cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Филиппов, Анатолий Филиппович
Илыш корныжо
Анатолий Филиппов 1932 ийын шыжа тылзын 21-ше кечынже Марий автоном область Морко кундем Азъял ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак
Микроомо
Микроомо - (руш. микросон) кӱчык жап (секундын ужашыж гыч 30 секунд марте) эртыше омо. Айдемын утыждене нойымо, депрессийыш логалме, омо апноэ дене орланымылан кӧра лийын кертеш. Кеч могай жапыште, ончылгоч шижде айдеме микроомо дене мален колтен кертеш. Микроомыш логалше-влак чӱчкыдын тидым огытат шиж.
Машинам виктарыме годым тиде поснак лӱдыкшӧ. Айдеме кудалеш, рульым пӱтыра да трук умылен колта - икмыняр секундым тудо шижын огыл. Мален колтен але уке - тиде ок умыло, но микроомо годым аварий лӱдыкшӧ уло.
Тыгак ончо
Категорий:Физиологий
Sömn
У Шовакшэҥер
У Шовакшэҥер (Ҫӗнӗ Шупашкар; Новочебоксарск) — ола Чувашийыште.
Важ-влак
Категорий:У Шовакшэҥер
Идалыкысе хит-парад
Идалыкысе хит-парад - Марий Эл Радиошто эртыше марий муро хит-парад. Ик идалык жапыште радиошко кондымо у муро-влак кокла гыч 20 эн чӱчкыдын йоҥгалтше мурым ик арнялан йӱклымашышке шындат. Идалыкысе йӱклымаш Теле тылзын пытартыш тичмаш арнян эрта. Хит-парад эре шуматкечын эрта, сандене Идалыкысе хит-парад шуматынак лиеш.
Йӱклымаш
2010 ий марте sms-йӱклымаш 3515 кӱчык номерыште эртен. Ик серышын акше 11 теҥгеш шуын. 2010 ийыште хит-парад йӱклымашым 8 917 719 00 00 номерышке кусарыме. Серышын акше ик теҥге марте иземын. Южгунам муро-влаклан йӱк ик нарак толеш. Сандене Идалыкысе хит-парадлан йӱклымаш Республика Марий Эл сайтыште эрта. Тиде интернет-йӱклымашым шотыш налмеке иктешлымаш шотанрак лиеш.
Идалыкысе муро-2010
Идалыкын пытартыш тичмаш арнян Марий Эл Радио тыгай лӱман концерт-фестивальым эртарен. У муро-влак дене ойыртемалтше-влаклан чап танык ден фестивальын медальжым кучыктеныт. Вес кечын эфирыште sms да интернет-йӱклымаш-влакым иктешленыт. Москосо жап дене 19.00 шагатлан чыла йӱклымаш-влакым чарыме. 20 кокла гыч 2010 ийысе эн сай муро-влакым радамлыме.
1128
1128 ий — XII курымын ийже.
Идалыкысе хит-парад
Вер-влак
Категорий:Марий Эл Радио Категорий:Хит-парад
Шнуй Валентинын кечыже
Шнуй Валентинын кечыже (День свято́го Валенти́на) але Йӧратымаш кече (День влюблённых) — 14 Пургыжышто эртаралтше калык-влак кокласе пайрем. Легенде почеш пайрем шке лӱмжым Валентин лӱман католик мученик деч налын. Католик черкылаште ты кечын Шнуй Валентиным уштарат.
Йӧратымаш кечылан йӧратыше-влак ваш-ваш саламлат, пӧлекым ыштат. Ты кечылан посна открытке-влак ышталтыт - «валентинке» - нуным ваш-ваш пӧлеклаш лиеш. Иктаж-мом шонен лукташ веле огыл гын, сурт гыч лекташ кумылжат уке, тыланда тамле, тамле, тамле чай да йӧнан лийже кинолент. Те кече мучко фильм-влакым почедыме дене маледа, а 3000 але 1000 элементан помышым погалтен кертыда. Ямланаш тыгай куанымашеш торт ден чай лиеш, а можыч, кленча сай арака.
Валентинка — пайремын символжо-влакым
Валентинка — открыткылан, шукыж годым формыж дене шӱмым, шнуй валентин кече дене йӧратыме еҥланда пӧлекым налаш. Валентинка йӱлажын тӱсшӧ — йошкарге кына але. Нуно иктаж-да ӱшанле йӧратымашын.
Англичан эн тошто гыч ик валентинка книгагудо муаш лиеш. 1477 ийыште возен, тудын лиеш. Посланийыште самырык ӱдыр йӧратыме айдеме йӧратымашетым ончыкто да увертарымаш йодеш, мом-гынат аваж деч тудо шуаш кузыклан нуно мошто.
Икымше ыштыше «валентинка» 1415 ийыште герцог Орлеанский тыгак ешарыш. Тыге ден казаматыште шинчыше-влак тудым, очыни, йокрок дене кучедалам, шке шонен луктын сера вате.
Кугу открытке-влакым шарлышыже-«валентинка» xviii курымышто ынде шуэш.
Илыш-йӱла нуным вашталтше йымач удыралме але шола кид дене огыт пыште. Адресат шкеак тогдаяш кӱлеш, кӧ тудлан "валентиным"колтен.
Апатеев, Авенир Арсентьевич
Авенир Апатеев (Авенир Арсентьевич Апатеев) (, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Тьомисола ял) — курыкмарий серызе, туныктышо, верысе краевед, Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (1994).
Илыш корныжо
Авенир Апатеев 1937 ийын шорыкйол тылзын 1-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Тьомисола ялеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Алтай йылме-влак
Алта́й йылме-влак — Азийыште да Эрвел Европышто шарлыше йылме еш. Тиде тӱшкашке 60 наре тӱрлӧ йылме пура. Кутырышо-влак Балкан пелотро гыч Магадан вел марте, Таймыр гыч Иран да Японий марте илат. Кутырышо-влакын чотышт 380 млн. еҥыш шуеш.
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак
28 идым
28 идым (28 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 271-ше (кужемдыме ийлаште — 272-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 94 кече кодеш.
Васютин, Михаил Зиновьевич
Михаил Зиновьевич Васютин (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Микряк сола) – мер да тӱвыра пашаеҥ, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1994), Марий Эл Республикын тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министрже (1997–2017), Марий Эл Республикысе Виктер Вуйлатышын алмаштышыже (2002). Марий Эл Республикысе Виктер Вуйлатышын икымше алмаштышыже (2017). Российысе АФУН Вуйлатышын алмаштышыже, Россий Федерацийысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2005).
Илыш корныжо
Михаил Васютин 1959 ийын пеледыш тылзын 16-шо кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Микряк солаште шочын. 1976 ийыште Микряк соласе школым тунем пытарен, Озаҥысе тӱвыра институтыш тунемаш пурен, 1981 ийыште тунем лектын. Варажым Российысе сымыктыш, тӱвыра да туризм пашаеҥ-влакын институтым (Российский институт работников искусства, культуры и туризма) (1992) да Российысе сымыктыш тӱвыра да туризм пашаеҥ-влакым уэш ямдылыше академийым (Российская академия переподготовки работников искусства, культуры и туризма) (1994) тунем пытарен.
28 идым
Лӱмгече
Идым тылзын коло кандашымше кечынже шке лӱмгечыштым Никита, Порфирий, Степан да Федот-влак палемдат.
Васютин, Михаил Зиновьевич
Паша
Республикысе калык усталык рӱдерын вуйлатышыже гыч тӱҥалын, шанче методологий да социологий пӧлкан вуйлатышыже, вара директорын алмаштышыже лийын, директор марте шуын (1981–1989), Йошкар-Оласе горисполкомын тӱвыра пӧлкан вуйлатышыже лийын (1990–1997), тӱвыра, печать да калык-влак кокласе паша шотышто министр марте шуын. Ты жапыштак 2002 ий гыч Марий Эл Республикын Виктер вуйлатышын алмаштышыже. 2017 ий гыч Марий Эл Республикын Виктер Вуйлатышын икымше алмаштышыже.
28 идым
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 28 кечысе событий-влак
Васютин, Михаил Зиновьевич
Мер паша
Михаил Зиновьевич политик пашаште тыршыме деч посна мер пашаштат кугу пагалымашым сулен. Финн-угор калык-влак Ассоциаций (АФУН) Вуйлатышын алмаштышыже улеш. Мер Каҥашыш пура.
1129
1129 ий — XII курымын ийже.
28 идым
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 28 кечынже шочшо-влак
1129
Кӧ колен
Категорий:1129Категорий:XII курым
28 идым
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 28 кечынже колышо-влак
Васютин, Михаил Зиновьевич
Еш
Пелашан, ватыже – Любовь Владимировна Васютина.
28 идым
Калык пале
Категорий:28 идым
Васютин, Михаил Зиновьевич
Важ-влак
Категорий:Марий мер пашаеҥ-влак Категорий:Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже-влак
Шанче кече
Шанче кече (День науки):
Поствайкин, Евграф Михайлович
Евграф Поствайкин (Евграф Михайлович Поствайкин) (, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Пынгель Парнингаш ял) — курыкмарий серызе, драматург, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1994).
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий драматург-влак
1130
1130 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1130Категорий:XII курым
Горькийысе Кӱртьыгорнын 24-ше км
Горькийысе Кӱртьыгорнын 24-ше км (24 Км Горьковской Железной Дороги) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Обшияр ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Ялчык деч 2 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
16 сӱрем
16 сӱрем (16 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 197-ше (кужемдыме ийлаште — 198-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 168 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 16 кечысе событий-влак
Товло кече
Товло́ кече — йӧратымаш кече, 5 Вӱдшорлан марий-влак пайремлат. Тиде пайрем темлалтеш гына, калык коклаште але эше шарлен огыл.
16 сӱрем
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 16 кечынже шочшо-влак
Изи Пӱнчер
Изи Пӱнчер (Сылнысер, Выльып почиҥга) (Малая Гора, Малая Горская, Малый Сосняк) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 40 еҥ (2003 ий), 46 еҥ (2010 ий).
Товло кече
Лӱм нерген
Радиом колыштшо-влак коклаште йодыштмаш эртаралтын, кузе тиде пайремым лӱмдаш. «Йӧратымаш кече» лӱм 14 февраль дене кылдалтын, «Марий йӧратымаш кече» - шотлан ок тол. Ты жапыште Марий Эл газетыште Санян Вачи дене «Чоным пыштен ыштыме паша чоным огеш кошто» интервью лектын. Тушто кумдан палым мурызо, артист, режиссер Санян Вачи ик тошто мутым шарналта — товло — чын йӧратымаш.
Тыгак ончо
Категорий:Марий пайрем-влак
Изи Пӱнчер
Верланыме вер
Рушэҥер ял деч 1,5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ял пӱнчер коклаште верланен. «Изи Пӱнчер» — изи пӱнчер коклаште верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
16 сӱрем
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 16 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:16 сӱрем
93
93 ий — I курымын ийже.
Испаний
Испа́ний (España), официал лӱм — Испа́ний Королевство (Reino de España) — Европын кечывалвел-касвелныже верланыше кугыжаныш. Пиреней пеолоторошто эн кугу кумдыкым айла. Элын лӱмжӧ финикий йылмысе мут-влак "и-шпаним" - "кролик сер" гыч чоҥалтын.
Пошкудо-влак:
Йӱдвелне да касвелне Испанийым Атлантик тептеҥыз мушкеш, кечывалвелне да эрвелне - Мландепокшел теҥыз. Испан калык пайрем - 12 шыжаште пайремлалтеш.
Категорий:Испаний
Прудки
Прудки (Сухой Овраг) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Токспай сола деч 4 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Литератур
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
1593
1593 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1593Категорий:XVI курым
1132
1132 ий — XII курымын ийже.
1133
1133 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1133Категорий:XII курым
Дипломат
Дипломат --- (δίπλωμα «кок гана тодылмо (кагаз)» деч) ӧрдыж вашкыл шотышто кугыжаныш органын (Йотэл паша шотышто Министерствын, мутлан) пашаеҥже; йот эл, вес кугыжаныш-влак дене але нунын ончылъеҥышт дене официал вашкылым шуктен кертеш.
Паша
Калык-влак кокласе келшымаш почеш, дипломатлан посна рангым да дипломат иммунитетым пуат. Дипломат ранг - пашавер гына огыл, тиде шкешотан статус. Дипломатлан йот элысе кугыжаныш деч привелегий-влакым (неприкосновенность, улмо элыште неподсудность, таможньо тергымаш деч эрык) пуат. Дипломатий привелегий радам (дипломат иммунитет) чыла рангысе дипломат-влаклан икгаяк.
Дипломат (посол)-влакын пашашт негызеш ӧрдыж вашкыл организаций-влак чоҥалтыныт (мутлан, йот эл паша шотышто министерстве).
Кылвер-влак
Категорий:Профессий-влак Категорий:Дипломатий
Пошкырт Эл
Пошкырт Эл (Башҡортостан Республикаһы; Республика Башкортостан) — Россий Федерацийын ужашыже, Тудо Юлсер федерал йырвелыш пура.
Кылвер-влак
Категорий:Пошкырт Эл
Унур (Мишкан кундем)
Верланыме вер
Мишкан сола деч 6 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Мишкан кундемысе илымверла
Блогер
Блог (blog, — интернет- журнал, але интернет-дневник, онлайн-дневник) — веб-сайт. Тышке текст, сӱрет але мультимедий материал-влакым интернетыште савыктыме паша. Тиде пашам ыштыше еҥым блогер маныт.
Автор блог лийше ик але икмыняр керт. Нуно ик автор утларак гын, нуно чӱчкыдын лӱмдат мер блогым, тӱшкам але блогым командым блок, вет ик еҥ деч утларак кылдаш шонен.
Важ-влак
Категорий:Профессий-влак
Маликеева, Диана Михайловна
Диана Маликеева (Диана Михайловна Маликеева) (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Цигансола ял) — курыкмарий серызе, журналист.
Илыш корныжо
Диана Маликеева 1955 ийыште сӱрем тылзын 26 кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Цигансола ялыште шочын.
Негыз
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий журналист-влак
Яҥгранур
Яҥгранур (Янгранур) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Ӱшнӱр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 87 еҥ (2004 ий), 81 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кукмарий ял деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
94
94 ий — I курымын ийже.
Яҥгранур
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «Яҥгра» + «нур» = «Яҥгранур». Яллан негызым «Яҥгра» лӱман марий пыштен
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Унчо (ыҥ-влак)
Унчо мут ончыктен кертеш:
94
Кӧ колен
Категорий:94Категорий:I курым
Шундыр-Ола
Шундыр-Ола (Шӹндӹр-Хала; Сĕнтĕрвăрри; Мариинский Посад) — ола Чувашийыште, Шӱндыр кундемын рӱдӧ олажлан шотлалтеш.
Важ-влак
Категорий:Чувашийысе олала Категорий:Шундыр кундем
100 тӱжем еҥ деч кугырак калыкчотан российысе олала
По итогам переписи 2010 года cреди 1100 городов России 164 города имеют численность населения более 100 тыс. жителей, входя в категории больших, крупных, крупнейших городов и городов-миллионеров.
При этом ещё 1 Шорыкйол 2007 ий их число составляло 167.
Данные приведены:
Выделены цветом центры субъектов Российской Федерации. Жирным выделены центры федеральных округов Российской Федерации
Примечание. Стоит отметить, что Великие Луки, Тобольск, Парат, Магадан, Серов, Канск, Усть-Илимск, Глазов, Соликамск, Ухта, Киселёвск, Новотроицк, Ногинск, Кинешме и Назрань (список неполный) на 14 октября 2010 года не являются стотысячниками, но достигали этого уровня в отдельные годы. Великие Луки, Тобольск, Магадан, Канск, Усть-Илимск, Глазов, Соликамск довольно быстро теряют население. Парат да Серов имеют стабильное население, но оно меньше 100 тысяч человек. Железногорск (Курск велыште), Домодедово (Моско велыште), Бердск (Новосибирск велыште) никогда не достигали этого уровня, но постепенно приближаются к нему. Из остальных городов реальные перспективы вернуться в число стотысячников имеют только Назрань, Парат да, возможно, Тобольск. В советский период (по данным переписей 1979 и 1989 годов) ещё четыре города достигали стотысячного населения — Мичуринск, Анжеро-Судженск, Усолье-Сибирское да Воркута (список неполный), но уже по переписи 2002 года и далее они испытали сильную депопуляцию, и в настоящее время их население даже не превышает 90 тысяч человек и продолжает снижаться, а Воркута вообще со 115,6 тысяч человек в 1989 году снизила численность населения до 71,4 тысяч человек на начало 2009 года. В связи с этим в таблице они не представлены.
Важ-влак
* Россий
16 теле
16 теле (16 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 350-ше (кужемдыме ийлаште — 351-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 15 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 16 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 16 кечынже шочшо-влак
1134
Кӧ колен
Категорий:1134Категорий:XII курым
16 теле
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 16 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:16 теле
Спартак (Провой кундем)
Спартак (Спартак) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Шолэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 70 еҥ (2004 ий), 69 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шолэҥер посёлко деч 1 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Ошкуп
Ошкуп (Изи Кульша, Ошнуй) (Малая Кульша) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 34 еҥ (2003 ий), 31 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кукнур ял деч 5 километр йӱдвел-эрвел могырно Кульша эҥер воктене верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «ош» + «куп» = «ошкуп».
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
1594
1594 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1594Категорий:XVI курым
Лениногорск кундем
Лениногорск кундем (Лениногорск районы, Лениногорский район) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Лениногорск ола.
Калыкчот
Калык-влак (2010): суас-влак (73,8%), руш-влак (15,4%), чуваш-влак (4,4%), мордва-влак (4,1%).
Административ шеледымаш
Лениногорск кундемыште 24 ял шотан илем уло.
Кылвер-влак
*
1136
1136 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1136Категорий:XII курым
28 кылме
28 кылме (28 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 332-шо кече (кужемдыме ийлаште — 333-шо) григориан кечышот почеш. Идалык пытыме марте 33 кече кодеш.
Пайрем да памятный дате-влак
Кылме тылзын 28 кечынже Ава кече палемдалтеш.
Лӱмгече
Кргорий, Метрий, Никита, Миклай, Пӧтр, Самсон, Фома да Якып
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 28 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 28 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 28 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:28 кылме
1137
1137 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1137Категорий:XII курым
Касвел
Касвел — ик ныл тӱня вел гыч. Первоначально это слово обозначало «закат», так как Солнце на закате всегда находится приблизительно на западе, кроме приполярных и полярных широт.
28 пеледыш
28 пеледыш (28 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 179-ше (кужемдыме ийлаште — 180-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 186 кече кодеш.
Кугу Лумарий (У Торъял кундем)
Кугу Лумарий (Большая Лумарь) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Масканур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 392 еҥ (2002 ий), 338 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
У Торъял ола сынан посёлко деч 13 километр йӱдвел-касвел могырно Талман эҥерын шола серыштыже  верланен.
28 пеледыш
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 28 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 28 кечынже колышо-влак
Калык пале
Фитын кечыже. Ты кече деч вара нимомат ӱдаш ок лий улмаш. Шнуй Фитлан калык шолдыра вольык таза лийже манын юмылтеныт.
Категорий:28 пеледыш
Коньки
Коньки — кӱртньӧ лезвий дене ушымо ката. Ий валне мунчалташлан кучылталтыт. Катам коваште але пластик гыч ыштат. Тыгак, южгунам "коньки" мут дене лезвийым гына лӱмдат.
Тӱрлык-влак
Ий валне тыршыше спортсмен-влак тӱрлӧ коньки дене пайдаланен кертыт
Фигур мунчалтымашлан коньки
Фигур коньки манме арверым фигур мунчалтымашыште кучылтыт. Лезвий покешелым тӱжваке кадыртыме, лезвий нерыште кӱртньӧ пӱй-влакым вераҥдыме. Тыге фигурист-влак неле элемент-влакым ыштен кертыт.
Хоккей коньки
Хоккей коньки - Шайбан хоккей але Бенди модмаш-влаклан келыштарыме коньки. Южо арверлыште лезвийым луктын налаш лиеш. Тыгай конькиште лезвийым никельироватлыме але хромироватлыме вурс гыч ыштат. Лезвий кужут катан кужутшо дене ик гаяк.
Категорий:Спорт
Лямбирь кундем
Лямбирь кундем (Лямбирский район) — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Лямбирь.
*
16 шорыкйол
16 шорыкйол (16 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 16-шо кечыже. Идалык пытыме марте 349 (кужемдыме ийлаште — 350) кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 16 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 16 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 16 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:16 шорыкйол
95
95 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:95Категорий:I курым
1138
1138 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1138Категорий:XII курым
28 пургыж
28 пургыж (28 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 59-ше кечыже. Идалык пытыме марте 306 (кужемдыме ийлаште — 307) кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 28 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 28 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 28 кечынже колышо-влак
Ялчык (Купсола ял шотан илем)
Ялчык (Яльчик) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Купсола ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 13 (2003 ий), 5 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Купсола деч 3 километр йӱдвел могырно Ялчык ер воктене Марий Чодыра паркын кундемыштыже верланен.
Посёлко лӱм
Посёлкылан лӱмым Ялчык ер пуэн.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
96
96 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:96Категорий:I курым
1139
1139 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1139Категорий:XII курым
Марнетын шӱдыржӧ-влак
Конкурс нерген
Марий Эл Республикысе тÿвыра, печать да калык-влак паша шотышто министерстве 2012 ий гыч тӧнеж, организаций-влак дене пырля марла возышо сайт, портал, блог да Интернет-тӱшка-влак коклаште конкурсым эртара.
Конкурс Марий Элысе да шочмо калыкын тÿшкан илыме кундемласе марий-влак икте-весышт дене илышын тÿрлö йыжыҥжым Интернет гоч келгынрак вашла палдарен кертышт да икте-весышт дене кутыраш сай йöн лийже манын кок ийлан ик гана эртаралтеш.
«Марнетын шÿдыржö-влак» конкурсышто кеч-кушто илыше, кеч-могай гражданстван, тыгодым марий йылме дене Интернет-дневник ден Интернет-тӱшкам вÿдышö, сайт ден портал-влакым (тыгак нунын иктаж ужашыштым) ыштыше да шуяш полшышо организаций-влак да посна еҥ-влак вийыштым терген кертыт. Тыгодым сайтын кушто регистрироватлалтмыжат шотыш ок налалт.
Номинаций-влак
Конкурс икмыняр номинаций дене эртаралтеш:
Материал-влакым кучылтмо
Категорий:Интернет Категорий:Марий блогер-влак
Григорьев, Пётр Григорьевич
'''П. Эмӓш, Эмяш''' (Пётр Григорьевич Григорьев) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чыкма уезд, Эмансола ял —, Йошкар-Ола) — курыкмарий серызе, почеламутчо, туныктышо, РСФСР Паша Талешке (1923).
Негыз
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак Категорий:РСФСР Паша Талешке-влак
Даний
Да́ний (Danmark ), официально — Да́ний Королевстве (Kongeriget Danmark) — Йӱдвел Европышто верланыше кугыжаныш. Швеций деч кечывалвел-касвелне, Норвегий деч кечывалвелне. Даний Балтий ден Йӱдвел теҥызлан серлаштыже верланен. Элын кумдыкышкыжо Ютландий пелотро, Данийысе архипелагын 409 отрожо пурат.
Рӱдолаже Копенгаген.
Даний - конституционный монархий, кугыжанышым монарх вуйлата, ик палатан парламент - фолькетинг дене пырля законодательный кучемым шукта. Даний 1973 ий гыч Евроушемыш пура, но алят Еврозоныш ок пуро. Даний НАТО ушемым чоҥышо-влак кокла гыч улеш.
Пытартыш ийлаште Даний чӱчкыдын тӱняште эн пиалан эллан шотлалтын.
Категорий:Даний
Бухарест
Бухарест (Букуре́шти, București, Букуре́шть) — ола, Румынийын рӱдолаже.
Категорий:Бухарест Категорий:Миллионер-олала
1140
1140 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1140Категорий:XII курым
Третьяк, Владислав Александрович
Владисла́в Алекса́ндрович Третья́к (25 Вӱдшор 1952, Орудьево села, Дмитров район, Моско область) — тале совет хоккеист, капкаорол. 1969-1984 ийлаште ЦСКА командын да Совет Ушем чумыр командын капкажым оролен. Совет Ушем чемпионатлаште 482 матчым модын эртарен; тӱнямбал чемпионат да Олимпий Модмашлаште 117 матчым. Канадын Кубокшо верч турнирлаште - 11 матч.
2003 ий гыч - Россий Федераций Кугыжаныш думын депутатше. 2006 ий гыч - российысе хоккей Федерацийын президентше.
Йоча пагыт
Категорий:Хоккеист
Шундыр кундем
Шундыр кундем (Шӹндӹр кымдем; Сĕнтĕрвăрри районĕ; Мариинско-Посадский район) - административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Шундыр-Ола. Калыкчот 26 тӱж. еҥ наре.
Российысе шанче кече
Российысе шанче кече 8 Пургыжышто Россий президентын № 717 номеран кӱштыкшӧ почеш негызлалтын, 7 Пеледыш 1999 ийыште. Кӱштык «Об установлении Дня российской науки» лӱмым нумалын.
Российысе шанче академийым Пӧтыр Кугыжан кӱштыкшӧ почеш 28 Шорыкйол (у стиль почеш 8 Пургыжышто) 1724 ийыште почыныт. Совет Ушемыште Шанче кечым Вӱдшор тылзын кумшо рушарнян эртареныт, сандене тачат южо шанчызе-влак ты пайремым «тошто стиль почеш» пайремлат - Вӱдшор тылзын кумшо рушарнян.
Россий кӱкшытыштӧ
1999 ийыште 7 Пеледышыште Россий Федераций президентын Кӱштыкшӧ почеш Россий шанче кечылан пайремлыме кечым палемденыт. Российысе шанчыеҥ-влак тӱнямбал шанче пашашке кугу надырым пыштеныт: Михаил Васильевич Ломоносов, Иван Петрович Павлов, Дмитрий Иванович Менделеев, Константин Эдуардович Циолковский, Петр Леонидович Капица, Лев Давидович Ландау, Игорь Васильевич Курчатов, Павел Сергеевич Александров, Сергей Павлович Королев — нине шанчыеҥ-влакын лӱмышт уло тӱнялан палыме, но тыгак, шуко шанчыеҥым эше палемдаш лиеш. Российыште эн ончыч биосфер нерген тунеммашым ыштеныт, космосышко Мландын икымше ыштыме спутникым колтымо, российысе айдеме эн ончыч космосыш чоҥештен, икымше атом электростанций пашам ышташ тӱҥалын. Советысе да российысе шанчыеҥ-влак Нобельын премийже дене палемдалтыныт. Академик И. П. Павлов нунын коклаште икымше лийын (1904). 1908 йыште И. И. Мечников иммунитет шотышто шымлымашлан премийым налын. 2010 ийыште российысе физик К. С. Новосёлов графен материалым шымлымылан Нобель премий дене палемдалтын. Кызыт Российысе шанче академийыште (РША) 9 пӧлка уло, 3 регионысо пӧлка, 15 регионысо шанче рӱдер. Чылажге Академийыште 470 шанче рӱдер, 55 тӱжем утла шанче пашаеҥ (нунын коклаште 500 академик).
Тыгак ончо
Категорий:Пайрем-влак
Евразий шурмаҥше
Евразий шурмаҥше (Lynx lynx) – Евразийын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 80–120 см, нелытше 18 - 30 (узо), 18 (ава) кг.
Ӱлылтӱрлык-влак
Категорий:Пырыс-влак
Прага
Прага (Praha) — Чехийын рӱдолаже.
Тыгак ончо
Категорий:Прага Категорий:Миллионер-олала
Сулаево
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Кол (зодиак тамга)
Период
Кече касвел астрологийыште келшышын Кол тамгаште 20 Пургыж гыч 20 Ӱярня марте наре улеш, веда астрологийыште — 15 Ӱярня гыч 14 Вӱдшор марте улеш.
Планет
Колын планетше — Нептун.
Пале
Колын палыже ♓.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тамга-влак
1141
1141 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1141Категорий:XII курым
Столяров, Василий Степанович
Илыш корно
Василий Юксерн 1818 ий шорыкйол тылзын 13-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Кугусола (кызыт Йошкар-Ола) ялеш кресаньык ешеш шочын. Изирак классым тунем пытармек, Йошкар-Оласе школеш тунемын (2-шо ступень). 1932-шо ийыште, ачажын колмыж деч вара школым кудалтен, колхозыш пашам ышташ пура. 1933-шо ийыште педагогический рабфакыш тунемаш пурен. 1935-ше ий гыч 1940-ше ий марте МГПИ-н студентше лиеш. Пытартыш курсышто тудлан инженер паша ден секретарь Марийского обкома комсомола пашам темленыт.
1940-ше ийыште йошкар Армийыш налыт.
Мӧҥгӧ пӧртылмек, Марий книган издательствын директорже лийын. 1954-ше ий гыч «Ончыко» журналын тӱҥ редакторлан пашам ышта. Ик мыняр жап «Марий коммуна» газетым вуйлата. 1964-ше ий гыч марий телевиденийыште ышта. 1967-ше ийыште «Пачемыш» журналын тӱҥ редакторже лиеш.
Возкалаш 1930-шо ий гыч тӱҥалын. Ондак кусаркален. Н.Островскийын «Рожденные бурей» романжым, Н. Гогольын, А. Островскийын, А. Софроновын театорлан марлаш кусарен.
Пытартыш ийлаште В. Столяров критик да литературовед семын шоген. 1960-шо ийыште «Литература – илышын вӱршерже» литературно-критический статьям луктын. Тушто А. Конаковын, С. Николаеван да молынат творчествыжым анализироватлен.
Икымше эн кӱкшакан повестьлан «Атаманыч» шотлалтын. Тудо 1949 ийыште лектын. Умбакыжым тудым тӧрлалтен возымо. Повестьым шуко йылмыш кусарыме. Патриотизм шӱлыш моло повесть-влакышкыжат возын. Мутлан: «Волгалтшаш лишан», «Айдемат шулдыран», «Иленыт кок йолташ».
В. Юксернын документальный повестьшат лийын: «Вӱдшӧ йога – серже кодеш», «Кӱсле», «Чарла».
1950-ше ий гыч Член Союзов писателей СССР-ше пурен. Тудлан «За боевые заслуги», «Знак почета», «Дружба народов» медальым кучыктеныт. 1978-ше ийыште народный писатель МАССР, 1979-ше ийыште лауреат Государственной премии МАССР лийын.
В. Юксернын «Чоя рывыж» кум кыдежан да куд сӱретан пьесе. Пьесыште улшо герой-влак: мераҥ, ур, рывыж, пире, маска, автор. «Кандра кеч-мыняр шуйныжо, мучашыже садак лиеш». Арам огыл книга тыгай калык мут гыч тӱҥалеш. Вет чынжымак, нимо тиде илышыште курымлык огыл. Чылажынат мучашыже уло: сайжынат, осалжынат. Тиде пьесыште рывыжын чояжым ончыктымо. Кузе тудо вес янлык-влакым окмакеш ужын, шкенжым саеш коден, илышыжым куштылемдынеже ыле. Но тиде шонымаш илышыш ыш кусно. Кузе калыкыште маныт: «Кеч-могай ӱнаран тый лий, садакат тиде ӱнарлан вес ӱнар лектеш». Тыште тыгакак лекте. Осал шонымаш чын ден тӧр шоген ыш керт. Поро поро дене кая, а осал шке корно дене. Нуно нигунамат пырля шоген огыт керт. Вет чын эре кӱшнӧ улеш. Тудым нимогай осаллык, чояллык сеҥен ок керт.
Меке почиҥга
Меке почиҥга (Микесола) (Михеенки, Михеев починок) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 61 еҥ (2005 ий), 43 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Эшполдо ял деч 1,5 километр касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан лӱмым негызым пыштыше «Мекей» лӱман марий пӧръеҥ пуэн.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кочкурово кундем
Кочкурово кундем (Кочкуровский район) — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Кочкурово.
*
Канадысе шурмаҥше
Канадысе шурмаҥше (Lynx canadensis) – Йӱдвел Америкын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 86–117 см, нелытше 8–14 кг.
28 сорла
28 cорла (28 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 240-ше (кужемдыме ийлаште — 241-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 125 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 28 кечысе событий-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 28 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:28 сорла
Эстергом
Эстергом (Esztergom; Ostrihom; Gran) — ола Венгрийыште, Комаром-Эстергом медьыште.
Категорий:Венгрийысе олала
1142
1142 ий — XII курымын ийже.
1596
1596 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1596Категорий:XVI курым
«Нылымше склад» чодыра участок
«Нылымше склад» чодыра участок (Лесоучасток «Четвертый склад») — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Эртымгорно
«Нылымше склад» чодыра участок илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Апсатарова, Серафима Ивановна
Серафима Ивановна Апсатарова ( РСФСР, Башкир АССР, Мишкан кундем, Монар ял) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1999), доцент (2008).
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Фирсов, Степан Андреевич
Степан Фирсов (Степан Андреевич Фирсов) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чыкма уезд, Кужылиды ял — 06.1941) — курыкмарий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо
Степан Фирсов 1899 ийын теле тылзын 10-ше кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чыкма уезд Кужылиды ялеш кресаньык ешеш шочын.
1941 ийыште пеледыш тылзын уверде йомын.
Важ-влак
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак
Сапарсола
Верланыме вер
Пижма ял деч 3 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Эйкон
Аляун Бадара Тиам (Akon) (1973-) -- сенегало-американ рэпер и R'n'B-- мурызо, композитор, музыкальный продюсер.
Биографий
Раш шочмо кече ден шочмо верже пале огыл. Кунам Эйконлан лийын 15 ий, ешыже кусна илаш УАШыш. Тиде жаплан Эйкон пален англичан, француз да Волоф йылме- влакым. Икымше мурым Operations of Nature Эйкон воза эше школышто. Тыште тудо кевытым оружиян грабитлымашлан да наркотикым ужалымашлан кӧра Эйкон тюрьмаш логалеш.
Категорий:Мурызо-влак
16 шыжа
Лӱмгече
Шыжа тылзын латкудымшо кечынже Денис, Павел, Пётр да Йыван – влакын лӱмгечышт.
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 16 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 16 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:16 шыжа
Шушер
Шушер (Шушер; Шушер) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Красный Мост ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 15 еҥ (2004 ий), 7 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Красный Мост посёлко деч 18 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Романенки почиҥга
Романенки почиҥга (Починок Романенки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Токспай сола деч 3 километр касвелне лийын шоген.
Литератур
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Шорык (зодиак тамга)
Шорык — икымше зодиак тамга.
Период
Кече касвел астрологийыште келшышын Шорык тамгаште 21 Ӱярня гыч 20 Вӱдшор марте наре улеш, веда астрологийыште — 15 Вӱдшор гыч 15 Ага марте улеш.
Планета
Шорыкын планетше — Марс.
Пале
Шорыкын палеже ♈.
Тыгак ончо
Категорий:Зодиак тамга-влак
Исламов, Давлет Шаймуратович
Давлет Исламов (И.Пайгельдин, И.Дубкин, Давлет Пайгел) (Давлет Шаймуратович Исламов) (, РСФСР, Башкир АССР, Шараҥ кундем, У Пайгелде ял —, Йошкар-Ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1977).
Илыш корныжо
Давлет Исламов 1935 ийын шыжа тылзын 18-ше кечынже Башкир АССР Шараҥ кундем У Пайгелде ялеш кресаньык ешеш шочын. Акпарс кыдалаш школын кандашымше классшым пытарымеке, шочмо колхозыштыжо тыршен. 1954 — 1957 ийлаште Армийыште служитлен. Армий деч вара Озаҥ оласе индустриальный техникумыш пурен, техник-строитель профессийым налын.
Марий Элыште
1961 ийыште Марий Элыш илаш кусна: Юлсер-Олаште, Йошкар-Олаште производствышто шуаралтеш. 1967 ийыште "Марий коммуна" газет редакцийыште корреспондетлан ятыр жап ышта. Печатлалташ 1961 ийште тӱҥалын. "Яндар юж" (1968), "Лу марте" (1969), "До десяти" (1972), "Мланде" (1977), "Новоселье" (1980), " Кечывӧрдем" (1988) книга-влакын авторжо. 1972 ийыште Литинститутым заочно тунем лектын. 1977 ийыште ССРУ писатель ушемыш пурен. Пытартыш ийлаште Давлет Шаймуратович "Ончыко" журнал редакцийыште отделым вуйлатен. 1991 ий 7 Идымыште ӱмыржӧ кӱрылтеш. Марий Элын чапмурыжлан мутым возен.
Тӱнямбалсе шупшалалтмаш кече
Тӱнямбал шупшалалтмаш кече (Всемирный день поцелуя, World Kiss Day але World Kissing Day) — калык-влак кокласе официалдыме пайрем. Кажне ийын, идалыкыште кок гана - 6 Сӱрем да 12 Пургыжышто эртаралтеш.
Пайремын эртымгорныжо
Тиде пайремын шочмо вержылан Кугу Британийым шотлат. Ты мландыште XIX курымышто шупшалалтмылан шке пайрем кечым ойыреныт. Вет шупшалалтмаш - йӧратымаш дене пырля ила.
Пайремлымаш
6 Сӱремыште, Мланде мучко Тӱнямбал шупшалалтме кечылан мероприятий-влак эртат, чыланат нуно филематологий (тыге шанчыште шупшалалтмашым лӱмдат) дене кылдалтыт. "Эн кужун шупшалалтмылан", "Эн моторын шупшалалтмылан", "Эн оҥайын шупшалалтмылан" пӧлек-влакым пуедат. Тыгакак шукерте огыл Шупшалалтме пайремлан кокымшо кечым ойырымо. Шнуй Валентинын кечыж вашеш 12 Пургыжышто Тӱнямбал шупшалалтмаш кече эртаралтеш.
Кеҥеж Олимпий модмаш - Афине 2004
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Афины 2004 (2004 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 2004).
Кечышот
{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;"
{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" ! colspan=2|Сорла !!width=25|11!!width=25|12!!width=25|13!!width=25|14!!width=25|15!!width=25|16!!width=25|17!!width=25|18!!width=25|19 !width=25|20!!width=25|21!!width=25|22!!width=25|23!!width=25|24!!width=25|25!!width=25|26!!width=25|27!!width=25|28!!width=25|29!!Шӧртньӧ медаль чот ! colspan=2|Сорла !! 11 !! 12!! 13!! 14!!15!!16!!17!!18!!19 !20!!21!!22!!23!!24!!25!!26!!27!!28!!29!!
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
Кислицын, Вячеслав Александрович
Вячеслав Александрович Кислицын (4 Идым 1948 ий, Марий Тӱрек кундем Косолоп сола) — кугыжаныш пашаеҥ, Марий Эл Республикын кокымшо Президентше (1997-2001 ийла), экономик шанче кандидат. Шкеже марий ала руш .
1143
1143 ий — XII курымын ийже.
Кислицын, Вячеслав Александрович
Илышкорно
Мари-Турек кундем Косолоп селаште марий ешеш шочын.
1143
Кӧ колен
Категорий:1143Категорий:XII курым
Кислицын, Вячеслав Александрович
Тунеммаш
Томскысо кӱртнтьгорно транспорт техникумым тунемын пытарен. Марий кугыжаныш педагогик институтын историй факультетым 1978 ийыште пытарен.
1991 ий — ЦК КПСС пелен ВПШ-ам тунем пытара. 1994 ийыште "Юрист-консультант" специальностьым Российысе политологий институтышто налеш.
Политик паша
Паша корныжо Медведево кундемысе спорткомитетыште тӱҥалын, райсовет инструкторлан ыштен.
1989 ий гыч 1992 ий марте Медведево районысо Каҥаш исполкомын председательже. 1989 ийыште СССРын калык депутатшылан сайлаленыт. 1992 гыч 1996 ий марте Маскасола кундем администраций вуйлатыше.
1993 ийыште Федераций Каҥашын депутатшылан сайленыт.
22 Теле 1996 ийыште Марий Эл Республикын президентшылан сайлымашыш кандидат семын ушнен. Кокымшо турышто 4 Шорыкйол 1997 ийыште сеҥен. Должность почеш Федераций Каҥаш (Совет Федерации) радамыш пурен, шанче паша, тӱвыра, туныктыш йодыш-влак шотышто Комитетын йыжъеҥже (член комитета) лийын.
Марий Эл Президентым черетан сайлымашыште 17 Теле 2000 ийыште кокымшо турышто 33,7 % йӱкым погымеке Леонид Маркеловлан (57,9 %) сеҥалтын.
Еш
Категорий:Марий Эл Республик Президент-влак
97
97 ий — I курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:97Категорий:I курым
Мӱзикыл
Мӱзикыл (musical) (южгунам музык комедий лӱмдат) – сценыште шындыме музык произведений. Тыште герой-влакын кутырымашышт, муро, сем, куштымаш-влак ик произведенийыш кылдалтыт. Сюжет-влакым чӱчкыдын кумдан палыме произведений-влак гыч налалтыт: Бернард Шоу, Шекспир, Сервантес, Чарльз Диккенсын драме-влакыштым кучылтыт. Мьюзикл театр сымыктыш радамышке кызыт пура, а вет шуко жам тудым театрал-влак шотышко налын огытыл. Мюзикылым шындаш – шуко оксаш шуеш. Америкыште спектакль-влак кажне кечын икмыняр ий жапыште эртат, оксам шуко погат, сандене тӱрлӧ спецэффект-влакым тыгай мӱзикыллаште кучылтыт. Театр жанр-влак коклаште мӱзикыл ик эн шуко оксам конда. Уло мом калыклан ончаш, теме-влак улыт, актер ойыртемлан йӧн шуко. Формо дене мӱзикыл эн чӱчкыдын кок акт гыч шогышо спектакль семын лиеш.
Кузе шочын
Мӱзыкыл шочмо деч ончыч сценын ятыр "куштылго" жанр-влакше пырля варалтыныт: варьете, француз балет, драме интерлюдий. 1866 ийыште Идым тылзын «Black Crook» постановко эртен - романтик балет, мелодраме, моло жанр-влак тыште варалтыныт. Тудымак у мӱзикыл жанрын тӱҥалтышыжлан шотлалтеш. Англичан продюсер Джордж Эдвардс "Хористка" хитшым музык комедий семын лӱмден. Музык комедийыште тӱҥ - сюжет огыл. Тӱн - йӧратыме мурымаш номер-влак. Эн йӧратыме мурызо-влак йоҥгалтареныт. Эдвардсын постановкыжо-влак Нью-Йоркышто моткоч чот келшеныт, сандене XX-шо курым тӱҥалтыш марте мӱзикыл жанрыште чылан англичан-влак почеш ошкылыныт.
Америкыште шыҥдаралтмаш
Икымше тӱнямбал сар деч ончыч талантан эмигрант-влак (Херберт, Фримель, Ромберг) Америкыш илаш кусненыт да тушто мӱзикыл жанрым шыҥдараш пижыныт. 20-шо, 30-шо ийлаште тиде пашашке у американ семлызе-влакын (Джером Керн, Джордж Гершвин, Кол Портер) пашашке ушнымышт дене мӱзикыл «американ тӱсым» налеш. Семыште джаз, рэгги стиль-влакым кучылташ тӱҥалыныт. Мӱзикыл гыч южо сем-влак классик сем-влак радамыш пуреныт. Кокымшо тӱнямбал сар деч вара мӱзикыл-влакын сюжетышт шотанрак лиеш. Куштымаш-влакат виян да талырак лийыт.
XX-шо курымын 60-шо ийлаштыже мӱзикылым жанр семын аклаш тӱҥалыт. "Ӱп" («Hair», 1967) спектакль тудо пагытысе хиппи-влак нерген темым авалта. 70-ше ийлаште спектакль-влак чот иземеш, но декораций да костюм-влак шергырак лийыт. Эндрью Ллойд Уэббер семлызын «Иисус Христос суперзвезда» («Jesus Christ Superstar» 1971) мӱзикылже тиде жанр шыҥдарымашыште моткоч кугу надырым пыштен. А эн шуко оксам погышо мӱзикыллан тиде семлызенак "Призрак Оперы" («The Phantom of the Opera») произведенийже шотлалтеш. Тудо триллер ден детектив жанр-влак деч шуко налын.
Тыгак ончо
Категорий:Театр
1144
1144 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1144Категорий:XII курым
1700 ийла
→ XVIII курым
Мо лийын
Категорий:1700 ийла
Янки
Верланыме вер
Вечын ял деч 7 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
16 ӱярня
16 ӱярня (16 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 75-ше (кужемдыме ийлаште — 76-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 290 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 16 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 16 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 16 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:16 ӱярня
1597
1597 ий — XVI курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1597Категорий:XVI курым
Теле Олимпий модмаш - Турин 2006
Теле Олимпий модмаш-влак Турин 2006 (2006 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 2006).
Кеҥеж Олимпий модмаш - Сидней 2000
Кеҥеж Олимпий модыш-влак Сидней 2000 (2000 Summer Olympics,Jeux olympiques d'été de 2000).
Теле Олимпий модмаш - Турин 2006
Тыгак ончо
Категорий:Теле Олимпий модмаш
Кеҥеж Олимпий модмаш - Сидней 2000
Категорий:Кеҥеж Олимпий модмаш
1710 ийла
→ XVIII курым
Мо лийын
Категорий:1710 ийла
1146
1146 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1146Категорий:XII курым
98
98 ий — I курымын ийже.
1147
1147 ий — XII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1147Категорий:XII курым
98
Кӧ колен
Категорий:98Категорий:I курым
Теле Олимпий модмаш - Солт-Лейк-Сити 2002
Теле Олимпий модыш-влак Солт-Лейк-Сити 2002 (2002 Winter Olympics,Jeux olympiques d'hiver de 2002).
28 сӱрем
28 сӱрем (28 июль) – григориан кечышот почеш идалыкын 209-ше (кужемдыме ийлаште – 210-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 156 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 28 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 28 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 28 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:28 сӱрем
Шовакшэҥер кундем
Географий
Категорий:Шовакшэҥер кундем
1724
Кӧ колен
Категорий:1724
Кожласола (Обшияр ял шотан илем)
Кожласола (Кожласола) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Обшияр ял шотан илемыш пурышо пытыше ял.
Верланыме вер
Нурсола ял деч 1 километр йӱдвелне Элнет эҥерын серыштыже лийын шоген.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «кожла» + «сола» = «кожласола».
Эртымгорно
МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Нурсола ден Кожласола ик Нурсола ялыш ушненыт. Кожласола ял Нурсола ялын Кожласола уремышкыже савырнен.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Рузаевка кундем
Рузаевка кундем (Рузаевский район) — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Рузаевка.
*
Идалык
Идалык, Ий — жапым шотлымо единице, Мландын Кече йыр пӧрдмыж дене кылдалтын. Кунам ик ий нерген кутырат - «идалык» маныт (мутлан: «идалык жапыште ме шуко ыштенна»), а, мутлан, айдемын ийготшо нерген кутырымо годым «ий» мутым кучылтыт: «Микал 48 ийым тений темен».
Шеледымаш
Григориан да юлиан кечышот-влак почеш ик идалык 12 тылзе (365 сутка да кужемдыме ийлаште 366 сутка) шуйна.
Кужыт-влак
Нине определенийлаште 1 кече 86 400 (24×60×60) секунд шуйна, а секундын кужытшым астрономий период почеш огыл, атом стандарт почеш шотлат.
Китай кечышот почеш идалыкын янлыкше-влак
Комак (1924 1936 1948 1960 1972 1984 1996 2008)
Ӱшкыж (1925 1937 1949 1961 1973 1985 1997 2009)
Тигр (1926 1938 1950 1962 1974 1986 1998 2010)
Кролик (1927 1939 1951 1963 1975 1987 1999 2011)
Дракон (1928 1940 1952 1964 1976 1988 2000 2012)
Кишке (1929 1941 1953 1965 1977 1989 2001 2013)
Имне (1930 1942 1954 1966 1978 1990 2002 2014)
Каза (Шорык) (1931 1943 1955 1967 1979 1991 2003 2015)
Маймыл (1920 1932 1944 1956 1968 1980 1992 2004)
Агытан (1921 1933 1945 1957 1969 1981 1993 2005)
Пий (1922 1934 1946 1958 1970 1982 1994 2006)
Йошкар шурмаҥше
Важ-влак
Категорий:Пырыс-влак
Тюрк йылме-влак
Тюрк йылме-влак — Алтай йылме-влак радам гыч йылме тӱшка. Эрвел Европышто да Азийыште эн чот шарлен. Кутырышо-влак эн шукынжо Лена эҥерын бассейнже деч Мландепокшел теҥызын эрвел серже марте илат. Тюрк йылме-влак дене кутырышо-шамычын чотышт 157 амион еҥ утла.
Тиште
VIII—X курымлаште Рӱдӧ Азийыште тюрк йылмылаште возашлан акрет тюрк серышым (орхоно-енисейская письменность) кучылтыныт. Тачысе кечын тюрк йылмылаште возашлан тӱҥ шотышто Латин тиштерым, Кириллик тиштерым да араб тиштерым кучылтыт.
* Категорий:Российысе йылме-влак
Матюков, Геннадий Иванович
Геннадий Матюковский (Геннадий Иванович Матюков) (, Марий автоном область, Курыкмарий кундем, Кыльыкал (кызыт Эрсексер) ял —, Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1949), Марий АССР-ысе Кугыжаныш премийын лауреатше (1972), Марий АССР-ын Калык почеламутчыжо (1980), РСФСР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1986).
Илыш корныжо
Геннадий Матюковский курык марлат, олык марлат моткоч устан возен. Г.И. Матюковский 1926 ий пургыж тылзын 14-ше кечынже Марий автоном область, Курыкмарий кундем, Кыльыкал (кызыт Эрсексер) ялыште кресаньык ешеш шочын. Шке ялысе тӱҥалтыш школ деч вара Йоласъял кыдалаш школышто тунемын. Почеламутым школыштак возаш тӱҥалын. Варажым, 1941 ий тӱҥалтыште нуныжо «Счастливый ыльымаш» альманахеш лу почеламутан циклым савыктеныт.