cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шакиров, Станислав Алексеевич
Станислав Шакиров (Станислав Алексеевич Шакиров) (, РСФСР, Башкир АССР, Пӱрӧ кундем Курмызак ял) — марий мурызо, семлызе, Марий Эл Республикын сулло артистше (1997), Марий Эл Республикын Калык артистше (2000), Пошкырт Элын сулло артистше (2012).
Александровка (Юлсер кундем)
Александровка (Александровка) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Приволжский ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 14 еҥ (2003 ий), 3 еҥ (2010 ий).
Шакиров, Станислав Алексеевич
Илыш корныжо
Станислав Шакиров 1967 ийын ӱярня тылзын 23-шо кечынже Башкир АССР Пӱрӧ кундем Курмызак ялеш шочын. 1985 ийыште тыштак кыдалаш школым тунем лектын. Кок ий армийыште служитлен. Но чонжо дене мурызак лияш ӱжын. Тыгай шонымаш дене Станислав Йошкар-Олашке толеш. Экзаменым сайын кучен, И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыш пура. Но тушто шуко ок тунем. Шкенжын вий-куатшым эстрадле муро-влакым мурымаште терга. 1989 ий гыч Марий кугыжаныш филармонийыште пашам ышташ тӱҥалеш.
Александровка (Юлсер кундем)
Верланыме вер
Приволжский ола сынан посёлко деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Шакиров, Станислав Алексеевич
Илыш корныжо
Тыште тудо "Мари" лӱман эстраде-фольклор тӱшкам пога. Икымше концерт программышт ончышо калыкын кумылжым вигак налын. А вуйлатышын шыма йӱкшӧ да поро гына шинчаончалтышыже угыч да угыч гоч вашлиймашке ӱжыныт. "Какшан сер ӱмбалне ломбо" - тыге маналтын почеламутчо Геннадий Матюковскийын мутшылан возымо семлызе Кузьма Смирновын мурыжо. Тудым марий радион фондышкыжат серен налме. Марий телевиденийысе "Шӱмсем пӧлек" передаче тудын выступленийже деч посна шагал кунам эрта. Станислав Шакировын муро-влакше чӱчкыдын Марий Эл Радион эфирыштыже йоҥгат.
958
958 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:958Категорий:X курым
Саргасс теҥыз
Сарга́сс теҥыз — касвелне Гольфстрим, йӱдвелне Атлантикын Йӱдвел, эрвелне Канар, кечывалвелне Йӱдвел Пассат вӱдйогынла дене чеклалтше (ойыралтше) Атланик океанысе вӱдын циклонваштареш йырпӧрдымыжын районжо.
Йӱштӧ
Йӱштӧ мут тӱрлӧ семын кучылталт кертеш:
Саргасс теҥыз
Лӱмжӧ португал sargasо - "виноград аршаш" - мут гыч лектын. Испан тудым "виноград вондо теҥыз" манын лӱмденыт.
23°–35° йӱдвел лопкыт да 30°–68° касвел кужыт коклаште верлана. Теҥызын кумдыкшо 6–7 млн. км.² (вӱдйогынлан кӧра вашталт шога). Серже уке. Йӱдвел-касвел ужашыштшыже вулканшочшо Бермуд отрола верланат. Вӱдӱмбалсе темпратурыжо телым 18–23 °С да кеҥежым 26–28 °C улеш. Шинчалылыкше - 36,5–37 %. Пундашыжын тӱҥ кумдыкшо 6000 метр утласе келгытыште Йӱдвел Америкын волемыштыже верланен; максималле келгыт - 6995 метр.
Кӱрен тӱсан ийынкоштшо "саргасс" лӱман вӱдкушкыллан поян улеш. Ты кушкылын шукылыкшо 4–11 млн. тонн наре улмо гае аклалтеш. Тудын ток улмыжо Саргасс теҥызӱмбалсе йогын-влакын вашлийымыштлан негызлалтеш. Теҥызыште тӱрлӧ да шукычотан янлык ила. Ик ужашыже - эрыкынийынкоштшо (макрель-влак, чоҥештышкол, теҥызиме, краб-влак, теҥызчерепахе да т.м.), весыже - кушкыл пеленсе-влак (актиний, мшанке да т.м.). Саргасс теҥызын вӱдшӧ ончыч поснак яндар ыле гынат (60 метр марте вошткойшо), кызыт мазут дене чотак аяраҥдалтын.
Категорий:Теҥызла
14
14 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:14Категорий:I курым
Ӌ
Ӌ, ӌ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ҷ
Ҷ, ҷ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
И. С. Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледж
Тӱвыра да сымыктыш колледж (руш. Марийский республиканский колледж культуры и искусств им. И. С. Палантая) - Марий Эл Республикыште тӱвыра да сымыктыш аланыште эн кугу кыдалаш тунемме тӧнеж. Тыште 600 наре еҥ 9 пӧлкаште тунемеш. 1995 ий гыч директор семын колледжым Алексей Максимович Клёнов вуйлата.
Икшывыже-влак
Колледж дене пырля Изи филармоний пашам ышта, тудын пелен 22 коллектив тырша (симфонический оркестр, калык семӱзгар оркестр (оркестр народных инструментов), скрипке ансамбль (ансамбль скрипачей), виолончель ансамбль (ансамбль виолончелистов), кӱслезе ансамбль), калык куштымаш ансамбль "Рвезылык", калык муро ансамбль "Эреҥер", эстраде да джаз сем ансамбль "Колледжаз".
Тыгак ончо
Категорий:Кыдалаш тунемме тӧнеж-влак Марий Элыште Категорий:Колледж-влак
1681
Кӧ колен
Категорий:1681 Категорий:XVII курым
Теҥге (ыҥ-влак)
Теҥге мут ончыктен кертеш:
Стрый (ола)
Стрый (Стрий) — ола Украиныште Львов велыште. Стрый кундемын рӱдерже. Калыкчот: 59 425 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе олала
15
15 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:15Категорий:I курым
Ҹ
Ҹ, ҹ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
12 шыжа
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 12 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 12 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 12 кечынже колышо-влак
Калык пале
Феофанын кечыже. Ты кечын мераҥым лӱен кертат гын, телым сонарлымаш сайын эрта манын ӱшаненыт.
Категорий:12 шыжа
9 сӱрем
9 сӱрем (9 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 190-ше (кужемдыме ийлаште — 191-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 175 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 9 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 9 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 9 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:9 сӱрем
9 теле
9 теле (9 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 343-шо (кужемдыме ийлаште — 344-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 22 кече кодеш.
1682
Кӧ колен
Категорий:1682 Категорий:XVII курым
9 теле
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 9 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 9 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 9 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:9 теле
Ӭ
Ӭ, ӭ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ҍ
Ҍ, ҍ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Шемуржа кундем
Шемуржа кундем (Шăмăршă районĕ; Шемуршинский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Шемуржа. Калыкчот 14,4 тӱж. еҥ наре.
Географий
Категорий:Шемуржа кундем
Килемар
Килемар (Кӹлемар, Килемары) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо ола сынан посёлко. Килемар кундемын рӱдерже. Калыкчот: 4465 еҥ (2004 ий), 4073 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Йошкар-Ола ола деч 86 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Элысе кундем рӱдерла Категорий:Марий Элысе ола сынан посёлкыла Категорий:Килемар кундемысе илымверла Категорий:Килемар
16
16 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:16Категорий:I курым
959
959 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:959Категорий:X курым
Аптан Куп
Верланыме вер
Черное Озеро посёлко деч 7 километр тораште лийын шоген.
Липецк вел
Липецк вел (Липецкая область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 24,047 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 162 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Липецк ола.
Аптан Куп
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Липецк вел
Категорий:Липецк вел
Кострома вел
Кострома вел (Костромская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 60,211 тӱж. меҥ². Калык чот - 659 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Кострома ола.
Категорий:Кострома вел
Франц Петер Шуберт
Франц Петер Шуберт (Franz Peter Schubert; 1797 шорыкйол 31 – 1828 кылме 19) – австрийысе композитор, музыкышто романтизмлан негызым пыштыше.
Яворов
Яворов (Яворів) — ола Украиныште Львов велыште. Яворов кундемын рӱдерже. Калыкчот: 12 888 еҥ (2021 ий).
Франц Петер Шуберт
Биографий
Франц Шуберт 31 январь 1797 ийыште Лихтенхальысе приходской школышто туныктышын ешеш шочын. Ачаже-Франц Теодор Шуберт, аваже – Элизабет Шуберт.
Музык дек рвезе пеш эр шӱмаҥын. Яндар йӱкшылан кӧра Францым Венысе придворный капеллыш налыт. Рвезе мурен гына огыл, тыгак Йозеф Йайднын да Вольфганг Амадей Моцартын творчествыж ден палыме лийын.
1810 гыч 1813 ийлаште оперым, симфонийы да мурым возен. 1814 ийыште учительский семинарийым тунем лектеш.
Йолташыже-влак кокла гыч Й.Шпадн, Ф.Шобер, поэт Майрхофер, поэт Баун-фельд, М.Швинд миеныт. Нуно Шубертлан ятыр полшеныт.
1826 ий гыч Шуберт Веныште ила. 26 мартыште 1828 ийыште тудо йоча-влаклан кугу концертым пуа, кудыжо сай оксам конда. Тиддеч посна шуко мурыжо да фортепьян произведений –влак савыкталтеш.
19 нобрьяште 1828 ийыште брюшной тиф деч колен.
Творчествыже
Шуберт 9 симфонийым, 2 фортепьянный сокатым, 10 очеркым, 6 мессым да ятыр произведеий-влакым хорла возен, да тыге 600 утла мурым сенен.
9 шорыкйол
9 шорыкйол (9 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 9-ше кечыже. Идалык пытыме марте 356 (кужемдыме ийлаште — 357) кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 9 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 9 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 9 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:9 шорыкйол
Марий Отар
Марий Отар (Мари-Отары) – Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Эсмекплак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 267 еҥ (2000 ий), 228 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Эсмекплак сола деч 2 километр йӱдвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ «отар» (пасека) мут гыч лектын. «Марий» мутшо ял калыкын чылт марий лийын шогымыжым ончыкта.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Овдасола (Шернур кундем)
Овдасола (Обдасола) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 39 еҥ (2005 ий), 39 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марийсола ял деч 1,5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «овда» + «сола» = «овдасола».
Ԙ
Ԙ, ԙ — кириллик тиште.
Овдасола (Шернур кундем)
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Ԙ
1927 ий марте мокша йылмыште кучылталтше тиште.
Тыгак ончо
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ѻ
Ѻ, ѻ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
1683
1683 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1683 Категорий:XVII курым
9 шыжа
9 шыжа (9 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 282-шо (кужемдыме ийлаште — 283-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 83 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 9 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 9 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 9 кечынже колышо-влак
Калык пале
Иоанн Богословын кечыже. Ожно тиде кечын икымше лумым вученыт. Лум йоршан йур лиеш гын, теле рудышто левешта маныныт, а кече мучко кече шыратен онча гын – вес ийын июнь тылзе ночко да лавыртышан лиеш.
Палемдымаш-влак
Категорий:9 шыжа
Морковаш кундем
Морковаш кундем (Муркаш районĕ; Моргаушский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Морковаш. Калыкчот 36,3 тӱж. еҥ наре.
Вож
Вож (radix) — кушкылын вегетатив илтарман, мланде йымалне улеш.
Морковаш кундем
Географий
Категорий:Морковаш кундем
Вож
Категорий:Кушкыл морфологий
Орёл вел
Орёл вел (Орловская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 24,652 тӱж. меҥ². Калык чот - 776 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Орёл ола.
Категорий:Орёл вел
The Beatles
The Beatles (Битлс) – 1960 ийыште шочшо Ливерпульысо британ рок-группо, кудыщтын теве могай составше лийын: Джон Леннон, Пол Маккартни, Джордж Харрисон, Ринго Старр. Тыгак тӱрлӧ жапыште составыште Пит Бест, Стюарт Сатклифф да Джимми Никол лийыныт.
Журнал Rolling Stone 100 The Beatles группым уло тӱнялан эн ончыко луктын. Группо 7 гана греми награда дене палемдалтын. Нылытынат МВЕ орден дене палемдалтыныт. 2001 ийлан США-ште группын 163 миллион утла дискым ужалыме.
Тӱшкан пашам The Beatles 1970-те чарнен. 1967 ийыште Пол ден Джон пашам пырля ыштеныт. 1980-шо ийыште шке пӧртшӧ воктен Джон Ленноным пуштшым муыныт, 2001-ше ийыште рак деч Джордж Харрисон колен. Пол Маккартни ден Ринго Старр таче кечынат мурым возат.
The Beatles лекмыже
1960 ийыште группо тӱрлӧ концертлашке лектын. Музыкант-влак группын му-рыжым ик гана веле огыл вашталтеныт. Ик концертыште нуно Johnny and the Moondogs, весыште Rainbows лӱм-влак дене лектыныт. Но кӧ группылан Beatles лӱмым пуэн, тачат раш пале огыл.
Январь тылзыште 1960-шо ийыште Джон Стюарт Склиффортым группыш кон-ден. Стюарт гытар дене шоктен моштен огыл, ну туге гынат варажым тудо ик эн тале бак-гитарист лийын.
Гамбург
1961 ийыште апрель тылзыште группо гастроль дене Гамбургыш кая. Группым тушко аккомпанрующий ансамбль семын Тони Шеридан мурызо деке ӱжыктеныт. Мурым возымо годым, группо 2 композицийым серен сертын. Тыге 1961 ийыште Германыйыште «The Saints» сингл Polydor йымалан лектын.
Садклифф Гамбургышто кодын, но и кий эртымек кола. Бас-гитар Маккартни деке кусна. 1961 ийын февраль тылзе гыч The Beatles Ливерпульысо Cavern клубышто икымше гана концертым пуат. Чылаже 1961 гыч 1963 ий марте группо 262 гана концерт дене лектын.
Виян пагыт
1962 ийыште февраль тылзыште группо икымше гана ВВС радиошто возалтын. Варажым Гамбургыш турне дене лектыныт. 5 октябьрыште 1962 ийыште «Love me Do» сингл хит-парадыште 17-ше верым налын. 11 январь 1963 ийыште «Please, please me» синглышт ош тӱням ужын. Тиде сингл лекмеке, группо ондакат турнеш лектын коштын. 1963 ийыште августышто The Beatles 4-ше синглым луктын – «She loves you» маналтеш. Тиддеч вара битломаний лӱман икымше кончыш шарла.
24 гыч 29 октябрьыште 1963 ийыште 1-ше гана йот эллаш гастрольыш лектыныт. Чыла вере нуным кӱкшын акленыт. 4-ше нобрьыште Лондонышто, Принц Уэльскийын театрыште, концертым пуат. Ноябрьыштак группо 5-ше синглым луктеш. «I want to hold your hand» маналтеш.
Гастроль УАШ-ыште да уло тӱня мучко
1964-ше ийыште гастроль Францийыште эртен. 1964-ше ийыште УАШ-ыште «I want to hold your hand» мурышт 83-шо вер гыч 3-шо верыш кӱза.
24-ше мартыште «Canꞌt by me love» 6-шо синглым луктыт. 1964 ийыште кеҥежым Европышто, Гонконгышко, Австралийышке да У Зеландийыште гастрольыш лектыт. 1964-ше ийыште апрельыште модыш киношто модыт. Кинон лӱмжӧ A hard dayꞌs night. 1965-ше ийыште «Help» киношто The Beatles группо рольым модеш.
Пытартыш альбом да группын шаланымыже
1969-ше ийыште июль-августышто группо пытартыш «Abbey Road» альбомым луктеш. Пытартыш мурым, кудым The Beatles пырля воза, «I want you» муро лиеш.
Группын ойырлымо деч вара
1970-ше ийлаште СМИ-ште The Beatles группын ушне кертмыж нерген шомак шарлен. Но ушнымаш лийын огыл.1974-ше ийыште группын шаланымыж деч вара ик джем-ситшн гына лийын кушкыжо Леннон ден Маккартни веле пуреныт.
8-ше декабрь 1980 ийыште Нью-Йоркышто Джон Леннон Марк Чэпменын кидше гыч колен. Ик ий гыч, йолташыже, Джон Харрисон тудлан мурым пӧлекла.1982 ицыште Полат йолташыжлан шарнымаш семын «Here Today» мурым пӧлекла.
Награде-влак
Ужалымашке США-ште The Beatles 19 млн. экземпляр марте шуын. 6-шо лукмо альбомыштлан «бриллиантовый» статусым пуэныт. «Let it be» кино The Beatles группын мурыжо негызеш оскарым налын.1988-ше ийыште группо Зал славы рок-н-ролаш логалын.
Литератур
Beatles
9 ӱярня
9 ӱярня (9 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 68-ше (кужемдыме ийлаште — 69-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 297 кече кодеш.
Лӱмгече
Ӱярня тылзын индешымше кечынже Дмитрий, Иван, Петр, Кирилл – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 9 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 9 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 9 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:9 ӱярня
Приволжский
Приволжский (Приволжский) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Приволжский ола шотан илемыш пурышо ола сынан посёлко. Калыкчот: 4300 еҥ (2003 ий), 4159 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Юлсер-Ола деч 17 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла Категорий:Марий Элысе ола сынан посёлкыла
12 ӱярня
12 ӱярня (12 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 71-ше (кужемдыме ийлаште — 72-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 294 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 12 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 12 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 12 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:12 ӱярня
17
17 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:17Категорий:I курым
Ҁ
Ҁ, ҁ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Марий Эл Республикын Т.Евсеев лÿмеш калыкле тоштер
Эртык
Марий Эл Республикын Т.Евсеев лÿмеш калыкле тоштерым 1920 ийыште Йошкар-Олаште 4 мартыште негызлыме.
Таче
Тӱвыра тӧнежыш кажне ийын 100 тӱжем еҥ толын-кая. Тоштерын тӱҥ фондыштыжо 230 тӱжем ӱзгар шотлалтеш.
Литератур
Категорий:Тоштер-влак Категорий:Йошкар-Олан тоштерже-влак
Ӱлыл Тагил
Ӱлыл Тагил (Нижний Тагил) - ола Российыште, Свердловск велыште.
Ӱлыл Тагил - кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Ӱлыл Тагил
Ѹ
Ѹ, ѹ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
1684
1684 ий — XVII курымын ийже.
II курым
I курым III курым
1684
Кӧ колен
Категорий:1684 Категорий:XVII курым
II курым
Категорий:Курымла
Юра, Гнат Петрович
Гнат Петрович Юра ( — ) — украин театр да кино актёр. ССРУ-ын калык артистше (1940).
Кылвер-влак
Категорий:Украин актёр-влак
Вынер
Вынер - кыне, йытын але почкалтыш куэмже.
Категорий:Куэм
Камберке
Камбе́рке (Kuvert, couvert, couvrir — леведаш) — кагаз да лапка насталан лӱмын ыштыме леведыш. Шукыж годым почто камберке-влак шарлыме.
Термин
Россий Федераций ГОСТ почеш камберке — кагаз але вес материал гыч ыштыме лапка виклукан леведыш. Шукыж годым камберкын ик могырыштыжо шкенжым пижыктыше леведыше клапан уло.
Камберке-шамыч тыгай койыш дене тӱрлӧ лийын кертыт:
Кылвер
Категорий:Почто камберке Категорий:Канцсату
Максим Горький
Максим Горький – тиде Алексей Максимович Пешковын литератур псевдонимже (16 (28) март 1868 ийын, Угарман, Россий империй — Моско вел, СССР) – руш писатель, прозаик, драматург. Ик эн кумдан палыме руш писатель да шонкалыше. XIX-XX кыдалне чапым революций тенденцийын авторжо семын палемдалтын. Икымже жаплан Горький Октябрь революцийым чонышкыжо пуртен огыл. Но икмынр арня деч вара Совет Российыште пашам ыштымыж годым (Петроградыште «Всемирная литература» издательствым вуйлатен, большевик ден тюрмаш шындыме-влак верч кучедалын) да 1920-шо ийлаште вес эллаште илымыж деч вара (Берлин, Мариенбад, Сорренто), мӧҥгеш СССР-ыш пӧртылын, кушто шке пытартыш ийлажым калыкыште вашлиймыжым шижын, ужын социал реализмын основательже гай.
1920-шо курым тӱҥалтыште юмоыштымашын идеологшо лийын, 1990-ше ийыште тиде йогымашын еҥ-влакшылан полшен шоген, нуно Капри отрошто (Каприйский школ) фракцион школым кученыт, тудым В.И.Ленин «литераторский центр богостроительства» манын.
Горький
Аҥ (куэм)
Аҥ - вынерын лопкытшо але тистын тӱҥ ужашыже.
Кылвер
Шуэн логалше мут-влакын рушла-марла мутерже
Категорий:Куэм
Ѡ
Ѡ, ѡ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Степанков, Константин Петрович
Константин Петрович Степанков ( — ) — украин театр да кино актёр. ССРУ-ын калык артистше (1977).
Кылвер-влак
Категорий:Украин актёр-влак
III курым
Категорий:Курымла
IV курым
III курым V курым
Категорий:Курымла
18
18 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:18Категорий:I курым
Рязань вел
Рязань вел (Рязанская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 39,605 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 145 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Рязань ола.
Категорий:Рязань вел
IX курым
VIII курым X курым
Онодӱр
Онодӱр (Онодур) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо [ял. Калыкчот: 16 еҥ (2004 ий), 10 еҥ (2010 ий).
IX курым
Категорий:Курымла
Онодӱр
Верланыме вер
Марийсола ял деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Ѿ
Ѿ, ѻ — кириллик тиште.
19
19 ий — I курымын ийже.
Ѿ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Онодӱр
Ял лӱм
Яллан лӱмым Оно эҥер пуэн. «Онодӱр» — Оно эҥер тӱрыштӧ верланыше ял.
19
Кӧ колен
Категорий:19Категорий:I курым
Онодӱр
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Ялчык кундем
Ялчык кундем (Елчĕк районĕ; Яльчикский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Ялчык. Калыкчот 22,3 тӱж. еҥ наре.
Географий
Категорий:Ялчык кундем
Ѣ
Ѣ, ѣ — кириллик тиште.
Кодировко
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Тошто Опарин
Тошто Опарин (Старое Опарино) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Хлебниково сола деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1965 ийыште пеледыш тылзын 28-ше кечынже Тошто Опарин ял Руйко ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Блю, Корбин
Корбин Блю (Corbin Bleu; 21 Пургыж, 1989) — УАШын музыкант.
1686
Кӧ колен
Категорий:1686 Категорий:XVII курым
Блю, Корбин
Фото-галерей
Категорий:Рок-тӱшка
Дӱртӱлӧ
Дӱртӱлӧ (Дүртөйлө, Дүртөйле, Дюртюли) — ола Пошкырт Элыште.
I курым
м. э. д. о. I курым II курым
Категорий:Курымла
13 ага
13 ага (13 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 133-шо (кужемдыме ийлаште — 134-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 232 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 13 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 13 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 13 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:13 ага
Какшамарий
Какшамарий (Кокшамары) – Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше ял. Какшамарий ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1138 еҥ (2004 ий), 1130 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Провой ола деч 54 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
20
20 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:20Категорий:I курым
Элембай
Элембай (Елембаево) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 528 еҥ (2002 ий), 467 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
У Торъял ола сынан посёлко деч 10 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Кӱ Курык
Кӱ Курык (Каменная Гора) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Руш Шой сола деч 4 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1985 ийыште Кӱ Курык ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Ꙗ
Ꙗ, ꙗ — кириллик тиште.
1687
1687 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1687 Категорий:XVII курым
Ꙗ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Смоленск вел
Смоленск вел (Смоленская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 49,779 тӱж. меҥ². Калык чот - 975 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Смоленск ола.
Категорий:Смоленск вел
Пенгитов, Николай Тихонович
Николай Тихонович Пенгитов (, Россий империй, Ильна губерний, Вӱрзым кундем, Крешын Руй ял — ) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1951), профессор (1962), РСФСР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1974), Марий АССР-ысе шанчын да техникын сулло пашаеҥже (1956), Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже.
Илыш корныжо
Николай Тихонович 1914 ий ӱярня тылзын 28-ше кечынже Россий империй Ильна губерний Вӱрзым кундем Крешын Руй (кызыт Марий Эл, У Торъял кундем, Крешын Руй) лӱман марий ялеш йорло кресаньык ешеш шочын.
Изинекак паша пӱжвӱдын кочыжым пален налын. Кӱтӱчылан коштын, моло неле пашам шуктен. Сандене тунемашат лу ияш веле каен кертын. Школышто рвезе сайын тунемын, мом-гынат эре ум пален налаш тыршен. Тидлан пӱсӧ ушыжо веле огыл, тыгак ала-куш мӱндыр верыш чарныде ужшо шӱмжат кумылаҥден. Ум пален налашак шонен, рвезе, куд классым тунем пытарымек, 1929 ийыште Яраҥ оласе педтехникумыш пурен. Тыштат тудо ончыл тунемше-влак коклаште лийын: уло шӱмчонжым пыштен, мер пашам ыштен, тӱшка озанлыкым чумыраш полшен, ял калык коклашке агитбригада дене лектын коштеден. Техникумым пытарымекыже 1932 ийыште Марий пединститутыш пурен — шочмо йылмым тунемаш тӱҥалын. Тыште тудын усталыкше тӱрыснек почылтын. Институтышто тунеммыж пагытыште шымлыме пашалан шӱмаҥын. 1934 ийыште Наукым шымлыше марий институтын йылме экспедицийже дене пырля Марий кундем мучко коштын савырнен. Вес ийын тыгай экспедиций денак эрвел марий коклаш миен коштын. Тиде кок экспедицийжымат МарНИИ-н тунамсе директоржо, кумдан палыме ученый В. А. Мухин вуйлатен.
1936 ийыште институтым пытарыме деч вара самырык еҥ Марий кундемысе тӱрлӧ школлаште руш ден шочмо йылмым туныктен. 1941 ийыште Н. Т. Пенгитовым Ленинград олаш аспирантурыш пураш ямдылалташ колтеныт. Но самырык еҥын наукыш тошкалме корныжым кугу сар кӱрлын. Тудым моло семынак армийыш налыныт. Но тазалыкше начареммылан кӧра мӧҥгӧш пӧртылтеныт. Икмыняр жап Шернур РОНО-м вуйлатен, 1943 ийыште пединститутышто ышташ тӱҥалын.
1948—1950 ийлаште Н. Т. Пенгитов аспирантурышто тунемын. Тыште В. И. Лыткинын вуйлатымыж почеш шанче пашаш пижын. 1951 ийыште «Марий йылмысе причастий» темылан возымо диссертацийым арален да йылме дене марий кокла гыч ик эн ончыч наука кандитат лӱмым налын. Тыге Н. Т. Пенгитов наукын кумда корнышкыжо лектын.
Аспирантура деч вара Николай Тихонович адак шочмо институтышкыжо толын. Тыште икмыняр ий ыштымек, 1956 ийыште тудым МарНИИ-ш директорлан колтеныт. Тыште тудо 1960 ий марте ыштен, вара адак пединститутыш кафедрым вуйлаташ пӧртылын.
Н. Т. Пенгитов — кумдан палыме йылмызе. Тудо ятыр научный пашам возен. Эн кугужо нунын кокла гыч «Сопоставительная грамматика русского и марийского языков». Кажныштыже шочмо йылмынан ойыртемжым келгын лончылен ончыктен. Ученыйын «шанче ӱстембалже» моткоч кумда. Марий йылмын могай сӧрем верже уло гын, очыни, иктат Николай Тихонович деч посна курал-тырмалалтын огыл. Фонетика, морфологий, синтаксис, лексика, диалектологий, орфографий — чылаштыжат Н. Т. Пенгитов шке рашлаш тыршен. Шанче пашаштыже литература йылмым шымлымаш кумда верым налын. А школлан программа, учебник-влак? Тидат, тудат Николай Тихонович деч посна лийын огыл. 1960—1961 ийлаште марий йылме дене шуко томан научный грамматика лектын. Тудым ямдылымаште Н. Т. Пенгитовын суапле пашаже поснак палдырнен. Чыла тидым шотыш налын, 1962 ийыште тудлан профессор лӱмым пуеныт. Ты лӱмым тудо марий йылмызе кокла гыч нигӧ деч ончыч налын.
Тылеч посна тудо йолташыж ден ученикше-влаклан редактироватлыме, рецензироватлыме да оппонироватлыме пашаште вуйым шупшде эреак полшен шоген. Йӧсӧ годым ныжылге шомакым муын, кӱлеш годым шылтален налашат аптыранен огыл. Тыште тудын самырык-влак деке эреак поро кумылан лиймыжым поснак палемдыде ок лий. Кеч-мом туддек йодын миеныт гынат, нигунамат кидым лупшен огыл.
Нефтекамск
Нефтекамск (Нефтекама, Нефтекамск) — ола Пошкырт Элыште.
Тыгак ончо
Категорий:Пошкырт Элысе олала
VIII курым
VII курым IX курым
Пенгитов, Николай Тихонович
Илыш корныжо
Н. Т. Пенгитов ик гана веле огыл оласе Советын депутатшылан сайлалтын, партий Йошкар-Ола горком член да партий обком членыш кандидат, институтысо партбюро член лийын. Николай Тихонович СССР Наука академий пелен Тунямбалсе финно-угор комитетын членже, Финляндийысе Финно-угор обществын вес элысе членже лийын.
VIII курым
Категорий:Курымла
Пенгитов, Николай Тихонович
Илыш корныжо
Профессор Пенгитовын кугу научный ден педагогический пашажым партий ден правительство кӱкшын акленыт. Трудовой Йошкар Знамя орден, икмыняр медаль дене наградитлалтын. Тудо Марий АССР-ысе наука ден техникын сулло пашаеҥже. Николай Тихоновичын лӱмжым вес элласе ученый-влакат палат.
Наукышто у шӱлыш
1950 ийыште совет языкознанийыште кугу ӱчашымаш эртаралтын. Тиддеч вара мемнан элыште улшо чыла йылме денак наука шке семынже вияҥаш, вораҥаш тӱҥалын. Марий языкознанийыште тиде пашам виктарен колташ профессор Н. Т. Пенгитов кугу вийым пыштен.
Н. Т. Пенгитов марий йылме шымлыме наукалан у шӱлышым пуэн. Эн ончычак тудо кадрым ямдылыме пашам виктарен колташ тыршен: утларак тале ученик-влакшым наука корныш луктаж пижын. Тудо шкеже 1951 ийыштак «Марий йылмыште причастий» вуймутан диссертацийым пеш сайын арален да филологий наука кандидат ученый степеньым налын. Тудын почеш лу утла ученикше филологический але педагогический наука кандидат лийын лектын.
Марий йылмым научно шымлыме шотышто Н. Т. Пенгитовын рольжо поснак кугу, тиде шотышто марий йылмызе кокла гыч тудо кокымшо этапым почын, у шӱлышлан келыштарен полшен. Тудын эше аспирантурыш пурымыж деч ончычак возымо ик эн сай пашажлан «К вопросу о звуковом составе марийского языка» статьяжым шотлыман. Йӱк составым да системым рашемдыме шотышто тиде статья марте марий языкознанийыште раш умылтарымаш лийын огыл, наукышто тиде шотышто эн ончыч Н. Т. Пенгитов чын, кызытсе семын ончыктен пуэн.
Илиева, Алёна Андреевна
Алёна Андреевна Илиева (, Башкир АССР, Мишкан кундем, Тӧҥгак ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2001), доцент.
Пенгитов, Николай Тихонович
Наукышто у шӱлыш
Н. Т. Пенгитов шымлыме пашам лым лийде шуктен толын, марий йылмым тӱрлӧ могыр гычат лончылен. Фонетика деч посна морфологий, синтаксис, диалектологий денат тудын шагал огыл пашаже савыкталт лектын, чылаже 80 утла научный пашаже уло. Нунын коклаште шуко кӱлешан да оҥай монографий, учебник, статья-влак улыт. Тӱрлӧ сборниклаште лекше икмыняр эн сай статьяже-влакым ончыкташ лиеш: «О падежах в марийском языке», «Причастия в марийском языке», «Некоторые вопросы грамматики в марийском языке», «О некоторых особенностях наречий в марийском языке», «Порядок слов в предложениях в марийском языке» да молат. 1958 ийыште посна книга дене лекше «Сопоставительная грамматика русского и марийского языков» книгажым Марий кундемыште гына огыл, мемнан элын тӱрлӧ республикылаштыже да тыгак моло элыштат кумдан палат.
Илиева, Алёна Андреевна
Илыш корныжо
Алёна Андреевна 1972 ий кылме тылзын 6-шо кечынже Башкир АССР Мишкан район Тӧҥгак ялеш шочын.
Пенгитов, Николай Тихонович
Наукышто у шӱлыш
1960 ий марте марий йылме дене научный грамматика лийын огыл. Ме тиде шотышто моло национальный республика почеш кодын улына ыле. Марий йылмызе-влакым тӱҥ шотышто ямдылен шуктымеке, Николай Тихонович нунын ончылан научный грамматикым возаш кугу задачым шынден да шкежат тудым шукташ уло кумылын пижын. Тиде неле да пеш ответственный паша кӱчык жапыште ыштен шукталте. Кызыт марий калыкын ныл томан научный грамматикыже уло. Мутат уке, научный грамматикым ямдылен, савыктен лукмаште Николай Тихоновичын надырже кугу.
Сидорова, Татьяна Вениаминовна
Татьяна Вениаминовна Сидорова (Янцукова) (, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Шӱргыял ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2004), доцент (2013).
Илиева, Алёна Андреевна
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Сидорова, Татьяна Вениаминовна
Илыш корныжо
Татьяна Вениаминовна 1979 ий сӱрем тылзын 12-шо кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Шӱргыял ялеш шочын.
Пенгитов, Николай Тихонович
Наукышто у шӱлыш
Профессор Пенгитов научный доклад дене эреак выступатлен, кушто гына тудо лийын огыл! Шарнат тудым кызытат Петрозаводскышто, Санкт-Петербургышто, Москваште, Сыктывкарыште, Ижевскыште, Уфаште, Кишиневышто, Саранскыште, Алма-Аташте, Озаҥыште да моло вереат. Тӱнямбал финно-угроведческий конгресслаштат шуко гана докладым ыштен. Тудын ямдылыме ятыр программыже, учебникше-влак чылалан палыме улыт.
Ѥ
Ѥ, ѥ — кириллик тиште.
Пенгитов, Николай Тихонович
Наукышто у шӱлыш
У Торъял районысо Крешын Руй ялысе нужна кресаньык ешеш шочшо Н. Т. Пенгитовын ачаж ден аваже лудын-возен моштен огытыл, а тудо шкеже, ончычсо кӱтӱчӧ, шымлыме да туныктымо пашаште кугу сеҥымашке шумыжлан 1962 ийыште профессор лӱмым налын. Тӱрлӧ йыжыҥан, тӱрлӧ савыртышан илыш-корно шеҥгелан кодын. Тудым эре кӱшкӧ да кӱшкӧ кӱзыктышӧ тошкалтыш дене таҥастараш лиеш. Ялысе школын туныктышыжо, Марий Турек кыдалаш школын завучшо, Марий Пыламарий педучилищыште руш йылме ден литературым туныктышо, Кугу Отечественный сар ийлаште — Йошкар Армийын салтакше, аспирант, Марий научно шымлыше институт директор, Н. К. Крупская лӱмеш Марий государственный педагогический институтын кафедра вуйлатышыже, профессор — тыгай улыт илыш-корнысо кӱкшака вер-влак.
Сидорова, Татьяна Вениаминовна
Илыш корныжо
1996-2001 ийлаште Марий кугыжаныш университетыште историй да филологий факультетыште руш йылме да литератур пӧлкаште тунемын. 2000 ий гыч Марий кугыжаныш университетысе руш да чумыр йылмышанче кафедрысе шанче да шымлыше "Кырык мары йӹлмӹ " лабораторийыште тыршен. 2001-2004 ийлаште Марий кугыжаныш университет пеленсе аспирантурышто тунемын, "Горномарийские полисемантичные глаголы и их русские эквиваленты в горномарийско-русских словарях" кандидатлык диссертацийым возен. Вуйлатышыже профессор Лидия Петровна Васикова лийын. 2004-ше ийыште пашажым арален. Диссертацийыштыже курык марий йылмысе полисемантический глагол-влакым, нунын курыкмарий-руш мутерыште руш йылмышке кусаралтмыштым шымлен. Аспирантурышто тунеммыж годым лексикографий пашам ыштен. Руш-курыкмарий, курыкмарий-руш мутерлам лукмаште тыршен (2003 ий). 2005 ий гыч 2006 ий марте Марий кугыжаныш университетыште калык кокласе кыл факультетыште тунемме да методике паша шотышто специалист семын тыршен. 2006 ий идым тылзын 1-ше кечыж гыч 2013 ий пеледыш тылзе марте тиде факультетыштак деканын тунемме паша шотышто алмаштышыжлан пашам ыштен, йот йылме коммуникаций кафедрын доцентше. 2013 ий идым тылзын 1-ше кечыж гыч тудо калыкле тÿвыра да тÿвыра кокласе коммуникаций институтышто тунемме паша шотышто директорын алмаштышыже, тÿвыра кокласе коммуникаций кафедрын доцентше.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Ѥ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Пенгитов, Николай Тихонович
Н. Т. Пенгитовын фольклорист семын тыршымыже
Николай Тихонович Пенгитовын ачаж ден аваже тошто йӱлам кучен иленыт. Ожнысо пайрем годым суртышто лыжга семан шочмо мурат шергылтын, ик жаплан ойгым мондыктен. Ялысе пошкудыжо-влакат ожнысо мурылан шӱман лийыныт, умыр кеҥеж кастене гармонь, шӱвыр йӱк тымык южым авалтен, мӱндыркӧ оҥайын шергылтын. Ончыклык шымлызе телым шинчаш коштшо ӱдыр-влак дечат ятыр у мурым колын. Тошто пайрем, сӱан мурат чонышкыжо шыҥен. Индеш меҥге коклаште верланыше У Торъял селаште рушарня еда пазар эртаралтын, гармонь семат, мурат йоҥген, рвезын кумылжым савырен. Яранск педагогический техникумышто тунеммыж годым Кикнур, Пижанка, Тоншай да моло кундемысе ӱдыр, рвезе-влакын мурыштын ойыртемыштым пален налын. Кумлымшо ийлаштак Киров, Угарман марий-влак мурымышт годым ятыр руш мутым кучылтыныт, чӱчкыдын руш мурымат шергылтареныт. Тиде кундемласе икмыняр мурым Н. Т. Пенгитов возенат налын. «Нуным кӱлеш семын переген, арален моштен омыл», — манеш ыле учёный. Марий педагогический институтышто тунеммыж годым Николай Тихоновичлан олык, курык, эрвел марий муро поянлык дене утларак йӧн лектын. Марий Турек кыдалаш школышто палыме лиеш, Марий Пыламарий педтехникумышто пашам ыштымыж годым ойыртемалтше, шке шотан муро влакым колын. Тыге тӱрлӧ кундемысе мурым палыше Н. Т. Пенгитовлан 1951 ийыште В. Ф. Коукальын ямдылыме «Марий калык муро» сборникын редакторжо лияш йӧн лектын. Кажне мурын йылме ойыртемжым, шкешотан улмыжым да сылнылыкшым арален кодаш тыршеныт. Кудлымшо ийла тӱҥалтыште Николай Тихонович тӱрлӧ паша кокла гычак такмакым чумыраш пижын. Тудо Марий педагогический институтышто тунемше шуко самырык еҥ дене кылым кучен, тӱрлӧ такмакым погаш кумылаҥден. Лудышмуро поянлык гыч эн келшымыжым 1964 ийыште савыкталт лекше посна сборникыш ойырен пуртен. Тиде книган куатше, кӱлешлыкше тачат йомын огыл, вет тӱрлӧ кундемысе ятыр оҥай такмакым савыктыме. Нунын шкешотан улмыштым, сылнылык ойыртемыштым лончылаш сай йӧн лийын. Ялысе мурызо-влак сборникым кумдан кучылташ тӱҥалыныт. Н. Т. Пенгитов поэт С. В. Николаев дене пырля такмак-влак сборниклан ончыл мутым возен, ятыр иктешлыше оҥай шомакым каласен. Кужу муро ден такмак кокласе ойыртемым рашемдаш тыршыме. Чын палемдыме: кужу мурын шке, тудлан гына келшыше семже уло. Муро шомак ден сем икте-весышт дене ойыраш лидымын кылдалт шогат, нуным посна ончаш огеш лий. Такмакын посна семже уке, тудо тӱрлӧ сем почеш муралтеш. Кӱчык такмакым рвезе калыкын шӱм-чон поянлыкше семын ончымо. Н. Т. Пенгитов ден С. В. Николаев айдемын илышыже пӱрымашыже нерген шонкалымашан такмак аршашым ончыктеныт. Чынак, тыгай такмак-влак пытартыш жапыште поснак вияҥын толыт, нуно келге лирика шӱлыш дене шыҥдаралтыныт. Ончылмутын авторышт такмакын жанрышт шотыштат ойым луктыныт, тӱҥ шотышто тема шот дене веле шеледеныт, чын жанр ойыртем але ончыкталтын огыл.
Николай Тихонович калык поэзийым сай пален. Тудо Научно шымлыше марий институтым вуйлатымыж годым А. Р. Сидушкинан ямдылыме «Кырык мары халык мырывлӓ» (1958) сборникым лукташ полшен, ятыр ой-каҥашым пуэн. Н. Т. Пенгитов редактор семын кажне шомакын ойыртемжым арален кодаш тыршен. Тиде кӱлешан, суапле паша икмыняр жап гыч тӱрыснек шукталтын. Кумылым савырыше шергакан муро аршаш калык деке угыч пӧртылын, шочмо устный поэзийынам палынак пойдарен.
Николай Тихонович марий такмак-влак да нунын жанрышт, сылнылыкышт нерген рушла посна шымлыме пашам возен, савыктен гына шуктен огыл.
Чапым налше ученый самырык шымлызе-влаклан поро ача гай полшен шоген, кӱлеш жапыште поро кидшым шуялтен. Филологий наука кандидат, Н. К. Крупская лумеш Марий педагогический институтын доцентше Н. И. Куторов «Марийское стихосложение» лӱман шымлыме пашажым посна книга дене савыктен луктын. Н. Т. Пенгитов тӱҥ редактор семын самырык шымлышылан кугу полышым пуен. «Йӱла дене кылдалтдыме муро-влак нерген диссертаций шотан шымлымашым возымо годым мыят Николай Тихоновичын поро кумылжым эреак шижын шогенам» — манын И.С.Иванов.
Николай Тихонович Пенгитов марий калык мурылан шӱман лийын, шергаган шӱм поянлык семын аклен.
Ꙓ
Ꙓ, ꙓ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
21
21 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:21Категорий:I курым
Пиаф, Эдит
Эдит Пиаф (Édith Piaf, чын лӱмжӧ Эдит Джованна Гассион Édith Giovanna Gassion, 1915 теле 19 – 1963 покро 10) – француз мурызо да актриса.
Самырык пагыт
Эдит Пиаф Актриса Анита Майар да акробат Луи Гассионын ӱдыржӧ. Кок ий гыч Луим пелашыже кудалтен кая, а ӱдыржым шке ача-аважлан коден. Коваже уныкажлан кленча шӧр олмеш вином темен йӱктен. Вара Луи шке аваж деке йочам наҥгая.
3 ияш Эдит сокыр улмаш. Эдитым коваже Лизыш наҥгя. 25 августышто 1921 ийыште ӱдыр сокыр чер деч кораҥеш волгыдо тӱням уэш ужеш. Тунам тудлан 6 ий лийын. Икымше, мом тудо ужын, тиде пианин.
Эдит ачаж дене пырля уремыште калыкым чумырен, изирак концертым пуаш тыршеныт. 15 ияш годым Эдит изирак шӱжарже Симон дене палыме лиеш (ачажын кокымшо еш деч йочаже). Симонын аваже Эдитым мураш поктен. Тыге ӱдырлан оксам кажне кечын мӧҥгӧ кондаш логалын.
1932 ийыште Эдит Луи Дюпен дене палыме лиеш. Нунын Марсель ӱдырышт шочеш. Но ешпиалан ок лий. Эдит ден Дюпен посна илаш тӱҥалыт. Ӱдырышт минингит дене черлана. Саде чер Эдитланат пижеш. Эдит тӧрлана, но ӱдыржӧ ок чыте, кола. Эдит ӱмыржӧ мучко тетла ик йочамат ок ыште.
У кӱкшыт
Эше варарак Эдит Раймон Ассо дене палыме лиеш. Тудо мураш, этикетланат туныктен.
II тӱнямбал сар годым
Сар тӱҥалмеке Эдитлан Ассо дене ойырлаш пернен. Тунамак тудо режиссёр Жан Кокто дене палыме лиеш. Эдит Пиаф «Равнодушный красавец» пьесыште модеш.
Триумф
Сар деч вара калыклан Эдит эше кумданрак палыме лиеш. Тудо 33 ияш боксёр Марсель Сердан дене палыме лиеш. Сердан Эдит деке Нью-Йоркыш чоҥешты-мыж годым авикатастрофышто кола. 1952 Эдит автокатастрофыш логалеш, да туддеч вара наркотик дек кылдалтеш.
Пытарыш ийла
1958 ий деч вара Пиафын пеш кугу концерт программыже тӱрлӧ эллаште эртен, а тазалышкше койын лушкыдемын. Тыге Пиаф рак улмыж нерген эмлызе-влак деч пален налеш.
47 ияп Эдит Пиаф 27 ияш грекым Теом йӧратен шында. Эдит калыкыш тудым Сапаго лӱм дене луктеш. Сапаго 7 ийлан гына Эдитдеч шуко ила. Тудо автокатастрофеш кола. 18 март 1963 ийыште Эдит пытартыш гана сценыште. 10 октябрь 1963 ийыште Пиафын ӱмыржӧ кӱрылтеш.
Пиаф лӱмеш Парижыште Эдит Пиаф чап кӱм шогалтыме. Пытартыш ийлаште Эдит Пиаф «Моя жизнь» автобиографий сынан книгам возен.
Важ-влак
Категорий:Мурызо-влак
VII курым
VI курым VIII курым
Категорий:Курымла
Ту
Ту́ — организмыште кӱлешан ыштыше илтарман. Эмен секрет семын тӱжваке але гормон семын вӱр коштмаш системыш лектын кертеш.
Категорий:Илтарман
VI курым
V курым VII курым
Категорий:Курымла
1688
1688 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1688 Категорий:XVII курым
Вате
Категорий:Еш
Тисте
Тисте — специал тӱсан тӱрыс геометрик (шукыж годым, тӧрлукан) форман аҥ. Шукыж годым тистын лӱмын ыштыме кыл (флагшток) уло. Тисте-влакым шымлыше шанче - вексиллологий (vexillum гыч — «тисте», «ту»).
Карьял Кубок
Карьял Кубок (руш. "Кубок Карьяла", фин. "Karjala-turnaus") — Финляндийыште кажне ийын эртаралтше хоккей турнир. Турнир спонсорын ("Karjala" ыштыше компанийын) лӱмжым нумалеш. 1996 ийысе тургым гыч тӱҥалын, кубок Еврохоккейтур радамыште эрта. Чехий, Финляндий, Россий, Швеций таҥасат.
Тисте
Кугыжаныш тисте ик кугыжаныш ӱжвата-влак гыч улеш. Кугужаныш тисте деч моло шуко кугыжаныш-влакын сар-теҥгыз да сатулымыш (коммерций) тисте-влак уло.
Российын сар-теҥгыз тисте Ондрий тисте улеш, тыгодым сатулымаш тисте (граждан флот карап-влакын тистыже) семын кугыжаныш тисте кучылталтеш. Южо эллаште, мутлан УАШышто, ик тисте гына чыла кум реш дене кучылталтеш.
Карьял Кубок
Чыла матч-влак Хельсинки оласе "Хартвалл Арена" ий полатыште эртат.
Тыгак ончо
Категорий:Спорт таҥасымаш-влак
Тисте
Кугыжанышын гына огыл, посна регион, ола, калыкгокласе организаций (мутлан, УНО тисте), коммерций ыштыквер, калыкле толкын да диаспор, мер толкын, спорт команде-влакынат шке тисте уло.
Тылеч посна, флотышто карап гыч карапыш увертарымашым колташ сигнал тисте-влак кучылталтыт.
Рекламе да декораций реш дене тисте композиций кучылталтен кертат.
Тыгак ончо
Категорий:Теҥгыз кертыж *
22
Кӧ колен
Категорий:22Категорий:I курым
Шарача
Шарача мут ончыктен кертеш:
Олыктӱр (Провой кундем)
Олыктӱр (Мари-Луговая) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Эсмекплак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 271 еҥ (2000 ий), 228 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Эсмекплак сола деч 6 километр йӱдвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «олык» + «тӱр» = «олыктӱр».
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
24 вӱдшор
24 вӱдшор (24 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 114-ше (кужемдыме ийлаште — 115-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 251 кече кодеш.
Дубовлянка
Дубовлянка (Дубовлянка) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Черное Озеро посёлко деч 21 километр тораште лийын шоген.
24 вӱдшор
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 24 кечынже шочшо-влак
Дубовлянка
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Дубовлянка шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
24 вӱдшор
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 24 кечынже колышо-влак
Калык пале
Шнуй Антипын кечыже. Тудын деч кресаньык-влак пÿй корштымым чараш йодыныт. Ты кечын пÿй корштымо верыш ший оксам пыштеныт, а вара тудым Антипын юмоҥа ончылан пыштеныт: тыге чыла чер кораҥеш манын ÿшаненыт.
А марий-влак ожнысек пÿртÿс вий полшымо дене эмлалтыныт. Мутлан, эҥер, ер, памаш дек миен Вÿд ава деч уш-акыл, шÿм-чон яндарлыкым да тазалыкым йодыныт: вÿд дене кум гана чурийым шӱялтен, «шонымем шужо» манын пелештеныт. Чипамаш дек мийыме годым гын, вÿдшым кум гана подылын тауштеныт.
Курска
Курска — акан марийже.
Первый каналын Кубокшо (шайбан хоккей)
Первый Каналын Кубокшо (руш. «Кубок Первого канала») — хоккей дене кажне ийын эртаралтше таҥасымаш. 1967 ий гыч Москошто эрта (лач 1992 ийыште Санкт-Петербургышто эртен, да 1991 ийыште йӧршын эртаралтын огыл). 1996 ий гыч Еврохоккейтур радамыш пура.
Тыгак ончо
Категорий:Спорт таҥасымаш-влак
Ѫ
Ѫ, ѫ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ижевск (ыҥ-влак)
Ижевск:
Ѧ
Ѧ, ѧ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Ѩ
Ѩ, ѩ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Москосо метрополитен
Москосо метрополитен (Московский метрополитен имени Ленина) — урем деч ӧрдыжтӧ мер транспорт тӱрлык Моско олаште.
Линий-влак
Категорий:Москосо метрополитен
Илтарман
Илтарма́н (organon — ӱзгар) — илыше организмыште палемдыме пашам ыштыше посна ойырен налме тӱрлӧ илпарчак да куэм.
Шарача (сола)
Шарача (Руш Шарача) (Новые Параты) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Кугу Парат ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 1536 еҥ (2002 ий), 1419 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Юлсер-Ола деч 34 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Курай
Курай мут ончыктен кертеш: Аккордеон класс дене семучилищым тунем пытарен.
Тютюй
Тютюй (Тютюй) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Одо Эл
Одо Республик (Удмурт Республика; Удмуртская Республика) — Россий Федерацийын ужашыже, Тудо Юлсер федерал йырвелыш пура. Одо Эл да Одо Республик лӱм-влак икгай лийыт.
Тютюй
Верланыме вер
Табашино сола деч 8 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Одо Эл
Рӱдола — Ижевск.
Тютюй
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Тютюй посёлко шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Еврохоккейтур
Еврохоккейтур — европысо чумыр хоккей команде-влак кокласе хоккей турнир. 1996 ий гыч эртаралтеш.
Турнир нерген
Турнирыште ныл чумыр команде таҥаса - Россий, Швеций, Финляндий, Чехий гыч (икмыняр гана евротурын южо ужашыштыже Канаде таҥасен, тудын командышкыж Европышто модшо-влакым ӱжыныт, да тыгак Словакий таҥасымашшке ушнен. Евротур ныл ужаш дене эрта:
Одо Эл
Киров вел, Пермь мланде, Суас Эл да Пошкырт Эл дене йыгыре улеш.
Важ-влак
Категорий:Одо Эл
Еврохоккейтур
Турнир нерген
Чехийыште - Чех Хоккей Модмаш (руш. "Чешские хоккейные игры", чех. "Czech Hockey Games")
Финляндийыште - Карьял Кубок (руш. "Кубок Карьяла", фин. "Karjala-turnaus")
Российыште - Первый Каналын Кубокшо (руш. "Кубок Первого канала")
Швецийыште - LG Хоккей Модмаш (руш. "Хоккейные игры LG", англ. "LG Hockey Games")
Кажне турнирыште налме балл-влак мучашште ушалтыт. Кӧ ныл турнирым эртымеке эн шуко очком поген кертын - тудо сеҥышыш лектеш.
Таҥасымаш-влак
Категорий:Спорт таҥасымаш-влак
V курым
IV курым VI курым
Категорий:Курымла
Ѭ
Ѭ, ѭ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Чех Хоккей Модмаш
Тыгак ончо
Первый каналын Кубокшо (шайбан хоккей)
Категорий:Спорт таҥасымаш-влак
LG Хоккей Модмаш
LG Хоккей Модмаш (руш. "Хоккейные игры LG", LG Hockey Games) - Швецийыште кажне ийын эртыше хоккей турнир. 2006 ий марте турнир "Швед хоккей модмаш" лӱмым нумалын (Sweden Hockey Games). 1996-1997 ийлысе тургым гыч тӱҥалын, Еврохоккейтур радамыште эрта. Чехий, Финляндий, Россий, Швецийын чумыр команде-влакше таҥасат.