cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Данилов, Борис Григорьевич
И. Ванаев. Книгалаштыже ила (Писатель Борис Даниловын шочмыжлан - 90 ий)
Борис Григорьевич Данилов 90 ий ожно, 1923 ий 1 сентябрьыште, У Торъял вел Чобыксолаште шочын. Изинекак "Ямде лий" газетыш возкален.
Ик статьяштыже ойлалтын: "Тений Куптӱр пеле кыдалаш школым сай отметке дене тунем пытарышым. Тунемме дене пырля общественный пашам активне ыштенам. Отряд совет председательлан да "Тунемшаш верч" пырдыж газетын редакторжылан шогенам. Шыжым Йошкар-Оласе музыкально-театральный училищыш тунемаш пураш шонем.
Мый тӱҥалтыш школышто тунеммем годымак мураш, кушташ, почеламутым каласкалаш пеш йӧратем ыле... Школысо да "Чобык" колхозысо драмкружоклаште членлан шогенам. Ӱмаште шуко гана районный олимпиадыште лийынам, сайын выступатлымемлан премийым налынам..."
Чолга рвезылан " Таир " пионер лагерьыш путёвкым пуэныт. Варарак вес куан толын: Чобыксола школыш самырык поэт Василий Рожкиным колтеныт. Но тудын ушан мутшым шукак колышташ пернен огыл - туныктышо армийыш каен. 1941 ий тӱҥалтыште Б.Данилов поэт лӱмеш стихым серен: Ший кече йоллажым шарале,
Кӱзале кӱш, порсын каваш...
Ты кечын, ялнажым коден, тый
Кудальыч границыш тунам...
Ит пурто тушманым элнаш.
Ик ий гыч тунем пытаралын,
Мый тыйым мием алмашташ! Да, автор салтак стройышто В.Рожкиным алмашташ шонен, но нунылан, тыгай миллинло совет еҥлан фашизм ваштареш вӱр йоктарен кредалаш логалын. 1944 ий июльышто Белоруссий мландыште лейтенант Данилов нелын сусырген. Госпиталь деч вара тудым, "За отвагу" медалян офицерым, Тамбов оласе пехотный училищыш комсорглан колтат. Сеҥымаш кечым тушто вашлиеш, но службыжо 1947 ий марте шуйна.
Тыныс жапыште рвезылан адакат комсомол пашам кучыктен пуат - ВЛКСМ У Торъял райкомын икымше секретарьжылан сайлат. Тунам самырык тукым шолдыргышо озанлыкым нӧлтышаш верч чот тыршен. Комсомол вожакым "Знак Почёта" орден дене наградитлат. 1948-1950 ийлаште Данилов Москошто Рӱдӧ комсомол школышто тунемеш. Тылеч вара уло илышыже печать дене кылдалтеш. Ончыч "Рвезе коммунист" газетыште отделым вуйлата, редакторын алмаштышыже лиеш. Тунамак "Мемнан корнына" икымше книгаже лектеш. Ик почеламутыштыжо серен: Композитор воза ныжыл семым,
Сылне стихым возат поэт-влак,
Ныл ий годым кузе онар семын
Шогенна ме эл верч, таҥем-влак... Борис Данилов эн кужун (1955–1966 да 1973–1980 ийлаште) "Марий коммуна" (кызыт "Марий Эл") газетым лукмаште тыршен.
Должностьшо тӱрлӧ семын маналтын, но пашаже иктак лийын: республикысе илышын вӱршержым келгын, мастарын ончыктен шогаш. Тидын годымак, конешне, сылнымут нергенат монден огыл. Возен почеламутымат, ойлымашымат, серен кугыеҥланат, икшывыланат. Да книгалаже савыкталтыныт марла гына огыл. Кум сборникше ("Директор птичьей столовой", "Земные огни", "Молодость в шинели") рушла лукталтын, тышеч иктыжым ("Директорым...") чуваш йылмыш кусарыме (1967).
А марий лудшылан латкок ойпогым пӧлеклен. Нунын коклаште иктыже – "Миша-артиллерист" повесть – чын илышеш негызлалтмыж дене шерге. Тыште писатель шке землякше Михаил Лебедев нерген каласкала. Гвардий лейтенант Днепр гоч вончымо годым кугу патырлыкым ончыктымыжлан Совет Ушем Герой лӱмым налын, вара Польша мландеш чот сусырген да госпиталеш колен. Вениамин Иванов Лебедевын геройло образшым "Мондалтдыме йолташ" поэмыште почын пуэн гын, Б.Данилов документальный повестьым шочыктен. Чынлан верч каласыман : автор шке задачыжым тӱрысшак шуктен кертын огыл: ала вашкен, ала илыш фактым палымыже ситен огыл. Сар корным Берлин марте эртыше прозаик да журналист Елизар Янгильдин шке рецензийыштыже (1968) палемден: «Автор Днепр гоч вончышаш вашеш шке геройжылан тиде операцийым сайын эртарышаш нерген огыл, а тӱрлӧ кӱлдымаш нерген шонкалыкта... А подвигше нерген повестьыште пешак вишкыдын каласыме. Михаил Васильевич Лебедев лач Днепрыште эртарыме операцийыште участвоватлымылан Герой лӱмым налын. Сандене, мыйын шонымаште, тиде операций повестьын кульминационный точкыжо лийшаш ыле. Но ме тидым огына уж. Тыгеракын, повестьын кокымшо ужашыже ӱмбачын возымо тыглай очеркыш савырнен ". Критикым ушыш пыштен, автор "Миша-артиллеристын" у тӧрлатыме редакцийжым ямдылен сеҥа ыле, но тидым ала-молан ыштен огыл. Туге гынат, повестьым калык, поснак самырык тукым, тачат йӧратен лудеш.
Писательын шӱмжӧ 1993 ий 1 ноябрьыште кырымым чарнен. Моло мутмастарын семынак, тудын образше, шонымашыже, серыме мутшо книгалаштыже илат. Да илаш тӱҥалыт.
В. Смоленцев. Вургыжшо шӱман, поро кумылан: Борис Даниловын шочмыжлан - 90 ий
1979 ийыште Марий кугыжаныш пединститутым (ынде тудо Марий кугыжаныш университетыш ушнен ) тунем пытарымек, мыйым "Марий коммуна" газет редакцийыш (тунам тудо Волков уремыште верланен ыле) пашашке нальыч. Редактор М. Байков да тудын алмаштышыже В. Иванов культур, литератур да сымыктыш отдел вуйлатыше Б. Данилов дене палымым ыштышт. Ойлышт: Борис Григорьевичын вуйлатыме ты отделыште пашам ышташ, культур да йылме дене материалым ямдылаш тӱҥалат.
Йошкар Ялчык
Йошкар Ялчык (Красный Яльчик) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял.
Данилов, Борис Григорьевич
В. Смоленцев. Вургыжшо шӱман, поро кумылан: Борис Даниловын шочмыжлан - 90 ий
Такшым республикыштына кумдан палыме ты писательым ончычак ужынам ыле. Вет газет редакцийыште пашам ышташ тӱҥалме деч ончыч, институтын нылымше курсшым тунем лекме деч вара, мыйым кеҥеж жаплан, кок тылзылан, практикыш налыныт ыле. Тудо пагытыште ятыр журналист отпускыш лектын, сандене пашаеҥ кӱлын. Адакшым ончычак газет дене пеҥгыде кылым кучымемлан кӧра самырык еҥым ты изданийыш пашашке толаш кумылаҥденыт. Кок тылзе жап самырык-влаклан "Рвезылык" лаштыкым луктынам. Лач тунамак Б. Даниловым икымше гана ужынам. Топкатарак капкылан, мутланаш, мыскарам ышташ йӧратыше ты пӧръеҥ чонлан ала -мо шот дене лишылын, пуйто шукертсек палыме семын чучын.
– Ну мо, пашам пырля ышташ тӱҥалына. Мом от пале, йод, ит вожыл, ит аптыране. Эше самырык улат, журналист корныш пеҥгыдын шогалын шуаш ятыр тыршыман. Тидлан жапат шагал огыл кӱлеш, очыни, – поро тыланымашым ойлыш тунам Данилов.
Йошкар Ялчык
Литератур
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Данилов, Борис Григорьевич
В. Смоленцев. Вургыжшо шӱман, поро кумылан: Борис Даниловын шочмыжлан - 90 ий
Мо дене ушеш кодын Марий Элнан журналистике да писатель аланыштыже тыршыше, кумдан чапланыше тиде еҥ? Эн ончычак - калыкыште палыме улмыжо, возышо - шамыч коклаште чапым налмыже, тыгак тыматле кумылан, поро шӱм-чонан да весылан полыш кидым шуялташ ямде улмыш дене. Тидат ушеш кодын : тунам редакторын алмаштышыжлан К. Медяков пашам ыштен. Отделыштына тыгак чапланыше поэт Э. Анисимов тыршен. Мемнан возымо материалым отдел вуйлатыше лудын, тӧрлен, вара секретариатыш логалын. Тушечын налме материалнам редакторын алмаштышыже лудын, да умбакыже текст газетыш печатлаш колталтын. Чӱчкыдынак Б. Данилов ден К. Медяков коклаште ӱчашымашат ылыжын. Вет Медяков тыгай ыле : текстыште мо тудлан келшен огыл але иктаж-мом йоҥылышлан шотлен гын, предложенийым але мутым йымачын удыралын гына коден. А шке гыч тӧрлен огыл. Тидыжат тале кок журналист коклаште южгунам умылыдымашым луктын.
Тидат ушеш кодын : Борис Григорьевич возен, лудын шинча да шинчышылак чӱчкыдын мален колта ыле. Тамакымат чӱчкыдын шупшын. Шижынам: тазалыкше пеҥгыдак огыл, лушкыдемын. Тудо жаплан эше витле куд ий веле лийын гынат, 1-ше Белорусский фронтышто лейтенант Б. Даниловын кок гана сусыргымыжо тазалыкыште пале кышам коден. Отдел вуйлатыше семын мыйым, тӱҥалше журналистым, нигунамат шӱрдылын, уда мутым ойлен огыл. Такшым мый шкежат тидлан амалым пуэн омыл. Вет эше тунамак эн сай шке материалым возышо але вес еҥын ( вуйлатышын, специалистын, тыглай пашаеҥын ) выступленийжым организоватлыше семын палемдат да премийымат пуат ыле. Редакторат але секретариат могырым самырык журналистлан шылталыме мутым ойленыт гын, Данилов эреак арален налаш тыршен. А командировкыш верлаш лекме деч ончыч темым каҥашенна, молан тӱҥ тӱткышым ойыраш кӱлмым пырля рашемденна.
Даниловын отделым вуйлатымыж годым кабинетышкына кече еда кумдан палыме писатель - влак толыт ыле. Миклай Казаков, Геннадий Матюковский, Семён Вишневский, Сергей Николаев, Анатолий Бик, Арсий Волков, Зинаида Каткова, Феликс Майоров, Василий Сапаев, Михаил Якимов да молат, толын, писатель илыш гыч тӱрлӧ оҥайым каласкалат, мыскарам ыштылыт ыле. Тыгодым Данилов шкежат кумылзак койышым ончыктен, газетыш литератур произведенийым шукырак кондаш кумылаҥден. Тылеч посна газетышке литератур темылан лекше материалым почеламут ден ойлымашым каҥашеныт, акым пуэныт. Чӱчкыдынак шылталыме але темлыме оят йоҥген. Чыла тидым мый эше теҥгечысе студент ӧрын колыштынам, шукыштым шке шинча дене тыге лишылын икымше гана ужынам. А журналист корныш чынжымак пеҥгыдын шогалын шукташ пӱралтын улмаш гын, мый тыште Б. Даниловлан тачат тауштен илем. Вет тудат поро ой-каҥашыже, темлымашыже, самырык-влак дене пашам ыштен моштымашыж дене кугу полышым пуэн. Ончыко пурен каласаш гын, тудо, армий радам гыч пӧртылмекыже, ВЛКСМ У Торъял райкомышто икымше секретарьлан ыштен. Самырык тукымым воспитатлымаште ойыртемалтмыжлан Совет правительстве Даниловым "Чап Тамга" орден дене палемден.
Б. Данилов 1923 ий 1 сентябрьыште У Торъял районысо Човыксола ялеш шочын. Ты ялыщтак кумдан палыме прозаик - влак Вениамин Иванов ден Василий Сапаев шочыныт. Командировкыш лекме годым ты ялыште ятыр гана лийынам да литератор - влакын произведенийлаштышт сылне чия дене сӱретлен, сӧрастарен возымо моткоч мотор пӱртӱсым, кундемым кажне гана чон куанен, шымлен онченам, да шӱмыштӧ марий мландына дене кугешныме кумыл шочын. Тысе пасужат, олыкшат, эҥержат, кумылзак калыкшат шӱм-чоным вӱчкеныт. 1 сентябрьым Данилов поснак пиаланлан шотлен, вет тудо шочмо кечынже моло ӱдыр-рвезе-влак дене пырля у тунемме ийын школыш ошкылын.
Латшым ийыш тошкалмыж годым, шошым, педучилищым тунем лектын, да ты ийынак, августышто, армий радамыш каен. Военно - политический школым тунем лекмекыже, лейтенант званий дене фронтыш логалын. Немыч фашист-влак ваштареш лӱддымын кредалмыжлан "За отвагу" медаль дене палемдалтын. Кок гана сусырген. Вара кок ий батальонышто комсорг лийын. Армий радам гыч пӧртылмекыже, кӱшнӧ ойлымо семын, комсомол У Торъял райкомын икымше секретарьжылан сайленыт. А 1950 ийыште ВЛКСМ ЦК пеленсе рӱдӧ комсомол школыш тунемаш колтеныт. Тушто кок ий шинчымашым нӧлтымек, журналист да литератур пашашке ушнен. "Марий коммунист", "Марий коммуна" да "Ямде лий" газетлаште пашам ыштен.
Но кеч-мо гынат, Борис Данилов мыланем поэт, прозаик семын утларак палыме да лишыл, вет тудо эше лучко ияш улмыж годымак йоча-влаклан почеламутым возаш тӱҥалын. Икымше возымыжо-влак "Ямде лий" газетеш савыкталтын. А сар пагытыште возымыжым "Родина верч" альманахыште лудаш лийын.
1954 ийыште тудын "Мемнан корнына " икымше почеламут-влак аршашыже савыкталт лектын. Вара "Йӧраташ гын, йӧраташ", "Йыгыр оҥгыр" сборникше-влак лектыныт. А прозаик семын тудым "Разведчик", "Спутник" ойлымаш-влак сборникше-влак, "Миша – артиллерист " повестьше палыме. Ятыр возымыжым вес йылмышкат кусарыме. Директор птичьей столовой" ойлымаш сборникше, "Герой Днепра" очеркше, "Если любишь – радостней живётся", "Любимой", "Ожидание" почеламутшо-влакым рушла лудаш лиеш. Тылеч посна произведенийже-влак чуваш, удмурт, татар йылме денат лектыныт. Марий йылме дене почеламут да прозо латкок книгаже савыкталтын, рушла – кумыт.
"Миша-артиллерист" повестьым возымо историй
Б.Г. Данилов Чобык тӱҥалтыш, Куптӱр пеле кыдалаш школышто (кызыт – Совет Союз Герой М.В. Лебедев лӱмеш Немда кыдалаш школ) да У Торъял педучилищыште Миша Лебедев дене пырля тунемын. Кугу Отечественный сарыште Днепр эҥерым вончымо годым патырлык ден лӱддымылыкым ончыктымыжлан Михаил Васильевич Лебедевлан Совет Союз Герой лӱмым пуымо. Рвезе годсо, пырля тунемме йолташыж нерген Борис Григорьевич "Миша-артиллерист" документальный повестьым возен. Тудо Совет Союз Герой Лебедев нерген шуко у материалым поген, тиде повестьым, ешарен, угыч савыктен, тыгак Кугу Отечественный сар жап гыч "Батальонын комсоргшо" поэмым воза.
"Миша-артиллерист" повестьын возалтме историйже могай? Тидын нерген Немда школ музейын вуйлатышыже Терехов А.М. пеш оҥайын каласкален. Тудын "Поиск" группыжо Совет Союз Герой М.В. Лебедевын илыш-корныжым шымлен. А.М. Терехов тыге шарна: "Кумда Днепрым вончымаште да плацдармым сеҥен налмаште 78 гвардейский стрелковый дивизийын 36 салтакшылан Совет Союз Герой лӱмым пуэныт. Политотдел начальникын приказше почеш дивизийыште лекше "Боевая Красноармейская" газет кажне Герой нерген 1944 ийыште ик полоса дене пуэн. Материалым-влакым газет редактор В.Е. Ераносьян поген да ямдылен шоген. Тудлан художник Б. Непомнящий полшен.
В.Е.Ераносьян Миша Лебедев ден икымше гана 1944 ий шорыкйол тылзыште вашлийын. Тиде вашлиймаш деч вара М. Лебедев газетеш печатлалташ тӱҥале. Тудо ик 1944-ше ийыште гына кумло утла заметкым пуэн, шуко гана газет редактор дене вашлийын. Миша Лебедев нерген газет 1944 ий 5 декабрьыште лектын. Тушто мемнан землякнан портретше да "Священный долг" заметкыже лектын.
Сар пытымеке, Ераносьян "Советская Башкирия" газет редакторлан шуко жап ыштен. Тудо 1944 ийыште тӱҥалме пашажым умбаке шуяш келшен да СССР тӱрлӧ областной газетлаште герой-влак нерген кугу очерк-влакым (1965–1967) ийлаште печатлен шоген. Миша Лебедев нергенат очеркым "Марийская правда" газетыш колтен. Тудым 1967 ийыште "Миша-артиллерист" лӱм дене савыктен лукмо. "Марий коммуна" газетлан тиде статьям Б. Данилов кусарен. Б. Данилов Мишан йоча жапшым пеш сайын пален, вет нуно Немда школышто пырля тунемыныт. Данилов Ераносьянлан серышым возен колтен. Ераносьян унала толаш кӱштен. Борис Данилов Ераносьянын архивыштыже кум арня наре пашам ыштен да 1943–1945 ийласе фронт илышым шымлен, Мишан статья-влакшымат возен налын. Тыге, Йошкар-Олаш толмеке, Борис Даниловын "Миша-артиллерист " книга шочо. Книгалан фотом Иван Кузнецов ямдылен. Тудат Мишам сайын пален, Б.Данилов семынак "Марий коммунышто" пашам ыштен.
Музейлан материалым погымо жапыште мыят Ераносьян дене Уфаште кум гана лийынам, журналист шкежат Немда кундемыш 1995 ийыште толын ыле. Ераносьян Врам Ервантович 1913 ий 13 июньышто шочын, 2003 ийыште илыш дене чеверласен. Тудым Уфа олаште тойымо.
Школ музейыште В.Е. Ераносьянын М.В. Лебедев нерген 1944 ийыште возымо дневникше, "Боевая Красноармейская" газетеш печатлалтше М. Лебедевын статья-влакын копийышт, журналистын вич тӱрлӧ книгаже (кажныштыже мемнан земляк нерген материал уло) аралалтыт.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Шӧртньӧ тӱкӧ
Шӧртньӧ тӱкӧ:
Эстонийыште Индуизм
Эстонийыште Индуист 1990 ий гыч уло. 2000 ийын перепись почеш Эстонийыште 138 Индуист уло.
Кылвер-влак
Категорий:Тын
Табашино (сола)
Табашино (Табашино) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше сола. Табашино ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 511 еҥ (2003 ий), 434 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Оршанке ола сынан посёлко деч 11 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Йошкарэҥер (У Роҥго кундем)
Йошкарэҥер (Йошкаренер) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 2 еҥ (2004 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кужмарий ял деч 3,5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Красный
Красный (Красный) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Верланыме вер
Изи Каракша ял деч 7 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1940 ийыште кылме тылзын 10-шо кечынже Красный ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Шудымарий
Шудымарий (Пехметьево) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Шудымарий ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Глухова, Наталья Николаевна
Наталья Николаевна Глухова (, Марий АССР, У Торъял кундем, Какшанмучаш сола) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, кусарыше, филологий шанче доктор (1997), профессор (1998), Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктышын почётан пашаеҥже.
Илыш корныжо
Наталья Николаевна 1954 ий шыжа тылзын 16-шо кечынже Марий АССР У Торъял кундем Какшанмучаш солаште шочын.
1977 ийыште Н.К. Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын йот йылмысе факультетыште англичан-немыч отделенийым тунем пытарен. 1980-1983 ийлаште Москосо В.И. Ленин лÿмеш педагогике институтышто аспирантурышто тунемын. Н. Н. Глухова Н. К. Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто йот йылме факультетыште англичан йылмым туныктен. 1986-1987 ийлаште англичан филологий кафедрын вуйлатышыже лийын, 1988-1991 ийлаште йот йылме факультетын деканжылан пашам ыштен. Варасе ийлаште Н. Н. Глухова марий фольклорын стильжым шымлен. Тиде теме почеш статья радамым да кум монографийым луктын. 1993 ий гыч Марий кугыжаныш университетыште пашам ышта. 1997 ийыште доктор диссертацийым арален. Темыже – «Марий заговор-влакын йылмыже да чимарий молитва-влак». Кызытсе жапыште Н.Н. Глухова – Марий кугыжаныш универститетыште финн-угор да таҥастарыме филологий кафедрын вуйлатышыже.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Рычкова, Дина Михайловна
Дина Рычкова (Дина Михайловна Рычкова) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Йошкар Памаш ял) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Россий Федераций общий образованийын Почётан пашаеҥже (2006).
Илыш корныжо
Дина Рычкова 1959 ийын ага тылзын 21-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Йошкар Памаш ялыште кресаньык ешеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Каланте
Каланте (Calanthe) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын, Америкын, Африкын да Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 170 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Йӱштӧ Памаш (Марий Тӱрек кундем)
Верланыме вер
Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 4 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1940 ийыште кылме тылзын 27-ше кечынже Йӱштӧ Памаш ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Мерян почиҥга
Мерян почиҥга (Мерянга) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Овалже ял деч 5,5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш Мерян почиҥга шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Кугу Нуктыж
Кугу Нуктыж (Большой Нуктуж) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Нуктыж ял деч 1 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
1980-ан ийла покшелне Кугу Нуктыж, Изи Нуктыж, Борисово, Лесной ялла ик пырляштарыме Нуктыж ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Бровары
Бровары (Бровари) — ола Украиныште Киев велыште. Бровары кундемын рӱдерже. Калыкчот: 109 473 еҥ (2021 ий).
Категорий:Киев велысе олала
Мартынэҥер
Мартынэҥер (Большой Мартын) — эҥер Марий Элыште Кугу Какшан эҥерын шола эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 18 уштыш.
Категорий:Марий Элысе эҥерла
Хоростков
Хоростков (Хоростків) — Украиныште Тернополь велыште Чортков кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 6 881 еҥ (2021 ий).
Категорий:Тернополь велысе олала
Иран
Иран (Исла́мская Респу́блика Ира́н, Иран,  — Джомхури-́йе Эслɒми́-йе Ирɒ́н, тыгак Пе́рсий кучылталтеш) — Азийын кечывалвел-касвелныже верланыше кугыжаныш. Рӱдола — Тегеран. Азербайджан, Армений, Турций, Афганистан да Пакистан дене чек уло. Ираныште нефть да газ тӱҥ ископаемыйлан шотлалтыт. США ден дипломатий келшымаш 1979 ийыште пудырген, алят илаҥдарен огытыл. Интернет домен: ".ir"
Виктем
Кӱшыл вуйлатыше (рахбар, факих) - Кугыжаныш вуй, Иранысе Сарзе Вийын Тӱҥ Вуйлатышыже кеч могай кугыжаныш структурын иктешлымашыжым пызырал кертеш. 3 Пеледыш 1989 ий гыч тиде пашаште Али Хосейни Хаменеи шога.
Законодательный власть парламентын кидыштыже. Иранысе парламент Меджлис маналтеш.
Категорий:Иран
Добротвор
Добротвор (Добротвір) — Украиныште Львов велыште Червоноград кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 6 381 еҥ (2021 ий).
Кӱшыл Вончӱмбал
Кӱшыл Вончӱмбал (Верхний Вонжеполь) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
569
569 ий — VI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:569Категорий:VI курым
Кӱшыл Вончӱмбал
Верланыме вер
Эҥерсола сола деч 4 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1973-ан ийыште Кӱшыл Вончӱмбал ял Ӱлыл Вончӱмбал ял дене пырля ик пырляштарыме Вончӱмбал ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Ведесола
Ведесола (Федоскино) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Знаменский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 78 еҥ (2002 ий), 83 еҥ (2010 ий) , 118 еҥ (2013 ий).
Верланыме вер
Знаменский посёлко деч 2 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
212-шо квартал пикет илем
212-шо квартал пикет илем (Селение Пикет квартал 212) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Арде сола деч 14 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1938 ийыште 212-шо квартал пикет илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Калеана
Калеана (Caleana) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1-2 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Марий Пови
Марий Пови (Верхняя Иж-Бобья) — Российыште Одо Элын Изи Пурга кундемыштыже верланыше Тошто Монья ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 97 еҥ (2011 ий), 125 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Изи Пурга сола деч 13 километр кечывалвелне лийын шога. Ижевск марте — 45 километр.
Йылме
Чылт марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Изи Пурга кундемысе илымверла Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Титаник (фильм, 1997)
Титаник (Titanic) — УАШ-ысе кинофильм. Режиссёр — Джеймс Кэмерон.
Россий Федерацийын сулло эмлызыже
«Россий Федерацийын сулло эмлызыже» («Заслуженный врач Российской Федерации») — Россий Федерацийысе кугыжаныш чап лӱм. 1995 ий Теле тылзын 30 кечынже чап лӱм нерген кӱштык лектын. 1996 ийыште чап лӱмым икымше айдемылан пуымо.
Чап лӱмым пуымо амал
«Россий Федерацийын сулло эмлызыже» чап лӱмым кӱкшӧ профессионализмым ончыктышо пашам ыштыше эмлызе-влаклан тыгай годым пуалтеш: «Россий Федерацийын сулло эмлызыже» чап лӱмым посна радам дене пуат. Эмлыме але диагностик пашам тӱҥалме деч вара 20 ий эртымеке (рентген лабораторий да кабинетлаште - 15 ий эртымеке). Ты годым эмлызын кугыжаныш кучемын федерал орган деч награде (поощрений-влак) лийшаш улыт.
Тыгак ончо
Категорий:Россий Федерацийысе чап лӱм-влак
Мусь
Верланыме вер
Юлъял ял деч 2 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
570
570 ий — VI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:570Категорий:VI курым
Эльян
Эльян (Николо-Берёзовка) – Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше сола. Эльян ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 5981 еҥ (2002 ий), 6000 еҥ (2009 ий) , 6099 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Нефтекамск ола деч 8 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Михайловский высылке
Михайловский высылке (Выселок Михайловский) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше выселке.
Верланыме вер
Козиково посёлко деч 6 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Укзше почеш 1973 ийыште вӱдшор тылзын 7-ше кечынже Михайловский высылке илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Корисола
Корисола (Кори-Сола) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Скрипке
Скри́пке (violino, violon, Violine или Geige) — кӱкшӧ регистран смычокан семӱзгар. Кызытсе сыным да тӱсым XVI курымышто налын, XVII курымышто чот шарлен. Ныл струнаже уло.
Корисола
Верланыме вер
Марийсола деч 2 километр йӱдвелне лийын шоген.
Скрипке
Тыгак ончо
Категорий:Семӱзгар
Корисола
Ял лӱм
Яллан негызым «Кори» лӱман еҥ пыштен. Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «Кори» + «сола» = «Корисола».
Эртымгорно
Ял 1922 ийыште негызлалтын. XX-шо курымын 40-ан ийлаштыже ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Свече кундем
Свече кундем (Свечинский район) — кундем Киров велыште, Россий. Рӱдӧ — Свече.
*
Гараев, Эльфис Фаритович
Эльфис Гараев (Эльфис Фаритович Гараев) (, Марий Эл, Поранча кундем, Поранча ола сынан посёлко) — марла мурышо суас мурызо да семлызе.
Илыш корныжо
Эльфис Гараев 1992 ийын ага тылзын 15-ше кечынже Марий Эл Поранча кундем Поранча ола сынан посёлкеш суас ешеш шочын. Индешымше классым тунем пытарымеке, училищыште механизаторлан тунемын. Варарак музык дек шӱмаҥын да республикын рӱдолашкыже куснен. Тушто И. С. Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыш, калык семӱзгар пӧлкаш тунемаш пурен. Йошкар-Олаште тунеммыж годым тӱрлӧ кавер-группышто тӱмыр дене шоктен, ты группыла дене гастроль дене коштын. Колледжым тунем лекмеке, Озаҥ оласе тӱвыра институтын джаз пӧлкашкыже тӱмырзӧ специальность дене тунемаш каен да 2019 ийыште дипломым налын. 2020 ийыште шке мурыжым возаш тӱҥалын да интернетыште палыме лийын.
Важ-влак
Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий семлызе-влак
У Яш
У Яш (Яңы Йәш) (Новояшево) – Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше Тошто Яш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 151 еҥ (2002 ий), 173 еҥ (2009 ий) , 143 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Калтаса сола деч 42 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Калопогон
Калопогон (Calopogon) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 5 (+) еш куэ уло.
Лима
Лима (Lima) — ола, Перун рӱдыжӧ.
Калопогон
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Алнаш кундем
Кылвер-влак
*
Ленин кугурем (Йошкар-Ола)
Ленин кугурем (Проспект Ленина) — Йошкар-Олаште ик эн кужу урем-влак радам гыч. Ленин лӱмеш тӱвыра полат гыч тӱҥалеш, Нагорный микрорайон марте шуйна, Изи Какшан эҥер гоч эрта.
Агытан Памаш
Агытан Памаш (Агитан Памаш) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Токспай сола деч 2 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1986 ийыште теле тылзын 12-ше кечынже Агытан Памаш ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
571
571 ий — VI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:571Категорий:VI курым
Лесной (Провой кундем)
Лесной (Лесная) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Нуктыж ял деч 2 километр тораште лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Кӱшыл Кучко
Кӱшыл Кучко (Верхняя Кучка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Кирино
Кирино (Кирино) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 11 еҥ (2000 ий), 5 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мариец посёлко деч 6,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Кӱшыл Кучко
Эртымгорно
1950-ан ийлаште Кӱшыл Кучко ял Кучко сола деке ушалтын.
Кирино
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Кӱшыл Кучко
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Кукшэҥер (Юлсер кундем)
Кукшэҥер (Кукшенеры) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял.
Савинов, Александр Герасимович
Савинов Эчан (Александр Герасимович Савинов) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Йокнур Ял — ) — марий серызе, почеламутчо, журналист, артист, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Кукшэҥер (Юлсер кундем)
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште Кукшэҥер Купсола ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Савинов, Александр Герасимович
Илыш корныжо
Савинов Эчан 1896 ийын теле тылзын 6-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Йокнур Ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий артист-влак
Пӱкшерме (ыҥ-влак)
Пӱкшерме мут ончыктен кертеш:
Йошкар-Олан почётан гражданинже
Йошкар-Олан почетан гражданинже («Почетный гражданин города Йошкар-Олы») - чап лӱм. 2010-шо ий гыч ок пуалт.
Кылвер-влак
Категорий:Чап лӱм-влак
Тегай
Тегай (Тегäй, Тегаево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 25 еҥ (2001 ий), 21 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пайскурык ял деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Пӱкшерме (Шойбулак ял шотан илем)
Пӱкшерме (Орешкино) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 161 еҥ (2010 ий), 148 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Шойбулак сола деч 5,5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Казанский
Казанское (Абаснурский) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Токпайэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 33 еҥ (2004 ий), 35 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Токпайэҥер посёлко деч 8 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
572
572 ий — VI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:572Категорий:VI курым
Борщёв
Борщёв (Борщів) — Украиныште Тернополь велыште Чортков кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 11 077 еҥ (2021 ий).
Категорий:Тернополь велысе олала
Фастов
Фастов (Фастів) — ола Украиныште Киев велыште. Фастов кундемын рӱдерже. Калыкчот: 45 393 еҥ (2021 ий).
Категорий:Киев велысе олала
Китни почиҥга
Китни почиҥга (Верхняя Китня) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Руш Лажмарий ял деч 6 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1984 ийыште ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Кӱшыл Ӱшӱт
Кӱшыл Ӱшӱт (Верх-Ушут) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Тумньымучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 171 (2005 ий), 153 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тумньымучаш сола деч 3 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Черкассы
Черкассы (Черкаси) — ола Украиныште, Черкассы велын рӱдыжӧ.
Палемдымаш-влак
Категорий:Черкассы
Митроши
Митроши (Митроши) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Пылва
Пылва (Põlva) — ола Эстонийыште. Калыкчот: 5 174 еҥ (2021 ий).
Категорий:Эстонийысе олала
Митроши
Верланыме вер
Кугу Лумарий ял деч 8 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1987 ийыште Митроши ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Ӱлыл Вончӱмбал
Ӱлыл Вончӱмбал (Ӱлылсола) (Нижний Вонжеполь) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Эҥерсола сола деч 5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1973-ан ийыште Ӱлыл Вончӱмбал ял Кӱшыл Вончӱмбал ял дене пырля ик пырляштарыме Вончӱмбал ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Калиптрохилум
Калиптрохилум (Calyptrochilum) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 2 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Фиджиште Индуизм
Фиджиште 2004 ийын перепись почеш 261 000 Индуист уло (Фиджи калыкын 33%-шо). Фиджиште Индуист-влакын Индуизмын храм-влак, школа ден центр уло. Фиджи элын Индуистын Раманавами, Холи ден Дивали пайрем уло. Дивали пайрем Фиджин официальный пайрем уло.
573
573 ий — VI курымын ийже.
Фиджиште Индуизм
Кылвер-влак
Категорий:Тын
573
Кӧ колен
Категорий:573Категорий:VI курым
Алла Кудлай
Алла Кудлай (23 Сӱрем 1954, Лосынивка, Совет Социализм Республик-влак Ушем) — украин мурызо. Категорий:Мурызо-влак
Тумна (ыҥ-влак)
Тумна мут ончыктен кертеш:
Пертюк
Пертюк (Пертюк, Пертюково) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 197 еҥ (2001 ий), 152 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Йоласъял ял деч 6 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Изи Памъял (Провой кундем)
Изи Памъял (Ӱлыл Памъял) (Нижние Памъялы) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 338 еҥ (2004 ий), 312 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кужмарий сола деч 6 километр кечывалвел могырно верланен.
Чогашыл
Чогашыл (мышцы але мускулы) — Айдемын але янлыкын кап органже, чогашыл ткань гыч шога, нерв ипуль дене тудо туртын але шарлен кертеш. Тӱрлӧ пашам шуктымылан кӱлеш: тарваныме, коштмо, ойлымо, шӱлымылан. 86,3 %-лан чогашыл вӱд гыч шога.
Капым тарватылаш, тӱрлӧ пашам шукташ, ончыкташлан чогашыл-влак кӱлыт. Шинчам кумаш, шыргыжалаш, куржаш, шӱлаш - тиде чыла чогашыл-влакын туртымыж дене ышталтеш. Каплан тарванылаш полшат гына огыл, тыгак чогашыл-влак деч мемнан капнан физиологий паша шога. А чыла чогашыл-влакын пашаштым нерв системе виктара, химий энергийым механик энергийыш савыра.
Айдемын капыштыже 640 чогашыл наре уло. Эн изи - пылыш кӧргысӧ изи лу дене кушшо чогашыл. Эн кугу - кутан чогашыл-влак нуно мыланна кошташ полшат. Эн виян - пурмо чогашыл (жевательные).
Категорий:Физиологий Категорий:Анатомий Категорий:Айдеме
Теле Самырыктукым Олимпий модмаш - Канвондо 2024
Теле Самырыктукым Олимпий модыш-влак Канвондо 2024 (2024 Winter Youth Olympics,Jeux olympiques de la jeunesse d'hiver de 2024, 제4회 동계 청소년 올림픽).
Категорий:Теле Самырыктукым Олимпий модмаш
Терминатор (фильм)
Терминатор (The Terminator) — УАШ-ысе кинофильм. Режиссёр — Джеймс Кэмерон.
Гари (Маскасола кундем)
Гари (Гари) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Знаменский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 12 еҥ (2002 ий), 31 еҥ (2010 ий) , 41 еҥ (2013 ий).
Верланыме вер
Знаменский посёлко деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Шолья
Шолья (Шолья) — Российыште Одо Элын Камбарка кундемыштыже верланыше Шолья ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1650 еҥ (2003 ий), 1114 еҥ (2010 ий), 1274 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Камбарка ола деч 14 километр эрвелне лийын шога. Ижевск марте — 120 километр.
Йылме
Марий сола. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Одо Элысе марий илымверла Категорий:Камбарка кундемысе илымверла
Ӱлыл Козиково пристань
Ӱлыл Козиково пристань (Пристань Нижняя Козиковская) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Эртымгорно
Ӱлыл Козиково пристань илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Оричи кундем
Оричи кундем (Оричевский район) — кундем Киров велыште, Россий. Рӱдӧ — Оричи.
*
Богота
Богота (Bogotá) — ола, Колумбийын рӱдыжӧ.
Категорий:Богота Категорий:Миллионер-олала
574
574 ий — VI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:574Категорий:VI курым
Йоласъял
Йоласъял (Йоласал, Еласы) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше сола. Йоласъял ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 555 еҥ (2001 ий), 536 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Чыкма ола деч 22 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Сола лӱм
Солан лӱмжӧ икымше куснен толшо «Йолас» лӱман еҥын лӱмжӧ да «(й)ал» мут-влакым ушымо гыч лектын. «Йолас» + «(й)ал» = «Йоласал». Олык марий йылме дене «Йоласъял» лийын лектеш.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Воткинск
Категорий:Одо Элысе олала
Тумна (Янаул кундем)
Тумна (Сусаҙы-Ябалаҡ, Сусады-Эбалак) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Первомайский ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 366 еҥ (2002 ий), 378 еҥ (2009 ий) , 402 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Янаул ола деч 8,5 километр (11 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Янаул кундемысе илымверла
Иванов, Иван Семёнович
Иван Семёнович Иванов (, Марий автоном область, У Роҥго кундем, Кӱверсола ял) – марий йылмызе, шанчызе, филологий шанче кандидат, Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1981), «Россий Федерацийын кӱшыл профессионалн туныктышын почётан пашаеҥже» (2003), Н.К. Кркупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын почётан профессоржо (2004), Россий Федерацийысе кӱшыл школын сулло пашаеҥже (2015).
Илыш корныжо
Иван Семёнович 1934 ий пургыж тылзын 25-ше кечынже Марий автоном область У Роҥго кундем Кӱверсола ялыште шочын.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Чанди Умбул
Чанди Умбул - Индонезийын IX курымын Индуизмын храм. Категорий:Тын
Красная Звезда
Красная Звезда (Красная Звезда) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Алексеевский сола деч 4 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Ӱлыл Кучко
Ӱлыл Кучко (Нижняя Кучка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Изи Каракша ял деч 4 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Красная Звезда
Эртымгорно
1970 ийыште Красная Звезда ял пытен.
Ӱлыл Кучко
Эртымгорно
1950-ан ийла тӱҥалтыште Ӱлыл Кучко ял Кучко сола деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Красная Звезда
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
1940 ийла
1940-ше ийла — XX курымын V луийже (десятилетие) м. к., 1941 ий гыч тӱҥалеш 1950 ийыште мучашлалтеш.
40-ше ийлан икымше пелыже Кокымшо тӱнямбал сар дене палемдалтын.
Палыме еҥ-влак
Политик
Категорий:1940 ийла
252-шо квартал пикет илем
252-шо квартал пикет илем (Селение Пикет квартал 252) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Поленга
Поленга (Поленга, Полянок) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
252-шо квартал пикет илем
Верланыме вер
Арде сола деч 16 километр эрвелне лийын шоген.
Поленга
Верланыме вер
Виловат сола воктене келге коремын кок могырныжо лийын шоген.
252-шо квартал пикет илем
Эртымгорно
1945 ийыште 252-шо квартал пикет илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Поленга
Эртымгорно
Виловат сола деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
252-шо квартал пикет илем
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Мишкансола
Мишкансола мут ончыктен кертеш:
Валдай
Валдай (Валдай) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Токспай сола деч 2 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
576
576 ий — VI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:576Категорий:VI курым
Куршодо
Куршодо (Куршодо) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Йошкар Памаш ял воктене лийын шоген.
Эртымгорно
Йошкар Памаш ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Изи Аванур
Изи Аванур (Малый Абанур) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Юлъял ял деч 5 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1990 ийыште теле тылзын 14-ше кечынже Изи Аванур ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Волков, Арсений Афанасьевич
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий драматург-влак
Форрест Гамп
Форрест Гамп (Forrest Gump) — УАШ-ысе кинофильм. Режиссёр — Роберт Земекис.
Микал почиҥга (У Торъял кундем)
Микал почиҥга (Михалково) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Овалже ял деч 2 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Микал почиҥга шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Черновцы
Черновцы (Чернівці) — ола Украиныште, Черновцы велын рӱдыжӧ.
Палемдымаш-влак
Категорий:Черновцы
CMYK-тӱсмодель
CMYK-тӱсмодель (CMYK: Cyan, Magenta, Yellow, BlacK, голубой (точнее – сине-зеленый), пурпурный (точнее – часть пурпурного спектра), желтый, черный) — ныл тӱҥ тӱсым (Cyan – пелганде, симсе, Magenta – куксин, Yellow – нарынче, blacK – шеме) кораҥдыме дене у тӱс мумым йӧнештарыше тӱсмодель.
Категорий:Информатике
Тырва
Тырва (Tõrva) — ола Эстонийыште. Калыкчот: 2 701 еҥ (2021 ий).
Кампилоцентрум
Кампилоцентрум (Campylocentrum) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 64 еш куэ уло.
Тырва
Категорий:Эстонийысе олала
Кампилоцентрум
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Буча (ола)
Буча (Буча) — ола Украиныште Киев велыште. Буча кундемын рӱдерже. Калыкчот: 36 825 еҥ (2021 ий).
Категорий:Киев велысе олала
577
577 ий — VI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:577Категорий:VI курым
Копычинцы
Копычинцы (Копичинці) — Украиныште Тернополь велыште Чортков кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 6 748 еҥ (2021 ий).
Категорий:Тернополь велысе олала
Кӱшыл Луговой
Кӱшыл Луговой (Верхняя Луговая) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кужмарий сола деч 7 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Кӱшыл Луговой ял Изи Памъял ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Йывангасола
Йывангасола (Никольское) – Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше Йывангасола ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 416 еҥ (2002 ий), 572 еҥ (2009 ий) , 496 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Николо-Берёзовка сола деч 30 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. .
Ердӱр (Октябрьский ял шотан илем)
Ердӱр (Юрдур) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Октябрьский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 147 еҥ (2004 ий), 140 еҥ (2010 ий).
Йывангасола
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Ердӱр (Октябрьский ял шотан илем)
Верланыме вер
Октябрьский посёлко деч 5,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Йывангасола
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Краснокам кундемысе илымверла
Ердӱр (Октябрьский ял шотан илем)
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Калтаксола
Калтаксола (Калтаксола) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Вечын ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 43 еҥ (2002 ий), 41 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Вечын сола деч 2 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
FAT
FAT (File Allocation Table, таблица размещения файлов) — файлсистемын классике.
FAT-ын кум версийже уло — FAT12, FAT16 да FAT32.
Категорий:Информатике
Быргынде
Быргынде (Пыргынде) (Быргында) — Российыште Одо Элын Карагӧл кундемыштыже верланыше Быргынде ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 618 еҥ (2010 ий), 626 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Карагӧл кундемын кечывалвел-касвелныже лийын шога. Карагӧл марте — 24 километр, Ижевск марте — 135 километр.
Йылме
Марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Карагӧл кундемысе илымверла Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Flash-шарныш
Флеш-шарныш (flash memory, флеш-память) — пелпроводникан таҥга энергийэрыкан, шуко пачаш возаш лийме шарныш погымо явала.
Категорий:Информатике
578
578 ий — VI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:578Категорий:VI курым
Новопавловский
Новопавловский (Новопавловский) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 306 еҥ (2000 ий), 154 еҥ (2010 ий).
Верхошижемье кундем
Верхошижемье кундем (Верхошижемский район) — кундем Киров велыште, Россий. Рӱдӧ — Верхошижемье.
Новопавловский
Верланыме вер
Мариец посёлко деч 6 километр кечывалвел могырно верланен.
Верхошижемье кундем
*
Новопавловский
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Савкино Поле
Савкино Поле (Савкино Поле) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 3 еҥ (2010 ий), 4 еҥ (2010 ий) , 4 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Шойбулак сола деч 8 километр йӱдвел могырно верланен.