cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Антонио Вивальди
Композитор пашам тÿҥалмаш
Святой Сессилий рим консерваторийыште лач ораторийын текстше да исполнитель-влакын лÿмышт кодын, кушечынже коеш: чыла партий-влакым тунемше ÿдыр-влак модыныт, пöръеҥынымат. «Юдифь торжествующая» ораторий Вивальдин эн сай пашажлан шотлалтеш. Композитор да педагогын талантшым пален налын Вивальдин тунемше-влакын чотышт шукемын. Но туге гынат ни у тунемше-влак, ни «Пиета» консерваторийыште пашам ыштымаш Вивальдим театрыште пашам ыштыме деч кораҥен кертын огытыл. 1715 ийыште Сан-Анджело театр деч заказым налын – 12 тÿҥ арий «Nerone fatto Cesare» («Нерон, ставший Цезарем») оперыште. 1716 ийыште тиде театрланак «L’incoronazione di Dario» («Коронация Дария») оперым возен. Тиде ийыштак «La costanza trionfante degl’amori e de gl’odii» («Постоянство, торжествующее над любовью и ненавистью») оперым Сан-Мозе венециан театрлан возен. Тиде театр дене Вивальди последующие ийыштат кылым кучен. Тиде опер-влакын премьерышт 1716 ийыште карнавалыште эртен. «Scanderbegh» («Скандербег») оперым 1718 ийыште флорентий театр сценыште шындымаш Вивальдин вес эллаште палыме лиймыж нерген рашын ончыкта.
Чумыр налмаште, 1713–1718 ийлам шымлызе-влак Вивальдин эн продуктивный пагытлан шотлат: тиде вич ийыште тудо кандаш оперым возен.
Илыш Мантуйышто (1719—1722)
Композиторын 1719–1722 ийласе илыш нерген шагал палат. 1737 ийысе композиторын серыш да операн аннотаций гыч раш коеш: Вивальди тиде ийлам Мантуя олаште да Германийыште эртарен. «La Verita in Cimento» оперлан либреттон вуймутан листеш тудо шкенжым Maestro di Capella di Camera il Principe Filippo Langravio d’Assia Darmstadt манын лÿмден. Тышеч шонаш лиеш: 1720 ий гыч 1723 ий марте Вивальди Филипп Гессен-Дармштадтский маркграфлан служитлен, кудыжо тудо жапыште Мантуя да Неапольыште Карл VI австрий кугыжан войскажын вуйлатышыже лийын. Мантуйышто Вивальди оперым мурышо, француз ÿптÿредшын ÿдыржö, Анна Жиро (Anna Giraud) дене палыме лийын. Тиде палымаш Вивальдин ончыклык илышыштыже кугу кышам коден. Карло Гольдони драматурглан посланийыште Анна Жиром Вивальди «тыршыше тунемше» манын палдарен. Шымлызе-влакын шонат: Анна Жирон тале оперым мурышо лиймаш – тиде Вивальдин кугу суапше. Современник-влак Аннам талантан, ныжыл йÿкан мурызылан шотленыт. Карло Гольдони возен: «тудо мотор огыл, но чатка лийын, вичкыж кыдалан, мотор шинчан, чечен ÿпан да сöрал тÿрван. Тудын йÿкшö кÿкшö огыл лийын, но, мутат уке, актер талантан». Вивальди бронх астме дене черле лийын да Паолина йолташыже (Анна Жирон акаже) композиторлан медсестра семын полышкален, тазалыкшым аралаш тöчен. Кум ий службо деч вара Вивальди, Анна да Паолина Венецийыш пöртылыт, Аннам «йошкар священникын йолташыже» лÿмдаш тÿҥалыныт. Венецийыште ака ден шÿжар Вивальдин пöртыштö иленыт да тÿрлö путешествийышке воктенже коштыныт. Тыгай лишыл кыллан кöра черкызе-влак Вивальдилан шыдын ойленыт, молан манаш гын тудо священник лийын. Тудын уда койыш-кучышланже кöра неле пагыт толын. Черкыеҥ-влакат тудын деч савырненыт. Палена: 1738 ийыште Феррара олан кардинал-архиепископ Вивальдин языкыш пурымыжлан олаш пураш да мессым служитлаш чарен. Туге гынат тудо эре кугу пагалымаш дене шке йолташыж-влак нерген ойлен да лÿмнерыштым арален.
Рим пагыт (1723—1724)
Мантуйышто кум ий службо деч вара Вивальди Венецийыш пöртылын. 1723 ийыште икымше гана Римыш «Ercole sul Termodonte» («Геркулес на Термодонте») у опера постановке дене кая. Тиде опера калыклан пеш келшен. 1724 ий пургыж тызын Вивальди «Giustino» («Джустино») оперын премьержылан уэш Римыш толеш. 1724 ийыште возалтше да рим карнавалыште ончыкталтше «La virtù trionfante dell’amore, e dell’odio, overo Il Tirane» («Добродетель, торжествующая над любовью и ненавистью») кумшо опере композиторын Римыште кÿкшыл сеҥымашым налмаште пытартыш лийын. 1725 ийыште Амстердамыште «Il Cimento dell’Armonia e dell’Invenzione» («Искус гармонии и инвенции» или «Спор Гармонии с Изобретением») 12 концерт цикл савыкталтын. Тиде цикл иктаж 1720 ийыште возалтын. Тÿнямбалне кумдан палыме «Времена года» (тиде циклын ныл тÿҥалтыш концертше) эше тунамак колыштшо-влакын чонышкышт шуктен. Чын лÿмжö – «Четыре времени года» (Le quattro stagione). Тудо жапыште Венецийыште француз посольствышто пашам ыштыше Жак-Жак Руссо Вивальдин музыкшым кÿкшын аклен да шкежат тиде цикл гыч икмыняржым флейте дене шоктен. Тыгакак кумдан палыме улыт тыгай концерт-влак: «La notte» («Йӱд»), «Il cardellino» («Олагайык иге»), «Gloria», «Magnificat», «Stabat Mater», «Dixit Dominus». 1735 ийыште адакат кÿчык жаплан капельмейстер лийын.
Илышын пытартыш ийла
Кунам Вивальди Венеций гыч каен раш пале огыл, но 1740 ий ÿярня тылзын музыкант, Венецийым коден, Карл VI кугыжа деке кая. Вивальдийын Веныш толмыж деч вара икмыняр тылзе гыч Карл VI кола да австрий наследствылан кредалмаш тÿҥалеш. Сандене Вивальди у пашам кычалын Дрезденыш, Саксонийыш кая. Туштак тудо черланен докан. Чылашт дене мондымо, черле, окса деч посна тудо Венышке пöртылеш. Тыште Вивальди 1741 ий пеледыш тылзын 28 кечын илыш дене чеверласа. Эмлызе «кöргö пуалмаш» диагнозым шынден. Композиторым незер-влакын шӱгарлаште тоеныт. Тылзе гыч Маргарита да Дзанетта шÿжарже Антонион колымыж нерген серышым налыныт.
Шарнымаш
Антонио Вивальдин лÿмжым нумалыт:
Важ-влак
Вивальди
Пӧртанур (Юлсер кундем)
Пӧртанур (Березники) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Памар ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 462 еҥ (2002 ий), 435 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Памар сола деч 3 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «пӧртан» + «нур» = «пӧртаннур». «Пӧртан нур» — илемыште илыше-влакын пӧртышт нурышто шаланен шогеныт. Илен-толын «Пӧртанур»ыш савырнен.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Ԛ (кириллик тиште)
Ԛ, ԛ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Саймири
Саймири (Saimiri) – Америкын Cebidae йамагатын гыч изи маймыл.
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
Моско вел
Моско вел (Московская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 45,8 тӱж. меҥ². Калык чот - 7104 тӱж. еҥ (2011). Административ рӱдер — Красногорск ола.
12 идым
12 идым (12 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 255-ше (кужемдыме ийлаште — 256-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 110 кече кодеш.
Моско вел
Категорий:Моско вел
12 идым
Лӱмгече
Идымын латкокымшо кечынже Александр, Иван, Макар, Павел, Мария, Яков – влакын лумгечышт.
1663
1663 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1663 Категорий:XVII курым
Ыҥпалын типше
Ыҥпалын типше (тип данных) — палемдыме ыҥпале-влакын элементыштым компьютерын интерпретаций йӧным рашемдыше характеристике.
12 идым
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 12 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 12 кечынже шочшо-влак
Ыҥпалын типше
Категорий:Информатике
12 идым
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 12 кечынже колышо-влак
Ыҥпалын типше
Typisierung (Informatik)
12 идым
Калык пале
Александрын кечыже. Ты кечын кугу пайрем ӱстелым погыман да теммешке кочман улмаш. Вате-влак эн ончыч шќран шож пучымышым шолташ тыршеныт.
Категорий:12 идым
922
922 ий — X курымын ийже.
Ыҥпалыпого
Ыҥпалыпого (база данных) — ик сомыллан кучылталтше але ик теман ыҥпале-влакын погышт.
922
Кӧ колен
Категорий:922Категорий:X курым
Ыҥпалыпого
Категорий:Информатике
Ҡ
Ҡ, ҡ — кириллик тиште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
1661
1661 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1661 Категорий:XVII курым
Пынгель Усола
Верланыме вер
Пайскурык сола деч 3 километр кечывалвел могырно Пынгель эҥерын пурла серыштыже верланыше ял.
Саки (маймыл)
Саки (Pithecia) – Африкын Pitheciidae йамагатын гыч изи да кугу маймыл.
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
Пынгель Усола
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ воктен йогышо эҥерын «Пынгель» лӱмжӧ да ушымо «у» + «сола» = «усола» мут-влак гыч лектын. «Пынгель Усола» — Пынгель эҥер воктен верланыше у сола.
Астрахань вел
Астрахань вел (Астраханская область) — Россий Федерацийысе регион. Кечывалвел федерал йырвелыш пура. Административ рӱдерже — Астрахань ола.
Пынгель Усола
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
926
926 ий — X курымын ийже.
Курув
Курув (полякла Kurów) – поселок Польшаште. Тудо Курувка-эҥер воктене, Пулави да Люблин коклаште верлана. Илыше чот 2800 наре.
Астрахань вел
Кундемла
Категорий:Астрахань вел
926
Кӧ колен
Категорий:926Категорий:X курым
Курув
Курув 1442 ийын 6 январь гыч 1870 ий марте ола лийын.
8 шыжа
8 шыжа (8 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 281-ше (кужемдыме ийлаште — 282-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 84 кече кодеш.
Қ
Қ, қ — кириллик тиште.
8 шыжа
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 8 кечысе событий-влак
Қ
Кодировко
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
8 шыжа
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 8 кечынже колышо-влак
923
923 ий — X курымын ийже.
8 шыжа
Калык пале
Сергейын кечыже. Поснак тиде кечын Сергий Радонежскийым порын шарналтеныт. Тудын деч тазалыкым да серлагышым йодын кумалыныт. Кресаньык-влак йыраныште кодшо ковыштам руэн пуртеныт, тыгак чыве вутам телылан ямдыленыт.
Ӄ
Ӄ, ӄ — кириллик тиште.
Увераҥар
Увераҥар (Информаций) — абстракт ой, шуко ыҥан улеш. Тыгак маныт, тиде ала-могай увер, ала-мо палыме лийын, ала-мо эртыш.
8 шыжа
Калык пале
Категорий:8 шыжа
923
Кӧ колен
Категорий:923Категорий:X курым
Ӄ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Сендевӱд
Сендевӱд (Лысково) — ола Российыште, Угарман велыште.
Увераҥар
*
Якаева, Ирина Геннадьевна
Ирина Якаева, Ирсан  (Ирина Геннадьевна Якаева) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Шернур ола сынан посёлко) – марий мурызо, радиовӱдышӧ, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (2006).
Сендевӱд
Важ-влак
Категорий:Угарман велысе олала Категорий:Сендевӱд кундем
ЫПВС
Ыҥпалыпого виктарыме системе.
Шопештыш
Шопе́штыш (тугак Шопужаш) -- Д. И. Менделеевын химий тӱҥлык-влакын периодик радамлыкшын кокымшо периодын, кудымшо тӱшкажын рӱдӧ ӱлылтӱшкажын 8 атом номеран тӱҥлыкшӧ. О (Oxygenium) семын возалтеш. Шопештыш -- тыглай эмен (CAS-номер: 7782-44-7), тыглай келшык дене тӱсдымӧ, тамдыме да пушдымо. Вишкыде шопештыш пелганде тӱсан.
Якаева, Ирина Геннадьевна
Паша
"«Дипломым кидыш налмеке, Марий Эл радиош логалынам. Радион икымше кечылаж гычак тыште пашам ыштем. Каласем: паша йӧратыме, вес вере шкемым омат шиж, омат уж, вес профессий дене пашажым ыштенат ом керт, очыни. Илышем радио дене кылдем манын шонен омыл. Журналистике пӧлкаш тунемаш пуренам гын, чынжымак, журналист лиям манын ӱшаненам, но кушто ышташ тӱҥалам манын, эше пален омыл. Университетым тунем пытарыме жап радиом почмо дене келшен толын, тугеже тышке толмем пӱрымаш», – ойла И.Якаева."Радио шуко оҥай, творческий шӱлышан еҥ-влакым ушен. Ончыч нелырак лийын гынат, пырля келшен, кыртмен, ик шонымаш дене тыршыме пайдам конден: "«Тӱҥалтыште ятыр нелылыкым чытен лекташ логалын. Тӱрлӧ техникым тунемме, программе-влакым шке гыч погымо, шонымо. Тӱрлӧ джинглым, заставке-влакым ямдылаш кӱлын, сандене куд шагат эр гыч пелйӱд марте паша верыште чыланат шинченна. Айлыме кумдыкнажат изирак лийын, ешланат жапым шагалрак ойырымо, туге гынат, нимом ончыде, йӧратен, тиде пашам шуктенна»."
Мурызо семын
Ирина мурызо семын шкенжым сценыште ончыкта. Калыкыште тудым тыгак Ирсан лӱм дене палат.
Ҝ
Ҝ, ҝ — кириллик тиште.
ЫПВС
ЫПВС, Ыҥпалыпого Виктарыме Системе (СУБД, Система Управления Базами Данных) — ыҥпале погым шочыктымым да кучылтмым виктарыше компьютер программе.
1662
1662 ий — XVII курымын ийже.
Ԟ
Ԟ, ԟ — кириллик тиште.
1662
Кӧ колен
Категорий:1662 Категорий:XVII курым
Трифонова, Эльвира Андреевна
Эльвира Трифонова (, Марий АССР, У Роҥго кундем, Колыгудо ял) — марий мурызо, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1998).
1527
1527 ий — XVI курымын ийже.
Трифонова, Эльвира Андреевна
Биографий
Эльвира Трифонова Марий АССР, У Роҥго кундем, Колыгудо ялыште 1968 ий пеледыш тылзын 12-шо кечынже шочын. У Роҥгысо школын 8 классшым 1983 ийыште пытарен. Вара Йошкар-Олаш, сем училищыш тунемаш пурен. Домра дене йоҥгалтарен. Вара Марий кугыжаныш педагогик институтышто шинчымашым поген, вара угыч сем училищыш вокальный пӧлкаш пурен.
1527
Кӧ колен
Категорий:1527 Категорий:XVI курым
Ԟ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Крокет
Кроке́т (кроке́т, croquet) — спорт модмаш. Модшо-влак пу чӧгыт дене пайдаланен пасушто радам дене шогалтыме изи капка гоч шар-влакым колташ тыршат. Модмаш Кеҥежымсе Олимпий модмашын программыштыже лийын, сандене крокет олмеш чӱчкыдын йоҥылыш крикет (cricket) нерген кутырат.
Трифонова, Эльвира Андреевна
Еш
Эргыже уло.
1526
1526 ий — XVI курымын ийже.
23 пеледыш
23 пеледыш (23 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 174-ше (кужемдыме ийлаште — 175-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 191 кече кодеш.
Хулок
Хулок (Hoolock) – Азийын Hylobatidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
Трифонова, Эльвира Андреевна
Тӱвыра паша
Тӱҥ шотышто марий калыклан Эльвира Трифонова мурызо семын палыме. Тиддеч посна Эльвира МарКТУ пеленысе «Светлица» руш калык мурым мурышо ансамбльым вуйлата. Чӱчкыдын пырля концертым шындат. Тылеч посна Эльвира Трифонова «Марий памаш» ансамбль дене пашам ышта. Ты коллектив марий калык мурымат йоҥгалтара. Мурызо Ежово селасе культура да каныме рӱдерыште "Журавушка" ветеран да "Ежики" йоча ансамбль-шамычым вуйлата (1998 ий гыч). Но тидын дене гына ок серлаге. Эльвирам "Гармонь" калык ансамбльын солисткыже семынат палат. Икмыняр ий ончыч ты коллектив дене Нижний Новгород олашке "Венок Поволжья" фестиваль-конкурсыш миен ыле. Калык мурым йоҥгалтарыше мурызо-влак коклаште икымше верым да лауреат лӱмым сеҥен налын. Пашажым кӱкшын аклен, Эльвира Трифоновалан Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже лӱмым пуеныт.
1526
Кӧ колен
Категорий:1526 Категорий:XVI курым
Трифонова, Эльвира Андреевна
Муро-влак
Категорий:Марий мурызо-влак
23 пеледыш
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 23 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 23 кечынже колышо-влак
Крокет
Крокет модмашыште утыждене вийым пыштыде сайын жапым эртараш лиеш. Модшо-влак кидышкышт пу чöгытым налыт, да шар шамычым изи капка гоч колтылыт. Тиде жапыштак тавалыше шке шар шымычыжым покта. Тÿрлö элыште модмо радам ойыртемалтеш. Но тÿҥлан Крокет Ассоциацийын калык-влак кокласе виктарчыкше шотлалтеш. Английысе крокет, гольф-крокет, руш крокет, да урем крокет дене кугу таҥасымаш-влак эртат. Крокет дене яклака пасушто модыт. Пасуш кокыт гыч 8 еҥ марте иканаште лектын кертыт.
1524
1524 ий — XVI курымын ийже.
Белгород вел
Белгород вел (Белгородская область) — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура. Мланде кумдык - 27,134 тӱж. меҥ². Калык чот - 1 541 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — Белгород ола.
1524
Кӧ колен
Категорий:1524 Категорий:XVI курым
Медведев, Дмитрий Анатольевич
Дмитрий Анатольевич Медведев (Дмитрий Анатольевич Медведев, *14 Идым 1965) - Россий Федераций Правительствын председательже.
Ԓ
Ԓ, ԓ — кириллик тиште.
Йошкар Памаш (Шернур кундем)
Йошкар Памаш (Йошкар Памаш) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 206 еҥ (2004 ий), 197 еҥ (2010 ий).
Головно
Головно (Головне) — Украиныште Волынь велыште Ковель кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 510 еҥ (2021 ий).
Медведев, Дмитрий Анатольевич
Важ-влак
Категорий:Руш политик-влак Категорий:Российысе президент-влак
Курув
1923 ийын генерал Войцех Ярузельский Курувыште шочын.
Йошкар Памаш (Шернур кундем)
Верланыме вер
Марийсола деч 1,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан лӱмым йошкар памаш пуэн. Памаш пундаш йошкар шун гыч лийын шоген, сандене вӱдшӧ йошкар тӱсан лийын.
Путин, Владимир Владимирович
Владимир Владимирович Путин (Владимир Владимирович Путин, 7 Шыжа 1952) — Россий Федерацийын президентже.
Маневичи
Маневичи (Маневичі) — Украиныште Волынь велыште Камень-Каширский кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 11 725 еҥ (2021 ий).
Курув
Курув
Агрыз кундем
Агрыз кундем (Агырзе кундем) (Әгерҗе районы, Агрызский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем. Кундемын рӱдолаже – Агрыз ола.
1664
1664 ий — XVII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1664 Категорий:XVII курым
Путин, Владимир Владимирович
Важ-влак
Категорий:Руш политик-влак Категорий:Российысе президент-влак
1430 ийла
1430-ше ийла — XV курымын нылымше, 1430 ий гыч тӱҥалеш 1439 ийыште мучашлалтеш.
Йошкар Памаш (Шернур кундем)
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
1430 ийла
Важ-влак
Категорий:1430 ийлаКатегорий:XV курым
Агрыз кундем
Калыкчот
Калык-влак (2010): суас-влак — 58,1%, руш-влак — 25,2%, марий-влак — 8,0%, одо-влак — 6,4%.
Крокет
Эртымгорно
XIII курымышто францийысе кресаньык-влак вольыкым кÿтымö годым кÿтÿчö тоя дене пайдаланен тыгай модмашым эртареныт. Но шагал кö тиде модмаш нерген пален. XVII курымышто гына крокет модмаш Ирландийыште угыч шочын. Джон Джакс лÿман айдеме крокетлан икымше чöгытым да шарым ыштен. Кÿчык жапыште у модмаш Великобританийыште да колоний-влакыште шарлен. Эше икмыняр ий эртымек поян пöртыштö гына огыл, уремыштат, йоча-влак чöгыт дене шарым поктылаш тÿҥальыч. Клуб-влак чоҥалтыныт, кеч кöат тушко пурен кертын. Эн кугу клублан Уимблдонысе ушем шотлалтын. Модмашым Кугыжа-влакын спортышт лÿмдаш тÿналыныт. Уло Великобританийлан крокет келшен. Газет-влак кажне номерыште тудын нерген репортажым савыктылыныт. Лу ий модмашлан темын, да тудым мондаш тÿналыч. Молан манаш гын, тиде жапыште теннис шочын. Но содыги крокет илен лектын. 1900 да 1904 ийлаште крокет Олимпиадын программышкыже пуртеныт. А 14-ше гыч 26 ий жапыште 120 калык-влак кокласе турнир эртен. Калыкыште модмаш угыч пагалымашым сулен. Лач Америке гына вараш кодын. Бостон олаште крокетым арака йÿымö чер дене ик тöр шогалтеныт. Но 20 идалыкыште Голливудысö актер, режиссер, продюсер-влак кажне кастене пу чöгытым кидыш налын шар шамычым поктылыныт. Кокымшо Тӱнямбалсе Сар модмашын шарлымашыжым изиш темдалын. Но пленыш логалше нерген Калык-влак кокласе конвеций почеш, модмашым концлагерьыш колташ лиеш ыле. Англичан шамыч пленыш логалше йолташ-влаклан крокет шарыш документым да оксам оптеныт. Плен гыч куржашлан йöн лийын. Сар деч вара крокет модмаш угыч шочын, манаш лиеш. Самырык-влак школлаште, колледжлаште, университетлаште модыныт. Тунемме программышкат крокет пурен. Тачысе кечын Европышто, Америкыште Австралийыште крокетым гольф да теннис семынак пагалат. Английыште гына крокет дене 400 утла клуб почылтын. Кажне ийын Тÿнямбалсе крокет федераций 100 утла турнирым эртара.
Агрыз кундем
Административ шеледымаш
Агрыз кундемыште 1 ола шотан илем, 22 ял шотан илем уло.
Ԓ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Колката
Колката (কলকাতা, Kolkata, कोलकता; 2001 ий марте ола лӱмжӧ Калькутто (Kolkata) лийын) — эн кугу кокымшо ола Индийыште, Касвел Бенгалийын рӱдолаже.
Категорий:Колката Категорий:Миллионер-олала
Головно
Категорий:Волынь велысе ола сынан посёлкыла
Агрыз кундем
Кылвер-влак
*
Ӆ
Ӆ, ӆ — кириллик тиште.
Ԡ
Ԡ, ԡ — кириллик тиште.
Якаева, Ирина Геннадьевна
Важ-влак
Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий радиовӱдышӧ-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Шӱльӧдӱр
Шӱльӧдӱр (Шуледур) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Роҥго ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 110 еҥ (2004 ий) 80 еҥ (2010 ий).
ЫПВС
Категорий:Информатике
Маневичи
Категорий:Волынь велысе ола сынан посёлкыла
ЫПВС
Datenbank
Берлин
Берлин (Berlin) - ола Немыч Элыште.
924
924 ий — X курымын ийже.
927
Кӧ колен
Категорий:927Категорий:X курым
23 пургыж
23 пургыж (23 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 54-ше кечыже. Идалык пытыме марте 311 (кужемдыме ийлаште — 312) кече кодеш.
Берлин
Тыгеак ончо
Категорий:Берлин Категорий:Миллионер-олала
Шӱльӧдӱр
Верланыме вер
Шнаран сола деч 5 километр кечывалвел могырно Шӱльӧ эҥерын шола серыштыже верланен.
Крокет
Крокет Российыште
Российшке крокет Англий гыч толын. Тÿвыра пашаеҥ шамыч, да аристократ-влак модмашым чот пагаленыт. Руш Кугыжан ешыже, Федор Шаляпин, Анна Павлова, крокет мастарлан шотлатыныт. Серызе-влак Максим Горький ден Герберт Уэллс эре ваш-ваш таҥасеныт. Кремльысе эмлызе-влак крокет модмаш дене политик-влакым эмленыт. Вет тиде спортодмаш суставым пеҥгыдемда, шÿмышкö тыныслыкым пурта. Вÿрыш адреналин логалме дене айдеме куана. Чаманен каласаш логалеш ССРУште крокет кугу пагалымашым сулен огыл. Кеч Санкт-Петербург олаште Регионгокласе Крокет Федераций почылтын гынат, тудо спортфедерацийлан ок шотлалт. Российште крокет спорт радамыш ок пуро. Тудым спорт тӱрлык реестрышкат пуртен огытыл.
Белгород вел
Категорий:Белгород вел
Шӱльӧдӱр
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Вӱд спорт тӱрлык дене тӱнямбал чемпионат
Вӱд спорт тӱрлык дене тӱнямбал чемпионат - ийымаш дене эн кугу спорт таҥасымаш, Олмипиаде семынак тудо Калык-влак кокласе Ийымаш Федерацийын полшымыж дене эрта. Ийымаш мутым кучылтын йоҥылыш лийын кертына. Вет чӱчкыдын тиде кугу таҥасымашым Ийымаш дене тӱнямбал чемпионат лӱмдат. Вӱд спорт тӱрлык дене Тӱнямбал чемпионатын программышкыж тыгай спорт тӱрлык-влак пурат:
Крокет
Крокет Российыште
Категорий:Спорт тӱрлык-влак
Вӱд спорт тӱрлык дене тӱнямбал чемпионат
1978 ий гыч лу ий жапыште (чотан ийлаште) идалыклан ныл гана Тӱнямбал чемпионат-влак эртеныт. А 2001 ий гыч Вӱд спорт тӱрлык дене Тӱнямбал чемпионат идалыклан кок гана эрта (чотдымо ийлаште).
Тӱнямбал чемпионат-влак
Категорий:Спорт таҥасымаш-влак
Северный
Северный (Северный) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Чакмарий ял шотан илемыш пурышо выселке. Калыкчот: 16 еҥ (2010 ий).
924
Кӧ колен
Категорий:924Категорий:X курым
Ԡ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Северный
Верланыме вер
Чакмарий сола деч 6 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
23 пургыж
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 23 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 23 кечынже шочшо-влак
Калык пале
Категорий:23 пургыж
Ҝ
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
1440 ийла
1440-ше ийла — XV курымын визымше, 1440 ий гыч тӱҥалеш 1449 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1440 ийлаКатегорий:XV курым
1528
1528 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1528 Категорий:XVI курым
Малмыж (Малмыж кундем)
Малмыж (Марий Малмыж) (Мари-Малмыж) – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Малмыж ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 609 еҥ (2002 ий), 502 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Малмыж ола деч 11 километр (13 км – авто дене) эрвел могырно верланен.
928
928 ий — X курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:928Категорий:X курым
Купсола (Кужэҥер кундем)
Купсола (Пычай) (Купсола) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 182 еҥ (2004 ий), 168 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Йӱледӱр сола деч 6 километр йӱдвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «куп» + «сола» = «купсола».
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Гринько, Николай Григорьевич
Николай Григорьевич Гринько ( — ) — украин театр да кино актёр. УССР-ын калык артистше (1973).
Кылвер-влак
Категорий:Украин актёр-влак
961
Кӧ колен
Категорий:961
Тамарин
Тамарин (Saguinus) – Америкын Callitrichidae йамагатын гыч изи маймыл.
Тӱрлык-влак
Категорий:Примат-влак
Корембал (Марийсола ял шотан илем)
Корембал (Корембал) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
1666
1666 ий — XVII курымын ийже.
1
1 ий — I курымын ийже.
Корембал (Марийсола ял шотан илем)
Верланыме вер
Йошкар Памаш ял воктене лийын шоген.
1450 ийла
1450-ше ийла — XV курымын кудымше, 1450 ий гыч тӱҥалеш 1459 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1450 ийлаКатегорий:XV курым
Корембал (Марийсола ял шотан илем)
Эртымгорно
Йошкар Памаш ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Илыш-касыш
Илыш-касыш (Быт) -- айдеме илышын ужашыже.
Категорий:Социологий Категорий:Илыш-касыш
1460 ийла
1460-ше ийла — XV курымын шымше, 1460 ий гыч тӱҥалеш 1469 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1460 ийлаКатегорий:XV курым
2
2 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:2Категорий:I курым
Ԉ
Ԉ, ԉ — кириллик тиште.
Коми-зырян да коми-пермяк йылмылаште кучылталтше Молодцов тиштер гыч ойыртемалтше тиште.
Кылвер-влак
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
1470 ийла
1470-ше ийла — XV курымын кандашымше, 1470 ий гыч тӱҥалеш 1479 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1470 ийлаКатегорий:XV курым
1667
1667 ий — XVII курымын ийже.
1480 ийла
1480-ше ийла — XV курымын индешымше, 1480 ий гыч тӱҥалеш 1489 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1480 ийлаКатегорий:XV курым
1667
Кӧ колен
Категорий:1667 Категорий:XVII курым
Тошто Крым
Тошто Крым (Старый Крым, Старий Крим, Eski Qırım, Эски Къырым) — ола Российыште, Крым Республикыште.
Категорий:Крым Республикысе олала Категорий:Крым
1668
1668 ий — XVII курымын ийже.
8 ӱярня
8 ӱярня (8 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 67-ше (кужемдыме ийлаште — 68-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 298 кече кодеш.
1668
Кӧ колен
Категорий:1668 Категорий:XVII курым
8 ӱярня
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 8 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 8 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 8 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:8 ӱярня
Кутаиси
Кутаиси (ქუთაისი) — ола Грузийыште, Имеретийын рӱдолаже.
Категорий:Грузийысе олала
Алжир
Алжи́р (الجزائر аль-Джаза́ир), официал лӱмжӧ — Алжи́р Ка‘лык Демокра́тий Респу́блик (الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية аль-Джумхури́я аль-Джазаири́я ад-Димукрати́я аш-Шааби́я) — кугыжаныш Йӱдвел Африкыште, Мландепокшел теҥызын касвел ужашыштыже. Алжир касвелыште Марокко, кечывалвел-касвелыште Мавританий да Мали, кечывалвел-эрвелыште Нигер да эрвелыште Ливий ден Тунис йыгыре улеш. Рӱдолаже — Алжир ола.
Категорий:Алжир
3
3 ий — I курымын ийже.
Шӱйдӱҥ
Шӱйдӱ́ҥ (тыгак Шӱйтык, углерод) — Д. И. Менделеевын химий тӱҥлык-влакын периодик радамлыкшын кокымшо периодын, нылымше тӱшкажын рӱдӧ ӱлылтӱшкажын 6 атом номеран тӱҥлыкшӧ.
С (carbō) семын возалтеш, латин мутын ыҥже - «шӱй».
Категорий:Шӱйдӱҥ
1490 ийла
1490-ше ийла — XV курымын луымшо, 1490 ий гыч тӱҥалеш 1499 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1490 ийлаКатегорий:XV курым
Брянск вел
Категорий:Брянск вел
Пале мут
Пале мут – предметын палыжым, могай улмыжым ончыктышо ойлымаш ужаш. Пале мут могай? Кусо? Кунамсе? Йодышлан вашмутым пуа.
Пале шомакын значенийже моткоч кумда. Тудо предметын тÿрлӧ – тÿрлӧ признак ойыртемжым умылтарен пуа: тÿсым (ошо, шеме, канде), кугытым (изи, кугу, пычырик), кужытым (кужу, кÿчык, метран, километран), нелытым (вич килограмман, ныл пудан, вич кремган), вер-шöрым (пасусо, чодырасе, оласе), жапым (ожнысо, шукертсе, тачысе), тамым (тутло, тамле), ятыр моло. Тиде семантический ойыртем. Предметын признакшым ончыктен шогымылан кöра пале мут предложенийыште кок тÿҥ синтаксический рольым шукта:
1) Определений лийын, лÿм мут пелен примыканий йӧн дене кучылталтеш, мутлан: Ах!... Могай тамле ÿпш солымо шудо гыч лектеш! Волгыдо, йоҥгата, янда пырдыжан цехлаште станок – влак радам дене шогат. Трук тÿрлö-тÿрлö пеледышан кужу шудо олмеш чара мланде веле киен кодеш. Тунамак Сакарын шинчаштыже име гай кошарге, вурс гай пенгыде шонымаш койо… (С.Г.Чавайн)
Лум мутан сочетанийым алмаштымыж годым але лум мут почеш каласалтмыж годым пале мут предложенийын моло членжат лийын кертеш, мутлан:
1) Подлежащий: Пижаман да костюман – влак пристань турасе буфетыш, киоскыш керылтыт. Ончем, погонан – влакет кумытын пурен шогальыч.
2) Дополнений: Удырамаш – влак лушкаш тунальыч. Чондымылан вер уло, а чонанлан уке!
3) Умландарыше член: Тыгай порананыште пеш кулеш дене гына чараш лектыт. Вич тылзе гыч ялыш серыш толеш: Йыван ошо – влак деч ялт ойырлен, йошкаргыш вончен… Мо-гынат пайрем чылт кукшеш ок эрте.
Шке значенийже да грамматический (морфологический) ойыртемже дене пале мут кок кугу тушкалан шелалтеш: качественный да относительный пале мут – влак. Кумшо изи тушка – качественно-относительный пале мут – влак.
Качественный пале мут
Качественный пале мут предметын палыжым, вес шомак полшыде, шке лексический значенийже дене ончыктен пуа. Тудо тыгай палым лумда: 1)	1) предметын тусшым: йошкарге, ошо, ужарге, канде, шеме, нарынче, чувар, ракш, шапалге, шышталге да молат; 2)	2) турло объемно-пространственный признакым: кугу, изи, лопка, кумда, анысыр, кужу, вичкыж, йыргешке, тыгыде, лаштыра, ладыра, лапка. 3)	3) енын, моло чонанын тужвал да корго вий ойыртемыштым: ушан, уста, виян, куатле, яшката, чулым, нарашта, йытыра, таза, черле, сокыр; 4)	4) предметын колаш, шижаш, кучылтын тергаш лийме палыжым: оралге, чоштыра, козыра, яклака, йывыжа, чоткыдо, лушкыдо, леве, шыма, ныжылге, лыжга, пушкыдо, лывыжге; 5)	5) предметын там ойыртемжым: тутло, тамле, тамдыме, шинчалан, шопо, лачка, шере, кочо; 6)	6) редметын ак палыжым: шерге, шергакан, шулдо; 7)	7) чонан да чондымо предметын моло турло ойыртемжым: тале, йомартле, ямле, чапле, тыматле, соптыра, ковыра, чесле, тутло, йыгыжге, шыма, лывырге, яндар да молат; 8)	8) редметын илышыште налын шогымо вер ойыртемжым: пайдале, кулешан, йонан, йонло, йондымо; 9)	9) ийгот да социальный положений ойыртемым: самырык, рвезе, шонго, нужна, йорло, незер, икмарда, поян; 10)	10) действий дене кылдалтше признакым, качествым: вожылшан, куанышан, ойлышан, чытышан, умылышан да ятыр молат.Удырем, теве ачат ой турысеш толеш: тунемшылан кает гын, поро чечен илышым ужат, илышетат мемнан деч умылышынрак, арурак лиеш… Качественный пале мутын чыла шомакым авалтыше грамматический ойыртемже кум турло: а) кажне пале мут мера ден степеньым ончыктышо наречий дене пырля кучылталт кертеш: пеш йошкарге, моткоч тале, птырак тамле, утларак вожылшан; б) чылаштынат танастарыме степеньышт ышталтеш: ужарге – ужаргырак, тутло – тутлырак, кужу – кужурак, пайдале – пайдалырак, виян – виянрак; в) чыланат качествым танастарыде аклыме форман лийыт: канга – кангарак, шуэ – шуэрак, кугу-кугу;
Моло грамматический ойыртемышт дене качественный пале мут – влак тыгыдырак тушкалан шелалтыт: 1) Иктышт кужу да кучык форман улыт: ош – ошо, шем – шеме, йошкарге, ужар – ужарге, кошар – кошарге, ныжыл – ныжылге. Лум мут ончылно определений семын кучык форма кучылталтеш, мутлан: ош куэ, шем упш, ужар лышташ, кошар тоя.
Кужу форма тыгай годым кучылталтеш: а) лум мут але олмештыш мут почеш, мутлан: Курезыже ошо – ялт уян туара; Ик укшыжо ужарге, весыже нарынче, кумшыжо олача. б) икмыняр пале мут определений лийме годым запятой ден ушем мут ончылно, мутлан: Тиде жапыште Юл умбач эртыше пароходын ужарге, йошкарге да кандалге тул волгыдыжо путырак соралын койын кодо; Ошо ден шем ожемже тушто коктын чумедалыт; в) южо частица ден вес суффикс ончылно (-ат, -ак частицыла ончылно ударенийдыме гласный – влак лектын возыт), мутлан: йошкарге – йошкаргат, ужарге – ужаргак; Шудо паша пытен. Уржа але ужаргырак шогыш. г) лум мутан сочетанийым алмаштен, лум мут семын кучылталтме годым, мутлан: «Мемнан – влак сенат, ошо – влак куржыт!» - шоналта Эчан, адак шинчаже петырна.
Южышт лум мут ончылнат, определений семын, кучык да кужу форман лийыт: ныжыл – ныжылге, кошар – кошарге. Удырамашын ныжылге чонжо…
2) Вес тушка пале мут – влак предметын качествыжым танастарыде аклыме турло степеньжым суффикс полшымо дене ончыктышо формым ыштат, мутлан: ошо – ошалге, шеме – шемалге, лудо – лудалге, сур – суралге, курен – куреналге, нарынче – нарынчалге. 3) Кумшышт ваштарешла значенийан лийыт, мутлан: кугу – изи, кужу – кучык, кукшо – лопка, лопка – анысыр, ушан – аныра, келге – куакш, кужго – вичкыж, коштыра – йывыжа. Ышталтме ойыртемышт дене качественный пале мут – влак кок тушкашке чумыралтыт:
Признакым ончыктымо ойыртемышт денат качествен¬ный пале мут-влак кок турлб лийыт: Качественный пале мут-влакын эше кок ойыртемыштым палемдаш кулеш: 1) Южышт признакымат, тиде признакан енымат ончыктен кертыт да лÿм мут -семынат кучылталтыт, мутлан: (Суворов) эше пеш рвезе вет (Д. О.).— (Суворов) южын гай шалтай-балтай рвезе огыл (Д. О.). Овоп шона. Мом гына кызыт тудын шонго ушыжо шонен пытарен огыл! Тыште пале мутын вияш да вончештарыме (ешартыш) значенийлаж нерген ойлаш лиеш. Метонимизаций негызеш пале мутын предметность значенийже ешаралтеш, тыге качественный да предметный признакше пырля ушалтеш. Тидыже пале мут-влакын -рак суффикс але мера да степень наречий дене пырля кучылталтмышт годым поснак раш коеш, мутлан: A илен пеш шонгго (О. И.). Шужышо ялыште йорло-влак коклаште эн йорлыжо — Гусев Пöтыр (С. Ч.). Эсогыл йорлыракшат семыклан мом-гынат шопашла (Ш. О.). Южо тошто койышан шÿкшö куват, коклан рвезыракыштат Маринам шöрын ончен коштыт, огыт йöрате (Ш. О.). Кумшо бри¬гада—шонгырак-влак, нуно посна делянкым руат... (М. Ш.) Але тый дечет уланрак-влаклан пуэна (Н. Л.). Самырыкракышт ÿстел ончылно йолым тыртештен шинчылтыт... (Н. Л.) 2) Качественный пале мут-влак раш категорийдыме мут дек лишем шогат, но нунын деч эн ончычак значенийышт дене кугун ойыртемалтыт. Пале мут, предметын палыжым тиде предмет деч ок ойыро, а тудын ойыраш лийдыме признакше семын ончыкта, мутлан: ош лум, канде кава, кужу корно, нарашта удыр. Ош кид, шем кид да нарынчат— тÿняште эн мотор, букет! (В. К.) Пале мут предметын эреак лийше признакшым ончыкта, садлан шукыж годым лÿм мут пелен кучылталтеш. Раш категорийдыме мут предметын палыжым контекстлан келшышын веле ончыкта - утларакше лÿм мут ончылно, а глагол пелен действийын признакшым, кузе ышталтмыжым умылтара, предмет да действий деч ойыралтын каласалтмыж годым отвлеченный предметым он¬чыкта, мутлан: А Союз йыр цгече сай, паша муро шергылтеш (М. К.). Шÿшпык сай мура гын, пыжашыжымат сай опта (М. Ш.). Тыге контекслан келшышын шке значенийжым тÿрлын вашталтыше шомакым пале мут¬лан шотлаш ок лий.
Пале мутын танастарыме степеньже
Качественный пале мут-влак вашталт кертше, тÿрлö вий дене палдаралтше признакым ончыктат. Ик признакынак тÿрлö ойыртемжым каласен пуаш посна грамматический форма уло. Тудым танастарыме степень маныт. Тыгай степень кокыт уло: тангастарыме да превос¬ходный. Пале мутын тÿналтыш формыжо тыглай признакым лумда, тудын качество ойыртемжым ешарен ок рашемде, мутлан: чапле шурно, лыжга мардеж, кумда пасу, ужар олык. Тыште предметын палыже, вес предметын-палыж дене ок танастаралт, эре икгай лийын шогышо признак семын ончыкталтеш. Тыгай пале мут-влак предметын могай улмыжым шкетынак умылтарат. Танастарыме да превосходный степеньлаште качество эреак моло предметын качествышт дене але тиде предметынак вес жапысе качествыж дене тан-астаралтеш, мутлан: (Автозаводын) куд пролетшо — куд урем. Кажныже Йошкар-Оласе Совет урем деч лопкарак (С. Ч.). Танастарыше степенян пале мут вес предметын але тиде предметынак вес жапысе признакше деч кугырак признакым ончыкта. Тиде степень кок йöн дене — синтетический (простой) да аналитический (сложный) йöн дене ышталтеш.
Тиде тагсастарыме степень деч почеш мутан лÿм мут дене пырля каласалтше пале мутышто поснак раш палдырна, мутлан: Курык деч нелырак, пелйÿд деч шемырак возо шÿмышкем неле шонымаш! (С. Ч.) Туныктышо. Шомакшак могай... Шкет деч изи ийготаным веле огыл, южгунам кугыракымат, шкет деч ушанрак енымат туныкташ перна. Танастарыме степенян пале мут эре, утыр, эше шомакла дене пырля каласалтмыж годым вашталтше, кугем толшо качествым ончыкта, мутлан: Каврийын кольмыжо ок чарне, вудлан эре келгырак, лопкарак корным ышташ полша (С. Ч.). Туге гын, эргым, эше пенгыдырак лияшет кулеш (Я. Я.).
Качествын кугырак степеньже мут сочетаний дене ончыкталтеш: пале мутын т.). Но качествын кугырак степеньжым ончыктымо тиде йöным морфологический категорийлан шотлаш ок лий: пале мут шкеже танастарыме степеньын суффиксше деч посна каласалтеш уналтыш формыжо деч почеш мутан лÿм мут але причастий дене танастарен каласалтеш, мутлан: Ачат деч кугу лийын от керт!(А. К.) Аван шомакше шерге шöртньö дечынат (Ш. Б.). Танастарыме степеньын аналитический (сложный) формыжо утларак шомак полшымо дене ышталтеш, тыгодым пале-мут тÿналтыш форманак кодеш, мутлан: Кас утларак кумда койышан (Н. Л.). Сар жапыште ынде тудлан (Епремлан) киндым шуко ышташ утларак йöнан (Н. Л.). Уке, Даша, тый шкеже утларак чоя улат (А. А.). Качественный пале мутын превосходный степеньже марий йылмыште аналитический (сложный) форман гына. Тиде степень моло предметын качествышт дене танастарымаште эн кугу качествым ончыкта. Тудо кок семын ышталтеш: 1) Пале мут ончылно эн шомакым каласыме дене, мутлан: Коммунист партий да пашазе калык эн ÿшанле, эн сай, эн виян еныштым йошкар фронтыш колтат(С. Ч.). Кучедалмаште эн тале ÿзгар — книга да тунеммаш (С. Ч.). 2) Деч почеш мутан кок икгай-пале мутын пырля каласалтмышт дене, мутлан: Тиде — кугу деч кугу, почётный деч почётный паша (Я. Я.). Тыге Баймаковлан, шкет шинчылтын, кужу деч кужу пунчал-влакым серкалашыже йöн лие (А, Э.). Кумда деч кумда пасу теле кечым ужатышат, ош мыжерже дене леведалтын малаш возо (Я. Я.). (Лудо игын) нерже ден чапаже гын — ал деч ал, кына деч, кына, пуйто лÿмын чиялтыме (А. А.). Кок йöнжö денат предметын эн кугу качествыжым ончыктышо тичмаш грамматический идиома ышталтеш. Тудын дене пырляк признакын эн кугу степеньжым нигö деч, нимо деч, чыла деч сочетанийла полшымо дене каласаш лиеш, мутлан: Но садак нигö дечын пиалан мемнан кече... (В. К.) Векат, ава нигö деч  куатан... (В. К.) Векат, паша тамым шижаш умшаште тÿняште тутло нимо дечат (В. К.) Тиде йöнын танастарыме степеньын грамматический категорийжылан шотлаш ок лий.
Качествым танастарыде аклымаш
Качественный пале мут признакын тÿрлö степеньжым танастарыде ончыктен кертеш. Тидлан марий йыл¬мыште морфологический, синтаксический, фонетичес¬кий да фонетико-синтаксический йöн-влак полшат. Морфологический йöн годым качествын тÿрлö степеньжым утларакше -рак суффикс, посна мутлаште -алге -та (-ата), -ака суффикс-влак ончыктат. 1)	Ик признакынак вес тÿрлö степеньжым моло ка¬чество дене тангастарыде каласен пуаш шукыж годым -рак суффикс кучылталтеш. Тудо пале мут дене каласыме признак дек лишем шогышо качество дене палдара. Са¬де качествыже кугыракат, изиракат лийын кертеш, мут¬лан: «Кыргорий изиш яра лиеш гын, эре книгам лудеш...» —манеш ик рвезырак марий. {С. Ч.). Икшыве-влак талякарак верыштыже тутыш йÿштылыт (С. Ч.). Тореш олымбалне ик шонгырак ен куслем шоктен шинча (С. Ч.). Емела кугыза кычкыралме йÿкым колын гынат, сонрарак улмыж дене сайын умылен шуктен огыл (Н. Л. (С. Ч.) . 2)	-алге суффикс утларакше тÿсым ончыктышо пале- мутыш ушалтеш да мут вожышто каласыме тус гайрак, но тудын лушкыдырак, мöнгешрак качествыж дене пал¬дара, мутлан: ошо — ошалге, канде — кандалге, ракш — ракшалге, нарынче — нарынчалге, кÿрен — кÿреналге, шеме—шемалге. Изи пондаш ракшалге—пуйто той. Южгунам -алге суффикс моло шомакышкат ушалтеш, значенийже дене адакат тичмаш огыл качествым ончык¬та, мутлан: Кастене мланде ÿмбач кумыл лыпландарыше левалге тÿтыра кÿза. (А.З.). «Огонь! Огонь!»—сургалтын чыла вечын. Кылмалге мланде тайнышт лÿнгалтен (М. К.). Рвезалге вÿр ал чапше дене перен-перен колта, кычкалтынат гын, шогалаш ок лий манын (А. С.). -та (-ата) суффикс мут вож (але мут тÿн) дене каласыме качествым виянденрак каласаш полша, мутлан: лапката, кангата, лыжгата, чатката. Южо тыгаяк шомакыште суффиксым кызыт ойыраш ок лий, тудо мут вож дене кÿэмалт шинчын, мутлан: Яшката, йоштката, чурката, топката, тапката. Шарарак шинча ончалтышыже тудын (Сергейын) тап¬ката, весела... (Д. О.) Шукерте мо ыльыч изи пачката? А тач'е, ужат, лийынат топката (М. К.). Вик манаш гын, марий вате иктаж нылле вич ияш, шкеже але топката пеш. 4) –aка суффиксат, южо пале мутыш ушнен, нунын качество значенийыштлан ешартыш оттенкым пуа, виянден рашемда, мутлан: кужу — кужака, кÿкшö —кÿкшака, йывыжа — йывыжака, леве — левака, йыгыжге — йыгыжака. Чыла вере кечывал волгыдым шарыше кужака лампе-влак йÿлат (Е. Я.). Йыванмыт кутырымо годым, шиждеак, кужу кÿкшака пöръен толын шогале (М. Е.). Тый йöратышыч лесака кастен йолташет-влак ден олыклаш лекташ (М. К.). Южо шомакыште -ака суффиксат кызыт ок ойыралт: вудака, чуяка. Качествым тангастарыде аклыме нине -алге, -та (-ата), -ака суффикс-влак –рак суффикс дене ушаштыт, но пале мутын значенийже ончычсо гаяк субъективный оттенкан лийын кодеш, танастарыме степень ок ышталт, мутлан: Йолташыже — кумло вич ияш яшкатарак марий (Н. М.). Эчан кужакарак шургывылышан ÿдыр ончыко миен шинче (Н. J1). ярня кечылаште, кечывал могырым левалгырак мардеж пуаш тÿналме годым, завод калыкат шке семынже пайремым ышташ лектеш (А. Э.).
Синтаксический йöн годым ик мутаr пачаш-пачаш каласалтеш, да качествын кугырак степеньже ончыкталтеш, мутлан: Кудывече покшелне лопка-лопка кудо шинча (Я. Э.). Кастене пушкыдо-пушкыдо у лум ешаралт возын (М.-А,). Игече, ойлыманат огыл, путырак сай, леве-леве... (М.А.) Качественный пале мутын признакшым синтаксичес¬кий йöн дене кугемден аклаш тыгак пеш, моткоч, путырак шомак-влак полшат, Нунын пелен пале мут предме¬тын утларак кугу качествыжым палемда, мутлан: Шукерте ожно илен калык — пешак кугу, пеш куатле... (С. Ч.) Ончалза Туното вес тÿрышкырак: тушто пеш чапле, пеш кугу оралте коеш (С. Ч.). Уло шомак моткоч тутло — лиеш киндыла кучен налаш (В. К.).
Фонетический йöн годым пале мутын ик гласный йÿкшö ойыралт каласалтеш; эмфатический ударенийым налын, пÿтынь шомак кугу кумыл дене йонгалтеш, тыге адакат качествын у степеньже, но танастарыде ончыкталтеш, мутлан: «Пазар покшелне ку-угу магазин шинча, шонем»,— умбакыжойла Раман .(Д. О.). Ял велыште мланде тÿр гыч нугыдо ше-ем пыл виян кÿза (Д. О.). «У-уй-й, пазарет, ончыза ынде, могай кугу-у!» — маныт (Д. О.). Умаже могай та-амле (В. Кос.). Фонетико-синтаксический йöн годым ик шомакак пачаш-пачаш каласалтеш да ик гласныйже шуйдаралтеш, мутлан: Шинчет, южгунам ÿдырет теве тиде ка-анде-канде кава гай яндар шинчаж дене туге шыман ончал шында—мыйын ушем кайыме гай лиеш: чылт аваже!. (В. Кос.)
Категорий:Йылме
23 сорла
23 cорла (23 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 235-ше (кужемдыме ийлаште — 236-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 130 кече кодеш.
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 23 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 23 кечынже колышо-влак
Калык пале
Лаврентийын кечыже. Ожно калык тура кечывал жапыште эҥер да ер серышке лектын, вӱдым ончен: вӱд ласкан йога гын, шушаш шыже ласка лиеш. Игече шокшо да кукшо гын, август мучаште да шыже тӱҥалтыште кол сайын чӱҥгаш тӱҥалеш маныныт.
Категорий:23 сорла
Черное Озеро
Верланыме вер
Провой ола деч 90 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
12 кылме
12 кылме (12 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 316-шо (кужемдыме ийлаште — 317-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 49 кече кодеш.
Лӱмгече
Кылме тылзын латкокымшо кечынже Анастасия, Артемий, Юлиан, Леонид, Зиновий, Матвей да Марк – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 12 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 12 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 12 кечынже колышо-влак
Калык пале
Зиновийын кечыже. Тиде кечын гын колызо ден сонарзе-влакым саламленыт. Нуно посна пöртыш погыненыт да пайремленыт. Тыгак ты кечын телымсе кайык-влак чоҥештен толыт маныныт: öрш, киса да молат.
Категорий:12 кылме
Шӱльымучаш
Шӱльымучаш (Шулемучаш) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 15 еҥ (2004 ий), 9 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кужмарий сола деч 5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Химий тӱҥлык
Хи‘мий тӱ‘ҥлык — Д. И. Менделеевын четлыкыште икоян томын дене, протонын мынярлык дене атом шукылык. Кажне химий тӱҥлыкын Тӱҥлык-влакын периодик радамлыкыште шке лӱмжӧ да символжо уло.
*
23 сӱрем
23 сӱрем (23 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 204-ше (кужемдыме ийлаште — 205-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 161 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 23 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 23 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 23 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:23 сӱрем
1500 ийла
1500-ше ийла — XVI курымын икымше, 1500 ий гыч тӱҥалеш 1509 ийыште мучашлалтеш.
Канзас
Канзас (Kansas) — УАШ-ысе регион, штат. Мланде кумдык - 213,096 тӱж. км². Калык чот - 2 871 тӱж. еҥ (2011). Административ рӱдер — Топика ола.
1500 ийла
Важ-влак
Категорий:1500 ийлаКатегорий:XVI курым
Канзас
Категорий:Канзас
Протон
Прото́н (πρῶτος гыч — икымше, тӱҥ) —, барион-влак дене кылдалтын шога, спинже 1/2, тулэҥер татылже +1.
Категорий:Тӱҥлык пырче Категорий:Барион
1510 ийла
1510-ше ийла — XVI курымын кокымше, 1510 ий гыч тӱҥалеш 1519 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1510 ийлаКатегорий:XVI курым
Степанов, Ипатий Степанович
Олык Ипай (Ипатий Степанович Степанов) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Тойметсола ял —, Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, кусарыше.
Илыш корныжо
Олык Ипай 1912 ийын ӱярня тылзын 24-ше кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Тойметсола ялыште шочын. Ачаже, Каври Степан, икмарда кресаньык лийын, ÿмыржӧ мучко мланде пашам ыштен, чодырам руэн, смола заводышто шÿйым, тегытым ямдылен ужален. Но илыш садак куштылемын огыл. Изинекак орлыкым ужын кушшыжла ончыкылык поэт еҥ ойгым, чолга уш-акылым умылаш тÿҥалын. А ял илыш, ял пÿртÿсын сöралже шÿм-чоныштыжо муро кумылым ылыжтеныт. Шочмо велысе мотор пÿртÿс ончыклык поэтын ушешыже келге да поро шарнымашым коден, а варажым шуко почеламутым возаш кумылым пуэн. Тидын денак кылдалтеш дыр «Олык» псевдонимжат. Псевдонимым вес умылтарымашат уло: тудым тудлан марий классик С. Чавайн «тулартен» пуэн.
Кандаш ийым темымекыже, 1920 ийыште, Ипай Арынысе пеле кыдалаш школ-интернатыш тунемаш пура. 1923–1927 ийлаште тиде школым С. Г. Чавайн вуйлатен. Школышто драматический, хоровой кружок-влак пашам ыштеныт, ялысе калыклан чÿчкыдынак спектакль, концерт ончыкталтын, туныктышо ден тунемше-влак шке произведенийышт денат выступатленыт. Мутат уке, тиде Олык Ипайлан ончыкылык илыш корныжым литератур дене кылдымаште моткоч кугу влиянийым ыштен. Арын школышто тунемме жапыштак Олык Ипайын икымше почеламутшо-влак шочыныт.
1927 ийыште Олык Ипай Йошкар-Олашке толеш да Марий педтехникумышко тунемаш пура.
1930 ийыште Москвашке тунемаш кая, Всесоюзный кугыжаныш кинематографий институтын оператор факультетшын студентше лиеш. Олык Ипайлан институтым тунем пытараш ок логал. Кок ий гыч, тазалыкше (шинчаже) начареммылан кӧра, тудо, Москвам коден, Йошкар-Олашке пӧртылеш да «Рвезе коммунист» газет редакцийыште пашам ышташ тÿҥалеш, «У вий» сылнымут журналыште ответственный секретарьын сомылжым шукутен шоген.
1933 ий шорыкйол тылзыште Олык Ипайым Писатель ушемын поэзий секторын вуйлатышылан ойырат. Тунамак марий сылнымутым рушлашке кусарыме сомылым виктарыше комиссий чумыралтын, тудын радамыш Олык Ипаят пурен.
Олык Ипайым ынде моло калык поэт-влак сайын палаш тÿҥалыныт. 1936 ийыште Йошкар-Олаште Моско ола гыч кок рвезе поэт – Константин Симонов ден Евгений Долматовский – творчестве паша дене толыныт. Нуно Олык Ипай дене вашлийыныт, тудын дене мутланеныт. Жап эртымеке, Е. Долматовский Йошкар-Олашке колтымо серышыштыже возен: «Олык Ипай был милейший человек».