӱдыр, Кечывалвел Ырест. Тудын кок шогышо шӱдыржӧ гоч кӱшкыла вияшым колтымо гай ышташ гын, ӱлыл шӱдыр мучаш гыч визымше ужаш мучашште Кечывалвел полюс лиеш. Тиде тӱшкашӱдыр тунар палыме, даже вич Кечывалвел полушарий эллаште кугыжаныш тиштылаште кугемдыме сӱретше лийын шога: Австралий, Бразилий, У Зеландий, Папуа-У Гвиней да Самоа, тугак У Зеландийын виктарыме Токелау кундемыште.
Кечывалвел полушарийыште ныл континент лийын шога (Антарктида, Австралий, Кечывалвел Америкын кугу ужашыже (9/10), Африкын ужашыже), Азийын ужашыже (Малайский Архипелагын икмыняр островшо), Океанийын шуко островлаже да тугак ныл таптеҥыз (Атлантик, Индий, Тыныс таптеҥызлан кечывалвел ужашышт да Кечывалвел пӱтынек ).
Важ-влак
Категорий:Полушарий-влак Категорий:Географий
Кольчино
Кольчино (Кольчино) — Украиныште Закарпатье велыште Мукачево кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 4 306 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе ола сынан посёлкыла
Яблонец (Житомир вел)
Яблонец (Яблунець) — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 121 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Какшамарий чодырам аралыме пӧрт
Какшамарий чодырам аралыме пӧрт (Дом лесной охраны Кокшамарский) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше пӧрт.
Верланыме вер
Какшамарий ял деч 2 километр тораште лийын шоген.
Житомир
Житомир (Житомир) - ола Украиныште, Житомир велын рӱдыжӧ.
Ядыксола (Морко кундем)
Яксола (Ядыксола) — Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше марий ял, Семисола сельский поселенийыш пура.
Эртык
Яллан негызым 18 курымыште пыштыме. Ял калыкын ойлымо почеш эн ондак тышке Ядек кугыза илаш толын.Ешым поген.
Географий да пӱртӱс
Ял Чукша курык йымалан верланен.Райцентр дечын 12 км тораште улеш.Ялыште 4 пӱя уло,йырым-йыр сылне пӱртӱс,чодыра.
Инфраструктур
Ялыште ялысе клуб уло. Тыгак яллан ик кевыт.
50-ше километр разъезд илем
50-ше километр разъезд илем (Селение Разъезд 50 км) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Визымъер посёлко деч 19 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Алупка
Алупко (Алупка, Алупка, Alupka, Алупка) — ола Украиныште, Крым Автоном Республикын Ялте оласе каҥашыште.
Палемдымаш-влак
Категорий:Крым Республикысе олала Категорий:Крым
Крупняков, Аркадий Степанович
Аркадий Крупняков (Аркадий Степанович Крупняков) (, У Роҥго кундем, Шнаран сола –, Марий Эл, Йошкар-Ола) – серызе, драматург, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжеҥже (1968), Марий АССР-ын Калык серызыже (1978), Марий АССР-ысе Кугыжаныш премийын лауреатше (1975), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо
Аркадий Степанович кресаньык ешеш шочын. Шым классым пытарымеке паровоз машинистлан тунемаш пурен, тыгак механикын полышкалышыжлан кӱртньо корнышто пашам ыштен. Идым тылзын 1942 ийыште Йошкар Армийыш каен. Кугу Ачамланде сар годым Аркадий Степанович командир отделений лийын, тыгак политрук ротын алмаштышыже, взводын командирже, фронт газетын корреспондентше. 1942 ийыште Ленинград фронтыште сарлыме годым, бой коклаште тудо возен шке икымше приключенческий повестьым «Белые ночи». Сар деч вара Аркадий Крупняков Марий Эл да Татарстан икмыняр газетыште тыршен. 50-ше ийла тӱҥалтышыште тудо Белогорск олашке илаш вончен да «Крымская правда» газетыште пашам ышташ тӱҥалын.
Тиде жап гыч Аркадий Степанович исторический романым возаш кумылаҥын. 1961 ийыште лектын икымше роман «У моря Русского». Тиде роман А.С. Крупняковлан лӱм-чапым конден. 1968 ийыште Аркадий Степанович СССР писатель ушемыш пурен. Вара писатель «Марш Акпарса», «Лада», «Раскол», «Есть на Волге утёс», трилогий «Гусляры» произведенийым воза. Нунын коклаште шукыжын историй жанрыште возымо улыт. Тыгак Аркадий Степанович икмыняр пьеса-влакым возен, кудым зритель-влак Йошкар-Оласе Руш Драматический театрыште куанен ончат. «Расплата» пьеса почеш спектакль I-ше степенян дипломым Всесоюный драматический театр ончымашыште Моско олаште налын. «Марш Акпарса» почеш постановка Руш Драмтеатрын шӧртньӧ фондышкыжо пурен. 1989 ийыште Йошкар-Олаште икымше фантастический роман А.С. Крупняковын «Амазонки» лектын, а 1993 ийыште «Амазонка-влакын» шуйнымаш – «Пояс Ипполиты». Тиде пытартыш произведений А.С. Крупняковын лийын. Кызыт Аркадий Степановичын пашажым тудын эргыже шуя, Россий да Украинын писатель Ушемын членже Сергей Аркадьевич Крупняков. Кызыт тудо еш дене Севастополь олаште ила.
Важ-влак
Категорий:Руш серызе-влак Категорий:Марий АССР-ын Калык серызыже-влак Категорий:С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Карабаево
Карабаево (Карабаево) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
1974 ийыште Карабаево ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Кугу Нольо воктенсе хутор
Кугу Нольо воктенсе хутор (Хутор около Больших Нолей) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Верланыме вер
Нартас посёлко деч 1 километр кечывалвелне лийын шоген.
Литератур
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Ключ Илем
Ключ Илем (Ключ Илем) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кужэҥер ола сынан посёлко деч 6 километр кечывалвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Пекыл
Пекыл (Пекеленки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Окулово ял воктене лийын шоген.
Ял лӱм
Яллан негызым «Пеке» («Пекай») лӱман еҥ пыштен.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш Пекыл ден Окулово ялла ик пырляштарыме Окулово ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кучкасола
Кучкасола (Кучки) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Озакъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 94 еҥ (2002 ий), 81 еҥ (2010 ий) , 81 еҥ (2014 ий).
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Новоднестровск
Новоднестровск (Новодністровськ) — Украиныште Черновцы велыште Днестр кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 10 909 еҥ (2021 ий).
Категорий:Черновцы велысе олала
Маскасола кундем
Маскасола кундем, Медведево район (Медведевский район) — Марий Элысе муниципал район. Административ рӱдер — Маскасола ола сынан посёлко.
Географий
Кундем Марий Эл республикын йӱдвел-касвелныже верланен. Йӱдвелне — Оршанке кундем, касвелне — Килемар кундем да Виче велын Шынчара кундемже дене, эрвелне У Роҥго кундем, кечывалвелне — Провой кундем дене. Кумдык 2800 км² (але 280 000 га) шуеш.
Маскасола кундемлан негызым Теле тылзын 1943 ийыште пуымо.
Маскасола (Медведево) ола сынан посёлко (поселок городского типа) Йошкар-Ола деч 8 меҥге тораште верланен, чынжым Йошкар-Ола деч чот огешат ойыралт, эркын-эркын ола дене ушалтеш.
Кундемыш 2 пура (Медведевский да Краснооктябрьский), 19 (Азановское, Азяковское, Ежовское, Знаменское, Кузнецовское, Кундышское, Куярское, Люльпанское, Нужъяльское, Нурминское, Пекшиксолинское, Пижменское, Русско-Кукморское, Руэмское, Сенькинское, Сидоровское, Туршинское, Шойбулакское да Юбилейное).
Чылажге кундемыште 160 илмывер (населенный пункт) уло.
Чодра
194788 гектарыште Маскасола кундемыште чодра кушкеш. Чодралаште 46 тӱрлӧ янлык, 150 тӱрлӧ кайык уло. «Устье-Кундышский» лӱман заказник 20 Идым 1968 ий гыч пашам ышта. Тушто Промысловый кайыкым да янлыкым оролат. «Большая Кокшага» лӱман заповедникыште 1993 ий гыч шуен вашлиялтше да пыташ тӱҥалше кушкыл-влак аралалтыт.
Эртымгорно
Кундемлан негызым Теле тылзын 1943 ийыште пыштыме.
Административ шеледымаш
Чылажге Маскасола кундемыште 2 ола шотан илем (городское поселение) да 19 ял шотан илем (сельское поселение) уло. :
Туныктыш да тазазылык аралтыш
28 школ пашам ышта. 23 тазалык аралтыш тӧнеж уло (эмлымвер, фельдшер пункт).
Илымвер-влак
Ежово, Маскасола, Люльпан, Арбан да т.м.
Палемдымаш
*
Пуял (Чирки ял шотан илем)
Пуял (Пуялка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Чирки ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 7 еҥ (2003 ий), 3 еҥ (2010 ий)
Верланыме вер
Шулко сола деч 6 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Лодакэҥер
Лодакэҥер (Лодакенер) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Тошто Торъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 7 еҥ (2002 ий), 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тошто Торъял сола деч 7 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Шипраге
Шипраге (sr. Шипраге, bs. Šiprage, hr. Šiprage) Босний да Герцеговина элыште верланыше ял.
Шап
Шап мут ончыктен кертеш:
Мурпаша
Мурпаша — почеламут дене возымо сылнымут паша.
Эртыш
Эртыш але эртымгорно — гуманитар шанчын ужашыже. Айдемым (тудын пашажым, тӱня умылымашыжым, мер вашкылжым), ончычсо илышыжым шымла.
Категорий:Эртымгорно
Эҥермучаш
Эҥермучаш мут ончыктен кертеш:
Кӱшыл Пынгелъял
Кӱшыл Пынгелъял (Кӱшӹл Пӹнгельйӓл, Верхнее Акчерино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 71 еҥ (2001 ий), 71 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 5 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
442
Кӧ колен
Категорий:442Категорий:V курым
Марий Купто
Марий Купто (Мари-Купта) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 565 еҥ (2000 ий), 498 еҥ (2010 ий).
Айрат Хамидуллин
Айрат Хамидуллин - Татарстан Республикан пост-импрессионизм стилен художник. Моско олан Суриков Институтышто тунемо. Озаҥ олаште илыш.
Озаҥ Художественный Училищеште туныктышо уло. Шуко натюрмортым, пейзажым ышта. Сӱрет Американ, Германиян коллекцияште уло.
Марий Купто
Верланыме вер
Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 9,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Кангыл
Кангыл (Ҡанғол) (Кангулово) – Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше Амчемучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 22 еҥ (2002 ий), 21 еҥ (2009 ий) , 14 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Калтаса сола деч 27 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Большой человек (фильм, 1908)
Большой человек — Российысе кинофильм. Режиссёр — Александр Дранков.
Актёр-влак
?
Чавайн, Сергей Григорьевич
Сергей Чавайн (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Себе-Усад волость, Изи Корамас (кызыт Изи Корамас) ял) –, Йошкар-Ола) – марий серызе, почеламутчо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1934), марий сылнымутлан негызым пыштыше, икымше марий почеламутым возышо, «Элнет» романын авторжо.
Илыш корныжо
Сергей Чавайн 1888 ийын шыжа тылзын 6-шо кечынже (юлиан кечышот почеш – идым тылзын 24-ше кечынже) Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Изи Корамас (кызыт Изи Корамас) ялеш шочын.
1904 ийыште, Унчо кок классан школым тунемын пытарымеке, С. Чавайн Озаҥ оласе туныктышо-влакым ямдылыше семинарийыш пура. Тушто руш классик-влакын творчествышт дене лишкырак палыме лиеш, руш поэт-влакын возымыштым марлаш кусараш тӱҥалеш. Варажым шке гычат возаш кумылаҥеш. 1905 – Ото почеламутым воза. Ото – тиде икымше возымо марий почеламут. Тудым варажым шуко йылмышке кусарыме.
Семинарийым пытарымеке, 1908–1915 ийлаште Чавайн Сотнур волостьыш пурышо Пӧтъял, Руш-Шайра ялласе школлаште да Сотнур кок классан школышто туныктен. Марий мланде деч ӧрдыжыштат туныктымо пашаште тырша, яра жапшым творчествылан ойыра. 1917 ий марте тудо 30 утла почеламутым, «Вувер» поэме-йомакым серен.
1915 – Чавайн Казахстаныш илаш кусна, Аральск кӱртньыгорно школышто туныкта. 1919 – Чавайн шочмо кундемышкыже пӧртылеш, Йошкар кече газетыште пашам ышта.
1920 ийлаште тудо журналист, редактор семын шуко пашам ышта. 30-шо ийлаште шуко ойлымашым, поэмым, пьесым воза. Нунын коклаште «Йыланда», «Мӱкш отар» (1928), «Акпатыр», «Элнет» произведенийже-влак кызытат кумдан чапланат. Шуко возымыжым вес йылмышке кусарыме.
1934 ийыште СССР сылнымутчо ушемын йыжъеҥже лиеш, вес ийын «Акпатыр» пьесым сера. 1935–1937 «Элнет» романым воза, 1-ше ужашыже 1936 савыкталт лектеш.
С. Г. Чавайн йоча-влакланат ятыр возен. Нунын коклаште почеламут, ойлымаш, мыскара орлаҥге улыт. Марий книга савыктыш шуко гана посна сборник дене савыктен луктын. Одарланен кушшо пушеҥге гай мутсаска корныжо 1937 ийыште лугыч лийын. 1937 ийын кылме тылзын 11-ше кечынже Чавайным репрессий почеш лӱен пуштыныт.
Кузе Чавайнын алмашлӱмжӧ лектын
Сергей Григорьевич теве кузе воза: 1905 ийыште революций лие. Марий интеллигенцийын кумылжым тарватыш. Шукынжо марий улмышт дечын лӱдын, вожылын коштыныт гын, тунам марий газет, кнага, литератур нерген мутланаш тӱҥалыныт. Тиде ийынак теле тылзыште Озаҥысе семинарийын канцелярийыштыже ятыр ен погынен. Сылнымутан литератур нерген мут лекме годым Владимир Алексеевич Мухин каласыш: «Мемнан коклаште почеламут возышо уло. Тек возышо шке почеламутшым лудеш». Тунам зал мучко «Ото» почеламут йоҥгыш. Колыштшо-влак ик жап нимом пелештыде шинчышт, вара мокташ тӱҥальыч. Кид гыч кидышке почеламут кайыш. Тылеч вара мыйын марий лӱмем лекте
Сылнымут аклымаш
Сергей Чавайн сылнымут произведенийлаштыже калык ойпогым кучылтын. Тудо шкеже теве кузе воза: Кастене кӱнчылам шӱдыраш але тӱрым тӱрлаш мемнан деке ӱдыр-влак толыт ыле. Кидпашам ыштат, мурат, туштым туштат, йомакым колтат. Моло ӱдыр коклаште Плагий лӱман ик ӱдыр йомак колташ путырак мастар ыле… Мый Плагийын йомакшым пеш йӧратен колыштынам, южгунам пелйӱд марте мален омыл. Тыгеракын калыкын мутшо сылне литературым йӧраташ туныктен.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
.tv
.tv - тиде top-level domain эл отрош кодеш Тувалу интернет.
Ала кӧра, мо тв-англичан мут тиде класслан тыгак телевиденийыште (=тв), кугыжаныш тиде изи кучылт кертеш, американ компаний гоч, уло тӱнялан домен лӱм, тӱредыт, калыкын дене таҥастаренна, кугу оксалан чекым, лийже манын член ШЫЖА.
См. категорий: Лӱмер top-level domains.
Полушнур
Полушнур (Полушнур) – Российыште Киров велын Тужа кундемыштыже верланыше Нур ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 244 еҥ (2002 ий), 103 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тужа ола сынан посёлко деч 18.3 километр (33 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Тужа кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
Охлобыстин, Иван Иванович
Иван Иванович Охлобыстин (, Поленово) — актёр, режиссёр, сценарист, продюссер.
Тукман
Тукман (Тукманы) — Российыште Пермь мландын Суксо кундемыштыже верланыше Поедуги ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 37 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Суксо ола сынан посёлко деч 35 километр кечывалвел-эрвелне лийын шога.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пермь мландысе марий илымверла Категорий:Суксо кундемысе илымверла
Тумерсола (Шернур кундем)
Тумерсола (Тумер) (Тумерсола) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 95 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Чылдемыр ял деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «тумер» + «сола» = «тумерсола». «Тумерсола» — тумер воктене верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Ӱлыл Солаволкы
Ӱлыл Солаволкы (Ӱл Солаволкы, Нижние Шелаболки) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йошкар Юл ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 215 еҥ (2001 ий), 197 еҥ (2014 ий).
Михайловка (У Роҥго кундем)
Верланыме вер
У Роҥго ола сынан посёлко деч 20 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ӱлыл Солаволкы
Верланыме вер
Кулаково сола деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Олаҥгыер
Олаҥгыер (Оланга) — Марий Элыште ер. Тудо Маскасола кундемыште. Сурок посёлко воктене верланен.
Понизовая вольница
Понизовая вольница — Российысе кинофильм. Режиссёр — Владимир Ромашков.
Олаҥгыер
Категорий:Марий Элысе ерла Категорий:Маскасола кундем
443
443 ий — V курымын ийже.
444
444 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:444Категорий:V курым
Михайловка (У Роҥго кундем)
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
443
Кӧ колен
Категорий:443Категорий:V курым
Ӱлыл Солаволкы
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Охлобыстина, Оксана Владимировна
Оксана Владимировна Охлобыстина (, Моско) — актриса, сценарист.
Усть-Чорна
Усть-Чорна (Усть-Чорна) — Украиныште Закарпатье велыште Тячев кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 553 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе ола сынан посёлкыла
Марьяновка (Довбыш)
Марьяновка (Мар'янівка) — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 488 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Шӱчъер
Категорий:Марий Элысе ерла Категорий:Морко кундем
Душанбе
Душанбе (Душанбе, ) — ола, Таджикистанын рӱдолаже.
1 Шорыкйол 2012 ийыште чот почеш олаште 747,6 тӱжем еҥ илен, всей ола воктен верланыше кишлакым шотыш налаш гын — 1,012 млн. Ола гоч Душанбинка эҥер йога. Олаште чӱчкыдын мланде чытырналтмаш шижалтеш. Мланде чытырналтмым Душанбесе сейсмологий станций эскера.
Эртымгорно
Мемнан курым деч кум-ныл шӱдӧ ий ончыч Душанбинка эҥерын серыштыже кугу акрет ола шоген. Ола йыр изи ял, сола-влак шочеденыт. Икымше гана Душанбе лӱман кишлак нерген 1676 ийыште кагазыште серыме. Душанбе кишлак корнывожышто негызлалтын, кажне шочмын ты верыште кугу пазар эртен, тышечак кишлакын лӱмжӧ (душанбе таджикла - шочмо). 1826 ийыште Таджикистанын кызытсе рӱдолаже Душанбе-Курган лӱмдалтын. 1917 ий марте олан кумдыкшо Эрвел Бухара элыш пурен, 1921 ийыште олашке Йошкар Армий пурен. Вес ийын олам басмач-влак сеҥеныт, но 14 Сӱрем 1922 ийыште большевик-влак адакат толыныт. Ты жап гыч Душанбе Таджик АССРын рӱдолаже статусым налын. 1929 ийыште элым Таджик ССРыш савыреныт. 1924-1929 ийлаште олам рушла Дюшамбе лӱмденыт, 16 Шыжа 1929 ийыште И.В.Сталин лӱмеш Дюшамбе Сталинабад лийын. 1961 ийыште угыч Душанбе лӱмым налын.
Пургыж тылын 1990 ийыште Душанбеште сар кредалмаш-влак эртеныт.
Калыкчот
Душанбеште илыше калык-влак
Важ-влак
Категорий:Душанбе
Бишкек
Бишкек (Бишкек) — ола, Кыргызстанын рӱдолаже.
Категорий:Бишкек
Алушта
Алушта (Алушта, Алушта, Aluşta, Алушта) — ола Российыште, Крым Республикыште.
Ивано-Франковск
Ивано-Франковск (Івано-Франківськ) - ола Украиныште, Ивано-Франковск велын рӱдыжӧ.