cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Калык-влак кокласе Ий хоккей федераций
Европо кӱкшытысӧ чемпионат-влак
1910 ийыште Калык-влак кокласе федераций шайбан хоккей дене Европо чемпионатым тӱҥалын. Турнир 1914 ий марте кажне ийын эртен. Вара Европо кӱкшытысӧ чемпионат-влак 1921-1927, 1929, 1932 ийлаште эртеныт. 1930-1991 ийлаште Европо чемпионатын медаль-влакышым тӱнямбал чемпионатыште эн кӱкшӧ верым налше европысо командылан кучыктеныт. 1928, 1936, 1958-1968 ийылаште Олимпиаде ийлаште турнир олимпий хоккей турнир радамыште эртен. 1992 ий гыч Европо кӱкшытысӧ чемпионатым кораҥденыт.
Моло турнир-влак
Азийыште пӧръеҥ-влак кокласе хоккей таҥасымаш уло. 2008 ий гыч эрта. Нине эллаште хоккей виян огыл, сандене Азий эл-влак ӱлыл хоккей дивизионлаште верланеныт. Нунын матч-влакышт кок период гыч гына шогат. Ик период 18 минут наре эрта. Азий да Океанийын чемпионатше уло. 1984-2002 ийлаште эртен.
Тыгак ончо
Категорий:Хоккей
Ботанике
Ботанике (βοτανικός - «кушкыл», βοτάνη - «шудо, кушкыл» гыч) — кушкыл нерген шанче.
*
Кӱшыл Азъял
Кӱшыл Азъял (Верхний Азъял) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 46 еҥ (2002 ий), 195 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Учимсола деч 2.5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ял лӱм нерген тыгай легенде уло. Ази лӱман марий Чачавий ватыже дене пырля суас-влак деч шылын куржыныт. Нуно изи эҥер воктене ямле верым муыныт. Вер келшен. Илемым чоҥеныт. Чачавий кожла эмыжым, поҥгым поген Телылан шапашым ямдылен, а Ази мландым куралын уржам ӱден шынден. Нӧшмым воктенсе илемыште илыше Эштывай кугыза деч налыныт. Шошым Чачавий йыгырым ыштен. Эргыштлан ачажын Ази лӱмжымак пуэныт: Кугу Ази, Изи Ази. Варажым кум ӱдыр: Ласкай, Сасканай, Унай да ик эрге Ор Ази («ор» — «у») шочыныт. Илем кугемын, ялыш савырнен, кудыжым эн изи эргыштын лӱмжӧ дене лӱмденыт — «Оразъял» (У Азъял Новый Азъял). Кунам суас-влакын пижедылмышт чӱчкыдемаш тӱҥалын, шоҥго Ази тушман-влак деч кораҥашлан верчын вес верлам кычалаш тӱҥалын. Шоҥго Ази кугырак эргыже-влакым тура серан Пӧт эҥерын вес могыркыжо кусарен. Тушто каяш лийдыме пич кожла шоген. Ту могырко суас-влак коштын огытыл. Кугу Ази кӱшкырак купан верышке куснен. Илем кугемын, «Кӱшыл Азъял» (Верхний Азъял) ялыш савырнен. Изи Ази ӱлкырак, тӧрверыш куснен. Илемым «Ӱлыл Азъял» (Нижний Азъял) манын лӱмденыт. Ял йыр шуко памаш-влак да изи эҥеран корем-влак лийыныт.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Йошкар-Ола (аэропорт)
Йошкар-Ола (Якшар-Хала аэропорт, Аэропорт Йошкар-Ола) — аэропорт Йошкар-Олаште, Россий.
Эртымгорно
Ола тӱрыштӧ граждан авиацийын самолётшо икымше гана 1926 ийыште волен шинчын. Кызыт аэропортышто чоҥештен нӧлталтме да шичме чапле, мемнан жаплан келшыше вер уло. Тышеч самолёт-влакым элысе да республикысе кеч-могай кундемым ужатен колташ да тӱрлӧ вер гыч вашлияш лиеш.
Аэропорт «Йошкар-Ола — Моско — Йошкар-Ола» маршрут дене самолёт-влакым вашлиеш.
Палемдымаш
Категорий:Транспорт Йошкар-Олаште
Арыслан (тӱшка шӱдыр)
Арыслан (Leo) — зодиак тӱшка шӱдыр, Рак да Ӱдыр кокласе верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
Пампас пырыс
Пампас пырыс (Leopardus pajeros) – Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 46–75 см, почше 23–29 см.
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Пырыс-влак
29 теле
29 теле (29 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 363-шо (кужемдыме ийлаште — 364-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 2 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 29 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 29 кечынже шочшо-влак
Калык пале
Категорий:29 теле
17 пургыж
Лӱмгече
Пургыж тылзын латшымше кечынже Георгий, Кирилл, Николай, Сидор, Юрий, Лука, Юлиан–влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 17 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 17 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 17 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:17 пургыж
Интернет
Интернет (марла тыгак Интервот, альтернатив марий лӱм - Вапштӱня ) — компьютер вапш-влакым ваш-ваш ушнышо тӱнямбал радамлык. Тӱнямбалне камысыр пайдаланыше-влакым иктӱрлӧ протоколым кучалтеш - TCP/IP. Тиде вапш коклаште верланыше вапш. Интернетыште шуко увераҥар ресурс да сервис-влак улыт, мутлан, тӱнямбал эҥыремышвотын ваш-кылдалтын гипертекст документ-влак, але электрон почтылан кӱлешан инфраструктур.
Вапштӱняшке лекмаш
Вапштӱняште эн пайдаланыме да чӱчкыдын кучылтмо йылме - тиде Аҥгличан. Ондак компучыр-влакыште Увераҥарым ваш-ваш вашталтыме шотышто америкысе стандартле код (ASCII) кучыталтын.
Аҥгличан йылме (27%) деч посна, Тӱнямбал эҥыремышвотышто эн пайдаланыме йылме-влак тыгай улыт: китай йылме (23%), испан йылме (8%), япон йылме (5%), португал да немыч йылме (4% кажне), араб, француз да руш йылме (3% кажне) да корей йылме (2%). Регион почеш, 42% вапштӱня пайдаланыше Азийыште верланен, 24% Европышто, 14% Йӱдвел Америкыште, 10% Латин Америкыште да Каррибыште, 6% Африкыште, 3% Покшел Эрвелыште да 1% Австралий да Океанийыште. Пытартыш ийлаште Вапштӱня технологий ончыко каен, поснак Юникодым кучылтмаште. Юникод чыла тӱня йылме дене коммуникацийлан да программе ышталтмыжлан полша.
Мӧнгыштӧ тыглай вапштӱняшке лекмаш метод-влак улыт: dial-up, broadband (коаксиал кабель, оптик кабель, вӱргене кабель гоч), Wi-Fi, спутник да 3G/4G кӱсен кутырчык гоч. Мер верыштат вапштӱняшке лекташ лиеш, мутлан, кнагапӧртышто але вапштӱня-кафеште. Аэропонтышто, кафеште да моло верыштат кызыт вапштӱняшке лекташ лиеш.
Вапштӱняшке лекмаш айдемын праваже
Кызыт Ушнышо Наций-влак организаций вапштӱняшке лекмашым айдемын права семын ыштынеже.
Южо эллаште вапштӱняшке лекмаш тугат айдемын праваже улеш, мутлан, Эстонийыште але Грецийыште. Да тиде айдемын праважым ойырен налаш (тӱкаш) ок лий. Чыла айдемылан вапштӱняшке лекмашым пуаш - тиде вапштӱня провайдер-влакын порысше улеш.
122
122 ий — II курымын ийже.
Рапла
Категорий:Эстонийысе олала
Николаев, Семён Васильевич
Семён Николаев (Семён Васильевич Николаев) ( РСФСР, Свердловск вел, Красноуфимск йырвел, Вӱддымӧ Сарсаде ял –, Марий Эл, Йошкар-Ола) – марий серызе, почеламутчо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1967), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1970), МССР-ысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (1991), Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо (1996).
Илыш корныжо
Семён Николаев 1936 ийын идым тылзын 7-ше кечынже Свердловск вел Красноуфимск йырвел Вӱддымӧ Сарсаде ялыште кресаньык ешеш шочын.
1948 ийыште тÿҥалтыш школым шочмо ялыште тунем лекте. Ик ий колхозышто конюхлан тыршен, вара Большетавриск шым ияш школышто тунемын. Вара Краснокамскысе педучилищеш тунемаш пурен (Пошкырт Эл). 1956–1961 ийлаште Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто историко-филологический факультетыште тунемын.
Самырак пагытыштак почеламут-влакым возгалаш тÿҥалын. 1956 ийыште – икымше почеламуткорно-влак савыкталтыт. С. Николаев студент нерген, ялысе ÿдыр да рвезе-влак нерген, йӧратымаш, келшымаш, романтике шÿлышан шонкалымаш нерген йӧратен возен.1962 ийыште – икымше почеламут сборникше «Шулдыраҥме пагыт» («Когда вырастают крылья) ош тÿҥям ужын. Ойырыме темым автор вес книгаштат «Латкандаш ияш-влак» («Восемнадцатилетние») шуэн. «Мустафа», «Менсуло», «Йошкар оҥан кайык» («Красногрудая птица») поэме-влакын савыкталтме деч вара С. Николаев кумдан палыме лийын.
50 ий наре С. Николаев сылнымутышто пашам ыштен. 17 сборникым луктын. Писатель-влак да нунын творчествышт нерген очерк-влакым поген да «Мутын нелыже да ямдыже» («Боль и радость слова») книгаш чумырен. Йомак-поэме сборникым «Йомак – умбаке» («Добрым молодцам урок») шочыктен да молымат. Тудо 300 утла мурын авторжо.
Семён Николаевын почеламутшо, поэмеже-влак «Нева», «Волга», «Октябрь» журналлаште, «Литературная Россия» газетыште лектеденыт. Кум книгам рушла Москошто да Йошкар-Олаште савыктыме. Шуко вийым, куатым С. Николаев талантан самырык-влакым кушташ пуа. Кызыт тудым шке наставник-туныктышо семын А. Иванова, Г. Сабанцев, В. Осипов-Ярча, С. Эсаулова да молат маныт.
С. Николаевын произведенийже-влакым руш, украин, эстон, финн, удмурт, мордва, чуваш да моло йылмылашкат кусарыме. Тудо шочмо йылмыш В. Шекспирын, Мольерын, А. Островскийын пьесе-влакым, карел-финн эпосым «Калевала» кусарен. Тудо «Элнет» (по роману С. Чавайна), «Сар» (по трилогии М. Рыбакова) опер-влаклан либреттым возен.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
1187
1187 ий — XII курымын ийже.
Ӱдыр (тӱшка шӱдыр)
Ӱдыр (Virgo) — экваторысе зодиак тӱшка шӱдыр, Арыслан да Виса кокласе верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
Виса (тӱшка шӱдыр)
Виса (Libra) — зодиак тӱшка шӱдыр, Ӱдыр да Скорпион кокласе верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
Оскан почиҥга
Оскан почиҥга (Феклисята) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 75 еҥ (2004 ий), 59 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Эшполдо ял деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно Коньга эҥер воктене верланен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
123
123 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:123Категорий:II курым
1188
1188 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1188Категорий:XII курым
1189
1189 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1189Категорий:XII курым
Пантаналь пырыс
Пантаналь пырыс (Leopardus braccatus) – Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык.
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Пырыс-влак
Кадошкино кундем
Кадошкино кундем (Кадошкинский район) — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Кадошкино.
*
Канюшков, Аркадий Максимович
Аркадий Канюшков (Аркадий Максимович Канюшков) (, Марий автоном область, Курыкмарий кундем, Шӱргыял ял —, РСФСР, Марий Эл, Чыкма ола) — курыкмарий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1957), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1990), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо
Аркадий Канюшков 1925 ийын ӱярня тылзын 2-шо кечынже Марий автоном область Курыкмарий кундем Шӱргыял ялеш кресаньык ешеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Черке
Черке - Христиан тӱшка. Категорий:Христианлык
Шигаксола
Шигаксола (Мушмарий) (Малое Шигаково) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
1190
1190 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1190Категорий:XII курым
Скорпион (тӱшка шӱдыр)
Скорпион (Scorpius) — зодиак тӱшка шӱдыр, Виса да Пикшызе коклаше верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
124
124 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:124Категорий:II курым
Цератостилис
Цератостилис (Ceratostylis) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 60 - 145 еш куэ уло.
Нурлат кундем
Кундемын рӱдолаже – Нурлат ола.
Калыкчот
Калык-влак (2010): суас-влак (43,2%), чуваш-влак (36,9%), руш-влак (18,7%).
Административ шеледымаш
Нурлат кундемыште 26 ял шотан илем уло.
Кылвер-влак
*
Кеҥеж Олимпий модмаш - Токио 2021
Кеҥеж Олимпий модыш - Токио 2020 → 2021 (2020 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 2020) Токиоыште лиеш.
Олам сайлымаш
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
Пенюж (Маскасола кундем)
Пенюж (Пенюж) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Пижма ял деч 0,5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1950-ан ийлаште Пенюж илем пытен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Колоколо
Колоколо (Leopardus colocolo) – Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 56 - 67 см, почше 29 - 32 см, нелытше 3 кг.
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Пырыс-влак
Кокласола (Юлсер кундем)
Кокласола (Данилкино) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 160 еҥ (2003 ий), 94 еҥ (2010 ий).
1191
1191 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1191Категорий:XII курым
Кокласола (Юлсер кундем)
Верланыме вер
Учимсола деч 2 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
126
126 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:126Категорий:II курым
Строганова, Светлана Васильевна
Светлана Строганова (Светлана Васильевна Строганова) (, РСФСР, Марий АССР, У Торъял кундем, Шӱвылак ял) – марий артистка, мурызо, радиовӱдышӧ, Йыван Кырля лӱмеш театр премийын лауреатше (2005, 2007)), Марий Эл Республикын сулло артистше (2006), Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2007), Марий Эл Республикын Калык артистше (2014).
Илыш корныжо
Светлана Строганова 1976 ийын ага тылзын 21-ше кечынже Марий АССР У Торъял кундем Шӱвылак ялеш шочын.
Мурымо паша
Талантан актриса семын гына огыл, виян йӱкан мурызо семынат Светлана Строганова ойыртемалтеш. Тӱҥалтышыште театрысе спектакльлаште муро-влакым йоҥгалтарен, вара Марий Эл Радион ротацийышкыж «Мыйын мландем» муро логалын. Тылеч вара Светлана Васильевна чӱчкыдын концертлаште шкешотан мурызо семын мура. 2001 ийыште Моско олаште А.Миронов лӱмеш калык-влак кокласе актёр муро фестивальыште шке мастарлыкшым ончыкта, ты жапыштак Угарман оласе «Поют актеры драматических театров» фестивальын дипломантше лиеш.
Кино
2005 ийыште Светлана Строгановам кумдан палыме российысе кинорежиссёр Александр Рогожкин «Перегон» фильмышкыж Валентинан рольжым модаш ӱжын. Вес ийын тиде фильм «Созвездие» киноактёр-влак калык-влак кокласе фестиваль программышкыже пурен. Тиде рольлан Светлана «Эн сай кокымшо план ӱдырамаш роль» номинацийыште сеҥен.
Важ-влак
Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий артист-влак Категорий:Марий радиовӱдышӧ-влак Категорий:Марий Эл Республикын сулло артистше-влак Категорий:Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык артистше-влак
Шамов почиҥга
Шамов почиҥга (Шамово) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Токспай сола деч 4 километр эрвелне лийын шоген.
Ял лӱм
Яллан негызым «Шамов» тукымлӱман еҥ пыштен.
Эртымгорно
1965 ийыште Шамов почиҥга шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
1192
1192 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1192Категорий:XII курым
Эҥерӱмбал
Эҥерӱмбал мут ончыктен кертеш:
Луговой
Луговой (Луговой) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Солнечный ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 60 еҥ (2004 ий), 44 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Солнечный посёлко деч 7 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Пикшызе (тӱшка шӱдыр)
Пикшызе (Sagittarius, Стрелец) — зодиак тӱшка шӱдыр, Скорпион да Ирказа кокласе верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
Теле Олимпий модмаш - Пхёнчхан 2018
Теле Олимпий модыш - Пхёнчхан 2018 (2018 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 2018).
Олам сайлымаш
Категорий:Теле Олимпий модмаш
127
Кӧ колен
Категорий:127Категорий:II курым
Портал:Ончымаш
Категорий:Чыла
Ирказа (тӱшка шӱдыр)
Ирказа (Capricornus) — зодиак тӱшка шӱдыр, Пикшызе да Вӱд йоктарыше кокласе верланен.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тӱшка шӱдыр-влак
128
128 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:128Категорий:II курым
Вайоминг
Вайоминг (Wyoming) — УАШ-ысе регион, штат. Мланде кумдык - 253,348 тӱж. км². Калык чот - 568 тӱж. еҥ (2011). Административ рӱдер — Шайенн ола.
Категорий:Вайоминг
1193
1193 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1193Категорий:XII курым
Салгир
Салгир эҥер (Салгир, Salğır, Салгъыр) — эн кугу эҥер Крым Республикыште. Йогын кугытшо – 232 уштыш.
Вӱдаралымверла
Категорий:Крым Республикысе эҥерла
1194
1194 ий — XII курымын ийже.
Инсар кундем
Инсар кундем (Инсарский район) — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Инсар.
1194
Кӧ колен
Категорий:1194Категорий:XII курым
Инсар кундем
*
129
129 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:129Категорий:II курым
Теҥыз
Теҥыз (море) — шинчалан кугу вӱд кап, тӱнямбал тептеҥызын ужашыже, йырже мланде але вӱдйымал курык. Южо теҥыз-влак вес теҥызын ужашыже лийын кертыт, мутлан Эгей теҥыз Мландепокшел теҥыз кӧргыштӧ улеш.
Книга-влак
А. Можетта Большой атлас морей и океанов /Пер. с фр. Корнеева. Л. Ю.; Лемени-Македон П. П. —М.: БММ АО, 2005 г. ISBN 5-88353-234-9
Тыгак ончо
*
1196
1196 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1196Категорий:XII курым
Вентспилс
Вентспилс (Виндаве; Ventspils, Windau, Windawa) — ола Латвийыште. Эн кугу теҥыз порт элыште.
29 шорыкйол
29 шорыкйол (29 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 29-ше кечыже. Идалык пытыме марте 336 (кужемдыме ийлаште — 337) кече кодеш.
Вентспилс
Категорий:Латвийысе олала
17 сорла
17 cорла (17 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 229-ше (кужемдыме ийлаште — 230-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 136 кече кодеш.
29 шорыкйол
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 29 кечысе событий-влак
17 сорла
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 17 кечысе событий-влак
29 шорыкйол
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 29 кечынже шочшо-влак
17 сорла
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 17 кечынже шочшо-влак
29 шорыкйол
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 29 кечынже колышо-влак
17 сорла
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 17 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:17 сорла
Першуткин, Евгений Романович
Евгений Першуткин (Евгений Романович Першуткин) (, РСФСР, Марий автоном область, Курыкмарий кундем, Порандай ял — 2008) — курыкмарий серызе, почеламутчо, драматург, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1993).
Илыш корныжо
Евгений Першуткин 1928 ийын теле тылзын 4-ше кечынже Марий автоном область Курыкмарий кундем Порандай ялыште кресаньык ешеш шочын.
Портал:Эртык
<div style="padding:9px; background:#FFF; border:3px solid #2F4F4F; -moz-border-radius:8px; -webkit-border-radius:8px; border-radius:8px;">'''Портал находится в разработке. Просьба не править его. Если желаете принять участие в его наполнении - пишите на страницу обсуждения портала или на мою страницу обсуждения. --Санюн Вадик (обсуждение) 02:05, 3 Идым 2013 (UTC)
Марий-влак нерген икымше палемдымаш‎
Категорий:Портал-влак Категорий:Эртымгорно
Оцелот
Оцелот (Leopardus pardalis) – Кечывалвел Америкыште да Йӱдвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 68 - 100 см, почше 26 - 45 см, нелытше 8 - 18 кг.
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Пырыс-влак
1197
1197 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1197Категорий:XII курым
Шанче
Шанче (scientia - палымаш) — айдемын ойыртемалтше пашаже, пӱртӱс тӱняж дене дене палдарымаш да радамлен иктешлен чумырымаш. Кажне 15-20 ий тӱняште-айдемын илышын турло ужашыж дене палымаш 2 пачаш шукем толеш. Кажне у айдеме тукым тыняр у шинчымашым пога, мыняр тудын деч ончыч лийын.
Пестрецы кундем
Пестрецы кундем (Питрәч районы, Пестречинский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Пестрецы ола.
Калыкчот
Калык-влак (2010): суас-влак (57,7%), руш-влак (39,7%).
Административ шеледымаш
Пестрецы кундемыште 22 ял шотан илем уло.
Кылвер-влак
*
Захаров, Иван Владимирович
Иван Захаров (Иван Владимирович Захаров) (, Марий автоном область, Курыкмарий кундем, Шактемваж ял — 1993) — курыкмарий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо
Иван Захаров 1931 ийыште идым тылзын 10-шо кечынже Марий автоном область Курыкмарий кундем Шактемваж ялыште кресаньык ешеш шочын.
Негыз
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Юта
Юта (Utah) — УАШ-ысе регион, штат. Мланде кумдык - 219,887 тӱж. км². Калык чот - 2 817 тӱж. еҥ (2011). Административ рӱдер — Солт-Лейк-Сити ола.
Категорий:Юта
29 шыжа
Лӱмгече
Шыжа тылзын коло индешымше кечынже Михаил, Кузьма, Леонтий, Терентий да Федор – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 29 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 29 кечынже шочшо-влак
Кодкод
Кодкод (Leopardus guigna) – Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 37—51 см, почше 20—25 см, нелытше 2–2.5 кг.
29 шыжа
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 17 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:29 шыжа
Эшполдо
Эшполдо (Эшполдино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 93 еҥ (2003 ий), 84 еҥ (2010 ий).
Кодкод
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Пырыс-влак
Эшполдо
Верланыме вер
Шернур ола сынан посёлко деч 50 километр йӱдвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ял XVIII-ше курым тӱҥалтышыште негызлалтын. Тунам «Сенькан почиҥга» маныныт. Вара «Ларивон Лари» лӱм дене — «Лари» маныныт. 1814 ий гыч «Ондроп Эшполдин»ын тукымлӱмжӧ дене — «Эшполдо» манаш тӱҥалыныт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
17 сӱрем
17 сӱрем (17 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 198-ше (кужемдыме ийлаште — 199-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 167 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 17 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 17 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 17 кечынже колышо-влак
1198
1198 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1198Категорий:XII курым
Чапкӱ
Ойыртем
Чапкӱ — кӱ але мемориал оҥа гай ыштат. Да шарныктышым уже ала-могай сооружений гай.
Категорий:Чапкӱ-влак
Зальцбург
Зальцбург (Salzburg) — ола Австрийыште.
Зальцбург
Токспай
Токспай (Чӱкшысола) (Казанское, Токсубаево) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше сола. Токспай ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1250 еҥ (2005 ий), 1240 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шернур ола сынан посёлко деч 25 километр йӱдвел могырно верланен. Сола воктене Чӱкшӧ эҥер йоген эрта.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
131
131 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:131Категорий:II курым
Тӱнямбал тептеҥыз
Тӱнямбал тептеҥыз (Мирово́й океа́н) — гидросферын тӱҥ ужашыже (94,1 % айла), Мландын вӱд ужашыже, материк да отро-влакым авыра. Континент да кугу архипелаг-влак тӱнямбал тептеҥызым вич кугу ужашлан (тептеҥызлан шелеш):
1199
1199 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1199Категорий:XII курым
Лиепай
Лиепай (Либаве; Liepāja, Līepõ, Libau, Lipawa, Liepoja) — ола Латвийыште. Кум эн кугу ола элыште.
Категорий:Латвийысе олала
Белорецк кундем
Белорецк кундем (Белорецкий район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Белорецк.
*
Пчелов, Евгений Владимирович
Евгений Владимирович Пчелов (, Моско) — руш историк, генеалог, историй шанче кандидат (1997), доцент (2005).
Илыш корныжо
Евгений Владимирович 1971 ий идым тылзын 1-ше кечынже Моско олаште шочын.
Чуваш калыкын эргыже. РКГУ-н Историк-архив институтым (1994) тунем пытарен. Историй шанче кандидат (1997), ИАИ РГКУ-ын Источниковеденийын да вспомогательный историк дисциплина-влак кафедрын доцентше, РКГУ-ын «Руш антропологик школын» доцентше. 900 деч утла савыктыме паша-влакын авторжо.
Важ-влак
Категорий:Руш генеалог-влак Категорий:Руш историк-влак
Володькин, Николай Николаевич
Николай Володькин (Николай Николаевич Володькин) (, Марий автоном область, Курыкмарий кундем, Сарапай ял — 1996) — курыкмарий серызе, почеламутчо, туныктышо.
Илыш корныжо
Николай Володькин 1932 ийын теле тылзын 2-шо кечынже Марий автоном область Курыкмарий кундем Сарапай ялеш шочын.
Ковылкино кундем
Ковылкино кундем (Ковылкинский район) — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Ковылкино.
*
Комичи
Комичи (Комичи) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 13 еҥ (2002 ий), 9 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кӱанпамаш ял деч 3 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Киров вел
Киров вел але южгунам Виче вел (Кировская область) — Россий Федерацийысе регион. Юлсер федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 120,4 тӱж. меҥ². Калык чот - 1396,8 тӱж. еҥ (2009). Административ рӱдер — Киров ола. Киров область Киров край гыч 1936 ийыште Теле тылзын 5 кечынже чоҥалтын. Ты годым Виче мланде гыч Одо АССР-ым лукмо.
Категорий:Киров вел
132
132 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:132Категорий:II курым
Валенсий
Валенсий (Valencia; València) - ола Испанийыште.
Категорий:Валенсий
1200
1200 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1200Категорий:XII курым
29 ӱярня
29 ӱярня (29 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 88-ше (кужемдыме ийлаште — 89-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 277 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 29 кечысе событий-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 29 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:29 ӱярня
Моталмаш
Моталмаш (Моталмаш) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Роҥго сола деч 7 километр эрвелне Изи Кундыш эҥерын шола серыштыже лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1972 ийыште идым тылзын 18-ше кечынже Моталмаш посёлко шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Эҥерӱмбал (Юлсер кундем)
Эҥерӱмбал (Инерымбал) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 304 еҥ (2002 ий), 275 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пӧтъял ял деч 5,5 километр (авто дене — 9,5 км) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Онцилла
Онцилла (Leopardus tigrinus) – Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 38—59 см, почше 20—45 см, нелытше 1.5–3 кг.
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Пырыс-влак
1201
1201 ий — XIII курымын ийже.
Петропавловский хутор
Петропавловский хутор (хутор Петропавловский) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
1201
Кӧ колен
Категорий:1201Категорий:XIII курым
Петропавловский хутор
Верланыме вер
Шура ял деч 1 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1936-1938 ийлаште Петропавловский хуторым пытареныт.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
133
133 ий — II курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:133Категорий:II курым
Япон теҥыз
Япо́н теҥыз (日本海 нихонкай, 동해 тонхэ, «эрвел теҥыз») — Тыныс тептеҥызыш пурышо теҥыз, тудын деч Япон отро-влак да Сахалин отро дене ойыралтеш. Вес теҥыз да Тыныс тептеҥыз дене ныл пролив дене ушалтеш. Россий, Японий, Корей республик да КНДР кундем-влакын сирыштым мушкеш.
Кумдык — 1062 тыс. км². Эн кугу келгыт — 3742 м (41.33333°N, 137.7°W). Телым теҥызын йӱдвел ужашыже ияҥеш.
Ельцин, Борис Николаевич
Бори́с Никола́евич Е́льцин (, — ) — Россий Федерацийын президентже (1991-1999).
Важ-влак
Категорий:Российысе президент-влак Категорий:Руш политик-влак
1202
1202 ий — XIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1202Категорий:XIII курым
134
134 ий — II курымын ийже.
Байконур (ола)
Байконур (Байқоңыр, Байконур) — ола Казахстаныште, Байконур космодромын административ да илыме рӱдыжӧ.
Категорий:Байконур
1203
1203 ий — XIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1203Категорий:XIII курым
1204
1204 ий — XIII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1204Категорий:XIII курым
Инлайн-хоккей
Инлайн-хоккей (in line --- "ик тӧр" мут гыч чоҥалтын) — команде-влак дене модмо спорт тӱрлык, шайбан хоккейын тӱрлыкшӧ. Но модшо-влак ролик коньким чиен модыт. Инлайн-хоккейлан келыштарыме конькин роликше иктӧр, ик радам дене пыжыктыме улыт. Правил, тактике шотышто нунын коклаште шуко ик гай уло. Но ролик коньки дене модашлан ий огеш кӱл, сандене инлайн-хоккей дене кеч могай жапыштат модаш йӧнан.
Модмаш нерген
Инлайн-хоккей бетон, пластик, асфальт валнат эртен кертеш. Эн тӱҥ - кӱвар пеҥыде да яклака лийшаш. Ий хоккей дене таҥастарымашыште инлайн-хоккейыште пасушто ик команде гыч 4 модшо да ик капкаорол лийышаш. Тӱҥямбал стандарт: модмо пасун кужутшо 58 метр, лопкытшо 27 метр лийшаш. Но тыглай модшо-влак кеч могай пасу денат сӧрасат. Кугу пасулаште стандартле ий хоккейысе капкам кучылтыт, изирак кумдыкышто модмо годым изирак капкам шогалтат.
Модмаш кок ужаш гыч шога. Кажне ужаш 15 минут эрта. Каныш жап - 5 минут. Модшо-влак чӱчкыдын ий хоккеист-влак семынак чият, но конькишт роликан лийшаш.
Стандартле клюшкым кучылтыт, клюшко пудырга гын - тудым вигак кораҥдыман.
Эртымгорно
Инлайн-хоккейын шыҥдаралтмыже шайбан хоккей да ролик коньки дене пеҥгыдын кылдалтын. XVIII курым тӱҥалтышыште Данийыште Ханс Бринкнер шке каташкыже пу гыч ыштыме изи роликым пыжыктен, но шот дене ыштен огыл, сандене тудын изобретенийже вигак мондалтын. Ролик коньким шонен шуктышылан Бельгий гыч Жозеф Мерлин шотлалтеш. Тудо шке конькишкыже кӱртньӧ лезвий олмеш куртньӧ изи оравам пыжыктен, 1760-шо ийыште балыште шке ыштымашыжым ончыктен. Кӱвар валне мунчалтыме годым ковыж дене шоктен. Калык, куанен, совым кырен. Мерлин, куанымыж дене, тӱткылыкым йомдарен да воштончышыш керылтын. 1823 ийыште Англий гыч Роберт Джонс Тайлерс икымше инлайн-коньким ыштен кертын. Вич изи оравам каташке иктӧр вераҥден, у изобретенийжым "волито" лӱмден. Но тиде йолчиемат пагалымашым сулен огыл. Голландийыште ты жапыште Тайлерсын "волитожым" саемденыт, да "скейлер" лӱмденыт. 1849 ийыште Дж. Мейербер семлызе "Пророк" оперышкыже "Фигурист-влак" сценым пуртен, мурызо да балетъеҥ-влак сценыште ролик дене мунчалтеныт. XIX курым мучашыште подшипник-влакым шонен шуктеныт. Ролик коньки-влак подшипник дене ышталташ тӱҥалыныт, но ныл оравам кок радам дене вераҥдылыныт. Кызытсе сынан "инлайн" коньким (ныл ораваже ик радамыш иктӧр шогылтыме) Америкыште ыштеныт. Кок изак-шоляк Скот ден Бреннан Олсонмыт хоккей деке шӱмаҥше лийыныт. Кеҥежым лум шула, но нуно хоккейым кодаш кеҥежымат кумылышт лийын огыл. Нунак шкаланышт тыгай ролик коньким ыштеныт. Вара "Роллерблэйд" компаний тиде конькилан патентым налын, тачат тудо тиде спорт арверым ыштымашыште ончылно улеш. Ролик коньки у спорт тӱрлык-влаклан негызым пыштеныт. Нунын коклаште посна радам дене инлайн-хоккей шога.
Таҥасымаш-влак
Инлайн-хоккей дене икымше тӱнямбал таҥасымаш 1996 ийыште, Миннеаполис олаште эртен. Российын чумыр командыже (тӱҥ тренер --- Ян Каменецкий) визымше верым налын. Шке тӱшкаште россиян-влак, вучыдымын, моткоч виян ШВеций да Японийын чумыр команде-влакым сеҥен. Лач американец-влаклан гына сеҥалтыныт - нунак тунам тӱнямбал чемпион лийыныт. Категорий:Хоккей
Подольск
Подольск (Подольск) - ола Моско велыште, Российыште. Калыкчот 207 тӱж. еҥ наре.
Категорий:Моско велысе олала
Колотка
Колотка — колышо кап тойымашлан пу, кӱ але металл гыч ыштыме кужака яшлык.
2 ага
'''2 (2 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 122-шо (кужемдыме ийлаште — 123-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 243 кече кодеш.
Колотка
Этимологий
«Колотка» руш мут колода («кашка») гыч.
Категорий:Тойымо йӱла
Апшакплак
Апшакплак (Апшакбеляк) — ял Йошкар-Ола оласе йырвелыште.
2 ага
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 2 кечынже шочшо-влак
Апшакплак
Важ-влак
Категорий:Йошкар-Ола оласе йырвелысе илымверла
2 ага
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 2 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:2 ага
Пенюж
Пенюж мут ончыктен кертеш:
Ӱдыр (зодиак тамга)
Ӱдыр — кудымшо зодиак тамга.
Период
Кече касвел астрологийыште келшышын Ӱдыр тамгаште 24 Сорла гыч 23 Идым марте наре улеш, веда астрологийыште — 16 Идым гыч 15 Шыжа марте улеш.
Планета
Ӱдырын планетше — Меркурий.
Пале
Ӱдырын палеже ♍.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тамга-влак
Филиппсола (Шолэҥер ял шотан илем)
Филиппсола (Вльыпсола, Выльыпсола) (Филиппсола) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Шолэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 471 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Памашсола деч 3 километр йӱдвелне лийын шога.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Таджик йылме
Таджик йылме --- (тадж. забо́ни тоҷикӣ́ [za’bɔːni tɔːd͡ʒi’ki], тыгак форси́и тоҷикӣ́ [fɔːr’siji tɔːd͡ʒi’ki] «таджик фарси») — покшел Азийысе республик-влакыште илыше таджик-шамычын йылмышт, Таджикистан республикын кугыжаныш йылмыже. Индоевропейысе йылме ешын иранысе укшышто верланен.
Чот-мут
0 — Сифр; 1 — Як; 2 — Ду; 3 — Се; 4 — Чор; 5 — Панҷ; 6 — Шаш; 7 — Ҳафт; 8 — Ҳашт; 9 — Нӯҳ; 10 — Даҳ.
Категорий:Иран йылме-влак
136
136 ий — II курымын ийже.
Рыбная Слобода кундем
Рыбная Слобода кундем (Балык Бистәсе районы, Рыбнослободский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Рыбная Слобода ола сынан посёлко.
Калыкчот
Калык-влак (2010): суас-влак (79,3%), руш-влак (19,8%).
Административ шеледымаш
Рыбная Слобода кундемыште 1 ола шотан илем да 30 ял шотан илем уло.
Кылвер-влак
*
Эгей теҥыз
Эге́й теҥыз (Эгейское море, Αιγαίον πέλαγος, Ege Denizi, Бяло море — «Ош теҥыз»), — Мландепокшел теҥыз кӧргыштӧ верланыше пелепетырналтше теҥыз. Кумдыкыштыжо моткоч шуко отро уло (2000 наре). Балкан пелотро, Изи Азий да Крит отро коклаште верланен. Кызытсе Греций ден Турцийын сержым мушкеш. Тӱрлӧ жапыште Эгей теҥыз деке тӱрлӧ эл-влакын лектышышт лийын.
Экологий
Эгей теҥыз гоч моткоч шуко нефтьым танкер-шамыч коштыктат. Чӱчкыдын нефть велын кайыме лиеда, мушкыш вӱдым чӱчкыдын кышкалыт.
Фотосӱрет-влак
*
Маргай
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Пырыс-влак
Шаптӱҥ
Шаптӱҥ (Шаптӹҥ, Шаптунга) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Красный Мост ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 15 еҥ (2004 ий), 8 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Красный Мост посёлко деч 18 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Виса (зодиак тамга)
Виса — шымше зодиак тамга.
Период
Кече касвел астрологийыште келшышын Виса тамгаште 24 Идым гыч 23 Шыжа марте наре улеш, веда астрологийыште — 16 Шыжа гыч 15 Кылме марте улеш.
Планета
Висан планетше — Чолпан.
Пале
Висан палыже ♎.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тамга-влак
Физике
Физике (φύσις - пӱртӱс гыч) — пӱртӱс лиймаш-влакын кугурак закономерностьшо-влакым, материйын свойствыжым да ышталтмыжым, движенийын тӧртыкже-влакым тунемше естествознанийын ик тӱҥ ужашыже.
*
Сиватеев, Мстислав Прокопьевич
Мстислав Сиватеев (Мстислав Прокопьевич Сиватеев) (, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Митрисола ял — 1962) — курыкмарий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо
Мстислав Сиватеев 1920 ийын пургыж тылзын 5-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Митрисола ялеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Васканова, Надежда Ивановна
Васканова Надежда Ивановна
Место и дата рождения: Марийская АССР, Волжский район, д. Караи, 23 декабря 1972 года
Регион: Российская Федерация, Республика Марий Эл
Фестивали, конкурсы: Межрегиональный конкурс исполнителей эстрадной песни «Юрган», 1996, 2000; межрегиональный конкурс эстрадной песни «Ший памаш»
Жанры: вокал (народный, эстрадный )
Язык исполнения: марийский
Звания, награды, дипломы: лауреат конкурса эстрадных исполнителей среди финно-угорских народов «Юрган-2000», лауреат межрегионального конкурса эстрадной песни «Ший памаш»
Принадлежность (подчинённость):учреждение культуры - Отдел культуры администрации Волжского района республики Марий Эл
Исполнитель: профессиональный
Образование: Колледж культуры и искусств республики Марий Эл
Контакты: Республика Марий Эл, Волжский район, с. Помары, ул. Станционная,1; телефон/факс: 8(83631) 48-7-20
Назад в раздел
Оставлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи. Вам необходимо зарегистрироваться или авторизоваться
Егоров, Николай Петрович
Николай Егоров (Николай Петрович Егоров) (, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Шорык Шурмарий ял –, Козьмодемьянск) – курыкмарий серызе, муро-почеламутчо, туныктышо, драматург, кусарыше, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже, Россий Федерацийысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1994), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1983), М.А. Кастрен Обществе премийын лауреатше.
Илыш корныжо
Николай Егоров 1936 ийыште кылме тылзын 25 кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Шорык Шурмарий ялыште кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже-влак Категорий:Россий Федерацийысе тӱвыран сулло пашаеҥже-влак Категорий:М.А. Кастрен Обществе премийын лауреатше-влак
Григорьева, Светлана Дмитриевна
Светлана Григорьева (Светова, Сото) (Светлана Дмитриевна Григорьева (Архипова)) (, Марий АССР, Шернур кундем, Йошкар Памаш ял) – марий серызе, почеламутчо, кусарыше, журналист, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2005), Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2005), Родо-тукым калык эстон программын да Финн-угор литератур ассоциацийын  литератур премийын лауреатше (2007), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2015).
Йоча да тунемме жап
Светлана Григорьева 1967 ийын шыжа тылзын 14-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Йошкар Памаш ялеш шочын. Тӱҥалтыш школым шке шочмо ялыштыже тунем пытарен, вара Марисола кыдалаш школышто тунемын (1978–1985). Кӱшыл шинчымашым Марий кугыжаныш университетын руш-марий пöлкаштыже налын. Марий сылнымут дек Марисола школышто тунеммыж годым марий йылмым да литературым туныктышо Зинаида Васильевна Ермакова шӱмаҥден. Пырыс нерген икымше почеламутшо 5 классыште тунеммыж годым «Ямде лий» газетыште савыкталтын.
Пашам ыштыме жап
Дипломым кидыш налмеке, 1990 ий гыч 1991 ий марте Светлана Григорьева Шернур районысо «Призыв» район газетыште корреспондентлан, кеҥеж жапыште верысе радион дикторжылан да редакторжылан тырша. 1991 ий гыч тӱҥалын, республикысе «Ямде лий» йоча газетыште отдел редакторын сомылжым шукта, 1980–1990 ийлаште возымо произвединийлаже чӱчкыдын «Марий коммуна», «Кугарня» газетлаште, «Ончыко» журналыште, «Саман» да «Эрвий» альманахлаште савыкталтыныт. 2007 ий февраль тылзе гыч «Кече/Солнышко» журналыште тырша, 2008 ий июль тылзе гыч «Ончыко» журналыште отдел редактор улеш. А 2005 ий декабрь тылзе гыч Писатель ушемыште марий литератур консультант семын пашам вӱден шога. 2010 ий гыч «Россий писатель ушемын» Марий Эл Республикысе региональный пӧлкан председательже сомылым виктара.
Светлана Григорьева – тӱрлö жанрыште тыршыше журналист. Лудшо еҥ республикысе тӱрлö газет ден журналлаште савыкталтше статьяже, интервью, репортаж, обзоржо-влак дене палыме. Поэт почеламутшым кугыеҥ-влаклан гына огыл, тыгак йоча-влакланат пöлекла. 1997 ийыште журналист-влак коклаште республиканский конкурсышто «Йоча да самырык тукымлан эн сай савыктыш» номинацийыште сеҥышыш лектеш. 1997 ий гыч Россий журналист ушемын членже. «Пеледше тукым», «Самырык тукым» республикысе йоча смотр-конкурсым эртарен колтымаште тыршен. Сылнымутым возкалыше-влакын произведенийыштым кӱлешлан шотлен да нунын ончыкылыкышт верч азапланен, «Молан рывыж кужу почан?» (2013), «Сылнымут тӱняште – самырык вий. В мире литературы – молодая сила» (2011), «Мурем тылат, Йошкар-Памаш!» (2011), «Пеледалт, мландем! – Цвети, мой край!» (2012), «Вӱдӱдыр дене вашлиймаш» (2013) сборниклаш, «Эрвий» альманахыш (12 выпуск, 2010; 13 выпуск, 2011; 14 выпуск, 2012; 15 выпуск, 2014; 16 выпуск, 2016, 17 выпуск, 2017, 18 выпуск, 2018, 19 выпуск, 2019) чумырен савыктен лукмаште кугун тыршен. Светлана Архипова 2011 ий гыч «Кече/Солнышко» йоча республиканский журналын тӱҥ редакторжылан тырша. Самырык-влакын йомакыштым, почеламутыштым, уверыштым йоча изданийыш савыкташ кугу тӱткышым ойыра. Российыште эртаралтше «СМИротворец – 2015» калык-влак да этноконфессиональный кылым сайын палдарыме массовый информаций средстве-влакын всероссийский конкурсышто 2015 ийын иктешлымашыж почеш «Кече/Солнышко» журнал «Йоча да самырык-влаклан СМИ» номинацийыште 2 верым сеҥен налын.
2008 ий гыч Эстон литератур рӱдерын тӱнямбал сылнымут кусарыше еҥже-влак радамыште шога. Ты рӱдерын эртарыме семинарыштыже 2008 ийыште икымше гана лийын, 2016 ий июнь тылзыште адак семинарын участницыже лияш ямдылалтеш. Эстон йылме гыч ятыр сылнымутым кусарен, Элен Ниитын «Гном деке унала», Арво Валтонын «Жап кугыжа ӱдыр», Эно Раудын «Регенче Пондаш, Пелботинке да Пуншокш» сылнымут книгаштым марлаҥден. Ятыр венгр поэт-писательын сылнымутыштым марий лудшо деке намиен шуктен, кусарыме паша-влак «50 эн сылне венгр почеламут», «12 эн сылне венгр новелле» книгашке пуреныт, нуно Венгрийысе Бадачоньтомай олаште 2015 ийыште ош тӱням ужыныт. Икмыняр финн-угор йылме дене возышо поэт-влакын кусарыме почеламутыштым «Финн-угор писатель-влакын 12 эн сылне почеламутышт» (Венгрий, Бадачоньтомай, 2015) книгашке савыкташ ямдылен.
Тудын почеламутшо-влакым курыкмарий да эстон йылмышкат кусарыме. Тудо шкежат палыме руш муро-влакым марий йылмыш кусарыме пашам шукта. Южо публикацийжым Светова, Сото псевдоним-влак дене савыкта. 2013 ийыште филологий науко доктор да кумдан палыме кусарыше Каталин Надь «Лайэл, кушто Таргылтыш-влак огыт мале» йомак-повестьшым венгр йылмышке кусарен. Венгрийысе Будапешт олаште «Lajel, avagy ahol nem alszanak a Targiltisek meseregeny» книга презентаций эртаралтын. Тушто автор шке творчествыж нерген каласкален.
Еш
Светлана Григорьеван ачаже, Дмитрий Трофимович, сарыш 18 ийым темыше каен. Тушто самырык рвезыеҥ шуко нелым-йöсым ужын да чот черланен. Салтакым сар гыч мöҥгыжö илаш-колаш колтеныт. Ачажын аважым, Светланан коважым, Мария Ивановнам, Шернур кундемыште эмлызе кова семын паленыт. Тудо тӱрлö шудо, мут, шке энергийже дене шуко еҥым эмлен. Эсогыл изирак стадийысе рак черымат эмлен кертын. Дмитрий Трофимовичымат тудак йол ӱмбак шогалтен. Тудо ӱмыр мучко шочмо Йошкар Памаш ялыштак (Шернур район) илен. Онодур ялыште пекарньым вуйлатен, бригадирланат, бухгалтерланат ыштен. Ялыште активист лийын. Аваже, Вера Сергеевна, ачаж деч 18 ийлан самырык. Тудо икмарда еш гыч лийын, но сар деч вара кӱчен кошташыжат пернен. Тудо У Торъял район Йыврай ял гыч пошкудо Тулгем  ялыш унала толын улмаш. Туштак ачаже ты ӱдыръеҥым ужын шуктен. Тунам ачажлан 39 ий лийын. Ачаже кап дене кӱкшö огыл, но пеҥгыде ыле. Нуно кандаш икшывым йол ӱмбак шогалтеныт: вич ӱдырым да кум эргым. Светлана кумшо лийын.
Оҥай факт-влак
Светлана Григорьева тӱрлӧ писатель-влакын погынымашыштышт да Российысе  самырык писатель-влакын 4-ше форумыштышт (Москва, 2004) пашам ыштен.
Э.Н. Успенскийын, В.М. Воскобойниковын, О.Г. Чухонцевын да С.И. Чупринын эртарыме мастер-классыштышт лийын. Тыште поэтын возымо мастарлыкшым кумдан палыме писатель-влак кӱкшын акленыт.
Финн-угор калыкын самырык кусарыше-влакын литератур университетыштышт (Сыктывкар, 2006) тыршен.
Авторын сылнымутшым руш, эстон, венгр, француз, англичан, коми, коми-пермяк, удмурт, татар, башкир, ингуш, калмык, белорус да моло йылмылаш кусарыме. Ты сомылым Марий Эл Республикын тӱвыран сулло пашаеҥже Анатолий Спиридонов, Елена Хисамутдинова, Александр Коковихин, Герман Пирогов да молат шуктен  шогат.
2007 ийыште Финляндийысе Лахти олаште эртаралтше «Моторлык да шучкылык» теме дене лийше Тӱнямбал писатель-влакын форумыштышт участвоватлен. Тиде форум 1963 ий гыч эрта да тӱнямбалне кумдан чапланен. Финн-угор писатель-влакын IX Тӱнямбал конгрессыштышт (Петрозаводск, 2006) делегат лийын. А 2008 ийыште Йошкар-Олаште эртаралтше Финн-угор писатель-влакын X Тӱнямбал (юбилейный) конгрессым ямдылымаште кугун тыршен. Тиде пайремлан финн-угор писатель-влакын сылнымутыштым иктыш чумырен да кусарен, «Кугезе тумо» антологийым ош тӱняш луктын. 2010 ийыште Финляндийысе Оулу олаште эртаралтше XI конгресслан, 2015 ийыште Венгрийысе Бадачоньтомай олаште эртаралтше XIII конгресслан, 2017 ийыште Эстонийысе Тарту олаште эртаралтше XIV конгресслан Марий Эл Республик делегацийым ямдылымаште сомылым вораҥдарен да делегатше лийын. 2019 ий 6-7 февральыште Белоруссийысе Минск олаште эртаралтше «Писатель да жап» литератор-влакын Тӱнямбал симпозиумыштышт марий сылнымут нерген доклад дене выступатлен.
Тыгак автор Финляндийысе М.А. Кастрен ушем дене кылым куча. Йоча-влаклан возымо «Пырысиге – мыр-мыр-мыр» ден «Сото кандывуй» почеламут сборникше-влак лач тиде ушем полшымо дене лектыныт.
Кызытсе жаплан самырык да тӱҥалше-автор-влакын поэтический сборникыштым савыкташ ямдылен: Наталия Шабдарован («Вашкыше пагыт», 2002), Надежда Ильинан («Ныжыл мардежан кундем», 2003), Эльвира ден Наталия Ендылетовамытын («Ал пеледыш», 2004), Лилия Исайын («Эр лупсан памаш», 2005), Людмила Пахтыбаеван («Пеледалтше пиал», 2005), Елизавета Марченкован («Шергашвуй коклаште», 2005), Эльвира Куклинан («Лыжгыкта кумыл йогын», 2005), Светлана Бессонован «Ковышта эрге» (2014), Виталий Попов-Чэмэшэрын «Мыланем пӧртылаш ыле...», Елена Юнусован, «Турнявӧчыж, Регенче да молат» (2014), «Копшаҥге сар» (2015), «Ужаваиге ден Коракиге» (2015) да молынат.
Тыгак тудо марий калык ойпогым савыкташ чумырен да сылнымут могырым ямдылен:
Марий писатель-влакын илыш-корныштым шымлыме книга-влакым ямдылен: Николай Арбанын 100 ий темме лӱмеш «Чон моторлык — курымаш» (2012), Валерий Апакаевын лӱмгечыжлан пӧлеклалтше «Мландӱмбалне улам ыле кайык...» (2010), Михаил Якимовын шочмыжлан 85 ий темме лӱмеш «Йывырталын йӱдым тольым ломберан Яҥгетсолаш...» (2014).
Светлана Григорьеван почеламутшо-влак деке композитор-влакат мелын савырненыт. Шке чоныштлан келшыше почеламутым ойырен, семым келыштареныт. Семым профессионал композитор-влак Сергей Маков, Иван Егоров да самодеятельный композитор-влак Владислав Николаев, Вячеслав Осипов, Влад Николаев, Александр Речкин да молат келыштареныт. Муро-влакым кумдан палыме мурызо-влак Станислав Шакиров, Олег Логинов, Светлана Дмитриева, Олег Славин, Эльвира Попова, Роза Искакова, Эльвира Токташева, Александр Речкин, Лариса Сидоркина, Нина Казашова Людмила Соловьева, Светлана Яндукова, Надежда Пашкина да молат мурат. Мутлан, тыгай муро-влакым ончыкташ лиеш: «Ала тауштет», «Серыш», «Лышташ поран», «Леве йӱр», «Шинчам кумен» да молат. Муран компакт-дискым лукмо.