cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иванова, Альбертина Петровна
Йоча жап
Альбертина Иванова 1954 ийын сорла тылзын 11-ше кечынже Марий АССР Кужэҥер кундем Шойдӱҥ ялысе туныктышо ешеш шочын. 1971 ийыште Йӱледӱр кыдалаш школым тунем пытарен. Шке жапыштыже Альбертина Иванован ачажат возкален. Возкаленже рушла, «Марийская правда» газетеш савыкталтын. Чонжо дене тудо сылнымут деке моткоч лишыл лийын. Сарыште коштшо айдеме (сар гыч тудо гвардий капитан пӧртылын) гынат, кумылжо пушкыдо лийын. Ешыште кум ӱдыр кушкыныт. Ачашт эреак творчествылан кумылаҥден шоген.Тиде тӱҥалтыш лийын. А вара, Йӱледӱр кыдалаш школыш  тунемаш пурымеке, тусо моткоч виян, тале туныктышо-влак дене вашлийын. Школым тунем пытарымеке Озаҥ университетыш журналистлан заочно тунемаш пурен.Тиде жапыштак «Марий коммуна» газет редакцийыште стажёрлан пашам ышташ тӱҥалын. Но кунам Йошкар-Олаште университетым почыныт, тушко пураш угычын экзаменым кучен. 1972–1977 ийлаште Марий кугыжаныш университетын историко-филологичкеский факультетыштыже, руш филологий отделенийыште, тунемын, тыштак сылнымутым возаш тӱҥалын. Студент пагыт дипломым налаш ямдылалтме гына лийын огыл. Тиде поэт семын йолӱмбак шогалме пагыт лийын. Универитетыште тунеммыж годым Писатель ушем студент-влак дене пашам ыштен. Самырык-влак дене пашам ыштыме секцийым Семён Николаев вуйлатен.
Пашам ыштыме жап
1971 ийыште кыдалаш школым пытарымек, Марий университетын почылтмыжым вучышыла, ик ий «Марий коммуна» газет редакцийыште ыштен. ВУЗ деч вара 1978 ийыште радиошто, а 1983 ий деч «Ончыко» журнал редакцийыште тыршен, 15 ийым Марий книга савыктышлан пуэн – тӱҥ редактор да директор сомылым шуктен. Кызыт «ООО «Издательский дом «ОТО» лӱман савыктыш рӱдерым вуйлата.
Сылнымут корныжо
Альбертина Иванован лирике геройжо – яндар да ӱшанле, ныжылге да чолга, порылык да чынле кумылан, илышым йӧратыше, волгыдо чон верч кучедалше айдеме. Индешымше классыште тунеммыж годым икымше почеламутым возен Кужэҥер районысо «Ӱжара» газетышке колтен. 1976 ийыште А. Иванова «Кечан эрдене» лӱман икымше почеламут сборникшым савыктен. Тиддеч вара лудшо-влаклан «Каласынем тылат» (1982), «Короткое лето» (1984, Москва), «Шинчаваш ончен» (1988) книгаже-влакым пӧлеклен. Тудын возымо произведенийже руш, финн, эстон, венгр, одо да моло йылмылаш кусаралтыныт.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий кусарыше-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:Марий Эл Республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже-влак
1637
Кӧ колен
Категорий:1637 Категорий:XVII курым
Марий Мер Каҥаш
Марий Мер Каҥаш – тиде Марий Калык Погынын сайлыме рӱдывиктерже, мер ушем.
877
877 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:877Категорий:IX курым
Марий Мер Каҥаш
Паша-влак
Мер каҥаш кажне ийын Марий талешке кечылан пӧлеклалтше «Шарнымаш сорта» акцийым эртара. Пайрем вашеш Мер Каҥашын еҥже да марий мер активист-влак Кугу Ачамланде сарын геройжо-влакын памятникыштым, шарнымаш оҥаштым, шӱгарыштым вораҥдарыме пашам шуктат. Талешке кечын гын, Марий тӱня мучко шарнымаш сортам чӱктат да памятникла воктеке пеледышым пыштат.
Кылвер-влак
Категорий:Марий Мер Каҥаш
Тӱҥплате
Тӱҥплате (motherboard, MB, mainboard, материнская плата, главная плата, ) — шукылончан погымплате, тушко компьютерын тӱҥ компонентше-влак вераҥдалтыт (мутлан, тӱҥ процессор, КОШ-ын контроллерже да КОШ, оптылшо ЭШЯ, тӱҥ интерфейс-влакын пуртышо-лукшо контроллерышт).
Категорий:Информатике
Арыслан маймыл
Арыслан маймыл (Leontopithecus) – Америкын Callitrichidae йамагатын гыч изи маймыл. Чылаже 4 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
1160 ийла
1160-ше ийла — XII курымын шымше, 1160 ий гыч тӱҥалеш 1169 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1160 ийлаКатегорий:XII курым
8 ага
8 ага (8 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 128-ше (кужемдыме ийлаште — 129-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 237 кече кодеш.
1636
Кӧ колен
Категорий:1636 Категорий:XVII курым
8 ага
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 8 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 8 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 8 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:8 ага
Тӱнямбалвот
Тӱнямбалвот (World Wide Web — WWW, всеми́рная паути́на) — тӱня мучко верланыше компьютер ден верысе вот-влакым ушышо вот.
WWW – World Wide Web – Тӱнямбал кумдыкысо вот.
Интервотыш ушнышо тӱрлӧ компьютерыште икте-весе дене кылдалтше документ-влак деке шумашым йӧнештарыше шеледыме системе.
Категорий:Информатике
Ченнаи
Ченнаи але Ченнай (ಬೆಂಗಳೂರು, Bangalore) — кум эн кугу ола Индийыште, Карнатакын рӱдолаже.
Категорий:Индийысе олала Категорий:Миллионер-олала
235
Кӧ колен
Категорий:235
Микрофон
Микрофо́н (грек. μικρός — изи, φωνη — йӱк деч) — йоҥгалтше йӱкым электровий толкыныш савырыше электроакустик прибор. Йӱкым возымаш, але кугемдымаш пашаште йӱк эн ончыч тушко логалеш. Пашам ыштыме шотышто микрофон-влак тыгай улыт: Микрофон-влакым шуко вере кучылтыт. Кажне верлан посна келыштарыме аппарат-влак улыт:
Гидрофон – вӱд йымалне йӱкым налашлан келыштарыме прибор. Гидроакустикыште вӱдйымалсе йӱкым возашлан кучылталтеш. Южо гидрофон-влак йӱкым налыт гына огыл, эше шке йоҥгалтарен кертыт. Мутлан, дельфин-влаклан сигналым колташлан, нунын йӱкышт дене гидрофон йоҥгалтарен кертеш.
Эртымгорно
Тӱҥалтышште Эдисонын шӱй дене ыштыме микрофонжо чыланыштым ӧрыктарен. А тиде шӱй микрофон шотышто шке жапыште кугу тарванен. Россий Империй гыч Махальский, а вара Голубицкий изобретатель-влак шке праваштым шӱй микрофон-шотышто вурсен аралынешт ыле. Тачат тиде икымше микрофон кучылталтеш, телефон аппарат-влакым ыштыме годым.
Категорий:Йӱк
22 идым
22 идым (22 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 265-ше (кужемдыме ийлаште — 266-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 100 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 22 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 22 кечынже шочшо-влак'
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 22 кечынже колышо-влак
Калык пале
Аким ден Аннан кечыже. Нуно Шнуй Шочынаван ача-аваже лийыныт. Йочам ышташ шонышо-влак Аким ден Анна деч икшывым йодын кумалыныт. А кöн икшывывже уло – тудлан тазалыкым йодыныт.
Категорий:22 идым
1501
1501 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1501 Категорий:XVI курым
225
Кӧ колен
Категорий:225
878
878 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:878Категорий:IX курым
1638
1638 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1638 Категорий:XVII курым
215
Кӧ колен
Категорий:215
Гимнастике
Гимнастике — ик эн чӱчкыдын вашлиялтше спорт тӱрлык. Спортгимнастикыште калык-влак кокласе турнирлаште 14 медаль комплектым пуат. Олимпиадын программыште 1896 ий гыч.
Эр зарядкым ыштымаш, школышто, пашаште физкультминуткым эртарымаш — тидат шке шотан гимнастике. Тиде тазалыкым пойдарыше гимнастике. А спортгимнастике ныл ужашлан шелалтеш: Мутшо мемнан деке Акрет Греций гыч толын. (грек. "gymnazo" — "ямдылем"; але акр. грек йылмысе "gymnos" — "чара" деч.) Пӧръеҥ-влак ондак вургем деч посна таҥасеныт.
Команде гимнастике
Скандинавийыште шочын. Спортсмен-влак эрыкан упраженийым ыштат, изи батутышто пырля тӧрштылыт, акробатик моштымашыштым ончыктат.
8 вӱдшор
8 вӱдшор (8 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 98-ше (кужемдыме ийлаште — 99-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 267 кече кодеш.
Гимнастике
Команде гимнастике
Категорий:Спорт тӱрлык-влак
8 вӱдшор
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 8 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Вӱдшор тылзын 8 кечынже шочшо-влак
Калык пале
Категорий:8 вӱдшор
Алтенштайний
Алтенштайний (Altensteinia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 7 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
879
879 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:879Категорий:IX курым
1170 ийла
1170-ше ийла — XII курымын кандашымше, 1170 ий гыч тӱҥалеш 1179 ийыште мучашлалтеш.
205
Кӧ колен
Категорий:205
Горилла
Горилла (Gorilla) – Африкын Hominidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Тӱрлык-влак да Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
1502
1502 ий — XVI курымын ийже.
195
Кӧ колен
Категорий:195
1180 ийла
1180-ше ийла — XII курымын индешымше, 1180 ий гыч тӱҥалеш 1189 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1180 ийлаКатегорий:XII курым
880
880 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:880Категорий:IX курым
Айдеме
Айдеме (Homo sapiens — Айдеме ыҥле) — кок йол дене коштшо примат, Homo sapiens видыш, Гоминиды ешыш пура. Шанче увер почеш, мландыште лийше процесс лектышыш эволюционный — антропогенез, умбакыже могай деталь шымлалтын. Ойыртемле ойыртемже еҥ-влакын, тудо илыш весышт деч ойыраш, прямохождение шотлалтеш, вуй вем высокоразвитый, уш-акыл да йӱкан ойла.
Айдеме да тӱням шымлыме да вашталтыме, тӱвыра да шке историйым ыштат. Тӱҥ айдеме, тудын шочмыжо да палемдыш, да тудын тунем налме вер кодын проблема уло туняште философий, религий, наука да искусство.
Фролов и. в. т. г. борзенковын да «у энциклопедий философий» ончыкта, мом умылаш ок шукто рашемдаш шагал ныл ойыраш лийже (мут-влак) «айдеме»:
Айдеме чурийым: йӧным шонен, шуктымылан эрык дене ойырен моштымаш, мут кучымым налде койыш, мораль шонышан-влакат улыт. Тудым палемдыме годым биологий неприспособленность еҥым сӱретлен, могай специализацийже орган-влак дене тудын укелыкше иктаж-тыглай кӱлешан янлык ила, пашам моштен ыштыме ӱзгар-влак, тул, да нуным кучылтын, мутлан, койыш пластичность. Ик настан палыже вес огыл, тудо кӱкшырак, мудреч, койыш, уш-акылым пенгыдемден, ваштареш, шонымашыже, планже, шке колымыжо нерген пален, тидын шотыштак тиде мутланаш йӧратыше, мыскарамат ойыртемалтшым шижын, шке шонымыжым шукта, шерым ышта улмаш да ала-мом ужын.
Основные наружные образования человеческого тела, сверху вниз, в том числе парные.
Шӱргӧ — айдеме вуйын ончыл ужашыже, кӱшыл верхнеглазничный кундемын чекше эрта шотышто, ӱлнӧ — ӱлыл лукыштыжо вер да оҥылаш йымалжым, ӧрдыж гыч — да ӱлыл укшыш кундемлан негызым пылышкорка оҥылашлу.
Важ-влак
Категорий:Айдеме Категорий:Примат-влак
1190 ийла
1190-ше ийла — XII курымын луымшо, 1190 ий гыч тӱҥалеш 1199 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1190 ийлаКатегорий:XII курым
Мӧраҥсола
Мӧраҥсола (Мурытка) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 11 еҥ (2002 ий), 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 3,5 километр (6,4 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Пыжанъю кундемысе илымверла
Ханой
Ханой (Hà Nội) — Вьетнамын рӱдолаже. Вьетнам эн кугу кокымшо ола. Олан калыкчотшо 6 448 837 еҥ (2009).
Категорий:Ханой Категорий:Миллионер-олала
11 сорла
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 11 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 11 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 11 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:11 сорла
185
Кӧ колен
Категорий:185
22 кылме
22 кылме (22 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 326-шо (кужемдыме ийлаште — 327-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 39 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 22 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 22 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 22 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:22 кылме
175
Кӧ колен
Категорий:175
1639
1639 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1639 Категорий:XVII курым
881
Кӧ колен
Категорий:881Категорий:IX курым
Мандрил
Мандрил (Mandrillus sphinx) – Африкын (Камерун, Габон да Заирыште) Cercopithecidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Категорий:Примат-влак
882
882 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:882Категорий:IX курым
1200 ийла
1200-ше ийла — XIII курымын икымше, 1200 ий гыч тӱҥалеш 1209 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1200 ийлаКатегорий:XIII курым
Ломбо
Ломбо Российын Европейский ужашыштыже, Касвел да Эрвел Сибирьыште, Енисей марте, Йӱдвел Казахстаныште, Кавказыште, Кокла Азийын курыклаштыже кушкеш.
Ломбо Марий Элын вӱдыжгӧ верлаштыже, эҥер да ер серлаште, чодырасе коремлаште, чодыра тӱрыштӧ да аланыште, шуэн – пасулаште вашлиялтеш. Тудо азотлан поян, ӱян да вӱдыжгӧ мландым йӧрата.
Вӱтла (Ветлуга) эҥер серыште вара пеледше ломбо кушкеш, тыглай ломбо деч ик тылзе вара пеледеш. Тыглай ломбыжо майыште пеледеш, а кичкыже июль–августышто шуэш; пеледмыж деч кок тылзе вара.
Тӱрлӧ вере илыше марий-шамычын кутырымаштышт ты пушеҥгын лӱмжӧ тыгай сынан: олык да эрвел марий-влакын ломбо; курык марийын ломбы; Яраҥ (Киров обл.), Тоншай, Шараҥге (Нижегород обл.) лампы. Ты пушеҥгын лӱмжӧ кызытсе финн-угор да самодий йылмылаште кугезе урал мут гыч тӱҥалеш.
165
Кӧ колен
Категорий:165
Ломбо
Категорий:Пушеҥге-влак
155
Кӧ колен
Категорий:155
150er
1503
1503 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1503 Категорий:XVI курым
1640
1640 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1640 Категорий:XVII курым
145
Кӧ колен
Категорий:145
Хайдарабад (Индий)
Хайдарабад але Хайдерабад (హైదరాబాదు, حیدر آباد, Hyderabad) — ола Кечывалвел Индийыште, Андхра-Прадешын рӱдолаже.
Категорий:Индийысе олала Категорий:Миллионер-олала
1210 ийла
1210-ше ийла — XIII курымын кокымше, 1210 ий гыч тӱҥалеш 1219 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1210 ийлаКатегорий:XIII курым
883
883 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:883Категорий:IX курым
Такмак
Такмак (тыгак частушка, частушко) — кок але ныл корнан лирический калык муро. Чӱчкыдын такмак-влак мыскара сынан улыт. Мурышо иктаж кӧм мыскыла, игылтеш але койышлана. "«Колхозышто могай ситыдымаш уло, вигак такмак шочеш». М. Рыбаков." Чӱчкыдын политик темылан пӧлеклалтше такмак-влак вашлиялтыт. Икымше йӱкан киношто Йыван Кырла политик да йӧратымаш теме-влаклан пӧлеклалтше такмакым йоҥгалтарен: "Пагул ӱдыр Маринаже Кӧм йӧраташ шона гын Беспартийныйым огыл вет Комсомолым йӧрата"
Марий мурышто
Марий муро аланыште такмак-влак посна верым айлат. Марий калык шуко такмакым пала. Кажне пайремыште гармоньым йоҥгалтарыме почеш такмак-влакым мурат, куштат. Марий Эстрадыште такмак-влакым мурен шуко артист чапланен: Каче-влак (группа), Анатолий Куклин, Анатолий Зарецких да т.м.
884
884 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:884Категорий:IX курым
Шуарсола
Шуарсола (Шуарсола) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 133 еҥ (2004 ий), 264 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
У Роҥго ола сынан посёлко деч 22 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «шуар» + «сола» = «шуарсола».
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
135
Кӧ колен
Категорий:135
1504
Кӧ колен
Категорий:1504 Категорий:XVI курым
8 идым
8 идым (8 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 251-ше (кужемдыме ийлаште — 252-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 114 кече кодеш.
Лӱмгече
Адриан, Наталья, Степан – влак шке лумгечыштым палемдат.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 8 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 8 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 8 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:8 идым
1220 ийла
1220-ше ийла — XIII курымын кумшыжо, 1220 ий гыч тӱҥалеш 1229 ийыште мучашлалтеш.
Майдар
Майда́р — Д. И. Менделеевын химий тӱҥлык-влакын периодик радамлыкшын кудымшо периодын, кокымшо тӱшкажын ӧрдыж ӱлылтӱшкажын 80 атом номеран тӱҥлыкше. Hg (Hydrargyrum) семын возалтеш. Майдар -- тыглай эмен (CAS-номер: 7439-97-6)
Синоним-влак
Категорий:Химий тӱҥлык Категорий:Куснымо металл Категорий:Пеш лӱдыкшӧ эмен
886
886 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:886Категорий:IX курым
Чуваш йылме
Чуваш йылме (шкелӱм Чӑваш чӗлхи, Çovaş Çölhi, چأۋاش چۀلخې) — тюрк ешыш пурышо чуваш калыкын йылмыже.
Кириллице дене чуваш йылмысе тиште-влак:
Кириллице негызеш кызытсе чуваш тиштер 1949 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да 4 ешартыш тиште гыч (йошкар тӱс дене ончыктымо) шога. Скобкышто альтернатив тиште-влак ончыкталтыныт. Ужар тӱс дене диалект тиште-влак ончыкталтыныт.
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
125
Кӧ колен
Категорий:125
115
Кӧ колен
Категорий:115
1230 ийла
1230-ше ийла — XIII курымын нылымше, 1230 ий гыч тӱҥалеш 1239 ийыште мучашлалтеш.
887
887 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:887Категорий:IX курым
Краснодар мланде
Краснодар мланде (Краснодарский край) — Россий Федерацийысе регион. Кечывалвел федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 75,485 тӱж. км². Калык чот - 5 229,2 тӱж. еҥ (2011). Административ рӱдер — Краснодар ола.
Категорий:Краснодар мланде
Чывыж
Чывыж мут ончыктен кертеш:
1641
1641 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1641 Категорий:XVII курым
Каир
Каир (القاهرة, al-Qāhira — «сеҥымашлык») — Египетын рӱдолаже.
Куэ
Куэ (Betula pendula Roth) – 30 м наре кӱкшытан пушеҥге, чылаже 120 еш куэ уло. Кӱшыл тӱҥысӧ шӱмжӧ ошо да яклака, ӱлыл тӱҥысӧ туҥгыржо шемалге тӱсан, ӱмбалже козыра да шелыштедальтше. Изи укшлаже смола йӧршан, тыгыде шыгыле гай тамган. Йошкаргырак-кӱрен укш мучашлаже кужу йолван.
Каир
Категорий:Каир Категорий:Миллионер-олала
Куэ
Лышташыже яклака, самырыкын – пижедылше, вичкыж вурган да почела-почела улшо. Лышташ формыжо треугольно-ромбический але треугольно-яйцевидный (мучашыже треугольник гай, а ӱлыл ужашыже муныла койшо форман), тӱржӧ кокыте пӱян.
Тудым тыгак кужу йолван куэ, мугылян куэ маныт.
Евразийский урлык куэ Российыште (Мӱндыр йӱдвел ден кечывалвел деч посна), Украиныште, Беларуссийыште, Кавказыште, Йӱдвел Казахстаныште, Джунгар Алатаушто, Касвел Тянь-Шаньыште, Касвел да Кокла Сибирьыште, Алтайыште кумдан шарлен.
Тӱрлӧ вере илыше марий-влак ты пушеҥгын лӱмжым тыге ойлат: олык марий куэ; Малмыж (Киров обл.) кλэ; Мензел, Елабуга (Татарстан) куйэ; Шоруньжа (Морко р-н) куйи; курык марий куги, коги; Яраҥ (Киров обл.), Тоншай, Шараҥге (Нижегород. обл.) куйэ.
Вӱдкуэ (Betula pubescens Ehrh.) – ош шӱман кӱкшӧ пушеҥге. Самырык укшыжын тыгыде шыгыле гай тамгалаже уке. Лышташыже пеҥгыде, коваште гайрак, йымал могыржо мамыкан. Йӱдвелышкыла кужу йолван куэ деч мӱндыркырак кая, кечывалвелышкыла – степь дек, эрвелышкыла – Становой курыкрӱдӧ дек шумеш.
Марий Элыште вӱдкуэ вӱдыжгӧ мландан чодыраште, купаҥше эҥер да серлаште, купышто вашлиялтеш, а куп тӱрыштӧ пӱнчӧ дене пырля кушкеш.
Категорий:Пушеҥге-влак
888
888 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:888Категорий:IX курым
11 сӱрем
11 сӱрем (11 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 192-шо (кужемдыме ийлаште — 193-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 173 кече кодеш.
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 11 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 11 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:11 сӱрем
1240 ийла
1240-ше ийла — XIII курымын визымше, 1240 ий гыч тӱҥалеш 1249 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1240 ийлаКатегорий:XIII курым
8 кылме
8 кылме (8 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 312-шо (кужемдыме ийлаште — 313-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 53 кече кодеш.
Изи Чашкаял
Изи Чашкаял (Чашкаял) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 286 еҥ (2005 ий), 287 еҥ (2010 ий).
8 кылме
Лӱмгече
Кылме тылзын кандашымше кечынже Дмитрий, Василий да Марк-влакын лӱмкечышт.
Цахур йылме
Йылме код-влак:
8 кылме
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 8 кечысе событий-влак
Изи Чашкаял
Верланыме вер
Кугу Сердыж ял деч 3 километр йӱдвел могырно верланен.
8 кылме
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 8 кечынже шочшо-влак
Цахур йылме
Цахур йылмысе тиште-влак:
Изи Чашкаял
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «чашка» (чаща, густой кустарник) + «ял». «Чашкаял» — чашкерыште лийын шогышо ял.
8 кылме
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 8 кечынже колышо-влак
Цахур йылме
Кириллице негызеш кызытсе цахур тиштер руш тиштер гыч 33 буква, икмыняр сочетаний да "тоя" (йошкарге дене ончыктымо) тиште гыч шога.
Изи Чашкаял
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
8 кылме
Калык пале
Дмитрийын кечыже. Тиде кечынат тошто еҥым уштеныт, а илыше-влаклан тазалыкым йодыныт. Кастене икте-весым свежа пура дене сийленыт.
Категорий:8 кылме
Цахур йылме
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
1642
1642 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1642 Категорий:XVII курым
95 (ий)
''merge 95
→ I курым
85 (ий)
→ I курым
Ахмадабад
Ахмадабад (અમદાવાદ — Amdāvād, Ahmedabad, अहमदाबाद — Ahmadābād) — ола Индийыште, эн кугу ола Гуджарат штатыште.
Категорий:Индийысе олала Категорий:Миллионер-олала
1250 ийла
1250-ше ийла — XIII курымын кудымше, 1250 ий гыч тӱҥалеш 1259 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1250 ийлаКатегорий:XIII курым
889
Кӧ колен
Категорий:889Категорий:IX курым
22 пеледыш
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 22 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 22 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 22 кечынже колышо-влак
Калык пале
Кириллын кечыже. Тиде кечым кеҥежын рӱдыжлан шотленыт, вет 22 июньышто кече эн кужун шуйна. Калык ой почеш, тиде кечын изимӧрым-снегым кочман.
Категорий:22 пеледыш
1506
1506 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1506 Категорий:XVI курым
890
890 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:890Категорий:IX курым
75 (ий)
''merge 75
→ I курым
Трафик
Трафик (сетевой) (traffic, движение, грузооборот) — палемдыме жапыште сервер гоч эртыше ыҥпале чот.
Трафикын чотшо висалтын кертеш пакет дене, бит дене, байт (Кб, Мб) дене да т. м.
Категорий:Информатике
1260 ийла
1260-ше ийла — XIII курымын шымше, 1260 ий гыч тӱҥалеш 1269 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1260 ийлаКатегорий:XIII курым
65 (ий)
→ I курым
891
891 ий — IX курымын ийже.
Тель-Авив
Тель-Авив-Яффе (תֵּל אָבִיב-יָפוֹ‎; тыгак Тель-Авив تل أبيب) — кок эн кугу ола Израильыште.
891
Кӧ колен
Категорий:891Категорий:IX курым
Тель-Авив
Лӱмын этимологийже
Тель-Авив марла «Шошо арка».
Категорий:Тель-Авив
1643
1643 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1643 Категорий:XVII курым
55 (ий)
→ I курым
Кӧ колен
Категорий:55
Олыкмарий йылме
Олыкмарий йылме - финн-угор йылме, Марий Эл Республикыште курыкмарий йылме дене пырля кугыжаныш йылме. Тӱҥ шотышто шола Юл серыште шарлен.
Йылме код-влак:
Олыкмарий йылмысе тиште-влак:
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер
Категорий:Марий йылме
Тумо
Тумo (Quercus robur) — лышташан кугу пушеҥге, кӱкшытшӧ 40 м наре лиеш, а тӱҥжын диаметрже – 1,5 м. Тудо моткоч пеҥгылде пуан.
Лышташ вургыжо кӱчык, шӱм сӱретым ушештарыше тӱҥан, мутык пылышан да чара. Лышташыже кужака, мӧҥгешла чуяка да лопка мучашан. Тӱҥысӧ шӱмжӧ кутыньла келгын шелышталт пытыше.
Тумо Российын Европейский ужашыштыже иман-лышташан да лышташан чодыраште кушкеш. Сибирьыште тудо ок куш. Эрвел чекше Урал курык марте шуэш, кечывалвел чекше – Кавказ ден Крымын курыкан районлаже. Российын йӱдйымал чодыраштыже тудым от уж. Йӱдвел чекшылан 58-ше параллель шотлалтеш. Но Финляндийыште ты чек эше йӱдвелнырак улеш.
Марий Элыште тумер изирак отро семын Марий-Виче кӱкшакан кечывалвел ужашыштыже вашлиялтеш, шукырак тудо Юл да тудын игеҥерлаж воктенсе олыклаште, тыгак Юлын курыкан пурла серыштыже.
Категорий:Пушеҥге-влак
22 пургыж
22 пургыж (22 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 53-шо кечыже. Идалык пытыме марте 312 (кужемдыме ийлаште — 313) кече кодеш.
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 22 кечынже шочшо-влак
Калык пале
Категорий:22 Пургыж
Ханты йылме
Йылме код-влак:
Кириллице дене ханты йылмысе тиште-влак:
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
45 (ий)
→ I курым
Кӧ колен
Категорий:45
1507
Кӧ колен
Категорий:1507 Категорий:XVI курым
1270 ийла
1270-ше ийла — XIII курымын кандашымше, 1270 ий гыч тӱҥалеш 1279 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1270 ийлаКатегорий:XIII курым
892
892 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:892Категорий:IX курым
35 (ий)
→ I курым
Кӧ колен
Категорий:35
Нулго
Нулго (Abies) — чаранӧшман иман пушеҥге. Пӱгыльмӧ кӱшкӧ кушка.
Категорий:Чаранӧшман Категорий:Пушеҥге-влак
Дрил
Категорий:Примат-влак
11 теле
11 теле (11 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 345-ше (кужемдыме ийлаште — 346-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 20 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 11 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 11 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 11 кечынже колышо-влак
Калык пале
Купшÿльын кечыже. Купшÿльö – тиде кайык, рушлаже – сойка.
Категорий:11 теле
893
Кӧ колен
Категорий:893Категорий:IX курым
Укшаҥмаш
Укшаҥмаш (программлымаш) оператор ветвления) — ышталтшаш ошкылын могай-гынат келшык (условий) шукталтме деч шогышо сомылым шуктымо радам.
Категорий:Информатике
25 (ий)
→ I курым
BMX
bmx [бэ-эм-икс] - велосипед спортын ик тӱрлыкшӧ. Велосипедше тыглай, проста огыл, кӱкшыт денже изирак, рульжо вияш, ӧртнӧржӧ (сиденьыже) моткоч ӱлнӧ, кудалыштше тушко огешат шич. Тыгай велосипед писын кудалышташлан огыл, тудын дене оҥай да сӧрал трюкым ыштат. Трамплиныште тӧрштыме годым, южышто сальтом ыштат, шке йыр савырнен шуктат. Тиде экстремал спортын тӱрлыкшӧ ВМХ маналтеш.
Тӱс келгылык
Тӱс келгылык (глубина́ цве́та (ка́чество цветопереда́чи, би́тность изображе́ния)) — растр графикын да видеон ик пиксельжым кодлымо годым тӱсым аралаш да ончыкташлан кучылталтше бит чот.
BMX
Эртымгорно
bmx - англичан йылмысе мут кӱчыкемдымаш. "Вело-мото кросс" семын кусаралтеш. Тиде мут 1972 ийыште шочын. Велоспортсмен-влаклан велосипед дене тыглай кудалыштмаш шерым темен, да нуно шкаланышт экстримым кычалаш пижыныт. XX-шо курымын 70-ше ийлаштыже Америкыште у велосипедым ыштеныт. Колесаж тудын изи, рамыже моло велосипед деч кок-кум пачаш чоткыдырак. Велосипедлан «Харо спорт» лӱмым пуэныт. У технологий дене пайдаланен мастер-влак руль шотышто кугу пашам ыштеныт. Ынде руль шке йырже пӧрдын кертын. А вет рульыштак эше кид тормоз верланен. Тудо жапыште велоспортсмен-влак писылык шотышто гына таҥасеныт. Но тыгай велосипедым ыштымеке шукын у спортыш ушненыт, кудылан лӱмжӧ - ВМХ.
25 (ий)
Кӧ колен
Категорий:25
Тӱс келгылык
Тӱс келгылыкым висыме единице — бит на пиксел, bits per pixel, bpp.
BMX
Фристайл (Freestyle)
Эрыкан койышланымаш, тыге англичан йылме гыч тиде мут кусаралтеш. Бэ-эм-икс спортсмен уремыште шке мастарлыкшым велосипед дене ончыкта. Трюкым ыштыме годым спортсмен шкаланже йол дене полшышаш огыл. Кушто кертеш – тушто кудалыштеш. Кеч кырлеч перилаште, кеч тошкалтышыште, теҥгылыште, кушто лиеш да кушто огеш лий – чыла вере фристайл туравелыкын спортсменже-влак шке вийыштым тергат. Молан манаш гын, таҥасымаш деч ончыч нигӧат нунылан нимогай темлымашым ок пу. Судьям да ончышо-влакым ӧрыктарашлан спортсменын вич минут наре уло.
Тӱс келгылык
Категорий:Информатике
BMX
Флэтлэнд (Flatland)
Тиде стиль изиш фристайл дене келшен толеш. Таҥасымаш тыгак, уремыште эрта, но ты гана яклака асфальтыште. Ешарен каласена, ВМХ-лан келшыше велосипедыште шеҥгел колесаште педальым вераҥдыме. Нуныжо пэг маналтыт. Тыге ВМХ-ер ончыл колесам кӱш нӧлталын, шеҥгел колеса валне шоген шуко у да оҥай трюкым ыштен кертеш. Ойырымо жапыште эн шуко да эн неле трюкым ышташ кӱлеш.
Хэлф пайп
Эн чӱчкыдын вашлиялтше велоспортын туравелыкше (направленийже). Кӧ англичан йылмым сайын пала – тудо пала, хэлф пайп мут «пучын пелыже» семын кусаралтеш. Пучым кужут гочынжо Пеле гыч пӱчкаш гын, велосипедлан пеш сай кудалыштме вер кодеш. Тудым «рампы» лӱмдат. Велосипедист рампышке кудал пура да тушто трюкым ышташ тӱҥалеш. Шке йырже пӧрдеш, сальтом ышта, ончыл колеса валне гына кудалыштеш, чыла тидым каласен шукташ огеш лий. Тидым умшам почын гына ончыман.
Ойкаҥаш
BMX-лан тунемаш шонеда гын, шуко вийым пыштыман. Тиде спортышто вигак шагал мом ыштен кертат. Кече гыч кечыш, арня гыч арняш, тылзе гыч тылзыш, ий гыч ийыш эре ямдылалтман. Йолташ-влак дене пырля тӱҥалыда гын – каньылрак лиеш. Уремыштыда баскетбол пасу уло гын тушто тренировкым эртарен кертыда. Кузе ВМХ-мастар-влак ойлат, тӱжем гана камвозат гын –тунемын шуат. Вургемым велоспортлан посна ойырыман. Эн тӱҥжӧ - йолаш ден йолчием. Йолаш кумда лийшаш огыл, уке гын, шинчырыш пӱтыралт кертеш. А таҥасымаш годым тиде сайыш ок кондо. Южо –влак шорто манме вургемым чият, но пулвуйдам чаманеда гын, йолашым чийза але кевытыште аралтышым налза. Йолда педальыште да пегыште кучалтын кертеш мо – тиде йолчием деч шога. ВМХлан келшыше йолчиемым поснак ойырыман. Эн сай – кеде, но пундашыже вӱчкыж лийшаш огыл – тыгай кеде ик кечыште шӱтлен кертеш. Эн сай – резине гыч ыштыме пундашан йолчием – тудо кӱртньышто сайын кучалтеш. Кедым налме деч ончыч ончалза, кузе пундашыжым ургеныт, йолым тӱкет гын йолпарнят аралалтеш мо. Пундашыже утыждене пушкыдо лийшаш огыл, кугу кӱкшыт гыч тӧрштет гын – йолетым сусыртен кертат. Кедым тугал ончалза – тугалтеш гын весым кычалза.
Категорий:Спорт Категорий:Спорт тӱрлык-влак
894
894 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:894Категорий:IX курым
1280 ийла
1280-ше ийла — XIII курымын индешымше, 1280 ий гыч тӱҥалеш 1289 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1280 ийлаКатегорий:XIII курым
8 пеледыш
8 пеледыш (8 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 159-ше (кужемдыме ийлаште — 160-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 206 кече кодеш.
Лӱмгече
Пеледыш тылзын кандашымше кечынже Георгий, Егор, Юрий, Елена, Иван, Макар, Максим – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 8 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 8 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 8 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:8 пеледыш
Гелада
Гелада (Theropithecus gelada) – Африкын (Эфиопийыште) Cercopithecidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Категорий:Примат-влак
Пуно
Пуно (पुणे) — ола Индийыште, Махараштрыште.
Категорий:Индийысе олала Категорий:Миллионер-олала
15 (ий)
''merge 15
→ I курым
Кӧ колен
Категорий:15
Утилите
Утилите (utility или tool, утилита) — компьютервирус дене кучедалмше, шарнышым виктарыше, файл-влакым архивлыше да моло тыглай сомылым шуктышо полыш программе.
Категорий:Информатике
896
896 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:896Категорий:IX курым
Хоккей
Хокке́й (англ. hockey) — команде дене таҥасыме спорт тӱрлык. Модшо-влак кидыште клюшкым кучен, тавалышын капкашкыже мечым але шайбым пурташ тыршат. Кажне командыште шке капкам аралыше капкаорол уло.
Хоккей радамыш кызыт икмыняр модмаш пура:
1290 ийла
Важ-влак
Категорий:1290 ийлаКатегорий:XIII курым
5 (ий)
→ I курым
Кӧ колен
Категорий:5
Дендробиум
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Илпарчак
Илпарчак (рушла Клетка) — керек-могай илышын пырчыже. Вирус-влак гына илпарчакдыме улыт. Илпарчакын шкенжын радамлыкше уло. Илпарчак шке семын илен кертеш, шкетӱлымаш да атыланен кертеш.
Категорий:Биологий
Дзержинск (Угарман вел)
Дзержинск (Дзержинск) - ола Российыште, Угарман велыште. Шола Ока серыштыже верланен.
Тототлымвер
Тототлымвер (Чат) — Кызытсе татыште увертыш-влакым компьютер вотышто вашталтылмаш, тыгак тудым йӧнештарыше программе вораҥдыш. Лач тиде жапыште массовый коммуникаций пагыт дек лишыллан шотлалтын але, весышт деч ойырен да тототлымвер мо форум «эркын» йӧн.
Дзержинск (Угарман вел)
Эртымгорно
Категорий:Угарман велысе олала
Тототлымвер
Тӱшка тототлымверым мутланымаш годым шомакше дене ӱмылалтын, тудын деке наҥгая гынат вашталтыш лийын да текст «ик ик» писе каласымаш алмаш программе йӧн-влаклан, мутлан, XMPP, ICQ але sms-ым колтен.
Технологий писе каласымаш алмаш (IM)-тип онлайн тиде-тототлымвер, режимжат вес компьютерыште але интернет гоч кылым текст чынжымак пуымо жап йӧным пуа. Каласыме кок але утларак веле пуалтеш коклаште, пайдаланаш пуымо годым налеш кажне пуртен колтен да текстым(лияше-ет), вот эре тиде тӱшкаш ушен. Электрон почто тудын деч ойыртемалтеш, молан манаш гын, писе каласымаш-влакыште жап лийын режим дене мутланен ила (тышечын да "писе"). Кызытсе шуко писе каласымаш алмаш-ан приложений (лӱмдашлан южгунам "социал мессенджер", "приложений каласен вашталтеш" але "тототлымвер-ан приложений") push технологийым кучылтмо, тыгак функций ешара весе, кузе тыгай шырий (шырий але графикым), файлым колтат, тототлымвер-бот, видеочинать ірили дене йӱклаш йӧн.
Писе каласымаш алмаш системым, правил семын, палымашым ончыктышо пайдаланыше-влак коклаште ушен куштылемдаш (вашкыл лӱмер чӱчкыдын кучылтмо, тыгак семынак палыше "йолташ лӱмер" але "лӱмер йолташ"), але приложений да интегрироватлаш автоном лийын кертеш, мутлан, социальный сетьым утларак кум платформо але веб-сайтыштыже, тудо кушташат кертеш, мутлан, сатум кучылталтше кутырат. Im мутланымаш тыгак гыч шоген кертеш "тототлымвер". Писе каласымаш алмаш технике дене протокол одноранговый архитектур лийын кертеш (вияшым колтымо точко точка) але клиентна–серверысе (йӧндартыш рӱдер каласен деке мӧҥгешла кыл ретранслировать деч писе каласымаш алмаш). Тиде текстысе каласен молгунамсе деч ойыртемалте, кудылан кузе налме правилым, вот эре карашан телефон да тыглай кучылташ.
Писын вашталтше саманыште икымше эр интернет каласаш лиеш ямдылаш; эн irc ойвозыш эрла лийшаш, манын кумдан шарлен шуын. вараш кодат, 1990 ийыште, икымше да ICQ мессенджер коммерциализировать петырен кокла гыч иктыже лийын, а вара сервис икмыняр ӱчашымаш лектын, сандене тудым интернет дене пайдаланен палыме лияш. тат гыч messenger blackberry 2005 ийыште шке шочыныт, ондак нуно смартфон BlackBerry гына лийын, уло тӱняште ик эн писе каласымаш алмаш-ан приложений мобил вашке шарла. BBM лиеш, мутлан, ан приложений ушымо королевствыште эн мобил каласымашым вашталтын кучылтмаш. да океанийыште. оҥай таче пеш писын каласен кодымо; IM-ан приложений дене утларак кумдан кучылтмаш шотлалтеш смартфон: whatsapp 2018 ийыште 1,3 миллиард утларак чулым да тылзе еда пуалтше пайдаланыше пайдаланышын facebook wechat меѕѕепдеги 980 тылзе еда миллион дене шотлалташ.
Telegram — мессенджер пылан, тудын чоҥалтме икмыняр жап кучылташ лиеш, уло да тототлымвер файлым (тототлымвер шолып деч посна) тиде системе лиймеямде лиеш. Чыла йӱк кучылтмо тототлымвер каласаш лиеш, видеосообщение, файлым шупшын, стикер, gif-и анимация эмодзи; нерген пале-влак лийыт, мутланен моштет да т. д. текстым лудын каласе шылташ Телегр — люкс эн тӱҥ, нунылан ок сите. IMessage функций прич шукертак лийын, но тудо сми лийше павел мессенджер дуров веле. Шылташ текстым, да сем увертарышым, колтыде йӱк деч посна, приложений да тушто соцсетях WhatsApp пеш ок сите, тиде пеш кужу люкс шыҥдарен.
Важ-влак
Категорий:Информатике Категорий:Кутырымаш
Файл
Файл (file, файл) — компьютершарнышыште ик тичмаш семын кужу жап аралалтше лӱман информаций.
Категорий:Информатике
1300 ийла
1300-ше ийла — XIV курымын икымше, 1300 ий гыч тӱҥалеш 1309 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1300 ийлаКатегорий:XIV курым
897
897 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:897Категорий:IX курым
Улан-Батор
Улан-Батор (Йошкар Патыр; Улаанбаатар) — Монголийын рӱдолаже.
Категорий:Улан-Батор
898
898 ий — IX курымын ийже.
Подгорный (Провой кундем)
Подгорный (Подгорный) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Чакмарий сола деч 6 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
11 шорыкйол
11 шорыкйол (11 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 11-ше кечыже. Идалык пытыме марте 354 (кужемдыме ийлаште — 355) кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 11 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 11 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 11 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:11 шорыкйол
Чывыж (ял)
Чывыж (Чибыж) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 2 еҥ (2003 ий), 3 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шернур ола сынан посёлко деч 3 километр эрвел могырно верланен. Ял воктене Чывыж эҥер йоген эрта.
Ял лӱм
Яллан лӱмым Чывыж эҥер пуэн.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Файллӱм
Категорий:Информатике
900
900 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:900Категорий:IX курым
Дакка
Дакке (ঢাকা) — эн кугу ола Бангладешыште, Бангладешын рӱдолаже.
Категорий:Дакка Категорий:Миллионер-олала
Канпур
Канпур (कानपुर, کان پور, Cawnpore) — ола Индийыште, эн кугу ола Уттар Прадеш штатыште.
Категорий:Индийысе олала Категорий:Миллионер-олала
899
899 ий — IX курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:899Категорий:IX курым
22 сорла
22 cорла (22 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 234-ше (кужемдыме ийлаште — 235-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 131 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 22 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 22 кечынже шочшо-влак
Капуцин (маймыл)
Капуцин (Cebus) – Америкын Cebidae йамагатын гыч изи маймыл.
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
Файллӱмым кумдаҥдымаш
Файллӱмым кумдаҥдымаш (filename extension, расширение имени файла, часто говорят просто расширение файла или расширение) — файлын лӱмышкыжӧ ешарыме тиште радам, тудо типым палаш кучылталтеш.
Кумдаҥдымаш файллӱмын тӱҥ ужашыже деч точко дене ойыралтеш. Мутлан, «.tar.gz».
Категорий:Информатике
901
901 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:901Категорий:X курым
Сенкевичевка
Сенкевичевка (Сенкевичівка) — Украиныште Волынь велыште Луцк кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 290 еҥ (2021 ий).
Категорий:Волынь велысе ола сынан посёлкыла
Армрестлинг
Армспорт (Армрестлинг) спорткучедалмаш-влак радамыш пура. Олимпиадын программышкыж пуртымо огыл. Армрестлингым тыгак эше ристрестлинг лӱмдат. Марий йылмыш "кидвурго дене кучедалмаш" семын кусаралтеш.
Эртымгорно
Моткоч шукертак тиде таҥасымаш шочын, а 1960-шо ийлаште Америкыште угыч шыҥдаралташ тӱҥалын. 90-ше ийылаште Российыштат шарлен. 1989 ийыште Совет Ушем-УАШ-Канаде кугыжаныш-влакын командышт вашлийыныт. Тунам мемнан чыла спортсмен-влакна сеҥалтыныт. Иктешлымашым чын ыштеныт, да тиддеч вара российысе-спортсмен-влак сеҥаш тӱҥалыныт. Европо кӱкшытысӧ, тӱнямбалсе таҥасымашлаште сай вер дене ойыртемалтмыжлан Россий кызытат ончылно ошкылеш.
Таҥасымаш нерген
Армрестлинг спортсмен-влак верыште шинчат, шуко огыт тарваныл да санде южо шоналтат: «Нимо нелыже уке, кид виян лийже веле». Палыман: таҥасыме годым спортсменын 200 тӱкалтымаш марте кӱза. Тыгак сусыргымаш лийын кертеш. Южгунам тавалыше-влак кидыштым колтат. Профессионал таҥасымашште тыгайын икымше гана лийымыж деч вара спортсмен-влакын кидыштым ӱштӧ дене кылдат.
Правиле почеш эн спортсменын кӱчыжӧ пӱчмӧ лийышаш. Ӱстелыште ыштыме кылым киде дене кучаш лиеш. Тыгак спортсменын лӱмжым каласеныт, таҥасымашшке лекташ ӱжыныт, да кок минут жапыште тудо лектын ок шукто гын – сеҥалтше-влак радамыш логалеш.
Ойкаҥаш
Категорий:Спорт тӱрлык-влак
Коата
Коата (Ateles) – Америкын Atelidae йамагатын гыч изи да кугу маймыл.
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
902
902 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:902Категорий:X курым
Ә
Ә, ә — кириллик тиште.
1644
1644 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1644 Категорий:XVII курым
1508
1508 ий — XVI курымын ийже.
Чапмуро
Чапмуро (тыгак: гимн, моктеммур) — кугыжанышын, республикын, кундемын але посна классын символ шотеш ойырен налме торжественный муро. Университетын, олан, областьын, ушем-влакын шкеныштын чапмурышт чӱчкыдын лиеш. Семым поснак семлызе-влак возат.
Марий Эл Республикысе чапмуро
Тичмаш статьям Марий Элын чапмурыжо лаштыкыште муын кертыда.
Марий Эл республикын чапмурыжлан семым Юрий Евдокимов-Тойварс, мутым Д. Исламов[1] возен. Руш мутым — Вл. Панова. Чапмуро олыкмарла, курыкмарла да рушла йоҥгалтеш. *
22 сӱрем
22 сӱрем (22 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 203-шо (кужемдыме ийлаште — 204-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 162 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 22 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 22 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 22 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:22 сӱрем
903
903 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:903Категорий:X курым
Ӛ
Ӛ, ӛ — кириллик тиште.
8 пургыж
8 пургыж (8 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 39-ше кечыже. Идалык пытыме марте 326 (кужемдыме ийлаште — 327) кече кодеш.
Ӛ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
8 пургыж
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 8 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 8 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 8 кечынже колышо-влак
Калык пале
Фёдорын кечыже. Тиде кечын шочшо еҥ-влак пурса пучымышым кочкыныт, нунылан тиде ешартыш вийым пуэн. Ожно тыгай йÿлам шуктеныт: лишыл еҥыштын шÿгарÿмбакышт миен, шÿчым урен коденыт – тиде нунын чоныштым лыпландараш полша, манын ÿшаненыт.
Категорий:8 пургыж
Бангкок
Бангкок (กรุงเทพมหานคร) — Таиландын рӱдолаже.
Категорий:Бангкок Категорий:Миллионер-олала
22 теле
22 теле (22 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 356-шо (кужемдыме ийлаште — 357-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 9 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 22 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 22 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 22 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:22 теле
Пызле
Пызле (Sorbus) 100-200 тӱрлӧ лийын кертеш. Тудо пушеҥге але семын кушкеш. Мыняр тӱча пызле уло, каласаш неле да кузе ты сорт-влакым ойыраш ботаник-влакат каласен огыт керт. Пызле роза (Rosaceae) кушкыл-влакын тукымыш пура, тудо чыла Европо кумдыкышто, Йӱдвел Америка ден Азийын шокшырак вер-влакыште кушкеш. Европышто пызле Йӱдвелыште 71 градус марте шарлен.
Категорий:Пушеҥге-влак
Сулий
Сулий эҥер (Сылва) — Чусовойын эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо – 493 километр.
Категорий:Свердловск велысе эҥерла Категорий:Пермь мландысе эҥерла
Ява теҥыз
Ява теҥыз — Тыныс тептеҥызын отро-влакгокласе теҥыз. Калимантан, Сулавеси, Суматра, Ява отро-влак коклаште верланен. Теҥыз кумдык — 552 тӱж. км², покшел келгыт — 111 м, вӱд объём 61 тӱж. км³.
Пӱнчӧ
Пӱнчӧ (Pinus), тыгак «якте» – ӱмыржӧ мучко ужарге, вияш тӱҥан, йыргешкырак парчан, 40 м наре кӱкшытан яшката иман пушеҥге. Ӱлыл ужашысе шӱмшӧ кӱреналге-сур, кӱшыл ужашысе – йошкарге-шышталге. Пӱнчӧ июньышто пеледеш, пӱгыльмысӧ кичкыже кок-кум ий гыч шуэш.
Имыже пӱсӧ вуян, ужар-кандалгырак-сур тӱсан, лапка име вожышто мужыр дене, а южгунам кумытын шинчат. Имын кужытшо 7 см, лопкытшо 2 мм.
Категорий:Чаранӧшман Категорий:Пушеҥге-влак
Памар (станций, илем)
Памар станций (Станция Помары) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Приволжский ола сынан посёлкыш пурен.
Почиҥга
Почиҥга мут ончыктен кертеш:
Кӱльмӱж
Кӱльмӱж мут ончыктен кертеш:
Ӕ
Ӕ, ӕ — кириллик тиште.
Немыч Эл
Немыч Эл (Deutschland) — Европысо эл.
11 шыжа
11 шыжа (11 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 284-ше (кужемдыме ийлаште — 285-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 81 кече кодеш.
Ӕ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
11 шыжа
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 11 кечысе событий-влак
1310 ийла
1310-ше ийла — XIV курымын кокымше, 1310 ий гыч тӱҥалеш 1319 ийыште мучашлалтеш.
11 шыжа
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 11 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 11 кечынже колышо-влак
Калык пале
Харитонын кечыже. Тиде кечым мöҥгыштак эртараш тыршеныт. А самырык мужыр мужедше дек ик кöршöк мӱй дене мужедыкташ миен, поснак ончыкылык аван тазалыкшым пеҥгыдемдаш йодын мужедыктеныт.
1310 ийла
Важ-влак
Категорий:1310 ийлаКатегорий:XIV курым
Немыч Эл
Категорий:Немыч Эл
Ур маймыл
Ур маймыл (Saimiri sciureus; этимология: Sciurus "ур") – Кечывалвел Америкын Cebidae йамагатын гыч изи маймыл.
Категорий:Примат-влак
Файлформат
Файлформат (формат файла) — файл аралымым, экраныште ончыктымым, савыктыме йӧным палемдыше файлын структуржо.
Категорий:Информатике
904
904 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:904Категорий:X курым
Ԝ (кириллик тиште)
Ԝ, ԝ — кириллик тиште.
Юникод:
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
1509
Кӧ колен
Категорий:1509 Категорий:XVI курым
8 сорла
8 cорла (8 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 220-шо (кужемдыме ийлаште — 221-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 145 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 8 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 8 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 8 кечынже колышо-влак
Калык пале
Ермолайын кечыже. Тиде кечын ондак кӱшӧ олмам погеныт, но кочкаш тоштын огытыл – олма спас кечым вученыт. Эрдене вочшо лупс кечывал жаплан юзо вийым пога маныныт.
Днестрсер
Днестрсер Молдав Республик (ДМР; Приднестровская Молдавская Республика, Република Молдовеняскэ Нистрянэ, Придністровська Молдавська Республіка) але Днестрсер (Приднестровье, Нистрения, Придністров'я) — дэ-факто шкевуя эл Европышто. Рӱдолаже Тирасполь.
8 сорла
Калык пале
Категорий:8 сорла
Днестрсер
*
Пижымбал
Пижымбал (Туҥышо) Тоншаево) — Российыште Угарман велын Пижымбал кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Пижымбал кундемын рӱдерже. Калыкчот — 4570 еҥ (2010), 4526 еҥ (2010).
Верланыме вер
Угарман ола деч 290 километр йӱдвел-эрвелне лийын шога.
Эртымгорно
Тонашевский волость 1778 ийыште негызлалтын. Черкым чоҥымо деч вара 1811 ийыште ял солаш савырнен. Ола сынан посёлко статусым 1973 ийыште пуэныт.
Кылвер-влак
Категорий:Угарман велысе кундем рӱдерла Категорий:Угарман велысе марий илымверла Категорий:Пижымбал кундемысе илымверла Категорий:Пижымбал Категорий:Угарман велысе ола сынан посёлкыла
1646
Кӧ колен
Категорий:1646 Категорий:XVII курым
Джайпур
Джайпур (जयपुर, Jaipur) — ола Индийыште, Раджастхан рӱдолаже. Категорий:Индийысе олала Категорий:Миллионер-олала
11 ӱярня
11 ӱярня (11 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 70-ше (кужемдыме ийлаште — 71-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 295 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 11 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 11 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 11 кечынже колышо-влак
Комикс
Комикс (англ.comics) – сӱретлыме илыш ойлымаш-влак, ойлымаш-влак сӱретыште. Комикс литература да ончыктымо искусствым пурта. Вес лӱм-влак коклаште да тудын тӱрлӧ шӧрыньышт коклаште сӱретлыме илыш ойлымаш-влакым, графический роман-влакым, стрип-влакым ончыкташ лиеш.
11 ӱярня
Калык пале
Категорий:11 ӱярня
Комикс
Тӱрлӧ элыште сай индустрий дене шкешотан лӱм-влак улыт. Франкойылман комиксыште маныт фр. Bande dessinee (сӱретлыме лаштык) але BD, япон комикс-влакым манга маныт.
Комиксын шуко значенийже уло, но туге гынат нуно иктышке кондат: комикс икмыняр сӱретым ончыкта, нине сӱретлаште ала-могай илыш гыч налме историй каласкалалтеш. Шуко исследователь-влакын шонымаште, комикс – тиде текстым да визуальный ончалтышын иктыш ушнымышт. Скотт МакКлауд «Суть комикса» (англ.Understanding comics) книган авторжо, тыгай лӱмым пуа: «шке шот дене шындыме сӱрет-влак», тыгак пӱтынек «ик шотан сӱрет-влак да нунын значений дене кылдалт шогымышт» Жорж Садуль «ойлымаш-влак» сӱретыште комикс-влакым лӱмда.
Комиксыште текст эреак лийшаш огыл, тыгак лийы кертыт «йӱкдымӧ» комикс-влак, кудыжым лудшо-влак раш умылен кертыт (мутлан, Жан Жирон «Арзакше» ). Но шукыж годым мутланымаш филактер дене пуалтеш – «мутан мешак», кудыжо, шукыж годым, умша гыч лекше пыл семын ончыкталтеш, тиде шонымаш-влак вуй уш гыч лекшаш улыт. Авторын мутшым шукыж годым сӱрет ӱмбалне але сӱрет йымалне вераҥдат.