cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
3 кылме
Лӱмгече
Кылме тылзын кумшо кечынже Илларион, Феофил, Пелагея, Максимилиан, Константин, Захар, Денис, Аркадий, Яков да Мартин – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 3 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 3 кечынже шочшо-влак
Калык пале
Категорий:3 кылме
Тотьмо
Тотьмо (Тотьма) — ола Вологда велыште, Тотьмо кундемын рӱдыжӧ.
Палемдымаш-влак
Категорий:Тотьмо
Бильбао
Бильбао (Bilbo, Bilbao) - ола Испанийыште, Баск Элын рӱдолаже.
Категорий:Испанийысе олала
Angelit
«Angelit» — лӱмлӧ саами ӱдырамаш семлык тӱшка, калыкле лапланд стиль фолк-сем — йойкым ыштыше, Лапландий губерний гыч, Йӱдвел Финляндий.
Негыз
Категорий:Семлык тӱшка-влак
1368
1368 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1368Категорий:XIV курым
278
278 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:278Категорий:III курым
Мосолов, Василий Петрович
Василий Петрович Мосолов (, Россий империй, Ильна губерний, Вӱрзым уезд, Марий Тӱрек сола (кызыт Марий Тӱрек ола сынан посёлко) —, Моско ола) — марий шанчызе, агроном, растениовод, ялозанлык шанче доктор (1935), профессор (1925), академик ВАСХНИЛ (1935), ВАСХНИЛ-ын вице-президентше (1939 — 1951), марий-влак кокла гыч икымше академик, мер пашаеҥ.
Илыш корныжо
Ӱлыл ялозанлык школым тунем лекмекыже, тудо шке специальностьшо дене пашам муын кертын огыл. Сандене, тӱҥалтыш школышто туныктышо лияш шонен, экстерн дене экзаменым сдатлен. Тыге тудын корныжо Озаҥ губернийысе Масловка селашке шуйналтын. Тушто 7 ий земский училищыште пашам ыштен, ял озанлык классым да тунемме озанлыкым вуйлатыше лийын. Ты жапыштыжак В.П.Мосолов уездный учитель лийшашлан экзаменлан ямдылалтын да тудым сайын кучен. Тылеч вара Озаҥ губернийысе ремесленный школышто мданде пашалан туныктышын должностьшым айлаш йӧн лийын. Тиде школышто 1914 ий гыч 1917 ий марте тыршен. Вараже Озаҥыште тунемме фермын управляющийжын полышкалышыжлан ыштен. 18 ий мучаште Озаҥ земельный училищыште экзаменым куча да участковый агроном лийын лектеш. Тыге тудо Шернурышто пашам ышташ тӱҥалеш. Идалык гыч Озаҥ олаште политехник институтын агроном факультетышкыже тунемаш пура. Да 2 ий гыч К.А.Тимирязев лӱмеш Москосо ялозанлык академийыш кусна, тудым адакат отличий дене тунем пытара. Вара аспиратурышто шинчымашым келгемда. Шымлыме пашаже Моско областьыште кокияш пырчан культурын телым пытымыж дене кылдалтын. 1924 ийыште Василий Петровичым Озаҥысе ялозанлык да чодыра озанлык институтын земельный кафедрын доцентшылан сайлат. Ик идалык гыч профессор лиеш, кафедрым вуйлаташ тӱҥалеш. Озаҥыште тыршымыже утларак чапле лектышан лийын. Тудын вуйлатымыже почеш севооборот, такыр мландым пушкыдемдыме да ӱяҥдыме шотышто шуко опытым ыштыме, ятыр йодышым рашемдыме. Мутлан, кокияшым, икияш шыдаҥым, шӱльым, шожым, тарым, пареҥгым, кечшудым, сакырушменым, кукурузым, клеверым, люцерным ончен куштымо агротехникым келгын шымлен налме. Тыге А.П.Мосоловын шымлыше школжо ышталтын.
Шанче паша
1935 ийыште Василий Петровичым ялозанлык шанче докторлан да В.И.Ленин лумеш Всесоюзный ялозанлык шанче академийын академиклан пеҥгыдемдат. Ик жапыштак Озаҥ ялозанлык станцийым научо вуйлатыме пашам ӱшанен пуат. А 1939 ийыште тудым СССР министр-влак Совет ВАСХНИЛ-ын вице-президентшылан пеҥгыдемден.Тыге ялозанлык наукын уста организаторжылан кугу лектыш дене тыршыме чапле корно почылтын. Тиде жапыште «Зимняя агротехника», «Агротехнические основы севооборотов и многолетние травы», «Углубление пахотного слоя» книга-влакым савыктен луктын.
Академикын Кугу Ачаэл Сар жапысе пашаж нерген поснак каласыман. Неле ийлаште калыкын тӱҥ кочкышыжо пареҥге лийын. Шошым урлыкаш пареҥге эреак ситен огыл. Чыла тидым шотыш налын, марий шанчызе да тудын изирак ӱдыржӧ пареҥгым ончен куштымо шотышто чыла шымлымашым писын гына иктешлен да пален налын: пареҥгым нерже гыч пӱчкын налын шындаш лиеш. Тыге тудын кугурак ужашыжым кочкышлан кучылташ йӧн лектын. Ты йодыш дене экспериментым эртарат. Тиде шымлымашым «Агротехника картофеля при посадке верхушками» брошюрышто иктешлыме. Ты пашажлан Мосоловлан 1943 ийыште Кугыжаныш премийым пуат.
Мосолов еҥ кумылым саврен моштышо, поро чонан, кеч-колан полшаш ямде лийын. Тудо моткоч ушан-шотан еҥ лийын, шке вачыштыже ВАСХНИЛ-ын секцийже ден институтшо-влакым витарен шоген. Мосоловын ӱмыржӧ 1951 ий 10 Пургыжышто кӱрылтын. Тудо 63 ийыш тошкалын ыле. Шымлызын пашажым тудын тунемшыже-влак умбакыже шуят. Кушкыдым ончен кушытмо йодыш шотышто тудын возымыжо тачат мотко кӱлешан улеш.
Важ-влак
Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий академик-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Кӱвар (пӧрт)
Кӱвар — пӧртыште ӱлыл леведымаш, кӱшыл пучашым але пӧрткоклам ӱлыл пучаш гыч але пӧртйымал гыч пайла.
Тыгак ончо
Категорий:Пӧрт
Сенегал
Категорий:Сенегал
1369
1369 ий — XIV курымын ийже.
Трубный
Трубный (Трубный) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Лушмара ола шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 571 еҥ (2004 ий). , 522 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Лушмара ола сынан посёлко деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Пелемеш
Верланыме вер
Агрыз ола деч 76 километр кечывалвел-эрвелне лийын шога.
Эртымгорно
Яллан негызым 1764 ийыште пыштеныт.
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Агрыз кундемысе илымверла
Ильмень
Ильмень (Ильмень, Илмерь) — лӱмлӧ ер Российыште, Новгород велыште верланен. Эн кугу келгытже 10 м.
Этимологий
Ерысе лӱм (Илмерь→) Ilma-järvi — «игече ер, кавасе ер» гыч.
Важ-влак
Категорий:Новгород велысе ерла
1938
Кӧ колен
Категорий:1938
Андрей почиҥга
Андрей почиҥга (Андрюшенки) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 11 еҥ (2005 ий), 13 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шернур ола сынан посёлко деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно Сердыж эҥерын шола серыштыже верланен.
Бадьино
Бадьино (Бадьино) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Андрей почиҥга
Ял лӱм
Яллан негызым Андрей пыштен.
Бадьино
Верланыме вер
Йӱледӱр сола деч 2 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1975 ийыште пургыж тылзын 18-ше кечынже Бадьино ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Серб йылме
Серб йылме (сербла српски језик, srpski jezik) — индоевропысо (славян) йылме.
Категорий:Серб йылме
Хайнц Фишер
Фишер, Хайнц (Heinz Fischer,*9 Шыжа 1938) - Австрийын президентше.
Любашёвка
Категорий:Одесса велысе ола сынан посёлкыла
Хайнц Фишер
Важ-влак
Категорий:Политик-влак
Сызрань
Сызрань (Сызрань) - ола Российыште, Самара велыште.
Эртымгорно
Категорий:Самара велысе олала
279
279 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:279Категорий:III курым
Заречные Праздничата
Заречные Праздничата (Заречные Праздничата) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шулко сола деч 2 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1934 ийыште Заречные Праздничата ял Ӱлыл Праздничата, Кӱшыл Праздничата ялла дене пырля ик пырляштарыме Праздничата ялыш савырненыт.
Ӧ (кириллик тиште)
Ӧ, ӧ — кириллик тиште. Олык марий тиштерыште 18-ше тиште да Курык марий тиштерыште 19 тиште.
Тыгак ончо
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Суэйзи, Патрик
Суэйзи, Патрик ( — ).
280
280 ий — III курымын ийже.
1370
1370 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1370Категорий:XIV курым
1371
1371 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1371Категорий:XIV курым
Обама, Барак
Обама, Барак - УАШын президентше (2009-2017).
Екатеринбург
Екатеринбург (Екатеринбург) — ола Российыште, Свердловск вел кучемын рӱдыжӧ, Урал федерал йырвелын рӱдыжӧ. 1924 гыч 1991 ий марте олан лӱмжӧ Свердловск лийын (руш политик Яков Свердлов лӱмеш).
Важ-влак
Категорий:Екатеринбург Категорий:Российысе миллионер-олала
1939
Кӧ колен
Категорий:1939
Рава-Русская
Рава-Русская (Рава-Руська) — Украиныште Львов велыште Львов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 8 647 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе олала
Севан
Севан (Սևան, Սևանա լիճ, Գեղամա ծով, Göyçə) — лӱмлӧ ер Арменийыште. Эн кугу ер Кавказыште. Эн кугу келгытже 79,7 м.
Этимологий
Ерысе лӱм — «ер» гыч.
Важ-влак
Категорий:Арменийысе ерла
1372
1372 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1372Категорий:XIV курым
Винтаж (семлык тӱшка)
«Винтаж» (Винтаж) — лӱмлӧ руш популяр семлык тӱшка, Моско гыч, Россий.
Негыз
Категорий:Семлык тӱшка-влак
Бродский, Иосиф Александрович
Иосиф Александрович Бродский (, — ).
PT Sans
PT Sans — эрыкан лицензий почеш шаркалыме шрифт. Тиде шрифт марий да Российысе моло йылме-влакым интервот, компьютер да моло вере чын (Юникод стандарт дене) кучылташ йӧным пуа.
Кылвер-влак
Категорий:Шрифт
Сербий
Сербий (Србија) — Европысо эл.
Рӱдолаже Белград.
281
281 ий — III курымын ийже.
Суас Эл
Суас Эл Республик (Татарстан, Татарстан Республикасы; Республика Татарстан) — Россий Федерацйын ужашыже, Тудо Юлсер федерал йырвелыш пура.
Рӱдола — Озаҥ.
1920 ий 27 агаште негызлыме.
Географий верланыма
Суас Эл Россий Федераций покшелне, Элвел-Европысо лапверыште, Юл да Чолман эҥервлакын иктыш йоген ушнымо верыштыже улеш. Озаҥ Моско деч эрвел могырышто, 797 меҥге тораште верланен.
Республикын кужытшо йӱдвел гыч кечывалвелыш — 290 меҥге да касвел гыч эрвелыш — 460 уштыш.
Республикын территорийже тöрвер да чодрастепян зонышто улеш, Юлын пурла серыштыже изи кÿкшакавлак вашлиялтыт. 90% кумдыкшо теҥӹзÿмбал деч 200 м марте кÿкшытыштö верланен.
Республик территорийын 16% деч утларакшым чодра айла, тушто тумо, писте, куэ, шопке, иман пушеҥгевлак гыч пÿнчö, кож кушкыт. Верысе фауныш 430 тÿрлö тупрÿдан да ала мыняр шÿдö наре тупрÿдыдымö янлык вид пура.
Игече
Игече икмардан кукшо. Южгунам пеш чот кукшо (засуха) лиеш. Шорыкйол тылзын (эн йÿштö тылзе) кыдалш температуржо −14 °C, сÿрем тылзын (эн шокшо тылзе) кыдалш температуржо +19 °C. Йÿр да лум 460 гыч 520 мм марте лиеш. Кушкыл 170 наре кечыште кушкеш да вияҥеш.
Рок
Рок тÿрлö улмыж дене ойыртемалтеш — республикын йÿдвелныже чодрасе сур да ломыж рок гын, кечывалвелне тÿрлö сынан шемрок вашлиялтеш (32 % кумдыкышто).
Пӱртӱс поянлык
Республикын тÿҥ мландыкöргö поянлыкше — нефть. Республикыште 800 млн тонн лукташ лийме нефть уло; чылаже 1 млрд тонн шапаш лийын кертеш ман шонат.
Республикын кечывалвелныже Ромашкино да Альметьевск ола воктенысе Новоелхово нефть улмо вервлак Российыште ик эн кугу улыт. Республикыште нефть дене пырля эше нефтьысе газым луктыт — 1 тонн нефтьлан 40 м³. Тыгак ала-мыняр пÿртÿсгаз да газконденсат улмо вер палыме.
Калыкчот
2002 ийысе Кугыжаныш калык перепись почеш, Суас Элыште тыгай калык-шамыч илат:
Илем-влак
Суас Элын эн кугу илемлан Озаҥ ола шотлалтеш. Тыгак, Республикыште 24 ола, 17 ола сынан поселко, 897 сельсовет уло.
Негыз
Категорий:Суас Эл
Антилла
Антилла (Antilla) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Категорий:Орхидей-влак
Ивано-Франково
Ивано-Франково (Івано-Франкове) — Украиныште Львов велыште Яворов кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 6 423 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Япон йылме
Япо́н йы́лме (日本語) — япон калыкын йылмыже. Японийыште конституций да тӧртык-влак почеш кугыжаныш йылме уке, но тӱҥ шотышто Японийыште японла кутырат. 140 миллион еҥ япон йылмым пала. Шкешотан тиштерже уло, идеографий да слоговый фонографий негызеш ышталтын.
Лӱм
Япон йылмым тӱняште кок тӱрлын лӱмдат. Ты йылмым йот элыште тунемаш тӱҥалше-влаклан япон йылмым нихонго (日本語) манын лӱмдат. «Япон йылме» семын кусаралтеш. Но шке калыкше шке коклаште шке йылмыштым кокуго (國語 или 国語) манын лӱмдат. «Шочмо йылме» семын кусаралтеш. Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Япон йылме
Омск
Омск (Омск) — ола Российыште, Омск велын кучем рӱдыжӧ. Омск — калыкчот шотышто Российыште кандашымше ола, кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Омск Категорий:Российысе миллионер-олала
Батуми
Батуми (ბათუმი) — ола Грузийыште, Аджарийын рӱдолаже.
Категорий:Грузийысе олала
Барцева, Людмила Ивановна
Людмила Ивановна Барцева (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Пектывайсола ял) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1990), доцент (1995), Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (2002).
Илыш корныжо
Людмила Ивановна 1955 ийын ага тылзын 17 кечынже Марий АССР Морко кундем Пектывайсола ялеш шочын.
Шинчашвочшо тиде марий ӱдырамашым мый икымше гана мӱндыр Эстонийыште, ужынам. Тунам Тарту университетыш стажировкыш миенам ыле, а тудо тушто аспирантурышто тунемеш улмаш. Ала-мо шот дене вигак шинчашкем перныш. Марий ӱдырла коеш. Шара шинчан, ошалге ӱпан, шумешке-савырле койышан — марий ӱдыр ушешем ала-молан эре тыге сӱретлалтын. Мыйын ончылно шогышо ӱдырат лач тыгаяк ыле, Да эше весела койышан, пӱсӧ йылман, чулымын тарванылше. Икманаш, мыйын суретлыме марий ӱдыр кышкарыш чыла шотыштат шьпта. Вигак шоналтышым: тиде марий ӱдыр докан. Йоҥылыш шым лий. Маньыч – тиде Людмила Барцева, профессор Пауль Аристэн аспиранткыже. Профессор П. Аристэ – мыйынат шанчывуйлатышем. Палем, пылде-полдо еҥым тудо шке декыже ок нал. Тыгеже тиде – ушан-шотан марий еҥ. Эше шоналтышым: эстон коклаште тудо марий-влакым сай могырым ончыктен кертеш. Тидат кӱлеш. Вет чумыр калыкын чурийжым-сынжым чӱчкыдынак тудын поена еҥже-влакым ончен сӱретлат. Садлан чонем куан кумыл авалтыш. Калыкнан поро лӱмжӱ верч тургыжланышаш уке – ок вожылтаре.
Таче каласен кертам: тунам йоҥылыш лийын омыл. Самырык аспирант марий йылмышанчыште, рвезе тукымым туныктымаште шкенжым ончыктен, калыкын ӱшанжым сулен, марий шанчым чапландарыше-влак коклаште шке вержым муын.
Но чаманаш веле кодеш, илыш ик верыште шоген ок мошто, чодыра покшелсе изенер семын йыргыктенак-йыргыкта, ала-кушко вашка, вашка, вашка... Южгунам сулыкыш пурен шоналтемат: куш вашкаш тудлан, шогалже ыле кеч икмыняр татлан, а эше сайрак – курымешланат, таче кушко шумо верешыже. Тетла угыч шочшат, илыш гыч кайышат ынышт лий ыле. Тек илыш йогын шогалеш. Но тӱня пӱрымаш тугай шол, мом ыштет, чыла вашталтеш уэмеш, угыч шочшо нӧлталт кӱза, тоштым умбаке шӱка. Умылем: умбале шонымаш. Но мом ыштет, тыгай сылне тӱняште кеч-кӧнат кужу ӱмырым илымыже шуэш. Тыгай айдемын психологийже.
Таче теве саде самырык аспиранткынанат йыргешке лӱмгече пайремже толын шуо. Ӱдырамашын ийготшым огыт ончо маныт, ӱдырамаш эре латкандаш ияш кодеш. Меат тудын мыняр ияш улмыжым кычалтылаш огына туҥал. Тудо мыланна эре тыгаяк самырык кодеш. Да викшым ойлаш гын, тудо чынже денак тыгай, латкандаш ияш гае.
А шочынжо тудо Пектывайсола ялеш. Пӱртӱс лонташте кушкын, лывырге марий ойсемеш рупшалтын, ушакыл вийым поген. Сандене койыш-шоктышыж денат марий пӱртӱс гаяк тыматле, почылтшо чонан, одарланыше уш-акылан айдеме семын пеҥгыдемын. Изинекак калык коклаште лияш, мер илыш дене, калык шӱлыш дене илаш тунемын. Садлан весела кумылан, кеч-кӧ денат кылым муын моштышо, айдемым пагален илаш тунемше кушкын. Пашаче ешыште тудо уло гын эре, весела, тудын йыр ушан мыскара, йомартле муро, веселан воштылмо йӱк — икманаш, погынкалыкын чонжо. Пашаче йырйужыш тудо кеч-куштат марий илыш семым шава.
Кыдалаш шинчымашым шке ялысе школыштыжак налын, тудым 1972 ийыште сайын пытарымеке, ик ий наре ялысе клубышто самырык-влакым шочмо тӱвыра деке кумылаҥден, марий койышым кояш туныктен. Вара, 1974 ийыште, тунамсе шуко моло марий удыр-влак семынак Марий пединституты!!! йолжым виктарен. Очыни, шочмо йылмым да сылнымутым йоратыме тудым руш-марий полкашке кон-ден. Кызыт тидын нерген возышемла, ала-молан шоналтенат колтышым,а молан университетыш огыл? Тиде ӱдыр чыла шот денак университетлык улмаш. Тунам вет университетыштат марий пӧлка лийын. Койыш-шоктышыжо, марий чонан улмыжо, ушакыл куатше ты ӱдырым тышке кондышаш ыле дыр. Университетыште тунам «марий шӱлыш» тувырген, Людмила гай чолга, марий чонан, марий койышан, марий илышым вораҥдараш шонышо-влак пешак лачеш толыт ыле. Тушко школ деч вара вигак пура гын, ӱшанем, марий чонжо эшеат кумданрак почылтеш ыле дыр. Но Юмо тудын илыш-пӱрымашыжым садиктак ты корно дене виктарен шоген ала мо? Институт деч вара икмыняр ийым ондак Йошкар-Оласе уста марий икшыве-влакалан почмо интернат-школышто йоча-влакым марий йылме деке шӱмаҥден. Вара икмыняр жап МарНИИ-ште тыршен. Тушеч пӱрымаш самырык ӱдырын илыш-корныжым мӱндыр Эстонийыш, Тартуш, шупшылын. Тудо жапыште тусо университетыште кумдан палыме финно-угорчо Пауль Аристэ дене шуко марий рвезе ден ӱдыр-влак тунемыныт, марий шанчым вораҥдараш ямдылалтыныт. Нунын кок-лашке Л. Барцеват ушнен.
Аспирантурышто «Марий йылмысе шукынан глагол-влак» темылан кандидатлык диссертацийым возен да 1989 ийыште тудым жап деч ончыч сайын арален. Юмо туге пӱрен улмаш: Тартушто тудо П. Аристэн пытартыш марий аспирантше лийын. Угыч Йошкар-Олашке, МарНИИ-шке пӧртылын. Тыште тунам «Марий мутерым» кыртмен чумыреныт. Самырык шымлызат ты пашашке шунгалтын.
1990 ийыште Л.И. Барцева Марий кугыжаныш университетыш куснен. Тыште тунам марий шанче тӱвырген нӧлталтын. Туныктышо-влак, туҥ шотышто, проф. Аристэн тунемшыже-влакак лийыныт. Университетыште Тарту шӱлыш озаланен, шочмо йылме верч шӱмвургыжын азапланыме койыш иланен. Марий йылмышанче тӱнямбал кшыыш нолталтын. Марий Элыште «Тарту школ» манме туравеллык чумырген. Университетыш куснымыжо тугакшат «марий чонан» улшо самырык шымлызым эше утларак мариян-ден, финн-угор шанче деке, «Тарту школ» деке лишемден. Университетысе шанче шӱлышыш логалмыже тудын шанче да педагог усталыкшым эше келгынрак почылтарен. У верыште тудлан лексикологийым, марий фразеологийым, марий йылмысе мутышталтмаш курс-влакым пуэныт. Нине курс-влак шке кӧргӧ содержанийышт денак шочмо йылме умбак вес шинча дене ончалаш кумылым луктыт, тудын кӧргӧ куатшым келгынрак шижаш туныктат, тудын поянлыкшым литератур йылмым вияҥгды-маште турысрак кучылташ сымыстарат. Пӱртӱс пуымо йылмышижмашьгже самырык туныктышым шочмо йылмына да тудым вораҥдарыме ӱмбак у семын ончалаш кумылаҥден.
Тыге тудо студент-влакым шочмо йылме шӱлышеш оптымо сомылыш ушнен. Тыште изи огыл лектышыш шуын. Икманаш, универ-ситетын тунамсе шӱлышыж дене илен, марий шанчым да тӱвырам чапландарыме пашаш вуйжыге шуҥталтын. Тыршен ыштыме пашаже сай саскам пуэн. Шанче аланыште коло ий утла ыштыме жапыште шкенжым кызытсе шӱлышан, кумда шинчымашан, тачысе пагытым умылышо марий йылмызе семын ончыктен. Тидым ме тудын савык-ыме пашалаштыже, студент-влакым туныктымаштыже эскерена. Ту¬дын шымлыме пашалаштыже марий йылмын мутвундыжо виянтме корным чын умылмыжо раш шижалтеш. Тиде тачысе марий йылмышанчылан поснак кӱлешан йодыш. Людмила Ивановна марий йылмын вияҥме корныжым чын умылен моштышо шанчызе семын палдарна. Мылам гын, тудын ты ончалтышыже поснак импонироватла. Шочмо йылмын проблемыже-влакым, тудын вияҥтме корныжым тудо шанче туныктышыжо семын умыла. Тиде куандара. Шке туныктышыжын шочмо йылме шотышто ончалтышыже деч тудо южо моло семын кораҥын огыл, туныктышыжын ыҥжым да сугыньыжым шке пашалаштыже, студент-влакым туныктымаште шуктен шога, самы-рык тукымын чонышкыжо шьпгдараш тырша. Поснак тиде шижалтеш марий мутвундым пойдарыме, марла возымым тӧремдыме нерген шонкалымаштыже. Ты шотышто тудо шочмо йылмынан кӧргӧ куатшылан эҥерташ ужеш, тидлан ӱшана да самырык тукымым шочмо йылмын ончыклыкшо шумлык азапланаш, тудым чапландарен нӧлтен шогаш тарата, марий-влакым шке йылмышт да тувырашт мбак марий семын ончалаш кумылаҥден шога веле огыл, тудым шке тӱвыргӧ пашаж дене илышыш пуртен толеш. Ты штышто моло марий-влакланат тудын деч шукылан тунемаш лиеш манын шонем.
Эше икте. Мо самырык-влакым тудын велке савыра – тиде тудын туныктымо усталыкше. Мый шонем, тудо Юмын пуымо педагог. Тудын уроклашкыже куанен коштыт. Студент-влакын кумылыштым на-лын мошта, эн покмор тунемшымат шке предметше деке савырал кертеш. Мый тудым педагог, туныктышо семынат шуко ий палем. Сандене таче чон почын каласаш тоштам: тудо шочынак педагог, педагоглан тудо чыла шотыштат келшен толеш, тӱжвач ончалмаштат, уш-акыл куат денат, койыш-шоктыш денат, eҥ кумылым налын моштымо денат. Мый семынем эре шонен коштам: туныктышо, педагог койыш-шоктышыж дене, чонжо дене артист лийшаш, муралтен-кушталтенат моштышаш, уш пӱсылык денат ойыртемалтшаш, йоча кумылымат савырал кертшаш. Сандене мый гын туныктышым артист дене тор шындем, мыйын вием лиеш гын, туныктышылан тунемаш налме деч ончыч рвезе-ӱдыр-влакым артист семын профессионал мастарлыкыштым тергем ыле. Мемнан тачысе лумгечызына, мый шонем, тыгай тергымашым эн кӱкшӧ ак дене эрта ыле. Арам огыл тудлан «Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже» чаплӱмым пуымо. Тидым тудо шке пашаж дене сула.
Тачысе юбилярна нерген эше шуко поро мутым каласаш лиеш. Но могай улмыжым тудын сулло пашаже нимогай мут деч сайын он-чыкта. А тудыжо тачылан кумло утла шымлымаш паша, туныктымо полшык, мутер-влак. Нунын коклаште И. С. Галкин дене пырля возымо кумдан палыме «Кызытсе марий йылме. Лексикологии» тунемме книга. Тиде — тӱжем дене тунемшыже-влак.
Таче кугу лӱмгечыж кечын нуно чыланат туныктышыштым алал кумылын саламлат да тувыргӧ илышым тыланат. Нунын деке юбилярын пырля ыштыше йолташыже-влак, тужемле еҥан студент еш, палымыже ден сулло шанчызе ден йолташыже-влак ушнат да маныт: Ош кугу Юмо Тылат пеҥыде тазалыкым да порсын лаймыкын шуйналт вочшо кужу умыргорным сӧрыжо. Ӱстелет тутло чес дене лывырген шинчыже, кутко наре тукымет туланыже. Илыш тӧрсыр деч Тыйым поро йолташет-влак авырен шогышт!
И. Г. Иванов, филологии наука доктор.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
1374
1374 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1374Категорий:XIV курым
Тебеково
Тебеково (Тебеково) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Отар ял деч 2 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Литератур
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
282
282 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:282Категорий:III курым
Шӧргаш Куптӱр
Шӧргаш Куптӱр (Шергаш Куптур) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше высылке.
Эртымгорно
1930-ан ийла мучаште выселке пытен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
1373
1373 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1373Категорий:XIV курым
Сарата
Сарата (Сарата) — Украиныште Одесса велыште Белгород-Днестровский кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 4 257 еҥ (2021 ий).
Категорий:Одесса велысе ола сынан посёлкыла
1940
Кӧ колен
Категорий:1940
Русов, Юрий Николаевич
Юрий Русов (Юрий Николаевич Русов) (, РСФСР, Киров вел, Яранск ола —, Йошкар-Ола ола) — руш серызе, СССР Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (1990).
Чойн
Чойн — кӱртньӧ шӱйдӱҥ дене сплав.
Русов, Юрий Николаевич
Илыш корныжо
Юрий Русов 1929 ийын шорыкйол тылзын 10-шо кечынже РСФСР Киров вел Яранск олаште шочын.
Чойн
Категорий:Сплав-влак
Османова, Анна Евдокимовна
Анна Евдокимовна Османова (21 Идым 1953 ий) — мурызо, Марий Элын сулло тӱвыра пашаеҥже. Ойган муро-влакым мурымо дене чапланен. Баян дене шокта. Чӱчкыдын Лилия Алексеева дене пырля мурат.
Илыш корно
Тӱвыра паша корныжо эн ончыч Немда тӱвыра пӧрт дене кылдалтын, тыште 3 ий вуйлатышылан тыршыме деч вара Анна Евдокимовна У Торъял посёлкышко пашам ышташ куснен. 1998-ше ийыште паша корныжо Йошкар-Олашке конден, М. Шкетан лӱмеш Марий калыкле драме театрыште администратор сомылым шуктен шоген. Калык усталык фестивальын лауреатше. Категорий:Марий мурызо-влак
3 пеледыш
Пайрем да памятный дате-влак
Таче мелиораторын кечыже палемдалтеш!
Лӱмгече
Пеледыш тылзын кумшо кечынже Елена, Касьян, Кирилл, Константин, Михаил, Федор, Ярослав – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 3 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 3 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 3 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:3 пеледыш
Патрушев, Геннадий Степанович
Геннадий Степанович Патрушев ( РСФСР, Марий автоном вел, Шернур кундем, Шӱкшер ял –, Йошкар-Ола) – марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1955), доцент (1965).
Илыш корныжо
Геннадий Патрушев 1928 ийын сӱрем тылзын 25-ше кечынже Марий автоном вел Шернур кундем Шӱкшер ялеш шочын.
Шым классым тунем пытарымек, ачаж корным тошка. Шернур соласе педучилищыш тунемаш пура. Тыште кум ий тунемеш. Тӱҥалтыш классласе туныктышо лӱмым налмеке, кок ий Лажъял шымияш школышто туныкта. 1947 – 1951-ше ийлаште Н.К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтын историй да филологий факультетыштыже шинчымашым поген. Пединститутышто тунеммыж годым Марий республикысе культпросвет школышто туныктен. 1951-ше ийыште Г.С. Патрушев Ленинградский университет пеленсе аспирантурыш тунемаш пура да профессор А. И. Поповын вуйлатымыж почеш «Основные пути обогащения словарного состава марийского языка» лӱман кандидатлык диссертацийым воза. Тудым туштак 1955-ше ийыште арален. Г.С. Патрушевын икымше пашаже 1954-ше ийыште "Учёные записки" журналыште лектын. Аспирантур деч вара (1955 – 1972) Марий педагогике институтышто руш йылме кафедрыште туныктышо сомылым шуктен. Тыште Г.С. Патрушев латшым ий пашам ыштен. 1965-ше ийыште тудлан доцент лӱмым пуат. Марий кугыжаныш университет почылтмеке, Г.С. Патрушевым тушко йылмышанче дене тале туныктышо семын ӱжыт. Организационный да туныктымо пашашке уло кумылын пижеш. Тиде ийлаште марий лексикологий, марий лексикографий дене шагал огыл пашам савыктен. Д.Е. Казанцев дене пырля вузлан пӧлеклалтше марий лексикологий дене книгам савыктен луктыныт (1972). Рушла-марла мутерым, марий толковый мутерым тӧрлымашке да ыштымашке кугу надырым пыштен (1960). Тыгак школлан лекше марий йылме книган авторжо. 1972 – 1977-ше ийлаште Марий кугыжаныш университетыште историй да филологий факультетым вуйлатен. Пытартыш ийлаште руш йылме кафедрын доцентше лийын. Тудын кумло ий утла туныктымо паша опытшо – моло туныктышо-влаклан пайдале пример. Г.С. Патрушев – кумда эрудициян специалист. Тудо лексикологийыштат, лексикографийыштат, фонетикыштат, грамматикыштат, икманаш, марий йылмышанчын чыла луклаштыжат сай да пайдале палым ыштен, келге кышам коден. 1997 ийыште ӱярня тылзын 7-ше кечынже ӱмыржӧ лугыч лийын.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Урмий (ер)
Урмий ( — Дарйаче-йе Орумийе) — шинчалан ер, эн кугу ер Ираныште. Эн кугу келгытже 16 м.
Важ-влак
Категорий:Иранысе ерла
Городок (Львов вел)
Категорий:Львов велысе олала
283
283 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:283Категорий:III курым
Новокуйбышевск
Новокуйбышевск (Новокуйбышевск) - ола Российыште, Самара велыште.
Эртымгорно
Категорий:Самара велысе олала
Антилланорхис
Антилланорхис (Antillanorchis) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Категорий:Орхидей-влак
Эҥерсола (Шернур кундем)
Эҥерсола (Красная Гора) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 50 еҥ (2004 ий), 51 еҥ (2010 ий), 53 еҥ (2011 ий).
Верланыме вер
Памашсола деч 0,5 километр кечывалвел могырно верланен.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «эҥер» + «сола» = «эҥерсола». «Эҥерсола» — эҥер воктене верланыше сола.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Янгансола
Янгансола (Янган, Потереево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Кугусола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 154 еҥ (2001 ий), 106 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Кугусола сола деч 9 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
1376
1376 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1376Категорий:XIV курым
Вӱрзымнольо
Вӱрзымнольо (Уржумноля) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Пыламарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 160 еҥ (2000 ий), 150 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Пыламарий сола деч 8,5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
Ерсола
Ерсола мут ончыктен кертеш:
Куптӱр
Куптӱр мут ончыктен кертеш:
Раевка
Раевка (Раевка) (Раевка) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Чорай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 182 еҥ (2002 ий), 178 еҥ (2009 ий) , 167 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Мишкан сола деч 38 километр (48 км – авто дене йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Мишкан кундемысе илымверла
Сингапур
Категорий:Сингапур Категорий:Миллионер-олала
Курыкӱмбал (Морко ола сынан посёлко)
Курыкӱмбал (Нагорная) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
1941
Кӧ колен
Категорий:1941
Курыкӱмбал (Морко ола сынан посёлко)
Эртымгорно
1969-ан ийыште Курыкӱмбал ял Морко ола сынан посёлко деке ушалтын. Кызыт Кудрявцева ден Мухина уремлаже лиеш.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
1377
Кӧ колен
Категорий:1377Категорий:XIV курым
Марий Нуръял
Марий Нуръял (Мари-Нуръял) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Эртымгорно
1960 ийыште Марий Нуръял ял Руш Нуръял ял дене пырля ик пырляштарыме Нуръял ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Грак
Грак (Грах, Грахово) — Российыште Одо Элын Грак кундемыштыже верланыше сола. Грак кундемын рӱдерже. Калыкчот: 3207 еҥ (2012 ий), 3177 еҥ (2016 ий).
Верланыме вер
Ижевск деч 140 километр кечывалвел-касвелне лийын шога.
Важ-влак
Категорий:Одо Элысе кундем рӱдерла Категорий:Одо Элысе марий илымверла Категорий:Грак кундемысе илымверла Категорий:Грак
Щирец
Щирец (Щирець) — Украиныште Львов велыште Львов кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 764 еҥ (2021 ий).
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Челябинск
Челябинск (Челябинск) - ола Российыште, Челябинск велын кучем рӱдыжӧ. Челябинск - калыкчот шотышто индешымше ола Российыште, кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Челябинск Категорий:Российысе миллионер-олала
1378
1378 ий — XIV курымын ийже.
3 пургыж
3 пургыж (3 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 34-ше кечыже. Идалык пытыме марте 331 (кужемдыме ийлаште — 332) кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 3 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 3 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 3 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:3 пургыж
284
284 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:284Категорий:III курым
Аорхис
Аорхис (Aorchis) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
П (кириллик тиште)
П, п — кириллик тиште. 19-ше тиште Олык марий да Курык марий тиштер-влакыште.
Аорхис
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
П (кириллик тиште)
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Руш Лажмарий
Руш Лажмарий (Русская Ляжмарь) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше ял. Руш Лажмарий ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 592 еҥ (2002 ий), 469 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Поранча посёлко деч 27 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
1942
Кӧ колен
Категорий:1942
Сайвер
Категорий:Химик ыштыквер-влак Российыште Категорий:Шолэҥерын экономикыже
Ван (ер)
Ван (Van Gölü, Վանա լիճ, Gola Wanê, وان كولى) — шинчалан ер, эн кугу ер Турцийыште. Эн кугу келгытже 451 м.
Сирий
Категорий:Сирий
Шопкер (Агрыз кундем)
Шопкер (Осиновка) — Российыште Суас Элын Агрыз кундемыштыже лийын шогышо пытыше марий ял.
Эртымгорно
Ял Тошто Сагалде ден Кадрек ялла коклаште лийын.
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Агрыз кундемысе илымверла
Изи Пурга кундем
Изи Пурга кундем (Малопургинский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Изи Пурга.
*
Глуховцы (ола сынан посёлко)
Глуховцы (Глухівці) — Украиныште Винница велыште Хмельник кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 3 373 еҥ (2021 ий).
Категорий:Винница велысе ола сынан посёлкыла
Окны
Категорий:Одесса велысе ола сынан посёлкыла
Степанов, Альберт Николаевич
Альберт Степанов (Альберт Николаевич Степанов) (, Марий АССР, Морко кундем, Нурӱмбал ял —, Морко ола сынан посёлко) — марий серызе, почеламутчо, журналист, мурызо.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий мурызо-влак
Угнев
Угнев (Угнів) — Украиныште Львов велыште Червоноград кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 974 еҥ (2021 ий).
Моско (ыҥ-влак)
Моско мут ончыктен кертеш:
Угнев
Категорий:Львов велысе олала
Моско (ыҥ-влак)
Moscow Moscow Moscow (disambiguation) Moskva Moscow (desambiguación) fa:مسکو (ابهام‌زدایی) Moskva Moscow (homonymie) Moscow モスクワ (曖昧さ回避) krc:Москва (магъаналары) Maskva (reikšmės) Moskou Moscow Moskwa (ujednoznacznienie) Moscou (desambiguação) Moscova (dezambiguizare) Москоу Moscow Москва (значення)
Янаевка
Янаевка (Янаевка) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше хутор.
Шайрамбал
Шайрамбал (Шарембал) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Сотнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 145 еҥ (2003 ий), 104 еҥ (2010 ий).
Янаевка
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Шайрамбал
Верланыме вер
Сотнур сола деч 2,7 километр (авто дене — 4 км) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене «Шайрамбал» — Шайра эҥер ӱмбалне верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Павловск
Павловск (Павловский выселке) (Выселок Павловский) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Шулко ял шотан илемыш пурышо илем. Калыкчот: 3 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шулко сола деч 9 километр касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Апталиков, Виктор Борисович
Илыш корныжо
Виктор Апталиков 1984 ийын шорыкйол тылзын 13-шо кечынже Йошкар-Олаште шочын. 1-ше гыч 9-ше класс марте Йошкар-Оласе 18-ше №-ан школышто (кызыт Бауманский лицей) тунемын. Ангелина ден Сергей Речкинмытын вуйлатыме «Узоры» йоча образцовый ансамбльыш мураш коштын. 10—11 класслаште 27-ше №-ан школышто шинчымашым поген.
Школ деч вара И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыште вокальный отделенийыште Марий Элын Калык артистше Владимир Ромашкинын классыштыже тунемын.
Шинчымашым келгемдаш манын, 2005 ийыште Моско оласе ГИТИС-н музыкальный театр факультетышкыже пура.
2008—2013 ийлаште — Москонцертын артистше. Тушто пашам ыштыме ийлаште Москошто эртаралтше ятыр кугу кӱкшытан концертыште руш да йот йылмыла дене романсым, Совет пагытысе семмастар-влакын мурыштым йоҥгалтарен. Тылеч посна шуко йот элым ужын коштын: Чехий, Польша, Германий, Турций да молат. Польшысо Карпач олаште, Литвасе Вильнюс олаште лауреат лӱмым сулен. М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрыште «Юмынӱдыр» мюзиклыште Салийын рольжым чоҥен, Марий Эл Республикысе йоча да самырык-влаклан театр-рÿдерыште «Синяя птица» спектакльыште модеш.
2014 ийыште «Ял ӱмбалне мужыр йӱксӧ» кинофильмыште Санун рольжым модаш ӱшаненыт. Калыкыште Василий Павловын йоҥгалтарыме «Кузе мый тыйым йӧратем» мурыж дене палыме.
Марий Элыште эртаралтше тӱрлӧ концертлаште да мероприятийлаште калыкым мурыжо-влак дене куандара, эстрадный муро-влакым воза, рэпымат лудеш. Шкежым семмастар да аранжировщик семын терга, моло-влакланат семым да аранжировкым воза.
Кылвер-влак
Категорий:Марий актёр-влак Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий семмастар-влак
Исаков, Юрий Валентинович
Юрий Исаков (Юрий Валентинович Исаков) (, Марий АССР, Морко кундем, Кӱчыкэҥер села) — марий серызе, почеламутчо, журналист, Марий Эл Республикын сулло журналистше (2004), Россий Федерацийын сулло журналистше (2021).
Илыш корныжо
Юрий Исаков 1958 ий вӱдшор тылзын 20-шо кечынже Марий АССР Морко кундем Кӱчыкэҥер селаште шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Адышев чодырам аралыме пӧрт
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 18 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1960 ийыште Адышев чодырам аралыме пӧрт илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Орхидей-влак
Орхидей-влак (Orchidaceae) – Asparagales тӱча гыч изи да кугу пеледыш кушкыл ямагат. Чылаже 21,950 але 26,049 еш куэ уло.
Филологий да журналистике факультет (МарКУ)
Филологий да журналистике факультет (Факультет филологии и журналистики), 2008 ий Сӱрем тылзын 1-ше кечынже шочын. МарКУ-н историй да филологий да МКПИ-н гуманитар факультетше негызеш ышталтын.
Филологий
Филологий пӧлкам тунем пытарыше-влак "Филолог. Преподаватель" квалификацийым налыт. Курык марий йылме дене специализаций уло. Филолог-влак гуманитар шинчымашын, тӱвыран, йылме-влак кокласе йодыш-влакшым шымлат. Студент-влак йылме-влак, российысе да йотэлысе литератур дене шинчымашым налыт; университетым пытарымек, шанче-шымлымаш да моло пашашкат ушнен кертыт.
Руш йылме да литератур
Руш йылме да литератур пӧлкам тунем пытарыше-влак "Руш йылмым да литературым туныктышо" квалификацийым налыт. "Тӱнямбал да художественный культур", "Руш танле культур"(Русская православная культура) спецализаций-влак улыт. Студент-влак руш йылмым да литературым туныкташ ямдылалтыт. Тиде пӧлкаште психологий, педагогик, у йӧн-влакым кучылтын урокым эртарымылан туныктат.
Журналистик
Журналистике пӧлкам тунем пытарыше-влак "Журналист" квалификацийым налыт. "Периодическая печать" да "Радиовещаний" специализаций-влак улыт. "Журналист" квалификацийым налше-влак газет, журнал, радио да телевидений пашам, пашан эртымгорныжым шымлат, увер-влакым погымо, ямдылыме да савыктыме нерген келге шинчымашым налыт.
Кафедр-влак
Кызыт филологий да журналистике
факультетыште кум кафедр уло: Кафедрылаште литератур, руш йылме, руш йылмым туныктымо методике, журналистик дене аспирантур-влак пашам ыштат. Тыгак, факультетыште "Журналистик", "Руш йылме да литератур" пӧлкалаште заочно туныктат. Шанче лӱм да степеньым налше еҥ-влакын чотышт - 90%, нунын коклаште шанче доктор, профессор-влак - 20%.
Тыгак ончо
Категорий:Марий кугыжаныш университет Категорий:Марий Эл
Венеций
Венеций (Venezia, Venesia) — ола Италийыште, Венето регионын рӱдолаже.
Категорий:Венеций
Чавайн, Юрий Сергеевич
Юрий Чавайн (Юрий Сергеевич Чавайн) (, РСФСР, Марий автоном область, Йошкар-Ола ола —, Марий АССР, Морко кундем, Чавайнур ял) — марий серызе, почеламутчо, музыкант. Юрий Чавайн марий сылнымутлан негызым пыштыше Сергей Чавайнын эн изи шочшыжо.
Илыш корныжо
Юрий Чавайн 1930 ийын шорыкйол тылзын 3-шо кечынже Йошкар-Олаште шочын. 1937 ийыште, ачажым поген наҥгайымек, еш ола гыч Шырка-Нурыш (кызытсе Чавайнурыш) илаш кусна. Юрий Чавайн 1–ше сентябрь 1937 ийыште Изи Корамас  пеле кыдалаш школын  икымше классышкыже тунемаш пурен да отличий поведений ден 1945 ийыште  тÿрыс   тунем лектын. 1945 ий гыч «Комбайн» колхозышто колхозник лийын. 2 июль 1948 ийыште Юрий Чавайн И.С. Палантай лÿмеш музыкальный училищын директоржылан  тунемаш пурташ  йодмашым воза да тыште тунемаш тÿҥалеш. 1952 ий гыч 1954 ий марте Житомир областьыште армийыште служитла .Тушто оркестрыште флейта ден шокта. Армий деч вара музыкальный училищын флейта классын кокымшо курсышкыжо тунемаш толеш. Юрий Чавайн государственный экзаменым кучаш 1957 ий июньышто гына пурталтын. Тидын нерген И.С. Палантай лÿмеш музыкальный училищын 1957 ий 15 июньышто лукмо 68 номеран приказыштыже каласыме: «Чавайн Юрийым музыкальный училищын тунемме планжым шуктышо да ончычсо семестрлаште парымжым пытарыше семын государственный экзаменым сдатлымашке пуртышт. Училищын директоржо С. Куприянов». Тыге Юрий Чавайн дирижерско-хоровой отделенийым флейтист семын тунем пытарен. Училище деч вара М.Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын музыкальный оркестрыштыже шокта. 1957 ийыште  пелашыж дене палыме лийын пединститутышто,  вокальный кружокым вуйлаташ коштмыж годым, да 16 декабрьыште 1957 ийыште нуно сÿаным ыштеныт. 1958 ий  январьыште  Юралан ачажым реабилитироватлымылан кöра 18 квадратный кумдыкан  пöлемым пуэныт. Тыгай кумдыкышто уло Чавайн еш илен. 1965 ийыште Семеновко «психушкыш» логалын. Кум арня чытен, вараже куржын. Чавайнурышто шылын  илен. Пытартыш паша верже – телевидений лийын. Пел ий пашам муын кертын огыл. Нигуш пашаш налын огытыл. 30 декабрь 1965 ийыште шке пöрт подвалеш пычал дене лÿялтын. 1966 ий январьыште Чавайнур ял шÿгареш тойымо. 31 май 2002 ийыште шÿгар ÿмбалныже чапкÿм почмо.
Творчествыже
Музык ден поэзий акак-шÿжарак улыт: икте-весым пойдарат, икте-весылан  полшат. Тунеммыж годымак Юрий Чавайн самырык композитор-влакым: Э. Сапаевым, И.Молотовым – вашлиеш. Тыге нуно лишемыт, икмыняр мурымат пырля возат. Юрий шкежат текст ден семым келыштара. Но тудын ура  чонжо  утларак   поэзий деке ÿжын, сымыстарен. Юрий Чавайнын рÿдӧ корныжо – лирике, айдеме ден пÿртÿсым йöратыме кумыл. Нуно коктынат мемнан  илыш дене кылдалт шогат, эн лишыл таҥ улыт. Нине кок факторым поэт пеш сайын кылден моштен, сылнымутшо дене тисте семынак нöлтал кертын. Юрий Чавайн марла да рушла книгам шымлен-шымлен лудын, нунын юзо вийыштым чон денак шижын налын. Ю.Чавайнлан марий поэт-влак кокла гыч утларак келшеныт И. Осмин ден В. Колумб. Нине мурызо-влак Ю. Чавайнын чоныш тулым пыштеныт, кумылаҥденыт. Юрий Чавайнын икымше почеламутшо 1957 ийыште «Рвезе коммунист» газетеш савыкталтын. Поэт утларак пÿртÿсым йöратымыж нерген возен, садлан тудым поэт-лириклан шотлат. Эн виян произведенийжылан «Сонарзе» поэмыже шотлалтеш. Тудо 1962 ийыште возалтын, а «Ончыко» журналеш 1964 ийыште савыкталтын. 1965 ий июнь тылзыште Юрий Чавайн Пошкырт марий-влак деке творческий командировко дене миен коштын. Тушто тудым пеш сайын вашлийыныт. Командировко гыч Юрий Сергеевич Чавайн Пошкырт кундем нерген сылне почеламутлам конден: "А калыкда тугае поро Сай кумылан, яндар тÿсан. Тендан еҥ-влак деч шÿм ок торло… Мочол ялыште кумылаҥдыш Моктен мураш ты вер-шöрлам. Мый мурешем мотор тÿсетым Марий кундемыш наҥгаем, Да тыйын йоҥгыдо йÿкетым Шке калыкемлан пöлеклем." Илымыж годым ик почеламут сборникшат савыкталт лектын огыл. Лудшо-влак лач газетла да журнал гыч гына тудын сылнымутшо дене палыме лийыныт. Уке лиймекше, Юрий Чавайнын кок почеламут сборникше савыкталтын: «Латкок тылзе» (1966) ,«Ӱжаран  куэрлаште» (1978).
Ешыже
Ватыже – Эмилия Гавриловна Чавайн (1936).
Эргыже – Сергей Юрьевич Чавайн (1958).
Ӱдыржö – Татьяна Юрьевна Чавайн (1961).
Уныкаже-влак: Юрий  (1981) – Сергей Юрьевичын  эргыже; Анастасия (1989) – Сергей Юрьевичын ÿдыржӧ;
Елена (1988) – Татьяна Юрьевнан ÿдыржӧ.
Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премий
Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премий литератур, тӱвыра да сымыктыш аланыште (Государственная молодежная премия Республики Марий Эл в области литературы, культуры и искусства имени Олыка Ипая) – литератур, тӱвыра да сымыктыш аланыште ойыртемалт шогышо у да шкенлык, общественностьын кумдан признатлыме, Марий Эл Республикын тӱвырашкыже кӱлешан надырым пыштыше произведений-влакын самырык автор ден творческий коллектив-влаклан пуымо премий.
Важ-влак
Категорий:Чап лӱм-влак
2000 ийла
2000-ше ийла — XXI курымын икымше, 2000 ий гыч тӱҥалеш 2009 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:2000 ийлаКатегорий:ХХI_курым
Апода-прорепентий
Апода-прорепентий (Apoda-prorepentia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Громыко, Андрей Андреевич
Андрей Андреевич Громыко ( — ).
Апода-прорепентий
Категорий:Орхидей-влак
3 сорла
3 cорла (3 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 215-ше (кужемдыме ийлаште — 216-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 150 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 3 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 3 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сорла тылзын 3 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:3 сорла
1943
Кӧ колен
Категорий:1943
1379
1379 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1379Категорий:XIV курым
Кӱсер
Кӱсер (Кӱсерымбал) (Косербал) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Токтарсола ял деч 4 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1991 ийыште шыжа тылзын 15-ше кечынже Кӱсер ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
1380
1380 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1380Категорий:XIV курым
287
Кӧ колен
Категорий:287Категорий:III курым
286
Кӧ колен
Категорий:286Категорий:III курым
DZIDZIO
DZIDZIO — поп-тӱшка.
Кылвер-влак
Категорий:Украин поп-тӱшка
Апоростилис
Апоростилис (Aporostylis bifolia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, У Зеландийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Категорий:Орхидей-влак
Руш Нуръял
Руш Нуръял (Мари-Нуръял) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шӱдымарий ял деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1960 ийыште Руш Нуръял ял Марий Нуръял ял дене пырля ик пырляштарыме Нуръял ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Изи Яшнур
Изи Яшнур (Малый Яшнур) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пекшиксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 64 еҥ (2002 ий). , 38 еҥ (2010 ий), 45 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 3 километр йдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Горбачёв, Михаил Сергеевич
Михаил Сергеевич Горбачёв (, Привольное, Йӱдвел-Кавказ Мланде, РСФСР, ССРУ - 2022 сорла 30, Моско ола, Россий) — кумдан палыме политик да мер пашаеҥ.
Franziska
Franziska - рок-тӱшка.
Семмастар-влак
Категорий:Итал рок-тӱшка
Крит
Крит (Κρήτη) — вич эн кугу отро Мландыпокшел теҥызыште, эн кугу отро Грецийыште.
Категорий:Крит
Акантефиппиум
Акантефиппиум (Acanthephippium) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 13 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Лапка Памаш (Памашсола ял шотан илем)
Лапка Памаш (Осып почиҥга) (Лапка Памаш) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Памашсола деч 4 километр кечывалвелне Тиман почиҥга воктене лийын шоген.
Ял лӱм
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «лапка» + «памаш» = «лапка памаш». «Лапка Памаш» — Памаш воктене лапка верыште верланыше ял. Яллан негызым «Осып» пыштен, сандене ялын кокымшо лӱмжӧ «Осып почиҥга».
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Лапка Памаш ден Тиман почиҥга ялла ик илыме пырляштарыме Тиман почиҥга ялыш ушненыт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Шеҥыштӱр
Шеҥыштӱр (Шиншедур) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 44 еҥ (2004 ий), 26 еҥ (2010 ий).