cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сабитов, Силантий Сатеевич
Иванов И.Сем. Калык ойпогым шымлыше, педагог. С.С. Сабитовын шочмыжлан – 60 ий
1972 ий шыже гыч тудын илышыштыже у йыжыҥ тÿҥалеш. Але веле почылтшо Марий кугыжаныш университетын шочмо йылме да литератур отделенийын студент ешышкыже ушна. Тÿрлö кундем гыч ÿдыр ден рвезе-влак кÿшыл шинчымаш нерген шонен толыныт. Вич ийысе кажне кече оҥайын, кумылым порсынлен эрта. Эр гыч тÿҥалын кечывал эртымешке лÿмлö профессор ден доцент-влакын келге шонымашан лекцийыштым колыштеш. Профессор-влак И.С. Галкин ден Л.П Грузовын, доцент-влак Г.С.Патрушев ден З.В. Учаевын шочмо йылмын вияҥ толмыж нерген ÿшандарен ойлен моштымышт С. Сабитовлан келшен. Доцент А.Е.Ивановын марий сылнымутым лончылымыжо, лыжган ойлен колтымыжо студентын кумылжым савырен.
Марий университетыште сай шинчымашым погышо, калык ойпогым шымлаш кумыҥлаше С. Сабитовым 1977 ий, июль тылзыште, Научно шымлыше Марий институтыш пашаш налыт. Самырык шанчызе тыште кок ий утларак тырша, олыкмарий йомак-влакым посна том дене лукташ ямдыла, ойыртемалтше тÿсыштым шотыш налын, посна тÿшкалан шеледен чумыра. Лÿмлö шымлызе-влак И.С. Галкин, В.А.Акцорин, А.Е.Китиков тÿҥалше лончылышылан поро, кумылаҥдыше ойышт дене полшен шогат.
Самырык шымлызе марий юзо йомак нерген диссертацийым возаш пижеш, лым лийде тырша. Йодыш лекме годым шанче вуйлатышыже филологий наука доктор, профессор Эдуард Лаугасте деч поро шонымашан каҥашым налеш. Кумдан палыме академик Пауль Аристэ дене кутыралтен колтымат кумылаҥдыше вий гай лийын.
С. Сабитов шуко паша жапшым университетын чыла шотыштат йöнан книгагудыштыжо эртара. Самырык шымлызе эн ондак юзо йомак-влакын шарлен толмыштым лончыла. Нуным погымо да савыктыме йодышым нергела. Сюжет шот дене йомакын тӱрлӧ лиймыжым шымлен лектеш. Сылнылык шотышто шке ойжым луктын каласа. Марий юзо йомак аршашын моло финн-угор, руш калык-влакын ойпого произведенийышт дене таҥастарыме годым икгайлыкым да ойыртемым ÿшандарен рашемда.
Мурзанаево
Мурзанаево (Яҥгетсола) (Мурзанаево) – Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Куракино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 296 еҥ (2003 ий), 294 еҥ (2010 ий).
Сабитов, Силантий Сатеевич
Иванов И.Сем. Калык ойпогым шымлыше, педагог. С.С. Сабитовын шочмыжлан – 60 ий
Аспирант С. Сабитов шымлымыж годым савыктен лукмо йомак поянлык дене гына ок серлаге, марий-влак илыме тӱрлӧ кундемлашке лектын коштеш, ятыр у калык произведенийым возен налеш, шанче пашаштыже кучылтеш. Диссертацийым мучашлен шуктымеке, тудо 1982 ий, ноябрь тылзыште, В.М.Васильев лÿмеш Научно шымлыше Марий институтыш пöртылеш. Шанче пашажын икмыняр ужашыжым савыктен луктеш. Нуно юзо йомакын ойыртемыштым почын пуат, сылнылыкыштым рашемдат.
1985 ий 11 декабрь С. Сабитовын илышыштыже посна куанле, шарналт кодшо кече лиеш. Тудо Эстон Академий Наукын Йылме да литератур институтыштыжо марий юзо йомак нерген диссертацийым чаплын арала. Академик Пауль Аристэ, первый оппонетше, марий фольклористын шымлымыжым кÿкшын акла, финн-угор калык-влакын йомакыштым келгынрак пален налаш полшышо паша манеш. Моло учёный-влакат марий фольклористын шымлымашыжын виян могыржым ончыктат. Чыла ойым шотыш налын, Учёный советь тудлан филологий наука кандидат ученый степень лÿмым пуаш ик ой дене пунчалеш.
Мурзанаево
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Сабитов, Силантий Сатеевич
Иванов И.Сем. Калык ойпогым шымлыше, педагог. С.С. Сабитовын шочмыжлан – 60 ий
Научно шымлыше Марий институтыш пöртылмек да шанчызе-влак ешышке ушнымек, самырык учёныйым оҥай паша вучен. М.Н. Мамаева дене коктын В.М. Васильев-Ӱпымарий витле ий утла тÿрлö кундемлаште переген погымо калык мурыжым чумырен, шкешотан, иктешлыше сынан сборникым ямдылаш кумылаҥын пижыт. Тудын чумыр муро поянлыкшым тÿткын шымлен лектыт. Калык поэзийын шомакшымат, семжымат шотыш налын, 18 ужашым палемдат. Тыгодым мо нерген ойлалтме, тÿҥ шонымаш рÿдö семын лийын. Сборникышке 241 калык мурым, 260 семым чумырымо.
1991 ийыште В.М. Васильевын «Марий калык муро – Марийские народные песни» сборникше савыкталт лектеш. Тудым шот дене, тыршен ямдылыме. Марий муро сборник-влак радамыште ик ойыртемалтше, манаш лиеш. В.М. Васильевын калык мурым погымаште кугу кумылзак койышыжо почылтеш. Шергакан муро поянлык марий да руш йылме дене савыкталтын. Моло калыкын мурпогыжым шымлыше-влак таҥастарыме шот дене В.М.Васильевын сборникше денат пайдаланен кертыт. Лÿмлö фольклористын калык мурым погымо ойыртемжым пален налына. Кажне муро почеш раш ончыктымо: тудо могай кундемыште да кунам возалтын, кö деч серен налме. В.М. Васильевын калык поэзий поянлыкше муро-влакым жанр да сылнылык шот дене лончылаш йöным ышта.
Тыге, М. Мамаева ден С. Сабитовын В.М. Васильевын погымо шергакан муро поянлыкшым посна сборник дене савыктен лукмо кÿлешан, поро паша лийын. Таче тудым шымлызе ден семмастар, туныктышо ден тунемше, писатель ден мурызо, калык ойпогылан кумылан еҥ-влак пашаштышт кумдан кучылтыт.
С. Сабитов, К.А. Четкарёвын поро пашажым умбаке шуен, олыкмарий йомак-влакым ик сборникеш чумыра, а Научно шымлыше Марий институт калык ойпого поянлык семын 1992 ийыште «Марий калык ойпого» сериеш посна книга дене савыктен луктеш. Книгашке 20 йомакым пуртымо. Нунын кокла гыч 14 йомакше янлык нерген, 20 йомакше юзо шÿлышан, 16 калык ойпого произведенийже илыш йÿла дене кылдалтын. Нуным шке жапыштыже К.А. Четкарёв, В.М. Бердников, С.И. Ибатов да молат погеныт. Автор-составитель шкежат икмыняр йомакым Куженер да Звенигово районласе марий-влак деч возен налын. Венгр учёный Э. Беке, финн шымлыше А. Генетцын погымо йомакыштымат шотыш налме.
Книгам ямдылыше ятыр йодышым рашемдаш полшышо ончылмутым возен. Эн ондак йомакым ончыкташ тÿрлö кундемыште кучылтмо шомак-влак нерген ойым лукмо. Варажым йомакым погымо да савыктен лукмо, шымлыме шотышто кумдан ойлалтеш, учёный-влакын тиде сомылышто кугу суапыштым ончыктымо. Жанр могырым йомак-влакын тÿрлö лиймышт нерген ятыр келшыше шонымашым каласыме. Йомакысе герой-влакын ойыртемле койышыштым радамлыме. Писатель-влакын сылнымут пашаштышт йомакым кучылтмышт нерген ойым лукмо. Ятыр сÿретчын, семмастарын калык ойпогылан моштен эҥертымышт шотышто мутым каласыме.
С. Сабитовын ямдылыме книга мучашысе умылтарымаш ужаш кажне йомак нерген утларак пален налаш полша. Калык ойпого произведенийын кушто, кунам, кö деч возен налмым тÿрыс рашемдыме. Йомакым серен налшын лÿмжымат ончыктымо. Тыге рашемден толмо шымлыше еҥлан сай полыш. Йомакын вашталт толмо корныжым эскерен лекташ йöным ышта. Книгам кок йылме дене – марла да рушла – савыктыме.
Калык ойпогым переген погымаштат С. Сабитов суапым ыштен шога. Тудо кажне ийын гаяк, кеҥеж жапыште, тÿрлö кундемыште илыше марий-влак коклашке лектын коштеш, калык чонышто аралалтше шергакан поянлыкым возен налаш тырша.
1990 ий, октябрь тылзын, С. Сабитовым Марий кугыжаныш университетыш пашам ышташ ÿжыт. 1995 ийыште марий йылме да литератур кафедра кокыте шелалтмек, шочмо сылнымут кафедрым вуйлаташ тÿҥалеш. Тÿрлö шöрынан пашашке чулымын ушна. Шке йырже пашам кумылаҥын ыштыше самырык туныктышо-влакым чумыра. Нунылан кÿлеш полышым пуэн шога.
Фольклорист «Чорай сем»" сборникым (1994) лукташат полшен. Книгашке 797 эрвелмарий муро ден такмакым пуртымо.
С. Сабитов шымлыме пашаштат куаным шижеш. Тудын шанче темыже – калык ойпого да сылнымут, шочмо калык ойпого ден моло калыкын тыгаяк материалже кокласе кыл. Нине йодыш-влак дене ятыр статьям тӱрлӧ изданийлаште савыкта. Шымлымаш пашажын лектышыж дене тӱрлӧ кÿкшытан конференцийлаште коллегыж-влакым палдара. Тӱрлӧ сынан научный, методический, тунемме книга-влакым савыкташ ямдылыме годым ÿшанле, саемдаш полшышо редактор семян тырша. Моло-влакын книгаштым, рукописьыштым рецензент семын аклаш шуко гана тудланат ÿшанен пуат.
Самырык тукымлан шинчымашын тӱрлӧ шöрынжым утларак вияҥдаш полшышо книгам шукырак ямдылыме да савыктыме шотышто эреак азаплана. Лÿмлö шымлызе да кÿшыл школышто туныктышо А.Е. Ивановын шочмо сылнымутын вияҥ толмыж нерген «Марий литератур» книгажым савыктыме годым (1993) С. Сабитов шуко тыршен, научный редакторжо лийын. Тиде книгалан студент ден туныктышо-влак таче кумдан эҥертат.
С. Сабитов почеламут сборник-влакын составительже семын палыме. Тидыже тÿҥ шотышто студент-влакын шÿм-чон вошт колтымо поэзий саскашт. Нуно Марий университетын библиотеке пашаеҥышт В.Изыкин ден Н.Спесивцева дене пырля чумырен лукмо тыгай книга-влак: «Венок Пушкину» (1999), «О любви и не только…» (2006), «Вдохновение» (2007).
С. Сабитовын «Ончыко» журнал дене кылже пеҥгыде. Тудо редколлегий член семын суапле пашам ышта. Журналым студент-влак радамышке шараш кугун полша. С. Г.Чавайн лÿмеш республика кöргысö рÿдö книгагудышто тудлан тауштыме поро мутым ойлат. Вет тудо кеч-кунамат кÿлеш полышым пуэн шога.
Силантий Сатеевич Сабитов – 2001 ий гыч Марий Эл Республикысе образованийын сулло пашаеҥже. А тений Тÿвыра, печать да национальность-влак паша шотышто министерствын пунчалже почеш «Йыван Кырля 1909-2009» шарныктыш медаль дене палемдалте, эше республикысе моло министерстве-влакын чап грамотышт дене йывыртен кугешна.
Кызыт юбиляр паша тургымышто чулымын тырша. Шижынат ыш шукто – вачымбакыже 60 ият возо. Но чонжо дене ончычсо гаяк самырык, чытамсыр, кожмак. Тудо рвезе тукымым туныктымо пашаште, калык ойпогым шымлымаште эше шуко суапым ыштен кертеш. Тазалыкше куаным кондыжо, ончыкылык шонымашыже тÿрыс шукталтше, илыш эреак кумылаҥдыше вийым, пеҥгыде ÿшаным пуэн шогыжо.
(Ончыко. 2010. № 6. С. 152-158).
Кылвер-влак
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Кӱсото
Кӱсото — Марий кумалтышым эртарыме пӱртӱс лоҥгасе верла. Ял воктенысе ото, курык, але изи чодыралаште верлана.
Кугу кумалтышым эртарыме верлаште кӱсото йыр печым печыме, кӧргышкӧ кум пурымаш уло: эрвел гыч — надыр семын кондымо-вӱдымӧ кайык да янлык-влаклан, кечывалвел гыч — яндар вӱдым нумалмылан, касвел гыч — кумалтышыш толшо калыклан. Кӱсото покшелне кумалме пушеҥге шогышаш (тӱҥ шотышто куэ), нунын воктене шагым (алтарь) шогалтат, тулотым ылыжтат.
Кӱсотышто Ош Поро Кугу Юмо дене кыл ышталтеш, сандене нине верлам марий-влак моткоч чот пагалат. Тушко кумалтышыш да кумалтышлан ямдылалтме годым гына пурат, осал пашам ышташ ок лий; кӱсотышто кычкыраш, кугу йӱкын ойлаш — ойӧрӧ.
Марий кумалтышыште шкем кучымаш
Кумалтыш деч ончыч мончаш пурыман, але вӱд дене йӱштылалтман. Вара киндым, мелнам, туарам, пурам, сортам ямдылат — тидым кумалтышышке наҥгаяшлан погыман. Надырым пышташлан солыкым, шовычым пырля налыт. Кӱсотышто кумалме лем да пучымыш дене сийлалташлан кӱмыж, совла да корка кӱлыт. Юмо деч ала мом йодаш шонышо-влак пырля шӱрашым да шинчалым налшаш улыт, ший тӱсан кӱртньӧ оксам вӱд дене шӱялтыман да яндар нершовычыш пӱтырал пыштыман.
Эрдене яндар да йӧнлӧ вургемым чийыман (ӱдырамаш-влаклан йолашым чиен толаш ок лий, вуйышко шовычым пидман), пӧрт гыч лекме деч ончыч сортам чӱктен, юмылан пелештыман. Кӱсотыш пурымо деч ончыч вуйым сават, телефоным йӧрыктыман. Кумалтышыште фотографийым ышташ да видеом войзаш карт кугыза-влакын келшымышт почеш гына лиеш.
Вӱрым, надыр семын пыштыме комбо, шорык ӱшыкыжым ньыктымым войзаш огеш лий. Кӱсотышто куржталаш, кычкыраш, кугу йӱкын ойлаш ок лий. Могай тулото воктене айдеме шогалын гын тудо верыштак кумалтыш мучко лийышаш. Кӱсотышто памаш уло гын тушто чурийым шӱялтыман, вӱдым авызлен ончалман, пырля кленчаште памаш вӱдым мӧҥгышкӧ налаш лиеш. Памашымат пагалыман - вӱдым корка дене налыт.
Эше икана тушко толаш кумыл уло гын тӱҥ пушеҥге укшышто тасмым кылден кодат.
Кумалме годым айдеме карт кугыза деке толеш, кӱмыжыш шке «ший» оксажым пышта, вара онаеҥлан толмо амалже нерген ойла. Карт кугыза, толшым колыштмек, Ош Поро Кугу Юмо ончылно мутым пелешта, йодеш, вара толшылан сугыньым пуа. Кӱсото гыч лекме годым шӱкым кодаш ок лий, карт кугыза-влаклан да кӱсотылан тауштыман.
Мӧҥгӧ пӧртылмеке адакат сортам чӱктыман, пырля кондымо пучымышым, лемым ӱстембаке шындат, юмылан пелештыме мут деч вара родо да пошкудо-влакым сийлат. Кӱсотысо кочыкышым луктын шуаш, вольык, янлыклан пуаш ок лий.
Черноозёрский лесникын пӧртшӧ
Черноозёрский лесникын пӧртшӧ (Дом лесника Черноозёрский) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Кужер сола деч 11 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1960-ан ийла мучаште Черноозёрский лесникын пӧртшӧ илем пытен.
Якимов, Михаил Иванович
Илыш да сылнымут корныжо
Михаил Якимов 1929 ийын шорыкйол тылзын 14-ше кечынже Марий автоном область Параньга район Янгетсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Пошкудо Куракино (Матародо) ял Михаил Якимовлан шочмо Янгетсолаж семынак лишыл да шерге лийын. Шке ялыштыже ныл классым тунеммек, куд ий почела тышке куржталын, кыдалаш шинчымашым налын.
Изинек нелым-йӧсым чытен кресаньык эрге. Талукат пелашыж годым аваже, латкок ий гыч ачаже уке лийыныт. Содыки пиалже изишак улмаш: извате ава, Матрена Ивановна (Аганур ял гыч), ончыкылык поэтым шке икшывыж шотешак ужын, йӧратен-переген куштен. Поро ӱдырамашын пытартыш кечыж марте (1976) Михаил Иванович тудым авай манын – илышыште веле огыл, поэзийыштат.
М.Якимовын поэт лӱмжӧ 1941 ий тӱҥалтыште лектын – «Ямде лий» газет 5-ше классыш куржталше, латкок ияш рвезын почеламутшым савыктен. Талукат пеле гыч пионер Миша шке лӱмжым «Марий коммунышто» икымше гана ужын. Кертменак возгалаш сар деч вара тӱҥалын. Мургорныжо пел курым шуйнен. Тиде жапыште лудшылан латик книгам пӧлеклен. Тышечын иктыже – почеламутан повесть, иктыже – ойлымаш аршаш, весыже – йочалык мутпого, молыжо – поэзий сборник.
Верысе школым сайын тунем лекмек, 1946 ий гыч библиотекым вуйлатен. 1945-1948 ийлаште Янгетсола «У корно» колхозыштыжо счетовод да комсомол вожак лийын.
1949–1953 ийлаште Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын историко-филологический факультетыште шинчымашым таптен. Тунем пытарымеке, марий радиокомитетыште тыршен, вара «Рвезе коммунист», «Марий коммуна» газетыште да латкандаш ий «Ончыко» журналыште пашам ыштен.
Эше студент улмыж годымак Марий книга издательствыште «Волгыдо рвезылык» (1953) лӱман икымше почеламут сборникше савыкталтын.
1956 ийыште М.И.Якимовым самырык серызе-влакын III Всесоюзный каҥашымашкышт колтеныт. Возымо мастарлыкшым аклен, Михаил Якимовым СССР Писатель ушем членыш пурташ темлат. Кугу погын гыч пӧртылмекше, Якимовын мурлектышыжым ВЛКСМ обком бюрошто каҥашат, уто-ситым палемден, поро сугыньым пуат. Мер пашаште ончыктымо чолгалыкшым аклен, Михаил Ивановичлан тылеч ондак (1948, 1951 ийлаште) ВЛКСМ ЦК-н Чап грамотшым кучыктеныт. Нимогай вес серызын тыгай наградыже уке. Да эше: латкуд ияшак икымше медальым («За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.») сулен. Но тудат, 1970 ийыште пуымо вес медальжат («За доблестный труд. В ознаменование 100-летия со дня рождения В.И.Ленина») «Писатели Марий Эл» справочникыште ушештаралтын огытыл. Кок гана МАССР-ын Чап грамотыжым налын.
Поэтын кушмыжым тыглай лудшат ужде кодын огыл. Удмуртий гыч А. Ширметов «Марий коммуна» газетыш колтымо письмаштыже (1963 ий июль) М. Якимовын «Марий пеледыш» повестьшым чон йывыртен лудмыж нерген увертарен да ешарен: «Композитор лиям гын, ты книга негызеш оперым серем ыле».
Тыгай шонымаш эртыше 45 ий коклаште ик семмастарынат ушышкыжо толын огыл, коеш. Но поэт шкеже историйыш либреттист семын пурен, С. Чавайнын «Акпатыр» драмыжым оперылык мурпогыш кок йолташыже – Осмин Йыван да Геннадий Матюковский дене пырля савырен. А премьер лачак «Марий пеледышын» посна книга дене савыкталтме жапыште – 1963 ий апрель тӱҥалтыште лийын.
Михаил Якимов «Марий пеледыш» дене марий литературышто у жанрым почын. Тудын деч вара почеламутан повестьым С.Вишневский, В.Дмитриев возеныт.
М. Якимовын кидше йымач у сборник-влак лектеденыт, марий композитор-влак денат пеҥгыде кылым кучен. Тудын почеламутшо негызеш ятыр мотор муро возалтын.
Михаил Иванович йоча-влакланат серен. Тудо «Шольым ден шӱжаремлан» (1971) почеламут сборникым, тыгак «Лышташ велеш» (1964) ойлымаш-влак книгам пӧлеклен.
Тудын возымо мастарлыкшым аклен, СССР Госпремийын лауреатше Миклай Казаков ик статьяштыже тыге палемден: «Михаил Якимов моло мурызо коклаште палынак ойыртемалтеш: тудын йӱкшат йоҥгыдо, мутержат серыпле, геройжо-влакат шуарыме гай шӱм-чонан улыт. Тыге сераш поэтым илыш туныктен…»
1996 ий 26 октябрьыште ош тӱня тудлан «Чеверын» манын.
Поэтым шарныме поро сомылым ий гыч ийыш Параньга районысо Матародо школысо тунемше да туныктышо-влак шуктен толыт. Поэтлан пӧлеклалтше «Якимов лудмаш» конкурс поро йӱлаш савырнен. Тиде лудмаш икымше гана 1999 ий январь тылзыште эртаралтын.
М. И. Якимов лӱмеш шарнымаш оҥам Матародо школышто вераҥдыме.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премий
Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премий театр сымыктыш аланыште (Государственная премия Республики Марий Эл имени М.Шкетана в области театрального искусства ) – произведений-влакым ыштен лукмылан да драматург, режиссёр, артист, сӱретче, семлызе, балетмейсер-влакын драматический театрласе постановкысо пашашт-влаклан, йоча-влаклан да рвезе тукымлан ыштыме паша-влаклан пуымо премий.
Мо пуалтеш
Марий Эл Республик Вуйлатышын Указше почеш премийым сулен налше-влаклан пуалтеш:
Кылвер-влак
Категорий:Чап лӱм-влак Категорий:М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак
Кременной
Кременной (Кремінна) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 24 447 еҥ (2001).
Важ-влак
.
Категорий:Луганск велысе олала
639
639 ий — VII курымын ийже.
Харьков (станций)
Харьков (Харків-Пассажирський) — кӱртньыгорно станций Украинысе кӱртньӧ корно-ын Кечывалвелысе кӱртньӧ корнышто. Харьковыште верланен.
Золотой Поток
Золотой Поток (Золотий Потік) — Украиныште Тернополь велыште Чортков кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 2 382 еҥ (2021 ий).
Категорий:Тернополь велысе ола сынан посёлкыла
Изи Окашъял
Изи Окашъял (Малый Окашъял) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Тумньымучаш сола деч 6,5 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1995 ийыште Изи Окашъял ял пытен.
640
640 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:640Категорий:VII курым
Кугунур (Провой кундем)
Кугунур (Кугунур) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Шолэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 119 еҥ (2004 ий), 91 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шолэҥер посёлко деч 2 километр кечывалвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «кугу» + «нур» = «кугунур» (большое поле).
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Шӱдыр юмо
Шӱдыр юмо — марий калыкын мифологийыштыже да марий юмынйӱлаштыже Ош Поро Кугу Юмын полышкалышыже, ик эн шотлымо, мӱндыр ӱнаран юмыжо. Тудо ава семынак унарым пога, шочашлан вийым пуа. Кугу чер, азап, сӧй але мланде чытырналтме годым, тыгак у кугыжанышым чоҥымо пагытыште, элын рудо олажым ышташ тӱҥалме деч ончыч Шӱдыр юмылан да тудын Аважлан сӧрен кумалыныт. Сӧй годым кумалше-влак Шӱдыр Ава лумеш, тушманлан шижтарыде, кычкыдыме ялт ош тусан талгыде-влакым чара пасушко луктын колтат улмаш. Олам чоҥаш тӱҥалме годымат тудын лӱмеш йышт кумалыныт.
Шӱдыр-влакым эскерымаш
Акрет годсек аралалтше тоштыеҥ ойышто кавасе шӱдыр-влак Юмын шотлен пытарыдыме вольык кӱтӱжӧ семын палемдалтыт. Арам огыл марий калык шӱдыр-влакым «шотлыдымо шорык» але «вольык» манын туштен ойла.
Шӱдыр-влак мландӱмбалне илыше янлык ден вольык-лан, айдемылан илаш йӧным ыштат. Тунамак нуно пагытын вашталтмыжым эскерат, жапын уэммыжым ушештарат. Шӱдыр пӧрдмӧ семынак, шошым кеҥеж, кеҥежым шьгже, шыжым теле алмашта. Тыгеже, шӱдыр-влак жапын уэмын вашталтышыжым ончыктат. Тыгай акрет годсо шинчымаш негызеш пеш шукерте ожно календарь-влак шочыныт. Кокымшо шӱдыр кашак-почан шӱдыр-влак. Кугезына-влак почан шӱдыр чоҥештен толмо жапым, пӱрымашым рашем-дыше пеш кугу пале улеш манын шоненыт. Почан шӱдыр мландӱмбаке шке жапыштыже да Юмын кумылжо дене гына толеш. Тудо сай але осал лийшашым шижтара, тӱрлӧ вольы-кым, саскам але палыдыме черым конда, чер деч кузе эм-лалташ лийме нерген уверым шара. Преданий почеш, почан шӱдыр дене пырля мӱкш, пеледыш дене сӧралгыше куш-кыл-влак мландӱмбаке логалыныт. Ондак кундемыштына кӱртньышудо гай лышташан пеш кугу пушеҥге, динозавр-влак веле озаланеныт улмаш. Мер юмын кумылжо почеш по-чан шӱдыр-влак нине янлыкым шке почешышт нантаеныт. Ӱштервоштыр дене ӱштын шуымо семынак, мландӱмбачын кораҥденыт. Нунын нерген шарнымаш лач калык преданий-ыште да мифыште веле кодын. Южгунам ӱштылалтше ян-лык-влакын лулегыштым кӱэмалтше мландышӱйыштӧ ве-рештыт.
Почан шӱдыр толмо дене Юмылан кумалме вера-шамы-чат ӱштылалт кертыныт. Но мемнан акрет годсо йӱлана гына огеш йом. Тӱня юмо мемнам ончычак шижтарен шога. Тудын увертарыме почеш, илен-толын, Илян юмо да тудын ӱшан-ле ешыже: Илыш Илян, Айдеме, Свет, Мӱкш, Вольык, Сас-ка, Мланде Илян-влак, мланде да кава кашта гыч лекгын, кокымшо кашташте — тылзе ӱмбалне — шогаш тӱҥалыт. Пе-ленышт мемнан ковчегнамат (акырсаман жапыште тӱня по-мышеш утарен кертше айдемын да юмын вийышт дене пуш семын ыштыме сурт) кӱзыктат. Нелылык да лӱдыкшылык эртымеке, мемнам утарыше ковчегна ӱлыкӧ вола. Уэш илыш вораҥаш тӱҥалеш. Чыла тидын нерген «Ветхий завет» (Куге-зе сугынь) манме книгаште лудаш лиеш.
Кавасе шӱдыр-влакын верланымым эскерен, ожнысо ка- лык тӱрлӧ пагытын айдемын тазалыкшым вияҥден але, мӧҥгешла, лунчыртен кертмыжым пален шоген. Шӱдыр-вла- кым ончен, турло черым эмлаш тыршеныт. Чолпан шӱдыр вошт тылзе эртен кайыме жапыште, мутлан, шӱм черым эм- леныт. Кас шӱдыр (Марс) вошт тылзе эртен кайыме пагы- тыште шӱмым, мокшым тӧрлаташ куштылгырак, манын шо- неныт. Шӱдыр-влакын верланымыштым палыше еҥ, шочшо азан ончыклык пӱрымашыжымат пален кертеш. Ожнысо марий калык удан ужшо сокыр еҥлан, шинча- жым пӱсемдаш манын, йӱдым шӱдыр-шамычым тӱткын он- чаш темлен. Шӱдырым шекланыше еҥын шинчаже пеш то- рашке ужын кертын. Кас шӱдырым онченат, шинча пӱсе- меш. Шӱдыр юмылан ожнысек калыкна кумалын шога. Ош тӱсан оргамакым эрвел шӱдыр-шамычлан пуэныт. Тыгай пӧлек иктаж-мом ешарен шочыкташ, тӱлымашым шукем- даш, сату ужалыме пашам вораҥден колташ Шӱдыр юмым кумылаҥда. Категорий:Марий мифологий Категорий:Марий юмынйӱла
Юнготы
Юнготы (Йынготы, Юнготы) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 134 еҥ (2001 ий), 102 еҥ (2014 ий).
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Бор
Бор (Бор) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Токтамыж ял деч 3 километр йӱдвел-эрвелне Лаж эҥерын тура серыштыже лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште шыжа тылзын 27-ше кечынже Бор ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Ардаш
Ардаш (Баймырҙа Баймурзино) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Ардаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 579 еҥ (2002 ий), 601 еҥ (2009 ий) , 587 еҥ (2010 ий).
Тойсола
Тойсола (Тойсола; Мари-Тойдаково) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Шорокундыш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 41 еҥ (2004 ий), 29 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шорокундыш ял деч 8 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ардаш
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Ивано-Франковск вел
Ивано-Франковск вел (Івано-Франківська область) — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Ивано-Франковск.
Румыний, Закарпатье вел, Львов вел, Тернополь вел да Черновцы вел дене йыгыре улеш.
Важ-влак
*
Ведерников, Геннадий Александрович
Геннадий Ведерников (Геннадий Александрович Ведерников) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Йошкар Памаш ял) — руш серызе, почеламутчо, артист, мурызо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2017).
Илыш корныжо
Геннадий Ведерников 1938 ийын сӱрем тылзын 12-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Йошкар Памаш ялеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Руш серызе-влак Категорий:Почеламутчо-влак
Аръю (Кугу Какшанын эҥерйолжо)
Категорий:Марий Элысе эҥерла
Тетиев
Тетиев (Тетіїв) — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 13 367 еҥ (2021 ий).
Категорий:Киев велысе олала
.az
Линк-шамыч
Категорий:Интернет Категорий:Информатике Категорий:Азербайджан
641
641 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:641Категорий:VII курым
Кӱверсола
Верланыме вер
Кужмарий сола деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо марий мут-влак гыч лектын: «кӱ» + «вер» + «сола» = «кӱверсола». «Кӱверсола» — кӱан верыште верланыше сола.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Корольо
Корольо (Нижняя Чуча) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Чӱксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 24 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Овалже ял деч 4 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Каменский чодыра пӧрт
Каменский чодыра пӧрт (Лесной дом Каменский) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Эртымгорно
Каменский чодыра пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
17-ше километр чодыра участок посёлко
17-ше километр чодыра участок посёлко (Посёлок Лесоучасток 17-й километр) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Коротни сола деч 13 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Изи Туршо
Изи Туршо (Малая Турша) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Туршо ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 143 еҥ (2001 ий), 131 еҥ (2010 ий) , 112 еҥ (2013 ий)
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Лапчын
Лапчын (Лаптево) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 29 еҥ (2005 ий), 29 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Руш Шолэҥер ял деч 7 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Преображенский почиҥга
Преображенский почиҥга (Починок Преображенский, Преображенка, Преображенск) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кугунур ял деч 3,5 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1965-ан ийыште Преображенский почиҥга ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Коротни
Коротни мут ончыктен кертеш:
Рудометово
Рудометово мут ончыктен кертеш:
Орхис
Орхис (Orchis) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Евразийын да Йӱдвел Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 125 еш куэ уло.
Кадиевка
Кадиевка (Кадіївка) — ола Украиныште Луганск велыште.
Калыкчот 90 152 еҥ (2001).
Важ-влак
.
Категорий:Луганск велысе олала
Рудометово (Оршанке кундем)
Рудометово (Рудометово) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1986 ийыште теле тылзын 12-шо кечынже Рудометово ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Ганга Талао
Ганга Талао - Маврикийыште Саванне кундемыште Индуизм тынын шнуй ер. Ганга Талао воктене Шив мандир ден Хануман Юмоын, Ганга Юмоын, Ганеша Юмоын храм уло. Категорий:Тын
Даровской кундем
*
642
642 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:642Категорий:VII курым
Балезин хутор
Балезин хутор (Хутор Балезина) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Эртымгорно
1936 ийыште Ашихмин хутор Мариец посёлко деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Черемис Чумбылат выселке
Черемис Чумбылат выселке (Выселок Черемисский Чембулат) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Литератур
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Марий Левляк
Марий Левляк (Мари-Лебляк) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Куракино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 18 еҥ (2003 ий), 21 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Куракино ял деч 6 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Львов (станций)
Львов (Львів-Головний) — кӱртньыгорно станций Украинысе кӱртньӧ корно-ын Львовысе кӱртньӧ корнышто. Львовыште верланен.
Лутугино
Лутугино (Лутугине, Лутугино) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 18 833 еҥ (2001).
Важ-влак
.
Категорий:Луганск велысе олала
Поянсола-2
Поянсола-2 (Поянсола-2) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кужмарий сола деч 3 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
Поянсола ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Изи Окаш
Изи Окаш (Малое Акашево) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Ежово ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 17 еҥ (2010 ий), 7 еҥ (2013 ий).
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Великие Борки
Великие Борки (Великі Бірки) — Украиныште Тернополь велыште Тернополь кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 3 410 еҥ (2021 ий).
Категорий:Тернополь велысе ола сынан посёлкыла
643
643 ий — VII курымын ийже.
Кужалык
Кужалык (Кужолок) — эҥер Марий Элыште Кугу Какшан эҥерын пурла эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 20 уштыш.
Категорий:Марий Элысе эҥерла
Каменский чодыра пристань
Эртымгорно
Каменский чодыра пристань илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Васильевский почиҥга
Васильевский почиҥга (Починок Васильевский) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кокласола ял деч 7 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1960-ан ийлаште Васильевский почиҥга пытен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Докукин, Афанасий Семёнович
Афанасий Докукин (Афанасий Семёнович Докукин) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Цибикнур ял —, Марий Эл, Йошкар-Ола) — руш серызе, кусарыше, СССР Серызе-влак ушем йыжъеҥже (1957), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо
Афанасий Докукин 1919 ийын шорыкйол тылзын 28-ше кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Цибикнур ялеш кресаньык ешеш шочын.
Важ-влак
Категорий:Руш серызе-влак
Ардыдӱр
Верланыме вер
Арде сола деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
644
644 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:644Категорий:VII курым
Аденонкос
Аденонкос (Adenoncos) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Малайзийын - У Гвинейын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Егошин, Геннадий Леонидович
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак
Скандинавий
Скандинавий — Йӱдвел Европо тӱвыра, эртык да кундем.
Категорий:Скандинавий
Баксола
Баксола (Тигермән Тигирменево) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Ардаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 257 еҥ (2002 ий), 252 еҥ (2009 ий) , 241 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мишкан сола деч 36 километр (47 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Мишкан кундемысе илымверла
Токмаксола
Токмаксола (Средний Кожвож, Токмаково) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Литератур
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Львов вел
Львов вел (Львівська область) — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Львов.
Закарпатье вел, Польша, Волынь вел, Ровно вел, Тернополь вел да Ивано-Франковск вел дене йыгыре улеш.
Важ-влак
*
Региональный Классический Вайшнавский Университет
Региональный Классический Вайшнавский Университет - Гаудия-вайшнавизмын (ИСККОН общество) онлайн туныктымоын проект. Проектын автор Омск ола гыч Гопишвара дас уло. Проектышто тӱрлӧ тема (Бхагавад-Гита, Шри Ишопанишад, Шримад Бхагаватам ден моло тема-влак) тунемаш лиеш ден туныктышошке дакшина пуаш лиеш.
Кугунур (У Роҥго кундем)
Кугунур (Великополье) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Роҥго ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 322 еҥ (2002 ий), 307 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Чкарино ял деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно Изи Кундыш эҥерын шола серыштыже верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «кугу» + «нур» = «кугунур» (великополье).
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Сквира
Категорий:Киев велысе олала
646
646 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:646Категорий:VII курым
Усолье почиҥга
Усолье почиҥга (Починок Усолье) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кугунур ял деч 2 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Днепр (станций)
Днепр (Дніпро-Головний) — кӱртньыгорно станций Украинысе кӱртньӧ корно-ын Приднепровьеысе кӱртньӧ корнышто. Днепрыште верланен.
Якынур
Якынур (Йӓкӹныр, Якнуры) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 221 еҥ (2001 ий), 177 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Йоласъял ял деч 4 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Шабалино кундем
Шабалино кундем (Шабалинский район) — кундем Киров велыште, Россий. Рӱдӧ — Ленинское.
*
Вахрушево
Вахрушево мут ончыктен кертеш:
Манаҥ
Манаҥ (Манага) — эҥер Марий Элыште. Изи Какшан эҥерын шола эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 27 уштыш.
Гориново почиҥга
Гориново почиҥга (Починок Гориново) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кугу Сердыж ял деч 9 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1940 ийыште шорыкйол тылзын 15-ше кечынже Гориново почиҥга шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Шопкер (Пӱрӧ кундем)
Шопкер (Уҫак, Усаково) – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Старобазаново ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 212 еҥ (2002 ий), 248 еҥ (2009 ий) , 223 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пӱрӧ ола деч 26 километр (21 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Пӱрӧ кундемысе илымверла
647
647 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:647Категорий:VII курым
Ермучаш (Поранча кундем)
Ермучаш (Ирмучаш) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Куракино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 231 еҥ (2003 ий), 220 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Куракино ял деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Миусинск
Миусинск (Міусинськ, Миусинск) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 6 029 еҥ (2001).
Важ-влак
.
Категорий:Луганск велысе олала
Летник
Летник (Летник) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 186 еҥ (2005 ий), 218 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Руш Шолэҥер ял деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Легенде почеш ялын лӱмжӧ илем деч кӱшнӧ лийын шогышо корнын лӱмжо гыч лектын. Ты корнышто общественный вакшым арендоватлыше еҥын кучымо кӱварже лийын.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Кугу Корем
Кугу Корем (Большой Овраг) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Тумньымучаш сола деч 1,5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште Кугу Корем ял Кугу Тумньымучаш ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Турша Лук
Турша Лук (Курманаево) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Туршо ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 113 еҥ (2001 ий), 129 еҥ (2010 ий) , 135 еҥ (2013 ий)
Верланыме вер
Ошладӱр ял деч 1 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Чумбылат почиҥга
Чумбылат почиҥга (Починок Чембулатово) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Аимке ял деч 1 километр кечывалвелне лийын шоген.
Литератур
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Трёхречье
Верланыме вер
Шорокундыш ял деч 3 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Шарово (Оршанке кундем)
Шарово (Шарово) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Ӱлылсола
Ӱлылсола мут ончыктен кертеш:
Чикаго
Чикаго (У Йорк; Chicago) — УАШ-ыште ола. УАШ-ыште эн кугу икымше ола. Олан калыкчотшо 2,716,450 еҥ (2017).
Шарово (Оршанке кундем)
Верланыме вер
Табашино сола деч 6 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
У Мосино
У Мосино (Новое Мосино, Мосино) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Шарово (Оршанке кундем)
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1941 ийыште ага тылзын 27-ше кечынже Шарово ял шотлымо данный-влак лукталтын.
У Мосино
Верланыме вер
Элембай сола деч 5 километр касвелне лийын шоген.
Чикаго
Категорий:Миллионер-олала
У Мосино
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Президент сайлымаш Российыште (2018)
Россий Федерацийысе Президент сайлымаш — пӱтынь российысе сайлымаш 18 Ӱярня 2018 эртаралтын.
Категорий:Россий Федерацийын Президентше Категорий:Российысе Президент сайлымаш Категорий:2018 год в политике России Категорий:События 18 марта Категорий:Ӱярня 2018 Категорий:2018 ийысе сайлымаш-влак
Батуев хутор
Батуев хутор (Хутор Батуевский) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Верланыме вер
Мариец посёлко деч 9 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Шарово
Шарово мут ончыктен кертеш:
Кугусола
Кугусола мут ончыктен кертеш:
648
648 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:648Категорий:VII курым
Киндулкан
Верланыме вер
Ежово сола деч 10 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Дружба (Тернополь вел)
Дружба (Дружба) — Украиныште Тернополь велыште Тернополь кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 1 907 еҥ (2021 ий).
Категорий:Тернополь велысе ола сынан посёлкыла
649
649 ий — VII курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:649Категорий:VII курым
Ачым (эҥер)
Ачым (Аджимка; Әҗем) — эҥер Киров велыште. Виче эҥерын пурла эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 30 уштыш.
Немычсола
Немычсола мут ончыктен кертеш:
Липовая Грива чодыра пӧрт
Верланыме вер
Горный Шумец ял деч 17 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
Липовая Грива чодыра пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Коротни (посёлко)
Коротни (Коротни, Губинское) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Коротни сола деч 2 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Касвел Двина
Литератур
*
Валенкуптӱр
Валенкуптӱр (Валенкуптӹр, Паулкино) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Арде ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 246 еҥ (2004 ий), 232 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Арде сола деч 1 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Изи Корамас (Морко кундем)
Изи Корамас (Малый Карамас) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Кокласола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 223 еҥ (2004 ий), 193 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кокласола деч 4 километр эрвел могырно верланен.
Новый
Новый мут ончыктен кертеш:
Яшмет почиҥга
Верланыме вер
Кугунур ял деч 8 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1950-ан ийла мучаште Яшмет почиҥга ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
650
650 ий — VII курымын ийже.
Закарпатье вел
Закарпатье вел (Закарпатська область) — Украинын ужашыже.
Румыний, Венгрий, Словакий, Львов вел да Ивано-Франковск вел дене йыгыре улеш.
Кугунур (У Торъял кундем)
Кугунур (Кугунур) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Тошто Торъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 15 еҥ (2002 ий), 4 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Токтарсола ял деч 3 километр касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «кугу» + «нур» = «кугунур».
Кугэҥер (У Роҥго кундем)
Кугэҥер (Кугенер) – Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Роҥго ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 258 еҥ (2004 ий), 238 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Роҥго сола деч 6 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «кугу» + «эҥер» = «куг(у)эҥер».
Аттестат
Аттестат — тунемме тӧнежым тунемын пытарыме нерген але службым эртыме нерген письменный свидетельство.
Категорий:Палымаш
Жибрик, Нина Иосифовна
Нина Жибрик (Нина Иосифовна Жибрик) (, Беларусь ССР, Минск вел, Малые Новоселки ял —, Юлсер-Ола) — руш серызе, почеламутчо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1983).
Илыш корныжо
Нина Жибрик 1933 ийын ӱярня тылзын 21-шо кечынже Беларусь ССР Минск вел Малые Новоселки ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак Категорий:Почеламутчо-влак
Якимова, Эмма Семёновна
Эмма Семёновна Якимова (, РСФСР, Марий АССР, Провой кундем, Марий Отар ял) – марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1975), доцент, Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже.
Илыш корныжо
Эмма Семёновна 1938 ийын вӱдшор тылзын 16-шо кечынже Марий АССР Провой кундем Марий Отар ялеш шочын. Йоча жапше Кужмарийыште эртен. Ачаже школышто пашам ыштен, аваже туныктышо лийын. Ешыште ныл йоча лийыныт: кум ӱдыр (чыланат ава-ача семын туныктышылан тунем лектыныт) да ик рвезе. Эмма Семёновна шинчымашым Кужмарий школышто, варарак Тошнурышто поген. Тушто шымше классым тунем пытарымеке, Красногорскышко куснен. Тудо луымшо классыште тунеммыж годымак йот йылмым але химийым келгын тунемаш шонен. Тунам кокытеланымаш ыле. Вара, чыла могырым радамлен лекмеке, йылмым ойырен.
1995–1960 ийлаште Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын йот йылме факультетыштыже шинчымашым поген. Институтым тунем пытарымекыже, кум ий Волжский районысо Шарача школышто немыч йылмым туныктен.
Варажым Марий пединститутышто немыч йылме кафедрыште пашам ыштен. Тиде жапыште науко дек утларак шӱмаҥын. 1972–1975 ийлаште Эстонийысе Тарту университетыште аспирантурышто тунемын. Тушто финно-угроведенийыште кумдан палыме эстон йылмызе Пауль Аристэ дене палыме лиеш. Тудо шанче вуйлатышыже лияш келша. Диссертацийым 1975 ийыште «Марий йылмыште соматический фразеологизм-влак» теме дене Тартушто арален. Тыште айдемын кап-кылже дене кылдалтше кӱэмалтше ой-влакым шымлен. Официал оппонент-влак филологий науко доктор, профессор И.С. Галкин ден филологий науко кандидат Пауль Кокла диссертацийым кӱкшын акленыт. Самырык ученый йылме погым кумдан да келгын лончылен, шымлыме тӱрлӧ йӧным кучылтын, йылмын поянлыкшым таҥастарен да иктешлен. Пале: кӱэмалтше ой-влак тӱрлӧ йылмыште икгайракак улыт. Тидым шымлымек, Э.С. Якимова оҥай шонымашыш толын: марий йылмыште финно-угор кугезе йылме гыч аралалт кодшо ятыр мут кучылталтеш. Мутлан, вуйыш пышташ, вуеш шуаш, вуеш налаш, вуйым шияш, вуйын шогаш да тулеч молат. Вуй мут дене кылдалт кӱэмалтше ойым пӱтынек ончен лекшыла, диссертант нуным 13 тӱшкалан шелын. Аспитантурым тунем пытарымеке, 1975 ий гыч Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын немыч йылме кафедрыштыже пашам ышта.
Сулен налме каныш деч ончыч Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын немыч йылме кафедрыште да тыгак Марий кугыжаныш университетын немыч йылме кафедрыште доцентлан пашам ыштен.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Таткансола
Таткансола (Таткансола, Тятькино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Йоласъял ял воктене 0,5 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
Йоласъял ял деке ушалтын.
Кугыжаныш Думышко сайлымаш (2016)
Россий Федерацийысе Федерал Погынын VII-ымшо Кугыжаныш Думышкыжо сайлымаш — пӱтынь российысе сайлымаш 18 идым 2016 эртаралтын.
Категорий:Россий Федерацийысе VII-ымшо Кугыжаныш Думо Категорий:РФ Кугыжаныш Думышко сайлымаш Категорий:2016 год в политике России Категорий:События 18 идым Категорий:Идым 2016 Категорий:2016 ийысе сайлымаш-влак
Трояры
Трояры (Трояры) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 78 еҥ (2001 ий), 58 еҥ (2010 ий).