cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алушта
Категорий:Крым Республикысе олала Категорий:Крым
Ивано-Франковск
Категорий:Ивано-Франковск
446
446 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:446Категорий:V курым
Кельменцы
Кельменцы (Кельменці) — ола сынан посёлко Украиныште Черновцы велыште. Днестр кундемын рӱдерже. Калыкчот: 7 287 еҥ (2021 ий).
Категорий:Черновцы велысе ола сынан посёлкыла
ТИСБИ
ТИСБИ (рушла "Татарский Институт Содействия Бизнесу") - Озаҥ олан университететше. Озаҥ олаште, Муштари уремыште, 13-ло пӧртыштӧ уло (ден Маяковский уремыште, 22-ло пӧртыштӧ) уло. Экономикан, Гуманитарный, Компьютерын, Юриспруденция, Профессиональный, Заочный, Дистанционный факультетше уло. Калык-влак кокласе специальностиште студент-влак английский, француз, немец, Турциян йылмым тунемыт. Ден университетыште изи Африкан музей уло.
Кылвер-влак
Категорий:Кӱшыл тунемме тӧнеж-влак Озаҥыште
Сосновское кундем (Угарман вел)
*
Кушкыл
Кушкыл (Plantae или Vegetabilia) — тӱҥ тӱшка-влак коклаште ик шукоилпарчакын организм-влакын тӱшка. ,, хвощ-влак, плаун-влак, да пеледыш кушкыл-влак тиде тӱшкаш пурат. Шагалже огыл тыгак чыла кушкыл лӱмдат. Илышын форме-влак улыт: пушеҥге, тыгыдер, шудо да весе. Ужарге кушкыл-влак вийым, утларакше, гыч налыт, фотосинтез годым.
Свадьба Кречинского (фильм, 1908)
Свадьба Кречинского — Российысе кинофильм. Режиссёр — Александр Дранков.
Кушкыл
2004 ийлан 287 655 кушкыл-влакым кычалын мумо ыле, нунын кокла гыч 258 650 пеледыш кушкыл-влак да 18 000 регенче гай кушкыл-влак. Кушкыл-влакым ботаник шанче шымла.
Песчанка почиҥга
Песчанка почиҥга (Песчанка) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Рушэҥер ял деч 5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
XX-шо курымын 40-ан ийлаштыже Песчанка почиҥга пытен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Исенеков, Валентин Борисович
Валентин Исенеков (Валентин Борисович Исенеков) (, Удмурт АССР, Карагӧл кундем, Шопкер ял —, Йошкар-Ола ола) — марий серызе,почеламутчо, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1988).
Илыш корныжо
Валентин Исенеков 1935 ийын ӱярня тылзын 19-ше кечынже Одо Элыште Карагӧл кундем Шопкер ялеш кресаньык ешеш шочын. Пошкудо Суас Элыште Агрыз кундемысе Буймо шымияш школышто тунемын. 1950 ийыште, шымияш школым тунем пытарымеке, Чолман ден Юл эҥерлаште сплавщиклан пашам ыштен. Вара Йошкар-Оласе культпросвет школышто шинчымашыжым нӧлтен, специалист лийын, шочмо Шопкер ялышкыже пӧртылын да клуб вуйлатышылан тыршен.
1961 ийыште Валентин Исенеков Н.К.Крупская лӱмеш Марий педагогике институтыш тунемаш пурен, но тунеммашым коден. 1963-1965 ийлаште Провой кундемысе «Передовик» газетыште пашам ыштен. Н.К.Крупская лӱмеш Марий пединститутым заочно тунем пытарен.
Шочмо йылме деке йӧратымаш Валентин Исенековлан землякше, писатель Илья Ломберский деч куснен. Латкумияш Валентин Илья Михайлович деке шочмо ялышкыже, Ныргындышыш, палыме лияш миен.
Валентин Исенековын почеламутшо-влакым руш, одо, суас йылмылашке кусарыме. Тудо шкеже А. Пушкинын, С. Михалковын, Г. Тукайын, М. Джалильын сылнымутыштым марлаҥден.
В.Исенеков шымлымаш пашамат шуктен. Марий АССР-ын калык писательже Никандр Лекайнын усталык биографийжым радамлен, кум том дене савыктен лукташ чумырен.
Валентин Исенеков альманахым, тӱшка сборникым, нунын коклаште «Эрвий», «Пионер тулойып», «Герой пионер-влак» книгалам чумырымаште чот тыршен. Кугу Ачамланде сарыште лийше писатель-влак нерген «Арслан тукым» очерк сборникым чумырен. 1967 ийыште В.Исенеков «Ямде лий!» газет редакцийыш пашаш толын. Тыште ӱмыржӧ кӱрылтмеш тыршен. «Ямде лий» газет редакцийыште 21 ий пашам ыштыме жапыште йочан койыш-шоктышыжым сайын умылен моштен. Сандене йочаланат произведений-влакым возен. Тиде – «А гыч Я марте» (1975), «Шӱдыр» (1980), «Мемнан Мики» (1986).
«Тыматле ласка койышыжо, ушан шомакше дене Валентин Исенеков самырык возышо-влакым пашалан туныктен, полшен, таратен, кумылаҥден шоген. Молын семын самырыкын материалжым удырен-рожген кышкаш тӧчен огыл, пырля каҥашен, келшыше ой-шомакым муаш полшен», – возен прозаик Геннадий Алексеев.
Валентин Борисович ятыр юнкорлан илышыштыже чын корным муаш полшен. Туныктышым порын шарнен, «Ямде лий» редакций кажне ийын юнкор да литературно-творческий пашам сайын виктарен колтышо кружоклан В.Исенеков лӱмеш премийым палемден.
В.Б.Исенеков лӱмеш премий
Валентин Исенеков ятыр юнкорлан илышыштыже чын корным муаш полшен. Туныктышым порын шарнен, «Ямде лий» редакций кажне ийын юнкор да литературно-творческий пашам сайын виктарен колтышо кружоклан В.Б.Исенеков лӱмеш премийым палемден.
В.Б.Исенеков лӱмеш премийын лауреатше лӱмым сеҥен налше юнкор да литературно-творческий кружок-влак:
1998 ий – Юлсер кундем Руш Шайра школ.
1999 ий – Морко кундем Кокласола школ,
2004-2005 ийла – Юлсер кундем Сотнур школ,
2007 ий – Морко кундем Усурт Вараҥыж школ,
2008 ий – Кужэҥер кундем Шӱдымарий школ,
2009 ий – У Торъял кундем Немда школ,
2010 ий – У Торъял кундем Тошто Торъял школ,
2011 ий – Юлсер кундем Карай школ,
2012 ий – Кужэҥер кундем Ӱштымбал школ («Кӱдыроҥгыр» кружок),
2013 ий – Морко кундем Шӱргыял школ,
2014 ий – Кужэҥер кундем Коҥганур школ.
Кодочиги
Кодочиги (Кодочиги) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Ӱштымбал ял деч 4 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1940 ийыште кылме тылзын 28-ше кечынже Кодочиги ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Новомосковск (Тула вел)
Новомосковск (Новомосковск) — ола Российыште, Тула велыште.
Палемдымаш-влак
Категорий:Тула велысе олала
Липша
Липша (Липша) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Какшамарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 121 еҥ (2004 ий).
Верланыме вер
Какшамарий ял деч 20 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Викиувер:Марий йылмым туныктышо-шамыч «Юл кундемысе вики-семинарыште» шинчымашым погеныт
4 гыч 6 ноябрь марте Марий Элын рӱдолаштыже Йошкар-Олаште икымше гана «Юл кундемысе вики-семинар» эртаралтын.
Семинарышке коло утла еҥ ушнен. Погынышо-влак Моско, Санкт-Петербург, Озаҥ, Зеленодольск, Уфа, Ижевск, Сыктывкар олала гыч, Украина гыч, Марий Элын Морко районжо гычше лийыныт. Форумышто тӱрлӧ эксперт-влак лийыныт: руш Википедийын директоржо Владимир Медейко, руш Википедий почеш иктешлымашым ыштыше Дмитрий Рожков, Википедийым эскерыше, OTPS-агент Николай Литвинов, лезгин да башкир йылман Википедийым вӱдышӧ Олег Абарников, татар йылме дене Википедийым вӱдышӧ, эрыкан кусарыше Фархад Фаткуллин. Тыгак моло эксперт-влакат, мутлан, марий Википедий деч Андрей Чемышев, башкир Википедий деч Зуфар Салихов, татар Википедий деч Абдулла Хамидуллин да украин Википедийы деч Алина Возная лийыныт. Семинарышке колышташ да тунемаш моло еҥ-влакат толыныт. Тиде – Сыктывкар ола гыч коми йылме гыч профессионал кусарыше-влак, удмурт Википедийыште чолга возышо-влак да Морко район гыч марий йылмым туныктышо-влак. Форумышто Викимедийын проектлажым Российысе калык-влакын йылмышт дене вияҥдымаш да эрыкан шинчымашым ыштыме да шарымаш нерген да моло теме нергенат мутланеныт.
«Юл кундемысе вики-семинарым» чумыраш да эртараш «Викимедия РУ» НП, Башкортостан Википедийын тӱшкаже да марий Википедийын волонтёр-влакше полшеныт.
Марий тӱвыра рӱдерын сайтыштыже лудаш Категорий:Викиувер
Нурӱмбал (Семисола ял шотан илем)
Нурӱмбал (Нурумбал) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 137 еҥ (2004 ий), 143 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Семисола ял деч 3 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Эҥермучаш (Пермь мланде)
Эҥермучаш (Васькино) — Российыште Пермь мландын Суксо кундемыштыже верланыше Поедуги ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 284 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Суксо ола сынан посёлко деч 28 километр кечывалвел-эрвелне лийын шога.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пермь мландысе марий илымверла Категорий:Суксо кундемысе илымверла
298-ше №-ан чодыра завод посёлко
298-ше №-ан чодыра завод посёлко (Поселок Лесозавода № 298) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Марково ял деч 5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1961 ийыште ӱярня тылзын 27-ше кечынже 298-ше №-ан чодыра завод посёлко шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Корчемкина, Вероника Николаевна
Вероника Корчемкина (21 Сӱрем 1966 ий, Морко кундем Ӱшӱтӱр ял) —- марий мурызо, почеламутчо, туныктышо.
Йоча пагыт
Морко кундемын Ӱшӱттӱр ялеш шочын-кушкын, ӱдыр годсо фамилийже - Сидоркина. Изиж годым Вероника шукырак жапшым коваж пелен (ачажын аваже марий ӱдырамаш лийын) эртарен. Шке манмыжла, туддечак марла чын кутыраш, шомакын чевержым, нелытшым палаш тунемын. Кован каласкалыме ятыр йомакше ушеш лакемыныт да ӱдырым шонаш таратеныт. Аваже Киров кундем гыч толшо руш еш гыч лийын, но марий йылмым сайын пален.
Тунеммаш да ешым чумырымаш
Вероника Сидоркина 1983-1988 ийлаште Марий кугыжаныш пединститутын филологический факультетыштыже шинчымашым пога. Тунем лекмек, Морко школышко руш йылмым да литературым туныкташ кая. Тунамак "У муро" ансамбльышке кошташ тӱҥалеш. Творческий корныжо лач тиде ансамбль гыч тӱҥалеш. Марлан лекмек, пелашыже Вячеслав Андреевич Корчемкин дене У Торъял кундемыш илаш куснат. Ныл ийым Масканур школышто ыштымеке, пелашыжын шочмо поселкыш, У Торъялыш, куснат. Коктынат школышто туныкташ тӱҥалыт: Вероника Николаевна - марий йылмым, Вячеслав Андреевич - физикым да информатикым.
Тыгак ончо
Категорий:Марий мурызо-влак
Альстрёмерий
Альстрёмерий (Alstroemeria) – Alstroemeriaceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Вес тукымышто лум возын вашлийыда да литератур вариант-влак эффективный — «алстромерие», «альстромерие». Чот коеш — шӱдӧ утла.
Альстремерия кушто улат тӱня (тидын чотышто оранжерей) красивоцветущий гай кушкыл — эн ончыч пӱчмашат, садлан южгунам гай кушкыл-влак.
Барон класыште тунемме шке тукымжо пагалыме лиеш манын альстремерия альстремер линне карыл (1736-1794), швед ботаник, промышленник, меценат. Испаний альстремерия линнея альстремер кондышо образец кок тӱрлӧ нӧшмӧ гыч куштымо кушкыл кушто тудо жапыште шуктен.
Важ-влак
Категорий:Шылтымнӧшман
447
447 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:447Категорий:V курым
Кугунур (Оршанке кундем)
Кугунур (Ернур) (Великополье, Богоявленское) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше сола, Кугунур ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 578 еҥ (2003 ий), 563 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Оршанке ола сыныан посёлко деч 25 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. Солан эрвелныже — шуко колан ер уло, кечывалвелныже — Изи Какшан вӱд йога.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ-влак ушымо кок марий мут-влак гыч лектыныт: «кугу» + «нур» = «кугунур», «ер» + «нур» = «ернур».
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Сузыер
Сузыер (Сузакъер; Глухое озеро) — Марий Элыште ер. Тудо Юлсер кундемыште. Марий Чодыраште верланен.
Категорий:Марий Элысе ерла Категорий:Юлсер кундем
Вознесенка
Вознесенка (Вознесенка) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже верланыше Козиково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 78 еҥ (2003 ий), 23 еҥ (2010 ий).
Товарнур
Товарнур (Пекул) (Товарнур) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 36 еҥ (2005 ий), 38 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мустай ял деч 5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Вознесенка
Верланыме вер
Козиково посёлко деч 1 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Товарнур
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «товар» + «нур» = «товарнур». Ял лӱм нерген тыгай легенде уло. Илемлан тӱҥ межам ыштыме годым ял воктене йӧрыктымӧ кугу кожым муыныт, пундышыштыже руалын шындыме товар лийын шоген. Ты увер кумдан шарлен, тиддеч вара ялым «Товарнур» манаш тӱҥалыныт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Смирнова, Надежда Львовна
Надежда Львовна Смирнова (, Моско —, Моско) — актриса, сценарист.
Кумер
Кумер (Кумер) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Марий Пыламарий сола деч 2 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1989 ийыште Кумер ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Лоповцы
Лоповцы (Лоповцы) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 7 еҥ (2002 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Какшанмучаш ял деч 4 километр касвел могырно Нурмо эҥерын шола серыштыже верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Викиувер:Ушныза у фотоконкурсыш!
Марий Элыште 1-ше ноябрь гыч 1-ше декабрь марте «Турист Марий Эл» фотоконкурс эрта.
"Pro Город" порталын сайтыштыже лудаш Категорий:Викиувер
Лоскутово
Лоскутово (Лоскутово) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кужэҥер ола сынан посёлко деч 4 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште Лоскутово ял Савер ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Руш Кукмор
Руш Кукмор (Русский Кукмор) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше ял. Руш Кукмор ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1852 еҥ (2002 ий), 1809 еҥ (2010 ий) , 1883 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Маскасола ола сынан посёлко деч 25 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
448
Кӧ колен
Категорий:448Категорий:V курым
Кӧрдем (Оршанке кундем)
Кӧрдем (Кордемка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Чирки ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 25 еҥ (2004 ий), 9 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Визымъер барак илем
Визымъер барак илем (Селение Визимьярский барак) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Визымъер посёлко деч 4 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1964 ийыште Визымъер барак илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Чех йылме
Чех йылме (чехла čeština) — индоевропысо (славян) йылме.
Категорий:Чех йылме
Качмаш
Качмаш (Урта Ҡасмаш) (Средний Качмаш) – Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше Ӱлыл Качмаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 41 еҥ (2002 ий), 38 еҥ (2009 ий) , 27 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Калтаса сола деч 14 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Калтаса кундемысе илымверла
Кӱшыл Олор
Кӱшыл Олор (Верхние Олоры) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Марий лӱм
Марий лӱм (Марла лӹм) — марий калыкысе антропонимий модель.
Ӱдырамаш лӱм-влак
Айвика, Айкави, Акпика, Акталче, Алипа, Амина, Анай, Арнявий, Арняша, Асави, Асильдик, Астан, Атыбылка, Ачий, Байтабичка, Йÿкталче, Казипа, Кайна, Канипа, Келгаска, Кечави, Кигенешка, Кинай, Киничка, Кистелет, Ксилбика, Майра, Макева, Малика, Марзи (Мярзи), Мäрки, Марзива, Налтичка, Начи, Овдачи, Овой, Овоп, Овчи, Окалче, Окачи, Оксина, Окутий, Онаси, Орина, Очий, Пайзука, Пайрам, Пайсуло, Пампалче, Паялче, Пеналче, Пиалче, Пиделет, Сагида, Сайвий, Сайлан, Сакева, Салика, Салима, Самига, Сандыр, Саскавий, Саскай, Сасканай, Себичка, Сото, Сылвика, Тайра, Улина, Унави, Усти, Чанга, Чатук, Чачи, Чилбичка, Чинбейка, Чинчи, Чичави, Шайви, Шалдыбейка, Эвика, Экеви, Элика, Эрвий, Эрвика, Эрика, Юкчи, Юлавий, Ялче, Ямби, Янипа
Кылвер-влак
Категорий:Имена по языкам Категорий:Марийцы Категорий:Марийская культура
Новоозерянка
Новоозерянка (Новоозерянка) — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 585 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Кӱчыкъер (ер)
Кӱчыкъер (Кичиер) — Марий Элыште ер. Тудо Юлсер кундемыште. Марий Чодыраште верланен.
Категорий:Марий Элысе ерла Категорий:Юлсер кундем
Шап (Озакъял ял шотан илем)
Шап (Кыдал Шап) (Шапы, Средние Шапы) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Озакъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 137 еҥ (2002 ий), 178 еҥ (2010 ий) , 170 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Кыдал Озакъял ял деч 6 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Лумарий
Лумарий (Кугу Лумарий) (Мари-Ушем, Большая Лумарь) – Российыште Киров велын Яраҥ кундемыштыже верланыше Сердеж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 293 еҥ (2002 ий), 106 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Яраҥ ола деч 19.7 километр (24 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Яраҥ кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
Марий Нольдӱр
Марий Нольдӱр (Мари-Ноледур) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 55 еҥ (2000 ий), 35 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 4 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Захаров, Вениамин Александрович
Вениамин Захаров (, Морко кундем, Казанский почиҥга) — марий семлызе, шуко мурылан семым возышо, Россий семлызе ушемын еҥже (1979 ий гыч), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1986), Марий Эл республикын кугыжаныш премийын лауреатше (1991), Марий Эл сымыктышын сулло пашаеҥже (1996), Йыван Кырля лӱмеш театр премийын лауреатше (2005).
Ӱмыргорно
Вениамин Захаров Марий Эл республикын Морко кундем Казанский почиҥгаште шочын. Тӱҥалтыш сем шинчымашым 1-ше № музыкально-художественный школ-интернатыште (Йошкар-Ола) налын, тудым  1969 ийыште скрипке класс дене мучашлен. Вара И.С. Ключников-Палантай лӱмеш училищыш теорий пӧлкашке тунемаш пурен. Икымше композиций-влакым школышто тунеммыж годым возен, тунам тудым П.М.Двойрин туныктен. Училищыште И.Н.Молотов ден А.Б.Лупповын туныкытмо почеш шке мастарлыкшым пойдара, вара Озаҥысе кугыжаныш консерваторийыш тунемаш пура (1973-1978).
1991 ийыште йоча хорлан «Чавайнлан семаршаш» кантатым возымыжлан Марий Эл Республикын кугыжаныш премийым пӧлекленыт.
Усталык паша
Семлызе тӱрлӧ жанрыште тырша. Тӱҥалтышыште камерный семлан тӱткылыкым ойырен: "Соната для скрипки соло", "Партита для флейты, кларнета, фагота" да т.м.
Вара муро жанр деке толеш, театр спектакль-влаклан муро семым возгала, йоча тематикым тӱҥлан ойыра.
Кылвер-влак
Категорий:Марий семлызе-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Кугу Шӱргыйымал
Верланыме вер
Кужмарий сола деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Дубовое (Закарпатье вел)
Дубовое (Дубове) — Украиныште Закарпатье велыште Тячев кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 9 945 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе ола сынан посёлкыла
Бутурлино кундем
Бутурлино кундем (Бутурлинский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Бутурлино.
*
Северодонецк
Северодонецк (Сєвєродонецьк) — ола Украиныште Луганск велыште.
Категорий:Луганск велысе олала
Загреб
Загреб (Zagreb) — Хорватийын рӱдолаже.
Категорий:Загреб
Четкарёв, Ксенофонт Архипович
Ксенофонт Четкарёв (Ксенофонт Архипович Четкарёв) (Чоткар Аркип Синопон), (, Россий империй, Киров вел, Вӱрзым кундем, Картумбал ял –, Йошкар-Ола) – марий серызе, шанчызе, фольклорист, этнограф, литературовед, религиовед, искусствоведений шанче кандидат, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1953).
Илыш корныжо
Ксенофонт Четкарёв 1910 ий шорыкйол тылзын 22-шо кечынже Россий империй Киров вел Вӱрзым кундем Картумбал ялеш шочын.
Чоткар Синопон мурым, такмакым, йомакым, калык ойпогым погымаштат кугу надырым пыштен. Икымше «Колхоз муро» лӱман книгажым (1936) Чоткар лӱм дене луктын, Серге Чавайн дене келшен пашам ыштеныт.
Марий сылнымутым вияҥдымаштат, марий кокла гыч лекше пашаеҥ-влакым ямдылымаштат ятыр тыршен. Лектышан да суапле пашажым шотыш налын, 1953 ийыште СССР писатель ушемыш пуртеныт. 1956 ийыште колен.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак
Кузничиха
Кузничиха (Кузничиха) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Кропивницкий
Кропивницкий (Кропивницький) - ола Украиныште, Кировоград велын рӱдыжӧ.
Палемдымаш-влак
Категорий:Кропивницкий
Чотнайсола
Чотнайсола (Цотнай, Четнаево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йошкар Юл ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 276 еҥ (2001 ий), 221 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Кулаково сола деч 3,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Нурумбал (Морко кундем)
Нурӱмбал (Нурумбал) — Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше марий ял, Нурумбал сельский поселенийыш пура.
Эртык
Яллан негызым XVII курымыште пыштыме. Негызым пыштыме нерген ик легенде уло. Ойлат,пуйто тиде верышке эн ондак Матвуй лӱман пӧръен Маршан могыр гыч толын. Вер-шӧр тыште тудлан вигак келшен. А ондакшым тыште эшеат мотор лийын. Чодыра покшечын яндар вӱд йоген,тушто поян саскам кушкын,турло кайык ден янлык-влак лийыныт. Мландыжат поян лийын. Матвуйын тукымжо шарлен. Ял воктечын йоген кайыше эҥержат ала-куш йомын. Ял кугемын. Вот ондакше тудо пел уреман веле лийын. Кызыт гын тыште кок урем уло: "Келшыме" да "Школ". Тунамсе Нурумбалым кызытсе дене от танастаре. 1929 ийыште мемнан ялыште "Бригадир" лӱман колхозым ыштеныт. Икымше председательжылан Казаков Юрий петровичым шогалтеныт. 1930 ийыште имне вӱтам ыштеныт ( тудыжо 1931 ий марте лийын,вараже имне-влакым Шоръял фермыш нынгаеныт). Тунам колхозын 220 га мландыже лийын. Тыгак правлений пӧрт,подвал,склад,идым,кок агун шогеныт. 1937 ийыште тиде колхозыш тракторым конденыт. Икымше тракторст-влак: Васильев Алексей Васильевич, Данилов Петр Николаевич. 1937 ийыште мемнан ялыште шуко еҥым репрессироватленыт. Тиде спискыш колхозын председательже Афанасьев Иван Афанасьевич,фермын вуйлатыше Илларионов Николай, Нурумбал школын туныктышыжо Яковлев василий Яковлевич,Казаков Григорий логаланыт. 1961 ийыште "Бригадир" колхоз Шоръял ялын "Большевик" колхозшо деке ушна. Нурумбал ял шке ӱмырыштыжӧ илышын улшо шокшо-йӱштыжым,тӧрсыржым шукак ужын. Туге гынат тудо садак тыгаяк мотор,сылне,йоратыме кодын. 1994,2005,2010 ийлаште ялын пайремжым эртарыме. Пайремышке пеш шуко калык погынен,уна-влакат тиде пайремым сӧрастараш полшеныт: Зоя Берникова,Светлана Дмитриева,Влад Николаев, "Морко кундем" ансамбль. Тышечын коеш,чыланат тиде ялым йоратат,пагалат,чылалан тыште келша,тораште илат гынат,толашак тыршат.
Инфраструктур
Ялыште 2 кок школ уло.Иктыже тошто пу школ. Весыже кӱ школ. Тыгак ялыште ик кевыт уло.
Уремла
Ялыште кок урем уло.
Мондаш лиеш мо шочмо-кушмо верым
Садер лонгаш верланыше ялем,
Кумда пасум,яндар вӱд серым?
Мондаш огеш лий-мый эре шарнем.
Адак мый толын лектым шочмо ялыш,
Ялт теныз серысе пуш гай суртем...
Тыге каласен марий калыкын лӱмлӧ поэтше Валентин Колумб. Чынак,айдемылан куан годымат,ойгыжым луштарашат эҥертыш кулеш. Тиде эҥертышыже-шке шочмо сурт,ешет,ялет огыл мо? Кугу теҥезыште,кунам тетла нигуш эҥерташ,изи пушыжат могай кӱлешан лийылда. Садлан,очыни,поэтын тыгай образ шочын. Мыйынат илыш теҥызыште уло эҥертышем-тиде Нурумбал ялем,тушто верланыше шочмо суртем,ача-авам,школем. Туныктышем да йолташем-влак.
Марий Элын ойыпшо
Марий Эл республикын кугыжаныш ойыпшо — Марий Эл Республикын кугыжаныж символжо.
Кызытсе ойыпым 5 Ӱярня 2011 ийыште пеҥгыдемденыт, 1 Пеледыш 2011 ий гыч кучылталтеш.
1993 ийысе ойып
1993 ийысе ойып нерген:
Ойыпын авторжо — марий сӱретче Исмаил Ефимов. Ойыпын эталонжо Т. Е. Евсеев лӱмеш тоштерыште кия.
2011 ийысе ойып
2011 ий Шорыкйол тылзын Марий Эл республикын президентше Леонид Маркеловын темлымыж почеш республикын у тистыжым да ойыпшым ямдылаш тӱҥалыныт. У кугыжаныш символ-влак марий мландын кызытсе саманжым ончыктышаш улыт ыле.
5 Ӱярняште 2011 ийыште «О внесении изменений в Закон Республики Марий Эл „О Государственном гербе Республики Марий Эл и Государственном флаге Республики Марий Эл“» тӧртыкым пеҥгыдемдыме, республикын у ойыпшо лийын.
Россий Федераций президент пеленысе Геральдик каҥаш Марий Элын у символикыжым келыштарен огыл, тошто тистым да ойыпым кучылташ темлен.
Кылвер-влак
Категорий:Ойып Категорий:Марий Эл
Эҥермучаш (Шернур кундем)
Эҥермучаш (Энермучаш) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кугэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 113 еҥ (2005 ий), 113 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугэҥер ял деч 2 километр кечывалвелне лийын шога.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч  лектын: «эҥер» + «мучаш» = «эҥермучаш». «Эҥермучаш» — эҥерын йогаш тӱҥалме верыштыже верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Мне повезло, у меня был учитель
Заслуженный деятель,
отличник образования
Республики Казахстан
Арбан (Маскасола кундем)
Арбан (Арбаны) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пӱясер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 326 еҥ (2002 ий), 327 еҥ (2010 ий) , 398 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пӱясер сола деч 4 километр эрвел могырно верланен.
Эртымгорно
Негызым XVII-ше курымышто пыштыме. Ял Нурма села деч эрвелке 3 километр тораште верланен. 1723-шо ийыште 16 сурт лийын гын 2002-шо ийыште эртыше перепись почеш 114 суртышто 326 еҥ ила.
1884-ше ийыште черке пеленсе школым почмо. Тиде школышто 34 йоча шинчымашым поген.
1923-шо ийыште «Шытышэ» колхозым почмо. Колхозышто 120 еҥ пашам ыштен. Озанлыкын 54 имне, 106 ушкал лийын. Шуко ий колхозым Соколов вуйлатен. 1958-ше ийыште «Шытышэ» колхоз Чапаев лӱмеш кохозыш ушнен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Кӱчыкъер (ыҥ-влак)
Кӱчыкъер мут ончыктен кертеш:
Сардиний
Сардиний (Sardegna) — отро Италийыште.
Категорий:Италийысе отрола
Викиувер:Йошкар-Олаште Россий кӱкшытан фестиваль эрта
15 гыч 19 ноябрь марте Республикысе курчак театрыште «Оле Лукойе деке унала» лӱман II фестиваль лиеш.
Фестиваль «Йоча-влаклан тӱнямбал классике» проект кышкареш эртаралтеш. Тушко мемнан театрге 6 театр ушна. Тиде — Угарман, Киров, Ульяновск кундемла, Татарстан да Коми Республикла гыч.
"Арслан" интернет-журналын сайтыштыже лудаш Категорий:Викиувер
449
449 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:449Категорий:V курым
Петровский
Петровский мут ончыктен кертеш:
Уразаево
Уразаево мут ончыктен кертеш:
Заречная Шуйка
Заречная Шуйка (Заречная Шуйка) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Марково ял деч 6 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1953 ийыште Заречная Шуйка выселке пытен.
Чехий
Чехий (Česko) — Европысо эл.
Кӱшыл Ломбэҥер
Кӱшыл Ломбэҥер (Верхний Лонганер) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
1958 ийыште Кӱшыл Ломбэҥер ял Ӱлыл Ломбэҥер ял дене пырля ик пырляштарыме Ломбэҥер ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Герасимов, Олег Михайлович
Олег Михайлович Герасимов (, Суас Эл, Камша кундем, Элнет ял) — марий шанчызе, музыковед, фольклорист, искусствоведений доктор (2000), Марий кугыжаныш университетын профессоржо, Марий Эл Республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1987), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1988).
Илыш корныжо
Олег Михайлович 1937 ий пургыж тылзын 16-шо кечынже Суас Эл Камша кундем Элнет ялыште шочын.
Кылвер-влак
Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:Марий фольклорист-влак Категорий:Марий музыковед-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Вознюк, Борис Леонидович
Борис Леонидович Вознюк — актёр, режиссёр, сценарист. Украинын Калык артистше (1999).
Пехметенки
Пехметенки (Пехметенки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кукнур сола деч 3 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Пехметенки ял Ӱлыл Чисола ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кеҥеж Самырыктукым Олимпий модмаш - 2030
Кеҥеж Самырыктукым Олимпий модыш-влак 2030 (2030 Summer Youth Olympics,Jeux olympiques de la jeunesse d'été 2030).
Олам сайлымаш
Категорий:Кеҥеж Самырыктукым Олимпий модмаш
Лапажерий
Лапажерий (Lapageria rosea) – Philesiaceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын (Чили) шуко верлаште кушшо пеледыш.
Пӱнчерйымал (Шернур кундем)
Пӱнчерйымал (Пунчерюмал) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 54 еҥ (2005 ий), 62 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Чылдемыр ял деч 4 километр кечывалвел могырно верланен.
Лапажерий
Категорий:Кушкыл Категорий:Шылтымнӧшман
Пӱнчерйымал (Шернур кундем)
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «пӱнчер» + «йымал» = «пӱнчерйымал».
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
450
450 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:450Категорий:V курым
Боярин Орша (фильм)
Боярин Орша — Российысе кинофильм. Режиссёр — Василий Гончаров.
Викиувер:Звенигово районышто у турист маршрут почылтеш
Елена Иванова «Культурная мозаика сел и деревень» Россий кӱкшытан конкурсышто Звенигово районышто у турист маршрутым почаш  грантым сеҥен налын. Тиде йолгорно-маршрут «Емельян Пугачёвын кышаже почеш» маналташ тӱҥалеш.
«МариМедиа» порталын сайтыштыже лудаш Категорий:Викиувер
Хлебников, Евгений Афанасьевич
Евгений Хлебников (Евгений Афанасьевич Хлебников) (, Марий АССР, Кужэҥер кундем, Лажмучаш ял —, Йошкар-Ола) — йылмызе, шанчызе, туныктышо, мер пашаеҥ, философий шанче кандидат, Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2011).
Илыш корныжо
Евгений Хлебников 1939 ий шыжа тылзын 8-ше кечынже Марий АССР, Кужэҥер кундем, Лажмучаш ялеш шочын.
Евгений Афанасьевич Кужэҥер кундемысе Йывансола кыдылаш школым шӧртньӧ медаль дене тунем пытарымек, Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто шинчымашым поген. Паша корныжо Кужэҥер кыдалаш школышто тӱҥалын. Тушто Евгений Афанасьевич химийым да биологийым туныктен. Тидын деч вара у Оршанке педучилищышке пашаке куснен. Тушто куд ий туныктышылан, завучлан пашам ыштен. Коло ий партий пашате лийын: КПСС обком лектор, Морко райком секретарь, кокымшо секретарь. Обкомышто пропаганда да агитаций, шанче да тунемме заведенийым вуйлатен.
90-ше ийлаште «Мариэнергон» тӱҥ вуйлатышын алмаштышыже пашам шуктен.
Эн кугу надыржылан марий кадырым ямдылыме да кугу илыш корнышко лукмо пашам шотлен, тыгак марий йылмым шыҥдарымаште шуко ыштен. Тудын илыш девизше тыгай лийын: «Полшо чылалан, поснак марий-влаклан».
Кужэҥер марий улмыж дене да иквелчыже-влакше дене эре кугешнен илен. Район нерген кок ий жапыште 30 наре статьям савыктен. 2011 ийыште Евгений Афанасьевич илыш дене чеверласен, но калыкын шарнымаште поро кышам коден.
Шанче пашаже
Общественный наука Академийым пытарен, философий шанче кандидат. Шым книган авторжо. 1985 ийыште икмыняр автор дене пырля «Родниковый край» книгам-альбомым луктын. Тыгак Марий кугыжаныш университет нерген вич книгам чумырен луктын. Нунын кокла гыч «МарГУ – 35 лет» книга-альбом, «Университеты финно-угорского мира», «Кужэҥер кундем» да т.м. Ятыр ий Кугу Отечественный сарыште сеҥымаш верч республикын пыштыме надырже нерген «Книга памяти», «Они защищали Родину», «Они ковали победу» (кажныже 16 томан) книга-шамычым ямдылыше да савыктыше редколегийын членже лийын.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Иршанск
Иршанск (Іршанськ) — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 6 667 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе ола сынан посёлкыла
Викиувер:«Терге. Эмле. Чаре»
Тудын тӱҥ темыже: «Терге. Эмле. Чаре». Марий Элыште илыше-шамыч ВИЧ-лан яра тергалт кертыт.
Петровский (Морко кундем)
Петровский (Петровское) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 365 еҥ (2004 ий), 280 еҥ (2010 ий).
Викиувер:«Терге. Эмле. Чаре»
Марий Эл Республикын официал интернет-порталыштыже лудаш Категорий:Викиувер
Петровский (Морко кундем)
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 25 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Луганск
Луганск (Луганськ) - ола Украиныште, Луганск велын рӱдыжӧ.
Категорий:Луганск
451
451 ий — V курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:451Категорий:V курым
В полночь на кладбище
В полночь на кладбище — Российысе кинофильм. Режиссёр — Василий Гончаров.
Путила (Черновцы вел)
Путила (Путила) — Украиныште Черновцы велыште Вижница кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 3 434 еҥ (2021 ий).
Категорий:Черновцы велысе ола сынан посёлкыла
Дивеево кундем
Дивеево кундем (Дивеевский район) — кундем Угарман велыште, Россий. Рӱдӧ — Дивеево.
*
Мариуполь
Мариуполь (Маріуполь) — ола Украиныште Донецк велыште.
Эртымгорно
Оласе лӱм «Шнуй Мария лӱмеш ола» грекла гыч.
Лӱмлӧ еҥ-влак
Категорий:Мариуполь
Эҥертӱҥ
Эҥертӱҥ (Иванково) — Российыште Пермь мландын Суксо кундемыштыже верланыше Поедуги ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 146 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Суксо ола сынан посёлко деч 28 километр кечывалвел-эрвелне лийын шога.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пермь мландысе марий илымверла Категорий:Суксо кундемысе илымверла
Чормак
Чормак (Енактаево, Янаҡтай) – Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше Кариево ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 124 еҥ (2002 ий), 132 еҥ (2009 ий) , 96 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Николо-Берёзовка сола деч 23 километр (30 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Диенг чанди-влак
Диенг храм-влак Индонезийыште VII-VIII курымын Индуизм тынын храм-влак. Диенг храм Шива Юмон храм уло.
Литература
Backshall, Stephan et al. (1999) Indonesia The Rough Guide London Penguin ISBN 1-85828-429-5 pp. 190–195 Dalton, Bill Indonesia Handbook fourth edition pp. 280–283 Dumarcay, J and Miksic J. Temples of the Dieng Plateau in Miksic, John 1996  (editor) 1996 Ancient History Volume 1 of Indonesian Heritage Series Archipleago Press, Singapore. ISBN 981-3018-26-7 Michell, George, (1977) The Hindu Temple: An Introduction to its Meaning and Forms". pp. 160–161. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-53230-1 Witton, Patrick (2003). Indonesia (7th edition). Melbourne: Lonely Planet. pp. 209–211. ISBN 1-74059-154-2.
Категорий:Тын
Rammstein
Rammstein — немыч индастриал рок-тӱшка, кудым 1994 ийыште Берлин олаште ыштыме лийын.
Кылвер-влак
Категорий:Семлык тӱшка-влак
Нэфис
Нэфис (нәфис — «ямле» гыч) — российысе илыш-йӱла химий да ӱян-коя ӱзгарвундо шочыктышо холдинг, Озаҥ, Суас Эл.
Категорий:Химик ыштыквер-влак Российыште Категорий:Озаҥын экономикыже
Уразаево (Караидель кундем)
Уразаево (Уразай; Уразаево) – Российыште Пошкырт Элын Караидель кундемыштыже верланыше Подлубово ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 289 еҥ (2002 ий), 283 еҥ (2009 ий) , 275 еҥ (2010 ий).
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Караидель кундемысе илымверла
Вышково
Вышково (Вишково) — Украиныште Закарпатье велыште Хуст кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 8 300 еҥ (2021 ий).
Категорий:Закарпатье велысе ола сынан посёлкыла
Видякино
Видякино (Видягино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Рушэҥер деч 5 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Вахрушево ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Соловьёв, Виктор Степанович
Виктор Степанович Соловьёв (, РСФСР, Марий автоном область, Косолап кундем, Кугу Вочарма ял) – марий философ, шанчызе, туныктышо, философий шанче кандидат (1971), философий шанче доктор (1988), профессор, Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1984), Марий Эл Республикын Кугыжаныш премийын лауреатше.
Илыш корныжо
Виктор Степанович Соловьёв 1934 ийын ага тылзын 19-ше кечынже Марий автоном область Косолап кундем Кугу Вочарма ялеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:Марий философ-влак
Купал Нурал
Купал Нурал (Купал-Нурал) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
Купал Нурал ял Какшамарий ялын Октябрьский ден Ленин уремлашкыже савырнен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Вадим (фильм, 1910)
Вадим — Российысе кинофильм. Режиссёр — Пётр Чардынин.
Алматы
Алматы (Алматы, Алма-Ата) — ола, Казахстаныште эн кугу ола. кугу ола да ял шотан илем-влакын Казахстаныште, казахстанын рӱдолаже пырля (1997 ий марте), казах сср-ын (совет ушемын составышкыже; 1991 ий марте), - ата (рсфср-ын составше; 1936 ий марте), ончычсо надыр административ рӱдӧ веллаште (2001 ий марте).
1867 ий гыч Верысе ола — рӱдын кӱкшытшӧ Туркестанысе генерал-губернаторство Россий империй. Октябрь революций деч вара, с. р. 1922 ий — джетысуйский административ рӱдӧ веллаште, РСФСР составыш пура асср 1924 ий марте туркестанысе (1921 ийыште олашке парк лиеш алматы). 1924 ий гыч — джетысуйский ассрын рӱдолаже тиште губерний (1925 ий гыч — ата), рсфср-ын составыштыже.
1929 ий гыч 1936 дене алматы-ата рсфср-ын составыштыже лийын; 1936 гыч 1991 ий гыч — рӱдӧ казах сср-ын; 1991 гыч 1997 ий — икымше, казахстанын рӱдолаже. Рӱдӧ кусарен акмола 1997 ийлаште (1998 ий гыч — Астана, 2019 ий гыч — Нур-Султан), а Алматы-Ата у статус пеҥгыде — «Кечывалвел казахстанын рӱдолаже».
Йомдарыме гынат политико-руш функций алматы кодымо шуеш тӱвыра да финанс-экономике элын рӱдолаже. Тидын деч моло, 2017 ий марте Алматы-казахстан лийше ик Ата ола-миллионерла; кокымшо ола Астана тыгай лийын.
Вариант-влак ВРП 2017 ийыште-калык чонышто аташте 7 % кӱшкырак олашке уло.
Кугу транспорт: кӱртньӧ корно да шоссе, аэропорт. Увер Агентстве дене ВВП-Н статистике почеш 2008 ийыште Казахстан Алматы-Ата шу триллион тенге 2,9 (19,9 млрд доллар), калык чонышто пытарышым — 2,2 тенге млн (14,8 тӱжем доллар). 1990 тӱҥалтыш марте-олан экономикыже кочкыш ийыште негызлалтын, куштылго да неле промышленность. Эн тӱҥ продукцийым олаште шукталтеш масса (1981 ийыште тудо калыкын илен эртыме миллион), пазарыште казах сср-ын, тыгак республикын моло СССР.
СССР шаланыме деч вара, йӧнозанлык да экономике кылым межреспубликанский пудештме мӧҥгештме, кумдан шарлен олаште (поснак 1991-1996 ийлаште лийыныт) китай гыч барахолка ширпотреб нал манын, пазар, сатулымо челночный тыге вияҥыт манын. Тиде жапыште экономикыште китай гыч шулдакан пурташ прекрасно ориентируется ола кучылташ тӱҥалыныт. Калык тӱшка илышын кӱкшыт тӱҥ кенета волен кая. 1997 ийыште гына деч вара алматы жапыштак кынелаш тӱҥалыда экономике, тиде инвестиций буш ола авалтен, писе чоҥаш ипотечный пагыт тӱҥалын. Алматы верланыме штаб-пачерыштыже Калык банк, Казкоммерцбанк, казахстан вапка kaspi кугу банк да молат. Кондитер фабрике уло «Рахат», коньякым арака завод «Бахус», форелевый озанлык, ферма страусым. Алматы верланыме штаб-пачерыштыже банк вияҥдыме Евразийысе
Важ-влак
Категорий:Алматы Категорий:Миллионер-олала
Кудряшов, Михаил Иванович
Михаил Кудряшов (Михаил Иванович Кудряшов) (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Сарансола ял –, Йошкар-Ола) – курыкмарий серызе, почеламутчо, драматург, кусарыше, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2000), Пайдул Искаев лӱмеш Чуваш Тӱнямбал литератур премийын лауреатше (2007).
Илыш да сылнымут корныжо
Михаил Кудряшов 1959 ийын идым тылзын 25-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Сарансола ялыште кресаньык ешеш шочын.
Тÿвыра пашаеҥ, журналист, «У сем» журналын тÿҥ редакторжо (1997), писатель, краевед. 1977 ийыште Курыкмарий районысо Кузнеч кыдалаш школым тунем пытарымек, Совет армий радамыш куснен. Армий деч вара Козьмодемьянск олаште «Копир» заводышто пашам ыштен.
1981-1986 ийлаште Марий кугыжаныш университетыште, историй да филологий факультетыште, историй пӧлкаште тунемын. Вара Советский районысо Кужмара школышто историй ден обществознаний туныктышылан пашам ыштен. 1989 ийыште Йошкар-Олашке илаш куснымыж деч вара «Периодика Марий Эл» газет савыктышыште корректорлан пашам ыштен. 1997 ийыште «У сем» журналын тÿҥ редакторжо лиеш.
Литератур паша деке М. Кудряшов школышто тунеммыж годымак шÿмаҥын. Икымше почеламутшо «Кырык сирем» «Ленин корны» газетеш печатлалтын (1982). Икымше сборникше «Йоза окнявлӓ» («Волшебные окна») 1991 ийыште ош тӱням ужын. Варарак «Ӹлӹме жеп» («Время жить»), «Сирмӓш поран» («Метелица писем»)  повесть да ойлымаш книгаже лектын. Олык марий наречий денат икмыняр публикацийже печатлялтын. Историко-литературный да краеведений дене погымо материалжым «Знаешь ли ты родной край?» сборникыште савыктыме. Саде книгаже вич гана марла да рушла печатлалт лектын.
М. Кудряшов драматургий жанр денат пашам ыштен. Тудын кум пьесыж почеш Курыкмарий да Виловатово калык театрыште спектакльлам шындыме.
М.Кудряшов кусарымаш пашаланат шуко жапым ойырен. Тудо курыкмарий наречийышке В. Шукшинын, М. Юхман, У. Нойненын, В. Юксернын, Г. Гордеевын, Г. Алексеевын, Вяч. Абукаев-Эмгакын, Ю. Соловьёвын да моло финн-угор писатель-влакын произведенийыштым кусарен.
Михаил Кудряшов Пайдул Искаев лӱмеш Чуваш Тӱнямбал литератур премийын лауреатше, Марий Эл Республикын Тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министерствын да Марий Эл Республикын Кугыжаныш Погынын Чапкагазше-влак дене палемдалтын. Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже.
Михаил Кудряшов сылнымут аланыште пеҥгыдын шоген. Тудо ойлымашым, повестьым, пьесым возымо дене пырляк шочмо кундемын историйжым, пÿртÿсшым шымлен, чыла тидым сылнымут йӧн деке лишемден, лудшылан – эн ондак тунемше ден туныктышо-влаклан – школ программе сынан, тунемме книга да пособий семын пуэн моштен. «Юзо окна-влак», «Знаешь ли ты родной край?» книгалаже чылалан пеш пайдале да шергакан улыт. Нуным школлаште, кундемнан тӱвыра ден историйжым тунемме уроклаште, моткоч кÿкшын аклат. Михаил Кудряшов краевед, историк да писатель лийын.
Илышыже да творчествыже нерген литератур
Йошкар-Ола, 2007. С. 197.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий драматург-влак
Марий Озармаш
Марий Озармаш (Мари-Возармаш) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 215 еҥ (2000 ий), 218 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 4,5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Олык марий википедий
Олык марий википедий — марий йылмын олыкмарий литератур нормыжо дене возымо Википедийын ужашыже.
Никольск
Никольск (Никольск) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Олык марий википедий
Эртык
Марий википедий 2009-ше ий 10-шо сӱремыште почылтын ыле (тиде кечын Марий Элыште Икымше Марий Самырыктукым Слёт тӱҥалын), да 12-шо сӱрем гыч пайдаланыше-влак Марий википедийыш пурен кертыныт.
2009 24-ше теле — Марий википедийыште ик тӱжем статья.
Ӱлыл Ломбэҥер
Эртымгорно
1958 ийыште Ӱлыл Ломбэҥер ял Кӱшыл Ломбэҥер ял дене пырля ик пырляштарыме Ломбэҥер ялыш савырненыт.
Никольск
Верланыме вер
Кужэҥер ола сынан посёлко воктене Лемде эҥерын шола серыштыже лийын шоген.
Олык марий википедий
Эртык
2011 7-ше пургыж — 1500 статья.
2011 8-ше ӱярня — 1600 статья.
Туныктышо
Туныктышо (учитель) (Учитель) — мер профессий, туныктышо-влак педагог да преподаватель-влак лийыт. У тукымым туныкташ кӱлмӧ дене шочын.
Никольск
Эртымгорно
Куженер яллан сола статусым пуымо годым Никольск ял Куженер солан Никольск уремышкыже савырнен, а 1957 ийыште — Октябрьский уремышкыже савырнен.
Ӱлыл Ломбэҥер
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Олык марий википедий
Эртык
2011 13-шо вӱдшор — 2000 статья.
Никольск
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Магазисола
Верланыме вер
Какшанмучаш ял деч 3 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Олык марий википедий
Эртык
2012 7-ше вӱдшор — 3000 статья.
2014 26-шо сӱрем — 6000 статья.