cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шеҥыштӱр
Верланыме вер
Кугу Шале ял деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
Айгелде
Айгелде (Айгилде) (Айгильдино) – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Памаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 111 еҥ (2002 ий), 111 еҥ (2009 ий) , 109 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Пӱрӧ ола деч 31 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Пӱрӧ кундемысе илымверла
1944
Кӧ колен
Категорий:1944
Европа Ушем
Европо ушем, Евроушем — Европысо 28 элын экономик да политик сынан ушемышт. 1992 ийыште Маастрихтысе келшымаш почеш чоҥалтын. 2012 ийыште 500 млн еҥ Евроушемыште илен. Ик рынок ышталтын, тӧртык-влакым ик шотышко кондымо, калык, сату, окса Европо ушем кумдыкышто куштылгын ик эл гыч весыш куснен кертеш. Шенген зонышто паспорт контроль уке.
Пурышо эл-влак
Европо ушемышке 28 кугыжаныш пура: Австрий, Бельгий, Болгарий, Кугу Британий, Венгрий, Германий, Греций, Даний, Ирландий, Испаний, Италий, Кипр, Латвий, Литва, Люксембург, Мальта, Нидерланде, Польша, Португалий, Румыний, Словакий, Словений, Финляндий, Франций, Хорватий, Чехий, Швеций да Эстоний.
Категорий:Европа Ушем
1381
1381 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1381Категорий:XIV курым
288
288 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:288Категорий:III курым
Аракамуний
Аракамуний (Aracamunia liesneri) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, кечывалвел Венесуэлаын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Златоуст
Златоуст — кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Челябинск велысе олала
Крешын Туловай
Кре́шын Тулова́й (Нижний Тыловай) — Одо Элын Грак кундемыштыже верланыше Новогорский ял шотан илемыш пурышо ял.
Категорий:Грак кундемысе илымверла
Элнет (Камша кундем)
Элнет (Илнәт) (Ильнеть) — Российыште Суас Элын Камша кундемыштыже верланыше Манашъял ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 362 еҥ (1989 ий), 399 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Камша ола деч 16 километр йӱдвел могырно верланен.
Йылме
Чылт марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Эшпай урем
'''Я. Эшпай лӱмеш урем''' — Йошкар-Оласе урем. Первомайский, Йошкар Армий, Осипенко урем-влак да Ленин кугурем (проспект)-влак коклаште верланен. Эшпай урем аҥысыр, корно начар, сандене автомобиль-влак тушто шагал коштыт. Марий кугыжаныш университетын 1 №-ан тӱшкагудо тиде уремыште шога. Урем кумдан палыме семлызе Яков Андреевич Эшпайын лӱмжым нумалеш. Категорий:Урем-влак Йошкар-Олаште Категорий:Йошкар-Ола
Элнет (Камша кундем)
Важ-влак
Категорий:Суас Элысе марий илымверла Категорий:Камша кундемысе илымверла
Чечня
Чече́н Республик, Чечня Республик, тыгак Чечня́ (Чече́нская Респу́блика; Нохчийн Республика, Нохчийчоь) — республик, Россий Федерацийыш пурышо субъект. . Йӱдвел-Кавказ федерал йырвелыш пура. Рӱдӧ ола - Грозный (Соьлжа-ГIала).
Важ-влак
Категорий:Чечня
289
289 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:289Категорий:III курым
Пиштер
Пиштер мут ончыктен кертеш:
Брацлав
Брацлав (Брацлав) — Украиныште Винница велыште Тульчин кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 4 994 еҥ (2021 ий).
Категорий:Винница велысе ола сынан посёлкыла
1383
1383 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1383Категорий:XIV курым
Ушмен
Пурнуш (Редькин) (Редькино) – Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше Куяново ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 821 еҥ (2002 ий), 993 еҥ (2009 ий) , 898 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Николо-Берёзовка сола деч 49 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Краснокам кундемысе илымверла
Сарагоса
Сарагоса (Zaragoza, Zaragoza) - ола Испанийыште. Арагонын рӱдолаже.
Категорий:Сарагоса
Чайковский, Пётр Ильич
Пётр Ильич Чайковский ( — ).
1945
Кӧ колен
Категорий:1945
Чайковский, Пётр Ильич
Пётр Ильич Чайковский (25 вӱдшор 1840, Вятский губернийыште шочын, Российский империй 25 октябрь1893, Санкт-Петербург)- руш композитор, дирижёр, туныктышо, музыкально-общественный деятель, музык журналист.
Илыш корно
Происхождений
25 вӱдшор 1840 ийыште Вятский губерний,(кызыт Воткинск ола, Одо), Камско-Воткинский заводысо селаште шочын. Ачаже –Илья Петрович Чайковский (1795-1880)-палыме руш инженер, Петр Федорович Чайкинын эргыже лийын, кудыжо 1745 ийыште Николаевка селаште шочын.
Композиторын кочаже, Петр Федорович, кокымшо эрге лийын Федыр Чайкан да тудын пе-лашыжын Аннан (1717). Тудо Киево-Могилянский академийыште тунемын, кушеч вара 1769 ийыште Санкт-Петербургысо военно-сухопутный госпитальыш кусаралтын. 1770 ийыште рус-ско-турецкий сарыште (эмлышын тунемшыже, вара эмлыше); 1776 ийыште оласе эмлышылан Кунгур, Пермский наместничествыште шогалтеныт; 1782 ийыште Вяткыш кусаралтын, кок ий эртымеке штаб-лекарь лийын, а вара дворянский званийым налын. 1795 ийыште городничий семын палемдалтын Слободской олаште, шукерте огыл тудым кусареныт Глазовыш, куштыжо пытартыш кечыж марте пашам ыштен. 1776 ийыште тудо 25 ияш ӱдырым марлан налын, Анастасия Степановна Посоховам, шукерте огыл ача деч посна кодшым.
Нунын 11 йочашт лийын. Илья Петрович композиторын ачаже 10-шо йоча лийын. Тудо Петер-бургышто Горный кадетский корпусым тунем пытармеке, Департамент солярных делыш пур-талтын. Пелашыжын илыш гыч каймыж деч вара тудо эше ик гана ӱдырым налеш, 1833-шо ийыште 20 ияш Александра Андреевна Ассиерым (1813-1854)француз скульпторын Мишель-Виктор Ассиерын уныкаже.
Петр Ильичын аваж ден ачаже музыкым йоратеныт. Аваже фортепиано ден модын да мурен, мӧнгыштышт оркестрин шоген, кудын шоктымыж почем Петр икымше гана Моцартым колын.
Рвезылык
1849 ийыште еш Алапаевск олаш кусаралтын, а 1850-ше ийыште – Санкт-Петербургыш. Шкежым ӱлыл статусышто чучын 1850 ийыште ава-ачаже тудым Императорский училищыш колтат. Чайковский вес элыште 2 ий лийын, 1300 менге шочмо мӧнгыж деч, училищыш 12 ийготан-влакым веле налыныт. Чайковскийлан аваж деч кайыме моткоч неле лийын. 1852 ийыштеучилищыш тунемаш пурен, куштыжо музыклан факультативно туныктеныт. Чайковский палыме лийын пианист семын. 16 ияш шуко жапым мурылан ойыраш тӱналын, палыме туныктышо Луиджи Печоли ден тунемын; вара композиторын Рудольф Кюндингерын наставникше лийын. Училищым пытармек 1859 ийыште Чайковский титулярный советник чиным налын, да Мини-стерство юстициийыште пашам ыштен. Яра жапше годым оперный театрыш шуко коштын, куштыжо Моцарт ден Глинкан постановкышт чот келшеныт.
Музык ыштыш-кучыш
1861 ийыште Музыкальный классыш Руш музыкальный обществыш пурен (РМО), да вара класс копозицийын студентше лиеш. Тудын туныктышыжо Николай Иванович Заремба ден Антон Григорьевич Рубинштейн лийыныт. 1865 ийыште консерваторий курсым кугу ший медаль дене пытарен.
Консерваторийым пытармеке, Николай Рубинштейнын ӱжмыж почеш Москаш кусаралтын, кушто икымше местам профессорын свободный сочинений классым налын.
1868 ийыште икымше гана выступатлен музыкальный критик семын, да петербергский копози-тор группа дене палыме лийын. Творческий ончымашышт тӱрлӧ лийыныт гынат, нуно йолташ гайяк кылым кученыт. Чайковскийын интересше програмный музвк дек лектеш, да тудо «Ро-меои Джульетта» увертюр-фантазийым воза Шекспирын (1869), а Критик В.В Стасов тудлан шонымашым симфонический фантазий «Буря» (1873) каласен пуэн.
1382
1382 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1382Категорий:XIV курым
Кужэҥер (ыҥ-влак)
Почиҥга мут ончыктен кертеш:
Арахнитес
Арахнитес (Arachnites) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Яр кундем
Яр кундем (Ярский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Яр.
*
Архинеоттий
Архинеоттий (Archineottia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Категорий:Орхидей-влак
Кечывалвел Корей
Кечывалвел Корей (대한민국) — эл Азийыште.
Рӱдолаже Сеул.
*
290
290 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:290Категорий:III курым
Россий МЧС
Россий МЧС (Министерство Российской Федерации по делам гражданской обороны, чрезвычайным ситуациям и ликвидации последствий стихийных бедствий - МЧС России, (EMERCOM of Russia (Emergency Control Ministry of Russia) ) - российысе утарыше службо-влак радамыш пурышо службо. Регионысо утарыше службо, муниципал утарыше службо, российысе субъект-влакын тулазап ден кучедалме службо да эше икмыняр службо дене пырля пашам ышта. Моло утарыше пӧлка-влакым вуйлата.
Эртымгорно
Сергей Шойгу : Кызытсе сынан министерствым ме тӱҥалтышыште чоҥаш шонен огынал. Ямдылалтше, келге шинчымашым налше еҥ-влак Чернобыль гае азап годым вигак утарыме пашаш ушнышт манын, 500 профессионал еҥ гыч шогышо отрядым погынена ыле.
1990 ийыште Сорла тылзын 17 кечынже РСФСР Президиумын Кӱшыл Каҥашыже Российысе утарыше-влак корпусым чоҥымо нерген пунчалым луктын. Теле тылзын 27 кечынже 1990-ше ийыште Министр Каҥашын пунчалже почеш Российысе утарыше-влакын корпусышт чоҥалтын. Тиде кечым Россий МЧС-ын шочмо кечыжлан шотлат. 17 Вӱдшорышто Сергей Шойгу вуйлатыше лийын. Варажым Корпусым "Чрезвычайный ситуаций-влак шотышто кугыжаныш Комитетыш" савыреныт.
Вара у тӧнеж шке лӱмжым икмыняр гана вашталтен. 1994 ийын 10 Шорыкйолышто у ведомство "Министерство Российской Федерации по делам гражданской обороны, чрезвычайным ситуациям и ликвидации последствий стихийных бедствий" (МЧС России) лӱмым налын. У министерствым Сергей Шойгу вуйлаташ ушнен. 2002 ий, Шорыкйол тылзылан Тул ваштареш кучедалше Кугыжаныш службын 278 тӱжем пашаеҥже Россий МЧСыш ушнен. Тиддеч ончыч МЧСыште 70 тӱжем еҥ лийын.
1990 ийла
1990-ше ийла — XXI курымын икымше, 1990 ий гыч тӱҥалеш 1999 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1990 ийлаКатегорий:ХХI_курым
Психологий
Психологий — психикын закономерностьшым, формыжым, кузе вияҥмыжым шымлыше шанче.
Шымлыше психологий, вигак, шымла психикым, тудын принципшым, законжым ден механизмжым, тудо дене кылдалтме процессым ден лиймашым.
Практический (прикладной) психологий налме психике нерген палымашым чон сфере дене кылдалтме айдемын илышыже гыч практический задачым решатлымаш верч кучылташ тырша. Мутлан, тиде улыт:
Психикын процесс ден лиймаш:
Онискасола
Онискасола (Анисково) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Шулко ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 4 еҥ (2003 ий), 2 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Нуръял (Кужэҥер кундем)
Нуръял (Нуръял) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шӱдымарий ял деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Франко, Иван Яковлевич
Иван Яковлевич Франко (Іван Якович Франко;, Нагуевичи — , Львов) — украин почеламутчо.
Кылвер-влак
Категорий:Украин почеламутчо-влак
Лепёшкин (ял)
Лепёшкин (Лепёшкино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 57 еҥ (1988 ий), 48 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Памашсола деч 4 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан негызым Лепёшкин тукымлӱман еҥ пыштен.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Лепёшкин ден Тошто Пирогово ялла ик илыме пырляштарыме Лепёшкин ялыш ушненыт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Вайдьяратнам Аюрведан Музей
Вайдьяратнам Аюрведан Музей тудо Индийыште традиционный медицина Аюрведан поянлык, тӱрлылык ден эволюций нерген экспозиций дене тоштер. Музей Индийыште, Кералаште Тхриссурышто Оллур воктене Тхайккаттуссеришто уло. Экспозицийыште Аюрведан акрет жап гыч, кызытсе жап марте диорама, Аюрведан текст-влакын книгагудо, Сушрута-самхитан эксклюзив секций, сӱретын галерей, 3-D галерей ден цифровой книгагудо уло.
Кылвер-влак
Категорий:Тын
Юмоҥа
Юмоҥа (таҥ. икона — εἰκόνα εἰκών «сӱрет» гыч) — Юмын але шнуй еҥын сӱретше.
Тыгак ончо
*
1720 ийла
1720-ше ийла — XXI курымын икымше, 1720 ий гыч тӱҥалеш 1729 ийыште мучашлалтеш.
Важ-влак
Категорий:1720 ийлаКатегорий:ХХI_курым
Р (кириллик тиште)
Р, р — кириллик тиште. 20-шо тиште Олык марий да Курык марий тиштер-влакыште.
Чечен йылме
Чече́н йы́лме (Нохчийн мотт) — йӱд-эрвел кавказысе йылме, Чечняште да Дагестанын Хасавюрт кундемыштыже шарлыше йылме. 2002 ийлан Россий Федераций кумдыкышто чечен йылме дене кутырышо-влакын чотышт 1 360 000 еҥ.
Чечен йылме дене Чечняште республикысе газет-влак лектыт («Даймохк», «Чечня Свободная» радиогазет). Дагестаныштат ик газет лектеш - («Нийсо-Дагестан»).
Йылме код-влак:
Кириллице дене чечен йылмысе тиште-влак:
Ешартыш тиште да тудын Юникодше:
Кылвер-влак
Категорий:Евразийысе йылме-влак Категорий:Российысе йылме-влак Категорий:Чечня
Славян йылме-влак
Категорий:Славян йылме-влак
Элнет (Провой кундем)
Элнет (Илеть) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Лушмара ола шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 876 еҥ (2001 ий). , 462 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Лушмара ола сынан посёлко деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
3 сӱрем
3 сӱрем (3 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 184-ше (кужемдыме ийлаште — 185-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 181 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 3 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 3 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 3 кечынже колышо-влак
Калык пале
Категорий:3 сӱрем
Тывров
Тывров (Тиврів) — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 000 еҥ (2021 ий).
Категорий:Винница велысе ола сынан посёлкыла
Миасс
Миасс (Миасс) - ола Российыште, Челябинск велыште.
Миасс — кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Эртымгорно
Категорий:Челябинск велысе олала
С (кириллик тиште)
С, с — кириллик тиште. 21-ше тиште Олык марий да Курык марий тиштер-влакыште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Горохов, Аркадий Михайлович
Аркадий Горохов (Аркадий Михайлович Горохов) (, РСФСР, Марий автоном область, Кужэҥер кундем, Кӱшыл Регеж ял —, Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.
Илыш корныжо
Андрей Горинов 1927 ийын пургыж тылзын 27-ше кечынже Марий автоном область Кужэҥер кундем Кӱшыл Регеж ялеш кресаньык ешеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий журналист-влак
Словак йылме
Словак йылме (словакла slovenčina) — индоевропысо (славян) йылме.
Категорий:Словак йылме
Ациантера
Ациантера (Acianthera) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 177 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Бразилийыште :
Категорий:Орхидей-влак
Шолэҥер (посёлко, Провой кундем)
Шолэҥер (Немедсола, Немычсола) (Шелангер) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше посёлко, Шолэҥер ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 2381 еҥ (2004 ий), 2293 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Провой ола деч 40 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Посёлко лӱм
Посёлкылан лӱмым воктен шогышо Шолэҥер ял пуэн. Тыглай гын, «Шолэҥер» мут ушымо кок марий мут гыч лектын: «шоло» + «эҥер» = «шол(о)эҥер». «Шолэҥер» — шолан эҥер.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Ляжбердино
Верланыме вер
Поранча ола сынан посёлко деч 200 метр кечывалвел могырно Поранча эҥерын шола серыштыже верланен.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Огибное
Огибное (Огибное) — Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко.
Верланыме вер
Йӱрнӧ ола сынан посёлко деч 51 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Укзше почеш 1989 ийыште шыжа тылзын 20-шо кечынже Огибное посёлко шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Важ-влак
Категорий:Йӱрнӧ кундемысе илымверла
Куптӱр (Юлсер кундем)
Куптӱр (Болотная) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Купсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 137 еҥ (2003 ий), 120 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Купсола деч 6 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене «Куптӱр» — купын тӱрыштыжӧ але вес семын, куп воктене верланыше ял.
Важ-влак
Категорий:Юлсер кундемысе илымверла
Берникова, Зоя Васильевна
Зоя Берникова (Зоя Васильевна Берникова) (, РСФСР, Марий АССР, У Роҥго кундем, Ямайсола ял) – марий мурызо, артистка, Марий АССР-ын сулло артистше (1987), Марий Эл Республикын Калык артистше (1998), Россий Федерацийын сулло артистше (2019).
Илыш корныжо
1980-ше ий гыч «Марий Эл» кугыжаныш ансамбльын мурызо – вокалисткыже.
Важ-влак
Категорий:Марий мурызо-влак Категорий:Марий Эл Республикын Калык артистше-влак Категорий:Россий Федерацийын сулло артистше-влак
Изи Лаждӱр
Изи Лаждӱр (Малый Ляждур) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 102 еҥ (2005 ий), 97 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кугу Лаждӱр ял деч 0,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Тарутино (Одесса вел)
Тарутино (Тарутине) — Украиныште Одесса велыште Болград кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Калыкчот: 5 866 еҥ (2021 ий).
Категорий:Одесса велысе ола сынан посёлкыла
Юриспруденций
Юриспруденций — юридический шанче-влак.
Куликов (Львов кундем)
Категорий:Львов велысе ола сынан посёлкыла
Ерсола (Морко ола шотан илем)
Курыкӱмбал (Заозерная) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Морко ола сынан посёлко деч 0,5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Кикнур
Кикнур (Кикнур) – Российыште Киров велын Кикнур кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Кукнур кундемын да Кикнур ола шотан илемын рӱдерже. Калыкчот – 4970 еҥ (2010), 4521 еҥ (2017).
Верланыме вер
Ильна ола деч 200 километр (260 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Киров велысе кундем рӱдерла Категорий:Киров велысе марий илымверла Категорий:Кикнур кундемысе илымверла Категорий:Кикнур
Искакова, Роза Евгеньевна
Роза Искакова (Роза Евгеньевна Искакова) (, Удмурт АССР, Грак кундем, Вожай ял) — марий мурызо, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (2012).
Илыш корно
Розан ачаже, Евгений Михайлович, поро тыланымаш деч вара мыскара кумылжым рудыш да тыге каласыш: «Мемнан йомын коштшо ӱдырна (Роза Марий Элысе И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра ден сымыктыш колледжыште эстрада отделенийым тунем пытарымыж деч вара Йошкар-Олашак кодын – Авт.) кугезе коча-коважын мландышке толын лектын. Тугеже келшымаш кӱвар гоч вончаш ындемоло самырык-влакланат корно почылтеш». Ты шомак деч вара веҥыжлан «Удмуртия» манын возыман калпакым упшалтыш. Вара уста гармонист кидышкыже йӧратыме семӱзгаржым нале да шке велсе сылне марий такмак-влакым шуйдарыш, чылан «Кандырам» пуналтышт. Розан аважат, Алевтина Дмитриевна, моткоч тыматле кумылан ӱдырамаш. Арам огылӱдыржӧ тудлан пӧлеклалтше «Кузе илет, авай?» мурым концерт репертуарышкыжат пуртен. Роза Искакован школ годсо йолташ ӱдыржӧ-влакат, Варя Малкова ден Лена Иванова,ӧрыктарыше пӧлекым, пушкыдо коваште гыч ургымо кугу модыш маскам, кучыктышт. Нуно школым пытарымышт деч вара «Кумыньышт кокла гыч кӧ ондак марлан лектеш, тудлан пӧлек лиеш» манын ӱчашеныт улмаш.
Роза Искакован Снежана акаже, Миша шольыжо да Олеся шӱжарже улыт. Нуно чыланат ваш келшен илат. Теве Олесяже ынде Йошкар-Олашке куснен, тудо МарГТУ-н студенткыже.Фермер ешыште кушшо икшыве-влак пашалан кожмак да писе улыт, вет ялысе еҥынчолга да тунамак поро кумылжо вигак шинчалан перна.
Игорь Ксенофонтов Йошкар-Оласе газлан вуйын шогышо ик предприятийыште тырша, ешыште кугырак эрге. Эше Алёша шольыжо уло, тудо шукерте огыл армий гыч толын. Ачаже, Родион Владимирович, военный, ятыр гана Чечня мландыште порысшым шуктен, аваже, Татьяна Леонидовна -суртоза вате. Тудо Роза шешкыжым моткоч пагала. Кажне гана концертышке вашка да чонжо дене йывырта. Роза Искакова кызыт Республикысе Калык усталык да тӱвыра ден каныме пашан наука-методика рӱдерыште тырша, тыгак МарГУ-што заочно тунемеш.
Кылвер-влак
Категорий:Марий мурызо-влак
291
291 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:291Категорий:III курым
1384
1384 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1384Категорий:XIV курым
Ошлаэҥер
Ошлаэҥер (Ошлангер) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Тошто Крешын ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 132 еҥ (2004 ий), 107 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тошто Крешын ял деч 1 километр кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
292
292 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:292Категорий:III курым
Алисола
Алисола (Алеево) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 136 еҥ (2004 ий), 117 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Кужмарий сола деч 1 километр кечывалвел могырно верланен.
Ял лӱм
Яллан негызым «Али» лӱман еҥ пыштен. «Али» — акрет годсо чимарий лӱм.
Важ-влак
Категорий:У Роҥго кундемысе илымверла
1386
1386 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1386Категорий:XIV курым
Армодорум
Армодорум (Armodorum) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Категорий:Орхидей-влак
Арелдий
Арелдий (Areldia dressleri) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Панамын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Категорий:Орхидей-влак
Прабхудатт Брахмачари
Сант Прабхудаттджи Брахмачари - Вриндаван ола гыч Индуист, Нью-Дели олаште Басант гаонышто Санскрит школан директор ыле. Кумбх Мела тыгак Джхуси ашрамын негызым ыштыше еҥ. Категорий:Тын
Куклин, Анатолий Эрнстович
Марий Эл Радиошто йоҥгалтше муро-влакше
Категорий:Марий мурызо-влак
Сюмси кундем
*
Т (кириллик тиште)
Т, т — кириллик тиште. 22-шо тиште Олык марий да Курык марий тиштер-влакыште.
Памаш (Памаш ял шотан илем)
Верланыме вер
Пӱрӧ ола деч 23 километр кечывалвел-касвелмогырно верланен.
Йылме
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Пӱрӧ кундемысе илымверла
1387
1387 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1387Категорий:XIV курым
Ациантус
Ациантус (Acianthus) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 9 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак
Категорий:Орхидей-влак
Актун
Актун (Аптулят) (Средний Рушенер, Ахтулята, Актулята, Автулята) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Рушэҥер деч 0,3 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Актун ял Рушэҥер ял деке ушалтын.
293
293 ий — III курымын ийже.
294
Кӧ колен
Категорий:294Категорий:III курым
3 теле
3 теле (3 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 337-ше (кужемдыме ийлаште — 338-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 28 кече кодеш.
Событий-влак
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 3 кечысе событий-влак
Шочыныт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 3 кечынже шочшо-влак
Коленыт
Тугак ончо: Категорий:Теле тылзын 3 кечынже колышо-влак
Яраҥ кундем
Яраҥ кундем (Йӓрӓҥ кундем; Яранский район) - административ кундем Киров велыште, Российыште. Рӱдыжӧ Яраҥ. Калыкчот 31,7 тӱж. еҥ наре.
Географий
Яраҥ кундем Киров велын кечывалвел-касвелныже верланен.
*
Козырев, Василий Сергеевич
Василий Элмар (Василий Сергеевич Козырев),, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Кожласола (кызыт Кожласола) ял — , Смоленск вел, Спас-Демьянский кундем, Алфёрово ял) — серызе, почеламутчо, кусарыше, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжеҥже (1941), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо
Василий Элмар 1910 ийын шорыкйол тылзын 22-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Кожласола (кызыт Кожласола) ялеш йорло кресаньык ешеш шочын. Тунемаш латик ияш тӱналын. Ялысе школым пытарымекеже, Казанский госрабфакыште ныл ий да Казанский авиационный институтышто идалык наре тунемеш, вара 1932 ий гыч Йошкар-Олаште средний школышто туныкташ тӱналеш. 1933-1935 ийлаште В. Элмар Советский Армий радамыште служитла. 1935 ийыште В. Элмарым «Марий коммуна» газет редакцийыш паша ышташ налыт. Тыште тудо шым ий мучко литературный сотрудник, отдел вуйлатыше, ответственный секретарь да редакторын заместительже лийын пашам ышта.
1935 ийыште Советский марий серызе-шамычын оргкомитетше ышталтеш да «Пиалан илыш» альманах лекташ тӱналеш. Серызе организацийыште да альманах лукмаште паша вияндаш В. Элмар кугун полша. Тудо марий литературышто ончыч озаланыше буржуазно-националистический серызе-шамычым кырен шалатымаште активно участвоватла, серызе погынымаште марий литература ден поэзий нерген доклад-шамыч дене выступатла, тыгак газетлаште чӱчкыдын очерклам, у почеламутлам печатла. 1939 ий гыч 1941 ий марте «Пиалан илыш» альманахым редактироватла, рвезе почеламутчо-серызе-шамычлан возашышт, кушкашышт кӱлеш полышым пуен шога. 1939 ийыште Василий Элмар Коммунистический партий радамыш пура.
Тиде жапыште В. Элмар «Ончыко» почеламут сборникым ямдыла. Тыште война деч ончычсо ийласе да войнан тӱналтыш жапыште возымо почеламутшо-шамыч пурталтаныт. В. Элмар йоратымаш, армийыш ужатыме, элым аралаш шогалме тема-шамычым устан сӱретла.
1942 ийыштак В. Элмар уэш фронтышко шочмо элнам аралаш кая. Младший лейтенант Василий Сергеевич Козырев Юго-Западный фронтышто немецкий фашист-шамыч ваштареш креталеш. Тудо взвод дене командоватлен. 1943 ийыште 22 сорлаште немецко-фашисткий захватчик-шамыч ваштареш талын кредалмаште кугу геройствым ончыктен колен. Тудын капшым Смоленский область, Спас-Демьянский район, Алферово ял воктен боевой йолташыже-шамыч тоеныт.
Марий почеламутчо-патриот В. Элмар Кугу Авамланде сарын фронтешыже йöратыме чын эргыже поэт-воин Василий Элмар (Василий Сергеевич Козырев) шӱмыштына ик эн сай почеламутчо-патриот семын илаш тӱналеш.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий почеламутчо-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Неаполь
Категорий:Неаполь
Манисе
Манисе (Manisa ) — Касвел Турцийыште ола да Манисе ильын чыла кундемже. Олан калыкчотшо 278 967 еҥ (2009).
Категорий:Турцийысе олала
Кӱанэҥер (Малмыж кундем)
Кӱанэҥер (Кинерь) – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Старая Тушка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 507 еҥ (2002 ий), 461 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Малмыж ола деч 31.7 километр (46 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Малмыж кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
1388
1388 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1388Категорий:XIV курым
Грозный
Гро́зный (Соьлжа-ГӀала — Сунжо эҥерын лӱмжӧ дене лӱмдалтын (Соьлжа) + гӀала «ола») — Йӱдвел Кавказысе ола, Российын кечывалвелныже верланен, Чечнян рӱдолаже. Сунжо эҥерын серлаштыже шога.
Категорий:Грозный
Словакий
Словакий (Slovensko) — Европысо эл. Рӱдӧ Европышто верланен, теҥыз дек лектышыж уке. Рӱдӧ олаже — Братислава. Чехий, Польша, Украина, Венгрий, Австрий дене чекше уло. Элын лӱмӧ верысе калыкын лӱмжӧ - словак-влак гыч шочын.
Категорий:Словакий
Тошто Пирогово
Тошто Пирогово (Старое Пирогово) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Памашсола деч 4 километр кечывалвел-касвел могырно Лепёшкин ял воктене лийын шоген.
Ял лӱм
Яллан негызым Пирогов тукымлӱман еҥ пыштен.
Эртымгорно
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Тошто Пирогово ден Лепёшкин ялла ик илыме пырляштарыме Лепёшкин ялыш ушненыт.
Важ-влак
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Матросова, Лидия Сидоровна
Лидия Сидоровна Матросова (, РСФСР, Башкир АССР, Мишкан кундем, Кугу Соказа ял) – марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1995), доцент (2000).
Илыш корныжо
Лидия Сидоровна 1966 ийын сорла тылзын 12-шо кечынже Башкир АССР Мишкан кундемыште Верхнесухоязово ялеш шочын. Марий кугыжаныш университетын историй да филолгий пӧлкажым «Марий йылме да литератур, руш йылме да литератур» специальность дене тунем пытарен ( 1990). 1991–1994 ийлаште Марий кугыжаныш университетын аспирантше. Вуйлатышыже – филолгий шанче доктор, профессор И. С. Галкин. 1995 ийыште «Составное именное сказуемое в марийском языке» кандидат диссертацийым Йошкар-Олаште арален. Тушто икымше гана марий йылмышанчыште структур умылымаш нерген кумда да келге шонымаш пуалтеш, тыгак лӱман ойлымаш ужаш да глагол-связкын функцийже, глагол-связкын нулевой формыжо, лӱман сказуемыйын нелемдалтше формыжо, подлежащий ден составной лӱман сказуемыйын видше ден способшо нерген. 1994–2000 ийла – финн-угор йылме кафедрын ст. преподаватель, доцент, 2000-ше ий гыч – марий йылме кафедрын доцентше. Марий йылме синтаксис ден специалист. Шанче пашам шымлен шога, доктырлык диссертацийым воза. Финляндийысе шанче учрежденийлаште стажировкым эртен. Шагал огыл шанче да методик паша-влакым савыктен. Кызытсе жаплан Лидия Матросова Марий кугыжаныш университетыште студент-влакым туныкта, уш-акылыштым пойдра. Тыгак – марий йылме кафедрын вуйлатышыже.
Литератур
Категорий:Марий йылмызе-влак Категорий:Марий шанчызе-влак Категорий:Марий туныктышо-влак
Медицин
Медицин — чер, тудым эмлыме да кораҥден шогымо нерген шанче шинчымаш.
Туешкымаш чер дене ылыжмаш тӱрлӧ илыш гыч налме да йӧршеш тушманле чонан айдеме семын ончалтын, тудын капышкыже пурен да черле улмыж нерген черланышыла койын.
Эмлымвер да клинике – стационар типан медицине учрежденийже, кушто еҥ-влак квалификациян медицине полышым налыт. Но эмлыме верыште пациент - влак эмлат веле, клинниклаште шанче шымлымаш, медицине эксперимент-влак ешарен эртаралтеш.
Теорий медицине эмлыме теорий негызым шымла, практике медицине вияҥме корным темла. Теорий медицине уш-акыл дене пеҥгыдемдалтше медицине уш-акыл дене негызлалтеш.
Ялагин
Ялагин (Елагино, Елагин Курень) — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Купсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 69 еҥ (2003 ий), 48 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Купсола деч 6 километр эрвел могырно верланен.
Ял лӱм
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене яллан лӱмым «Ялага» лӱм мут пуэн.
Кугэҥер (Оршанке кундем)
Кугэҥер (Кугенер) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Шулко ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 24 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Шулко сола деч 12 километр кечывалвел — касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Укшинчыш
"'Укшинчыш"' — рефлекторный последнее извержение содержимого (эвакуацийым) пагар (южгунам нылгыжшоло) гоч умшам (гоч да шушаш нер). Тӱҥ шотышто чогашыл-влакын туртымыж укшинчыш обусловливаться эртымгорно; мӱшкырвушто ужаш петырен шындыме годым тидым канен, капым лушкыдемда пагарна, мушкырна пурен почылтеш, шарлымаш илелогар, умша тошма. Чыла тиде актым торлалтын рефлекторный рӱдер укшинчыш верланыше чуяка вем. Укшинчыш молгунамсе деч ончычсо вакыкташ, толкын глотательный шупшылалтеш, шӱлышым пуаш чӱчкыдемдаш, ойырен вияҥдаш шӱвылак да шинчавӱд. Укшинчыш масса гыч шоген кодеш кочкыш годым, пагар сок, тазыла; ала ашныме шекш да моло йӧршан (вӱр, шуеш).
Укшинчыш шижалтеш годым инфекций радам (йоштек, тиф и т. п.), мокмыр (кочкыш, медикаментозный, алкоголя, наркотический), токсичный вӱр кочкыш вашталтмаш погыкым (укшичме сеҥалтын кичке, тыгак ацетонемия да йоча (шу) кугыеҥ-влак), мӱшкыран у, сырыме годым лийын, гастритах, черет язвенный (шыдын кӧра) да молат. Организмыште вещества эҥгек деч утараш радам укшичме шумаш, но чучкыдын черланен улмаш статистике вес веле чучеш. Укшинчыш керт годым тыгак лийын чот тургыжланен, фобияий, мудреч койыш-шоктышан, шолдыргышо нерв системын рӱдӧ шотлалтеш статистике (musteloidea кӱшылйамагатын пудыртен вӱр, вуйдорык чытырналтмаш, менингит и т. п.), сырыме годым лийын вестибулярный аппарат (мутлан, черет теҥыз).
Медицина областьыште, укшинчыш укшичмаш да шымлен, маныт эметология.
== Укшинчыш толмыж годым черже пагар-шоло корнышто == * Укшинчыш толеш статистикенет тыгай чер: гастрит, пагар нылгыжшоло да, рак желудка, орол стеноз пеҥгыде, а черланыме годым тыгак шекш калта да йымалысе тушто (чӱчкыдын — при стеноз Одди сфинктер, утарыза продуцировать йымалысе тушто да шекш калта). * нылгыжшоло черланыме, язвенный да дуоденитвикиклатыште укшичме мӱшкыр корштымым луштараш полша. * нылгыжшоло черланыме, язвенный да хронический гастрите гиперсекреция дене, улмыж годым кӱрылтын кислотообразование, укшинчыш керт яндар лийын пагар сок яра кочкыш. Йӱд жапыште кислота да куштылемдаш лийын корштыш чотак иземдыме кӱшеш (ок pH но). * Гастритах, пагар чер язвенный, пагаржым аярта кайыме нерген ойлымышт годым тыге маныт, корштымым ок полшен кертеш укшичме шумаш, укшинчыш веле сырен а следствий лийын D2-рецептор-влак дофаминовый пагар. * рак желудка укшинчыш огеш куштылемде. * Язвенный годым вӱр йогымым, гастродуоденит эрозивный, укшинчыш дене чиялген пеледыш да нелытым керт вӱр йӧршан кофем лоҥгаш гыч лектын состояний полупереваренный вӱр. * Вирусан годым гастроэнтеритах, укшинчыш толеш да механизмын пудыртымо годым тыгак шукырак вияҥмаш пӧлкаже токсикоинфекция моторика мӱшкырым пӱсӧ тӱҥалтыш шолышт вичкыж, лектышым кугемдаш гиперсекреция микробный токсин тыгак. * Алиментарный годым пӱсӧ (кочкыш) гастритшижтараш тӱҥалме деч вара шагат гыч укшинчыш фактор-влак 2-6 ах патологический. Кочмо деч вара талышнымаш да пачаш-пачаш каласалтын. Оҥаралтыш кугу мӱшкыр коршта, чӱчкыдын пушкедыш, вуй корштымо да чумыр йыжыҥ кая, чумыр статистике интоксикация. * Химий кужу гастрит годым укшинчыктымаш, виян сӱрем мӱшкырда коршташ, оҥлушко. Укшинчыш куштылгын ок кондо. 2-3 кече гыч чӱчкыдын укшинчыкта пытыш, но тиде пале-влак шотлалтеш ок тӧрлане, поснак годым кӧргыштӧ кучылтмо неле металл, шолора тудын вӱрышкыжӧ пурен да тушеч шуктен. * Вигак укшинчыш толеш годым эре язвенный кочмо деч вара пагар чер, тудо ончычсо мелын, чӱчкыдын виян вакыкташ. * Чӱчкыдын лиеда укшинчыш шекш черланыме годым, шу — черланымыж годым мокш. Укшинчыш дене кылдалтше прием-влакым кочкыш годым, корштышо оҥаралтыш. * черет желчнокаменный, пӱсӧ да хронический холециститвикиклатыште, стриктураий коршта желчевыводящий укшинчыш синдромжо корным вияҥден. * инфекций ротавирусный — тыглай паша куштылго огыл деке конден. *Синдромжо Маллори-Вейсс укшинчыш витара виянлан шотлалтын да следствий сӱрем вӱр йога.
== Характеристикым укшинчыш == Палыме лийза койыш шотышто тудын шочмо амалже южо годым укшинчыш: укшинчыш вӱр (кофем але шем тӱсан массе) вӱр йоген пагар палыме лийын кертышт. Укшинчыш непереваренный кочкыш деч вара кажне гана кочкаш лектеш, орол эн чӱчкыдын стеноз мӱшкырышкыже ончыкта. Укшинчыш годым шижалтеш шол шекш-пагар рефлюксе. Степенян неле койыш-шоктыш дене: * Койышем уке * Кочкышым кочкын * Шекш * Содержимое застойный * Шӱян * Содержимое шол * Кофе коса * Вӱр лекме дене Категорий: Чер Категорий: Физиологий
Купай
Купай (Портянур) (Купай, Порт-Маматово) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Алашайка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 12 еҥ (2003 ий), 7 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Алашайка ял деч 2 километр йӱдвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Поранча кундемысе илымверла
Каменка-Бугская
Категорий:Львов велысе олала
Монголий
Рӱдолаже Улан-Батор.
Категорий:Монголий
Яндуксола
Яндуксола (Яндуксола) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше высылке.
Верланыме вер
Кожласола деч 3 километр тораште лийын шоген.
Эртымгорно
1917 ийыште Яндуксола выселкыште 191 еҥ илен, варарак Пимъял деке ушалтын.
Важ-влак
Категорий:Провой кундемысе илымверла
Киров (Киров вел)
Киров (Илна, Илна-Ола ; Киров) - ола Российыште, Киров велын кучем рӱдыжӧ.
Киров - кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Палемдымаш
Категорий:Киров (Киров вел)
Рушсола
Рушсола (Старое Село) — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше Тошто Крешын ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 3 еҥ (2003 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Тошто Крешын ял деч 3,5 километр йӱдвел-кечывалвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Оршанке кундемысе илымверла
Боровой почиҥга
Боровой почиҥга (Починок Боровой) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Литератур
Категорий:Шернур кундемысе илымверла
Калугин выселке
Калугин выселке (Выселок Калугино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше выселке.
Верланыме вер
Кугусола сола воктене лийын шоген.
Эртымгорно
1941 ийыште Калугин выселке шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Литератур
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
Йывансола (Кужэҥер кундем)
Йывансола (Ивансола) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже верланыше Йӱледӱр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 229 еҥ (2005 ий), 195 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Йӱледӱр сола деч 5 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Пичанур
Пичанур мут ончыктен кертеш:
Васильев, Андрей Анатольевич
Андрей Анатольевич Васильев (1974 ий 5 Шорыкйол, Морко кундем, Чавайнур ял) — марий актер, Марий самырык театрыште тырша.
Илышкорно
1974 ий 5 Шорыкйолшто Морко кундем Чавайнур ялеш шочын. Школ деч вара 24 номеран Морко профессонально-технический училищыште тунемын. Училище деч вара военно-морской флотыште матрослан служитлен.
1997 ийыште А.Васильев Марий республикысе тÿвыра да сымыктыш колледжын актер отделенийышкыже тунемаш пура. 2001 ий гычын тудо – Марий самырык театрын артистше. Театрыште ыштыме дене пырляк 2008 ий гыч Марий кугыжаныш университетын тÿвыра да сымыктыш факультетыштыже заочно тунемеш.
Театр паша
А. Васильевын театрыште чоҥымо икымше кугу пашаже - тиде Г.Гордеевын «Ял ÿмбалне мужыр йÿксö» пьесыж почеш шындыме музыкальный комедийште модмо весела кумылан Микытан рольжо. Изиш варарак актер З.Долгован «Шудо шешке» комедийыштыже адакат илалше пöръеҥын - Сапанын образшым мастарын чоҥа гын, Г.Гордеевын «Куп» драмыштыже тудын актер талантше драматизм шÿлышан Иван Яковлевичын образшым чоҥымаште эшеат кумдан почылтеш.
Таче марте А. Васильев театрыште 40 утла рольым модын да калыкын ик эн йöратыме актерышкыжо кушкын шуын. Комедийыште-ма але драмыште тудо чоҥымо образшылан келшыше чиям, ойыртемалтше койыш-шоктышым муын мошта да чыла тидым калык деке намиен шукта. Тыгай улыт тудын келыштарыме Дикойын образше («Гроза» А.Островскийын), Костылёв («На дне» М.Горькийын), Константинов («Жестокие игры» А.Арбузовын), Банкир («Адак омсашке тÿкалат» А.Петровын), Велькаров («Ах, водевиль, водевиль» И.Крылов ден В. Соллогубын).
А 2008 ийыште Андрей Васильев «Майятул» тÿнамбал фестивальыште З.Долгован пьесыж почеш шындыме «Вис-вис пушан орлыкем» драмыште Милиционерын образшым мастарын почын ончыкта да «Кокымшо планан эн сай пöръеҥ роль» номинацийыште фестивальын лауреатше лÿмым сеҥен налеш.
Тылеч посна А. Васильев йомак спектакльлаште - «Приключения Чиполлино», «Против кого дружим», «Хитрюндий великолепный» - йоча-влакым шуко оҥай рольжо-влак дене куандарен шога. Йомак геройым келыштарымаштат актёр кугу мастарлык дене ойыртемалтеш, арам огыл эше 2007 ийыштак «Йошкар-Ола театральная» фестивальыште «Кот в сапогах» йомакыште Корольын образшым почын пуымылан тудо «Майятул» тÿнямбал фестивальысе гаяк «Кокымшо планан эн сай пöръеҥ роль» номинацийыште сеҥыше лийын.
Кылвер-влак
Категорий:Марий актёр-влак Категорий:Марий самырык театр
Словен йылме
Словен йылме (словенла slovenščina) — индоевропысо (славян) йылме.
Акрет марий тӱвыра
Акрет марий тӱвыра — VI-XI курымын археологик тӱвыра Марий Элыште, Чувашийыште, Суас Элыште, Угарман велыште да Киров велыште.
Категорий:Марий Элын эртыкше Категорий:Суас Элын эртыкше Категорий:Угарман велын эртыкше Категорий:Чувашийын эртыкше Категорий:Киров велын эртыкше
Словен йылме
Категорий:Словен йылме
Арноттий
Арноттий (Arnottia) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Категорий:Орхидей-влак
Изи Юнго
Изи Юнго мут ончыктен кертеш:
Майский хутор
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
1948
Кӧ колен
Категорий:1948
Шындырвал
Шындырвал (Шӹндӹрвал, Паулкино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пызыкнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 87 еҥ (2001 ий), 71 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пызыкнур сола деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Курыкмарий кундемысе илымверла
1389
1389 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1389Категорий:XIV курым
Кетекмучаш
Кетекмучаш (Акпатыр) (Акбатырево) – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Кугу Кетек ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 103 еҥ (2002 ий), 88 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Малмыж ола деч 16.9 километр (28 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Малмыж кундемысе илымверла Категорий:Киров велысе марий илымверла
Кукшо Пыламарий
Кукшо Пыламарий (Кушко-Билямор) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Пыламарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 34 еҥ (2000 ий), 34 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер
Марий Пыламарий сола деч 5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Тӱрек кундемысе илымверла
296
296 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:296Категорий:III курым
Кугу Яшнур
Кугу Яшнур (Большой Яшнур) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пекшиксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 116 еҥ (2002 ий). , 120 еҥ (2010 ий), 133 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер
Пекшиксола ял деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Маскасола кундемысе илымверла
Кужэҥер
Кужэҥер (Куженер) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо ола сынан посёлко. Кужэҥер кундемын рӱдерже. Калыкчот: 5384 еҥ (2010 ий), 4984 еҥ (2015 ий).
Верланыме вер
Йошкар-Ола ола деч 73 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Марий Элысе кундем рӱдерла Категорий:Марий Элысе ола сынан посёлкыла Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла Категорий:Кужэҥер
Аксиомо
Аксиомо ( ἀξίωμα — пеҥгыдемдымаш ) — чыным доказатлыде умылымо принцип але положений.
Категорий:Математике
297
297 ий — III курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:297Категорий:III курым
Арпофиллум
Категорий:Орхидей-влак
1949
Кӧ колен
Категорий:1949
Кокшан-завод (Суас Эл)
Кокша́н-заво́д (Новый Кокшан) — Суас Элын Камша кундемыштыже верланыше ял.
Категорий:Ялла Суас Элыште Категорий:Камша кундем
Артрохилус
Артрохилус (Arthrochilus) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Категорий:Орхидей-влак
Элесола
Элесола (Елейсола) (Елейкино) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шале ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 30 еҥ (2004 ий), 28 еҥ (2010 ий).
Важ-влак
Категорий:Морко кундемысе илымверла
1390
1390 ий — XIV курымын ийже.
Кӧ колен
Категорий:1390Категорий:XIV курым
Евсейкин
Евсейкин (Шӹргӹмычаш; Евсейкино) — Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Йӱксар ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 106 еҥ (2004 ий), 86 еҥ (2010 ий).
Beeline
Beeline — электрокыл телефоний брэнд. Негызлыме 6 сорла 1993 ий.
Евсейкин
Верланыме вер
Йӱксар сола деч 8 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Важ-влак
Категорий:Килемар кундемысе илымверла
Beeline
Тыгак ончо
Категорий:Коммуникаций
Кизнер кундем
Кизнер кундем (Кизнерский район) — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Кизнер.
*
Ацинета
Ацинета (Acineta) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 18 еш куэ уло.
Гибрид-влак
Категорий:Орхидей-влак
У (кириллик тиште)
У, у — кириллик тиште. 23-шо тиште Олык марий да Курык марий тиштер-влакыште.
Категорий:Кириллик тиштерын тиштыже-влак
Новогорский (Одо Эл)
Новогорский (южгунам, Го́рски; Новогорское) — Одо Элын Грак кундемыштыже верланыше сола, Новогорский ял шотан илемын рӱдерже.
298
Кӧ колен
Категорий:298Категорий:III курым
Новогорский (Одо Эл)
Категорий:Грак кундемысе илымверла
Турин
Категорий:Турин
Кугу Какшан (ыҥ-влак)
Кугу Какшан мут ончыктен кертеш:
Алматысе метрополитен
Алматы‘се метрополитен (Алматы метрополитены, Алматинский метрополитен).
Линии
Категорий:Метрополитен-влак Казахстаныште
Словений
Links
Категорий:Словений
Марий Чодыраял (Кужэҥер кундем)
Марий Чодыраял (Мари-Чодраял) — Российыште Марий Элын Кужэҥер кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер
Шӱдымарий ял деч 5 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно
1958 ийыште Марий Чодыраял ял Руш Чодыраял ял дене пырля ик пырляштарыме Чодыраял ялыш савырненыт.
Важ-влак
Категорий:Кужэҥер кундемысе илымверла
Бердичев
Бердичев (Бердичів) — ола Украиныште Житомир велыште. Бердичев кундемын рӱдерже. Калыкчот: 74 000 еҥ (2021 ий).
Категорий:Житомир велысе олала
Кӱанэҥер (Балтач кундем)
Верланыме вер
Балтач сола деч 8,5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Точко (геометрий)
Геометрийыште, топологийыште да математикын лишыл ужашыже-влакыште точкым пространствыште абстрактный объект маныт. Тудын ни йоҥгытшо, ни кумдыкшо, ни кужытшо, ни моло тӱрлын висыме характеристикыже уке. Точко математикын фундаментальный умылымашыже-влак гычын иктыже лиеш; керек-могай геметрический фигуро точко-влак гыч лийын шога шотлалтеш.
Кӱанэҥер (Балтач кундем)
Йылме
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Важ-влак
Категорий:Пошкырт Элысе марий илымверла Категорий:Балтач кундемысе илымверла
Точко (геометрий)
Категорий:Математике
Барабинск
Барабинск — ола Российыште, Новосибирск велыште. Кум эн кугу ола велыште. Калыкчот 28 тӱж. еҥ наре.
Русанов, Юрий Петрович
Юрий Русанов (Юрий Петрович Русанов) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Нурӱмбал ял —, Йошкар-Ола) – марий серызе, тележурналист, диктор, тӱвыра да мер пашаеҥ, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2009), Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (1998), М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр директорын алмаштарышыже – Марий самырык театрын вуйлатышыже (2002–2007), Марий Мер Каҥаш вуйлатышын алмаштарышыже (2008–2015), Марий Эл Республикысе Мер палатын йыжъеҥже (2009–2015), М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын директоржо (2007–2015).
Илыш корныжо
Юрий Русанов 1968 ийын ага тылзын 15-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Нурӱмбал ялеш шочын.
Литератур
Категорий:Марий серызе-влак Категорий:Марий журналист-влак Категорий:Марий диктор-влак Категорий:Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак Категорий:М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын директоржо-влак Категорий:Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже-влак Категорий:Марий Мер Каҥашын йыжъеҥже-влак
Кикнур кундем
Кикнур кундем (Кикнурский район) - административ кундем Киров велыште, Российыште. Рӱдыжӧ Кикнур. Калыкчот 10,9 тӱж. еҥ наре.