cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гусева, Элина Витальевна
Илыш корныжо
Элина Витальевна 1979 ий ӱярня тылзын 31-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Тамшэҥер ялыште шочын.
Элина Витальевна 2001 ийыште Марий кугыжаныш университетын историй-филологий факультетшым тунем пытарен, «Филолог. Туныктышо» специальностьым налын. 2003-2005 ийлаште Марий кугыжаныш университетын аспирантурыштыжо шинчымашыжым пеҥгыдемден, «Выразительные и образные средства в описании словесного портрета (марий роман негызеш)» лÿман кандидатлык диссертацийым арален (шанче вуйлатышыже ‒ филологий шанче доктор, профессор Н.Н. Глухова).
2001 ийыште Советский районын кыдалаш школышто англичан йылмым туныктышылан пашам ыштен. Умбакыже Марий Эл республикысе вузлаште тыгай пашам ыштен: финно-угор йылме кафедрын лаборант (2001), финн-угор йылме кафедрын туныктышо (2001), чумыр да финн-угор йылмышанче кафедрын кугырак туныктышо (2007), чумыр да финн-угор йылмышанче кафедрын доцент (2009-2013 ийла), 2013 ий гыч – финн-угор да таҥастарыме филологий кафедрын доцент. 2007-2008 ийлаште МарГТУн йот йылме-влак кафедрын доцентше лийын.
2010-2013 ийлаште финно-угроведений институт вуйлатышын алмаштышыже  лийын, 2013 ий гыч – калыкле тÿвыра да тÿвыра кокласе коммуникаций институт директорын алмаштышыже.
Чыкма
Чыкма (Цикмӓ, Козьмодемьянск) - Марий Эл Республикын Курыкмарий кундемын рӱдолаже. Чыкмам 1584 ийыште кеҥежым руш сарзе-влак чоҥеныт. Ола 1781 гыч.
Гусева, Элина Витальевна
Илыш корныжо
Иктаж 50 шанче статья-влак да туныктымо методике паша-шамычын авторжо улеш.
Чыкма
Калыкчот 22,7 тӱжем еҥ. (2008).
Чын Исус Черке
"Чын Исус Черке" шкевуя черке улеш. Тудлан Пекиныште (Китай) 1917 ийыште негызым пыштыме. Таче тудын 1,5 амион наре йыжеҥже куд континентын нылле вич эллаштыже ила. Тиде черке Кристиантынын Протестант укшышкыжын ик ужашыже улеш. 1995 ийыште тиде черке шке пӧлкажым Российыште почын. Амалже - Исусын Кокымшо гана Толмыж деч ончыч чыла калык-влак коклаште Поруверым шараш''. Ты черкын лу тӱҥ ӱшанымаш лончыжо:
Шовакшэҥер
Шовакшэҥер (Чебоксар) (Чебоксары, Шупашкар) — ола, Чувашийын рӱдӧ олажлан шотлалтеш.
Чын Исус Черке
Категорий:Христианлык
Шовакшэҥер
*
Чыкма
Ола Юл (Шовакшэҥер вӱдаралымвер) кӱкшö пурла серыштыже верланен, Йошкар-Ола гыч 104 уштыш кечывалвел-касвелнырак. Чыкма - курыкмарий тӱҥ тӱвыра да вуйлатымаш рӱдыжӧ.
Литератур
Категорий:Марий Элысе олала Категорий:Марий Элысе кундем рӱдерла Категорий:Чыкма
Гусева, Элина Витальевна
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Керчь пелотро
Керчь пелотро (Керченський півострів; Керченский полуостров, Keriç yarımadası, Керич ярымадасы) — кечывалвел Украиныште пелотро, Крым пелотрын ужашыже.
Глыбокая
Глыбокая (Глибока) — Украиныште Черновцы велыште Черновцы кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 9 437 еҥ (2021 ий).
Категорий:Черновцы велысе ола сынан посёлкыла
Орехово (Шернур кундем)
Орехово (Мушко Мучаш) (Орехово) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 92 еҥ (2010 ий).
Надаль, Рафаэль
Историйыште тудо кугу селалан шотлалтеш ялыш история сёл да ик жап чыла сай. Пӧръеҥ-влак коклаште эн кугу титулжо селаште тачысе кечылан тудын чотшо кугу Кугу ӧшлӧк посна разрядыш — 21, швейцар эрташ Роджер Федерер серб да Новак Джокович — 20 дене коктынат. Тудо кок гана сеҥен Почмо чемпионатше Австралий, латкум гана — Roland Garros Турнир (эн сай села гыч историй лийшаш улыт), кок гана — Уимблдон чемпионат да ныл гана — Сшаште почмо чемпионатше.
Орехово (Шернур кундем)
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ игылтме «Орех» руш мут гыч лектын. Ялын кокымшо лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «мушко» + «мучаш» = «Мушко мучаш». «Мушко Мучаш» — Мушко эҥерын вӱдмучашыштыже верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Вача кундем
Вача кундем (Вачский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Вача.
*
Камышин
Эртымгорно
Категорий:Волгоград велысе олала
Почиҥга (Юлсер кундем)
Почиҥга (Помарский участок, Починок) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше посёлко.
Верланыме вер
Памар сола деч 3 километр кечывалвелне Яран Ер воктене лийын шоген.
Литератур
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Фергана
Фергана (Farg‘ona, Фарғона) — ола Узбекистаныште, Фергана велын рӱдолаже.
Категорий:Фергана
Карачурино пристань
Карачурино пристань (Пристань Карачурино) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Визымъер посёлко деч 27 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1980 ийыште теле тыдзын 25-ше кечынже Карачурино пристань илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Шоло
Шоло – икмыняр тӱрлӧ пушеҥгын иктешлыше лӱмжӧ: тыглай (яклака, кугу лышташан) шолын (Ulmus laevis Pall), коштыра шолын (нолгын) (Ulmus scabra Mill), тӧр верысе але пасу шолын (берестын) (Ulmus campestis L.).
Тыглай шоло яшката тӱҥан, укшеран пушеҥге. Лышташыже вичкыж, кокыте пӱчкылтшӧ пӱян, пӱсӧ тӱран, йымалже пунаҥше, ӱмбалже яклака. Моло шоло деч шӱмжӧ дене ойыртемалтеш. Ондак тудо яклака, вара сур-кӱреналге туҥгырыш савырна; тудыжо вичкыж катыш гай катлен йога.
Российын Европейский чодыран кундемыштыже тудо йӱдвел да покшел ужашыштыже вашлиялтеш. Урал курык вес веке ок вончо. Марий Элыште чыла вере вашлиялтеш. Утларакшым тудо лышташан да иман-лышташан чодырасе ӱян мландым йӧрата. Чӱчкыдын тудым вӱд ташлыман олыкышто ужаш лиеш, но яндар шоло ото ок вашлиялт.
Коштыра шоло (нолго) 10–30 м наре кӱкшытан, Российын Европейский чодыран кундемыштыже вашлиялтеш. Тыглай шоло деч лышташ ӱмбалын козыралыкше дене ойыртемалтеш.
Любимов, Владимир Николаевич
Владимир Любимов (Владимир Николаевич Любимов) (, РСФСР, Марий автоном область, Кужэҥер кундем, Рушплак ял —, Марий Эл, Маскасола ола сынан посёлко) — марий серызе, журналист, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжеҥже (1981), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1998).
Шоло
Марий Элыште лышташан да иман-лышташан чодыраште, вӱд ташлыман олыкышто вашлиялтеш.
Любимов, Владимир Николаевич
Илыш корныжо
Владимир Любимов 1928 ийын пеледыш тылзын 11-ше кечынже Марий автоном область Кужэҥер кундем Рушплак ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий журналист-влак
Шоло
Тӧр верысе але пасу шоло 8–25 м наре кӱкшытан, лышташан да иман-лышташан чодыраште, пасушто вашлиялтеш. Тудым вӱд поргем тӱреш мланде сӱмырлымӧ деч шындылыт.
Тӱрлӧ вере илыше марий-шамычын кутырымаштышт шоло шомакын ойыртемже уке, лач курык марий-влак веле тудым шол маныт.
Категорий:Пушеҥге-влак
Куритиба
Куритиба (Curitiba) — Бразилий ола. Кечывалвел Бразилий эн кугу икымше ола. Олан калыкчотшо 1.828.092 еҥ (2008).
Кылвер-влак
Категорий:Бразилийысе олала Категорий:Миллионер-олала
Арсланов, Леонид Шайсултанович
Леонид Шайсултанович Арсланов (, РСФСР, Суас АССР, Актаныш кундем, Ямали ял) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче доктор (1982), профессор, Россий Федерацийысе шанчын сулло пашаеҥже, Суас АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1991).
Илыш корныжо
Леонид Арсланов 1932 ийын теле тылзын 11-ше кечынже Суас АССР Актаныш кундем Ямали ялеш шочын. Тудын лӱмжӧ Совет лингвистикыште кугу верым налын шога. Ӱмыржӧ мучко тюрк-татар йылмым да тудын диалектше-влакым шымла, тыгодым шке марий йылмыж нергенат огеш мондо. Шочын тудо Суас АССР Актаныш кундемысе Ямали ялыште, куштыжо суас йылме дене гына огыл, марий йылме денат моткоч сайын мутланеныт. Мензела педагогике училищыште тунемын, школышто туныктышылан пашам ыштен, армийыште служитлен, шахтыште пашам ыштен. 1955—1960 ийлаште Л.Ш. Арсланов — Алабога педагогике институтын филологий факультетын суас-руш пӧлкан студентше. 1960 ийыште, институтым тунем пытарымек, наукым йӧратен шындыше выпускникым, Алабогасе пединститутын суас йылме да литератур кафедрыштыже ассистентлан пашам ышташ кодат. Икымше ийыштак самырык преподаватель шанчыште шкалан келшыше корным палемда. Суас да марий йылме эртык тудын ик тӱҥ направленийже лиеш. 1961—1964 — Г.Ибрагимов лӱмеш йылме, литератур да историй Институтысо аспирантурышто тунемеш. Тушто 1966 ийыште филологий шанче кандидат Л.Т.Махмутован вуйлатымыж почеш «Татарские говоры Правобережных районов Татарской и Чувашской АССР» теме дене диссертацийым воза. 1966 ийыште тудым В.И.Ульнов-Ленин лӱмеш Озаҥысе кугыжаныш университетыште арала.
Аспирантурым тунем пытарымеке, Л. Ш. Арсланов шке шочмо Алабога оласе пединститутышкыжо пӧртылеш да тушто шуко ий суас йылме да литератур кафедрыште пашам вораҥдара. 1982 ийыште Казах ССР-ын йылмышанче институтыштыжо «Формирование и развитие островных языков и диалектов (На материале тюркских языков и диалектов Волгоградской, Астраханской областей, Ставропольского края и Калмыцкой АССР)» темылан доктор диссертацийым арала. Л. Ш. Арсланов тюрк йылмым гына огыл шымлен, тыгак тудо финн-угор йылмышанчышкат кугу надырым пыштен. Тӱрлӧ конгрессыште, симпозиумышто этнический йодышым нӧлталеш, мутлан, тыгай пашалаште: «Следы пребывания марийцев в Камско-Вятском междуречье (по данным топонимии)», «Топонимия финно-угорского происхождения в районах Западного и Восточного Закамья Татарской АССР», «Марийский пласт в топонимии Елабужского района Татарской АССР», «Марийский пласт в топонимии Кукморского района ТАССР», «О связи прапермской топонимии и археологических памятников эпохи железа Восточного Закамья», «Топонимия удмуртского происхождения в Елабужском и Менделеевском районах Татарской АССР», «Финно-угорский пласт в топоними Агрызскоro района Татарстана», «Финны, угры и самодийцы в Восточном Закамье (III в. до н.э. – XIV в. н.э.)», «Следы пребывания марийцев в Восточном Закамье», «Субстратная топонимия Актанышского района Татарстана». 1985, 1990, 2000-ше ийлаште профессор Л. Ш. Арсланов финн-угровед-влакын тӱнямбал конгрессын участникше. Тачысе кечын Алабога пединститутысо тюрк филологий кафедрын профессоржо улеш.
Важ-влак
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:Суас шанчызе-влак
Валитов, Георгий Николаевич
Георгий Николаевич Валитов (, РСФСР, Пошкырт АССР, Мишкан кундем, Пӧкленде ял) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, доцент (1984), филологий шанче кандидат (1978), Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (2004), Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктышын почётан пашаеҥже (2009).
Илыш корныжо
Георгий Николаевич Валитов 1949 ийын ӱярня тылзын 6-шо кечынже Пошкырт АССР Мишкан кундем Пӧкленде ялеш туныктышо ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Кижвелур Кедилиаппар Ковил
Храмын сӱрет
Категорий:Тын
Изи Чирки
Верланыме вер
Чирки ял деч 0,3 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Куфтино (Поранча кундем)
Куфтино (Куфтино) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Олор ял деч 7 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1983 ийыште сорла тылзын 16-шо кечынже Куфтино ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Филимоново
Филимоново (Филимоново) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Марково ял деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Филимоново ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Шарм-эль-Шейх
Шарм-эль-Шейх (شرم الشيخ) — ола Египетыште. Калыкчот 28 тӱж. еҥ наре.
Категорий:Шарм-эль-Шейх
Ананьинысо тӱвыра
Ананьинысо тӱвыра — Марий, Пошкырт, Суас эллаште, Сембер, Киров веллаште да Чувашийыште мемнан эре деч ончычсо VIII–III курымысо археологик тӱвыра.
Категорий:Марий Элын эртыкше Категорий:Суас Элын эртыкше Категорий:Чувашийын эртыкше Категорий:Киров велын эртыкше Категорий:Пошкырт Элын эртыкше Категорий:Сембер велын эртыкше Категорий:Археологик тӱвыра-влак
Байкалшеҥгел мланде
Байкалшеҥгел мланде (Забайкальский край) — Россий Федерацийысе регион. Сивыр федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 431,892 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 095,2 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Чита ола.
Категорий:Байкалшеҥгел мланде
Тересва
Тересва (Тересва) — Украиныште Закарпатье велыште Тячев кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 7 625 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе ола сынан посёлкыла
Ономучаш
Ономучаш (Ономучаш) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 50 еҥ (2005 ий), 45 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мустай ял деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «оно» + «мучаш» = «ономучаш». «Ономучаш» — Оно эҥерын мучашыштыже верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Павлово (Марий Тӱрек кундем)
Павлово (Сельцо Павлово) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Сенде ял деч 5 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Пуштык
Пуштык (Акиенки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кукнур сола деч 2 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Пазран ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Руш Нольдӱр
Руш Нольдӱр (Русский Ноледур) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 63 еҥ (2000 ий), 55 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 4,5 километр кечывалвел могырно верланен.
Шойбулак
Шойбулак (Шойбулак) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше сола. Шойбулак ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1286 еҥ (2002 ий), 1283 еҥ (2010 ий) , 1281 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Маскасола ола сынан посёлко деч 16 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Чӱкшӧ (Морко кундем)
Чӱкшӧ (Чукша) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 27 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Семисола ял деч 5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Ӱлыл Ӱзек
Ӱлыл Ӱзек (Нижний Изяк) – Российыште Пошкырт Элын Благовещенск кундемыштыже верланыше Ӱзек ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 240 еҥ (2002 ий), 265 еҥ (2009 ий) , 256 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Благовещенск ола деч 27 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Благовещенск кундемысе илымверла
Изи Нужанъял
Изи Нужанъял (Изи Нужанал, Чермышево Второе) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 92 еҥ (2001 ий), 74 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Йоласъял ял деч 3 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Изи Лумарий
Изи Лумарий (Малая Лумарь) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 37 еҥ (2002 ий), 37 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Лумарий ял деч 2 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Веркан
Веркан (Верка) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1999 ийыште идым тылзын 22-шо кечынже Веркан ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Майоров, Феликс Васильевич
Феликс Майоров (Феликс Васильевичи Майоров), (, РСФСР, Марий автоном область, Оршанке кундем, Тошто Крешын ял —, РСФСР, Марий Эл, Оршанке кундем, Тошто Крешын ял) — марий серызе.
Илыш корныжо
Феликс Майоров 1931 ийын кылме тылзын 24-ше кечынже Марий автоном область Оршанке кундем Тошто Крешын ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак
I (латин тиште)
I, i — латин тиште. 9-ше тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Нужъял лесничестве
Нужъял лесничестве (Нужъяльское лесничество) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Нужъял ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 2 еҥ (2010 ий), 24 еҥ (2013 ий).
Верланыме вер
Нужъял посёлко деч 5 километр кечывалвел могырно верланен.
Волгоград велысе марий илымверла
Волгоград велысе марий илымверла:
Важ-влак
Категорий:Волгоград велысе марий илымверла
Викиувер: "Марий Эл" телерадио компанийым у вуйлатыше куча
«Марий Эл» ГТРК вуйлатышын директорын сомылжым жаплан шуктышо семын Алексей Чермаковым шогалтыме. Тудо шке пашажым 27-ше август гыч ышта.
«Кидшер» интернет-журналын сайтыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
468
468 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:468Категорий:V курым
Жизнь и смерть Пушкина
Жизнь и смерть Пушкина — Российысе кинофильм. Режиссёр — Василий Гончаров.
467
467 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:467Категорий:V курым
Кушна
Кушна (Ҡушна) (Кушня) – Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше Калегино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 135 еҥ (2002 ий), 139 еҥ (2009 ий) , 115 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Калтаса сола деч 26 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Калтаса кундемысе илымверла
Вӱдушык
Вӱдушык — теҥыз ден теҥыз, отро ден материк кокласе да монь аҥысыр вӱд.
Междуреченск
Междуреченск (Междуреченск) - ола Российыште, Кемерово велыште.
Категорий:Кемерово велысе олала
J (латин тиште)
J, j — латин тиште. 10-шо тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Сиваш
Сиваш але Шӱйшӧ Теҥыз (Сиваш, Гнилое Море, Сиваш, Гниле Море, Sıvaş, Çürük Deñiz, Сываш, Чюрюк Денъиз) — кечывалвел Украиныште да Крым пелотрышто вӱдлук, Азов теҥызын ужашыже.
Географий
Категорий:Крымын географийже Категорий:Вӱдлукла Азов теҥызыште
K (латин тиште)
K, k — латин тиште. 11-ше тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Швед йылме
Швед йылме (шведла svenska) — индоевропысо (герман) йылме. Скандинав тӱшкан эрвел ӱлылтӱшкаш пура. Швеций, Финляндий, да Аланд отролаште шарлен. Скандинавийыште ик эн кумдан шарлыше йылме. Кутырышо-влакын чотышт индеш миллион деч шукырак.
Категорий:Швед йылме Категорий:Герман йылме-влак
Бэнди
Бэнди - команде-влак дене таҥасыме телымсе спорт модмаш. Ий валне эрта, кок команде таҥаса, ик командыште лу еҥ - тыглай модшо, икте - капкаорол. И валне кошташлан чыла модшо-влак коньким чият. Клюшко дене ик командын хоккеистше-влак мечым тавалыше-влакын капкашкышт пуртышаш улыт. Капкаорол-влак оролымо пашам клюшко деч посна шуктат. Модмаш жап кок ужаш гыч шога. Ик ужаш - 45 минут. Утыждене йӱштӧ годым арбитр модмо жапым вашталтен кертеш (3 ужаш (тайм) 30 минуто дене). Тавалышылан эн шуко мечым капкашке пуртышо команде сеҥышыш лектеш. Модмаш Российыште да Скандинавийыште эн сайын шарлен да тӱзланен. Но бэнди модмашым Европо, Азий да Америкыштат сайын палат. Российыште официалле терминлан "хоккей с мячом" шотлалтеш. Англичан йылмыште "bandy" лӱм дене палыме. Марий йылмыште тиде спорттӱрлыклан посна лӱмым пуымо огыл. "Хоккей с мячом" лӱмым марий йылмылан келыштараш йӧсырак, сандене Марий Википедий "бэнди" лӱмым ойырен. Российыште бэнди модмашым "руш хоккей" лӱмденыт, молан манаш гын, шайбе дене хоккей Канадыште шочын. Пытартыш жапыште, англичан да моло йылмылаште "руш хоккей" мутым чӱчкыдынрак кучылтыт. Бэнди модмашын шарлыме эллаште федераций да ассоциаций-влак чоҥалтыт (Российысе мече дене хоккей Федераций калык-влак кокласе бэнди Федерацийыш (Federation of International Bandy) пура. Калык-влак кокласе Олимпий комитет бэнди модмашым телыме спорт тӱрлык-влак радамыш пуртен, но але марте Олимпиадын программышкыж ешарен огыл (лач VI-шо Телымсе Олимпий модмашште 1952 ийыште Осло олаште бэнди спорт тӱрлыкым калыклан ончыктеныт.
Эртымгорно
Бэнди модмашлан негыз акрет жапыште пышталтын. Уло тӱняште йоча-влак ожно тоя дене мечым поктен куржталыныт. Археолог-влак Акрет Египет, Акрет Греций, Акрет Рим, Японий, Ацтек империй да моло эллаште тыгай модмаш дене кылдалтше сӱрет-влакым муыныт. жапыште Британ отролаште тыгай сынан модмаш-влак шарленыт: бенди - англичан-влакын, бендо - валлий калыкын, шинти - Шотландий мландыште, хёрлинг - ирланд-влакын. Тачысе бэнди-н эртымгорныжо XIX курымын икымше пелыштыже тӱҥалеш. Английыште модмаш шарла. Англичан-влак модмашым чот саемденыт. Бэнди Европыш да Скандинавийыш кусна. Тыге калык модмаш эркын-эркын спорт тӱрлыкыш савырнен. У спорт тӱрлыкын шыҥдаралтмын эн кугу ошкылжо - бенди дене икымше Европо кӱкшытысӧ чемпионат. Швейцарийыште 1913 ийыште эртен. Но Икымше тӱнямбал сарлан кӧра бэнди кужу жаплан йомын. 20-шо ийылаште калык федераций-влак але шаланен пытеныт (кузе 1924 ийыште Данийыште лийын), але "канадысе" хоккейын виктарчыкшым налыныт (кузе 1922 ийыште Венгрийыште). Лач Скандинавийыште (Швеций, Норвегий, Финляндий) да гына тиде спорт тӱрлык аралалт кодын. Но Скандинавийыште ик виктарчык почеш таҥасеныт, Совет Ушемыште - весе почеш. Капка кугыт, пасу тӱр, шайбым колтымаш шотышто правиле-влак ойыртемалтыныт. Ойыртем-влакланак кӧра сар деч вара бэнди шуко жап вес эллаште шарлен кертын огыл. Но 1955 ийыште нине ныл эл-влакын тыршымышт дене бенди виктарчыкым келыштареныт; тиде ийынак у правиле почеш икымше калык-влак кокласе вашлийымаш Совет Ушем да Швеций сборныйла коклаште эртен. 1957 ийыште Калык-влак кокласе Бенди Федераций чоҥалтын, да тӱнямбал таҥасымаш-влак эрташ тӱҥалыныт. Тыге ныл элын ушымо пашашт лектышым пуен. Голландийыште 1963 ийыште бэнди модмаш угыч шочын, 1988-ште - Венгрийыште. Тыге бенди "канаде хоккей" эллашке тӱкналтын. 1981-ше ий гыч Америкыште модмаш-влак эртат, 1986 ий гыч Канадыштат. Совет Ушем шелалтме дене калык-влак кокласе бенди-шке Казахстан, Беларусь, Эстоний, Латвий, Киргизий ушненыт, а 2006 ий гыч чемпионатлашке Монголийын сборныжат ушна.
Виктарчык
Бэнди модмашын шочмо верланже Англий, футболын шочмо элже, шотлалтеш. Санденак, очыни, 1891 ийыште лекше бэнди виктарчык-влак футбол дене чот кылдалтыныт. Адакшым, шайбан хоккей бенди дене родо улыт, нунын коклаштат келшыше ойыртем-влак улыт. Тыге, бэнди ик шот дене футболлан келшен толеш, вес шот дене - шайбан хоккейлан. Бэнди модмашлан футбол пасулан келшыше кумдыкым ойырат, но таҥасымаш ий валне эрта. Бэнди модмашште пенальти уло, но тудым 12 метран штраф пералтымаш маналтеш; модшо-влак клюшко дене куржталыт, но поктылыт мечым, шайбым огыл. Виктарчыкым пудыртышо модшо-влакым хоккеист-семынак ала могай жаплан модмаш деч кораҥдат, но ты годым арбитр картычкым ончыкта (ошо - 5 минутлан кораҥдымаш, канде - 10 минутлан; кажне командыште 11 модшо уло, нуно кеч могай жапыште кеч мыняр гана модшо-влак дене вашталт кертыт. Кызытсе виктарчык почеш модмаш жапыште тренер-влак тайм-аутым налын кертеш, а угловой годым модшо-влакым огыт вашталте. Содыги бэнди модмаш футбол деч шукырак налын. Модмо жап (кок ужаш, кажныже - 45 минут), кунам ешартыш жап кӱлеш, эше кок таймым 15 минут дене арбитр пуа, но тыште модмаш шайбан хоккей семын эрта - икымше пуртымо гол марте; стандарт-влак (угловой, штрафной), офсайд уло; бэнди хоккеист-влаклан кид дене модаш чарыме,  штрафной кумдык гыч лекмеке кид дене модын ок керт.
Кылвер-влак
Категорий:Хоккей
Пильна кундем
Пильна кундем (Пильнинский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Пильна.
Апостасий
Апостасий (Apostasia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 7 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Чоныштем илет
Чоныштем илет (С тобой и без тебя) — икымше марла киносериал.
Миссисипи (эҥер)
Миссисипи (Mississippi) — Йӱдвел Америкыште эн кугу эҥер радамын тӱҥ эҥерже. Тиде эҥер УАШ элыште веле йога, Мексикысе вӱдлукыш вола. Миссисипи - тӱняште нылымше кужутан да луымшо кугытан эҥер.
Лӱм
Миссисипи лӱм француз Messipi гыч лектеш. А француз йылмыш тиде лӱм Оджибве йылме гыч толын, Оджибве йылмыште еҥерын лӱмжӧ Misi-ziibi лиеш (Кугу эҥер).
Категорий:УАШ-ысе эҥерла
469
469 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:469Категорий:V курым
М. э. деч ончычсо I курым
м. э. д. о. II курым I курым
Категорий:Курымла
Российын Украинышке керылтмаш (2022)
Российын Украинышке керылтмаш 2022 ий пургыж тылзын 24-ше кечынже тӱҥалын.
Россий Федерацийын Президентше Владимир Путин Донецк Калык Республике ден и Луганск Калык Республикылам шкелӱмлымӧ посна кундем семын увертарен. Тылеч вара лӱмын келыштарыме операций тӱҥалын. Сарзе-влак ДКР, ЛКР да Российым Украинысе неонацист-влак деч аралаш пижыныт.
Марий Эл Республик гыч 40 сарзе салтак геройлын вуйжым пыштен.
Категорий:Россий Категорий:Украина
L (латин тиште)
L, l — латин тиште. 12-шо тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Княжна Тараканова (фильм)
Княжна Тараканова — Российысе кинофильм. Режиссёр — Кай Ганзен да Андре Мэтр.
Швейцарий
Швейцарий (die Schweiz, Suisse, Svizzera, Svizra) — эл Европышто.
Рӱдолаже Берн.
M (латин тиште)
M, m — латин тиште. 13-шо тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Кугу Кундыш (ыҥ-влак)
Кугу Кундыш мут ончыктен кертеш:
Уял (Провой кундем)
Уял (Новая Липша) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Какшамарий ял деч 22 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Уял ял Ончылсола, Йӱштӧ Вӱд, Тошто Липша ялла дене пырля ик пырляштарыме Липша ялыш савырнен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Кугу Олма
Кугу Олма (Большая Олма) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
470
470 ий — V курымын ийже.
Кугу Олма
Верланыме вер
Усола ял деч 5 километр кечывалвелне лийын шоген.
470
Кӧ колен
Категорий:470Категорий:V курым
Кугу Олма
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Кугу Олма ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Иванополь (ола сынан посёлко)
Иванополь (Іванопіль) — Украиныште Житомир велыште Бердичев кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 3 476 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Уштыш
Уштыш (верста) — вичшӱдӧ важык (сажень) але тӱжем аршын (аршин) гыч шогышо кужытым висыме руш единица (кызыт — 1 066,8 метр лиеш, XVII курымысо реформо марте — 1 066, 781 метр лийын).
Тугак ончо
Категорий:Кужытым висыме единица-влак
Кӱшыл Колянур
Кӱшыл Колянур (Верхний Колянур) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Вечын сола деч 5 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1958 ийыште ӱярня тылзын 25-ше кечынже Кӱшыл Колянур ял Ӱлыл Колянур ял дене пырля ик пырляштарыме Колянур ялыш савырненыт. .
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Пётр Великий (фильм, 1910)
Пётр Великий — Российысе кинофильм. Режиссёр — Кай Ганзен да Василий Гончаров.
471
471 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:471Категорий:V курым
Афин
Афин (Αθήναι) — ола, Грецийын рӱдолаже.
N (латин тиште)
N, n — латин тиште. 14-ше тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Курыктӱр
Курыктӱр мут ончыктен кертеш:
Вад кундем
*
Амур вел
Амур вел (Амурсер) (Амурская область) — Россий Федерацийысе регион. Мӱндырэрвел федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 361,913 тӱж. меҥ². Калык чот - 816,9 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Благовещенск ола.
Категорий:Амур вел
Шӧртньӧэҥер
Шӧртньӧэҥер (Золотая Речка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Марково ял деч 6 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1961 ийыште ӱярня тылзын 27-ше кечынже Шӧртньӧэҥер ял Пиштэҥер ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Изи Аксарка
Изи Аксарка (Акиндулкино) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 90 еҥ (2010 ий), 92 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Шойбулак сола деч 8 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Важык
1 важык = 7 английский фут = 84 дюйм = 2,1336 метр
1 важык = 1/500 уштыш = 3 аршын = 12 шеч = 48 вершок
Тугак ончо
Категорий:Кужытым висыме единица-влак
O (латин тиште)
O, o — латин тиште. 15-ше тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Стамбул
Стамбул але Истанбул (İstanbul ) — Йӱдвел-касвел Турцийыште ола да Стамбул ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу икымше ола. Олан калыкчотшо 12.782.960 еҥ (2009).
Стамбул олаште Стамбул ильын рӱдӧ кундем-влак : Авджылар, Багджылар, Бахчелиэвлер, Бакыркӧй, Байрампаша, Бешикташ, Бейоглу, Фатих, Газиосманпаша, Гӱнгӧрен, Кадыкӧй, Кягытхане, Кӱчӱкчекмедже, Шишли, Ӱскӱдар, Зейтинбурну.
Категорий:Стамбул Категорий:Миллионер-олала
Покровский (Марий Тӱрек кундем)
Покровский (Покровский) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Литератур
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
472
472 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:472Категорий:V курым
Нага Панчами
Нага Панчами - Индийыште, Непалыште ден Индуист шуко моло элыште Индуизм тынын пайрем. Нага Панчами Кишке Юмон пайрем уло. Пайрем Шравана (июль/август) тылзыште уло. Категорий:Тын
Пугачёв Тумо
Пугачёв Тумо (Дуб Пугачёва) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже Марий Чодыран Ваштаран Курыкшын территорийыштыже кушкын шогышо кугу тумо. Конан-Ер деч 1 километр йӱдвел-касвелне лийын шога. 2013 ийын вӱдшор тылзыштыже пушеҥгылан пӱртӱсын чонан памятникше статусым пуэныт
Ийгот да биометрий
Пушеҥгын кӱкшытшӧ — 26 метр, кӱжгытшӧ — 1,59 метр. Икымше шымлымаш дене пушеҥге 1500 ийыште (моло шымлымаш дене — 1650 ийыште) кушкаш тӱҥалын. 2013 ийыште эртарыме пытартыш шымлымаш ончыктен, тумо 1600 ийыште кушкаш тӱҥӓлын.
Легенде
Легенде почеш, пуйто 1774 ийыште Емельян Пугачёв Озаҥ йымалне сеҥалтмыже деч вара тиде тумо вуйыш кӱзен йӱлышӧ Озаҥым ончен. Тыге лийын гынат, тиде тумо ту пагытыште тыгай кугу лийын огыл, сандене Емельян Пугачев тиде тумыш огыл, а вес кугу тумыш кӱзен. Легенде 1400-1940 ийлаште тиде тумо деч мӱндырнӧ огыл кушшо, 1950 ийыште, кошкымыжо деч вара, йыген йӧрыктымӧ вес тиддеч кугурак тумо дене кылдалтме лийын кертеш.
Важ-влак
Категорий:Марий Элын пӱртӱс памятникше-влак Категорий:Марий Эл
У Курлак
У Курлак (Новый Курлак) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Чирки ял деч 4,5 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1987 ийыште кылме тылзын 20-шо кечынже У Курлак ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Почиҥга (Грак кундем)
Почиҥга (Иж-Бобья) — Российыште Одо Элын Грак кундемыштыже верланыше Каменное ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 216 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Грак сола деч 7,5 километр эрвелне лийын шога. Ижевск марте — 150 километр.
Важ-влак
Категорий:Грак кундемысе илымверла Категорий:Одо Элысе марий илымверла
Пиковая дама (фильм, 1910)
Пиковая дама — Российысе кинофильм. Режиссёр — Пётр Чардынин.
Талманъял
Талманъял (Малая Шимшурга) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 115 еҥ (2002 ий), 108 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шура ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно Талман эҥерын шола серыштыже верланен.
Ял лӱм
Яллан лӱмым Талман эҥер пуэн. «Талманъял» — Талман эҥер воктене верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Сарнаяз
Сарнаяз (Старонадеждино) – Российыште Пошкырт Элын Благовещенск кундемыштыже верланыше Сарнаяз ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 576 еҥ (2002 ий), 543 еҥ (2009 ий) , 525 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Благовещенск ола деч 49 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Благовещенск кундемысе илымверла
Филадельфий
Филадельфий (Philadelphia) — ола Пенсильванийыште, УАШ. Калыкчот 1,5 млн. еҥ наре.
Категорий:Филадельфий Категорий:Миллионер-олала
P (латин тиште)
P, p — латин тиште. 16-шо тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Аршын
Аршын (аршин) — кужытым висыме тошто руш единица.
1 аршин = 1/3 важык = 4 шеч = 16 вершок = 28 дюйм = 0,7112 метр
Петровский (Марий Тӱрек кундем)
Петровский (Петровское) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 14 еҥ (2000 ий), 13 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 4,5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Майский
Майский мут ончыктен кертеш:
473
473 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:473Категорий:V курым
Софроненки
Софроненки (Починок при Богомоловой Мельнице) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Рушэҥер ял деч 8 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
XX-шо курымын 40-ан ийлаштыже Софроненки ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Абрамов, Павел Егорович
Павел Абрамов (Павел Егорович Абрамов) ( Суас Эл, Камша кундем, Ямаслоҥго ял) — марий семлызе, мурызо.
Павел Егоровын аваж ден ачажат, Егор Егорович ден Фекла Николаевна, моткоч мураш йӧратеныт. Кажне кастене Абрамовмытын тӧрза гычынже ял мучко сылне марий сем йоҥген. Изи Павыл изи годсекак гармоньын куатшым шижын. Павел Егорович Абрамов Элнет школышто тунемын. Школышто тунеммыж годымак хорын ик эн чолга солистше лийын, тудын ойыртымалтше мотор йӱкшӧ кажным кумылаҥден, сымыстарен.
Школым тунем пытарымеке Павел Егорович Пошкырт Элысе Краснокам педучилищыш тунемаш пура. Тушто тудо скрипке дене шоктышо ансамбльым чумыра. Вара тӱҥалтыш школышто пашам ышташ тӱҥалеш, тыштат ансамбль шочеш. Павел Егоровын шочмо Элнет школышко пӧртылеш. Тыште талантан айдеме драм кружокым почеш. Павел Егорович Палантай лӱмеш училищыш, дирижерско-хоровой пӧлкашкыже, тунемаш пура.
Тудо пӱтынек сем аланышке кусна, марий композитор-влак дене пеҥгыде кылым кучаш тӱҥалеш да икымше марий "Акпатыр" оперым шындымаште шке мастарлыкшым терга. Тудын произведенийже коллективный сборникыште савыкталт лектеш. Вара тудын погымо мур сборникше лектеш, мурыжо республик кӱкшытан газетлаште савыкталтыт. Павел Егорович Абрамов шуко хор дене пашам ыштен, мутлан Озаҥ оласе Никольский кафедрал соборышто. 25 ий жапыште черке хорлан семым возен шоген да шке надыржым пыштен, да ола гыч олашке коштын. Могай гына олаште лийын огыл: Ялтыште, Керчьыште, Евпаторийыште, Саранскыште, Пензыште да тулеч моло.
Кажне олаште тудым поро кумыл дене вашлийыныт, тыгак Граховыште, кушко тудо Суас Эл Камша кундем Элнет ял гыч, А. И. Искаков ӱжмӧ дене, йолын толеш. Грак Христорождественский черке пелен духовный муро ансамбльым чумырен. Да тыгак марий калык "Пеледыш" ансамбльым чумыраш шке надыржым пыштен.
Йошкар-Олалан 420 ий темме лӱмеш пӧлеклалтше книгаште Павел Егоровичлан Марий Эл республикын Кугыжаныш Собраний таумутым возен. Тиде книгаште "Поро эр, Йошкар-Ола" мурыжо савыкталтын. Павел Егорович талантан музыкант, тале хормейстр да тыгак сай да поро еҥ, кудо эртык марий йӱлаште шке кышажым коден.
П. Е. Абрамовын кок мурыжо
Марий калыкем йӧратем
Изи йоча улына
Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий семлызе-влак
Ленинск-Кузнецкий
Ленинск-Кузнецкий (Ленинск-Кузнецкий) - ола Российыште, Кемерово велыште.
Категорий:Кемерово велысе олала
Ида-Вирумаа
Рӱдола — Йыхви.
Ляэне-Вирумаа, Йыгевамаа да Ленинград вел дене йыгыре улеш.
Важ-влак
*
Наманган
Категорий:Наманган
Аргамасер
Аргамасер (Аргамасир) (Аргамач) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Нужъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1 еҥ (2010 ий), 0 еҥ (2013 ий).
474
474 ий — V курымын ийже.
Аргамасер
Верланыме вер
Нужъял посёлко деч 5 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Орехов Яр пристань
Орехов Яр пристань (Пристань Орехов Яр) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Визымъер посёлко деч 29 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1980 ийыште теле тыдзын 25-ше кечынже Орехов Яр пристань илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Q (латин тиште)
Q, q — латин тиште. 17-ше тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Швеций
Категорий:Швеций
Пистерла
Пистерла мут ончыктен кертеш:
Зайцев, Юрий Викторович
Юрий Викторович Зайцев (1970 теле 10, СССР, РСФСР, Моско вел, Монино посёлко) — российыйсе кугыжаныш пашаеҥ, Марий Эл Республик Вуйлатышын пашажым жаплан шуктышо (2022 ий ага тылзын 10-шо кечыже гыч)
Еш
Пелашан, эргыже уло.
Марий Эл Республик Вуйлатышын пашажым жаплан шуктышо
2022 ий ага тылзын 10-шо кечынже Россий Президентын Кӱштыкшӧ почеш Юрий Зайцевым Марий Эл Республикын Вуйлатышыжын пашажым жаплан шуктышылан шогалтыме.
Витебск
Витебск (Віцебск, Витебск) — ола Белоруссийыште.
Категорий:Витебск
Поединок (фильм, 1910)
Поединок — Российысе кинофильм. Режиссёр — Андре Мэтр.
Войнов, Олег Павлович
Олег Павлович Войнов (15 Ага 1949, Ковылкино ола Мордовий) — Йошкар-Олан мэрже (2005 ий гыч), чоҥышо, муниципал пашаеҥ, Марий Эл Республикын сулло чоҥышыжо (1995). Ончыч Йошкар-Оласе тӱрлӧ чоҥышо ушемлаште, вара 15 №-ан СМУ–што пашам ыштен. Газоэлектросварщиклан тӱҥалын да тӱҥ вуйлатыше марте кушкын. 1998-2004 ийлаште Олег Павлович администраций вуйлатышын алмаштышыже.
Микор
Микор (Микорсер) (Микор, Микорсир, Салмандаево) – Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 162 еҥ (2001 ий), 152 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 3 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Вершок
Вершок (вершок) — кужытым висыме тошто руш единица.
1 вершок = 1/48 важык = 1/16 аршын = 1/4 шеч = 1,75 дюйм = 4,445 см = 44,45 мм.
Тугак ончо
Категорий:Кужытым висыме единица-влак
Ермучаш
Ермучаш мут ончыктен кертеш:
R (латин тиште)
R, r — латин тиште. 18-ше тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Викиувер: Отставкыш колташ йодын
Марий Эл республикын вуйлатышыже Александр Евстифеев паша гыч кайымыж нерген увертарен, Россий президент Владимир Путин деч отставкыш колташ йодын.
Мемнан республикыште гына огыл, Россий мучко икмыняр регион (Киров, Саратов, Томск, Рязань областьлаште) вуйлатыше-влак отставкым йодыныт.
«Кугарня» газетын сайтыштыже лудаш Категорий:Викиувер
Шердыж (ыҥ-влак)
Шердыж мут ончыктен кертеш:
Белая Криница (Житомир вел)
Белая Криница (Біла Криниця) — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 777 еҥ (2021 ий).
Кугу Мурашкино кундем
Кугу Мурашкино кундем (Большемурашкинский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Кугу Мурашкино.
*
Тыныки Родо
Тыныки Родо (Тыныки Родо) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Ял лӱм
Яллан негызым Эҥермучаш ял гыч куснен толшо «Тыники» лӱман еҥ пыштен.
Литератур
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Муно
Муно (яйцо) — янлык игын формыжо.
Тыгак ончо
Категорий:Янлык анатомий Категорий:Кайык
Кÿшыл Качмаш
Кÿшыл Качмаш (Үрге Ҡасмаш) (Верхний Качмаш) – Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше Ӱлыл Качмаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 169 еҥ (2002 ий), 160 еҥ (2009 ий) , 86 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Калтаса сола деч 11 километр (12 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен. .
Смирнов, Иван Викентьевич
Иван Викентьевич Смирнов (, РСФСР, Марий АССР У Торъял кундем Кугу Пызак ял) — марий актёр, мурызо, Марий Эл Республикын сулло артистше (1995), Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (1996), Йыван Кырла лÿмеш театр премийын лауреатше (1997, 2001, 2004, 2006, 2012), Марий Эл Республикын Калык артистше (1999), Россий Федерацийын сулло артистше (2007), Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2011).
Кÿшыл Качмаш
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Калтаса кундемысе илымверла
Изик
Изик (Изиксола) (Изик, Изикино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 46 еҥ (2001 ий), 43 еҥ (2014 ий).
Смирнов, Иван Викентьевич
Илыш корныжо
Иван Смирнов 1961 ийын сӱрем тылзын 2-шо кечынже Марий АССР У Торъял кундем Кугу Пызак ялеш шочын. В 1978 ийыште кыдалаш школым тунем пытарымеке М. Горький лӱмеш Марий кугыжаныш политехник институтыш чодыра-инженерный факультетышкыже тунемаш пура. Кок курсым тунем лекмеке 1980 ийыште А.В. Луначарский лӱмеш Кугыжаныш театр сымыктыш институтын актер пӧлкашкыже тунемаш пура. Тунемме деч вара М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын труппышкыжо логалеш. Лишыл жапыште Совет Армий радамыш Иван Смирновым налыт. 1987 ий, Пургыж тылзын угыч театрыш пӧртылеш. Роль-влакым устан чоҥымыж дене театрыште ончыл актер лиеш. Тыгак, келге да мотор йӱкшылан кӧра марий-влак коклаште ик эн йӧратыме да пагалыме мурызо улеш. Йоча улмыж годым сем школышто баян дене шокташ тунемын. 1994 ийыште, театрыште пашам кодыде, Палантай лӱмеш сем училищын вокальный пӧлкажым тунем пытарен.
Литератур
Категорий:Марий актёр-влак Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык артистше-влак Категорий:М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Изик
Верланыме вер
Йоласъял ял деч 6 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
476
476 ий — V курымын ийже.
Изик
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
476
Кӧ колен
Категорий:476Категорий:V курым
Тошто Липша
Тошто Липша (Покша Лап, Куптӱр, Лапсола, Лаптсола) (Большая Липша) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Какшамарий ял деч 22 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Тошто Липша ял Ончылсола, Йӱштӧ Вӱд, Уял ялла дене пырля ик пырляштарыме Липша ялыш савырнен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Каллас, Кая
Кая Каллас (Kaja Kallas;, Таллинн) — политик, Эстонийын премьер-министрше (2021-).
Важ-влак
Категорий:Политик-влак
Шемкурык Эл
Шемкурык Эл (Montenegro; Црна Гора, Crna Gora) - Европысо эл. Рӱдола — Подгорица.
Категорий:Шемкурык Эл
Кыржавож
Кыржавож (Киржевож) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Усола ял деч 7 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Кыржавож ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
S (латин тиште)
S, s — латин тиште. 19-ше тиште тиштер-влакыште.
Километр
Километр (кӱчыкын км, тӱнямбалне — km) — кумдан шарлыше метрлан кратный лийын шогышо кужытым висыме единица.
S (латин тиште)
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Километр
1 км = 1000 м = 0,621 миль = 0,9374 уштыш = 1094 ярд = 3281 фут = 1,057·10−13 световой ий = 6,67·10−9 а.е..
Тугак ончо
Категорий:Кужытым висыме единица-влак
Дамаск
Дамаск (دمشق Димашк) — ола, Сирийын рӱдолаже.
Тыгак ончо
Категорий:Дамаск
Русалка (фильм, 1910)
Русалка — Российысе кинофильм. Режиссёр — Василий Гончаров.
Шердыж (Морко кундем)
Шердыж (Сердеж) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 59 еҥ (2010 ий), 39 еҥ (2010 ий).
Вӱтламарий
Вӱтламарий мут ончыктен кертеш:
Шердыж (Морко кундем)
Верланыме вер
Семисола ял деч 5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Киселёвск
Киселёвск (Киселёвск) - ола Российыште, Кемерово велыште.
Категорий:Кемерово велысе олала
Кӱшыл Чаранур
Кӱшыл Чаранур (Верхний Царанур) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ӱштымбал ял деч 3 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште Кӱшыл Чаранур ял Кугу Чарнур ял деке ушалтын.
Кандыер
Кандыер (Голубое Озеро) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Шойбулак ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 5 еҥ (2002 ий), 0 еҥ (2010 ий) , 3 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Шойбулак сола деч 11 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
T (латин тиште)
T, t — латин тиште. 20-шо тиште тиштер-влакыште.
Категорий:Латин тиштерын тиштыже-влак
Изи Крӱк
Изи Крӱк (Малое Крюково) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Какшанмучаш сола воктене лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Изи Крӱк ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын. Изи Крӱк ял Какшанмучаш сола деке Набережный урем гай ушалтын.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
2015
2015 (кок тӱжем латвизымше) ий – григориан кечышот почеш, изарнян тӱҥалше идалык, високос идалык огыл.
Российыште Аргентин тӱвыра идалык, да Аргентиныште Россий тӱвыра идалык семын палемдалтеш.
Российыште сылнымут идалык семын палемдалтын.
Кӧ колен
Категорий:2015
Шуйка (Оршанке кундем)
Шуйка (Шуйка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Марково ял деч 6 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Филимоново ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Изи Памъял
Изи Памъял мут ончыктен кертеш:
Лу
Лу (кость) — капын ужашыже, икмыняр тӱҥ ткань-влак гыч шога, тӱҥ шотышто костный ткань гыч. Айдемын тупрӱдыжӧ, эндоскелетшын ужашыже улеш.
Алтай мланде
Алтай мланде (Алтайский край) — Россий Федерацийысе регион. Сивыр федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 167,996 тӱж. меҥ². Калык чот - 2 398,8 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Барнаул ола.
ASCII
ASCII (American Standart Code for Information Interchange) – информацийым ваш-ваш вашталтыме шотышто америкысе стандартле код.
Тыгак ончо
Категорий:Информатике
Нурсола (Шернур кундем)
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «нур» + «сола» = «нурсола». «Нурсола» — нурышто верланыше ял.