cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tantaran' i Madagasikara
Radama II (1861-1863)
Toa ny niaina fitsanganana tamin' ny maty ny vahoaka tamin' izany, vahoaka afa-patorana ka nahazo fahafahana. Nandritra ny fotoana fohy nanjakany, dia nomen-dRadama II fahafahana ny andevo rehetra, nasaina natsahatra ny fanenjehana ny Kristiana (Prôtestanta) ary nomeny vahana ny fananganana ny eglizy katôlika rômana, nofoanany ny haban-tseranana, ary nomeny alalana honina ny vahiny.
Kanefa ny hatsaram-panahin' ny mpanjaka dia lasa nivadika ho fahalemena ihany koa. Nisy antokon' olona mpankahala azy nitsangana malaky, ka Rabodo vadiny indrindra no lohany tamin' izany. Notoheriny ny fitondran' ny vadiny, ka nikononkonona ny hanjera ny fanjakany izy. Io antoko mankahala an-dRadama II io no nohararaotin' ny Anglisy niaraha-dia mba hahafahany mampahazo laka ny pôlitika viktôriana. I Ellis, misiônera anglisy, no isan' ny nandranitra ny toe-draharaha raha nanaparitaka fa tadiavin' ny Frantsay alaina an-keriny ny tany malagasy ka mila tapahina haingana dia haingana ny fifandraisana amin' i Frantsa sy Napoléon III. Babony hatramin' ny fon' ny praiminisitra Rainivoninahitriniony.
Radama II dia nanandrana ny hamaha ny pôlitikam-piarahamonin' ny mpanjakavavy, saingy roa taona taty aoriana dia noroahin' ny praiministra Rainivoninahitriniony (1852-1865) sy ny fifanarahana amin' ny Andriana sy ny Hova, izay nanandrana namarana ilay fahefana feno an' ny mpanjaka.
Ny 11 Mey 1863 dia nisy nahazo baiko tamin' ny praiminisitra namono an-dRadama II. Rabodo vadiny no voatendry ho mpanjakavavin' i Madagasikara nandimby azy, nitondra ny anarana Rasoaherina.
Rasoherina (1863-1868)
Taorian' ny fanandramam-panonganana dia nomen' ireo tandapa fahafahana manjaka i Rasoherina (1863-1868) vadin-dRadama, raha manaiky fizaram-pahefana amin' ny praiminisitra izy. Izany fifanarahana ara-piarahamonina izany dia ho tanteraka amin' ny alalan' ny fanambadiana manana endrika pôlitika. Nanaiky ny mpanjakavavy Rasoherina ka nanambady an' i Rainivoninahitriniony, ary taorian' ny fanonganana azy dia nanambady ny rahalahiny Rainilaiarivony (1864-1895), izay hanambady an-Ranavalona II (1868-1883) sy an-dRanavalona III (1883-1897).
Raha nanome fahalalahana tanteraka teo amin' ny varotra, ny indostria ary ny finoana isan-karazany Radama II tamin'ny androny, ireo nandimby ny asany kosa dia nanararaotra namoaka karazan-dalàna tamin'ny anaran' ny mpanjakavavy, ka anisan' izany ny famerenana ny famelohana ho faty, saingy ny mpanolotsaina ambony eo amin' ny firenena ihany no mahazo mampihatra izany, ary voaantoka ny fahalalahana ara-pinoana.
Tsy te-hiverina intsony amin' ny hasiahana sy habibiana nanjaka tamin' ny andron-dRanavalona I ny fitondrana vaovao, saingy tsy nekeny kosa ny fifandraharana tamin' i Frantsa izay nosoniavin-dRadama II.
Ny mpanjakavavy, izay notokanana ho mpanjaka tamin' ny 30 Aogositra 1863, dia nitondra ny anaram-boninahitra mpanjakavavy fotsiny, fa ny tena nandidy teo amin' ny fitondrana dia ny praiminisitra Rainivoninahitriniony. Raha nivadika ho prôtestanta ny praiminisitra dia somary nanomboka nandrara ny finoana katôlika izy. Kanefa na dia natahotra ity lehilahy tsy refesi-mandidy ity aza Rasoaherina, dia vitany ihany ny nanolo azy tamin'ny zandriny manaraka azy, Rainilaiarivony, tamin' ny 14 Jolay 1864.
Rehefa narary nandritra ny fotoana lavalava ny mpanjakavavy Rasoaherina dia niamboho tamin' ny 1 Avrily 1868.
Ranavalona II (1868-1883)
Ramoma, zanak' olona mpiray tam-po amin' ny mpanjakavavy Rasoaherina, no nandray ny fiandrianana tamin' ny anarana Ranavalona II ny 3 Septambra 1868. Namoaka ny didy momba ny fandriampahalemana ary namerina ny fivavahana kristianina izy.
Teraka tamin' ny taona 1829 Ranavalona II. Fotoana nifanandrinan' ny Frantsay sy ny Britanika izany ka ny teto Madagasikara dia ny fivavahana kristiana prôtestanta sy katôlika no nisehoan' izany. Ramoma no anaran' ilay mpanjakavavy talohan' ny nahalasa mpanjaka azy. Niakatra teo amin' ny fitondrana izy tamin' ny nahafatesan-dRasoherina. Nanambady an-dRainilaiarivony izay efa vadin' ny mpanjakavavy nodimbiasany izy.
Nahazo laka ny fivavahana prôtestanta tamin' ny androny ary lasa fivavaham-panjakana izany satria natao batisa prôtestanta ny mpanjakavavy. Nodorany ny sampy ka nosoloany ny Baiboly. Niditra malalaka ny fomba vazaha. Nihamaro ka naharatra hatrany amin' ny 30 000 any ho any ny vatan-dehilahy tao amin' ny tafiny izay nampandry tany tany amin' ny Sakalava sy ny hafa koa.
Tamin' ny taona 1883 no nahafatesany sady nandimbiasan-dRanavalona III an-Ranavalona II.
Ranavalona III (1883-1896)
Ranavalona III dia mpanjakavavy malagasy izay nanjaka tao amin' ny Fanjakan' i Madagasikara tamin' ny taona 1883 hatramin' ny taona 1897. Izy no mpanjaka farany tao amin' izany fanjakana izany. Vao 21 taona monja izy tamin' ny taona 1883 raha nandray ny fitondrana tamin' ny nahafatesan-dRanavalona II. Razafindrahety no anarany fahazaza ary ny praiminisitra Rainilaiarivony izay efa vadin' ny mpanjakavavy roa teo alohany no lasa vadiny.
Na dia niady mafy ny tsy hiankina na tamin' ny Frantsay na tamin' ny Britanika aza izy dia nanao sonia ny fifanarahana tao Toamasina tamin' ny taona 1885 izay nahatonga an' i Madagasikara hiankina ara-toekarena tamin' i Frantsa. Nitady fanampiana tamin' i Etazonia sy Britaina Lehibe izy taty aoriana mba hialany amin' i Frantsa nefa tsy tanteraka ny faniriany noho ity firenena ity nifanaiky tamin' ny Frantsay tamin' ny taona 1890 fa hamela an' i Madagasikara ka haka an' i Zanzibar.
Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' Antananarivo. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho ambany fiarovan' i Frantsa ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896.
Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly Galiéni teto Madagasikara ka natao sesitany tany La Réunion avy eo tany Aljeria noho ny raharaha Menalamba izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny fanjanahan-tany. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i Madagasikara.
Mpanjaka merina farany teto Madagasikara ary nalefa sesitany tany Alzeria.
Ny prôtektôrata
Nohamarinin' ny Frantsay ny fananganana prôtektôrata noho ny fitakiany ireo nosy toa an' i Nosy Be sy i Nosy Boraha (Sainte Marie) ary noho ny fifanarahana nosoniavin' ny mpanjakan' ny Sakalava sy ny antontan-taratasy nosoniavin' ny mpanjaka Radama II, anisan' izany ny taratasy nampanaovina sonia izay niangavy an' i Napoléon III hanohana ny fanonganana an-dRanavalona I, sy ny fifanarahana fananan-tany tamin' ilay mpandraharaha frantsay Joseph-François Lambert (ny Charte Lambert,) izay nofoanana tamin' ny famonoana an-dRadama II tamin' ny taona 1863.
Nambaran' i Frantsa ny maha prôtektôrata an' i Madagasikara tamin' ny taona 1882, rehefa nanao fifanarahana tamin' i Britaina Lehibe (izay firenena eorôpeana voalohany nanana hery sy fisiana maharitra teto Madagasikara nanomboka tamin’ ny taona 1820 tany ho any), izany dia takalon' ny faneken' ny Frantsay ny fitakian' io firenena io an' i Zanzibar.
Nolavin-dRanavalona II sy Ranavalona III ary Rainilaiarivony praiminisitra ny fitakiana ny satan' ny prôtektôrata. Nanapoaka baomba tamin' ny tanàna amorontsiraka i Frantsa mba hanamafisany ny fitakiany, saingy mbola nitohy nitantana ny raharahany tsy nisy fitsabahan' ny firenena hafa firy ny Fanjakan' i Madagasikara.
Nanafika an' i Madagasikara i Frantsa tamin' ny taona 1883, izany dia fantatra tamin' ny anarana hoe Ady Hova-Frantsay voalohany. Tany amin' ny faran' ny ady dia namela ny tanànan' Antsiranana (Diego Suarez) ho an' i Frantsa ny Fanjakan' i Madagasikara ary nandoa vola 560 000 francs ho an' ireo mpandova an' i Lambert.
Tamin' ny taona 1890, ny Anglisy dia nanaiky ny fananganana prôtektôrata frantsay eto amin' ny Nosy, saingy tsy neken' ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ny fahefana frantsay. Nanafika ny seranan-tsambon' i Toamasina sy Mahajanga, tamin' ny Desambra 1894 sy Janoary 1895 ny tafika frantsay.
Vokatry ny fanoherana ny prôtektôrata ihany dia niakatra ho any Antananarivo ny vondro-miaramila frantsay, ary namoy olona maro noho ny tazomoka sy aretina hafa. Ny miaramila mpanatevina dia tonga avy tany Alzeria sy Afrika atsimon' i Sahara. Rehefa tonga tany amin' ny tanàna ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny tafondro mavesatra, izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Nogadraina ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony.
Ny prôtektôrata no sata nifehy an i Madagasikara rehefa tsy nanam-pahefana intsony ny Fanjakan' i Madagasikara tamin' ny taona 1882, izay nanombohan' ny fanjanahan-tany frantsay teto Madagasikara. Ny Frantsay no nifehy ny raharaham-bahiny sy ny varotra ivelany tao amin' ny Fanjakan' i Madagasikara.
Velona ny fikomian' ny Menalamba, ho setrin' ny tsy fahombiazan' ny fitondran' ny mpanjaka, sy noho ny fitomboan' ny fisian' ny Eorôpeana teto amin' ny Nosy, ary noho ny fielezan' ny fivavahana kristiana. Ny hetsi-pioirana roa taona niorina ho valin' ny famaboan' ny Frantsay ny lapan' ny mpanjaka dia nilatsaka tanteraka tamin' ny faran' ny taona 1897.
Nampiditra an' i Madagasikara ho tanim-pirenena frantsay i Frantsa tamin' ny taona 1896 ary, nanafoana ny Fanjakan' Imerina. Taorian' ny famaizana mamaivay ny fikomiana tamin' ny taona 1897, dia novonoin' ny Frantsay ireo izay anisan' ny fianakavian' ny mpanjaka merina, ary nalefany sesitany tany La Réunion aloha ny mpanjakavavy, Ranavalona III, ary tatỳ aoriana tany Alzeria, ary tany no nahafatesany tamin' ny taona 1917.
Madagasikara, zanatany frantsay
Niorina ny zanatany frantsain' i Madagasikara rehefa nanameloka ny mpanjakavavy Ranavalona III sy nanao sesitany azy ny Frantsay sady namarana ny fizakan-tenan' ny prôtektôrata teo aloha.
Nisy ny fanoherana nataon' ny mpiady anaty akata ka naharitra dimy ambin' ny folo taona ny "fampandrian-tany" nataon' ny fitondrana frantsay, ho setrin' izany, izay nahafaty Malagasy miisa eo anelanelan' ny 100 000 sy 700 000.
Orinasa lehibe no nomena alalana hitrandraka ny hazo any an' ala sy ny harena an-kibon' ny tany. Nomena ampahan-tany koa ny lohandohany amin' ny teratany tsy nivadika tamin' ny fitondrana frantsay. Namelomana ny orinasa frantsay ny asa an-terivozona ary nampandoavina hetra ny tantsaha.
Nampihatra ny "politique de races" ny maresaly Gallieni tamin' ny fanararaotany ny tsy fisaraham-bazana teo amin' ny Merina sy ny mponina amoron-tsiraka.
Nipoitra teo amin' ny manam-pahaizana merina ny fanoherana ny fanjanahantany frantsay, ka mpitondra fivavahana prôtestanta malagasy, ny pasitera Ravelojoana, tao Antananarivo, no nitarika azy. Niforona tamin' ny taona 1913 koa ny fikambanana miafina nantsoina hoe Vy Vato Sakelika (VVS) izay niaro ny maha izy azy ny Malagasy. Ny tolona nataon' izy ireo no nahatonga ny Frantsay hamela ny Malagasy hanana ny solontenany tao amin' ny governemanta.
Ny fiverenan' ny Malagasy niady nandritra ny Ady Lehibe Faharoa sy ny herin' ny hetsika manohitra ny fanjanahantany dia nandrisika ny fitakiana fahaleovantena. Niverina teto Madagasikara i Jean Ralaimongo tamin' ny taona 1924, ary niditra anatiny tamin' ny famahana ny olana momba ny asa izay niteraka disadisa nanerana ny Nosy.
Taorian' ny Ady Lehibe Faharoa ihany no naneken' i Frantsa ny endriky ny fizakan-tena malagasy teo ambany fiahian' ny Frantsay. Tamin' ny fararanon' ny taona 1945, nisy ny fifidianana ny solontena avy eto Madagasikara ho ao amin' ny Antenimiera Mpanorina tamin' ny Repoblika fahefatra frantsay tao Paris, tsy iza ireo fa i Joseph Raseta sy i Joseph Ravoahangy, izay nanohana ny fizakan-tenan' ny vahoaka araka ny Dinan' i Atlantika tamin' ny taona 1941 sy ny Fihaonambe tao Brazzaville tamin' ny 1944. Raseta sy Ravoahangy ary i Jacques Rabemananjara dia nikarakara ny fanaganana ny antoko pôlitika Mouvement Démocratique de la Rénovation Malgache (MDRM) tamin' ny fiandohan' ny taona 1946, izay nahitana indrindra ny Andriana merina sy ny Hova. Anisan' ny mpifanandrina tamin' ny MDRM ny Parti des Déshérités de Madagascar (PADESM), izay nahitana ny mponina amorontsiraka (ny Tanindrana) sy taranaky ny andevo merina (ny Mainty).
Ny lalàm-panorenan' ny Repoblika Fahefatra frantsay tamin' ny taona 1946 dia nanome ny Malagasy rehetra zom-pirenena feno mifanitsy amin' ny an' ny olom-pirenena any Frantsa. Tsy nifanaraka amin' ny tanjon' ny MDRM izay nikendry fahaleovan-tena feno ho an' i Madagasikara anefa ny pôlitika fampitovian-jo tao anatin' ilay rafitra.
Fikomiana tamin' ny taona 1947
Tamin' ny 29 Marsa 1947 dia nipoaka ny Tolom-bahoaka teto Madagasikara, izay nanoherana ny fanjanahan-tany frantsay.
Nisy ny famaizana niteraka ra mandriaka nataon' ny tafika frantsay izay nahafatesana olona an' aliny maro. Tombanana eo amin' ny 11 000 hatramin' ny 80 000 ny isan' ny maty teo amin' ny Malagasy. Nanao "ady psikôlôjika" ny tafika frantsay: natsipy velona avy ao anaty fiaramanidina ny olona voarohirohy mba hampihorohoroana ny mponina.
Na dia nilaza hatrany ny maha tsy manan-tsiny azy aza ny mpitarika ny MDRM dia nanafoana ity antoko ny Frantsay. Notsarain' ny fitsarana miaramila frantsay ny mpitarika ny fikomiana ary novonoiny sasany tamin' izy ireo. Nisy koa fitsarana hafa izay nanamelohana olona niisa 5 000 ka hatramin' ny 6 000, ary ny sazy dia fanagadrana hatramin' ny famonoana ho faty.
Fizorana mankany amin' ny fahaleovan-tena
Tamin' ny 1956, ny governemanta frantsay dia nanavao ny fanomezan-toky ho amin' ny fizakan-tenan' i Madagasikara bebe kokoa tamin' ny alAlan' ny Loi-cadre Defferre ("Lalàna Lasitra") izay nanome zo ny rehetra hahazo mifidy. Nisy fiantraikany lehibe teto Madagasikara ny fepetra momba ny fifidianana ho an' ny rehetra noho ny fisaratsarahana ara-poko sy ara-pôlitika teo amin' ny Merina sy ny Tanindrana. Ny Merina mantsy no nanana solontena betsaka indrindra tao amin' ireo avara-pianarana vitsy izay hany afaka nandray anjara tamin' ny fifidianana tamin' ireo taona voalohan' ny fitondrana frantsay.
Tsy tian' ny Frantsay ny zavatra notakin' ny AKFM, dia ny fanaovana fananam-pirenena ny orinasan' ny vahiny, fanaovana fananana iombonana ny tany famokarana, fanagasiana ny fiaraha-monina lavitry ny soatoavina sy ny fomba amam-panao frantsay (indrindra fa ny fampiasana ny teny frantsay), ny tsy fiandaniana eo amin' ny sehatra iraisam-pirenena, ary ny fialana amin' ny Zone Franc.
Tamin’ny 29 Avrily 1959, ny Antenimiera Mpanorina malagasy dia nanolotra lalàmpanorenana izay nalaina tahaka tamin' ny an' ny Repoblika Fahadimy frantsay. Ity lalàmpanorenana vaovao ity dia manome fahefana mpanatanteraka matanjaka izay noraisin' ny filoham-pirenena. Tamin' ny 1 Mey 1959, nivory ny kôlejin' ny mpifidy vaventy ahitana mpikambana ao amin' ny Antenimiera, mpanolotsainam-paritany ary solontena avy amin' ny kaominina mba hifidy ny filoham-pirenena voalohany. Kandidà efatra no nifaninana, ka i Philibert Tsiranana no nandresy tamin' ny vato 113 amin' ny 114.vignette|205x205px|Ny filoham-pirenena malagasy [[Philibert Tsiranana manao sonia miaraka amin' i Michel Debré ny fifanarahana momba ny fahaleovan-tenan' ny Repoblika Malagasy.]]Nangataka tamin' ny fomba ôfisialy ny fahaleovantena i Tsiranana ary natomboka tao Paris ny fifampiraharahana tamin' ny 11 Febroary 1960. Nitarika izany ny minisitry ny Atitany malagasy André Resampa sy ny sekreteram-panjakana frantsay Jean Foyer. Izany no niteraka ny fanaovan-tsonia, tamin' ny 2 Avrily nataon' i Michel Debré sy Philibert Tsiranana, ny fifanarahana roa, ny iray momba ny fahaleovantena sy ny famindram-pahefana, ny iray momba ny fiaraha-miasa (coopération). Nambara am-pahibemaso ny fahaleovan-tenan' i Madagasikara tamin' ny taona 1960 teo amin' ny kianjan' i Mahamasina.
Azo lazaina ho nitondra fandrosoana sy fivoaram-piainana teo anivon' ny andavan' andron' ny Malagasy ihany raha ny fivoarana teo amin' izao tontolo izao no jerena. Saingy teo amin' ny lafiny pôlitika izay novolavolain' ny fanjanahantany ho tsy afaka hijoro sy hahaleo tena no mandrafitra ny tantaran' i Madagasikara ka niteraka ny fivakisan' ny firaisankina izay fototry ny maha Nosy azy.
Ny Repoblika Voalohany (1960 - 1973)
vignette|174x174px|[[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] tIty no vanim-potoana nandraisan' ny Malagasy ny fitantanana ny fireneny indray, izany hoe mitovy amin' ny firenena rehetra eran-tany i Madagasikara. Nantsoina hoe Repoblika Malagasy ny repoblika voalohay. I Tsiranana Philibert no filohan' i Madagasikara tamin' ny 1 Mey 1959 hatramin' ny 11 Ôktôbra 1972.
Tamin' ny 1 Jolay 1959 dia nivory ny Antenimieram-Pirenena ka nametraka ny fitokisany taminy ho filohan' ny Repoblika Malagasy voalohany mizaka tena. Tamin' ny 26 Jona 1960 no nahazo ny fahaleovan-tenany i Madagasikara.Tamin' ny 30 Marsa 1965 dia voafidy fanindroany hitondra ny firenena i Philibert Tsiranana. Tamin' ny 30 Janoary 1972 dia voafidy fanintelony ho filoha izy.
Ny mpanohitra ny mpitonda tamin' izany fotoana izany dia nihevitra ny toejavatra ho "saritsarim-pahaleovantena" ihany, satria ny sehatra rehetra dia nakan' ny mpitondra tamin' izany fankatoavana tany amin' ny firenena nanjanaka teo aloha. Ary izay no niteraka ny fanehoam-panoherana ny taona 1972. Tamin' ny 13 Mey 1972 ny tolon' ny mpianatra teo amin' ny Kianjan' ny Fahaleovantena teo Analakely, izay nitakiana koa ny fanagasiana, ka nahatonga ny fionganan' ny fitondrana Tsiranana.
Ny Repoblika Faharoa (1973 - 1991)
Taorian' ny faharavan' ny fitondran' ny Repoblika Voalohany dia nisy ny Tetezamita izay fotoana noheverina handinihan-tena teo amin' ny tantaran' i Madagasikara.
Ramanantsoa sy Ratsimandrava
vignette|168x168px|[[Ramanantsoa Gabriel|Gabriel Ramanantsoa]] Ny Jeneraly Ramanantsoa no nisahana ny andraikitra feno teo saingy noho ireo tarazo nisy vokatry ny teritery tamina sokajin-javatra maromaro teto anatiny sy tany ivelany dia voatery nametra-pialana ny lehilahy ka namindra ny fahefana. Ny kôlônely Ratsimandrava no nandray izany tamin-kafanam-po tokoa; ary mbola tsy afaka ao am-pon' ny Malagasy niaina izany fotoana izany ilay fehezan-teny malaza hoe: "Tsy hiamboho adidy aho mon Général !".
Pejy iray teo amin' ny tantaran' i Madagasikara io, ary noheverina fa teboka hiaingana hiatrehana ny fandrosoana eran-tany. Teo vao nihevitra fa ho afaka tanteraka ny vanim-potoanan' ny fanjanahan-tany. Herinandro ihany anefa ny faharetan' izany satria maty voatifitra ny kolonely Ratsimandrava ny 11 febroary 1975. Dia nisy Tetezamita indray teo fa tsy naharitra an-taona fa am-bolana ihany.
Ny filoham-pirenena Ratsiraka Didier
vignette|210x210px|[[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka]] Ny kapitenin-tsambo Ratsiraka Didier no voatendry hitondra an' i Madagasikara taty amin' ny faran'ny taona 1975. Niezaka ny hitondra hevi-baovao sy fijery vaovao tamin' ny alalan' ny fandaharan' asa iray dia ny Boky Mena ity manamboninahitra tantsambo ity ary naharesy lahatra ny maro tamin' ny Malagasy izy tamin' izany.
Noho ireo toe-javatra maro nitranga ka niteraka fahoriana sy fahasahiranana lalina teo amin' ny fiainam-pirenena, dia voatery ny vahoaka izay nentanin' ny antoko pôlitika sahy nanohitra ny fitondran-dRatsiraka Didier naneho fa tsy afaka ny hiaritra intsony. Anisan' ny nitsikerana azy ny nanaovany ny fanagasiana izay ezaka nataony hanomezana fahafaham-po ny fitakiana tamin' ny taona 1972. Rehefa nitokona am-bolana vitsivitsy ny vahoaka dia resy lahatra ny mpitondra fa tsy afaka hampandeha ny fitondrana intsony ka nifampiraharaha tamin' ny mpanohitra izay neken' ny vahoaka ho mpitondra ny feony.
Ny filohan' ny HAE Zafy Albert
vignette|194x194px|[[Zafy Albert|Albert Zafy]] Ny 31 Ôktôbra 1991 no nanamarika ny fiafaran' ny Repoblika faharoa ary koa varavarana nisokatra hoan' ny Repoblika fahatelo. Na dia tsy nanapa-kevitra firy intsony teo amin' ny fitantanan-draharaham-panjakana aza Ratsiraka dia mbola nitazona ihany ny anaram-boninahitra maha filohan' ny Repoblika azy ihany.
I Zafy Albert no nitazona ny andrikitra teo amin' ilay andrim-panjakana atao hoe Haute Autorité de l'Etat (HAE) natao hampijoroana ny Repoblika fahatelo. Narafitra ny lalàm-panorenana vaovao, natao daholo izay rehetra hita fa madilana tokony ho tetenina tamin' ny lasa.
Ny filoham-pirenena Zafy Albert
Ny taona 1993 vao tafajoro tanteraka ny repoblika fahatelo, lany ho filoham-pirenena tamin'izany i Albert Zafy izay nanankinan' ny ankamaroan' ny malagasy ny safidiny. Sahirana teo amin' ny fitadiavam-bahaolana ara-toekarena ireo mpitondra ka niteraka fifanoheran-kevitra teo amin' ireo samy mpiara-mitolona izany, ka ny taona 1996 dia voatery naato tamin' ny asany maha filoham-pirenena azy i Zafy Albert, io dia ny lalam-panorenana ihany no nahafahana nampiato azy ary sambany teo amin' ny tantaran' i Madagasikara no nisy fanonganam-panjakana tao anatin' ny fanajana ny lalàna tanteraka.
Ratsirahonana Norbert, filohan' ny Tetezamita
vignette|180x180px|[[Ratsirahonana Norbert Lala|Norbert Lala Ratsirahonana]] Dia nitsangana ny tetezamita notarihin-dRatsirahonana Norbert izay filohan' ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana tamin' izany. Dia nikarakara ny fifidianana izay ho filoham-pirenena hasolo an' i Zafy izy. Nirotsaka hofidina indray teo Ratsiraka ka niverina nifaninana indray izy sy Zafy.
Ny filoham-pirenena Ratsiraka Didier
Niditra tamin' ny fizarana faharoan' ny Repoblika fahatelo teo ny firenena malagasy, 5 taona no niainana izany foto-kevitra vaovao izany, izay fotoana ninian'ny malagasy maro tsy notoinina. Na dia noheverina ho manana traikefa sy fahaizamanao noho ny fotoana maro nitondrany an' i Madagasikara aza Ratsiraka, dia tsy nisy fanavaozana nentiny teo amin' ny fitantanana. Raha ny fifanarahana iraisam-pirenena no jerena dia nitohy avokoa ireny rehefa niato nandritra ny fotoana nitondran' i Zafy Albert. Maro ny vola fanampiana sy nindramina nentina hanatsarana ny fahefa mividin' ny vahoaka, saingy tsy nisy fiantraikany teo amin' ny tantsaha indrindra.
Voamariky ny firongatry ny andiam-balala ny taom-pambolena ary zary lasa niteraka famoronana asa vaovao ny famongorana ny andiam-balala sy ny atodiny. Ny zanaky ny filoha no nahazo izany tsena izany, saingy tsy dia nifanaraka loatra tamin' ny vokatra nandrasana no azo.
Ny filoham-pirenena Ravalomanana Marc
Nanangana fikambanana izy nahazoany nilatsaka dia ny Tiako i Madagasikara tamin' izany. Nisy akony teo amin' ny fiainam-pirenena malagasy ny fitantanany ny renivohitra. Fa niezaka nitondra fanavaozana sy fanatsarana ny tanàna izy, indrindra ny lalana. Noho ity ben' ny tanànan' Antananarivo manana fahasahiana dia nipoitra tsikelikely ny olana taminy sy ny fitondram-panjakana foibe. Rehefa ho tonga ny fotoam-pifidianana izay ho filoham-pirenena dia nirotsaka ho fidina Ravalomanana Marc. Rehefa nirotsaka izy dia lany ho filoham-pirenena indroa ka nitondra nandritry ny 07 taona, izany hoe ny taona 2002 ka hatramin' ny taona 2009. vignette|170x170px|Andry Rajoelina
(165021) 2000 CJ129
Ny (165021) 2000 CJ129 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Tantaran' i Madagasikara
Andry Rajoelina, filohan' ny Tetezamita
Nanao ny fianianana amin' ny maha filohan' ny Tetezamita azy i Andry Rajoelina tamin' ny 21 Marsa 2009 na dia tsy nankatoavin' ny fianakaviambe iraisam-pirenena aza izany. Araka ny hevitr' ireo izay tsy momba azy dia naka ny fahefana teto Madagasikara izy tamin' ny alàlan' ny fanonganam-panjakana.
(12068) Khandrika
Ny (12068) Khandrika dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.1888429 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 408.106km (2.7286756 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 278.106km (1.8617974 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1270.1049230 andro (3.47735776318 taona). Ny anômalia elanelany dia 109.93253.. Ny fironany indray dia 5.02912 degre.
Tantaran' i Madagasikara
Ny filoham-pirenena Hery Rajaonarimampianina
vignette|151x151px|Hery Rajaonarimampianina I Hery Rajaonarimampianina dia kandidà tamin' ny fifidianana ny filoham-pirenena ny taona 2013. Faharoa izy tamin' ny valin' ny fihodinana voalohany, ary izy no mitarika ara-bato amin' ny fihodinana faharoa. Lany tamin' ny salan' isa 53,41 % izy tamin' ny fihodinana faharoa nanoloana ny kandidà Jean Louis Robinson. Na dia nolazain' ny mpanohitra azy fa nisy ny hala-bato, dia voambara ho filoha lany tamin' ny fifidianana filoham-pirenena voalohan' ny Repoblika fahefatra izy tamin' ny 17 Janoary 2014. Nandray ny fahefana tamin' ny 25 Janoary 2014 izy.
Ny filoham-pirenena Andry Rajoelina
Ny fifidianana natao tamin' ny ny volana Desambra 2018 no nitondra an' i Andry Rajoelina teo amin’ ny fitondrana ny firenena mandritra ny dimy taona. Nandrombaka ny fifidianana solombavam-bahoaka tamin' ny volana Mey 2019 ihany koa izy ary nahazo ny maro anisa tanteraka tao amin’ ny Antenimieram-Pirenena.
Jereo koa
Tantara momba ny fanjanahantany
Repoblika nifandimby Ankapobeny
(135534) 2002 CC54
Ny (135534) 2002 CC54 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
(165021) 2000 CJ129
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.2331419 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 494.106km (3.3082432 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 307.106km (2.0573084 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1604.9998957 andro (4.39425022779 taona). Ny anômalia elanelany dia 347.35096.. Ny fironany indray dia 15.07615 degre.
(41733) 2000 UY98
Ny (41733) 2000 UY98 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
(135534) 2002 CC54
Famaritana
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.
(148142) 1999 VY134
Ny (148142) 1999 VY134 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.1705476 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 557.106km (3.7259298 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 394.106km (2.6402014 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 2074.2773362 andro (5.67906183765 taona). Ny anômalia elanelany dia 130.76748.. Ny fironany indray dia 1.74535 degre.
(135534) 2002 CC54
Tondro
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0556608 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 342.106km (2.2912400 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 306.106km (2.0496240 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1167.9323539 andro (3.19762451444 taona). Ny anômalia elanelany dia 356.16600.. Ny fironany indray dia 4.25484 degre.
(41733) 2000 UY98
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.0393477 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 339.106km (2.2718791 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 314.106km (2.0998611 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1180.4156453 andro (3.23180190363 taona). Ny anômalia elanelany dia 97.13505.. Ny fironany indray dia 4.95882 degre.
(50550) 2000 EZ19
Ny (50550) 2000 EZ19 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.0593099 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 485.106km (3.2433788 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 430.106km (2.8801906 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1956.8629139 andro (5.35759866913 taona). Ny anômalia elanelany dia 24.25515.. Ny fironany indray dia 11.07928 degre.
(106234) 2000 UJ44
Ny (106234) 2000 UJ44 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.1008258 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 524.106km (3.5045692 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 428.106km (2.8625948 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 2074.7820614 andro (5.68044369993 taona). Ny anômalia elanelany dia 283.59831.. Ny fironany indray dia 5.66176 degre.
(19624) 1999 RJ10
Ny (19624) 1999 RJ10 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.2620237 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 603.106km (4.0335493 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 352.106km (2.3586433 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 2087.0276622 andro (5.71397032772 taona). Ny anômalia elanelany dia 34.68182.. Ny fironany indray dia 0.69229 degre.
(75413) 1999 XW110
Ny (75413) 1999 XW110 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.1657411 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 423.106km (2.8323474 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 303.106km (2.0269604 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1383.2957205 andro (3.78725727721 taona). Ny anômalia elanelany dia 40.09208.. Ny fironany indray dia 3.86351 degre.
(67806) 2000 VZ15
Ny (67806) 2000 VZ15 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.0389220 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 422.106km (2.8244070 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 390.106km (2.6127808 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1637.2497606 andro (4.48254554579 taona). Ny anômalia elanelany dia 217.09977.. Ny fironany indray dia 7.50347 degre.
(31086) Gehringer
Ny (31086) Gehringer dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
(109462) 2001 QS212
Ny (109462) 2001 QS212 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.2303798 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 487.106km (3.2602414 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 305.106km (2.0393278 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1575.4850328 andro (4.31344293717 taona). Ny anômalia elanelany dia 114.77329.. Ny fironany indray dia 2.19416 degre.
(165589) 2001 FQ22
Ny (165589) 2001 FQ22 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.2408911 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 482.106km (3.2268815 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 295.106km (1.9740285 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1531.6955027 andro (4.19355373771 taona). Ny anômalia elanelany dia 242.58033.. Ny fironany indray dia 5.44827 degre.
(73222) 2002 JB25
Ny (73222) 2002 JB25 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.1689188 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 464.106km (3.1059788 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 330.106km (2.2082976 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1582.0479048 andro (4.33141110144 taona). Ny anômalia elanelany dia 7.01401.. Ny fironany indray dia 12.11772 degre.
(27513) 2000 GY169
Ny (27513) 2000 GY169 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
(90493) 2004 DM37
Ny (90493) 2004 DM37 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0973943 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 426.106km (2.8533731 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 351.106km (2.3468965 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1531.4125903 andro (4.19277916578 taona). Ny anômalia elanelany dia 2.85872.. Ny fironany indray dia 13.73411 degre.
(136204) 2003 WL7
Ny (136204) 2003 WL7 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia .2620934474770612 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 3826.106km (25.57787647089553 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 2237.106km (14.95458413576713 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 33324.05843120963 andro (91.2362996063 taona). Ny anômalia elanelany dia 3.611809505933352.. Ny fironany indray dia 11.16292119564272 degre.
(43420) 2000 XR22
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.0864247 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 421.106km (2.8144312 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 354.106km (2.3666572 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1522.9475194 andro (4.16960306475 taona). Ny anômalia elanelany dia 177.99329.. Ny fironany indray dia 6.94699 degre.
(126852) 2002 EV73
Ny (126852) 2002 EV73 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
(189783) 2002 CC302
Ny (189783) 2002 CC302 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.0326744 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 414.106km (2.7698857 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 388.106km (2.5946043 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1604.5235441 andro (4.39294604819 taona). Ny anômalia elanelany dia 150.69551.. Ny fironany indray dia 3.04650 degre.
Gakunenbetsu kanji haitōhyō
Ny  (学年別漢字配当表 lisitry ny kanji anarakaran'ny kilasy) dia lisitra ny kanji 1.006 vita sy voakarakaran'ny ministera ny fianarana japoney.
Ny manomeha ny kanji tokony fantatra ny mpianatra japoney aminy farany taona ny fianarana primary. Ny anarany dia Kyôiku Kanji (教育漢字) na Gakushuu kanji (学習漢字)
= Lisitry ny Gakushuu Kanji =
Taona Voalohany (80 kanjis)
一　二　三　四　五　六 七　八　九　十　百　千 上　下　左　右　中　大 小　月　日　年　早　木 林　山　川　土　空　田 天　生　花　草　虫　犬 人　名　女　男　子　目 耳　口　手　足　見　音 力　気　円　入　出　立 休　先　夕　本　文　字 学　校　村　町　森　正 水　火　玉　王　石　竹 糸　貝　車　金　雨　赤 青　白
Taona Faharoa (160 kanjis)
万　丸　交　京　今　会 体　何　作　元　兄　光 公　内　冬　刀　分　切 前　北　午　半　南　原 友　古　台　合　同　回 図　国　園　地　場　声 売　夏　外　多　夜　太 妹　姉　室　家　寺　少 岩　工　市　帰　広　店 弓　引　弟　弱　強　当 形　後　心　思　戸　才 教　数　新　方　明　星 春　昼　時　晴　曜　書 朝　来　東　楽　歌　止 歩　母　毎　毛　池　汽 活　海　点　父　牛　理 用　画　番　直　矢　知 社　秋　科　答　算　米 紙　細　組　絵　線　羽 考　聞　肉　自　船　色 茶　行　西　親　角　言 計　記　話　語　読　谷 買　走　近　通　週　道 遠　里　野　長　門　間 雪　雲　電　頭　顔　風 食　首　馬　高　魚　鳥 鳴　麦　黄　黒
Taona Faha telo (200 kanjis)
丁 世 両 主 乗 予 事 仕 他 代 住 使 係 倍 全 具 写 列 助 勉 動 勝 化 区 医 去 反 取 受 号 向 君 味 命 和 品 員 商 問 坂 夫 始 委 守 安 定 実 客 宮 宿 寒 対 局 屋 岸 島 州 帳 平 幸 度 庫 庭 式 役 待 急 息 悪 悲 想 意 感 所 打 投 拾 持 指 放 整 旅 族 昔 昭 暑 暗 曲 有 服 期 板 柱 根 植 業 様 横 橋 次 歯 死 氷 決 油 波 注 泳 洋 流 消 深 温 港 湖 湯 漢 炭 物 球 由 申 界 畑 病 発 登 皮 皿 相 県 真 着 短 研 礼 神 祭 福 秒 究 章 童 笛 第 筆 等 箱 級 終 緑 練 羊 美 習 者 育 苦 荷 落 葉 薬 血 表 詩 調 談 豆 負 起 路 身 転 軽 農 返 追 送 速 進 遊 運 部 都 配 酒 重 鉄 銀 開 院 陽 階 集 面 題 飲 館 駅 鼻
Taona faha efatra (200 kanjis)
不 争 付 令 以 仲 伝 位 低 例 便 信 倉 候 借 停 健 側 働 億 兆 児 共 兵 典 冷 初 別 利 刷 副 功 加 努 労 勇 包 卒 協 単 博 印 参 史 司 各 告 周 唱 喜 器 囲 固 型 堂 塩 士 変 央 失 好 季 孫 完 官 害 察 巣 差 希 席 帯 底 府 康 建 径 徒 得 必 念 愛 成 戦 折 挙 改 救 敗 散 料 旗 昨 景 最 望 未 末 札 材 束 松 果 栄 案 梅 械 極 標 機 欠 歴 残 殺 毒 氏 民 求 治 法 泣 浅 浴 清 満 漁 灯 無 然 焼 照 熱 牧 特 産 的 省 祝 票 種 積 競 笑 管 節 粉 紀 約 結 給 続 置 老 胃 脈 腸 臣 航 良 芸 芽 英 菜 街 衣 要 覚 観 訓 試 説 課 議 象 貨 貯 費 賞 軍 輪 辞 辺 連 達 選 郡 量 録 鏡 関 陸 隊 静 順 願 類 飛 飯 養 験
Taona faha dimy (185 kanji)
久 仏 仮 件 任 似 余 価 保 修 俵 個 備 像 再 刊 判 制 券 則 効 務 勢 厚 句 可 営 因 団 圧 在 均 基 報 境 墓 増 夢 妻 婦 容 寄 富 導 居 属 布 師 常 幹 序 弁 張 往 復 徳 志 応 快 性 恩 情 態 慣 承 技 招 授 採 接 提 損 支 政 故 敵 断 旧 易 暴 条 枝 査 格 桜 検 構 武 比 永 河 液 混 減 測 準 演 潔 災 燃 版 犯 状 独 率 現 留 略 益 眼 破 確 示 祖 禁 移 程 税 築 精 素 経 統 絶 綿 総 編 績 織 罪 群 義 耕 職 肥 能 興 舌 舎 術 衛 製 複 規 解 設 許 証 評 講 謝 識 護 豊 財 貧 責 貸 貿 賀 資 賛 質 輸 述 迷 退 逆 造 過 適 酸 鉱 銅 銭 防 限 険 際 雑 非 預 領 額 飼
Taona faha enina (181 kanji)
並 乱 乳 亡 仁 供 俳 値 傷 優 党 冊 処 刻 割 創 劇 勤 危 卵 厳 収 后 否 吸 呼 善 困 垂 城 域 奏 奮 姿 存 孝 宅 宇 宗 宙 宝 宣 密 寸 専 射 将 尊 就 尺 届 展 層 己 巻 幕 干 幼 庁 座 延 律 従 忘 忠 憲 我 批 担 拝 拡 捨 探 推 揮 操 敬 映 晩 暖 暮 朗 机 枚 染 株 棒 模 権 樹 欲 段 沿 泉 洗 派 済 源 潮 激 灰 熟 片 班 異 疑 痛 皇 盛 盟 看 砂 磁 私 秘 穀 穴 窓 筋 策 簡 糖 系 紅 納 純 絹 縦 縮 署 翌 聖 肺 背 胸 脳 腹 臓 臨 至 若 著 蒸 蔵 蚕 衆 裁 装 裏 補 視 覧 討 訪 訳 詞 誌 認 誕 誠 誤 論 諸 警 貴 賃 遺 郵 郷 針 鋼 閉 閣 降 陛 除 障 難 革 頂 骨
(61510) 2000 QF55
Ny (61510) 2000 QF55 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.1930326 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 457.106km (3.0572020 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 309.106km (2.0678918 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1498.3254340 andro (4.10219146886 taona). Ny anômalia elanelany dia 275.18969.. Ny fironany indray dia 3.78338 degre.
(71875) 2000 VT48
Ny (71875) 2000 VT48 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.1913513 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 405.106km (2.7104840 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 275.106km (1.8397842 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1253.4554895 andro (3.43177409856 taona). Ny anômalia elanelany dia 94.81156.. Ny fironany indray dia 1.15483 degre.
(109661) 2001 RQ16
Ny (109661) 2001 RQ16 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.2324526 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 469.106km (3.1404248 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 292.106km (1.9557952 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1485.6814356 andro (4.06757408789 taona). Ny anômalia elanelany dia 209.91062.. Ny fironany indray dia 2.68418 degre.
(157647) 2005 YX7
Ny (157647) 2005 YX7 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.0510484 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 442.106km (2.9611203 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 399.106km (2.6734829 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1727.2231089 andro (4.72887914825 taona). Ny anômalia elanelany dia 104.31206.. Ny fironany indray dia 0.78478 degre.
(42702) 1998 ME19
Ny (42702) 1998 ME19 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.0406083 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 394.106km (2.6365530 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 363.106km (2.4307774 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1473.0661516 andro (4.03303532266 taona). Ny anômalia elanelany dia 262.90980.. Ny fironany indray dia 10.64677 degre.
(48653) 1995 VD
Ny (48653) 1995 VD dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.1074047 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 388.106km (2.5961348 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 313.106km (2.0925482 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1311.0816077 andro (3.58954581164 taona). Ny anômalia elanelany dia 169.46789.. Ny fironany indray dia 2.72902 degre.
(169146) 2001 QL121
Ny (169146) 2001 QL121 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.