cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
20-шо километр илымвер
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже 20-шо километр илыме вер шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Красный выселке
Красный выселке (Красный выселок) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Арде сола деч 4 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1947 ийыште Красный выселке ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Песоксола
Песоксола (Ошмасер) (Песоксола, Ошмасир; Песочное) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Нежнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 16 еҥ (2004 ий), 12 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Кугу Крӱк
Кугу Крӱк (Большое Крюково) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Какшанмучаш сола деч 2 километр кечывалвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Маскародо
Маскародо (Маскародо) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Ӱшнӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 9 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Ӱшнӱр сола деч 4 километр кечывалвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «Маска» + «родо» = «Маскародо». Яллан негызым пыштыше еҥын лӱмжӧ «Маска» (пӧръеҥ тотем лӱм) лийын.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Белгород-Днестровский
Белгород-Днестровский (Білгород-Дністровський) — ола Украиныште Одесса велыште. Белгород-Днестровский кундемын рӱдерже. Калыкчот: 47 727 еҥ (2021 ий).
Категорий:Одесса велысе олала
Мияки кундем
Мияки кундем (Миякинский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Киргиз-Мияки.
*
Сушилка
Верланыме вер
Коротни сола деч 3 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Покан
Покан (Покан, Покан-Юванькино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Виловат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 219 еҥ (2001 ий), 176 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Виловат сола деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Гражданская оборона
Гражданская оборона — рок-тӱшка.
Кылвер-влак
Категорий:Руш рок-тӱшка
Пошнур
Пошнур (Пошнур) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Кугу Лумарий ял деч 9 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1991 ийыште шыжа тылзын 15-ше кечынже Пошнур ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Кораксола (Топкавлак ял шотан илем)
Эртымгорно
1972 ийыште Кораксола ял Топкавлак сола деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Макарсола (Морко кундем)
Макарсола (Макаркино) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шеҥше ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 35 еҥ (2004 ий), 23 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шеҥше ял деч 9 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Изнур
Изнур (Изи Кугунур, Купсола) (Изи Кугунур) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 152 еҥ (2004 ий), 125 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Волаксола ял деч 8 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Измаил
Категорий:Одесса велысе олала
Старый Починок
Старый Починок (Старый Починок) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Васильевский сола деч 0,5 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Укзше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Старый Починок ял Васильевский сола деке ушалтын.
Аквариум (тӱшка)
Аквариум — рок-тӱшка.
Кылвер-влак
Категорий:Руш рок-тӱшка
Моторовка
Моторовка (Моторовка) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Михайловка сола деч 6 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште Моторовка ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Татышлы кундем
Татышлы кундем (Татышлинский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Верхние Татышлы.
*
Кушерга
Верланыме вер
Арде сола деч 3 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1956 ийыште Кушерга ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Транспортный
Транспортный (Транспортный) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Коротни сола деч 6 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Мариял (Руэм ял шотан илем)
Мариял (Мариял) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Руэм посёлко деч 1 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1970-ан ийла мучаште Мариял ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Шолэҥер (ял, Провой кундем)
Шолэҥер (Немедсола, Немычсола) (Шелангер) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Шолэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 76 еҥ (2000 ий), 104 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шолэҥер посёлко деч 1,5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Шӱргыял (Эмансола ял шотан илем)
Шӱргыял (Шӹргӹйӓл, Ямолино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Эмансола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 294 еҥ (2001 ий), 274 еҥ (2015 ий).
Шолэҥер (ял, Провой кундем)
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «шоло» + «эҥер» = «шол(о)эҥер». «Шолэҥер» — шолан эҥер воктене верланыше ял.
Шӱргыял (Эмансола ял шотан илем)
Верланыме вер
Эмансола сола деч 2 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Шолэҥер (ял, Провой кундем)
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Шӱргыял (Эмансола ял шотан илем)
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Аксаматово
Верланыме вер
Маскасола ола сынан посёлко деч 1,5 километр кечывлвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1958 ийыште Аксаматово ял Маскасола ола сынан посёлко деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Большешудугужский казна пӧрт
Большешудугужский казна пӧрт (Казенный дом Большешудугужский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Нежнур ял деч 1 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Романов, Евгений Иванович
Евгений Романов (Евгений Иванович Романов) (, РСФСР, Марий АССР, Килемар кундем, Аргамач ял —, Пемба посёлко) — руш серызе, журналист, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.
Большешудугужский казна пӧрт
Эртымгорно
1950-ан ийлаште Большешудугужский казна пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Романов, Евгений Иванович
Илыш корныжо
Евгений Романов 1942 ийын пургыж тылзын 10-шо кечынже Марий АССР Килемар кундем Аргамач ялеш шочын. Кыдалаш школым Шернурышто пытарен. Вигак Юлкундемысе чодыра-техник институтыш (кызыт Юлкундемысе технологический университет) пурен, но тунем шуктен огыл. Н.К. Крупская лӱмеш МГПИ-н историко-филологический факультетшым пытарымек, У Торъялысе «Сельская новь» газет редакцийыш пашаш каен. Варажым Оршанка Медведево районласе, шуко тиражан газет редакцийлаште ыштен.
Е. Романов школышто тунеммыж годым возаш тӱҥалын. А технический институтын кокымшо курсыштыжо производственный практикыште студент-влак кидвозышан кок номер «Весна» журналым луктыныт, тушко тӱҥалше авторын почеламутшо-влак, прозыжо да эсогыл критике статьяжат пуреныт. Икмыняр жап гыч тудо Патефон лӱман ойлымашым возен да «Марийская правда» газетыш колтен. Возымаш чер дене «черланымек», тунеммыжым шуэн, тунемаш коштдымыжлан тудым институт гыч луктыныт. А возымаш сомылым кӱлеш семын пединститутышто тунеммыж годым ончалын.
1979 ийыште Е. Романов Москваште самырык сатирик ден мыскараче-влакын Россий кумдыкан семинарыштышт лийын. Тудын паша саскаж семын «Тысяча и одна улыбка» тӱшка сборник лектын, тушко Е. Романовын ик ойлымашыже пурен. Возымыжо тыгак Ленинградысе «Нева» журналыште печатлалтын.
1984 ийыште «Приват-доцент по дублёнкам» кокымшо книгам савыктен. Кыдалаш да кугурак ийготан йоча-влаклан «Жаковы шишки» книгам луктын. Южо возымыжым Е. Дудник шоялӱм дене савыктен.
Журналист ушемын йыжынъеҥже, вич книган авторжо. Медведево районысо Пемба посёлкышто илен.
Маркелово
Маркелово (Маркелово) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 231 еҥ (2002 ий), 192 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Элембай сола деч 6 километр йӱдвел-эрвелне лийын шога.
Ял лӱм
Яллан негызым «Маркел» лӱман еҥ пыштен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Савактӱр
Савактӱр (Сабактур) – Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Косолап ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 73 еҥ (2000 ий), 59 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Косолап сола деч 12 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Мамай
Мамай (Мамайкино) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шеҥше ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 100 еҥ (2003 ий), 61 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шеҥше ял деч 5 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Илиш кундем
Илиш кундем (Илишевский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Верхнеяркеево.
*
Ситников, Константин Иванович
Константин Ситников (Константин Иванович Ситников) (, РСФСР, Тула вел, Узловая ола) — руш серызе, почеламутчо, кусарыше.
Илыш корныжо
Константин Ситников 1971 ийын пургыж тылзын 7-ше кечынже Тула вел, Узловая олаш шочын. Кӱшыл шинчымашым Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто налын, филолог.
К. Ситниковын кусарымыж дене американ поэт Эдгар Алан Пон, венгр поэт Аттила Йожефын, марий поэтессе Альбертина Иванован почеламутышт савыкталтыныт. 2004 ийыште «Иностранная литература» журналын да Москвасе Венгр тӱвыра рӱдерын организоватлыме Аттила Йожеф гыч кусарымаш таҥӱчашыште кокымшо верым налын.
2005 ийыште Аттила Йожеф гыч кусарымылан пӧлеклалтше семинарыште лийын (Балатонфюред, Венгрий).
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак Категорий:Почеламутчо-влак
Провал
Провал (Провал) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Элембай сола деч 5 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1979 ийыште сӱрем 2-шо кечынже Провал ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Эпай
Эпай (Эпäй, Эпаево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Эмансола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 22 еҥ (2001 ий), 13 еҥ (2015 ий).
Любэ
Любэ — рок-тӱшка.
Кылвер-влак
Категорий:Руш рок-тӱшка
Эпай
Верланыме вер
Эмансола сола деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Акцорин, Виталий Александрович
Илыш корныжо
Виталий Александрович Акцорин 1930 ийын сӱрем 17-ше кечынже Марий автоном область Курыкмарий кундем Кугилансола ялеш шочын. Микрӓк кыдалаш школым пытарымек (1949—1953), Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын литератур факультетышкыже тунемаш пурен. Институтым пытарымек, Йоласал кыдалаш школышто марий йылмым да литературым туныктышылан (1953—1956), просвещений министерствыште шочмо йылме да литератур шотышто инспектор-методистлан (1956—1958) ыштен. 1958 гыч 1998 ий марте В.М.Васильев лӱмеш Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше марий институтышто изирак шанче пашаеҥ, кугурак шанче пашаеҥ, фольклор секторым вуйлатышылан ыштен. 1961—1964 ийлаште СССР Науко академийын А.М. Горький лӱмеш Тӱнямбал литератур институт пеленсе аспирантурыштыжо тунемын. 1968 ийыште «Марий калык драме да марий драматургийын шочмаштыже да йолӱмбак шогалмаштыже тудын рольжо» теме дене кандидатлык диссертацийым арален.
Тӱнямбал, всесоюзный, Россий кӱкшытысӧ конференцийлаште, конгресслаште, симпозиумлаште мутым ойлен, нунын коклаште — Киевыште (1964), Таллинныште (1970), Будапештыште (1975) да моло вере.
1972—1975 ийлаште Марий кугыжаныш университетыште руш фольклор, акрет руш литератур дене, 1976 ий гыч марий фольклор дене лекцийым лудын.
Чумыржо 51,5 п.л. кугытан 100 утла статьям да аклыме ойым савыктен.
Награде да чаплӱмжӧ: Марий КПСС обкомын да Марий АССР Министр-влак советын Чап грамотышт дене палемдалтын (1980).
1998 ий 7 мартыште колен.
Важ-влак
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Подольск (Украина)
Подольск (Подільськ) — ола Украиныште Одесса велыште. Подольск кундемын рӱдерже. Калыкчот: 39 220 еҥ (2021 ий).
Категорий:Одесса велысе олала
Кнатӱҥ
Кнатӱҥ (Кече Кенә) (Малая Кня) — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше пытыше ял.
Кылвер-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Кукмарий кундемысе илымверла
Кужнур (Морко кундем)
Кужнур (Кужнур) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Морко ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 239 еҥ (2004 ий), 187 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Шопкер (Арде ял шотан илем)
Верланыме вер
Арде сола деч 12 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1941 ийыште Шопкер ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Макарсола (Кужэҥер кундем)
Макарсола (Макар почиҥга, Изи Торайбеляк) (Макарово) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Шопкер (Арде ял шотан илем)
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Макарсола (Кужэҥер кундем)
Верланыме вер
Топкавлак сола деч 3 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
2003 ийыште Кораксола ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Сатсола
Верланыме вер
Виловат сола деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Рыбный
Рыбный (Рыбный) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Руэм посёлко деч 6 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште Рыбный посёлко Митиксола ял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Снегирёво (Йӱрнӧ кундем)
Верланыме вер
Васильевский сола деч 10 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
Снегирёво ял пытен.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Мугыл
Мугыл (Муглово) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Ӱшнӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 48 еҥ (2004 ий), 28 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кукмарий ял деч 3 километр эрвел могырно верланен.
Кугу Пызак
Кугу Пызак (Большое Пызаково) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Чӱксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 88 еҥ (2002 ий), 62 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Аургазы кундем
Аургазы кундем (Аургазинский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Толбазы.
*
Казна пӧрт выселке
Казна пӧрт выселке (Выселок Казённый дом) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Озьорка ял воктене кечывалвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Нужа казна пӧрт
Нужа казна пӧрт (Казенный дом Нужинский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Нежнур ял деч 6 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1964 ийыште Нужа казна пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Nautilus Pompilius
Nautilus Pompilius — рок-тӱшка.
Кылвер-влак
Категорий:Руш рок-тӱшка
Миклансола
Миклансола (Миклино) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шеҥше ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 33 еҥ (2004 ий), 23 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шеҥше ял деч 12 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Смирнов, Анатолий Иванович
Анатолий Смирнов (Анатолий Иванович Смирнов) (, РСФСР, Иваново вел, Алексеевка ял —, Йошкар-Ола) — руш серызе, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже.
Илыш корныжо
Анатолий Смирнов 1922 ийын шыжа тылзын 16-шо кечынже Иваново вел Алексеевка ялеш служышо ешеш шочын. 1933 ийыште ешыже Марий кундемысе Звенигово посёлкыш (кызыт ола) илаш куснен. Тыште кыдалаш школым пытарен. 1941 ийыште Смирновмыт еш Йошкар-Олаш куснен. Тудо Туныктыш институтыш тунемаш пурен. Институтым пытарымек, республикысе ял школлаште туныктен.
1948 ийыште Москосо полиграфий институтын заочный пӧлкашкыже пурен, а 1951 ий гыч Марий книга издательствыште ыштен. Лач ты жапыште сылнымут пашам тӱҥалын. Тудын возымо очерклам «Марийская правда» газетыште лудаш лийын.
1954 ийыште Маргарита Андреевна Фадеева дене ушненыт. Тылеч вара тудын сылнымут пашаже М.А. Фадееван творчествыж дене кӱрылтде кылдалтын. Нунын икгайлыкышт пеш шуко улмаш – коктынат уста айдеме лийыныт, сылнымутым чот йӧратеныт. Маргарита Андреевнан ойлымыж почеш, А.Смирновын возаш кумылжо пеш кугу лийын, лач тудак ятыр кугу шонымашым шочыктен, сай организатор лийын. Тыге 1955 ийыште йоча-влаклан «Золотое перо» ойлымаш-влак сборник шочын.
«Самое важное» лӱман книгаш йоча-влакын илышышт гыч кумло индеш пеш оҥай ойлымаш пурен.
1961 ийыште «Приключения Петрушки» икымше книга ош тӱням ужын, тудо изи лудшо-влаклан вигак келшен шинчын. Икшыве-влаклан веле огыл, автормытланат лӱддымӧ да поро Петрушка пеш келшен, сандене нуно туддеч ойырлен кертын огытыл, Петрушкан ужын-коштмыж нерген умбакыже возеныт. «Друзья растений» кокымшо книга 1965 ийыште лектын, а 1969 ийыште – кумшо книга: «Волшебная книга». Петрушка нерген «И солнце снова в небе» пытартыш повестьым Маргарита Андреевна шкетын возен, манаш лиеш. Но пелашыжым да йолташыжым ӱшанлын шарнен, тудын лӱмжымат шкеж воктеке шынден. Книга А.И. Смирновын колымекше, 1978 ийыште, савыкталтын.
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак
Березовка (Одесса вел)
Березовка (Березівка) — ола Украиныште Одесса велыште. Березовка кундемын рӱдерже. Калыкчот: 9 428 еҥ (2021 ий).
Категорий:Одесса велысе олала
Цорамайсола
Цорамайсола (Цорамайсола, Царамаево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Пӧртнур сола деч 4 километр тораште лийын шоген.
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Лапсола (Маскасола ола шотан илем)
Лапсола (Лапсола) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Маскасола ола сынан посёлко деч 1 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште Лапсола ял Маскасола ола сынан посёлко деке ушалтын.
Табашино (ыҥ-влак)
Табашино мут ончыктен кертеш:
Нольо (Маскасола кундем)
Нольо (Нолька) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Руэм ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 79 еҥ (2002 ий), 101 еҥ (2010 ий) , 93 еҥ (2014 ий).
Лапсола (Маскасола ола шотан илем)
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Нольо (Маскасола кундем)
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Никольский высылке
Никольский высылке (Выселок Никольский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Арде сола деч 6 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1940-ан ийлаште Никольский высылке илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Сун Чжэ-ги
Сун Чжэ-ги (성재기) (, Тэгу, Корей Республик —, Мапхогу, Сеул, Корей Республик).
Категорий:Кечывалвел Корейын политикше-влак
Хайбулла кундем
Хайбулла кундем (Хайбуллинский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Акъяр.
*
Марий Эл Республик Вуйлатыше
Марий Эл Республик Вуйлатыше (Глава Республики Марий Эл) – Марий Эл Республикын эн кӱшыл должностян еҥже, Марий Эл Республик Виктерын Председательже.
Статусшо да полномочийже-влак
Марий Эл Республик Вуйлатыше:
Парк Горького
Парк Горького — рок-тӱшка.
Марий Эл Республик Вуйлатыше
Важ-влак
Категорий:Политике Марий Элыште
Парк Горького
Кылвер-влак
Категорий:Руш рок-тӱшка
Тошто Кна
Тошто Кна (Иске Кенә) (Старая Кня) — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше Уял ял шотан илемыш пурышо cола. Калыкчот: 218 еҥ (2008 ий), 199 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кукмарий ола сынан посёлко деч 11 километр кечывалвел могырно верланен.
Эртымгорно
Яллан негызым XVII-ше курым мучаште пыштеныт
Лӱмлӧ еҥ-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Кукмарий кундемысе илымверла
Сысоево
Сысоево (Сысоево) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Косолап ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 595 еҥ (2000 ий), 523 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Косолап сола деч 10 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Исай почиҥга (У Торъял кундем)
Исай почиҥга (Просвиряково) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Чӱксола ял деч 10 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште сорла тылзын 27-ше кечынже Исай почиҥга шотлымо данный-влак лукталтын.
Куэръял (Морко кундем)
Куэръял (Куэръял) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Морко ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 123 еҥ (2004 ий), 104 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 0,4 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Човыксола
Човыксола (Чобыково) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Чӱксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 209 еҥ (2002 ий), 161 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Овалже ял деч 1 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Нуж-Ключ
Нуж-Ключ (Нуж-Ключ) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шеҥше ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 496 еҥ (2004 ий), 389 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шеҥше ял деч 7 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Дудина, Зоя Михайловна
Зоя Дудина (Зоя Михайловна Глушкова) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Купсола ял) – марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, Россий Серызе влак ушемын йыжъеҥже (2002), Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (2009), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2000), М.А. Кастрен Обществе премийын лауреатше (2000), «Марий Элын идалыкысе книгаже» конкурсын лауреатше (2006, 2008, 2018), Марий Эл Республикысе С. Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2013), Н. Лесков лӱмеш премийын лауреатше (2015), Марий Эл Республикын Калык серызыже (2022).
Илыш корныжо
Зоя Дудина 1962 ийын кылме тылзын 3-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Купсола ялеш шочын. Поэт да киноактер Йыван Кырлян шочмо мландыштыже кушкын.
Ачаж ден аваже «Марисолинский» совхозышто пашам ыштеныт, куд икшывым ончен куштеныт йол ӱмбак шогалтеныт.
1970-ше ийыште Марисола школышко тунемаш каен. Икымше почеламутым лу ияш, «Ший оҥгыр» кружокыш коштмыж годым возен. Тиде кружокым З.В. Ермакова, Марий Эл Республикын сулло туныктышыжо, вӱден. 1977-ше ийыште Зоя Дудина икымше гана писатель-влакын «Сылнымут шыже» семинарыштышт лийын. Тиде ийлаште почеламутшо-влак изи огыл подборко дене «Ямде лий», «Призыв» газетлаште лектыныт.
1980-шо ийыште Зоя Дудина Марий кугыжаныш университетын руш да марий филологий пӧлкашкыже тунемаш пурен. Тыштат тудо сылнымутым серен, «Рия-Рия» фольклор ансамбльыш коштын.
1985-ше ийыште Марий книга издательствыште пашам ышташ тӱҥалын. 2005–2014 ийлаште «Марий Эл» газет редакцийыште сылнымут йодышым вӱден, 2014–2015 ийлаште Я.Эшпай лӱмеш Марий кугыжаныш филармонийыште сылнымут да драматургий йодышым виктарен. Кызыт сулен налме канышыште.
Транскрипций
Транскрипций мут ончыктен кертеш:
Дудина, Зоя Михайловна
Илыш корныжо
1995-ше ийыште лекше «Марисолан мут сылныже» сборникыште икымше гана школ да студент жапыште возымо почеламутшо-влакым савыктен.
Музыер
Музыер (Мумзер) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Дудина, Зоя Михайловна
Илыш корныжо
1998-ше ийыште декабрь тылзыште «Мый шкежат суксо омыл…» икымше книгаже савыкталтын. А 2000-ше ийыште тиде книгалан Финн кундемысе Кастрен лӱмеш ушем Зоя Дудиналан сылнымут премийым кучыктен. В. Абукаев-Эмгак тиде книга нерген тыгерак каласен: «Шӱлыкан, эсогыл ойган лирика, чон коржман, аван икшывым йӧратыме азап, тыгодым нимучашдымын илышым йӧратымаш – теве мо кышкареш калыплалтеш Зоян поэзийже … Келгытым, образым, философийым Зоя Дудина книгаштыже ятыр муаш лиеш. Да тудын ик почеламутшо весыжым ешара, шуя, утыр келгемда. Чумыр ончымаште пӱтынь сборник ик шӱлышан поэмыла лудалтеш, йоҥгалтеш…».
Музыер
Верланыме вер
Вечын сола деч 8 километр йӱдвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1980-ан ийлаште ял пытен. .
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Дудина, Зоя Михайловна
Илыш корныжо
2000-ше ийыште спонсор-влакын полшымышт дене Зоя Дудинан «Колыштса шӱшпык чон шортмым» кокымшо книгаже лектын. Тиде почеламут аршаш кок ужаш гыч шога. Икымше ужашыже шочмо калыклан, яллан, вер-шӧрлан пӧлеклалтын. А кокымшо ужаш — йӧратымаш лирике. Тиде муро аршашыштыже Зоя Дудина курымашлык темым таравата – илыш да колымаш, йӧратымаш да ужмышудымаш, айдеме кокласе тыглай огыл кыл нерген каласкала. Пӱсӧ шижмаш, велыжан-велыжан ойсавыртыш-влак лудшын чонжым сымыстарат.
Зоя Дудинан кумшо книгаже 2004-ше ийыште лектын. Тиде почеламут аршаш марла да рушла савыкталтын. Поэтын книгаже руш да моло родо-тукым йолташыже-влаклан пӧлек семын лийын. Почеламутым рушлаш Анатолий Спиридонов кусарен.
Зоя Дудинан уым кычалмыжат поэзийыштыже раш коеш. «Муралте, авай, марий мурым» шепкамуро-влак книгаже тидым раш ончыкта. Ончалаш гын, марий малтыме муро пеш шагал. Александр Китиков латкум муро нерген гына ойлен. Садлан тиде жанрым ятыр вияҥдыман. Ош Кугу Юмылан пӧлеклыме циклым шерын лекташ гын, тыштат уым кычалме шижалтеш. Тымарте тидым нигӧ шерын огыл. Кумалтыш мутлан эҥертен, кугу циклым возен. Нуно тыгак идалык мучко толын шогышо пайрем негызеш возалтыныт.
Зоя Дудинан поэзийыштыже содержаний да сылнылык шотышто моткоч кумда мастарлыкым ужына. Тудын поэзийже виян – пылдыме каваште кӱдырчым кӱдыртыкта, ложгышо йӱран игечыште чевер кечым ужыкта, кӱлеш гын, илышым тоен пышта, а колышым шӱгар гыч кынелта. А чыла тидым шке шӱм-чон вошт колтыде сераш огеш лий. Чын, курымашлык тема: илыш – колымаш, йӧратымаш – ужмышудымаш, поро – осал, ошо – шеме – эрелан айдемым терген-терга да тергаш тӱҥалеш. Тидым кажне айдеме чон вошт колта, но чыла тидым поэзийыш шыҥдарен моштышо поэт шагал.
Зоя Дудинан поэзийыштыже Аван, Ӱдырамашын яндар, но вургыжшо, тыматле, но коржшо, кугешныше, но вийдыме, виян, но пӧръеҥ огыл шӱм-чонжо, мутат уке, ик тӱҥ верым налеш. Тидын деч посна вес темымат кумдан почеш. Ик тыгай шерге теме – шочмо кундем, ял, ача-аван суртшо. Йӧратымаш лирикат изи огыл верым налеш. Поэтесса пӱртӱсын ямжымат ужын мошта, тудым сӱретлаш сылне чиям муэш.
Зоя Дудина почеламут корнылажым сылнештараш шуко тӱрлӧ таҥастарымашым, метафорым, метонимийым, эпитетым, да тулеч молымат кучылтеш. Тышеч тудын лывырге йылмыже, сынже шижалтеш. Поэт муро олыкыштыжо кандывуй ден висвисым, мӱйшудо ден мамашудым ойырен мошта.
Шабдарова, Людмила Евгеньевна
Людмила Евгеньевна Шабдарова (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Пӧтъял ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2001), доцент (2011).
Илыш корныжо
Людмила Евгеньевна Шабдарова 1972 ийын кылме тылзын 14-ше кечынже Марий АССР Юлсер кундем Пӧтъял ялеш шочын. Н.К. Крупская лӱмеш марий кугыжаныш педагогике институтын историй-филологий факультетшым «Марий йылме да литератур, руш йылме да литератур» специальность дене пытарымек (1994), 1994—1999 ийлаште Марий кугыжаныш университетын марий литератур кафедрыж пелен очный аспирантурышто «Фольклористике» специальность дене тунемын. Филологий науко доктор, профессор А.Е. Китиковын шанче вуйлатымыж почеш «Марий калык мурылаште кушкыл тӱнян образ символикыже» теме дене кандидатлык диссертацийым возен да Татарстан Республикын Науко академийжын Г. Ибрагимов лӱмеш Йылме, литератур да искусство институтыштыжо арален (2001). 1999 гыч 2012 ий марте — Марий кугыжаныш университетыште марий литератур кафедрын кугурак лаборантше, туныктышо, кугурак туныктышо, доцент, финн-угор литератур да фольклор кафедрын доцентше.
2012 ий январь гыч 2016 ий июнь марте В.М.Васильев лӱмеш Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше марий институтын литератур пӧлкаштыже кугурак шанче пашаеҥ лийын ыштен.
Л.Е. Шабдарован шанче пашаштыже тӱҥ корнылан XX курымын кокымшо пелыже — XXI курым тӱҥалтышысе марий прозын этнопоэтикыжым шымлымаш, тыгак финн-угор калык-влакын фольклорыштым да литературыштым шымлымаш шотлалтеш.
Кызыт Марий кугыжаныш университетыште пашам ышта.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Сэҥер
Сэҥер мут ончыктен кертеш:
Шудугужский казна пӧрт
Шудугужский казна пӧрт (Казенный дом Шудугужский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Нежнур ял деч 1 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
Шудугужский казна пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Болград
Категорий:Одесса велысе олала
Красный Бугор высылке
Красный Бугор высылке (Выселок Красный Бугор) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше высылке.
Верланыме вер
Куржам ял деч 8 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
1960-ан ийлаште Красный Бугор высылке илем пытен. .
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Отар (Килемар кундем)
Отар (Отары) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше сола.
Верланыме вер
Арде сола деч 9 километр кечывалвелне лийын шоген.
Альшеево кундем
Альшеево кундем (Альшеевский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Раевский.
Отар (Килемар кундем)
Эртымгорно
1980 ийыште теле тылзын 25-ше кечынже Отар сола шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Альшеево кундем
*
Отар (Килемар кундем)
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Тьопай
Тьопай (Тьопайсола) (Тьопай, Тепаево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Виловат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 47 еҥ (2001 ий), 38 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Виловат сола деч 6 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Рафаловка
Категорий:Ровно велысе ола сынан посёлкыла
Опытное Поле
Опытное Поле (Опытное Поле) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Маскасола ола сынан посёлко деч 0,5 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1989 ийыште Опытное Поле ял Маскасола ола сынан посёлко деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Нольомучаш
Нольомучаш (Ноля-Вершина) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Руэм ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 203 еҥ (2002 ий), 146 еҥ (2010 ий) , 136 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Руэм посёлко деч 2 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Сармак (ыҥ-влак)
Сармак мут ончыктен кертеш:
Смоленцев, Михаил Георгиевич
Илыш корныжо
Михаил Смоленцев 1934 ийын пургыж тылзын 3-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Лебедево ялеш кресаньык ешеш шочын. Школышко неле 1942 ийыште каен. Шымияш школым пытарымек, комбайнерын тунемшыжлан ышташ тӱҥалын. Совет Армий радамыште Украиныште служитлен. Колхозыш пӧртылмек, уэш механизатор лийын, вара бутовый манме кӱм лукшо карьерыште ыштен. Варарак пашазе молодёжь школым пытарен, кыдалаш шинчымашым налын да чыла ӱмыржым производство дене кылден – Йошкар-Оласе полупроводник прибор заводышто ыштен.
Сылнымут пашалан М. Смоленцев Шернур шымияш школышто тунеммыж годым кумылаҥын. 1955 ийыште «Молодой коммунист» газет тудын «Утро России» икымше почеламутшым савыктен. «Берёзовый дым» икымше почеламут книгаже 1970 ийыште лектын. Чӱчкыдын «Красная звезда» газетыште, «Дружба» сборникыште, заводысо шуко тиражан газетыште савыкталтын. Почеламутшо-влак республикысе да всесоюзный радио дене йоҥгеныт.
Шым книгам савыктен луктын. Заводышто 30 ий ыштыме жапыште ик гана веле огыл грамот да шергакан пӧлек дене палемдалтын. Но эн шергыже тудлан «Поэма о Пушкине» возымыжлан икымше премийым пуымаш лийын (1949), тунам тудлан школлык 12 тетрадьым кучыктеныт.
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак Категорий:Почеламутчо-влак
Лопнур
Лопнур (Лопнур) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 75 еҥ (2004 ий), 55 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Волаксола ял деч 6 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Коротни (сола)
Коротни (Коротняк, Коротни) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше сола.
Верланыме вер
Чыкма ола ваштареш Юл эҥерын шола серыштыже лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Ядарова, Инна Алексеевна
Инна Алексеевна Ядарова (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Ардыдӱр ял — ) — марий йылмызе, шанчызе, филологий шанче кандидат (2003).
Илыш корныжо
Инна Алексеевна Ядарова 1970 ийын пургыж тылзын 18-ше кечынже Марий АССР-ысе Курыкмарий кундем Ардыдӱр ялеш шочын. Емелевысе кыдалаш школым пытарымек, В.И. Ульянов-Ленин лӱмеш Озаҥ кугыжаныш университетын журналистике факультетышкыже пурен. Университетым пытарымек (1992), «Республика» газетыште обозревательлан (1992—1993), «Кугарня» газетыште обозревательлан (1993—1994), «Кортэкс» фирмыште менеджерлан (1994) ыштен. Марий кугыжаныш университетын марий литератур кафедрыж пеленсе аспирантурышто тунемын. Р.А. Кудрявцеван шанче вуйлатымыж почеш «Марий литературышто очерк жанрын вияҥмыже (1900—1930 ийла» теме дене диссертацийым возен да И.Н. Ульянов лӱмеш Чуваш кугыжаныш университетын диссертаций советыштыже арален.
2004 ийын пургыж тылзын 22-шо кечынже колен.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак
Йӱле
Йӱле мут ончыктен кертеш:
Марий Тумньо
Марий Тумньо (Мари-Тунья) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Топкавлак сола деч 3 километр касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1960 ийыште Марий Тумньо ял Руш Тумньо ял дене пырля ик пырляштарыме Тумньо ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Стерлибашево кундем
Стерлибашево кундем (Стерлибашевский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Стерлибашево.
Транскрипций (лингвистика)
Транскрипций (латин transcription «возен налмаш») — возымо годым йӱкым ончыктымо лӱмын кучылтмо знак-влак. Диалектограф-влак кок тӱрлӧ транскрипций дене пайдаланат: фонетический (йӱк) да фонематический (фонологический).
Фонематический транскрипций
Тиде транскрипций посна пале (буква-влак) дене шомакын фонемылажым ончыкташ кучылталтеш. Тудо кутырымо йӱкын чыла сем ойыртемжым огыл, а фонематичный улшыжым веле шотыш налеш. Фонематичный пале-влак шомакын мом ончыктымыжым (значенийжым) тӱрлӧ мут да морфема-влакын йӱк сыныштым ойырат. Сандене фонематический транскрипций аллофоным (фонемын вариантшым) ок палемде. Фонемым йӱкым ончыктышо пале дене огыл, а посна транскрипций знак дене палемдат, угылан скобко дене < >. Руш але иктаж-могай йот йылмын шомаклажым фонематический транскрипций дене возымо годым йоштек пашкарымат кучылтыт: //. Транскрибироватлыме йӱкым, мутым, текстым ойырымо пале: [ ]. Икмыняр шомакын транскибироватлыме сыныштым палемдена: 1)	Фонематический транскрипций: <кӱ·шнӧ>, <кид>, <под>; 2)	Фонетический транскрипций: [кӱ·шны], [кит], [пот].
Фонетический транскрипций
Буква ден йӱк пӱтынек икгай огытыл. Сандене тыглай серымаш (орфографий) йӱкын кузе йоҥгалтмыжым, йоҥгалтме ойыртемжым тӱрыснек палемдаш манын, посна йӧн дене серымым – йӱк (фонетический) транскрипцийым ыштыме. Транскрипцийыште ик буква нигунамат кок ойыртемалтше йӱкым ок ончыкто. Тыгайжым серымаште чӱчкыдын ужаш лиеш, мутлан: ял [йал], ер [йэр], эрдене [эрдэ·ны]. Фонетический транскрипций ко тӱрлӧ сынан: 1)	латин графика негызеш ышталтше; 2)	кириллица негызеш ышталтше. Латин графика дене ышталтше фонетический транскрипцийым йот эллаште кучылтыт, кириллица дене ышталтмым – мемнан дене. Олык-эрвел марий литератур йылмын вокализмже 8 гласный фонема гыч шога: <и, ӱ, э, ӧ, ы, а, у, о>.
Негыз
Куклин А.Н. Олык-эрвел марий фонетика: Тунемме книга / Марий кугыжаныш ун-т; А.Н. Куклин ямдылен. – Йошкар-Ола, 2013. – 196 с.
Категорий:Транслитераций ден транскрипций Категорий:Фонетика Категорий:Фонологий
Малмыж (ыҥ-влак)
Малмыж мут ончыктен кертеш:
Лежебоковский
Лежебоковский (Лежебоковский) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Верланыме вер
Йӱрнӧ ола сынан посёлко деч 63 километр тораште Борина эҥерын серыштыже лийын шоген.
Эртымгорно
Лежебоковский хутор пытен.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Раздельная
Раздельная (Роздільна) — ола Украиныште Одесса велыште. Раздельная кундемын рӱдерже. Калыкчот: 17 441 еҥ (2021 ий).
Категорий:Одесса велысе олала
Александровка (ыҥ-влак)
Александровка мут ончыктен кертеш:
Вӱдшинчаял
Вӱдшинчаял (Вӹдсӹнзäйӓл, Ключево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Усола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 193 еҥ (2001 ий), 175 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Усола сола деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Пичуш
Пичуш (Ишли-Пичуш) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шеҥше ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 121 еҥ (2003 ий), 83 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шеҥше ял деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Заречное (Вараш кундем)
Заречное (Зарічне) — Украиныште Ровно велыште Вараш кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 7 317 еҥ (2021 ий).
Категорий:Ровно велысе ола сынан посёлкыла
Вергеза лесничество
Вергеза лесничество (Вергезинское лесничество) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Нежнур ял деч 2 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1997 ийыште пеледыш тылзын 26-шо кечынже Вергеза лесничество посёлко шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Покшым
Покшым — йӱкшышӧ предмет-влакыш ночко газ гыч вочшо тыгде ий падыраш-влак.
Марий йылмыште пушеҥге але кушкыл-влакышке вочшо покшымым пӧрш лӱмдат. Мландым гын — покшым налеш. Тӧрзаште покшым шинчеш гын тудым йӱштӧ налеш, маныт.
Кучылтмаш
Сылнымутышто покшым вочмо нерген тӱрлӧ мутсавыртыш-влакым кучылтыт:
Чурык
Верланыме вер
Косолап сола деч 10 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Покровка
Покровка (Покровка) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Руэм ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 12 еҥ (2002 ий), 14 еҥ (2010 ий) , 9 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Руэм посёлко деч 7 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Гафури кундем
Гафури кундем (Гафурийский район) — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Красноусольский.
Масканур (Морко кундем)
Масканур (Масканур) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 67 еҥ (2003 ий), 39 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Весшӱргӧ ял деч 3 километр эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Тектэҥер
Тектэҥер мут ончыктен кертеш:
Шабашан
Верланыме вер
Кугу Кодам ял деч 7 километр кечывалвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
Отарский
Отарский (Отарский) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Верланыме вер
Арде сола деч 10 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1971 ийыште Отарский хутор шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Сосновое (Ровно вел)
Сосновое (Соснове) — Украиныште Ровно велыште Ровно кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 2 002 еҥ (2021 ий).
Категорий:Ровно велысе ола сынан посёлкыла
Йӱштӧ Памаш (Актаныш кундем)
Йӱштӧ Памаш (Мари-Суыксу; Мари-Суксы) — Суас Элын Актаныш кундемыштыже верланыше Суас Суксо ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 498 еҥ (1989 ий), 498 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Актаныш сола деч 30 километр касвел могырно верланен.
Йылме
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Актаныш кундемысе илымверла
Снигирёв, Валерий Анатольевич
Валерий Снигирёв (Валерий Анатольевич Снигирёв) (, РСФСР, Марий АССР, Марий Тӱрек кундем, Снегирёво ял) — руш серызе, журналист, туныктышо.
Илыш корныжо
Валерий Снигирёв 1954 ийын сорла тылзын 8-ше кечынже Марий АССР Марий Тӱрек кундем Снегирёво ялеш шочын. 1982 ийыште Марий кугыжаныш университетым пытарен. Прозаик, журналист, педагог. Медведево районысо Ежово кыдалаш школышто туныктен, “Пачемыш” журнал редакцийыште ыштен. Медведево районысо Ежово ял шотан администрацийым вуйлатен.
Икымше ойлымашыже 1980 ийыште республикысе самырык-влакын «Молодой коммунист» газетыштышт савыкталтын. «Марийская правда», «Труд», «Литературная газета», «Учительская газета» газетлаште, «Студенческий меридиан», «Комсомольская жизнь», «Костёр», «Крокодил», «Урал», сылнымутан сборниклаште печатлалтын. Но В. Снигирёвын возымо пашажын кугурак ужашыже «Пачемыш» журнал дене кылдалтын. Ты журналыште тудо кужу жап ондак серыш пӧлка редакторлан, вара сылнымут редакторлан ыштен.
1990 ийыште Марий книга издательстве кок авторын – Е. Николаев ден В. Снигирёвын – «В черте жизни» мыскара ойлымаш-влак сборникыштым луктын. 2006 ийыште В. Снигирёвын «Письма белому медведю», «Город счастья» книгаже-влак лектыныт.
Йоча-влакланат, фантастике да лирике сынын ойлымашламат, почеламут-влакым, афоризмым, мыскара ойлымашлам воза.
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак
Алексеевка
Алексеевка мут ончыктен кертеш:
Иявондо
Иявондо (Чертополо́х), — Астровый-влак еш гыч кушкыл-влак тукым. Европышто, Азийыште да Йӱдвел Африкыште кушкеш.
Тор шудылан шотлалтеш гынат, моткоч мӱй нектарлан поян.
Смоликов, Александр Фадеевич
Александр Смоликов (Александр Фадеевич Смоликов) (, РСФСР, Калинин вел, Нелидовский кундем, Селезенкино ял) — руш серызе, почеламутчо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1982).
Илыш корныжо
Александр Смоликов 1937 ийын теле тылзын 2-шо кечынже Калинин вел Нелидовский кундем Селезенкино ялеш кресаньык ешеш шочын. Шымияш школым пытарымек, ялысе клубым вуйлатен, шахтыште вагоным пижыктышылан да мотористлан ыштен, стадионысо пашазе лийын. Кыдалаш шинчымашым кастене тунемме школышто налын. 1962 ийыште Москосо А.М. Горький лӱмеш Литературный институтыш пурен. Моско областьысе Загорскысо электромеханический заводышто ыштен.
1969 ийыште А. Смоликов Йошкар-Олаш куснен. Пожар аралтыш инструктор лийын. 1971 ий гыч Марий книга издательствыште сылнымутан литератур редакторлан ышташ тӱҥалын. Возаш изиж годымак тӱҥалын. Почеламутшо-влак областьысе газетлаште, «Московский рабочий» издательствын лукмо «Литературное эхо», «У истоков великих рек» тӱшка сборниклаште, Йошкар-Оласе идалык еда лекше «Дружба» альманахыште савыкталтыныт. Поэтын возымаштыже тӱҥ верым паша, Шочмо Эл, йӧратымаш теме налеш. Тидын нерген «Утро тополиное» икымше книгашкыже пурышо почеламут-влак ойлат. «Ветка ивы» лӱман вес книгашкыже почеламут, поэме, муро текст-влак пурталтыныт.
А. Смоликов тыгак йоча-влакланат возен («Завод-мореход»). Кусарыме пашам шуктен. Рушлашке С. Вишневскийын, М. Емельяновын, В. Сапаевын, А. Мичурин-Азмекейын почеламут ден ойлымашыштым кусарен. Тудын кусарымыже да тӧрлатымыже дене «Сказки лесов» марий калык йомак-влак книга кок гана савыкталтын (1978, 1981).
1990 ийлаште А. Смоликов республик гыч каен.
СССР Писатель ушемыш А. Смоликовым 1982 ийыште пуртеныт.
Литератур
Категорий:Руш серызе-влак Категорий:Почеламутчо-влак
Рамень кордон
Рамень кордон (Кордон Большая Рамень) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем.
Верланыме вер
Рамень кордон Йошкар-Ола — Чыкма трактын 33-шо километрыштыже лийын шоген.
Эртымгорно
1972-ан иййште Рамень кордон пытен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Тьотянсола
Верланыме вер
Виловат сола деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Алыксий
Алыксий (Пузырниково) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 13 еҥ (2002 ий), 20 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шура ял деч 2 километр эрвел могырно Талман эҥерын шола серыштыже верланен.
Важ-влак
Категорий:У Торъял кундемысе илымверла
Обчей
Обчей (Обчей) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Васильевский сола деч 10 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Укзше почеш 1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Обчей посёлко шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Шучко Йыван
Шучко Йыван (але Тӱтан Йыван; Иван Грозный, Иоанн IV Васильевич) (25 Сорла 1530, Коломенский сола Моско ола воктене — 18 Ӱярня 1584, Моско) — руш кугыжа.
Категорий:Руш кугыжа-влак
Речфлот посёлко
Речфлот посёлко (Речфлот посёлко, Посёлок Речфлот) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Коротни сола деч 5 километр тораште лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла