cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andriamasinavalona
Ny Andriamasinavalona
Ny ankamaroan’ny mpanoratra na mpikaroka tantara, na teratany na vahiny dia nampifangaro ireo fizaràna ireo. Tsy nisahirana izy ireo na tsy te halala izany fihavahan’ izany fizarazaràna, fa nitetika nampitovy izany kanefa na teo amin’ny fomban-drazana na teo amin’ny fiaraha-monina dia samy nanana ny azy izy ireo tsirairay avy. Ohatra: ny Zanak’Andriamasinavalona dia tsy mihinan-kena ratsy; ny sokajy faharoa indray anefa satria avy ivelan’Imerina izy ireo dia mety tsy mifady izany fa nanaraka ny fomba fanaony teo an-toerana ihany; ny sokajy fahatelo, satria olon-kafa, vazaha, na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fomba izany akory.
Toy izao manaraka izao ny antsipiriany amin’izany fitsinjarana izany:
Ary Imerina na kely sy bitika aza, tsy mbola nisy mpahalala akory tany ivelany, efa mba nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny ..
Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo vodivona sy menakely izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy, araka ny ho lazaina aoriana kely momba ny zo sy satan’izy ireo.
Ny taranak’Andriamasinavalona
Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:
a) Ny terak' i Renilambo, Ambohidrapeto no vohitra nomen’Andriamasinavalona ho vodivona ipetrahan’ireo zanany tsy nanjaka, dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, terak’ i Renilambo vadiny. Izy ireo sy ny taranany no andriamasinavalona tompomenakely teo voalohany;
Tany amin’ny taona 1808 tany ho any dia napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa; nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy ny zanany Ramiza, nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Ary nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny 1/3 ho an’ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (Merimandroso, Vonelina, Marobiby, Ambohijafy). Ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo kosa nanana ny 2/3 dia Ambohimidasy, Andohalafy, Andramahavola. I Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza dia samy milevina ao Ambohidrapeto. Misy lafin-kavan-dRanavalona III koa ao ka izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga anadahin-dreniny eny;
b) Andriankotofananina dia nomen-drainy an’Anosipatrana. Ireo zanak’Andriankotofananina no andriamasinavalona voalohany tompomenakely tao Anosipatrana sy Ilanivato dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. Rabobalahy zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana.
Nanitatra ny menakeliny tany Anosibe - Amoronkay koa Andriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, ka ny zanany nandova azy tany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe – Amoronkay, Soamonina, Ambatomanjaka, Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, rain-dRazafindrahety na Ranavalona III mirahavavy;
d) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no vavimatoan’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’Andriantomponimerina, ilay mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao Anosimanjaka. Nonina tao Ambohijanakandriana - Mamiomby (atsinanan’Andringitra) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona;
e) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany; nifangaro tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay naongana avy ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;
f) I Renibodonimerina kosa dia efa niteraka an’Andriamaheritsialaintany (tao Amboatany) sy Andrianamboamanjaka (tao Imerimandroso) ary Rabodonimerina, vadiben’ Andrianampoinimerina, izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka farany an-dRafaravavinandriambelomasina;
g) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana-Ivato;
h) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavin’Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana – Mamiomby;
i) Rasohanana dia Zanakavavin'Andriamasinavalona tamin-dRasolomanambonintany, ary anabavin'Andrianavalonimerina tao Ambohidrabiby. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompomenakely sy tompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro tao Malaza izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe) ary i Andriamangarira (Antsahadinta);
j) Ranavalontsimitoviaminandriana, zanak’Andriamasinavalona faravavy (Jereo ny tantarany amin’ ny Vohitra Anosimanjaka - Marovatana) Izy no fiavian’ireo andriamasinavalona « Zanadranavalona »;
k) Ny Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona. Ny taranany dia ireo Andriamasinavalona avy ao Andramasina, terak’Andriantsolo mianadahy.
David S. H. Rosenthal
David S. H. Rosenthal dia mpahay kajimirindra, injeniera
Andriamasinavalona
Ny taranaka sy ny zanak’anabavy ary ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona
Izy ireo dia ny terak' i:
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Ny tantaran’izy roa dia efa voalaza tamin’ny famoriam-panjakana voalohany nataon’Andriamasinavalona. Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia Andrianjakavololonandriana tompomenakely tao Ambohitrarivo sy Andriantsimitovifonamanjaka, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra. Ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, Miadamanjaka sns …amin’ i Vakinisisaony.
Toy izao ny tetiarana azo mikasika ny taranak’izy roalahy:
Efstáthios Tavlarídis
Efstáthios Tavlarídis dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Grisy teraka ny 25 Janoary 1980
Andriamasinavalona
Ny taranaka sy ny zanak’anabavy ary ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona
1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) niteraka an’ i:
11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina;
Naka menakely tany Marovatana koa izy izay niavin-dRalambozozoro (ny taranany dia mbola ao ankehitriny).
12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, nanambady an-dRanavalokoandriamanitra, zanakavavy aivon’Andriambelomasina, mpanjaka tao Ambohimanga izay niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.
2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra - Amoronkay, nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, niteraka an’ i
21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:
212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an’:
22) Andriamparantsabe, (Mantasoa, Ambohimahatakatra);
Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina). Izy dia rahalahin’Andriamasinavalona mpanjaka, faralahy nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy.
Izy ireo dia natao zazamarolahy satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, tera-dRangorinimerina.
Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa nijanona ho andriamasinavalona dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria.
Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina
Izy ireo dia ny teraky:
- tao Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana);
- tao Miandrarivo ny taranak’Andriantomponibemihisatra.
Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia natao « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noh ony fanambadiana na noho ny toerana notanany.
Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa
Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:
Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-Rangita a syRafohy akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona
Andrianampoinimerina, Radama II, Ranavalona I sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana avy eto Imerina aza, toy an-dry:
Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ».
Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo.
Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra5 no nisy andriamasinavalona tany Vakinankaratra.
Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha - havan’Andriamanjaka azy dia nanana zo efa fananan’ny andriana rehetra ny Andriamasinavalona:
Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeli ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely somary nahaleotena ihany tao anatin’ny menabe fanjakana fehezin’ ny ndriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely.
Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby……
Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:
Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.
Ireo foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo
Tamin’ny andron’Andriamasinavalona mpanjaka, dia mbola vitsy ihany ireo taranany no nipetraka am-bodivona. Nitombo isa anefa ireo « Andriamasinavalona » teto Imerina, 100 taona taty aoriana fony Andrianampoinimerina nanjaka satria ireo tompomenakely rehetra, mpanjaka madinika, nanaiky sy nanoa azy dia nataony avokoa ao amin’ny sokajin’ny « Andriamasinavalona » nanerana an’Imerina 6-toko, araka ny efa votantara etsy aloha.
Marihina ihany koa fa nifangaro be ihany ny « Zazamarolahy » sy ny « Andriamasinavalona » tamin’ny fanambadiana ka tsy voavaka tsara intsony indraindray na ny fonenany na ny razambe fiaviany.
Tamin’ny taona 1840 izany hoe 30 taona taorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina 6-toko i Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ny « zazamarolahy » ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany Rahaniraka 10 Voninahitra, Officier de Palais.
Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:
Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy salama na ireo tsy manana harena firy na andevo na omby ka natao « borizano », miandry tanàna.
Dia toy izao, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko.
Ny zanak’Andriamasinavalona
Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:
Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra 89 lahy (Antananarivo sy ny manodididna, Ambohidrapeto-Itaosy, Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana-Ilanivato, Ankadimbahoaka).
Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Ambatolampy, Masoadro, Ankosy):
Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:
São Mateus do Sul
-25.87417°N, -50.38278°W
Andriamasinavalona
Ny zanak’Andriamasinavalona
Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:
Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:
Alasora (36 lahy):
Zanamihoatra: 88 lahy:
Vakinampasina: 102 lahy:
Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:
Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:
São Mateus do Sul
Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 1.342,633 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 40.791.
Demôkrasia
vignette|400px| Ny demôkrasia (avy amin' ny fiteny grika, izay midika hoe "fanjakan' ny vahoaka") dia karazana fitondram-panjakana ahitana rafitra misy olona afaka manapa-kevitra mikasika ny fomba tokony hitondrana ny fireneny na ny fikambanam-pirenena.
Andriamasinavalona
Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo
Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):
Ny Andriamasinavalona amin’ny Vakinankaratra
Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’ i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ny fananany.
Demôkrasia
Ny tena karazana demôkrasia mahazatra dia ny demôkrasia amin' ny alalan' ny solontena (mpitondra fanjakana) fidian' ny olona (ara-dalàna amin' ny alalan' ny fifidianana), manapa-kevitra mikasika ny lalàna. Atao isaky ny taona vitsivitsy ny fifidianana. Amin' izany fotoana izany dia izay mahazo vato be indrindra no mahery indrindra, mandra-pahatongan' ny fifidianana manaraka.
Andriamasinavalona
Ny Andriamasinavalona amin’ny Vakinankaratra
Ho an’ny fanjakana anefa dia natao kitro ifaharan’ny fahefan’ny andriamanjaka izy ireo, satria afaka nifehy ny vahoaka menakely teo aminy, ary raha nitambatra dia lasa hery lehibe tsy hay tohaina.
Koa taorian’ny nandefasana an-tsesitany an-dRanavalona III (27 Febroary 1897), ny isan’ny didy noraisin’ i Gallieni voalohany dia ny nanafoanana ny rafitra « vodivona sy menakely ary tompomenakely » araka ny didy arrêté laharana faha-605 tamin’ ny 7 Avrily 1897. Foana hatreo ireo zo maro nananan’ny Andriamasinavalona ka ny fitenenana fotsiny ho Andriamasinavalona aza dia toy ny fandikan-dalàna mihitsy.
Demôkrasia
Ny antoko pôlitika dia ampahany manan-danja ao amin' ny demôkrasian-tsolontena. Mpikambana ao amina antoko pôlitika iray ny mpanao pôlitika, fikambanana iombonan' ny mpanao pôlitika mitovy hevitra momba ny zavatra tokony hatao. Noho izany, eo amin' ny fifidianana, ny olona dia tsy hifidy fotsiny olona iray, fa ho an' ny antoko pôlitika iray. Mandalo matetika amin' ny fanamafisana demôkratika ny fanjakana iray mba hahamarin-toerana ny demôkrasia.
Andriamasinavalona
Ny Andriamasinavalona amin’ny Vakinankaratra
Maro tamin’ireo mpiray tanindrazana, tsy Andriamasinavalona no faly sy nandihy helika amin’izao fahavoazany izao. Hatramin’izao dia mbola tsy nahitana firy mpanoratra vahiny ka mba nilaza zavatra tsara momba ny « Andriamasinavalona » ary nisy aza sahy nanome anarana azy ireo hoe « les barons brigands »; fa dia ho izany daholo ve ny Andriamasinavalona ?
Ny mpanoratra teratany sasany indray, nentim-pialonana angamba noho ireo zo nihoa-pampana  nananan’ny Andriamasinavalona, na noho ny fieboebona nasehon’ izy ireto indraindray, satria betsaka no nanao izany, dia tsy mba nilaza zavatra tsara loatra momba azy ireo.
Demôkrasia
Karazana demôkrasia
Maro ny karazana demôkrasia, fa misy endrika fototra roa. Ireo endrika roa ireo dia mikasika ny fomba fanatanterahana ny sitrapon' ny olom-pirenena rehetra. Ny demôkrasia mivantana dia demôkrasia andraisan' ny olom-pirenena rehetra anjara amin' ny fanapahan-kevitra pôlitika. Amin' ny demôkrasia môderina dia omena olona vitsy ny fahefana. Ny rafitra mitovitony izay mampikambana ampahan-demôkrasia amin' ny lalàna sarià (silamo) dia antsoina hoe "islamôkrasia".
Andriamasinavalona
Ny Andriamasinavalona amin’ny Vakinankaratra
Noho io lalana navoakan’ i Galliéni io dia maro be ireo Andriamasinavalona no very harena tampoka, satria nogiazan’ny fanjakana mpanjanatany ny ankamaroan’ ny  fananany ka nozaraina na namidy mora tamin’ ireo vazaha na malagasy mpanampy na naman’izy ireo; nirotsaka rahateo koa etsy andaniny ny lalàna mandrara ny fanandevozana.
Vokatr’izany dia betsaka tamin’izy ireo no nandeha nitady fivelomana ivelan’ny faritra nisy azy toy ny vahoaka rehetra, nikarama tamin’ny toeram-piharin’ny Vazaha sasany, nitady ravinahitra hatrany anindratany. Nisy tamin’izy ireny no very fananana tanteraka sy very anaran-dray teo amin’ny tany niaviany, satria nony mba niverina an-tanindrazana taty aoriana dia namantana fananana efa lasan’olon-kafa, ny fasana sisa no iraisana amin’ny havana. Ny ankamaroany kosa anefa dia nijanona teo amin’ny vohitra niaviany ihany, niara-nihafy sy nifampizara izay kely sisa tsy voaroba tamin’ireo vahoaka menakelin-drazana fahiny. Tsy nionona tamin’izany toerana nametrahan’ny mpanjanatany azy izany anefa ny sasany tamin’ireo Andriamasinavalona fa niezaka tsy ho resy teo amin’ny fiainana ka nitondra avo hatrany ny hasin’ny firazanany sy ny toe-tsaina maha-andriana azy ireo ka nanampy araka izay azony natao ireo mpiara-belona manodidina azy. Betsaka ireo Andriamasinavalona no nandranto fianarana sy fahalalana na teto an-toerana na tany am-pitan-dranomasina ka tonga olomangam-pirenena tsy manam-paharoa; teo ireo nitarika ny tolon’ny fahafahana handravana ny fanjanahantany hatrany am-boalohany ka hatramin’ny farany; teo ireo sangan’ny firenena tamin’ny lafin’ny fahaizana sy fahalalana ka nanan-daza naneran-tany; betsaka no nitana andraikitra lehibe teo amin’ny fitondram-panjakana nandritra ny fanjanahantany sy ny fanjakana malagasy nahaleotena indray; tsy tambo isaina ireo nitari-draharaha na teo amin’ny lafiny ara-piarahamonina, na teo amin’ny lafiny ara-pivavahana sy fanabeazana, indrindra teo amin’ny faritra sy vohitra nisy azy. Tsy vita ny hitanisa ny anaran’izy ireo eto satria marobe ary sao misy hadino ka ahazoan-tsiny, fa ao ny tantaran’ny firenena efa mitahiry izany ary ao koa ireo havany sy taranany hitantara ny asa vitany araka ny fahitany azy. Ny faniriana dia ny mba hananan’ireo taranaka ankehitriny sy ho avy, zanaka amam-para, ny toe-tsaina avo sy mendrika nasehon’ireo zoky ray aman-dreny ireo, hijoro hatrany mba hanana ny toem-panahy sy saina, sy ny fahasahiana hiaro ny fomba amam-panao amin’ny maha-Andriamasinavalona.
Demôkrasia
Tondro
Tsy misy fomba famaritana ny demôkrasia iaraha-manaiky, fa ny tondro tena ilaina dia ny fitovian-jo sy ny fahafahana ara-pôlitika ary ny fanjakana tan-dalàna. Ireo fototra ireo dia hita taratra amin' ny hoe "samy mitovy zo eo anatehan' ny lalàna ny olom-pirenena rehetra". Ao amin' ny demôkrasia entin-tsolontena dia mitovy lanja avokoa ny vato alatsaka, ary tsy misy famerana diso tafahoatra amin' ny olona izay te ho solontena, ary koa ny fahafahan' ny olom-pirenena manana zo ary fahafahana arovan' ny lalàmpanorenana.
Ny fanjakan' ny maro anisa indrindra ihany koa dia anisan' ny tondron' ny demôkrasia. Izany dia mamela ireo antoko pôlitika madinika ho voagejan' ny "antoko pôlitika lehibe", rehefa tsy misy ny fiarovana ny zon' ny olon-tokana na fikambanan' olona.
Andriamasinavalona
Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina
Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».
Anosipatrana – Ilanivato
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin-dRadama I, ka mbola eo ireo taranany sasany.
Ny tiana asiana resaka dia Ilanivato. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-dRanavalona I) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.
Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:
1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy;
2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha (andriana na hova) dia nisaraka roa nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. "« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »", hoy ny fitenin’ny olona;
3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.
Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.
Ambatofisaorana
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo Talata-Volonondry, mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.
Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny lovantsofina ka mbola tadidy tsara.
Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’Andringitra; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.
Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: "« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »"Vao tapitra ny teniny dia indry nisy alika mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.
Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:
- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;
- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.
Tamin’Andrianampoinimerina nampandry tany amin’iny Mandiavato no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».
Sambaina
Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina.
Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony).
Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany Imamo andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.
Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina.
Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina.
Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao Ambatovinaky Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana).
Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-dRanavalona III izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany.
Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet :
"« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »"
"« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »"
"« Reko ny teninao, hitako ny soa aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »", hoy Andrianampoinimerina.
Ambohitrano Andrefana
Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i Rasoherina vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! ».
Ary Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy lovantsofina milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina: "« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »" Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.
Ambohitrano Atsinanana
Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana tangena ».
Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».
Vakinisisaony
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:
Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.
Ambohimahatakatra-Mantasoa
Ambohimahatakatra, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano Varahina no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra.
Fa ahoana moa ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « Nusantaria » (Nosy maron’ i Indônezia) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.
Niteraka maro Rangita ka Rafohy zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany fanjakana.
Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - cénotaphe - ao Alasora).
Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana.
Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:
Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.
Andramasina
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ».
Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony.
Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany Andramasina, nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.
Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny Vakinisisaony tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-dRanavalona I; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :
Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »
Marovatana
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:
Anosimanjaka
vignette|262x262px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia
Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.
Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona.
Ny efa-bavy kosa dia:
2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:
3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;
4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.
Antsahadinta
vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=
Antsahadinta no isan’ny vohitra malaza ao Ambodirano izay samy misy ny Andriamasinavalona, ny Zazamarolahy ary ny taranak’Andrianampoinimerina avy amin-dRabodozafimanjaka, isan’ny 12 vavy vadiny. Vohitra eo atsimo-andrefan’Antananarivo, vohitra mbola rakotra ala ary voakarakaran’ireo taranaka ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, misy tranom-bakoka.
Le Mesge
I Le Mesge dia tanàna any Frantsa, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao amin'ny departementan'i Somme.
Andriamasinavalona
Antsahadinta
Araka ny tantara dia Andriamangarira, zanak’olo-mirahavavy amin’Andriambelomasina, no mpanjaka andriantompombodivona nanorina voalohany ny tanàna, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.
vignette|315x315px|Takelaka fahatsiarovana ao amin'ny Rovan' Antsahadinta|alt=|centré
Hoy ny tononkira:
"« Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! »"
Tamin’ny taranak’Andriamangarira tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.
Andriamaromanompo, zanak’Andrianamboatsimarofy dia nanao toeran-droa fonenany dia Antsahadinta nisy ny renibeny sy Isoananjakana-Anosizato.
Hoy ilay vazaha atao hoe Lebel, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:
"«…Nantsoina hifampiraharaha amin' i Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ny havan’ny mpanjaka dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (Dian Tompou Emir) (ndrl na Rabehety, mpanjakan’Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina), ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina (Raveaux) vadin’Andriatomponimerina, sy Razafinamboa….»"
Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany an-drefana any Imamo, fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.
Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.