cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сӱретче
Тыгак ончо
*
406
Кӧ колен
Категорий:406Категорий:V курым
Умерка
Умерка (Умерка) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Нагорена
Эртымгорно
Кугу Ачамланде сар тӱҥалме деч ончыч Нагорена ял Шулко-Мурзя ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Умерка
Эртымгорно
1960 ийыште Умерка ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
У Роҥго
У Роҥго (Советский) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. У Роҥго кундемын рӱдерже. Калыкчот: 10664 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Йошкр-Ола деч 42 километр йӱдвел-эрвел могырно Роҥго эҥерын пурла серыштыже верланен.
Эртымгорно
Колымшо курым тӱҥалтышыште тиде верыште чодыра шоген. 1935 ийыште Мароблисполком ты кундемыште машинно-тракт орный станцийым ышташ темлен. 1935 ийыште ӱярня тылзын 5-ше кечынже икымше чоҥышо-влак тышке толыныт да «Здесь строится МТС» манын возеныт. У илымверым Фокино лӱмденыт. 1947 ийыште МТС воктене Фокинский спиртзаводым чоҥашлан чодырам руаш тӱҥалыныт. Тӱҥалтышыште тӱвыра мероприятийыш калыкым Роҥгыш коштыктеныт. 1953 ийыште пургыж тылзын 19-ше кечынже РСФСР Президиум Верховный Советын Указше почеш район рӱдерым Роҥго гыч тиде посёлкыш кусареныт.
1958 ийыште тиде поселко «Советский» лӱмым налын.
Важ-влак
Категорий:Марий Элысе кундем рӱдерла Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла Категорий:У Роҥго Категорий:Марий Элысе ола сынан посёлкыла
Березята (У Роҥго кундем)
Березята (Березята) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Вечын ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 30 еҥ (2004 ий), 25 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Ӧрша сола деч 5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Изи Купто
Изи Купто (Малая Купта) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 80 еҥ (2000 ий), 68 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 11 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Кугу Ямурзино
Кугу Ямурзино (Большое Ямурзино) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 3 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1950-ан ийла мучаште Кугу Ямурзино ял Ошӱргӧ ял деке ушалтын. .
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
1491
1491 ий — XV курымын ийже.
Йӧрыҥ
Йӧрыҥ эҥер (Юронга; Йӧрынгы) — Вӱтлын эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 88 уштыш.
Категорий:Угарман велысе эҥерла Категорий:Марий Элысе эҥерла
Таир (Провой кундем)
Таир (Таир) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Какшан ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 243 еҥ (2010 ий)
Верланыме вер
Какшан посёлко деч 16 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Иванов, Михаил Максимович
Михаил Иванов-Батрак (Михаил Максимович Иванов) (, Россий империй, Ильна губерний, Вӱрзым уезд, Пукшамбал ял —, РСФСР, Марий АССР, Шернур ола сынан посёлко) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1934).
Илыш корныжо
Михаил Иванов-Батрак 1905 ий кылме тылзын 4-ше кечынже Россий империй Ильна губерний Вӱрзым уезд Пукшамбал ялеш кресаньык ешеш шочын.
Важ-влак
Категорий: Марий серызе-влак Категорий: Марий почеламутчо-влак Категорий: Марий туныктышо-влак
ВАЗ-2121
ВАЗ-2121 Нива-совет жапысе легковой автомобиль-внедорожник. Изи классан внедорожник: нумалше кузов, эре чӱктымӧ тичмаш привод. Серийно 1977 ий вӱдшор 5 гычын кызытсе жап марте лектын шога(2006 ий гычын Lada 4x4 лӱм дене). Шуко эллаште "Нива" автомашинан фан клубшо-влак улыт.
Автомашинан эртымгорныжо
1972 ийыште кудалышташ йӧрышӧ прототип Э-2121 лекташ тӱҥалын. 1973 ийыште серийно лукташ тӱҥалаш кӱштык лектын. 1974 ийыште серийно лукташ тӱҥалме деч ончычын икмыняр экземплярым луктыныт. Нине машина-влак тичмаш тергыме циклым кудалышт эртеныт. Урал, Предуралье кундемыштат лийыныт. УАЗ-469, тыгак Ленд Ровер ден Рейндж Ровер дене танастарымаште шкенжым сай могыр гычын ончыктен. Серийно лукташ кӱштыкым официально 1975 ий сӱрем 31 кечын пенгыдемдыме.
Ваз-2121 автомашинан икымше серийный образецше 1977 ий вӱдшор 5 лектын. Лукташ тӱҥалме дечын вара планым "Нивалан" 25 000 гычын 50 000 автомашина марте идалыклан кугемденыт, умбакыжым 70 000 марте. Икмыняр жап эртымеке, 80% наре лукмо тиде модельым йот элыш колташ туналыныт.( "Нива" Волжский заводын ик модельже, кудыжо Японийыште ужалалтын.)
Автомашинан конструкций ойыртемже
Ваз-2121 (21213/21214)- изи классан, легковой сынан внедорожник. Кузов нумалше, кум омсан универсал. Трансмиссий эре чӱктымӧ тичмаш привод дене, 4 ступенян механический передаче корбко ( 21213 модификаций гычын тӱҥалын-5 ступенян), 2 ступенян раздаточный коробко, ось кокласе ищыме дифференциал дене. Геометрий могырым кудалыштмаш кугу кӱкшытыштӧ. Корно дечын ӱлыл ужаш марте 220 мм, кӱчык колеса базе-2,2 метр. Икымше Ваз-2121 модельын кӧргыштӧ Ваз-2121 двигатель шинчен. Тудо Ваз-2106 двигатель негызеш шочын: радаман, карбюратор, 4 цилиндран, паша вий куат - 1580 куб.см. Ну а теве Ваз-21213 модификацийыш кугурак куатан (1690 куб.см.) 80 имне виян, 125 ньютон метр, кӱкшӧ пӧрдмӧ куатан двигательым шынденыт. "Нива" автомашина икымше кече гычынак шкенжым чын внедорожник семын ончыктен.
Автомашина тунямбал кукшытышто
20 курымын 70-шо ийлаште лектын шогышо внедорожник-влак жаплан чӱктымӧ тичмаш привод (эре чӱктымӧ тичмаш привод лачак Рейндж Ровер автомашинаште кучылталтын), раман шасси,проста кузов дене, изи куатан бензин двигатель дене ойыртемалтыныт. Сандене СССР автозаводын тиде модельже тӱнямбал кӱкшытыштӧ кугу чапым налын. "Нивам" шуко йот элысе автозавод влак клонироватленыт.
Чолгашӱдыр
Чолгашӱдыр (Ӱжара Шӱдыр, Чолпан) (Venus, Венера) — Кече системын планетыже.
ВАЗ-2121
Автомашина тунямбал кукшытышто
"Нива" (2006 ий гычын Лада 4х4) АвтоВАЗын ик эн ончыл модельже семын йот элыш лийын кодеш. Кок эн ончыч лекше "Ниван" версийже йот элыш колташ лектын шоген: ВАЗ-21211 1,3 литр мотор дене (бензин двигательлан кугу налог да шерге топливо дене ойыртмалтше эл-влаклан) да ВАЗ-21212 пурла руль дене. Пурла рулян "Нива" эн шуко Великобританийыште ужалалтын. Тыгак Японийышкат израк партий дене каен шоген. Австрийын курыкан корнылаште "Нива" тиде элын внедорожникше паркын 99%ым налын шоген.
Чолгашӱдыр
Категорий:Астрономий Категорий:Планете-влак
ВАЗ-2121
Автомашина тунямбал кукшытышто
90-шо ийла мучашыште вес элыш изи партий дене Ваз-21215 модификаций каен шоген. ТУдын моло дечын ойыртемже лийын: кӧргыштӧ Пежо дизель двигатель шинчен.Кызытат тиде да моло йот эллан келыштарыме "Ниван" модификаций Европысо корнылаште кудалыштеш. 2003-2007 ийлаште завод Лада 4х4 модельым Евро-3 ден Евро-4 экологий стандартш пуртен кертын. Йот элысе шуко автомашинам тюнинговатлыше фирме-влак "Нива" негызеш кабриолет, пикапым, тыгак спорт вариантым ыштеныт.
30 ий жапыште 1,8 миллион лукмо "Нива" кокла гычын 100 утла йот эллашке 500 тӱжем утла автомашинам колтымо. Кажне ийын 15 тужем наре "Нива"-влак Латин Америке, Африке, Кокла Эрвел, Эрвел Касвел Европысо эллашке каен шогеныт. Тыгак автомашина Австралий ден Канадыштат вашлиялтеш.
Категорий:ССРУ-ын автомашинаже-влак 2121 Категорий:Российын автомашинаже-влак Категорий:Автомобиль-влак
1492
1492 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1492Категорий:XV курым
Денисовский высылке
Денисовский высылке (Выселок Денисовский) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше высылке.
Верланыме вер
Марьино сола деч 0,3 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1965 ийыште Денисовский высылке илем Марьино сола деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Кицмань
Кицмань (Кіцмань) — Украиныште Черновцы велыште Черновцы кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 6 287 еҥ (2021 ий).
Категорий:Черновцы велысе олала
Семе
Семе (Семеево) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: Калыкчот: 96 еҥ (2002 ий), 63 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 4.7 километр (9.5 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Пыжанъю кундемысе илымверла
2019
2019 (кок тӱжем латиндешымше) ий — григориан кечышот почеш високосный идалык огыл, кушкыжмын тӱҥалын. Мемнан Курымын 2019-ше ийже, XXI курымын 19-ше ийже.
Кö колен
Категорий:2019
Сурок (Маскасола кундем)
Сурок (Сурок) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Кундыш ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 3102 еҥ (2010 ий), 3038 еҥ (2011 ий).
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Сурок
Сурок мут ончыктен кертеш:
407
407 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:407Категорий:V курым
Вааса
Вааса (Vaasa, Vasa) — ола Финляндийыште. Калыкчот: 68 017 еҥ (2021 ий).
Категорий:Финляндийысе олала
Мэн (штат)
Мэн (Maine) — УАШ-ысе регион, штат. Мланде кумдык - 91 646 тӱж. км². Калык чот - 1 329 тӱж. еҥ (2012). Административ рӱдер — Огасте ола.
Категорий:Мэн
408
408 ий — V курымын ийже.
Кугу Торешкӱвар
Кугу Торешкӱвар (Большой Торешкюбар) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кугэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 230 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Лажъял деч 2 километр кечывалвел могырно Лаж эҥер воктене верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «тореш» + «кӱвар» = «торешкӱвар». «Кугу Торешкӱвар» — моло «Торешкӱвар» ялла гыч кугурак «Торешкӱвар» ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Чарлак
Чарлак (Черлак) – Российыште Пошкырт Элын Дӱртӱлӧ кундемыштыже верланыше Чарлак ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 599 еҥ (2002 ий), 588 еҥ (2009 ий) , 584 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Дӱртӱлӧ сола деч 31 километр (37 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Дӱртӱлӧ кундемысе илымверла
Тулугановка (Нариманов кундем)
Тулугановка (Тулугановка) — Российыште Астрахань велын Нариманов кундемыштыже верланыше сола, Ахматовский ял шотан илемын рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Сола 1861 ий гыч тӱҥалын палыме — тунам тудо Санкт-Петербургышто лукмо «Илымверын лӱмерышкыже» пурен. Латиндешымше курымышто кызытсе Тулугановка вес лӱм-влакым нумалын: Тулуган, Тулуга але Бобровское. 1861 ийысе лӱмер почеш Тулуганыште 564 еҥ, 50 сурт, мечет да сыр завод лийын. 1893 ийыште икмыняр еҥ Тулуган гыч вес верыш куснен да Володарский кундемыште у солам негызлен. Ондак тиде солам У Тулуган маныныт, но кызыт кок солан официальный лӱмжӧ икгай: Тулугановка.
Географий
Тулугановка Астрахань ола деч 20 километр йӱдвел могырно, Нариманов ола деч 26 километр кечывалвел-эрвел могырно, Юл эҥер дельтыште Рыча пиктеж сер ӱмбалне верланен.
Солаште 28 урем уло: Аксарайский шоссе, Баксанский, Белозерский, Береговой, Вересаев, Дачный, Дорожный, Казанский, Колхозный, Комаринский, Луговой, Мирный, Молодёжный, Мостовой, Отрадный, Пойменный, Речной, Рыбацкий, Рычинский, Степной, Строительный, Тихий, Узенький, Хлебников, Центральный, Широкий, Школьный да Южный.
Калык
2010 ийысе ялсоветын данныйже почеш Тулугановка солаште 482 еҥ ила.
Важ-влак
Категорий:Нариманов кундемысе илымверла
Вурнар кундем
Вурнар кундем (Вăрнар районĕ; Вурнарский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Вурнар. Калыкчот 30,0 тӱж. еҥ наре.
Географий
Категорий:Вурнар кундем
Лемдыж
Лемдыж (Ирдуған, Ирдуган) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Первомайский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 209 еҥ (2002 ий), 211 еҥ (2009 ий) , 221 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Янаул ола деч 11,5 километр (15 км – авто дене) эрвел могырно верланен.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Янаул кундемысе илымверла
Балатон
Балатон (Balaton, Plattensee, Blatenské jazero, Blatno jezero, Pelso) — Венгрийыште ер, эн кугу ер Рӱдӧ Европышто.
Ломбер
Тугак ончо
Категорий:Чодыран типше-влак
409
409 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:409Категорий:V курым
Карачай-Черкесий
Карачай-Черкесий Республик (Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ, Къарачай-Черкес Республика, Къарча-Черкес Республика, Карашай-Шеркеш Республикасы, Республика Карачаево-Черкесия) — Россий Федерацйын ужашыже, Тудо Йӱдвел Кавказ федерал йырвелыш пура.
*
Королёво (Закарпатье вел)
Королёво (Королево) — Украиныште Закарпатье велыште Берегово кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 9 896 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе ола сынан посёлкыла
Магнитогорск
Магнитогорск (Магитогорск) - ола Российыште, Челябинск велыште.
1493
1493 ий — XV курымын ийже.
Магнитогорск
Магнитогорск — кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Магнитогорск https://vk.com/club22305850 https://vk.com/club22305850
1493
Кӧ колен
Категорий:1493Категорий:XV курым
Маркансола
Маркансола (Марково) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Ял лӱм
Яллан негызым «Марк» лӱман еҥ пыштен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Макманур
Макманур (Ахманур) (Макманур) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шулко сола деч 12 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1985 ийыште Макманур ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Ӱлыл Лужбеляк
Ӱлыл Лужбеляк (Нижний Лужбеляк) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Ниинистё, Саули
Саули Вяйнямё Ниинистё (Sauli Väinämö Niinistö;, Сало) — политик, Финляндийын президентше.
Макманур
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Ниинистё, Саули
Важ-влак
Категорий:Политик-влак
Ӱлыл Лужбеляк
Эртымгорно
1931 ийыште Ӱлыл Лужбеляк ял Кӱшыл Лужбеляк ял дене пырля ик пырляштарыме Лужбеляк ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Благовещенск (У Роҥго кундем)
Благовещенск (Благовещенск) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Михайловка сола деч 6 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
XX -шо курымын 60-ан ийлаштыже ял пытен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Новоселица
Новоселица (Новоселиця) — Украиныште Черновцы велыште Черновцы кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 7 632 еҥ (2021 ий).
Категорий:Черновцы велысе олала
Куплоҥго (1)
Куплоҥго (Куплоҥго; Куплонга) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
Куплоҥго ял Куплоҥго (Кугу Куплоҥго) ялыш савырнен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Митрисола (Маскасола кундем)
Митрисола (Митрисола) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 3,5 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1960-ан ийлаште Митрисола ял пытен. .
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
С. Хайруллинын сатуламаш радам
'''С. Хайруллинын сатуламаш радам''' - Арск олаште Кугу Атня гыч сатучо Хайруллинын сатуламаш радам. XIX курым.
Памашнур
Памашнур (Памашнур) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Шорсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 90 еҥ (2005 ий), 78 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шорсола ял деч 10 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Мирская Поляна чодыра пӧрт
Мирская Поляна чодыра пӧрт (Лесной дом Мирская Поляна) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Марьино сола деч 3 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
Мирская Поляна чодыра пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
410
410 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:410Категорий:V курым
Керро, Марилин
Марилин Керро (Marilyn Kerro) (, Раквере, ЭССР, ССРУ) — эстон экстрасенс.
1494
1494 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1494Категорий:XV курым
Вознесений урем (Йошкар-Ола)
Вознесений урем (Вознесенская улица) — эн тошто урем Йошкар-Олаште. Вознесений урем революций деч ончычсо Чарлаште тӱҥ уремлан шотлалтын. Карл Марксын лӱмжым тудлан 1918 ийыште пуымо. А тошто лӱмжӧ (2008 угыч, Лев Толстой урем гыч Ленин кугурем деке) черке лӱм дене кылдалтын. Тудыжо дач ты уремыште верланен ыле. Ты черке XVIII курымысо архитектуро шарныктышлан шотлалтеш.
Шри Чинмой
Шри Чинмой - Индуизмын гуру. Индуизм нерген книга-влакын авторжо, художник, почеламутчо, спортсмен ден музыкант.
Кылвер-влак
Категорий:Тын
411
411 ий — V курымын ийже.
Ижболдин, Василий Иванович
Василий Ижболдин (Василий Иванович Ижболдин) (, РСФСР, Башкир АССР, Калтаса кундем, Кӧкыш ял —, Йошкар-Ола) — марий серызе, туныктышо, журналист.
Илыш корныжо
Василий Ижболдин 1928 ий шыжа тылзын 20-шо кечынже Башкир АССР Калтаса кундем Кӧкыш ялыште кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Викиувер: Ава ден икшывыже- влак калыкле вургемым ончыктен кертыт
'''Ава ден икшывыже- влак калыкле вургемым ончыктен кертыт. Тӱвыра министерствын пресс-службыжын увертарымже почеш «Калыкле вургемым чийыше ава ден икшывыже- влак» Тӱнямбал фотоконкурсыш йодмашым налаш тӱҥалме.'''
Конкурсыш ушнашлан йодмашым 25-ше август марте пуаш лиеш. 15-ше сентябрьыште официальный сайтыште 200 финалистым да 50 сеҥышым увертарат. Конкурсым иктешлымаш да наградым кучыктымаш Москошто октябрь тылзын «Ӱдырамашын кидше дене» тӱнямбал фестивальын площадкыштыже торжественный церемонийыште лийшаш.
Конкурсыш ушнымо йӧн дене рашырак конкурсын официальный сайтыштыже палыме лияш лиеш.
«Марий Эл» кугыжаныш теле да радио компанийын сайтыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
19 теле
19 теле (19 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 353-шо (кужемдыме ийлаште — 354-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 12 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 19 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 19 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 19 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:19 теле
Нӧлпер
Нӧлпер (ольховник, ольшаник, заросли ольхи) — нугыдын (пырля) кушкын шогышо нӧлпӧ-влак але нолпӧ гыч гына лийын шогышо лышташан чодыра.
Тугак ончо
Категорий:Чодыран типше-влак
Карманер
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 2 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
В.Акилесапиллай
В.Акилесапиллай (1853 ий - 1910 ий) - Шри-Ланка гыч Тамил калык Индуизмын шанчызе, почеламутчо ден серызе. Серызен пеш пале книгаже Тринкомалешто Конешварам Ковил (храм) нерген. Категорий:Тын
Ярыгино
Ярыгино (Ярыгино) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Йӱледӱр сола воктене Лаж эҥерын пурла серыштыже лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште Умерка ял Йӱледӱр сола деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Руш Шайра
Руш Шайра (Шарибоксад, Черебоксад) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Сотнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 182 еҥ (2003 ий), 142 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Сотнур сола деч 2 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене яллан лӱмым Шайра эҥер лӱм пуэн. «Руш» мут яллан негызым руш-влакын пыштымыштым ончыкта.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Веткан почиҥга
Веткан почиҥга (Веткино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кугэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 37 еҥ (2005 ий), 32 еҥ (2010 ий).
Ял лӱм
Яллан негызым «Веткан» лӱман еҥ пыштен, сандене ялым «Веткан починга» манын лӱмденыт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Мэриленд
Мэриленд (Maryland) — УАШ-ысе регион, штат. Мланде кумдык - 32,133 тӱж. км². Калык чот - 5 828 тӱж. еҥ (2011). Административ рӱдер — Аннаполис ола.
Категорий:Мэриленд
Хаукио, Йенни
Йенни Элина Хаукио (Jenni Elina Haukio;, Пори) — финн почеламутчо.
Важ-влак
Категорий:Финн почеламутчо-влак
1496
1496 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1496Категорий:XV курым
Амчемучаш
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Калтаса кундемысе илымверла
Ставрополь
Ставрополь (Σταυρός — «ырес», πόλη — «ола» гыч) — ола Российыште, Ставрополь мландын рӱдыжӧ. Калыкчот 402,7 тӱж. еҥ наре.
Элымбай
Элымбай (Ешмет) (Елымбаево) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Пыламарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 405 еҥ (2000 ий), 398 еҥ (2010 ий).
Ставрополь
Тыгак ончо
Категорий:Ставрополь
Элымбай
Верланыме вер
Марий Пыламарий сола деч 6,5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Викиувер: Марий самырык театрын пӧртшӧ уэммашым вуча
'''Йошкар-Олаште самырык театрын зданийжым пужен ышташ тӱҥалыт. Тушто ондак курчак театр верланен ыле, кызыт самырык театр пашам ышта.'''
Тӱвыра министерстве проект да смете документацийым 8 миллионат 900 тӱжем утла теҥгелан тӧрлаш шона. Инженер шымлымаш эртышаш, зданийым тичмаш терген лектыт да техник заключенийым ыштышаш улыт. Умбакыже проект документаций ямдылалтеш да Кугыжаныш экспертизыш колталтеш.
Чыла тиде пашам тений 30-шо сентябрь марте ыштен шуктыман.
«Марий Эл» кугыжаныш теле да радио компанийын сайтыштыже лудаш
Категорий:Викиувер
Изинур (Шынчара кундем)
Изинур (Изинур) – Российыште Киров велын Шынчара кундемыштыже верланыше Сметанино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 0 еҥ (2002 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шынчара ола сынын посёлко деч 5.5 километр (12 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Шынчара кундемысе илымверла
Смирнова, Мария Алексеевна
Мария Илдушкина, Машина, Алексеева, Илдаркина (Мария Алексеевна Смирнова) (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Лапатасола ял) — курыкмарий серызе, почеламутчо, туныктышо.
Козловка кундем
Козловка кундем (Куславкка районĕ; Козловский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Козловка. Калыкчот 17,7 тӱж. еҥ наре.
Смирнова, Мария Алексеевна
Илыш корныжо
Мария Илдушкина 1944 ий вӱдшор тылзын 24-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Лапатасола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Козловка кундем
Географий
Категорий:Козловка кундем
Кугу Тавра
Кугу Тавра (эрвел марла Кугу Тӓврӓ) (Большая Тавра) – Российыште Свердловск велын Красноуфимск йырвелыштыже верланыше Тавра ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1300 еҥ (2010 ий), 1310 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Красноуфимск ола деч 59 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Свердловск велысе марий илымверла Категорий:Красноуфимск йырвелысе илымверла
Марий Тӱрек кундем
Марий Тӱрек кундем (Марий-Турек район, Марий Турек район; Мари-Турекский район) — Марий Элыште верланыше мунициапал район. Административ рӱдер — Марий Тӱрек —.
Географий
Марий Тӱрек кундем Марий Эл Республикын эрвелныже верланен. Йӱдвел-эрвелне — Виче вел дене, кечывалвел-эрвелне — Татарстан республик дене, касвелне — Марий Элысе Шернур, Поранча да Морко кундем-влак дене.
Район кумдык 1500 км² (але 150 000 га) шуеш,.
Кумдык:1,5 тӱж. меҥ². Кужыт: 76 меҥ. Лопкыт: 36 меҥ. Мландын кумшо ужашыжым чодыра налеш. Тыште шуко корем, курык уло. Нур, олык, чодра, куэр-влак дене верысе пӱртӱс поян. Илем-влак эн чӱчкыдын ӱлнырак верланеныт, кӱкшытыштӧ огыл.
Эртык
Марий Тӱреклан негызым 1699 ийыште пуымо. Марий Тӱрек кундем 1924 ийыште ышталтын.
Верысе марий-влак ты мландым «эрвел» манын лӱмдат. Марий Элыште лач ты кундемыште кече эн ончыч кынелеш. Тыште илыше-влакым ожно «эрвел марий-влак» лӱмденыт. «Турек» руш мут марий «тӱрек» мутын ыҥжым йӧршеш вашталтен. Чынжым, «тӱрек» мут «тӱр» мут гыч негызлалтын. Тышеч марий мланде тӱҥалеш.
Марий Тӱрек кундемын эртымгорныжо Виче вел дене кылдалтын. Виче эҥерыште Малмыж шочын. Марий-влакын феодал ушемышт лийын, кызытсе Марий Тӱрек кундемын ужашыже тушко пурен. Озаҥым налмаш годым Малмыж он Полтыш, виче марий-влакын вуйлатышыже суас-влак велыште кредалын. А тунам курыкмарий-влак Акпарсын вуйлатымыж почеш руш-влаклан полшеныт.
Кунам Озаҥ сеҥалтын, марий мланде Москосо кугыжанышыш пурен, марий-влак эрык-верч кредалмашым тӱҥалыныт. XVI курымысо эртымгорнышто тиде кредалмаш-влак «черемис сар» семын возалт кодыныт.
Верысе калыкым чыштырен кучашлан XVI курым мучашыште москосо виктем марий мландыште форпост-ола-влакым чоҥаш тӱҥалыныт. 1584-ше ийыште Вӱрзым эҥер серыште Вӱрзым Уржум олаш савырненыт, тудо вигак уездын рӱдерже лийын, тушко кызытсе Марий Тӱрек кундемын ужашыжым пуртеныт. Ты жапыштак марий-влакын Малмыжым руш карманыш савыреныт. Ты верлаште марий-влаклан апшат пашм шукташ, ола деке лишемашат чареныт. Кугу эҥерла гычат нуным поктен колтеныт. Тунам Марий мландын тӱржӧ изиш касвелкыла куснен. Тӱрек ола гыч кайымеке, марий-влак у илемым чоҥеныт, тошто лӱмымак коденыт, тыге Марий Тӱрек шочын.
Калык
1 Шорыкйол 2005 ийысе шотлымаш почеш кундемыште 24 500 еҥ илен.
Кундемыште руш, марий, суас, одо-влак илат.
Кырмегесола
Кырмегесола (Кермечейкино) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял. Памар сола деке ушалтын.
Марий Тӱрек кундем
Кӧргӧ шеледымаш
Кундемыш «Посёлок Мари-Турек» лӱман да 5  пура:
Кырмегесола
Верланыме вер
Памар сола деч 0,5 километр касвелне лийын шоген.
Марий Тӱрек кундем
Марий Тӱрек кугыял - ола шотан илем
(Шукерте огыл Тат-Китня сельсовет ден Алексеевский сельсовет-шамыч тышке ушненыт) Административ рӱдер - Марий Тӱрек кугыял (посёлко).
Карлыган ял шотан илем
(Шукерте огыл Сардаял сельсовет тышке ушнен)
Кырмегесола
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене ялын «Кырмегесола» лӱмжӧ ялым негызлыше «Кермеге» пӧръеҥ лӱм гыч лектын.
Марий Тӱрек кундем
Косолоп ял шотан илем
Административ рӱдер — Косолап (Косолоп) села.
Кырмегесола
Эртымгорно
1868 ийын архивысе документлаште Черкысола (Черкасола) «околоток Церковный» манын палемдалтын. Ондакрак чылт марий-влакын гына илыме Памар илемыштышт Косма ден Дамиан лӱмеш Сиза эҥер воктене черкым чоҥеныт. Тунам шуко еҥ тынеш пурен огытыл. Чимарий-влак илаш эҥерын вес могыркыжо кусненыт, посна шогышо марий илемым негызленыт. Черке воктене руш-влак кодыныт. Памар солам условно кок ужашлан пайлаш тӱҥалыныт: руш ужашлан — Руш Памар але «село Космодамианское» да марий ужашлан — Марий Памар але «Черкасола». Но официальный документлаште нуно ик Памар сола але «село Космодамианское» манын ончыкталтыныт.
1874 ийыште священник Александр Шабановын вуйлатымыже дене у верыште марий ужаш деке куснен шогышо у черкым чоҥенын. Черке марий да пырляштарыме руш-марий ужашым пырдыж семын пайлаш тӱҥалын. Тунам Черкасола (Черкесола) ялын ял лийын шичме сӱретше лекташ тӱҥалын. Памар сола кок ужаш гыч лийын шогаш тӱҥалын: руш да марий. Тыге калык коклаште Марий Памар (Марийские Помары) да Руш Памар (Русские Помары) лӱм-влак лектыныт. Тиде лӱм-влакым марий-влак гына кучылтыныт, руш-влак коклаште тыгай пайлымаш-влак лийын огытыл, нуно шагал лийыныт, черкыште да волостной правленийыште гына ыштеныт.
XX-шо курымын тӱҥалтышыштыже Памар сола кум ужаш гыч лийын шогаш тӱҥалын:
Тыгай пайлымаш кызытат вияҥын шога. Памар сола калык коклаште кызытат шонен лукмо илыше-влак деч посна лийын шогышо солан деловой ужашыжылан шотлалтеш.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште Курыктӱр, Кырмегесола, Лапкасола, Черкысола ялла да Памар сола ик илыме верыш ушненыт — Памар солаш. Кырмегесола ялын уремлаже Памар солан уремлашкыже савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Марий Тӱрек кундем
Марий Пыламарий ял шотан илем
(Шукерте огыл Нартас сельсовет тышко ушнен) Административ рӱдер - Марий Пыламарий (Мари-Билямор) села.
Марийский ял шотан илем
Административ рӱдер - Мариец посёлко.
Хлебниково ял шотан илем
(Шукерте огыл Опаринысе сельсовет тышке ушнен) Административ рӱдер - Хлебниково села.
Кылвер-влак
*
412
412 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:412Категорий:V курым
Озёрное (Житомир кундем)
Озёрное (Озерне) — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 717 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Николаева, Раиса Ивановна
Мардан Рая (Раиса Ивановна Николаева) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Чодыраял ял) — марий серызе, почеламутчо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2007), Марий Эл Республикысе тÿвыран сулло пашаеҥже (2006).
Илыш корныжо
Мардан Рая 1946 ийын вӱдшор тылзын 20-шо кечынже Юлсер кундемысе Чодыраялыште шочын. Сотнур школышто, Марий целлюлоз кагаз техникумышто тунемын. Воронеж кундем Новохоперск олаште пашам ыштен. Москосо чодыра технике институтшто тунемаш тӱҥалын, вара Марий политехник институтыш куснен. Озаҥыште, Йошкар-Олаште "Марбиофарм" заводышто пашам ыштен.
Раиса Николаева сылнымутыш кугу ийготан толын. Тудым усталык сомыл деке серызе Юрий Артамонов кумылаҥден. Ончыч прозым возен. Икымше ойлымашыже - «Юзо вате» - 1990 ийыште «Марий коммуна» газетын кум номерыштыже савыкталтын. «Ончыко» журналышкат возен. 1993 ийыште Маргарита Ушакова дене пырля «Авамын куэже» ойлымаш сборникым луктыныт.
«Чолга шÿдыр - 2002» фестивальын дипломантше.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Кужевотнур
Кужевотнур (Кужевотнур) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шулко сола деч 4 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Полоцк
Полоцк (Полацк) — ола Белоруссийыште Витебск велыште. Полоцк кундемын рӱдерже. Калыкчот: 79 896 еҥ (2022 ий).
Категорий:Витебск велысе олала
Кужевотнур
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
1497
1497 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1497Категорий:XV курым
Кыдал Озакъял
Кыдал Озакъял (Среднее Азяково) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше ял. Озакъял ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 726 еҥ (2002 ий), 716 еҥ (2010 ий) , 778 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Маскасола ола сынан посёлко деч 11 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Карме
Карме (Орашыҥа; Musca) — шыҥа-копшаҥге.
Категорий:Шыҥа-копшаҥге-влак
Лапкасола (Юлсер кундем)
Лапкасола (Лапкасола) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял. Памар сола деке ушалтын.
Верланыме вер
Памар сола деч 0,5 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште Курыктӱр, Кырмегесола, Лапкасола, Черкысола ялла да Памар сола ик илыме верыш ушненыт — Памар солаш. Лапкасола ялын уремлаже Памар солан уремлашкыже савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Кожлаял (Марий Тӱрек кундем)
Кожлаял (Козлоял-Сюба) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Косолап ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 15 еҥ (2000 ий), 5 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Косолап сола деч 19 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Донецк вел
Донецк вел (Донецька область) — Украинын ужашыже, Донбасс географик регионыште верланен.
Ростов вел, Днепропетровск вел, Запорожье вел, Луганск вел да Харьков вел дене йыгыре улеш.
Важ-влак
*
413
413 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:413Категорий:V курым
Мушинцы
Мушинцы (Мушинцы) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Ямбайкино
Ямбайкино (Ямбайкино) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Мушинцы
Верланыме вер
Кугу Кугланур ял деч 2 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Ямбайкино
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1958 ийыште идын тылзын 19-ше кечынже Ямбайкино ял Ошӱргӧ ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Венгрий
Венгрий (Magyarország, официальный лӱм Венгр Республик) — Покшел Европысо эрыкан демократ кугыжаныш. Пошкудо эл-влак: йӱдвелыште Словакий, йӱдвел-эрвелыште Украина, эрвелыште да кечывалвел-эрвелыште Румыний, кечывалвелыште Сербий ден Хорватий, кечывалвел-касвелыште Словений, касвелыште Австрий.
Рӱдолаже да эн кугу олаже Будапешт. Кугурак (100 000 утла еҥан) ола кокла гыч - калык чот иземме почеш - Дебрецен, Сегед, Мишкольц, Печ, Дьор, Ниредьхаза, Кечкемет да Секешфехервар.
1996 ийыште Венгрий ВМФ-ыш, 1999-ште НАТО-шке, 2004-ште Европо Ушемыш ушнен. 2007 ий гыч шенген зоныш пура.
Марьино почиҥга
Марьино почиҥга (Починок Марьино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Рушэҥер ял деч 6 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Марьино почиҥга шотлымо данный-влак гыч лукталты
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
1498
1498 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1498Категорий:XV курым
Карьябинаяк
Карьябинаяк - Непалыште, Катманду районышто, Бунгаматиште Индуизм тынын Ганешан храм.
Кылвер-влак
Категорий:Тын
Березники
Березники (Березники, Кыддзакар — куэ ола гыч) — ола Российыште, Пермь мландыште.
Янссон, Туве
Туве Марика Янссон (Tove Marika Jansson;, Хельсинки — , Хельсинки) — финн серызе.
Березники
Эртымгорно
Категорий:Пермь мландысе олала
Янссон, Туве
Важ-влак
Категорий:Финн серызе-влак
Катыршан почиҥга
Катыршан почиҥга (По Речке Купта) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 4 еҥ (2000 ий), 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 12 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Викиувер: Калык- влакын келшымаш пӧртыштым жап деч ончыч ыштен шуктат
'''Калык-влакын келшымаш пӧртыштым жап деч ончыч ыштен шуктат. Кызыт тушто чоҥымо паша умбакыже шуйна. Объектыште 50 еҥ тырша. Пӧртын пырдыжшым пелыже наре кӱ дене комыжлымо. Вентиляций системе ышталтеш, кӱварлан негыз шаралтеш, отделке, электротехник, сантехник паша шукталтеш.'''
Чоҥымо площадкыште Марий Элым вуйлатыше Александр Евстифеев лийын. Контракт почеш Калык келшымаш пӧрт 2023-шо ийын майыште шукталтшаш, но подрядчик тений декабрьланак шукташ сӧра. 2023-шо ийлан ойырышаш оксам 2022-шо ийыш кусараш кутырен келшыме. Сандене кӱлешан оборудований ден мебельым ситарыме процедура тӱналшаш. Ырыктыме системым пашаш колтымо.
Пашам тӱҥалмылан ик ият уке гынат, зданий 47 процентлан ямде.
«Марий Эл» кугыжаныш теле да радио компанийын сайтыштыже лудаш Категорий:Викиувер
Маръясола
Маръясола (Маръясола, Сарамбаево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йошкар Юл ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 136 еҥ (2001 ий), 113 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Кулаково сола деч 4 километр эрвел могырно верланен.
Среднее (Закарпатье вел)
Среднее (Середнє) — Украиныште Закарпатье велыште Ужгород кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 4 138 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе ола сынан посёлкыла
Любимовка
Любимовка (Любимовка) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 4 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1941 ийыште Любимовка ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Дагестан
Дагестан Республик (Дагъистаналъул Республика,, Дағыстан Республикасы (Dağıstan Respublikası) , , Дагъыстан Республикасы, Республика Дагъустан, Дагъусттаннал Республика, Дагъыстан Республикасы, Республика Дагъустан, Дагъустандин Республика, ДегIeстан Республика, , Республика Дагестан) — Россий Федерацйын ужашыже, Тудо Йӱдвел Кавказ федерал йырвелыш пура.
Примечания
*
Викиувер: Эше 489 еҥын коронавирус инфекций пенгыдемдалтын
«Стопкоронавирус.рф» сайтын увертарымыж почеш Марий Элыште эше 489 еҥын коронавирус инфекций пенгыдемдалтын.
Тыге, пандемий жаплан республик мучко чылажге 38 356 еҥ covid-19 дене черланен. Нунын кокла гыч 29 956 еҥ тӧрланен да 995 еҥ илышыж дене чеверласен. Категорий:Викиувер
Шошо (фильм)
Шошо (Шошо, Весна) — Российысе кинофильм.
Фильм Денис Осокинын "У ботинке" книгаже дене сниматлалтын. Фильмын сниматлымаш Морко кундемын Унчо (Шоруньжа) солаште ден Морко посёлкошто ышталтын. Унчо солаште ден йыгыре верланше ял-влакыште илыше-влак фильмеш участвоватленыт. Нуно шкеныштым шке модыныт. Денис Осокин ойлымашыжым реальный Унчо солаште илыше-влак нерген возын. Ойлымашышто нуно шке реальный лӱм-влак дене лӱмдалтыт. Марий селан илышыже дене палыме лияш манын, автор-влак тудо нерген фильмым ышташ шонен пыштеныт ыле. Ойлымаш фильмын сценарийлан негыз семын возалтын. Ончыч документальный фильмым ышташ шоненыт, сандене персонаж-влак реальный еҥ улыт. Туге гынат этнойомак лектын.
Городец (Марий Эл)
Городец (Городец) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Каваште Шурмарий
Каваште Шурмарий (Кавашты Шурмар, Тушево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 51 еҥ (2001 ий), 57 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Кугу Руясола
Кугу Руясола (Большая Руясола) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 160 еҥ (2004 ий), 221 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кельмаксола ял деч 1 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Рушплак
Рушплак  (Ружбеляк) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Шорсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 163 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шорсола ял деч 1 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Изи Кушна
Изи Кушна (Лопсола, Ӱлылсола) (Нижняя, Малая Кушня) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 320 еҥ (2004 ий), 290 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шордӱр ял деч 2 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
1499
1499 ий — XV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1499Категорий:XV курым
Таир (ыҥ-влак)
Таир мут ончыктен кертеш:
414
414 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:414Категорий:V курым
Кокшага
Кокшага (Кокшага) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шулко сола деч 4 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1985 ийыште кылме тылзын 28-ше кечынже Кокшага ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Целогина
Целогина (Coelogyne) – Orchidaceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Финн йылме
Финн йылме (suomen kieli, suomi) — урал йылме. Кугыжаныш йылме Финляндийыште.
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Финн йылме
Васола
Васола (Вәсил) (Василово) – Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше Калмиямучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 338 еҥ (2002 ий), 337 еҥ (2009 ий) , 273 еҥ (2010 ий).
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Калтаса кундемысе илымверла
Марла календарь
Марла календарь — икымше марий периодический изданий, марий йылме дене савыкталтше кажне ийын лекше журнал. Валериан Васильев-Ӱпымарий ден Павел Глезденёв савыкташ тӱҥалыныт.
Эртык
1907—1913 ийлаште лектын. Икымше номерын тиражше — 2400 экземпляр. 1918—1920 да 1923 ийлаште «Мари календарь» семын лектын, 1928—1932 ийлаште «Календарь» лӱм дене, да 1992 ий гыч угыч «Марла календарь» семын савыкталтеш.
Изданий нерген
1907-1913 ийлаште П. П. Глезденев ден В. М. Васильев «Марла календарьым» луктын шогеныт. «Марла календарь» гоч икымше гана манаш лиеш, «юмын мут» огыл, а тыглай марий шомак, сылне марий ой уло йÿкын йоҥгалтеш. Марий калыклан шке литератур йылмыжым ышташ кÿлмӧ нерген календарь марий илышыште икымше гана мутым луктеш да кÿлеш манме дене гына ок серлаге – тудым шке лаштыклаштыже чоҥаш пижеш. Тыште чумыр марий калыклан ик литератур йылмым ыштыме йодыш эн ончыч тарвана. Чыла тиде сомылыш серыпле надырым календарьын ик редакторжо семын П.П.Глезденев пыштен.
Тыге тале марий просветитель, волгыдо уш-акылан айдеме «Марла календарь» дене пырля марий еҥын шинчажым почылтарымашке чак ушна. Павел Петрович шочмо калыкше, тудын ончыкылыкшо нерген шонкалаш тÿҥалеш.
Календарь Озаҥыште савыкталтын, кугытшо 72 лаштык, 2.400 книга, акше 12 ыр. Тыште шукыжым Угарман олаште лекше «Народный календарь» лÿман руш календарь гыч кусаралтын. Уми палемден : Тыге календарьын чылт  савыкталтме сынже дене луктыктыктен огытыл. Уло вий куат дене тыршымыштлан кӧра, кузе гынат лукташ манын, лу вере ÿштмыла шемемдаш тыршеныт. 2.400 книгам верын-верын амыртылаш вич-куд тунемше марий рвезе книга савыктышыш коштыныт.
Тыгай йӧн дене савыкташ пеш йӧрен. Вес могырым шоналташ гын, календарьын амыргалт лекмыже сайым веле ыштен шоген. Шуко лудшо еҥ тиде петырыме, шемемдыме верлажым сайын лудын муын моштен, молан манаш гын, йӧнжӧ тÿрлӧ лийын: лимон вÿд, руаш, арака; эн сайжылан шокшо кинде нӧнчык лийын улмаш. (Уми Тÿналтыш мари календарь // У илыш. – 1927. - №3): (Уми Тÿналтыш мари календарь // У илыш. – 1927. - №3) Чарлаште Николай II кугыжам календарьыште четлык коклаш шынденыт манын колыныт. Тидлан ты календарьым 3 имне дене лектын кычал коштыныт, но календарьым нигуштат муын огытыл. Кугыжа Миклайын кузе решеткаш шындалтмыж нерген тыге каласалтеш: Ожно календарь комеш шукыжым кугыжан сÿретше шындалтеш улмаш. Марий календарешат, законжо вурсалтын гынат, портретшым шындаш вереште. Календарь ком шенгелан кече лекме-шичме шот ончыкталте; календарьын комжо вичкыж лийын да шахматла ыштыме корешыже воштак лектын, кугыжам решетка коклаш шындымыла веле койыктен.
«Марла календарь» интеллигенций веле огыл, тыглай калык коклашкат у илыш-шÿлышым пуртен. 1908 ий гыч журналыште естественно-научный, медицина дене кылдалтше материал, икымше сылнымутан произведений-влак савыкталтыныт. Тыгак фольклор кугу верым налын. Категорий:Марий изданий-влак
Француз йылме
Категорий:Француз йылме Категорий:Роман йылме-влак
Соликамск
Соликамск (Соликамск, Совкар — шинчал ола гыч) — ола Российыште, Пермь мландыште.
Эртымгорно
Категорий:Пермь мландысе олала
Орша
Орша (Орша) — ола Белоруссийыште Витебск велыште. Орша кундемын рӱдерже. Калыкчот: 108 100 еҥ (2022 ий).
Категорий:Витебск велысе олала
Матвинур
Матвинур (Матвинур) – Российыште Киров велын Шынчара кундемыштыже верланыше Матвинур ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: Калыкчот: 491 еҥ (2002 ий), 462 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шынчара ола сынын посёлко деч 17.6 километр (20 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Шынчара кундемысе илымверла
Озаҥ (аэропорт)
Озаҥ (Международный аэропорт Казань, Казан Халыкара Аэропорты) — Озаҥыcе тӱнямбалсе аэропорт, Суас Эл, Россий.
Палемдымаш
Категорий:Транспорт Озаҥыште
Небраска
Небраска (Nebraska) — УАШ-ысе регион, штат. Мланде кумдык - 200,520 тӱж. км². Калык чот - 1 843 тӱж. еҥ (2011). Административ рӱдер — Линкольн ола.
Категорий:Небраска
Кайюан (Сюанчжоу)
Кайюан Китайыште, Сюанчжоуышто Индуист-влакын ден Буддист-влакын храм.
Кылгудо
Кылгудо (посольство) — вес кугыжанышын кумдыкыштыжо вераҥдыме иктаж могай элын дипломат. Кылгудым  вуйлата.
Йошкар Ушем
Йошкар Ушем (Йошкар Ушем) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кугэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 11 еҥ (2005 ий), 21 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугэҥер деч 2 километр йӱдвел могырно Мушко эҥерын пурла серыштыже верланен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Порецкий кундем
Порецкий кундем (Пăрачкав районĕ; Порецкий район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Порецкий. Калыкчот 11,4 тӱж. еҥ наре.
Географий
Категорий:Порецкий кундем
Ӱдырамаш
Ӱдырамаш — пӧръеҥын пелашыже, еҥ тукым нунын когыньышт гыч шога.
Генетике
Пӧреҥ ден ӱдырамашын хромосом радамже ойыртемалтыт, кажныжын тӱрлӧ. Ӱдырмаш-влакын Y-хромосомыжо уке, вожгокла хромосомылан X-хромосомын мужыржо шотлалтеш. И X-хромосомым тудо аваж деч налеш, вес X-хромосомым — ачаж деч.
Анатомий да физиологий ойыртем
Капкыл дене ӱдырамаш-влак ойыртемалтыт. Эн ончыч вожгокла орган шотышто. Эше мӱшкырышто кийме годымак ӱдыр эрге деч ойыртемалтеш, но тиде ойыртем шукеммаш пашалан кӱйын шуымо годым веле пашам ышташ ямде лиеш (ӱдыр-влакын 12 ийлан, рвезе-влак деч ондакрак). Вара моло ойыртем-влакат (капкылын моло ужашыштыже) лектыт.
Ӱдырамашын вожгокла ойыртемже (Первичные половые признаки)
(Руш классификаций)
Моло ойыртем-влак (Вторичные половые признаки)
Категорий:Ӱдырамаш
Шыҥа
Мутлончыш сӱрет
Шыҥа — копшаҥге вичкыж капан (4-14 мм), кужу йолан да аҥысыр шулдыран (50 мм марте шулдыр лупшалтыш). Чырий кап кужытшо нарынче, кӱрен але сур, туге гынат шем - але ужар тӱсан лиеш. Шыҥгыр-шыҥгыр 10 сегмент дене кылдалтше кужемдыме. Чызе лопканрак йолаш. Чапа мужыр кӱчок дене пыта. Шулдыржо колшӱр дене комыжлалтын, погынымаш-влак южгунам тамгам ыштат. Антенне-влак кужу улыт, 15 членже-влак кокла гыч ышталтын. Умша аппарат шуралташ. Шкеак хоботок кужу да пӱшкыледыше — влак кокла гыч кажныже-нунын деч посна.
Умша аппаратым пучан тӱрвӧ тӱреш шылтыме. Кӧргыштыжӧ стилет гайрак-оҥылашлу (умшашыже — ӱлыл оҥылашлужо да теҥгече кӱшыл оҥылашлужо — влак лийын кертыт. Оҥылашлодо шыҥа коваштыште рожым пӱчкеда, келгынрак кая хоботко кӱкшыт марте вӱргене капилляр-влак гаяк, тиде ротысо кӱдыньыштыжат вӱр пуч гайрак шупшылеш.
Отыл кукташ:
Категорий:Шыҥа-копшаҥге-влак