cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кармазин, Гурий Гаврилович
«Вувер кува» йомак-поэме
Теҥыз вÿдым лупшыштеш.
Толкын вÿдшö шаула,
Кÿэш пернен мÿгыра.
Ойгыралтен, шÿлалтен,
Кок шинчажым ниялтен,
Кугыза муралталеш,
Колжо лекмым вучалеш.
«Йöратыме ший колем,
Колыштал, мый мом ойлем.
Кувам азнен вуйжылан,
Вуй лийнеже теҥызлан.
Вÿдеш суртым ыштынеже,
Тыйым куллан налнеже…»
Ший кол ышат пелеште
Тиде гана ужмаште.
Пурен кайыш келгышке,
Еҥ пурдымо верышке.
Вучен-вучен – кол ыш лек,
Кайыш кугыза куваж дек.
Пöртыл шуэш теркыже
Мом ужылда шинчаже:
Тÿрын шога кудыжо,
Шелалден кия волжо.
Кува шÿртым шуялеш,
Шоҥгым ужын, вожылеш.
Пидын тошто йыдалжым,
Чиен рожын мыжержым.
Монден тошто куатшым,
Поян илыме пагытшым.
Кува кодшо йомакеш,
Ынже кончо йÿд омеш.
1Инала – сöрвала
2Мунаяш - пуштыланаш
4Мындер - кÿпчык
5Реза лие кумылет – шонымет шуо, чонет каныш
6Пастыраш – покташ
7Йöсык – кÿлеш семын, сайын
1908
Гурий Эвайнын почеламутшо да ойлымашыже-влак
Г. Кармазинын литератур псевдонимже Гурий Эвайн улмаш, тиде лÿм дене тудо почеламутым, ойлымашым да молымат шуко возкален.
Поэтын «Ава» почеламутшат ятыр тукым рвезе калыклан сай палыме. Гурий Эвайн икшыве-влаклан икмыняр ойлымашымат возен.
Нуно тÿҥ шотышто калык мыскара негызеш шочыныт. Икышывылан келшышын, автор тÿрлö илыш йодышым тарватен. Мутлан, «Пытартыш курика» ойлымаште айдемын шÿм-чон порылыкшо ончыкталтын.
Писательын ятыр ойлымаштыже айдемын йöрдымö посна ситыдымашыже сÿретлалтеш. Теве «Орадым шорвондо туныкта» ойлымаште шочмо йылмым пеш вашке мондышо еҥ нерген мыскара йöре ой радам чоҥалтын.
Самырык тукымлан возымо ойлымаш-влакын шке сылнымут тÿсышт палдырна. Нуно пеш кÿчык улыт, икмыняр ойым гына кучат. Тунамак нунын раш каласен пуымышт икшыве кумылым савыра, лудаш тарата.
Йочалык ойлымаш-влак
Шöртньö муно
Ик еҥын чывыже шöртньö муным мунчен. Чывын кöргыштыжö шуко шöртньö уло манын, тудо еҥ сурт кайыкым шÿшкылын. Мÿшкырыштыжö шöртньö нимат уке улмаш.
Ик марий омешыже кышалым ужын. Кочкаш тöчен, да совлаже лийын огыл. Эрлашыжым марий совлам куча, малаш возеш, но кышал ок кончо.
Пытартыш курика
Нужна еҥ дек кÿчызö толын пурен. Озан ик курика киндыже веле улмаш. Куваже тудым нумалтен колта.
Кÿчызö лектын кая, кува кудывечыште коштеш. Тудо ужеш: капка меҥгеш мÿкш еш пÿтырналтын. Туддеч вара нужна еҥ мÿкшан лийын, улан илаш тÿҥалын.
Тулык рвезе
Йыванын ачажат, аважат коленыт. Рвезе тÿҥ тулык кодын. Мÿшкыржат шужен, чияш вургемжат уке… Телым уремыште кылма. Йÿдым шужен мала. Шкетак муралтен-муралтен коштеш:
Кÿзальым курыкын вуйышкыжо,
Шогалальым мардежлан ваштареш.
Шогал-шогал, сÿсанальым,
«Тол, игем» маншыжат иктат уке.
Менлыш
Турня-влакын ушышт пуренат, Менлышым нумал каеныт, Виче вес могырыш кудалтеныт. Лач шÿргыж дене волен возын. Шÿргыжö какарген шинчын, мен лийын. Сандене марийлан Менлыш ешартыш лÿмым пуэныт.
Куку
Ожно Куку Кукуклан марлан каен улмаш. Шошо шуынат, Кукукшо чодырашке полдыран погаш каен. Тушан аҥырген, куваж деке пöртыл кертын огыл. Сандене шошым Куку эре тыге кычкырен коштеш: Ку-кук! Ку-кук!
Кукукшым кычалын, Куку пÿкташат ок ярсе, муныжым моло кайык пыжашыш опта.
Орадым шорвондо туныкта
Ик еҥ эргыжым олашке тунемаш колтен. Тудыжо кеҥежлан мöҥгыжö пöртылын. Ачаже ойла: «Эргым, шорвондым нал, шудо удыраш каена»–«Ачий, шорвондыжо мо лиеш?» – йодеш эрге. Вашмутым вучен ок шукто, кудывечыш лектеш. Шорвондо шаршудышто комдык кия улмаш. Йоҥылыш тошкал колта. Шорвондо вурдо саҥгаж гыч брлоп шелын пуа. «Кö тиде шорвондым пыштен коден?!» – рвезе чон лекшаш гай кычкырал колта. Лÿмжым иканаште пален.
Йолагай вате
Ик йолагай вате тÿредмаште аза ончышо ÿдыржылан йыштак каласа: «Изиш лийжат, тый азам чывыштал!»
Изиш лиймеке, ÿдыржö кычкыра: «Авий, ынде азам чывышталам мо?»
Ораде чаҥа
Чаҥа ужеш: кöгöрченым сайын пукшат. Тудо шкенжым кöгöрченла чиялта да нуным коклашкышт пура. Кöгöрчен-влак пален огытыл, пуртеныт. Изиш лиешат, шке йÿкшым луктеш. Сылне кайык-влак чаҥам чÿҥгаш тÿҥалыт, поктен колтат.
Йöным муын
Ик марий олашке уржа ужалаш миен. Рушла ойлен огеш мошто улмаш. Имньылан йöраш пижеш – ложаш уке. Ложашлан лапкышке кая. Ужалыше рушыжо марла ок умыло. Коктын ваш ончат, ик мутымаш огыт пелеште.
– Лошадкым ложашым выж-выж! – марий кычкырал колта, кидшым рÿзалта.
Рушет марийлан ложашым висен пуэн.
Йылмет лиеш гын, ик вереат от йом, кажне вере вуча йöн.
1914
Почеламут-влак
Ава
Йöсым ужын, орланен, икшывым кö куштен?
Ава.
Изида годым пеш тыршен, порын тендам кö ончен?
Йÿдшö, кечыж век малыде, рÿпшен, тендам кö малтен?
Амыртыме шем вакшдам, век йырныде, кö мушкын?
Вуйда корштен, аҥырген, тунам тендам кö ончен?
Шужен толыда мöҥгышкö, тунам тендам кö пукша?
Шÿмжö корштен, ойгырен, икшывым кö онча?
Лектын каеда öрдыжкö, толмыдам ончен, кö вуча?
Аван.
Ушаҥын кушкеш рвезе, чонжо тунам кöн куана?
1912
Йолагайлан
Молан малет, пошкудем?
Кынелшаш ыле, родем!
Пагыт шуын куралаш,
Кынел, тарване, помыжалт,
Шуко мален, мом ужат?!
Йÿыч, кочкыч,куанышыч,
Шонымет ден илышыч.
Олмет ыле тöрыштö,
Лÿмет – мланде шöрыштö.
Ыле коя вольыкет,
Ынде тыйын мо кодын?
Кушто суртшо ачатын?
Тÿрын каен шем пöртет,
Моло оралте – коҥгаштет.
Яра шинча клатет,
Ярсен кодын шондыкет.
Пырче уке пураште,
Олым падыраш шагыште,
Шурнет шога тÿредде.
Мардеж почка шурнетым,
Йÿржö шÿкта шудетым.
Теве пасу почылтеш,
Тыйын шурнет тошкалтеш…
Кынел, тарване, помыжалт,–
Погаш тöчö шурнетым.
Чумырен шынде шудетым.
1917
Гурий Кармазинын пытартыш ийлаже
1931 ийыште марий «националист-влак» ваштареш чекист походын икымше толкынжо нöлталтеш. Тунам Гурий Гавриловичымат арестоватлат, но индеш сутка шинчыктымеке, эрыкыш луктыт, умбакыже кучаш амалым муын огыт керт. А йолташыже-влакым (Л. Я. Мендиаровым, В. М. Васильевым, Ф. Е. Егоровым, Т. Е. Евсеевым да икмыняр молымат) ссылкыш колтат.
Куд ий эртымеке, 1937 ийыште ÿярня тылзын 21-ше кечынже, НКВД управленийын кумшо отделенийыштыже, рушарнян, тыгай пунчал шочын: «Гражданин Кармазин Гурий Гаврилович контрреволюционный националистический организацийын членжылан шотлалтеш. Эрыкыште лиеш гын, тудо следствийлан чаракым ыштен да шылын кертеш, сандене петырен шындаш кÿлеш».
Тиде кечынак эше ик документ шочеш. Тушто Гурий Кармазинын суртыштыжо обыскым ышташ да шкенжым арестоватлаш кÿлмö нерген возымо. Тыге Гурий Гавриловичым арестоватленыт да Йошкар-Ола гыч Горький олашке йодышташ наҥгаеныт. Тусо жаплан келшышын, тыгерак ыштеныт: тый, арестоватлыме еҥ, тылеч ончыч шындыме еҥын лишыл палымыже лийынат, тудден пырля пашам ыштенат але тыглай кылым кученат, тугеже шкежат тушман улат, тугеже тыйынат верет – тюрьмаште але вес тÿняште. Кармазин шотыштат схеме тÿрыс ямде лийын. Тудын А. Сайн дене палыме лиймыжак веле следователь могыр гыч вигак кугу тÿткылыкым шочыктен. Кокымшо допрос вÿдшор тылзыын 27-ше кечынже, арестоватлыме деч 1 тылзе эртымеке, лийын. Тидын годым Кармазинын ойлымыжым тугерак савыралаш тыршеныт, пуйто тудо чыла осал пашажым «эстон шпион» Сайн дене иквереш шуктен шоген. Эше 1 допрос вÿдшор тылзын 29-ше кечынже эртен, но титаклыме заключений лач 9 сÿрем кечын веле возалтын. Тиде жапыште Кармазиным четлык коклаш шындаш шонышо-влак кÿлеш материалым кычалыныт. Нуно архив гыч 1931 ийысе дела-влакым муын луктыныт да, мо кÿлешым возен налын, Кармазинын «папкышкыже» урген шынденыт. Кагазлан ÿшанаш гын, нине еҥ-влак Кармазинын йöрдымö пашажым тÿрлö велым почын пуэныт.
1937 ийыште сÿрем тылзын 9-ше кечынже – пытартыш допрос – деч вара кок тылзат пеле гыч Кармазинлан следствий пытыме нерген увертарат. Тылеч вара талук наре жапыште Кармазин кушто лийын, тудын дене мом ыштеныт – ынде нигунам пален огына керт. Икте гына раш: 1937 ий 9 сÿрем кечын Горькийыште следствийым пытарымылан шотленыт, а лу тылзе гыч, 1938 ийыште ага тылзын 9-ше кечынже, Йошкар-Олаште НКВД госбезопасность управленийын 3-шо отделыштыже титаклыме кагазым сереныт. Документ гыч пале: Гурий Гаврилович Кармазиным СССР Верховный судын Военный коллегийже судитлышаш. Мучаште ешарен возымо: кызыт тюрьмаште шинча.
11 ага кечын, 1938 ийыште, вÿргечын, суд лийын. Судын пунчалмутшо йöршын титакдыме еҥым шугыньо семынак пера: РСФСР Уголовный кодексын 58-ше статьяж почеш (8 ден 11 пункт) титаклыме Г.Г. Кармазиным лÿен пушташ, чыла погыжым шупшын налаш; приговорым кызытак шуктыман.
Делашке ургымо кагаз лапчык увертара: марий шанчызым Озаҥ олаште 1938 ий ага тылзын 11-ше кечынже лÿен пуштмо, тидын нерген акт ССРУ НКВД-се 1-ше спецотделын особый архивыштыже аралалтеш, 10-шо том, 494-ше ластык.
Кармазинын пелашыже, Зоя Ефимовналан, увертареныт, пуйто тудын марийже 1942 ий сÿрем тылзын 26-шо кечынже колен. Каласыман, ÿдырамашым шкенжымат пелашыж почеш поген налыныт да 1940 ий шорыкйол тылзе марте петырен шинчыктеныт.
Важ-влак
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Мушмарий
Мушмарий (Нижние Ошутьялы) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кожласола деч 6 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Ӱшӱттӱр ял дене пырля ик пырляштарыме Ошытъял ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
1927
Кӧ колен
Категорий:1927
Ошет (ял)
Ошет (Ошеть) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Тамаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 6 еҥ (2005 ий), 8 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тамаксола деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно Ошет эҥер воктене верланен. Ял гоч Оръю эҥер йоген эрта.
Волгодонск
Волгодонск (Волгодонск) - ола Российыште, Ростов велыште.
Ошет (ял)
Ял лӱм
Яллан лӱмым Ошет эҥер пуэн.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Волгодонск
Волгодонск — эҥер порт, кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Тыгеак ончо
Категорий:Ростов велысе олала
Мӱктӧ
Мӱктӧ (Gobio) – Евразийыште Cyprinidae йамагат гыч изи кол. Чылаже 21 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Кол-влак
1337
1337 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1337Категорий:XIV курым
Есенин, Сергей Александрович
Есенин Сергей Александрович ( — ) — руш почеламутчо.
Категорий:Руш серызе-влак
253
253 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:253Категорий:III курым
1928
Кӧ колен
Категорий:1928
1338
1338 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1338Категорий:XIV курым
Смирновка (Маскасола кундем)
Смирновка (Смирновка) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
1950-ан ийлаште Смирновка ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Сануков, Ксенофонт Никанорович
Илыш корныжо
Ксенофонт Никанорович 1935 ий пургыж тылзын 5-ше кечынже Марий автоном область Курыкмарий кундем Носола ялеш шочын.
Ятыр ий годсек марий калыкын да кундемын эртыме корныжым шымла. Кужу жап Марий Элын ВУЗ-лаштыже историйым, политологийым да моло предметымат туныкта.
Пытартыш жапыште 1930-шо ийласе шучко туткар пагыт нерген моткоч шуко пашам савыктен, але марте луктын каласаш лийдыме йыжыҥ дене палдарен.
Сталин культ жапысе жертве-влакым шарныме «Мемориал» ушемым вуйлата. Туткарыш логалше ятыр еҥын поро лӱмжым калыклан пӧртылташ полшен.
«Марий ушем» мер толкынын шочмо годсесак тудо ты организацийын ик эн чулым да виктарен шогышо еҥже.
2005 ийыште С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше лийын.
Важ-влак
Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий историк-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Кечывалвел федерал йырвел
<mapframe latitude="47.9" longitude="39.6" zoom="4" width="280" height="300" align="right" />
Кечывалвел федерал йырвел (Ю́жный федера́льный о́круг) — Российын Европо ужашыштыже, кечывалвелне чоҥымо административ формирований. Россий президентын кӱштыкшӧ почеш 2000 ий ага тылзын 13 кечынже ышталтын. Дмитрий Медведевын 2010 ий 19 шорыкйол кечысе кӱштыкшӧ почеш, Кечывалвел федерал йырвел гыч Йӱдвел Кавказ федерал йырвелым ойырымо.
Географий
Касвелне Украин дене мланде гоч да вӱд гоч чек уло. Эрвелне — Казахстан дене. Кечывалвелне Абхазий дене да Йӱдвел Кавказ федерал йырвел дене пошкудо улеш.
Федерал йырвелын эрвелныже Каспий теҥыз, касвелне — Азов да Шем теҥыз-влак.
Лӱм-влак
Чоҥалтмеке, тиде йырвел Йӱдвел-Кавказ лӱмым налын. Но 21 пеледышыште, 1149 №-ан кӱштык почеш Кечывалвел лӱмым налын.
Амалже тыгае: Волгоград ден Астрахань вел-влак да Калмыкий Йӱдвел Кавказлан огыт шотлалт, Ростов вел шагал кунам Йӱдвел Кавказ дене кылдат. Тыгак, Йӱдвел Кавказыште чӱчкыдын лийше сар кредалмаш-влакым нине регионла дене йоҥылыш кылдалт кертыныт.
Йӱдвел Кавказ федерал йырвелым ойырымеке, Кечывалвел йырвелыште 2 республик, 3 вел да ик край кодыныт. Кумдыкшо — 416 тӱж. 840 км².
Калыкчот
2002 ийыште Кечывалвел федерал йырвелыште (Йӱдвел Кавказ ФЙ деч посна) 13 798 404 еҥ ила, Россий калыкчот деч тиде 9,45 %. Калык-влак:
Йырвел шотышто
2004 ий 13 идымыште Россий президент Владимир Путин каласен: Йӱдвел-Кавказ регионысо мер илыш да экономик экшык-влак экстремизм шонымаш-влакым шочыктат. Чечня да Дагестаныште пашадымылык кушкеш. 2004 ийлан Россий мучко кокласе пашадар 6739 теҥге ыле, Кечывалвел федерал йырвелыште 4648 теҥге. Пашаеҥ-влаклан окса шуко жап тӱлалтын огыл, йоча-влакын колымаш кушкын.
2005-2007 ийлаште КФЙ-лын регионысо чумыр йорварже 28,4 процентлан кугемын.
2008 ийысе иктешлымаш: Кечывалвел федерал йырвелыште ик тылзаш кокласе пашадар 11734 теҥге марте кугемын (Россий мучко - 17 290 теҥге.
Армий
Йӱдвел Кавказ сар йырвел регионышто эн кугу сар вийым погымо.
2001 ий тӱҥалтышлан Чечняште 100 тӱжемаш салтак тӱшкам вераҥдыме, тудо кокымшо чечня кампанийыште кредалын. Вара салтак чотым иземденыт, паша кышкар почеш тиде верыште 25-30 тӱж. еҥ гына кодшаш ыле.
Тиде ийын, шошым салтак-влакым лукташ тӱҥалыныт, но Норд-Остысо трагедий деч вара тиде пашам чареныт. Тидын олмеш россий армий Чечня мучко "кугу да торжа операцийым" тӱҥалын.
2003 ийыште ты регионышто армийым адакат иземдыме, 75 тӱж. еҥым коденыт.
Кылвер-влак
Категорий:Федерал йырвел-влак Категорий:Кечывалвел федерал йырвел Категорий:Йырвелла
254
254 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:254Категорий:III курым
Алмат
Категорий:Алмат
Модмо автомат (ыҥ-влак)
Модмо автомат (Игровой автомат):
31 сӱрем
31 сӱрем (31 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 212-шо (кужемдыме ийлаште — 213-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 153 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 31 кечысе событий-влак
Добромиль
Добромиль (Добромиль) — Украиныште Львов велыште Самбор кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 4 537 еҥ (2021 ий).
31 сӱрем
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 31 кечынже колышо-влак
Добромиль
Категорий:Львов велысе олала
31 сӱрем
Калык пале
Категорий:31 сӱрем
Курыклӱвал Шайра
Курыклӱвал Шайра (Подгорные Шари, околоток Подгорный) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Сотнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 116 еҥ (2003 ий), 73 еҥ (2010 ий).
Сауэ
Категорий:Эстонийысе олала
Ӱшӱттӱр (Провой кундем)
Ӱшӱттӱр (Ошытъял, Мушмарий) (Верхние Ошутьялы) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Курыклӱвал Шайра
Верланыме вер
Сотнур сола деч 2,7 километр (авто дене — 8,8 км) йӱдвел могырно верланен.
Ӱшӱттӱр (Провой кундем)
Верланыме вер
Кожласола деч 6 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Курыклӱвал Шайра
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене яллан лӱмым «Шайра» мут пуэн.
Ӱшӱттӱр (Провой кундем)
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Мушмарий ял дене пырля ик пырляштарыме Ошытъял ялыш савырненыт.
Курыклӱвал Шайра
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Ӱшӱттӱр (Провой кундем)
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Турбов
Турбов (Турбів) — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 6 381 еҥ (2021 ий).
Мегрелий
Мегрелий (სამეგრელო, Самегрело, ранее также известно как Одиши;, Самаргало; — эртымгорно вел Эрвел Грузийыште, населённая мегрелами.
Турбов
Категорий:Винница велысе ола сынан посёлкыла
Мегрелий
Тыгеак ончо
*
Петрозаводск
Петрозаводск ола Карелийын рӱдӧ олажлан шотлалтеш. Ола касвел Онега серыштыже.
Категорий:Петрозаводск
Мокшо (эҥер)
Мокшо эҥер (Йов, Мокша, Мăкшă, Мукшы) — Окан эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо – 656 километр.
Категорий:Рязань велысе эҥерла Категорий:Угарман велысе эҥерла Категорий:Мордовийысе эҥерла Категорий:Пенза велысе эҥерла
Минск
Минск (Мінск, Минск) — ола, Белоруссийын рӱдолаже.
Палемдымаш-влак
Категорий:Минск Категорий:Миллионер-олала
Тукымлӱм
Тукымлӱм, тыгак ешлӱм (фамилия) — тукым гыч тукымыш куснышо еш лӱм, айдемын ачаж але аваж деч куснышо да лӱмжӧ пелен ешарен каласыме мут. Айдемын ала-могай тукымышто, полкышто але ешыште улмыжым ончыкта.
Марий тукымлӱм-влак
Марий тукымлӱм-влак руш фамилий-влак дене варалтыныт. Марий тукымлӱм коклаште эн сай примерлан «Чавайн» лӱмым шотлаш лиеш. Сергей Григорьевич тиде мутым шке алмашлӱмжӧ семын налын, молан манаш гын тудо шкеже Чавай лӱман кугезын тукым гыч лийын. Чавайын шочшыжо-влак тиде лӱмым умбакыже наледеныт, тыге «ы» буква йомын, «Чавайн» аралалт кодын.
Марий яллаште пӧръеҥ тукым почеш лӱмдымаш шарлен. Фамилийым ойлымо олмеш, марий-влак Павел Григорьевичым, мутлан, Кыргори Пагул але Кори Пашка лӱмдат, сайнырак умылтарашлан эше икмыняр кугезым палемдат: «Кришкан Миклай Йогор Кыргори Пагул» манын кертыт.
Палемдымаш-влак
Категорий:Лӱм *
1339
1339 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1339Категорий:XIV курым
31 теле
31 теле (31 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 365-ше (кужемдыме ийлаште — 366-шо) кечыже. Идалык мучаш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 31 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 31 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 31 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:31 теле
256
256 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:256Категорий:III курым
Новочеркасск
Новочеркасск (Новочеркасск) - ола Российыште, Ростов велыште.
Эртымгорно
Категорий:Ростов велысе олала
Марий Элын калыкчотшо
Росстатын данныйже почеш Марий Элыште 670 730 еҥ ила (2022).
Йошкар-Олаште, Юлсер олаште, Йошкар-Ола воктене верланыше икмыняр яллаште да республикын касвелыштыже руш-влак шукырак улыт. Ялысе вершӧрлаште шукырак марий-влак илат, Курыкмарий кундемыште — йылме да тӱвыра шотышто олыкмарий-влак деч ойыртымалтше курыкмарий-влак. Провой кундемыште икмыняр кукмарий (чуваш) ял уло. Суас-влак тӱҥжым Йошкар-Олаште, Юлсер олаште, тыгак Поранча да Марий Тӱрек районлаште илат.
Кеҥеж Олимпий модмаш - Париж 2024
Кеҥеж Олимпий модыш - Париж 2024 (2024 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 2024) —.
Олам сайлымаш
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
Сивыр федерал йырвел
Сивыр федерал йырвел, тыгак Сивырвел федерал йырвел лӱмдаш лиеш, (Сибирский федеральный округ) — Российын Сивыр ужашыштыже чоҥымо административ формирований. Россий президентын кӱштыкшӧ почеш 2000 ий Ага тылзын 13 кечынже ышталтын.
Россий Федераций кумдык деч тиде йырвел 30 % айла.
Калыкчот
2002 ийлан Сивыр федерал йырвелыште 20 062 938 еҥ ила, Россий калыкчот деч тиде 13,82 %. Калык-влак:
Кылвер-влак
Сивыр федерал йырвелын сайтше
Категорий:Федерал йырвел-влак * Категорий:Йырвелла
Алатайкин
Алатайкин (Алатайсола) (Алатайкин, Алатайсола; Алатайкино) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Йӱксар ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 154 еҥ (2004 ий), 130 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 10 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
1929
Кӧ колен
Категорий:1929
Шӱдымарий (Шернур кундем)
Шӱдымарий (Соловьево) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Тамаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 22 еҥ (2003 ий), 12 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тамаксола деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Сола
Сола, тыгак села (село) — черкан ял. «Села», «село» мут дене Украиныште, Казахстаныште, Молдавийыште, Болгарийыште ялысе илымвер-влакым лӱмдат. Ялысе илымвер-влак коклаште улыт:
Категорий:Илымвер-влак
1340
1340 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1340Категорий:XIV курым
Изи Кӱлмӱж
Изи Кӱлмӱж (Малая Кильмезь) – Российыште Киров велын Кӱльмӱж кундемыштыже верланыше Изи Кӱльмӱж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 521 еҥ (2002 ий), 476 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кӱльмӱж ола сынын посёлко деч 1.5 километр (3 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Кӱльмӱж кундемысе илымверла
257
Кӧ колен
Категорий:257Категорий:III курым
Российысе Шӧртньӧ оҥго
Российысе Шӧртньӧ оҥго — турист маршрут-влак.
1341
Кӧ колен
Категорий:1341Категорий:XIV курым
31 шорыкйол
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 31 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 31 кечынже шочшо-влак
258
258 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:258Категорий:III курым
31 шорыкйол
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 31 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:31 шорыкйол
Кеҥеж Олимпий модмаш - Лос-Анджелес 2028
Кеҥеж Олимпий модыш - Лос-Анджелес 2028 (2028 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 2028) —.
Олам сайлымаш
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
Мушэҥер чодырам аралыме пӧрт
Мушэҥер чодырам аралыме пӧрт (Дом лесной охраны Мушендерский) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше пӧрт.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
1342
1342 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1342Категорий:XIV курым
Теплик
Теплик (Теплик) — Украиныште Винница велыште Гайсин кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 6 239 еҥ (2021 ий).
Категорий:Винница велысе ола сынан посёлкыла
259
Кӧ колен
Категорий:259Категорий:III курым
Эсватини
Эсватини Королевстве (Eswatini, Umbuso weSwatini) — эл Африкыште.
Рӱдолаже Мбабане.
Палемдымаш
*
Моршин
Моршин (Моршин) — Украиныште Львов велыште Стрый кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 5 000 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе олала
Грек йылме
Грек йылме (ελληνικά, але ελληνική γλώσσα, ) — шкевуя индоевропысо йылме-влакын укш. Грек калыкын шочмо йылмыже. Грецийыште да Кипрыште шарлен. Кечывалвелысе Балкан-влакыште шочмо улеш. Тиде йылмын, индоевропысо йылме-влак кокла таҥастарымаште, эн кужу документальне эртыкше: тиде йылме дене 34 курым мучко возеныт.
Негыз
Категорий:Йылме-влак
Британийысе тоштер
Британийысе тоштер (British Museum) — эн кугу тоштер Ушымо Королевствыште.
Категорий:Лондон Категорий:Тоштер-влак Ушымо Королевствыште
2010 ийла
2010-ше ийла — XXI курымын икымше, 2010 ий гыч тӱҥалеш 2019 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:2010 ийлаКатегорий:ХХI_курым
1343
1343 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1343Категорий:XIV курым
Герасимов, Еремей Яковлевич
Еремей Герасимов (Еремей Яковлевич Герасимов) (, РСФСР, Марий автоном область, Поранча кундем, Олор ял — ) — марий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо
Еремей Герасимов 1930 ийын пургыж тылзын 18-ше кечынже Марий автоном область Поранча кундем Олор ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Юнго Парнингаш
Юнго Парнингаш (Кугу Шопкер) (Йынгы Парнингäш, Пернянгаши) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Кугусола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 111 еҥ (2001 ий), 123 еҥ (2014 ий).
Теле Олимпий модмаш - Пекин 2022
Теле Олимпий модыш - Пекин 2022 (2022 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 2022) Пекиныште лиеш.
Юнго Парнингаш
Верланыме вер
Кугусола сола деч 10 километр кечывалвел могырно верланен.
Учаев, Зиновий Васильевич
Зиновий Васильевич Учаев (, Марий автоном область, Юлсер кундем, Учимсола ял — ) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1969), профессор (1994), Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (1993), Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктышын почётан пашаеҥже (1999).
Теле Олимпий модмаш - Пекин 2022
Олам сайлымаш
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Юнго Парнингаш
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Учаев, Зиновий Васильевич
Илыш корныжо
Зиновий Васильевич Учаев 1930 ий ага тылзын 22 кечыштыже Марий автоном область Юлсер кундем Учимсола ялеш шочын. Шочмо ялыште шымияш школышто тунемын. Йоча жапше Кугу Отечественный Сар жапыште  эртен да изинек пашан тамжым пален налаш туныктен. Самырык жапше нерген каласкалыме оҥай случайым йолташыже-влак кызыт порын шарнат. Кугу опытан туныктышо-влакым армий радамыш налыныт, илалшыжге, самырыкшыге. Неле положений гыч лекташ манын, школ директор латныл ияш Зиновий Учаевым кумшо классым туныкташ коден, самырык тукымын койыш-шоктышыжым шуараш да уш пÿсылыкшым вияҥдаш  ÿшаненыт. Но рвезе, умбакыже тунемаш кÿлеш манын, Сотнур кыдалаш школыш кошташ тÿҥалын да 1949 ийыште тудым ший медаль дене тунем пытарен. Вара адакат ик жап Учимсола шымияш школышто туныктышылан пашам ыштен. А.Ефремов манмыла, ура чонан Зиновий умбакыже тунемаш кÿлмö нерген шонкален. Шинчымаш корныжо Н.К.Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтыш конден. Студент Зиновий Учаев кумылын да тыршен тунемын, йолташыже-влак коклаште адакат чолгалык да пÿсö ушыж дене ойыртемалтын, эреак ончыл радамыште лийын. Специальностьым ойырен налмыж годым Зиновий Васильевичын коктеланымашыже лийын. Сотнур школышто тунеммыж годым тале математик-влак радамыште улмаш, сандене шукынжо раш наука дене таҥлалтеш манын ÿшаненыт. Ончычшо врач лияш шонен. Озаҥысе мединститутыш кайынеже улмаш. Варажым Поволжский лесотехнический институтын чодыра озанлык факультетышкыже пураш кумылжо лектын. Эшеже пединститутын естествознаний факультетыштыже кок-кум кече тунем ончен. Тушечын корныжо Челябинскыш шуйнен: авиатор лийынеже улмаш… Но кум вуз гыч Н.К Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтым ойырен налын. Да вучыдымын историй да филологий факультетын студентше лийын. Тушто профессор Н.Т Пенгитовын, доцент-влак О.Г Сурикован,  Т.Г. Апатееван занятийышкышт коштын, лекцийыштым колыштын. Тыге З.В.Учаев Марпединститутын литератур факультетыштыже ныл ий тунемын. Тыштак шымлыме пашалан кумылаҥын.
МарНИИ-ште пашам ыштымыже
1953 ийыште Институтым пытарымеке, шанче паша деке шÿмаҥше рвезым Марий научно шымлыше институтын йылме секторышкыжо пашаш колтат.Тунам тудын коллектившым уста марий шымлызе Ксенофонт Архипович Четкарев вуйлатен. Тудыжо Зиновий Васильевичлан шымлымаш темым ойырен пуэн. Тыгак профессор Николай Тихонович Пенгитов тушто пашам ыштен. Лач тудо Учаевлан диссертацийым аралаш чын корным ончыктен. МарНИИ-ште пашам ыштымыже З.В.Учаевлан шымлымаш пашаштыже кугу лектышым пуэн. Зиновий Васильевич шочмо йылмын ой чоҥалтме йодышыжым шымлен, марий йылмысе безличный да инфинитивный предложений-влак нерген шке шонымашыжым каласен.
1954 ийыште А.А. Асылбаев дене пырля орфографий мутерым, 1955 ийыште П.Г.Рыбакова ден – «Курык марий ден олык марий мут–влакым таҥастарыме мутерым» луктын. Вес ийын Москошто 20 тÿжем мутан  «Марийско – русский словарь» савыкталтын. Тушто тудо шкенжым составитель семын ончыктен, а мутер мучаште А.А.Саваткова дене пырля йылмын кÿчык грамматический очеркшым возеныт.
1966 ийыште «Советская энциклопедия» издательствын СССР калык-влак йылме дене мутерым лукшо редакцийже шанчым да книга шöрлыкым «Рушла-марла мутер» дене пойдарен. Лу тÿжем экземпляр дене лекше тиде мутерыш 35 тÿжем наре мутым пуртымо. Кызытат тиде мутер дене вуз ден школлаште, туныктышо ден журналист-влак кумдан пайдаланат. Тудым кугу авторский коллектив ямдылен. Йылмызе шанчыеҥ-влак коклаште З.В.Учаеват, тунам эше лÿмдымö шанче пашаеҥ, лийын, редколлегий член радамыш пуртеныт. Ныл ий жапыште ятыр шанче пашам савыктен, институтышто тунемаш лукмо учебниклан «Союз» ден «Наречий» раздел-влакым возен. Чыла тидыже йылмызе радамыш шогалаш ÿшаным пеҥгыдемден. Лач тиде ийлаште профессор Н.Т.Пенгитовын тыршымыжлан кöра Н.К.Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институт пелен аспирантур почылтын. З.В.Учаев тунам «Марий коммуна» газет редакцийыште пашам ыштен. Николай Тихонович аспирантурыш пураш темлен. 1961 гыч 1964 ий марте Зиновий Васильевич аспирантурышто шинчымашыжым келгемден. Аспирантурышто тунемме жапыште марий йылмын малмыж диалектшын йÿк ойыртемжым шымлыме негызеш кандитатлык диссертацийым возен. Тудым 1969 ийыште Эстонийсе Тарту университетыште арален. Официальный оппонент-влак коклаште Эстонийысе Наука академийын действительный членже П.Аристэ лийын.
Хутор
Хутор (кутыр) (хутор) — посна верланыше кресаньык озанлык, ик-кок шкешотан пӧртан илымвер. Ял деч изирак. Южгунам ял деч изиш тораштырак шогышо ик суртым тыге лӱмдат. Южгунам ик сурт воктене эше икмыняр суртым шогалтат, хутор ялыш савырна, но тудым садак «хутор» манын лӱмдат.
Учаев, Зиновий Васильевич
Шанче пашашке корно
А шанче корныш шогалаш шонымаш уш гыч ок лек. Кудлымшо ийла тÿнгалтыште тудо уэш МГПИ-ш толеш да тушто почылтшо аспирантурышто тунемеш. Профессор Н.Г.Пенгитовын вуйлатымыж почеш Киров областьысе Малмыж марий-влакын йылмыштышт йÿк ойыртемым шымла. Поян материалым кучылтын, малмыж говорын эрвел наречийлан шотлалтмыжым келгын нергела. Наука кандидатлык диссертацийжым 1969 ийыште Эстонийсе Тарту университетын ученый советыштыже сайын арала. Тыге марий йылмызе-влак ешыш эше ик еҥ ушна. А марий ученый-влак тудым шке радамышкышт куанен пуртат, марий йылмым шымлыме наука эше чот вияҥже, келгемже, рашемже манын.
260
260 ий — III курымын ийже.
Учаев, Зиновий Васильевич
Шанче пашашке корно
З.В.Учаевлан шанче пашаште пеҥгыдын йол ÿмбак шогалашыже филологий наука доктор, профессор Иван Степанович Галкинын кугу тыршымашыжым палемдыде кодаш ок лий. Шанче пашаеҥ семын Зиновий Васильевичын шуаралтмаштыже тудо тÿҥ верым налеш. Шанче пашаште, чынак, мыняр шымлыме саскат улмо дене тыйым аклат. Тидын шот гыч ончалаш гын, З.В.Учаевын 70 утла шымлыме пашаже ош тÿням ужын. Тылеч посна 20 утла пашажым еҥ дене пырля возен. Нуно тÿрлö изданийлаште савыкталтыныт, посна книга семын лектыныт.
260
Кӧ колен
Категорий:260Категорий:III курым
Учаев, Зиновий Васильевич
Учаев Зиновий Васильевич - тале грамматист
Зиновий Васильевич йылмызе-влак коклаште кумда эрудициян, эреак уым кычалше да кеч-могай йодышымат келгын шымлыше ученый семын палыме лийын. Шымлымашыже грамматикыштат, фонетике ден лексикологийыштат, диалектологий ден стилистикыштат - икманаш, марий йылме наукын чыла ужашлаштыжат ойыртемын палдырна.
Батайск
Батайск (Батайск) - ола Российыште, Ростов велыште.
Хутор
Важ-влак
Категорий:Илымвер
Учаев, Зиновий Васильевич
Учаев Зиновий Васильевич - тале грамматист
Кок ужаш дене савыкталтше «Марий йылме», «Марий йылме дене дидактический материал», «Кызытсе марий йылме», «Оҥартыш мут» да моло пашажымат шергалын, мемнан ончылан Учаев пеш тале грамматист семын сÿретлалтеш. Тудын кугу суапше марий йылмын научный грамматикыштыжат палдырна: ятыр йодышым наукын тачысе кÿкшытшö гыч ончалын шымлен, поян материал негызеш йöршын у умылымашым пуртен.
Батайск
Батайск — кугу транспорт рӱдыжӧ.
Учаев, Зиновий Васильевич
«Шочмо йылмым туныктышылан»
Книган авторжо марий морфологийын чыла йодышыж дене шке принципиальный шонымашыжым каласа, шагал огыл йодышым у семын онча да ÿшандарыше материал дене пеҥгыдемда. Мутлан, лÿм мутын падеж системыжым налына. Автор кызытсе учебниклаште улшо шым падеж дене эше кок падежым ешарен: сравнительный да совместный. Мемнан шонымаште, автор пеш чын ыштен: нине падеж форма-влакым нигузеат наречий тÿшкаш пурташ ок лий.
Батайск
Категорий:Ростов велысе олала
Учаев, Зиновий Васильевич
«Шочмо йылмым туныктышылан»
Сравнительный ден совместный падеж-влак нерген шукертак возалтын. Эше 1923ийыштак финн ученый Ӱрйö Вихман нуным падеж системыш пуртен ыле. Марий йылмызе-влак кокла гыч П.Ярускин 1933ийыште нине падежым ойырен. Но падеж система марий йылмыште тунам эше келгын шымлыме лийын огыл, сандене нине падежым вараже наречийлан шотлаш тÿҥгалыныт. Пытартыш лу ийыште веле тиде йодышлан кугу вниманий ойыралтын. З.В.Учаев ден Г.М.Тужаров тудым келгын шымленыт да тыгай падеж улмым доказатленыт. Кызыт вузлаште нине падежым тунемыт.
З.В.Учаев лÿм мут-влакым склонений ойыртем дене кум тÿшкалан шелеш: неодушевленный да ÿмбал да йымал шомакла дене ышталтше сложный лÿм мут-влак: оҥамбал, ÿстембал, коҥгамбал, олымбал,тÿнямбал, пöртйымал, тыгак пöртöнчыл, тышкак пурат ял лум-влак: Аркамбал, Вончымбал, Шÿргыйымал, Кожлайымал да молат. Тыгай мут-влакын 10 падеж формышт уло: сравнительный, совместный деч посна эше –ч(ын) мучашан отделительный падеж. Но автор ала-молан ончыл мутым пуртен огыл, «пöртöнчыл» пример дене гына серлаген.
Чынак, нине сложный лÿм мут-влак ныл падежысе тÿжвал тÿсышт дене наречий дек лишемыт, но тудын деч шке лексический да грамматический значенийышт дене йöршеш ойыртемалтыт: нуно чыланат конкретный предметым лÿмдат, субъектно-объектный падеж формышт уло, почеш мут дене кучылталт кертыт. Садлан нуным наречийыш пурташ ок лий: тыште тошто падеж суффикс-влакын шке тÿҥ значенийышт аралалт кодын. Автор падеж-влакын значенийыштым пеш келгын да сайын почын пуэн. Тымарте лекше книгалаште падежын значений ден функцийыштым иктыш лугеныт гын, ынде тиде йодышым мучаш марте рашемдыме. «Олмештыш мут» разделыште, мемнан шонымаште, икте-весе шомакым «взаимный олмештыш мут» манме дене чын ыштыме. Садлан тудым посна разрядыш ойырыман.
Книга сай, раш йылме дене возымо, тудо шке содержанийже дене марий языкознанийлан веле огыл, фино-угроведенийланат шагал огыл пайдам пуа. Но автор экшык-влак дечат утлен огыл. Южо положенийже дене келшаш ок лий.
Мутлан, 31-ше страницыште автор воза: лÿм мут ончылно определений семын вес лÿм мут, пале мут, чот мут, олмештыш мут, причастий, южгунам наречий кучылталтыт: «Кÿкшын-кÿкшын пушеҥге-влактарваныде шогат». Тиде пример правиллан ок келше: тыште кÿкшын-кÿкшын наречий пушеҥге мутын признакшым ок ончыкто, тудо шогат глагол дене кылдалтын да действийын признакшым ончыкта. Писатель тыште, шке ойжым сылнештараш манын, тудым глагол деч лÿм мут дене ойырен.
119 страницыште предметын кушан верланыме палыжым ончыктышо относительный пале мут коклаш ÿмбал, тембал, тÿжвал, öрдыж шомак-влакым пурташ ок лий, очыни: нуно моло лÿм мут-влак деч нимо денат огыт ойыртемалт, вет марий йылмыште кеч-могай лÿм мут пале мут олмеш кучылталт кертеш.
Тиде определений дене келшаш ок лий: тыште автор логика дене конфликтыш пурен, ондаксе «предметын количествыжым» манеш. Илышыште цифран количество лийын ок керт, тугеже цифран да цифрыдыме количество нерген ойлаш ок лий. Мемнан шонымаште, «иктешлыше чот мут» терминымат келшышылан шотлаш ок лий. Молан манаш гын, тыгайрак термин синтаксисыште уло: «иктешлыше мут». Нине чот мут-влак тÿшкашке пуртымо –ын суффиксан шомак-влакым (коктын, кумытын да молат) наречийыш кусараш гын, утларак чын, очыни. Адакшым –ынат суффиксым ойыраш нигузеат ок лий: тыште –ат частица.
24- ше страницыште марий мут поянлыкын ойлымашужаш-влаклан шеледалтмыжым ончыктышо схемым пуымо. Ойлымаш ужаш-влакым, ожнысо семынак, знаменательный да служебныйлан шелме, а оҥартыш мут ден междометийым ни знаменательный, ни служебный ойлымаш ужаш-влак тÿшкаш пуртымо огыл. Тыгодымак раш категорийдыме мут-влакым знаменательный ойлымаш ужаш-влак тÿшкаш пуртымо. А тыге ышташ ок лий, вет нуно тудланак раш категорийдыме маналтыт. Йылмыште чыла мут ойлымаш ужаш тÿшкашок пуро, южышт могай ойлымаш ужашыш пурат, тидыже эше рашемдалтде кодын. Сандене схемын первый клеткажым «ойлымаш ужаш-влак» огыл, а «мут-влак» манаш гын, чынрак лиеш ыле.
Южо вере книгаште, автор ден редакторын ончен шуктыдымыштлан кöра йоҥылыш-влак лийыныт. Мутлан, 10-шо страницыште «действийын результатше лийше але лийшаш объектым» возымо. 51-ше страницыште «лексический» олмеш «семантический» манме.
Ончыктымо ситыдымаш-влак кугу огытыл, нуным автор вес книгаштыже палемден кертеш, а мо ÿчашымашан гын, кумдарак материал дене доказатла, шонена.
Бажан, Николай Платонович
Николай Платонович Бажан (Микола Платонович Бажан;, Каменец-Подольский — , Киев) — украин почеламутчо.
Учаев, Зиновий Васильевич
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Ҥ
Ҥ, ҥ — кириллик тиште. Олыкмарий тиштерыште 16-шо тиште.
Бажан, Николай Платонович
Кылвер-влак
Категорий:Украин почеламутчо-влак
Ҥ
Тыгак ончо
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Титикаке
Титикаке (Titicaca, Titiqaqa, Titiqaqa) — Кечывалвел Америкыште кок эн кугу ер. Перушто да Боливийыште верланен. Тудын кумдыкшо 8300 уш².
Категорий:Ерла Перушто Категорий:Ерла Боливийыште Категорий:Курык ерла
Ижевск
Ижевск (Иж, Ижкар, Оӵ, Оӵкар; Ижевск) — ола Одо Элын рӱдӧ олажлан шотлалтеш.
Категорий:Ижевск
Кӧрдӧ
Кӧрдӧ (Кёрды) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Тошто Крешын ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 74 еҥ (2003 ий), 56 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тошто Крешын ял деч 5 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
261
261 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:261Категорий:III курым
31 шыжа
31 шыжа (31 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 304-ше (кужемдыме ийлаште — 305-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 61 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 31 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 31 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 31 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:31 шыжа
Кибол
Кибол (, Кибол) — сола Суздаль кундемыште, Владимир вел, Россий.
Эртымгорно
Соласе лӱм «Кибол» финн-угор мере йылме гыч: «ки» — кӱ, «бол»  — ял.
Палемдымаш-влак
Категорий:Суздаль кундемысе илымверла
Ильдемнур
Ильдемнур (Коряковцы) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 26 еҥ (2002 ий), 22 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кремленки ял деч 6 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Памашэҥер (Камша кундем)
Памашэҥе́р (Паҥшеме́р, Памшеме́р) (Актазики) – Российыште Суас Элын Камша кундемыштыже верланыше Манашъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 171 еҥ (1989 ий), 180 еҥ (2010 ий).
Ял кутыртыш
Ялыште илыше марий-влак олык марий да эрвел марий-влак коклаште улыт. Саламлымаш олык марий дечат да эрвел марий дечат ойртемалтеш. Вашлиялтме годым тыге пелештат: Тугат южо ойыртемалтыш уло. Мутлан, заман – писын, вашкен. Але эше суас-влакым сӱас маныт. Ялыште кызыт олмеш казыр маныт.
Географий да пӱртӱс
Ялыште Вожай эҥер йога, телым ок кылме. Эҥерыште ялысе пӱя уло, тыдым 90 ийлаште ыштеныт. Ялым эҥер кок ужашыш шеледеш: пурла серже лапка, шола серыште – изи курык. Ял воктен мланде гыч иктаж-мыняр памаш лектеш. Нуно чыла еҥерыш волат, садлан ялым тыге лӱмденыт. Кӱшыл ялыште Ош Поро Кугу Юмолан кумалаш кӱсото уло.
Асфальт корно вес велне пел километр гыч ялысе шӱгарла верланен да эше пел километр гыч ялысе чодыра. Чодыра кӧргысо олыкышто Пеледыш пайрем эртаралтеш. Тиде чодыраште иктаж-мыняр тошто кӱнчем верланен, ончыч тушто рудам луктедылыт, кызыт нуным кудалтыме.
Инфраструктур
гычын Билайн чыла вере сайын ышта, кӱшнӧ Мегафоным кучаш лиеш. Караш вышке Камиял ялыште шога, тиде вышкым 2000 ийлаште чоҥеныт.
Камша ола гычын ял марте автобус кажне кечын 4 гана коштеш. Ял марте 30 минут наре кая. Кызыт автобус йырын коштеш: Камша (Менделеевск) – Камиял (Камаево) – Памашэҥер — Манашъял (Монашево) – Элнет(Ильнеть) – Йыгра (Карманково) – Камша, южгунам мӧҥгешла. Асфальт корнышто ял воктен леведышан остановко уло.
Камша марте торалык – 15 км., Элнет марте – 5 км., Варале марте – 6 км. Элнетыш асфальт корно дене шуаш лиеш, Варалейышке мланде корно дене веле.
Калыкчот
Ялыште чылан марий улыт.
Игече
Климат континентальне улеш. Кӧппен-Гейгер климат классификаций почеш климатын кодшо: Dfb. Ий кокла температур: 3.9 °C.
Уремла
Ялыште иктаж-мыняр урем уло, нунын чылашт марий лӱм уло:
Рушла кок официал урем веле уло:
Тӱвыра
Ялыште ансамбль «Памаш» ышта, клубышто чӱчкыдын концерт-влакым шындат.
Шарныктыш
Школ ден эмлыме пункт воктен ялысе шарныктыш верланен. Паҥшемер ял гыч лекше Кугу Авамланде Сарыште колышо-влак лӱмеш. Шарныктышыште рушла тыге возымо: «Павшим односельчанам в годы войны». Тудым 1994 ийыште шындыме. Кугу Авамланде Сарыште 75 ялысе еҥ кредалын: <div class="references-small references-scroll" style="-moz-column-count:4; column-count:4; -webkit-column-count:4">
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Камша кундемысе илымверла
1930
Кӧ колен
Категорий:1930
Аймет
Аймет (Айметово) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Михайловка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 40 еҥ (2002 ий), 22 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Михайловка ял деч 5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Йӱдвел-Кавказ федерал йырвел
Калыкчот
2010 ийлан тиде йырвелыште 9 254 940 еҥ илен. Калык-влак:
Важ-влак
Категорий:Федерал йырвел-влак Категорий:Йӱдвел Кавказ федерал йырвел Категорий:Йырвелла
Таракан (ял)
Таракан (Тараканово) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 91 еҥ (2005 ий). , 107 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Калий ял деч 2 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Почеламутчо
Почеламутчо (поэт) — почеламутым возгалыше сылнымутчо.