cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brussel
Brussel ([bʁy.sɛl], na [bruselʲ] : dia renivohitra i Belzika (Bruxelles-ville) sy renivohitry ny Union Européenne.
Seisely
I Seisely na Repoblikan' i Seisely firenena tamba-nosy ahitana nosy miisa 115 ao amin' ny Ranomasimbe Indiana, ao atsimo-atsinanan' ny kontinentan' i Afrika, (1 600 km avy ao Kenia), ary ao avaratra-atsinanan' i Madagasikara. Mirefy 454 km² ny velerany. Atao hoe Seiseloà ny vahoakan' ity firenena ity.
Mitambatra ho firenena ireo nosy kely ireo ary ao amin' ny nosy Mahé no misy an' i Victoria renivohitra. Atao hoe Seychelles na Republic of Seychelles, izy amin' ny teny anglisy, fa Sesel na Repiblik Sesel, kosa amin' ny teny kreôly seiseloà, atao hoe Seychelles na République des Seychelles amin' ny teny frantsay.
Zanatany britanika i Seisely. Mpikambana ao amin' ny Commonwealth sy ao amin' ny Francophonie izy. Telo ny fiteny ôfisialin' i Seisely, dia ny fiteny kreôly seiseloà, ny fiteny frantsay ary ny fiteny anglisy.
Jeôgrafia
vignette|Sarin-tabnin' i Seisely Misy nosy 42 - ireo "nosy any anatiny" - mahasahana ny 45 %-n'ny velaran-tany manontolo (244 km²), saingy mahafaoka ao anatiny ny 98 %-n' ny mponina ao Seisely. Ao koa ireo "nosy granitika" miisa 40 izay saika manodidina ny nosy Mahé avokoa. Feno harambato ny ankamaroany ary tery ny morontsirak' ireo nosy ireo. Ny lehibe indrindra amin' izy ireo dia:
Ao koa ireo nosy roa any avaratra dia:
Mponina
Tsy nisy ny tena mponina tompon-tany tao Seychelles. Taranaky ny mpifindra monina eorôpeana, sinoa, indiana ary afrikana ny ankabeazany. Ny finoana kristiana, indrindra indrindra katôlika no arahin' ny ankamaroan' ny mponina.
Toe-karena
Ny fizahan-tany no tena iankinan' ny toe-karena ao Seisely. Mandroso be ihany koa ny fanjonoana amin' ny fomba maoderina. Ny Port-Victoria no anisan' ny seranana lehibe amin' ny fanondranana trondro ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. Misy ao an-toerana ny ozinina mpanao ny trondro amin' ny boaty. Mivarotra solitany koa i Seisely.
Jereo koa
Firenena ao Afrika:
Kôntinenta eto an-tany
Anandrano
vignette|249x249px|Anandrano vignette|167x167px|Anandrano mamony Ny anandrano dia zavamaniry fanao anana, maniry eny amin' ny tany andalovan' ny rano betsaka. Ny anarany ara-tsiansa dia Nasturtium officinale. Atao hoe Cresson de fontaine izy amin' ny teny frantsay fa watercress kosa amin' ny teny anglisy. Ao amin' ny fianakaviana Brassicaceae no misy azy.
Fiteny seienina
Ny  dia fiteny amerindianina tenenina ao amin'ny faritra afovoan'i Etazonia. Foko roa miaraka ny saienina: Só'taa'e (Sutai) ary ny Tsé-tsêhéstâhese (na Tsitsistais(ts) avy amin'ny Tsêhéstáno), izay midika hoe "olona sahala isika" amin'ny teniny.
Ny teny saienina dia avy amin'ny teny lakota šahíyena izay midika šahíya kely.
Trévago
Trévago dia tanàna amin'ny Espaina.
Siouan-Catawban
Ao anatin'i Siouan-Catawban dia misy teny 17 miampy karazan-teny mihidina aminy.
I. Siouan ny renirano Missouri(a.k.a. Crow-Hidatsa) II. Siouan Mandan III. Siouan ny (a.k.a. Central Siouan) IV. Ohio Valley Siouan (a.k.a. Sioux ny Antsio-antsinanana)
Ilay teny misy "(†)" dia teny maty.
Lohataona
Ny lohataona no fizaran-taona voalohany amin' ny taona. Amin' ny faritra misy fizaran-taona efatra dia mandimby ny ririnina izy sady dimbiasan' ny fahavaratra. Amin' ny lohataona no manomboka mitsiry sy maniry avokoa ireo zava-maniry nihintsan-dravina nandritra ny ririnina. Mitombo ny halavan' ny andro ary mihena ny an' ny alina. Betsaka ny hazavana sady mihamafana ny andro nefa tsy mbola misy na betsaka ny orana.
Raha zaraina efatra mitovitovy ny taona iray dia izao: ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Marsa sy Avrily ary Mey ny lohataona fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Septambra sy Oktobra ary Novambra izany.
Zava-miseho eo amin'ny natiora amin'ny lohataona
Mihavao ny voary. Mitsonika ny orampanala. Miakatra ny ranon-kazo. Mitsimoka na manomboka mamony ny ankamaroan' ny zavamaniry. Rakotra voninkazo ny toerana misy bozaka aman'ahitra.
Mifoha amin'ny torimasony ireo biby mpatory ririnina. Miverina ireo biby sy vorona mpifindra monina.
Asa sy fankalazana fety amin'ny lohataona
Ao amin' ny tetiandro iraniana dia andro voalohany amin' ny taona ny andro voalohany amin' ny lohataona atao hoe Nuruz izay ankalazaina amin' ny 19 na 20 na 21 Marsa.
Ho an' ny Rosiana dia ny 1 Marsa no andro voalohany amin' ny taona fa ho an' ny Aostraliana kosa dia ny 1 Septambra izany. Any Frantsa dia ny 20 na 21 no fanombohan' ny lohataona.
Manomboka amin'ny 1 Avrily ny lohataona any amin' ireo Sinoa izay fotoam-pamafazana.
Ny Sindy (mponina any India) dia mankalaza ny taom-baovao amin' ny fiandohan' ny lohataona. Amin' ny 20 na 21 Marsa ny any India sy Nepaly no mankalaza ny fetin' ny loko.
Rano
thumb|Rano Ny rano dia akora iankinan'ny aina eto an-tany. Amin'ny mari-pana sy ny tsindry mahazatra dia miendrika zaka mitsiranoka izy. Fa hita amin'ny endrika mientona sy mivaingana koa izy eo amin'ny tontolo voajanahary.
Lohataona
Asa sy fankalazana fety amin'ny lohataona
Ny Japôney koa dia mankalaza ny atao hoe Setsubun izay fetim-pirenena ho an' ny fiavian' ny lohataona araka ny tetiandro manara-bolana.
Rano
Fizika
thumb Amin'ny tsindrin'ny atmosfera dia :
Lohataona
Asa sy fankalazana fety amin'ny lohataona
Amin' ny lohataona no ankalazan' ny Tamoly ny Puthandu, sy ankalazan' ny Tailandey ny Songkran, ary ankalazan' ny Birmana ny Thingyan.
Rano
Simia
thumb|H2O1 no raikipohy simikan'ny rano
Lohataona
Asa sy fankalazana fety amin'ny lohataona
Ny taom-baovao malagasy dia ankalazaina amin' ny fiantombohan' ny lohataona amin' ny volana Septambra, ho an' ny Malagasy sasany, amin' ny maha fizaran-taona voalohany azy.
Rano
Simia
H2O1 no raikipohy simikan'ny rano. Izany hoe misy atome Oksizena anankiray mitambatra amin'ny atome Hidrozena anankiroa. 18g ny lanjany isa-môly.
Lohataona
Asa sy fankalazana fety amin'ny lohataona
Ny fankalazana ny fiandohan' ny lohataona, izay fiandohan' ny taona koa, dia misy milaza fa natao tamin' ny faritra maro teto Madagasikara, ka Volambita, araka ny anaram-bolana malagasy avy amin' ny teny sanskrita, no fiantsoana izany volana izany.
Rano
Simia
Noho ny oksizena izay elektronegativa dia sintoniny manatona azy ny tambatra elektrona anankiroa izay eo amin'ny firaisany amin'ireo Hidrozena avy. Vokatr'izay dia lasa misy ampahana charge mitranga eo amin'ireo atoma tsirairay, miabo eo amin'ny H ary miiba eo amin'ny O. Noho ireo charges ireo dia lazaina fa polaire ny molekioln'ny rano. Mibaiko ny toetrany amin'ny ankapobeny io maha polaire azy io. Ohatra hoe :
Fiaraha-monina
Manan-danja be amin'ny aina ny rano hany ka manan-danja amin'ny fiaraha-monina koa. Entin'ny Malagasy hilazana ny fihavanana izay indraindrainy ny fampiarahana ny rano sy ny vary. Mbola itarafana ny fihavanana malagasy koa ny fomba fizaran-drano eny an-tanimbary, ka na miady aza ny tompon'ny tanimbary mifanao ambony sy ambany dia mahay mifanaraka foana amin'ny fizaran-drano.
Any amin'ny tany efitra dia mamaritra ny politika ankapobeny mihitsy ny rano. Iadiana ny toerana avo ka andalovan'ny rano mialoha ny toerana hafa. Izay manana fahefana amin'ny rano no manana fahefana amin'ny rehetra.
Misy mihitsy aza ireo kolontsaina sasany izay ahitana olona manao ny rano ho andriamanitra satria loharanon'ny aina.
Fahasalamana
Kanefa mila fitandremana betsaka ny rano sotroina satria mety mitondra mikiraoba isan-karazany ahiana hahatonga aretina. Anisan'ny aretina mety ho azo amin'ny fisotroana rano maloto ny kolera, ny bilarziozy, ny tefoedra sns. Tsara raha ampangotrahina ny rano vao sotroina, na farafaharatsiny ampiana fanafody tahaka ny Sur'Eau.
Ny tsingerin' ny rano
thumb|290x290px
Fiteny atabaskana
vignette Ny fiteny atabaskana dia vondrom-piteny ngeza be ao avaratra sy atsimon' i Amerika avaratra. Ny fiteny atabaskana dia fianakavina faharoa amin' ny isan' olona mpiteny azy sy amin' ny isan' ny teny (ny fiteny nahoatla dia ao anatin' ny fiteny atabaskana); amin' ny haben' ny tany, ny Aljika ihany no manana velarana ngeza indrindra.
Abidy
thumb|250px Ny abidy na abidia dia ny fitambaran' ny tarehin-tsoratra anoratana ny fiteny tsirairay avy. Atao hoe litera ny tsirairay amin' ny eva mitambatra ka mamorona ny abidy. Ara-teôria, tokony maneho feo iray ny litera iray. Ary tokony asiana mari-tsoratra ny litera sasany mba hananana tarehintsoratra maro raha tsy ampy ny litera ao amin' ilay abidy ampiasaina.
Abidy grika
Ny abidy grika dia abidy manavaka ny renisoratra sy ny zanatsoratra sady ahitana litera efatra amby roapolo, izay natao hanoratana ny fiteny grika nanomboka tamin'ny taonjato fahasivy tal. J.K. hatramin'izao fotoana izao. Io ihany koa no heverina fa abidy antitra indrindra – raha ferana amin'ny famaritana voalohan'ny teny hoe abidy – satria samy manana ny evany ny feo tsirairay. Tamin'ny Andro Taloha dia nampiasaina ho an'ny fanisana amin'ny teny grika ihany koa ny litera, fa voasolon'ny tarehimarika arabo izy ireo. Avy amin'ny abidy fenisianina ny abidy grika. Nahatonga ny fipoiran'ny abidy latina tao Eoropa io abidy io. Fampiasa ho eva amin'ny siansa, amin'ny anaram-boanjavatra amin'ny fizika, amin'ny anaran-kintana ary fikambanam-pirahalahiana sy firahavaviana ny litera grika.
Abidy latina
Ny abidy latina na abidy romana dia abidy ahitana litera fototra miisa 26 sady afaka atao sora-baventy na sora-madinika. Mampiasa io abidy io hanoratany ny fiteniny ny ao Eoropa Andrefana sy Eoropa Avaratra ary Eoropa Afovoany. Mampiasa azy koa ireo firenena ivelan'i Eoropa indrindra ireo firenena nozanahin' ny Eoropeana, isan'izany ny ao Amerika Avaratra sy Atsimo sy ny ao Afrika ary ny ao Oseania. Ireto avy ny litera fototra ao amin'ny abidy latina amin'ny endriny soramadinika: a - b - c - d - e - f - g - h - i - j - k - l - m - n - o - p - q - r - s - t - u - v - w - x - y - z. Tamin'ny taona 2002 dia ny 39 %n'ny mponina maneran-tany no mampiasa ny abidy latina.
Abidy hebreo
Ny abidy hebreo dia fitambarana litera miisa 22 tsy ahitana zanatsoratra izay anoratana ny fîteny hebreo. Amin’ny fiteny hebreo, io abidy io dia atao hoe אָלֶף־בֵּית עִבְרִי‬ / Alefbet Ivri na האלפבית העברי / Ha-ˈAlefbet ha-Ivri. Tsy misy ny fanavahana ny sorabaventy sy ny soramadinika. Taty aoriana vao nisy marika miendri-teboka atao hoe nikkud izay amantarana ny zanapeo. Vakina avy ankavana miankavia ny soratra hebreo. Ny abidy hebreo no nanoratana ny boky ao amin’ny Tanakh (Baiboly hebreo), izany hoe izy no nanoratana ny fiteny fototry ny Testamenta Taloha ao amin’ny Baiboly. Izy koa no anoratana ny fitenin'ny Jiosy hafa ankehitriny.
Abidy sirilika
Ny abidy sirilika dia abidy slavy. Ankehitriny izy io dia ampiasaina amin'ny fanoratana ny teny rosiana, okrainiana, belarosiana, rusyn, biolgara, masedôniana ary ny fiteny serba-kroata. Io abidy io koa dia abidy voaterin'ny Firaisana Sovietika ampiasain'ny fiteny tsy slavy toa ireo teny tao Kaokazy sy Siberia ary ny faritra avaratr'i Rosia.
Ny abidy sirilika dia noforonin'i Ohrid sy i Clément tamin'ny taonjato fahasivy, izay nampianarin'ny moanina (na monka) roa, dia i Kyrillos sy i Methodios. Ny fototr'io abidy io dia ny abidy grika. Ny soratra glagôlitika no nampiasaina talohan'ny abidy sirilika.
Abidy arabo
Ny abidy arabo dia tsy ahitana afa-tsy renisoratra, natao hanoratana ny fiteny arabo sy fiteny hafa koa, ka soratana avy ankavana miankavia. Nisy litera miisa 28 izy tamin'ny voalohany nefa ny fiteny tsirairay izay soratana aminy dia samy nanao fanovana arakaraka ny rafi-peo ao aminy. Tsy manana zanatsoratra hanoratana ny zanapeo ny abidy arabo fa mari-tsoratra sahalahala amin'ny teboka na faingo apetraka eo ambony na ambany na aloha na aorian'ny renisoratra hisolo ny zanatsoratra.
Nanomboka tamin'ny fielezan'ny finoana silamo mantsy dia maro ireo fiteny ankoatry ny arabo, fiteny anoratana ny Kor'any, izay nanomboka nosoratana tamin'io abjady arabo io. Izany no anoratana ny fiteny indo-eoropeana toy ny fiteny persana, ny fiteny kashmiry, ny fiteny sindy, ny fiteny ordoa ary ny fiteny korda. Ampiasaina ao Sina koa io abidy io, indrindra ao amin'ny faritanin'i Xinjiang sy Gansu ary Ningxia, ary amin'ny mponina vitsy anisa izay nandray ny fivavahana silamo (izany no atao hoe "xiao'erjing"). Taloha dia nenti-nanoratra ny fiteny sasany ao Afrika ny abidy arabo: ny fiteny soahily, ny fiteny haosa, ny fiteny oôlôfo ary ny fiteny somaly) ary koa nanoratana ny fiteny torka hatramin'ny taona 1928.
Jereo koa
Abidy Fiteny
Bisikileta
Ny Biskileta (Na Velô) dia fiara mandeha an'tany manana kodiarana roa (avy aminio no anarany aminy teny Frantsay) mifanitsy.
Ny hery mampihetsika azy dia avy any amin'ny tongotr'olona (siklista)(aminy pedalina) amin'ny fipetrahana mipetraka na matory na mitsangana.
Ny pedalina otran'ny hoe palier na vilebrequin. Ny bisikileta dia isan'i fiara miasa antain'i faritany, ny pratikany, ilay siklisma dia
Arapaho
Ny Arapahôh na Arapahos na "Gens de vaches" dia mponina tera-tany ny amerika miaina eo aminy staty ny Colorado sy Wyoming. Izy dia namanamanan'i Sayena sy namanan'i Dakota
manomeha enklavy algônkina zareo miarakaminy Sayena eo andrefan'i tany lemaka ; Ny Arapahôn'i avaratra izao dia miaina anatin'y Wind River Reservation (avaratran'i Lander ao a' Wyoming
Fizaràn-taona
vignette|382x382px|Sary mihetsika avy amin' ny satelita maneho ny vokatry ny fifandimbiasan' ny fizaran-taona eto ambonin' ny Tany. Ny fizaràn-taona dia fari-potoana ao anatin' ny taona izay ahatsapana tsy fiovana firy eo amin' ny toetrandro (fisian' ny orana na tsia, rivotra mifofofofo na tsia, orampanala na tsia, hazavana sy hafanan' ny masoandro na tsia, sns) izay mifandray amin' ny tsingerim-piainan' ny zavaboary (fitsirin' ny zavamaniry, fiovan-toetran' ny biby, sns). Ampifadraisin' ny olona amin' ny asa fivelomany koa ny fizaran-taona, indrindra ny fambolena sy ny fiompiana.
Tsy mitovy ny isan' ny fizaràn-taona arakaraka ny toetany na ny firenena na ny kolontsain' ny mponina ka ao ny mizara ny taona ho roa (toetany trôpikaly: asara sy asotry), ny mizara azy ho telo, ny mizara azy ho efatra (toetany antonony: lohataona, fahavaratra, fararano, ririnina) ary ny mizara azy ho enina (fizaràn-taona indiana), sns.
Fizaràn-taona efatra
Raha ahitana fizaran-taona efatra ny taona dia ireto avy izy ireo: ny lohataona, ny fahavaratra, ny fararano ary ny ririnina.
Ny lohataona
Ny lohataona no fizaràn-taona voalohany amin' ny taona. Manomboka mitsiry avokoa ireo zava-maniry nihintsin-dravina nandritra ny ririnina.
Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Marsa sy Avrily ary Mey ny lohataona fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Septambra sy Oktobra ary Novambra.
Ny fahavaratra
Ny fahavaratra dia fizaràn-taona mifanandrify amin' ny vanim-potoana filatsahan' ny orana sy famokarana vokatra sy fambolena.
Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Jona sy Jolay ary Aogositra ny fahavaratra fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Desambra sy Janoary ary Febroary.
Ny fararano
Ny fararano no fizaràn-taona manaraka ny fahavaratra. Efa manomboka mihena ny orana amin'io, ka izay no nahatonga io fiantsoana azy io.
Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin 'ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Septambra sy Oktobra ary Novambra ny fararano fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Marsa sy Avrily ary Mey io fizaran-taona io.
Ny ririnina
Ny ririnina no fizaràn-taona manaraka ny fararano, izay vanim-potoana mangatsiaka; fohy ny andro ary rako-drahona matetika; ianjadian' ny fanala ny hazo ka mihintsan-dravina.
Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Desambra sy Janoary ary Febroary ny ririnina fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Jona sy Jolay ary Aogositra io fizaran-taona io.
Ravitoto sy henakisoa
Ny ravitoto dia ravina mangahazo nolaingosana ary nototoina. Marihina fa ny laingony no tena tsara sady tsy mangidy. Amin'ny fotoana fihavian'ny orana ka mampitsiry ny mangahazo no tena maha-betsaka azy. Matetika dia andrahoina amin'ny henan-kisoa na hen'omby matavy izy, na koa miaraka amin'ny voanjo, na farafaharatsiny asiana menaka fotsiny.
Ahoana ny fahandro ny ravitoto sy henan-kisoa.
Wiyot
Ny mponina wiyot dia ponina teratany ny amerika niaina tany a Kalifôrnia mandidinan'i helondranohon'i Humboldt efa nisy 8.000 taona izay. 500 izao ny isa ny mponina izao any ao avaratran'i kalifôrnia ; io isa io dia ambanin'i isany (olona 2.000 zareo taminy taonjato faha 19). Misy olokafa 350 no voasoratranarana any an'Table Bluffs ; fikambanana namboariny taminy taona 2000.
Ny Wiyot dia nijaly tamin'i herisetran'i amerikana taminy taona 1850 sy 1860 ; taminy andron'io, maro dia maro ny olona tsy maintsy mandositra satria be dia be ny olona maty ; Io teny io dia voateny hoe "maty" taminy fahafatesan'ilay olona mpiteny farany an'izio, Della Prince taminy taona 1962 ; Wiyot maro mba tia hoe ho verina velona io teny io
Fiteny aligônkianina
thumb|teny Algoniana
Ny teny algônkiana (any Kanada) dia fianakavinan'teny misy miteny any Amerika avaratra ao anatin'io misy ny ankabiazan'ny teny Aljika (ny sasana sia wiyot, yurok any avaratra-anderan'i kalifornia ; tokony tsy afangaro ny teny algonkiana sy ny algonkina.
Andriamanarivo Paoly Rabe
DadaRabe
DadaRabe dia mpanoratra malagasy teraka tamin'ny taona 1968 tao Antananarivo. Nianatra teny Ankatso ary nivoaka ho dokotera. Nanohy fianarana tany Frantsa izy ary nahazo ny mari-pahaizana manokana momba ny "Psychiatrie". Niverina tao Madagasikara izy ny taona 2007 ary mampianatra ao amin'ny faculté de médecine ao Mahajanga.
Ny sangan'asany
Manoratra tononkalo amin'ny teny malagasy no tena ataony. Mpikambana mpanorina ny HAVATSA-UPEM Frantsa.
Namoaka boky tononkalo izy tamin'ny taona 2003 : "Dia nisy ny mazava". Misy tononkalo 700 eo ho eo nosoratany.
Rohy
Havatsa-Upem Frantsa Haisoratra
Ubuntu
Ubuntu (tenenina hoe /uːˈbuːntuː/ dia mpandrindra milina avy amin'ny fizarana Debian Linux. Nahazo anarana araky ny fisainana Ubuntu any Afrika atsimo (« Humanity towards others ») ary zaraina am-pahalalahana sy open source izy. Tsotra ny fampiasana azy ho an'ny mpampiasa tsotra. Nosafidian'ny mpamaky teo amin'ny desktoplinux.com izy ohatra ny fizarana linux malaza indrindra hoan'ny birao, maka ny 30%-n'ny installation Linux eo amin'ny birao tamin'ny 2006 sy tamin'ny 2007. Ny statistika Web tamin'ny farany 2009 dia milaza fa 40-50% ny anjaran'ny Ubuntu.
Ao anatin'ny Ubuntu dia misy pack software zaraina miaraka amina lisansy malalaka (fantatra ohatra ny open source). Ny lisansy tena ampiasaina dia ilay linsansa GNU General Public License (GNU GPL), milaza fa azon'ny mpampiasa dikaina, zaraina, mandinika, manova sy manatsara ny rindrankajy am-pahalalahana. Sponsorizen'ny UK based company Canonical Ltd., an'ny South Afrika mpilalao vola Mark Shuttlewoeth. Amin'ny famelana ny Ubuntu ho malalaka sy open source, azon'ny Canonical ampiasaina ny fahaizan'ny fikambanan'ny mpamelatra rindrankajy amin'ny zavatra mandrafitra ny Ubuntu, mba tsy hivarotra an'i Ubuntu mba hampidi-bola, mampidi-bola amin'ny fivarotana sampandraharaha miaraka amin'ny Ubuntu. Manaiky sy manohana ny mpandrindra milina Ubuntu voasintona i Cannical: Kubuntu, Edubuntu ary Ubuntu Server Edition. Misy mpandrindra milina hafa voasintona, ao koa any teny an-toerana sy ara-pitaovana an'ny version manokana.
Mamoaka version an'ny Ubuntu isaky ny enim-bolana ary manohana an'i Ubuntu izy ho an'ny 18 volana amin'ny fanomezana fitsarana ho an'ny antoka (correctif de securité), fitsarana ny bug ratsy, ary mise-à-jour maivamaivana ho an'ny rindrankajy. Ny version LTS avoaka isaky ny roa taona, dia antohan'ny birao mandritry ny telo taona ary dimy taona ho an'ny lohamilina. Ny version an'ny Ubuntu ankehitriny, 9.10 (kôala karmika, koala karmique), dia navoaka tamin'ny 29 Oktobra 2009.
Tantara
Ny Ubuntu dia fork an'ny foto-kaody Debian. Ny tanjona voalohan' Ubuntu dia hamoaka version iray isaky ny enim-bolana, dikan'izany manome mpandrindra milina voa-update matetika. Navoaka tamin'ny 20 Oktobra 2004 ny version voalohan' Ubuntu.
Nivoaka iray volana ao aorian'ny famoahan'i GNOME Ubuntu. Tsy araka ny fork ny Debian, mampiasa fango mihidy ary manan-tompony, mampiasa rindrankajy malalaka Ubuntu tamin'ny voalohany, ankoatra ny driver-n'ny fitaovana manan-topony.
Ubuntu is currently funded by Canonical Ltd. On July 8, 2005, Mark Shuttleworth and Canonical Ltd announced the creation of the Ubuntu Foundation and provided an initial funding of US$10 million. The purpose of the foundation is to ensure the support and development for all future versions of Ubuntu. Mark Shuttleworth describes the foundation as an "emergency fund" (in case Canonical's involvement ends).
Ubuntu 8.04, released on April 24, 2008, is the current Long Term Support (LTS) release. Canonical releases LTS versions every two years, with Ubuntu 10.04 Lucid Lynx (release number subject to change) scheduled as the next LTS version in 2010. The current regular release, Ubuntu 9.10 (Karmic Koala), was released on October 29, 2009.
On March 12, 2009, Ubuntu announced developer support for 3rd party cloud management platforms, such as for those used at Amazon EC2.[24]
Fiteny chiwere
Ny Chiwere (na Iowa-Otoe-Missouria, na Báxoje-Jíwere-Ñútˀachi) dia teny Sioux, any Missouri
Fiteny loup A
Loup A dia teny Amerindinina efa maty.
Fiteny loup B
Loup B dia teny Amerindinina efa maty.
Blackfeet
Ny firenen'i Blackfeet dia ilay anaran'i mponina Amerindianina telo any Alberta hatran'i Montana ; Na dia hoe io denomination io tsy manafotra na finamana hentitra ; iny nanao anatiny zava-bita firenena tena firenena.
Vondrona ny Blackfeet
Ny mponina ny Blackfeet misy an'i Peigan ; misaraka aminy Peigan avaratra (Aapatohsipiikanii) sy ny Peigan atsimo (Aamsskaapipiikanii) ; ny Kainai (olon-draha) sy ny Siksika (Blackfeet)
Ny Peigan atsimo avy any Montana dia ny vondrona telo afa any Alberta omentsika aminy ankabiazan'ireo olona ireo ilay anarana Canadian Blackfeet, dia Blackfeet any etazonia. Ny anaran'izareo dia Niitsitapii ("ilay mponina tena izy"). Ireo vondrona ireo manana fomba sy teny mitovy (ny anaran'io teny io dia Nitsipussin ; "ilay teny tena izy").
Jereo koa
Ny Blackfeet dia nômady ; dikany hoe misolo toeraha fipetrahana foana izareo ;
Fiteny aljika
Efa teny maty daholo ny teny miami, illinois, etchemin, loup A, loup B, mahican, massachusett, mohegan, pequot, nanticoke, narragansett, pamlico, powhatan, quiripi, naugatuck, unami, unquachog sy shinnecock, ny mpiteny farany ny teny wiyot maty taminy 1962, ny teny afa maty daholo, misy folo sisa ny mpiteny ny teny Yurok
Teny avy aminy teny teny aljika
I. Wiyot
II. Yurok
III. Teny Algônkiana
Tambajotra sôsialy
Ny tambajotra sôsialy dia ezaka fananganana fikambanan'olona manana zava-mahaliana iraisana. Izy ireo dia mifampizara izay nahaliana azy ary mijery koa izay mahaliana ny hafa eo amin'ny sehatra internet iray. Mila mampiasa software izy ireo amin'izany.
Ny ankabeazan'ny tamba-jotra ara-piaraha-monina dia sehatra internet hahazoan'ny tsirairay mifandray amin'ny hafa amin'ny alalan'ny fifandraisana mivantana, messaging, mailaka, sarimihetsika, fifandraisana mivantana amin'ny alalan'ny feo (voice chat), fizarazarana rakitra (file sharing), blaogy, dinika, sy ny sisa...
Ny malaza indrindra amin'ireo tamba-jotra ara-piaraha-monina ireo dia ahitana sokajy isan-karazany toy ny mpiara-mianatra taloha ary mikendry ny hampifandray "namana" izay samy mampiranty ny momba ny tenany sy ny zavatra mahaliana azy.
Tantaran'ny tamba-jotra ara-piaraha-monina
Efa tamin'ny taona 1978 no namelabelaran'i S. Roxanne Hiltz sy Murray Turoff tao amin'ny bokiny The Network Nation(Addison-Wesley, 1978, 1993) ny momba ny fampifandraisana ny isam-batan'olona amin'ny alalan'ny solosaina.
Teo koa ireo ezaka hafa maro toy ny Usenet, bulletin board services (BBS) ary ny Arpanet novelabelaran'ny bokin'i Murray Turoff mitondra ny lohateny hoe EIES: Server-based Electronic Information Exchange Service (Turoff and Hiltz, 1978, 1993).
Fampiharana amin'ny fahasalamana
Social networks are beginning to be adopted by healthcare professionals as a means to manage institutional knowledge, disseminate peer to peer knowledge and to highlight individual physicians and institutions. The advantage of using a dedicated medical social networking site is that all the members are screened against the state licensing board list of practitioners.
The role of social networks is especially of interest to pharmaceutical companies who spend approximately "32 percent of their marketing dollars" attempting to influence the opinion leaders of social networks.
Fitenenana sy fampiharana isam-pirenena
Various social networking sites have sprung up catering to different languages and countries. The popular site Facebook has been cloned for various countries and languages and some specializing in connecting students and faculty.
Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)
I  Dox  na koa fantatra tamin'ny anarana hoe Jean Verdi Salomon Razakandraina dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly. Azo lazaina ho anisan'ny poety malagasy fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.vignette|399x399px|Dox na Jean Verdi Salomon Razakandrainy
Tambajotra sôsialy
Tamba-jotra ampiharina amin'ny fiantrana olona
Several websites are beginning to tap into the power of the social networking model for social good. Such models may be highly successful for connecting otherwise fragmented industries and small organizations without the resources to reach a broader audience with interested and passionate users. Users benefit by interacting with a like minded community and finding a channel for their energy and giving. Examples include SixDegrees.org (Kevin Bacon).
Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)
Biôgrafia
Teraka tamin'ny 13 janoary 1913 tany Manankavaly izy, fony nitana ny "Trano fitsaboana boka" tany It. Dr Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin'Antsirabe no tena fiaviany.
Tambajotra sôsialy
Ny fampiasana fototra ny tamba-jotra
In general, social networking services, such as MySpace, Facebook and Bebo, allow users to create a profile for themselves. Users can upload a picture of themselves and can often be "friends" with other users. In most social networking services, both users must confirm that they are friends before they are linked. For example, if Alice lists Bob as a friend, then Bob would have to approve Alice's friend request before they are listed as friends. Some social networking sites have a "favorites" feature that does not need approval from the other user. Social networks usually have privacy controls that allows the user to choose who can view their profile or contact them, etc.
Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)
Biôgrafia
Sekoly maro no nianaran'i Dox: sekolim-panjakana tao Antsirabe, sekoly protestanta tao Ambohijatovo avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin'ity Kolejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin'ny gazety nifanaovan'izy samy mpianatra tao izy, ka tamin'izay no nakany ny solon'anarana hoe "Dox" (mifanohitra amin'ny hoe "paradoxe", hoy izy, no nakany an'io noho izy tsy mba tia "paradoxe" ).
Tambajotra sôsialy
Fanitarana hafa eo amin'ny tamba-jotra
Some social networks have additional features, such as the ability to create groups that share common interests or affiliations, upload videos, and hold discussions in forums. Geosocial networking co-opts internet mapping services to organize user participation around geographic features and their attributes.
Fomba fiharian-karena amin'ny tamba-jotra
Currently, almost no social networks charge money for membership. In part, this may be because social networking is a relatively new service, and the value of using them has not been firmly established in customers' minds. Instead, companies like MySpace and Facebook sell online advertising on their site. Some believe that the deeper information that the sites have on each user will allow much better targeted advertising than any other site can currently provide. Sites are also seeking other ways to make money, such as by creating an online marketplace (Facebook's Marketplace) or by selling professional information and social connections to businesses: such as LinkedIn.
Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)
Biôgrafia
Tao amin'ny gazety Fandrosoam-baovao sy Tatsinanana no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian'izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ireo tantara fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ry ireo dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin'ny teny malagasy vita poezia.
Tambajotra sôsialy
Olana eo amin'ny fiarovana ny tsiambaratelon'ny tsirairay
In addition, there is a perceived privacy threat in relation to placing too much personal information in the hands of large corporations or governmental bodies, allowing a profile to be produced on an individual's behavior on which decisions, detrimental to an individual, may be taken.
Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)
Biôgrafia
Nampianatra tany Antsirabe i Dox, ary tamin'izany no nahafantarany an'i Razanabololona Perle izay tonga vadiny tamin'ny taona 1943. Nipetraka tao Mandoto izy ireo talohan'ny nifindrany tao Antananarivo indray noho ny antony ara-pahasalamana.
Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny novambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin'ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian'io dia nandao koa ny rainy tamin'ny martsa 1949. Tsy ela taorian'ireo, tamin'ny 1954, no nodimandry i Razanabololona Perle vadiny.
Tambajotra sôsialy
Olana eo amin'ny fiarovana ny tsiambaratelon'ny tsirairay
Furthermore, there is an issue over the control of data - information having been altered or removed by the user may in fact be retained and/or passed to 3rd parties. This danger was highlighted when the controversial social networking site Quechup harvested e-mail addresses from user's e-mail accounts for use in a spamming operation.
Fandalinana
Social network services are increasingly being ampiasaina in legal and criminal investigations. Information posted on sites such as MySpace and Facebook, has been ampiasaina by police and university officials to prosecute users of said sites. In some situations, content posted on MySpace has been ampiasaina in court to determine an appropriate sentence based on a defendant's attitude.
Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)
Biôgrafia
Maty tamin'ny 14 Jona 1978 tao Antananarivo i Dox, ary milevina ao amin'ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.
Tambajotra sôsialy
Fandalinana
Facebook is increasingly being ampiasaina by school administrations and law enforcement agencies as a source of evidence against student users. The site, the number one online destination for college students, allows users to create profile pages with personal details. These pages can be viewed by other registered users from the same school which often include resident assistants and campus police who have signed-up for the service.
Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)
Biôgrafia
Tsara ho fantatra fa disoan'ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr'izany anarana izany dia mifototra amin'ny hoe andrandraina, araky ny filazan'i Dox azy.
Ny mampiavaka azy
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin'ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin'ny novambra 1945, ny fahatelo tamin' ny janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin'ny jolay 1954).
Tsy mahagaga raha maro ireo tononkalony no mihira ny fahafatesana sy ny fiononana.
Fa ny fitiavana no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin'ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin'ny nofo eo anoloan'ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan'ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.
Ny fomba fanoratr 'i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin'ny teny misy sary sy loko.
Dox dia :
-manoratra tononkalo mendrika "sonnet" 4-4-3-3 izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo
-mpanankato "bohemien" izany hoe mandehandeha
-nikalo ny zava-boahary
Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany :
Marihina etoana fa maro ireo tononkalony izay navadika ho hira, toy ny « Ny hirako » nataon'i Ramaroson William, niaraka tamin'ny mpilalao mozika « Sorajavona ». Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin'ny teny frantsay dia mitondra ny anarana hoe "Chants capricornien" ary novitainy tamin'ny 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny 1991 ary naverina natonta indray tamin'ny 1995.
Ny zanany
Niteraka dimy i Dox :
-Elie Ramasindraibe Salomon,
-Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin'ny sehatry ny zavakanto),
-Paulette Rasoamampianina Salomon.
Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.
Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin'ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan'ny sampana Havatsa-UPEM any Frantsa, dia tsy zanak'i Dox fa zafikeliny ary zanak'i Roger Andriamamparanony Salomon.
Tsikasao
Ilay atao hoe tsikasao na chickasaw na koa chicacha dia foko amerindianina miaina any atsimo atsinanan'i Etazonia.
Niaina anaty tanàna madinika ny tsikasao Taminy nahitan'ny Eoropeanina azy (any andrefan'i Tennessee), vitsivitsy izareo any Karolina Atsimo. Tsy anisan'ireo foko manana kolontsaina mississipianina izy ireo.
Ahitana tsikasao ihany koa ao Karolina Avaratra ary ao Mississippi.
Karate
thumb|ankavanana|Karate-do aminy soratra Japônezy ([[kanji)]]
Sakalava
vignette|Lehilahy sakalava Ny Sakalava dia vondrom-poko lehibe any amin' ny tapany andrefana sy avaratra-andrefana ary atsimo-andrefan' i Madagasikara. Any Ampasimena (any avaratra) no manomboka ny faritra nentim-paharazana onenan' ny Sakalava, ka mianatsimo mihazo an' Analalava, Mahajanga, Besalampy, Maintirano, Morondava, Morombe ary Toliara. Ny vondrom-poko mifanila vodirindrina aminy kosa dia ny Antakarana any avaratra, ny Tsimihety (ao avaratra-atsinanana) sy ny Merina (ao atsinana) sy ny Betsileo (ao atsinanana), ary ny Bara (ao atsimo-atsinanana) sy ny Mahafaly (ao atsimo). Ny Lakadrano Môzambika no mamaritra azy avy ao andrefana. Mahatratra 6,2 %n' ny mponina manontolo eto Madagasikara ny Sakalava tamin' ny taona 2014, izany hoe 1 210 000 mahery. Ny anaran' izy ireo dia midika hoe "olona any amin' ny lohasaha lava". Mizara ho faritra efatra ny vondrom-poko sakalava, dia ireto:
Karate
Gōjū-Ryū
Ny gōjū-ryū (剛柔流 : gō, « force », jū,) dia fomba na karate voaforon'i Chojun Miyagi
Fiteny yurok
Yurok aminy teny yurok dia midika "mponina amban'dreninrano".
Io dia mponina amerindianina efa teo nisy 10.000 taona izay eo amorontsiraka ny kalifôrnia.
Sakalava
Mampiavaka ilay foko
vignette|Ny fitsinjaran' ny vondrom-poko eto MadagasikaraNy Sakalava dia manondro vondrona foko vitsivitsy kely kokoa izay nahaforona fanjakana iray taloha, fa tsy foko tokana ranoray. Ny niavian' ny teny hoe Sakalava sy ny heviny mihitsy dia mbola resabe. Ny fanazavana mahazatra indrindra dia ny dikanteny malagasy amin' ny Sakalava midika hoe "lohasaha lava", manondro ny toetran' ny tany somary lemaka any amin' ny tapany andrefan' i Madagasikara.
Fiteny yurok
Tamin'atongavan'i Eoropeanina eo amin'ilay faritany taminyu taona 1850 amilay misy volamena ny Yurok tsindraindray dia maty vonoina na maty voa ny aretina. Ilay mponinaa voalohany dia nihidina hatraminy -75% ; ny olona faraparany tao dia voahetsika anatiny Yurok Indian Res. akaiky ny renirano Klamath.
Sakalava
Tantara
Ny fomba amam-panao noforonin' Andriamisara no nolovain' ny Sakalava. Taorian' ny taona 1610 ny taranany, Andriandahifotsy, no nanitatra ny tanin' ny fanjakana sakalava nianavaratra, niampita ny reniranon' i Mangoky, nampian' ny fitaovam-piadiana azo tamin' ny alalan' ny varotra andevo. Ny zanany roa lahy, Andriamanetiarivo sy Andriamandisoarivo (antsoina koa hoe Tsimanatona) dia nanitatra hatrany amin' ny faritr' i Tsongay (Mahajanga ankehitriny).
Nanomboka nanitatra ny fahefany tamin' ny fifehezana ny varotra ny lehiben' ny tanàna amorontsiraka samihafa teto amin' ny Nosy. Tany amin' ny taompolo 1650 tany ho any no niforona ireo fanjakana sakalava lehibe voalohany. Nanjaka tamin' ny faritra andrefana amin' ny tapany avaratra-andrefan' i Madagasikara izy ireo nandritra ny taompolo 1700. Anisan' izany ny lehiben' ny Sakalava tao Menabe, izay fantatra tamin' ny anarana hoe Andakabe, dia ny tanànan' i Morondava ankehitriny. Niitatra nanerana ny faritanin' Antsiranana sy Mahajanga ary Toliara ankehitriny ny herin' ny Sakalava. Ny fanjakana sakalava dia nahatratra ny fara tampon' ny fiitarany ara-jeôgrafia teo anelanelan' ny taona 1730-1760, tamin' ny andron' ny mpanjaka Andrianinevenarivo.
Fiteny yurok
Taminy 24 novambra 1993 ; ilay mponina Yurok nanorana Constitution active teo ambonin'io tany io. Io dia vondrona na Amerindianina tena ngeza indrindra any a kalifornia ; 80% ny olona dia mahantra be ; 70% ny mponina sady tsy manana telefôna no sady tsy manana jiro.
Sakalava
Tantara
Araka ny lovantsofina dia andriana maroserana avy any Fiherenana (Toliara ankehitriny) no mpanorina ny Fanjakana Sakalava. Mety ho avy amin' ny foko Zafiraminia avy any amin' ny faritra atsimo-atsinanan' ny Nosy ihany koa izy ireo, angamba avy amin' ny Arabo.
Ny fitadiavana andevo nilain' ny Arabo omany izay nifehy ny fivarotra andevo tao Zanzibar, ary taty aoriana ny Eorôpeana mpivarotra andevo, no nitarika ny fanafihana hanamarina olona hatao andevo sy ny fifehezana ny seranan-tsambo lehibe tany amin' ny faritra avaratra sy avaratra-andrefan' i Madagasikara. Tamin' ny voalohany dia ny Arabo no namatsy fitaovam-piadiana ny Sakalava ho takalon' ny andevo. Ireo andevo ireo dia azo tamin' ny fanafihana tany Kômôro sy tany amin' ny tanàna maro hafa amorontsiraka eto Madagasikara, ary koa avy tamin' ny sambo mpivarotra tonga avy any amin' ny morontsiraka soahily atsy Afrika. Vetivety dia nofehezin' ny fanjakana sakalava ny faritra mifanolo-bodirindrina ao amin' ny Mahafaly, nanomboka tamin' ny faritra atsimo ao atsimo.
Fiteny yurok
Mponina
Ny mponina taminy 1770 dia hitahita eo aminy 2.500-3.100 ny mponina misy teo. Taminy 1870, ny mponina mihisy dia nilatsaka 1.350 dia taminy 1910 izy 700 fotsiny. Araka ny fanisana taminy taona 2000, 4.413 izy tao an'kalifôrnia dia 5.793 zareo anatiny etazonia iray mantolo.
Lakota (mponina)
Ny Lakota dia Teratany Ny Amerika avy aminy ratsam-ponina sioux.
Sakalava
Tantara
Ny lovantsofin' ny Merina sy ny tahirin-kevitra ao Kômôro dia miresaka momba ny andiam-panafihana isan-taona nataon' ny mpanafika maka andevo avy any an-tSakalava nanafika ny tanànana kômôriana hatramin' ny faran' ny taonjato faha-18. Nanampy amin' izay fanafihana izany ny basy azo tamin' ny Arabo, fitaovam-piadiana izay tsy nananan' ny Kômôriana sy ny Merina. Ny seranan-tsambo lehibe indrindra sady iray amin' ireo tena ankafizin' ny mpivarotra andevo teto Madagasikara dia ny tanànan' i Mahajanga ao amin' ny morontsiraka sakalava. Nanao ampihimamba ny varotra andevo teto Madagasikara ny Sakalava hatramin' ny faran' ny taonjato faha-18. Na dia kely aza ny isan' ny mponina, ny fitaovam-piadiana nananany dia nahafahan' izy ireo nivelatra sy natanjaka, ka nahafahan' izy ireo nanery ny foko hafa be mponina mba handoa hetra amin' izy ireo tamin' ny taonjato faha-18.
Lakota (mponina)
Miaina any Dakota Atsimo sy Dakota Antsinanana ny Lakota, misy ratsam-ponina fito ny lakota izy ireo dia : Brulés, Oglala, Sans Arc, Hunkpapa, Miniconjou, Siksika sy Two Kettles.
Sakalava
Tantara
Nividy basy ny mpanjaka merina Radama I tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-18, nanomboka ny ady tamin' ny Sakalava, izay namarana ny fanjakazakan' ny Sakalava sy ny fanafihany haka andevo. Naverin' ny Merina avy eo ny fanandevozana ny vahoakany, ary nanomboka namatsy andevo ny Fanjakana Merina. Na dia tsy nampidirin' ny Merina na oviana na oviana tao amin' ny tany feheziny aza i Menabe sy i Boina (Mahajanga), ny Sakalava dia tsy nandrahona intsony ny afovoan-tany, izay nijanona teo ambany fifehezan' ny Merina mandra-pahatongan' ny fanjanahantany frantsay, tamin' ny taona 1896, zato taona taty aoriana.
Fiteny yurok
tady anatiny wikipedia
http://es.wikipedia.org/wiki/Yurok
Sakalava
Mponina
vignette|236x236px|Ankizy sakalava Ny fizotry ny fiforonan' ny fanjakana sakalava dia manazava ny fahasamihafan' ny mponina ao aminy, izay mbola mitazona hatrany ny fomba amam-panao isam-paritra, na ara-kolontsaina na ara-piteny. Momba ity farany, ny hany tena mampiray ny fitenim-paritra sakalava samihafa dia ny maha-isan' ny vondrona andrefana amin' ny fitenim-paritra malagasy ianjadian' ny herin' ny fiteny avy any Afrika, izay mampiavaka azy ireo amin' ny fiteny malagasy ao afovoan-tany sy amin' ny morontsiraka atsinanana eto amin' ny Nosy, izay tena aostrôneziana (malaiô-pôlineziana) fiteny.
Fiteny yurok
Rohy ivelany
Ny tranonkalan'ny mponina Yurok
Lakota (mponina)
Mponina
Misy ratsa-mpoko 7 ny lakota :
Sakalava
Mponina
Miely patrana ny mponina Sakalava, maherin' ny 128 000 km2 ao anaty tandavan-tany amorontsiraka manomboka any amin' ny onin' i Onilahy any atsimo-andrefana ka hatrany Nosy Be any avaratra. Ireo mponina ireo dia miavaka noho ny fiompiany andian' omby sahala amin' izay hita atsy Afrika, izay tsy fahita firy any amin' ny faritra hafa na ao afovoan-tany eto amin' ny Nosy.
Finoana sy fivavahana
Ny fivavahana nentin-drazana nataon' ny Sakalava, antsoina hoe fomba gasy, dia nifantoka tamin' ny fivavahana amin' ny razamben' ny mpanjaka, nampian' ny taranaky dady niaro ny sisa tavela tamin' ireo mpitondra efa nodimandry. Nanao lanonana antsoina hoe tromba ireo dady, izay nandratan' izy ireo ny fanahin' ny razana ary nampita ny tenin' izy ireo tamin' ny Sakalava.
Tonga tao amin' ny Sakalava niaraka tamin' ireo mpivarotra Arabo ny finoana silamo. Noraisin’ ny mpitondra sakalava tamin' ny taonjato faha-18 izany, mba hahazoany fanohanana ara-tafika avy amin' ireo soltanata omany sy avy any Zanzibar, satria nitombo ny herin' ny Merina sy ny an' ny Eorôpeanina mpivarotra. Betsaka ny isan-jaton' ny Sakalava niova finoana silamo tamin' ny andron' Andriantsoly, sady nanohy ny fombam-pivavahana nentin-drazana toy ny fanompoam-pivavahana amin' ny fanahy.
Tonga teo amin' ny Sakalava niaraka tamin' ireo mpivarotra eorôpeanina ny fivavahana kristianina. Tany am-piandohan' ny taonjato faha-19 dia nitady fanohanana ara-tafika tamin' ireo firenena eorôpeana mpanjana-tany ny Sakalava mba tsy hisakanany ny fandrosoan' ny Fanjakana Merina mankany aminy. Tonga teny amin' ny seranan-tsambon' ny Sakalava ny tafika frantsay notarihin' ny kapiteny Passot, niaraka tamin’ ireo misiônera katôlika sy zezoita. Ny tanàna silamo n' i Nosy Be no lasa toeram-piaingan' ny misiôna nampanaovina azy ireo, ary tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-20 dia efa betsaka ny fiangonana katôlika naorina tao amin' ny faritr' i Sakalava. Niezaka hahazo ny fon' ny Sakalava ny Prôtestanta, saingy noho ny fankahalan' ny mpanjaka sakalava silamo ny andriana merina prôtestanta, ary koa noho ny fandavan' ny Sakalava tsy hiala amin' ny fanaony mahazatra toy ny fanompoam-pivavahana amin' ny fanahin' ny mpanjaka, indrindra fa ny tromba, no nahatonga ny Sakalava hanaraka ny fivavahana silamo sy katôlika.
Fiarahamonina sy kolontsaina
Fomba mampiavaka manan-tantara ho an' ny vahoaka sakalava ny tromba, ary izany fomba izany dia nifantoka amin' ny lanonana sy filaharana ho an' ny fanahin' ny mpanjaka efa maty. Tsy hetsika ara-pivavahana ihany ny filaharana, fa endrika fankalazana ny fiarahamonina sy fetibe hanamafisana ny maha izy azy ny Sakalava. Hita amin' ny foko any amin' ny faritra hafa eto Madagasikara koa ny tromba, saingy amin' ny Sakalava dia nanana fifandraisana naharitra ela sy tohanan' ireo tarana-mpanjaka izy, izay nifandimby nanohy ny fanao sy ny maha-zava-dehibe azy.
Sarangam-piarahamonina
Ny fiarahamonina sakalava dia nanjary nizarazara ara-tsôsialy, toy ny foko maro hafa, tamin' ny fiandohan' ny fanandevozana. Ny rafi-piarahamonina sakalava dia nifototra tamin' ny fahadiovan' ny saranga tsirairay. Tao amin' ny fanjakana sakalava, ny saranga dia nahitana ny Ampanjaka, sy ny Makoa, izay taranaky ny andevo afrikanina.
Fivelomana
Mpiandry omby ny Sakalava, ary ny omby dia avela hiraoka ahitra malalaka eny amin' ny faritra avaratra-andrefan’ izy ireo. Tsy toy ny Merina sy ny Betsileo any afovoan-tany izay lasa mpamboly vary namokatra be, fa ny faritry ny morontsiraka sy ny lohasaha sakalava dia anaovabna fambolena voafetra. Na izany aza, eto Madagasikara ankehitriny, ireo mpifindra monina dia nanitatra ny toeram-pambolena sy fiompiana any amin' ireo faritany avaratra-andrefana.
Jereo koa
Tahirin-kevitra Ny foko eto Madagasikara Ny vahoaka hafa eto Madagasikara Fanjakana sakalava
Samihafa
Loharano sy fanamarihana
Historia Madagaskaru
Ojiboey
Ny Ojibway (na Anishinaabe) dia ilay firenena ngeza indrindra any Amerika Avartra ; miaraka aminy metis, izy fahatelo rehefa miresakan'ilay gropy ngeza indrindra any Etazonia ; ao arinan'i Cherokee sy ny Navajo ; mitovy ny fivelaram-ponina ny Ojibway any etazonia sy any Kanada.
Miaina any avaratra ny Lac Supérieur ny Ojibwe, any Sault-Sainte-Marie.
Fiavina ny teny Ojibway
Avy any aminy Algônkiana ny teny Objibwe
Tsimihety
vignette|342x342px Ny Tsimihety na Antandroña dia vondrom-poko any amin' ny faritra avaratra amin' i Madagasikara, ao amin' ny faritanin' i Mahajanga, hodidinin' ny tainn' ny Antakarana avy ao avaratra, ny Betsimisaraka avy ao atsinanana, ny Sihanaka avy ao atsimo ary ny Sakalava avy ao andrefana. Antsohihy, i Mandritsara, i Befandriana-Avaratra, i Mampikony, i Boriziny ary i Bealanana no tena tanàn-dehibe onenan'ny foko Tsimihety.
Tamin' ny vaninandro faha mpanjaka dia tsy nahafantatra ny fisian' ny andriana sy ny tsy andriana ny Tsimihety fa mitovy saranga sy zo avokoa ny mponina rehetra ao amin' io vondrom-poko io ka ny zokiolona no mitondra ny fiarahamonina.