cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Todd Haynes
Todd Haynes dia mpilalao, talen-koronantsary, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 2 Janoary 1961
Faritra Analanjirofo
Ny faritra Analanjirofo dia faritra any atsinanana amin' i Madagasikara ao amin' ny faritanin' i Toamasina. Miazara sisintany amin' ny faritra Sava, Sofia, Alaotra-Mangoro ary Atsinanana. Voazara distrika enina izy: Fenoarivo Atsinanana, Mananara Avaratra, Maroantsetra, Sainte Marie, Soanierana Ivongo ary Vavatenina. Ny renivohi-paritra dia i Fenoarivo Atsinanana (Fenerive Est), ny isa-mponina dia 860 000 tamin' ny 2004. Ny velarantanin' Analanjirofo dia 21 930
Tantara
Vitsy ny zavatra fantatra momba ny olona niaina tao amin' ny faritra Analanjirofo. I Constantin, mpizaha tany pôrtogey no nahita ny nosy Sainte-Marie dia nanoratra: "Nanana raoka efatra misy tsindrona volafotsy ny olona. [...] tsy nanana afa-tsy akanjo vita rakinkazo. Mitondra zozoro misy ranomasina. Olona ngeza, matanjaka, toy ny olona rehetra miaina eo amin' io nosy io. Manana fara izareo, manafina ny vatany rehefa miondrika [...]".
Jeôgrafia
Ahitana distrika enina io faritra io:
Jereo koa
Faritany sy faritra eto Madagasikara:
Rohy ivelany
Didy aman-dalàna
Toulx-Sainte-Croix
46.2856°N, 2.2144°W
I Toulx-Sainte-Croix dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Guéret, ao amin'ny departemantan'i Creuse, ao amin'ny faritr'i Nouvelle-Aquitaine, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 23254. I Bernard De La Biche no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays de Boussac
Vauchelles-lès-Authie
I Vauchelles-lès-Authie dia tanàna any Frantsa, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao amin'ny departementan'i Somme.
Toulx-Sainte-Croix
Jeografia
Ny isam-ponin'i Toulx-Sainte-Croix dia 299 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 375 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 656 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 46.2856° ary 2.2144° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Anaran'ny azo isaina
Ny anaran'ny azo isaina dia zana-tsokajin'ny anarana izay azo faritana amin'ny alalan'ny mpamaritra isa sy/na ny mpamaritra rehetra afaka mandray ny mariky ny filaza isa (miaza tokana na milaza maro sns). Mifanohitra amin'ny atao hoe anaran'ny tsy azo isaina izany.
John Jacob Astor IV
John Jacob Astor IV dia mpiantoka, mpamorona, mpanoratra, mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 13 Jolay 1864 ary maty ny 15 Aprily 1912
Ny fiainany manokana
I William Backhouse Astor, Jr. no rainy. Ny vadiny dia Ava Lowle Willing, Madeleine Astor. Ny zanany dia Vincent Astor, Ava Alice Muriel Astor, John Jacob Astor VI.
Heyuan
23.73333°N, 114.68333°W
Heyuan dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Guangdong ao Sina.
Busigny
50.0342°N, 3.4681°W
120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Busigny I Busigny dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Cambrai, ao amin'ny departemantan'i Nord, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 59118. I Christian Pecqueux no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Caudrésis–Catésis
Jeografia
Ny isam-ponin'i Busigny dia 2547 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2009. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 129 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 180 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 50.0342° ary 3.4681° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Charters Towers
-20.07671°N, 146.26353°W
Martincourt, Oise
49.5239°N, 1.8983°W
Charters Towers
Charters Towers dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Queensland ao Aostralia.
Duarte, Kalifornia
34.14028°N, -117.96167°W
Martincourt, Oise
I Martincourt dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Beauvais, ao amin'ny departemantan'i Oise, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 60388. I Monique nantier no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Picardie Verte
Duarte, Kalifornia
I Duarte, Kalifornia dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i California]], ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 91009-91010..
Charters Towers
Jeografia
Ny isam-ponina dia 9573 mponina tamin'ny taona 2012.
Martincourt, Oise
Jeografia
Ny isam-ponin'i Martincourt dia 113 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 95 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 176 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.5239° ary 1.8983° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Duarte, Kalifornia
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 34.1402777778 ary -117.961666667. Ny faritr'ora dia GMT -8.
Kilahivavy
Ny kilahivavy dia marika amin'ny teny izay matetika, fa tsy voatery, milaza ny mahalahy na mahavavy ny zavatra tondroina amin'io teny io ka lazaina fa amin'ny endrika kandahy na kambavy ilay teny. Tsy voatery ho lahy tokoa na vavy tokoa ny zavatra tondroina amin'ny teny amin'ny endrika kandahy na kambavy. Tsy ny hoe kandahy na kambavy ihany no kilahivavy satria misy ny fiteny ahitana koa ny endrika tsy kandahy tsy kambavy. Tsy fahita amin'ny fiteny malagasy ny kilahivavy na dia misy teny sasany izay natokana hifampiantsoan'ny samy lehilahy (toy ny hoe ialahy) na ny samy vehivavy (toy ny hoe indriako). Amin'ny fiteny frantsay dia isan'ny sokajin-teny ahitana mariky ny kilahivavy ny anarana (ohatra: maître vs maîtresse), ny mpamari-toetra (ohatra: beau vs belle), ny mpisolo tena (ohatra: ils vs elles), ny mpisolo tompon-javatra (ohatra: mien vs mienne), ny mpanoritra (ohatra: le vs la). Amin'ny fiteny sasany toy ny fiteny latina dia misy ny endrika tsy kandahy tsy kambavy (ohatra: optimum izay mifanohitra amin'ny optimus sy optima izay kandahy sy kambavy).
(20415) Amandalu
Ny (20415) Amandalu dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Famaritana
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.
Iharan'ny zon-kabakabaka ireo zavatra ara-kainkintana ireo.
Tondro
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1347844 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 379.106km (2.5345878 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 289.106km (1.9324948 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1219.2405919 andro (3.33809881424 taona). Ny anômalia elanelany dia 101.39006.. Ny fironany indray dia 5.25443 degre.
(49106) 1998 SY
Ny (49106) 1998 SY dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1492610 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 447.106km (2.9909475 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 331.106km (2.2140451 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1533.4994227 andro (4.19849260151 taona). Ny anômalia elanelany dia 16.06408.. Ny fironany indray dia 4.51879 degre.
Malỳ
vignette|276x276px|Sainan' i Maly vignette|207x207px|Mari-piandrianan' i Maly I Malỳ na ny Repoblikan' i Malỳ dia firenena ao Afrika Andrefana, tsy manana morontsiraka, izay manana velarana mirefy 1 241 238 km² sy mponina miisa 21 473 764 tamin' ny taona 2022. Atao hoe Maliana ny vahoakan' io firenena io. Ny ampahany be amin’ ny tanin’ i Malỳ dia ao amin’ ny lohasahan’ ny ony Niger. I Bamako no renivohiny. Mamaritra azy avy ao avaratra-andrefana i Maoritania, ao andrefana i Senegaly, ao atsimo andrefana i Ginea, ao atsimo i Kôtidivoara, ao avaratra-atsinanana i Aljeria, ary ao atsimo-atsinanana i Borkina Fasô.
Mizara  telo ny vohon’ ny tany ao Malỳ: ny faritra sahariana karankaina izay tsy dia ahitana zavamaniry firy; ny faritra saheliana somary maina izay ahitana hivoka anirian-kazo madinika; ary faritra anjakan’ ny hivoka anirian-kazo lehibe. Firenena manana toetany mafana sy maina i Malỳ ka matetika ianjadian’ ny haintany. vignette|I Maly, eo anivon' izao tontolo izao Foko maro no mandrafitra ny vahoaka maliana, ka ny Mandinga no maro anisa indrindra (40 %). Ny finoana silamo no be mpanaraka indrindra (90 %n’ ny mponina). Ny tapany atsimon’ i Malỳ no onenan’ ny ankamaroan’ ny mponina. vignette|Sarin-tanin' i Maly Ny ankamaroan’ ny mponina dia mpamboly, nefa ny habetsahan’ ny vokatra (katsaka, vary, ampembambazaha, voanjo, fary, landihazo, sns) dia miankina amin’ ny fitarihan-drano sy ny fiakaran’ ny ony Niger sy ny renirano misakelika aminy. Ny landihazo no iankinan’ ny taozava-baventy izay manondrana ny vokatra avy amin’ izany. Manana harena an-kibon’ ny tany i Malỳ, ka anisan’ ireo firenena voalohany mpitrandraka volamena aty Afrika. Ny fiteny frantsay no fiteny ôfisialin’ i Malỳ. Tamin' ny taona 1960 no nahazoany ny fahaleovan-tenany ary mankalaza izany isaky ny 22 Septambra ny vahoaka ao aminy.
Vohon' ny tany
Eo amin' ny ilany atsimo, misy vongana tranainy voalavaka lalina no manamarika ny sisin-tanin’  i Maly amin' i Kôtidivoara. Miankandrefana kokoa no miakatra ny Lembalemba Mandinka (Mandingue), izay misy an' i Bamako renivohitra. Mipoitra eo afovoany, eo amin’ ny sisiny ankavana amin’ i Niger indray ny fikitoan-tany: ny hantsan’ i Bandiagara no manjaka amin’ ny lemaka; ity hantsana ity dia mitohy amin' ny alalan’ ny tendrombohitra Hombori, izay miafara amin' ny tedrony atao hoe Hombori Tondo (1 155 m). Any avaratra-atsinanana, eo amin’ ny sisin-tany manasaraka an’ i Maly amin’ i Alzeria no misy an' i Adrar des Iforas, lembalemba kristaly manana haavo antonony (600 m), izay mandrafitra ny tapany atsimo amin’ i Sahara. Ary farany, eo avaratra no misy ny deboka Taoudenni.
Ny tapany atsimo sy afovoany amin’ i Maly dia tondrahan’ ny ony roa: i Sénégal (miforona ao Bafoulabé amin' ny fihaonan' i Bafing sy i Bakoy) sy i Niger (mipoitra any Guinée ao amin' i Fouta-Djalon), izay mamorona tapa-paribolana midadasika. Mamakivaky an’ i Maly sady mitana toerana lehibe eo amin' ny fandaminana ny erana sy ny fampandrosoana ara-toekarena ao amin’ ilay firenena. Ny ampahatelon' ny tapany avaratra amin' i Maly dia any amin' ny faritry ny tany efitra, fa any amin’ ny tapany atsinanana kosa i Tilemsi izay sakeli-drano milevina an' i Niger iparitahan-toerana misy rano.
Lisa De Vanna
Lisa De Vanna dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Aostralia teraka ny 14 Novambra 1984
Saint-Galmier
45.5908°N, 4.3181°W
(7496) Miroslavholub
Ny (7496) Miroslavholub dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Buck Grove, Iowa
Buck Grove, Iowa dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Iowa, ao Etazonia. .
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.9186111111 ary -95.3972222222. Ny faritr'ora dia GMT -6.
Saint-Galmier
I Saint-Galmier dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Montbrison, ao amin'ny departemantan'i Loire, ao amin'ny faritr'i Auvergne-Rhône-Alpes, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 42222. I Jean-Pierre Bouchardon no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays de Saint-Galmier
Jeografia
Ny isam-ponin'i Saint-Galmier dia 5293 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 357 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 551 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 45.5908° ary 4.3181° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Edward Hamilton Aitken
Edward Hamilton Aitken dia mpanoratra, mpahaisiansan-javaboahary teraka ny 16 Aogositra 1851 ary maty ny 11 Aprily 1909
Malỳ
Toetany
vignette|Sarin-tany maneho ny toetanin' i Maly Faritra telo samy manana ny toetani ny no mifanarakaraka avy any avaratra mankany atsimo:
Ny rotsak' orana isan-taona dia miova eo anelanelan’ ny 1 400 mm eo ho (eo ao Bamako) sy latsaky ny 130 mm (any Sahara).
Zavamaniry sy biby
Any Maly dia ahitana biby toy ny antilôpa, ny karazana lambo fakôsera, ny gazela, ny geparda, ny leôparda, ny liona, ny ôriksa ary ny amboadia sakaly.
Mponina
Nisy mponina miisa 20 933 072 i Maly tamin'ny taona 2020, ka mponina miisa 16,79 isaky ny km2 izany. Tena tsy mitovy ny fitsinjaràn’ ny mponina satria ny 9/10n’ ny Maliana dia mipetraka any amin' ny tapany atsimo amin’ i Maly. Ny 66 %n’ny mponina dia monina ambanivohitra. Tanora ny ankamaroan' ny mponina ao Maly: ny latsaky ny 25 taona dia manodidina ny 68 % amin' ny mponina tamin' ny taona 2007. Tombanana ho 49,9 taona ny salan’ androm-piainan' ny olona vao teraka. I Maly dia mitana ny iray amin' ny toerana farany indrindra amin' ny laharan' ny tondrom-pandrosoan’ ny maha olombelona (0,428. faha-186 tamin' ny taona 2021). Miaina fifindrà-monina mahery vaika izy io (indrindra mankany amin' ny faritr' i Kayes any andrefana) indrindra any Kôtidivoara mifanila aminy (izay misy Maliana maherin' ny iray tapitrisa) sy any Frantsa.
Bessans
45.32°N, 7°W
I Bessans dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Saint-Jean-de-Maurienne, ao amin'ny departemantan'i Savoie, ao amin'ny faritr'i Auvergne-Rhône-Alpes, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 73047. I René Filliol no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Haute Maurienne-Vanoise
Malỳ
Vondrom-poko any Maly
Ny 40 % amin' ny Maliana dia ny Mandinga, ka ny ankamaroan’ izany dia Bambara (28 %), mipetraka any amin’ ny tapany andrefan' i Maly (any Bamako) indrindra. Ny Sôngay dia monina amin’ ny faritra atsinanana, ny Sôninke any amin’ ny faritra andrefana (any Kayes); ny Senofô dia mipetraka manodidina an' i Sikasso, ao amin' ny faritry ny sisintany manasaraka an’ i Maly amin’ i Borkina Fasô sy amin’ i Kôtidivoara. Any avaratra-atsinanana kokoa, eo amin' ny lembalemban' i Bandiagara, no misy ny Dôgôna. Ao koa ny Boà, ny Bôzô, ary ny Kasônke.
Any avaratra kokoa ny misy ny Maora (mpivarotra gôma arabo) sy ny Konta (mpiompy mifindrafindra toerana) ary ny Toarega (mpiompy mifindrafindra toerana), izay vahoaka mpifindrafidra, 10 % n'ny mponina. Ny Folany dia monina ao amin' ny debok’ i Macina fa any Sahara kosa no misy ny Maora ary indrindra fa ny Toarega izay mifindrafindra toerana eo anelanelan' i Adrar sy ny fiolihan' i Niger. Ireto farany, izay miisa 400 000 eo ho eo, dia nanda hatrany ny fitondrana ara-pôlitikan' ny Mandinga hatramin' ny nahazoana ny fahaleovan-tena, izay midika amin' izy ireo koa ho fandraiketana ny sisintany sy fampidirana azy ireo ao anatin' ny rafi-panjakana tsy mifanaraka amin' ny fomba fiainany.
Taorian' ny fitomboan’ ny fikomiana mitam-piadiana tany amin’ ny tapany avaratra amin' i Maly (toy ny any Nizera mpifanolo-bodirindrina aminy) tamin' ny taona 1990, dia vita ny dinam-pirenena tamin' ny Avrily 1992 teo amin' ny governemanta maliana sy ny Toarega. Ny resaka momba ny famaritana ny faritra mizaka tena ho an' ny Toarega, sy ny fitakiana ara-toe-karena anefa mbola mitoetra, ary raha mitsahatra ny ady, dia mitohy ny disadisa (araka ny hita amin' ny firongatry ny herisetra tamin' ny volana Mey 2006 izay nitarika ho amin’ ny fanaovana fifanarahana momba ny filaminana, izay nijerena mialoha ny fepetra fampandrosoana ny faritra any Avaratra).
Fiteny
Ny fiteny ôfisiali n' i Maly dia ny fiteny frantsay. Nandroso ny fahaizana ny teny frantsay. Tamin' ny taona 1960, Maliana miisa 66 000 no nahay namaky teny sy nanoratra amin' ny teny frantsay. Tamin’ ny 1985, dia nisy 564 000. Tamin’ ny taona 2009, nisy 2,2 tapitrisa.
Ny faritr' i Maly ao Gao, Kayes, Kidal, Koulikoro, Mopti, Segou, Sikasso ary Tombouctou dia mpikambana ao amin' ny Fikambanana Iraisam-Pirenen'ny Faritra Miteny Frantsay (Association Internationale des Régions Francophones). Mpikambana ao amin' ny Antenimieran' ny Frankôfônia (Assemblée Parlementaire de la Francophonie) ary koa ao amin' ny Fikambanana Iraisam-pirenena momba ny Frankôfônia (Organisation Internationale de la Francophonie).
Ny fiteny mande maro (ahitana ny fiteny bambara sy mandinga ary diola), ny fiteny vôltaika (ahitana indrindra ny fiteny dôgôna sy senofô), ny fiteny sôngay, ny fiteny hasanià ary ny fiteny tamaseka dia mbola tenenina ao amin’ ny vondrom-poko samihafa. Ny fiteny bambara no miha lasa fiteny ifandraisana manerana an' i Maly, ampiasain' ny 50 %n' ny Maliana.
Fitenim-pirenena ny fiteny bambarà, ny fiteny bôbô, ny fiteny bôzô, ny fiteny dôgôna, ny fiteny folany, ny fiteny sôninke, ny fiteny sôngay (na sôngôy), ny fiteny senofô-minianka, ny fiteny tamaseka, ny fiteny hasanià, ny fiteny kasônke, ny fiteny mandinka ary ny fiteny maninkakàna.
Fivavahana
Araka ny Pew Research Center tamin' ny taona 2010, ny fivavahana silamo, somary mifangaro amin' ny fivavahan-drazana afrikana, dia fivavahan’ ny 94,4 %n’ ny mponina any Maly; ny 2,4 % kristiana (ka ny 1,6 % katôlika) ny 2,7 % amin' ny Maliana no nitazona ny fivavahan-drazana. Kristiana kosa ny 1 %n’ ny mponina. Vitsy dia vitsy ny Prôtestanta, izay vao haingana ny fisiany, tamin' ny alalan' ny misiônera amerikana indrindra.
Fanabeazana
Eo amin' ny 23 % hatramin' ny 46 % eo ny tahan' ny mahay mamaky teny sy manoratra any Maly, arakaraka ny loharanom-baovao. Ny vehivavy no tena ambany taha satria ny zazalahy no maro anisa mamonjy sekoly.
Firenena an-dalam-pandrosoana
Iray amin' ny firenena tsy mandroso indrindra eran-tany i Maly. Tamin' ny taona 2005, nahatratra 442 dôlara ny harinkarena faobe isan' olona, raha 380 dôlara izany tamin' ny taona 2005. Manodidina ny 65 % amin' ny mponina no miaina ambanin' ny tokonam-pahantrana, ary mahatratra 76 % hatramin' ny 80 % any ambanivohitra. Tany efitra na saiky efitra ny roa ampahatelon' ny tanin' i Maly, ny asa fivelomana kosa anefa dia mivangongo ao amin' ny faritra voatondrak' i Niger sy ny sakeli-dranony. Ny toekaren' i Maly dia miompana amin’ ny fambolena amin' ny ankapobeny: eo amin' ny 80 % amin' ny mponina dia miaina amin' ny fambolena sy ny fiompiana ary ny jono, mahakasika indrindra ny fanvana ny vokatry ny fambolena ny taozava-baventy.
Ny fitombon’ ny harin-karena dia miankina indrindra amin' ny famokarana voamaina sy landihazo. Io fanjakazakan' ny seha-pihariana voalohany io no mahatonga ny toekarena maliana ho mora andairan' ny fiovaovan' ny toetr' andro sy ny fiovaovan' ny vidin' ny akora fanodina, indrindra ny landihazo, izay isan' ny loharanon-karena fanondrana roa lehibe (ka ny faharoa dia volamena).
Mizaka ny vokatry ny fitokana-monina ihany koa i Maly, ka mahatonga azy hiankin-doha amin' ny seranan-tsambon' ny firenena manodidina azy (indrindra fa i Abidjan any Kôtidivoara). Noho ireo antony rehetra ireo dia laharam-pahamehana ho an' ny fampandrosoana an' i Maly ny fitrandrahana tsara indrindra atao amin’ ny tany azo tondrahana, ny fanavaozana ny fitaovam-pambolena, ny fanatsarana ny fotodrafitrasa momba ny lalana ary ny fanamaroana ny karazan-pamokarana.
Ny toekarena sy ny fiarahamonina ihany koa dia iharan’ ny pôlitikan' ny fanitsiana ara-drafitra nampiharina araka ny fitakian' ny mpamatsy vola iraisam-pirenena (ny Tahirim-Bola Iraisam-Pirenena sy Banky Iraisam-Pirenena) mba hanalalahana ny toekarena (famindrana ny fitantanana any amin’ ny sehatra tsy miankina, ny fahalalahan' ny famaritana vidin-javatra, ny fahamatorana amin’ ny fanajana ny tetibola). Miampy ny fampidinana ny franc CFA tamin' ny Janoary 1994, ireo fanavaozana ireo dia nisy niteraka fahasahiranana ara-tsôsialy lehibe sy fiharatsian’ ny toe-piainan' ny mponina.
Na izany aza anefa, ny fanavaozana natao dia nahafahana misarika ny fampiasam-bola vahiny sy manampy amin’ ny famelomana indray ny fitomboan' ny toekarena, izay manodidina ny 5 % teo anelanelan’ ny taona 1996 sy 2006 (raha fitomboana isan-taona miiba 1 % eo ho eo izany teo anelanelan' ny taona 1985 sy 1993). Vesaran' ny trosa ny toekarena maliana ka tamin' ny taona 2005, dia nofoanana tanteraka ny trosany amin' ny firenena maro, noho ny ezaka nataony momba ny fahaiza-mitantana sy ny fitantanana tsara ny governemanta.
Miankina betsaka amin' ny fanampiana amin' ny fampandrosoana i Maly, amin' ny alàlan' ny fikambanana iraisam-pirenena na fifanaraham-pirenena roa (ny Vondrona Eorôpeana sy i Frantsa ary i Etazonia indrindraindrindra). Loharanom-bola lehibe ihany koa ny vola alefan’ ny zanaka am-pielezana maliana.
Fambolena
Ny 80 % n' ny mponina dia mivelona amin' ny fambolena. Ny tena volena amin' izany dia ny voamadinika toy ny ampemba, ny ampembambazaha, ny vary, ny katsaka, ny fôniô ary ny varimbazaha. Volena any koa ny ovy sy ny mangahazo ary ny tapetaka (igname). Nahitana fiakarana koa ny voankazo (ny akondro sy ny manga ary ny loranjy aondrana any Eorôpa sy any amin' ny firenena arabo) sy ny anana.
Tamin' ny taona 2005 ny fambolena dia niantoka ny 36,6 % amin' ny harin-karena faobe ary mahavelona ny 80 % n’ ny mponina. Miankina amin' ny toe-javatra voajanahary manimba (toy ny hain-tany sy ny fanafihan' ny valala) ny fabetsahana sy ny hatsaràn' ny ny vokatry ny fambolena ka sahirana noho ny tsy fahampian' ny fotodrafitrasa sady saika miankina tanteraka amin' ny fitarihan-drano ary indrindra miankina amin' ny tondra-dranon’ i Niger sy ny sakeli-dranony. Ny faritra lehibe amin’ ny fanondrahana amin’ ny alalan’ ny fitarihan-drano dia ao amin' ny hefaka afovoan' i Niger, ao amin' ny faritra iray antsoina hoe "Office du Niger" izay naorina nandritra ny fanjanahantany frantsay mba hampandrosoana ny fambolena landihazo ho tombontsoan' ny indostrian' ny lamba any Frantsa.
Andrey Khachaturyan
Andrey Khachaturyan dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Belarosia teraka ny 2 Septambra 1987 tao Minsk
Malỳ
Fiompiana
Noho ny fambolena sy ny fiompiana andiam-biby nentim-paharazana matanjaka dia sehatr’ asa lehibe eo amin' ny toekarena maliana ny fiompiana (misahana ny  10 % amin' ny harin-karena faobe) sady loharanon-karena lehibe ho an' ny 30 %n' ny mponina. Tamin' ny taona 2005, ka ny omby amin' izany dia niisa 7,68 tapitrisa, ny ondry 8,40 tapitrisa, ny osy 12 tapitrisa ary ny akoho amam-borona 31 tapitrisa no nompian’ ny Maliana.
Harena an-kibon' ny tany
Ny harena ankibon' ny tany dia ny fôsfaty, ny sira, ny oraniôma ary ambonin' izany rehetra izany ny volamena (laharana fahatelo aty Afrika, aorian' i Afrika Atsimo sy i Ganà). I Maly dia lasa iray amin' ny firenena mpamokatra volamena voalohany indrindra aty Afrika (miantoka ny 70 n'ny vola ampidirin' ny fanondranana entana tamin' ny taona 2012) ary nisolo ny landihazo amin’ ny maha vokatra fanondrana fototra azy tamin' ny fiandohan' ny taona 2000. Ahitana litioma koa ny any Maly, ao atsinanan' i Bougouni.
Taozava-baventy
Ny taozava-baventy dia miantoka ny 24.2 % amin' ny harin-karena faobe tamin' ny taona 2005; mifantoka amin' ny fanodinana sakafo avy amin’ ny vokatry ny fambolena sy ny fanodinana ny landihazo izy io, ary ao Bamako no tena misy azy.
Ny fanjifana angovo ao Maly dia mifototra amin' ny fandrehitra nentim-paharazana (dia ny kitay, izay mahatratra 80 %n’ ny angovo ampiasaina), miankina amin' ny vokatra avy any ivelany ihany koa ilay firenena. Ny anjaran' ny herinaratra (ho an' ny 79,27 % ​​amin' ny angovo azo avy amin’ ny rano) dia tena ambany. 15 % ihany amin' ny mponina no mahazo herinaratra tamin' ny tapak’ ireo taona 2000, ary mihena be izany any ambanivohitra.
Fizahàn-tany
Eo amin' ny sehatr’ asa fahatelo, ny fizahàn-tany dia miha maka toerana manan-danja hatrany, na dia mihena aza ny fitomboany noho ny tsy fisian' ny fotodrafitrasa fandraisam-bahiny sy noho ny fahasarotan' ny fitaterana.
Fitaterana
vignette|Ny sambo Tombouctou an' ny kômpania COMANOV ao amin' ny serananan' i Koulikoro. vignette|Ny seranam-piaramanidina iraisam-pirenena Modiba Keita ao Bamako. Firenena voahidy (tsy manana morontsiraka) i Maly ka mijaly noho ny tsy fahampian' ny tambajotran-dalana (18 700 km ny lalana tamin' ny 2004, ny 3 300 tamin' izany no vita tara). Ny ampahany manan-danja amin' ny fitaterana dia antohan’ ny ony Niger, izay azo andehanan-tsambo amin' ny ankamaroan' ny lalany eo anelanelan' ny volana Jolay sy Janoary. Ny ony Sénégal dia azo andehanan-tsambo avy any Kayes mankany Saint-Louis (Senegaly) any Senegaly. Misy lalam-by mampitohy an' i Koulikoro sy i Bamako ary i Kayes amin' ny seranan-tsambon' i Dakar. Any akaikin' i Bamako no misy seranam-piaramanidina iraisam-pirenena.
Vola
Ny vola ampiasaina any Maly dia ny franc CFA, izay nahena ny antsasany ny sandany tamin' ny Janoary 1994. Navoakan' ny Banque centrale des États d’Afrique occidentale ("Banky Foiben' ny Firenen' i Afrikana Andrefana")  izany nandritra ny fitondran' i Modibo Keita, filoham-panjakana voalohany. Nandao ny fampiasana ny franc CFA i Maly ka namorona ny volany manokana, dia ny franc maliana.
Fanondranana sy fanafarana
Ny vokatra fanondrana be indrindra any ivelany dia ny landihazo, ny omby, ny voanjo ary ny trondro. Ny vokatra tena hafaran’ i Maly dia ny solitany, ny fiarakodia, ny sakafo, ny milina ary ny vokatra vita amin’ ny akora simika. Ny tena mpamatsy an' i Maly dia i Frantsa sy i Kôtidivoara ary i Senegaly. Amin’ ny firenena mifandray amin’ i Maly momba ny fanondranana kosa dia i Sina no mitana toerana ambony.
Tamin' ny andron' ny empira
vignette|Sarin-tanin' ny Empiran' i Maly, maneho ny fara-fiitarany tamin' ny taonjato faha-14. vignette|Sarin-tanin' ny Empira Sôngay tamin' ny taonjato faha-16. Ny tangorom-bohitra Adrar des Ifoghas dia ahitana zavatra sisa tavela tamin' ny Neôlitika, izay manamarina ny fotoana fony i Sahara dia mbola hivoka (taoarivo faha-5 tal. J.K). Ny fifindran' ny mponin’ i Sahara mankany amin' ny lohasahan’ i Niger dia nanomboka tamin' ny taonarivo faha-3 rehefa nanjary maina ny toetany. Tany am-piandohan' ny androntsika, ny hefaka anatiny amin' ny ony Niger dia efa ivon' ny fifanakalozana teo amin' ny olona nonina tamin’ ny tany hivoka sy ny olona nonina an-tany efitra. Nivoatra tao ny tanàna voalohany toa an’ i Djenné-Jeno, any akaikin’ i Djenné ankehitriny.
Ny varotra sira sy volamena namakivaky an' i Sahara dia niteraka ny firoboroboan' ny Empiran' i Ganà izay natsangan' ny Sôninke, manodidina ny taonjato faha-5 taor. J.K., any amin’ io faritra andrefana ao Sodàna io, eo anelanelan’ ny ony Niger sy ny ony Sénégal. Tamin' ny taona 1076 dia resin' ny daroka nataon' ny Berbera Almôravida, izay nampiditra ny fivavahana silamo tao Afrika Andrefana, ilay empira. Tamin’ io fotoana io no nanorim-ponenana tao amin’ io faritra io ny Bambara. Tamin' ny taonjato faha-13, i Ganà lasa fanjakà-mpanjaka indray, dia natelin’ ny Empiran' i Maly, izay nifehy ny tany misy volamena any amin’ ny faritra Sénégal Ambony sy Niger (frantsay: Haut-Sénégal et Niger) ary nanitatra ny heriny tamin' ny faritry ny hivoka iray manontolo any Afrika Andrefana, mankany morontsirak' i Atlantika, rehefa tonga tamin' ny faratampon’ ny tanjany teo ambany fitondran' i Kankan Moussa.
I Djenné sy i Gao ary i Tombouctou dia lasa foibe ara-barotra sy ara-javakanto ary ara-tsaina lehibe teo amin’ ny fivavahana silamo sodaney. Vao mainka nitombo ny herin' izy ireo taorian' ny naharavàn' ny Empiran’ i Maly tamin' ny taonjato faha-15, izay nahitana ny fitomboan’ ny Fanjakan' i Gao. Ny tafik' i Sonni Ali, avy eo an' i Askia Mohammed dia nampiely ny fivavahana silamo nanerana ny faritry ny hivoka ary nahatonga ny famiramiratan’ i Tombouctou. Tamin' ny fara-fiitarany, ny Fanjakan' i Gao, izay lasa Empiran’ i Songhai, dia nandrakotra ny ampahany be amin' i Maly ankehitriny, nandrakotra ny tapany andrefana amin’ ny tanim-pirenen’ i Ginea ankehitriny ary nanitatra ny heriny hatrany Kano, any avaratr' i Nizeria. Noravan’ ny diabe fanafihana nataon’ ny Marôkana ilay empira tamin’ ny taona 1591.
Nandritra ny taonjato faha-17 sy faha-18, dia nizarazara ho fanjakana kely maromaro ny tanin' i Maly, anisan' izany ny an' i Ségou naorin' ny Bambara. Ny Bambara, toa ny Dôgôna, dia nanohitra ny fampanarahana azy ny fivavahana silamo. Izy ireo no nokendrena tamin’ ny ady masina tamin' ny tapany faharoa amin' ny taonjato faha-19 notarihin’ i El-Hadj Omar, mpanorina ny Empira Tocolera, manomboka any Tombouctou ka hatrany amin' ny loharanon' ny ony Niger sy ny loharanon’ ny ony Sénégal. Nenjehin’ ny Folany sy ny Bambara i El-Hadj Omar ka maty tamin' ny taona 1864 tao Bandiagara.
Fanjanahan-tany
vignette|Sainan' i Sodàna Frantsay sy an' ny Repoblika Sodaney. Ny fandresen' ny Frantsay sy ny fakàny ny faritra misy an’ i Maly dia nomanina sy notarihin' i Joseph Gallieni, izay niady tamin' ny miaramilan' i Samory Touré, lehiben' ny miaramila malinke ary mpanorina ny empira iray tany amin' ny faritr' i Niger Ambony nanomboka tamin' ny taona 1880, sy niady tamin’ ny Tokolera izay nanohitra tany avaratra (fahirano nataon’ i Medina nenti-nanohitra ny Frantsay).
Tamin' ny taona 1898 dia vita ny fandresena sy ny fakana tany nataon’ ny Frantsay. I Maly tamin' izany fotoana izany, izay ampahan’ i Maoritania sy i Borkina Fasô ary i Nizera ankehitriny, dia tafiditra ao amin' i Afrika Andrefana Frantsay. Tamin’ ny taona 1904, ireo tany ireo dia nitambatra ka namorona an’ i Haut-Sénégal sy Niger zanatany, ka ny renivohitra tamin’ izany dia i Bamako. Tamin' ny 1920, dia lasa Sodàna Frantsay izy io rehefa nisaraka taminy i Haute Volta (Borkina Fasô ankehitriny) ny taona manaraka. vignette|Sainan' ny [[Federasiônan' i Maly (1959-1960)]] vignette|I [[Modibo Keita noraisin' ny mpiasan' ny Tovarna Avtomobilov Maribor tany Maribor, tamin' ny famangiana ôfisialy nataony tany Iogôslavia tamin' ny taona 1960.]] Nanao pôlitikan' ny fampivoarana ara-toekarena ho an' ny zanatany ny Frantsay, izany pôlitika izany anefa niaraka amin' ny fampanaovana asa fanompoana sy filatsahana miaramila an-tery. Ny hetsika ara-pôlitika rehetra tokony hataon' ny vahoaka voazanaka kosa dia voarara raha tsy taorian' ny Ady Lehibe Faharoa. Tamin' ny taona 1946 tao Bamako dia niforona ny Rassemblement Démocratique Africain (RDA), izay nitarika ny tolona ho an' ny fahaleovantenan' i Afrika Andrefana. Ny sampan’ izany tao Maly, natsoina hoe Union Soudanaise, dia notarihin' i Modibo Keita.
Tamin' ny taona 1956, nahazo ny fizakan-tena anatiny i Sodàna zanatany frantsay ary roa taona taty aoriana dia lasa Repoblika tao anatin' ny Communauté française. Tamin' ny 17 Janoary 1959 dia niditra tao Senegaly i Sodàna mba hanorina ny Federasiônan' i Maly (Fédération du Mali), izay nanambara ny fahaleovan-tenany tamin' ny 20 Jona 1960. Nivakivaky tamin' ny volana Septambra io federasiôna io, anisan' ny anton’ izany ny fifandrafiana teo amin' i Léopold Sédar Senghor sy i Modibo Keita, olona roa samy mpanindrahindra tanidrazana taty Afrika.
Ilay Sodàna Frantsay teo aloha dia nitazona ny anarana malaza hoe Maly ary i Modibo Keita dia nijanona ho filohan' ny Repoblikan’ i Maly vao avy niforona, izay nambara tamin' ny 22 Septambra 1960. Tamin' io volana io ihany dia isan’ ny Firenena Mikambana ity fanjakana vaovao ity.
Fitondran' i Moussa Traoré
vignette|I [[Ronald Reagan sy i Moussa Traoré miaraka amin' ny vadiny avy alohan' ny fiaraha-misakafom-panjakana tamin' ny volana Ôktôbra 1988.]] I Maly, eo ambany fitarihan' i Modibo Keita, izay mametraka ny fahefany amin' ny US-RDA, hany nanana solontena tao amin' ny Antenimiera, dia nanatratra pôlitikam-pampandrosoana ara-toekarena tarihin' ny foto-kevitry ny sôsialisma manindrahindra fanjakana. Ny tsy fahombiazan' ity pôlitika ity dia niteraka fanonganam-panjakana tamin' ny Novambra 1968 izay nitondra an’ i Moussa Traoré (miaramila) teo amin' ny fitondrana. Ity mpitondra vaovao ity dia mandrara ny fisian’ ny fivondronana ara-pôlitika, alohan' ny namoronany antoko tokana tamin' ny tana 1979, dia ny Union Démocratique du Peuple Malien (UDPM).
Ny fitondrana jadon' i Moussa Traoré dia tsy afaka nanao fandrosoana lehibe teo amin' ny toekarena. Nanomboka tamin’ ny taona 1968 ka hatramin’ ny 1974 ary nanomboka tamin’ ny taona 1983 ka hatramin’ ny 1985, dia nitarika mosary ny hain-tany lavareny, ary nandany ny loharanon-karenanany izay efa kely kosa ny fanjakana tamin’ ny ady sisin-tany tamin’ i Borkina Fasô. Niharatsy ny fifandirana moba ny sisintany mifandraika amin' ny salavalavan-tanin’ i Agacher, mandra-ka nahatonga fifandonana mitam-piadiana teo amin' ny firenena roa tonta tamin' ny taona 1985. Nandamina izany tamin' ny taona 1986 ny Fitsarana Iraisam-Pirenena.
Nanamarika ity taona ity ihany koa ny fitokonan’ ny mpianatra sy ny sendikà. Nanampy ny tsy fahafaham-po nateraky ny krizy ara-toekarena sy ny tsy fitiavam-bahoaka ny fanitsiana ara-drafitra izay nampiharina tamin' ny taona 1981, ny faniriana te hampajaka ny demôkratika, izay niteraka ny fiforonan’ ny hetsika ara-pôlitika telo an' ny mpanohitra tamin' ny tana 1990.
Nandritra izany fotoana izany dia nitohy ary nihamafy ny fikomiana mitam-piadiana nataon' ny Toarega (vahoaka) tany avaratra. Ny famoretana feno habibiana nataon' ny tafika tamin' ny fihetseham-bahoaka ho fanohanana ny demôkrasia dia nitarika ny fanonganana an' i Moussa Traoré tamin' ny Martsa 1991.
Fitondran' i Alpha Oumar Konaré
vignette|I [[Alpha Oumar Konaré sy i George W. Bush tany Washington, D.C., tamin' ny 28 Jona 2001.]] Taorian' ny nionganan' i Moussa Traoré dia naverin' ny Comité Transitoire pour le Salut du Peuple ("Komitin' ny Tetezamita ho Famonjena ny Vahoaka") indray, izay notarihin' i Amadou Toumani Touré (miaramila), ny fahalalahana ho an’ ny daholobe, ary ny fifidianana malalaka voalohany tao Maly mahaleo tena teo ambany fiahian' izy ireo. Tamin' ny Febroary 1993 dia voaheloka ho faty ilay mpanao didy jadona teo aloha taorian' ny fitsarana azy nefa novana ho sazy an-tranomaizina mandra-pahafaty ny saziny tamin' ny taona 1997.
Tamin’ ny volana Mey 1997, lany indray ny filoha Konaré izay nahazo 80 % mahery tamin' ny vato azo - ny mpanohitra dia niantso ankivy noho ny fanafoanana ny fifidianana solombavambahoaka tamin' ny volana Avrily 1997 noho ny tsy fahatomombanan’ ny fanomanana ny ny latsa-bato. Ny antokony, atao hoe Alliance pour la Démocratie au Mali (ADEMA), dia nanohy nibahana teo amin' ny sehatra pôlitika nandritra ny fifidianana solombavambahoaka (taona 1997) sy ben’ ny tanàna (taona 1999). Ny tetibola somary voalanjalanja ihany, sy ny endrika tsara nasehon' ny filohany izay mampiseho fomba fiaina maotina, dia matetika i Maly no lazaina ho firenena ahitana "fitondrana tsara tantana".
Marobe anefa ny fahasahiranana mianjady amin' ny governemanta, notarihan' i Mandé Sidibé, izay nandimby an' i Ibrahim Boubacar Keïta, nanomboka tamin' ny Febroary 2000. Voatery miditra an-tsehatra any amin’ ny tapany avaratra amin’ ilay firenena ny tafika maliana noho ny fitomboan' ny tsy fandriam-pahalemana. Eo amin' ny lafiny ara-toekarena, i Maly dia iharan' ny krizy lehibe momba ny angovo sy niatrika ny fihenan' ny vidin' ny landihazo sy ny volamena eran-tany. Ireo mantsy no loharanon' ny fanondranana entana any Maly.
Ekena ho "firenena mahantra be trosa" i Maly ka tokony hahazo tombony amin' ny fanafoanana ny ampahany amin' ny trosany. Araka ny sitrapon' ny fikambanana ara-bola iraisam-pirenena, ny governemanta maliana dia manolo-tena hiady amin' ny kolikoly amin’ ny fomba mahomby kokoa sy hamolavola fandaharan' asa hanomezana ny tsy miankina ny orinasam-panjakana.
Ny fe-potoam-piasana faharoan' ny filoha Konaré dia nifarana amin' ny vokatra ahitana fahombiazana sy tsy fahombiazana, izay tsy afaka amin' ny fanakianana ny tsy fahaiza-mitantana sy ny kolikoly maharitra ary ny fahantrana.
Fitondran' i Amadou Toumani Touré
vignette|I [[George Bush|George W. Bush sy i Amadou Toumani Touré, tao amin' ny White House (Etazonia) tamin' ny taona 2008.]] Ny fifidianana filoham-pirenena tamin' ny taona 2002, izay tsy nandraisan’ ny filoha teo aloha anjara, araka ny Lalàm-panorenana, dia natao tao anatin’ ny tsy fahatokisan' ny vahoaka ny saranga ara-pôlitika mahazatra. Kandidà efatra amby roapolo no nilatsaka ho fidina, izay mariky ny fisaraham-bazana anatiny izay nampalemy ny antoko eo amin’ ny fitondrana (ny ADEMA) sy ny antoko mpanohitra.
Anisan' izany i Amadou Toumani Touré, filoham-panjakana teo aloha izay nitondra ny tetezamita demôratika teo anelanelan' ny taona 1991 sy 1992 taorian' ny nanesorana an' i Moussa Traoré. Noho ny tanjaky ny lazany sy ny fahaizany mampiray ivelan' ny antoko, i Amadou Toumani Touré dia nandresy tamin' ny fifidianana tamin' ny 12 May 2002 tamin' ny 64,35 %, raha 35,5 % ny an’ i Soumaïla Cissé, kandidà avy amin’ ny ADEMA.
Raha ny fampihavanam-pirenena no anisan’ ny nisongadina tamin’ ny fampielezan-kevitra tamin’ ny fifidianana, ary raha ny ankamaroan’ ny kandidà, anisan’ izany i Amadou Toumani Touré, dia nankasitraka ny famotsorana an’ i Moussa Traoré, ny fiafaran’ ny fe-potoam-piasan’ ny filoha Konaré dia voamariky ny fanapahan-kevitra noraisiny mombany famelan-tsazy nataony ho an’ ilay mpanao didy jadona teo aloha.
Ny fiadidiana maliana vaovao dia nanavao amin' ny alalan’ ny fitantanana mifototra amin' ny marimaritra iraisana sy ny fitondran’ ny manam-pahaizana. Nahazo valisoa amin' ny alalan’ ny fanafoanana ny trosany amin' ny firenena maro tamin' ny taona 2005 ny ezaka nataony momba ny fitondrana tsara tantana sy ny fanamafisana ny toekarena. Ny fotodrafitrasa momba ny lalana izay mikendry ny fisokafan’ ny firenena no nohamafisiny, ary koa ny fidirana amin' ny raharaha fototra (fahasalamana, fanabeazana, trano fonenana, rano, jiro) ary fanomezana asa ho an' ny tanora, izay voa mafy tamin' ny tsy fananana asa izay miteraka fifindrà-monina lehibe.
Na izany aza, i Maly dia niharan' ny toe-draharaha nanahirana tao amin ny faritra misy azy noho ny fipoahan' ny ady mitam-piadiana tany Kôtidivoara tamin' ny taona 2002. Toy ny firenena hafa any Sahel dia nisy ny fanafihan' ny valala mpifindra monina sy ny tsy fahampian' ny rotsak' orana nitarika ho amin' ny krizy ara-tsakafo lehibe tamin' ny taona 2004-2005; ny fitombon’ ny toekarena ihany koa dia niharan' ny fiovaovan' ny vidin' ny landihazo, izay loharanon-karena fanondranana lehibe indrindra (miaraka amin’ ny volamena) ao amin' ilay firenena.
Voafidy indray izy tamin' ny taona 2007 ary nampanantena fa ho "mpiantoka ny tena fiaingana ara-toekarena sy ara-tsôsialin’ i Maly", nefa mijanona ho iray amin' ny firenena mahantra indrindra eran-tany ity firenena ity.
Fitondran' i Ibrahim Boubacar Keïta
vignette|I [[Ibrahim Boubacar Keïta sy i Barak Obama mivady avy tamin' ny taona 2014.]] Taorian' ny tetezamita dia voafidy ho filohan' ny Repoblika tamin' ny Septambra 2013 i Ibrahim Boubacar Keïta ary voafidy indray tamin' ny 2018 taorian' ny fifidianana nifanolanana. Tamin' ny 18 Aogositra 2020, nisian' ny fanonganam-panjakana nataon' ny miaramila.
Fifanolanana isan-karazany nanomboka tamin' ny tana 2012
Nanomboka tamin' ny Janoary ka hatramin' ny Aprily 2012, ny Hetsika Nasionaly ho Fanafahana an' i Azawad (MNLA), mpiara-dia amin'ny vondrona Ansar Dine sy Mujao ary Aqmi, dia nanao fanafihana ny toby miaramila maliana sy ny tanàna any amin'ny faritr' i Gao, Tombouctou ary Kidal, mampametra-panontaniana ny firaisankinan' ny tanim-pirenen' i Maly izay sahiran-tsaina ny miaramilany. vignette|I [[Amadou Haya Sanogo nandritra ny fitsarana azy tao Sikasso, tamin' ny 1 Desambra 2016.]] Tamin' ny 22 Martsa 2012, naongana ny governemanta tamin' ny fanonganam-panjakana notarihan' ny miaramila tanora niampanga ny tsy fahafahany mitantana ny fifandonana manjaka any avaratry ny firenena. Ny firaisankina ara-pôlitikan’ ny firenena àry dia norahonana mihoatra noho ny hatramin’ izay. Ireo miaramila mpikomy notarihin' ny kapiteny Amadou Haya Sanogo no mibaiko ny fiadidiana ny filoham-pirenena, avy eo dia manambara ny fandravana ireo andrim-panjakana sy ny fampiatoana ny Lalàm-panorenana; ary ity, iray volana mialoha ny fifidianana filoham-pirenena. Ity fanonganam-panjakana ity dia nitarika ny fialàn' i Amadou Toumani Touré an-keriny sy ny fametrahana ny tsy fahazoana mivezivezy amin' ny alina. Nahafaty olona iray sy naratra manodidina ny efapolo ny herisetra taorian’ ny fanonganana ny fahefana.
Tamin'ny 1 Aprily 2012, ny fikomian' ny Toarega (vahoaka), izay nahitana ny Hetsika Nasionaly ho Fanafahana an' i Azawad (MNLA) sy ny hetsika salafista maromaro anisan'izany ny Ansar Dine sy ny Mujao ary ny Aqmi, no nahazo ny fifehezana ireo faritra telo any avaratr' i Maly. Nitaky ny fahaleovantenan' i Azawad ny MNLA raha te hampihatra ny lalàna silamo (Sharia) kosa ny Ansar Dine. Samy nilaza ny fifehezana ireo tanàn-dehibe ireo hetsika roa ireo.
Ny fanambarana ny fahaleovantenan' i Azawad nataon' ny Toarega ao amin' ny MNLA dia melohin' ny antoko maliana isan-karazany ary koa ny Vondrona Afrikana sy ny fianakaviambe iraisam-pirenena; ireo antoko ireo dia milaza fa tsy azo ifanarahana ny fahamarinan'ny faritanin' i Maly ary maniry ny ho tonga saina ny MNLA, na an-tsitrapo na an-keriny.
Tamin' ny 27 Jona, nanenjika ny MNLA avy any Gao ny Mujao tamin' ny ady voalohany nataon' i Gao. Tamin'ny volana Nôvambra, nanao fanafihana fanoherana ny MNLA izay nolavin'ny tafiky ny AQMI sy ny Mujao teo akaikin' i Ansongo. Taorian' ny tsy fahombiazana voalohany, tamin' ny ady tao Tagarangabotte, dia nanararaotra ny Islamista nandritra ny ady tao Idelimane. Resy i Ménaka ny 19 Novambra. vignette|237x237px|I [[Dioncounda Traoré, tamin' ny volana Ôktôbra 2011.]] Tamin'ny 15 Novambra 2012, i François Hollande, filoha frantsay, dia nandray ny filoha nizeriana tao amin' ny Lapan' i Élysée mba hiresaka momba ny fitsabahan' ny Frantsay sy ny fiarovana ny fitrandrahana oranioma frantsay ao Nizera, eo amin' ny sisin-tanin' i Maly.
Nandritra ny tapany faharoa tamin' ny taona 2010, ny jihadista dia nampifanaraka tamin' ny ady asimetrika: niafina izy ireo, niroso tamin' ny fanafihana sy fanafihana tampoka, ary nampiasa ny lonilony teo an-toerana sy ny fifandirana eo amin' ny fiaraha-monina. Misy fandrika manakatona tsikelikely ny miaramila frantsay, izay vao mainka voatsikera eto an-toerana: nanohy ny ady amin’ izay mety ho voarebireby sy hilefitra na hihemotra. vignette|Fitsidihana nataon' i Josep Borrell Fontelles, filoha lefitry ny Vaomiera Eoôpeana, tao amin' i  [[Bah N'Daw]] Tamin' ny taona 2020, tao anatin' ny tontolon' ny fifidianana solombavam-bahoaka nifandirana sy ny fihetsiketsehana goavana notarihan' ny M5-RFP, nosamborin'ny mpikomy ny filoha Ibrahim Boubacar Keïta ary nametra-pialana tamin' ny onjam-peo ORTM, tamin' ny misasakalina ny 19 Aogositra 2020. ora taorian' izay, ny Komity Nasionaly fa ny Famonjena ny vahoaka no mahazo fahefana. I Assimi Goïta no mitarika izany ary manana ny asan’ i Ismaël Wagué ho mpitondra teny. Io fanonganam-panjakana io dia samy melohin’ ny fianakaviambe iraisam-pirenena. vignette|211x211px|I [[Assimi Goïta tamin' ny taona 2021.]] Tamin' ny 24 May 2021, nosamborina ny filohan' ny tetezamita Bah N'Daw sy ny praiminisitra tetezamita Moctar Ouane ary nentina teo ambany fiahian'ny miaramila tany amin' ny Kati. Ny ampitson' iny, nesorin' ny kolonely Assimi Goïta tamin' ny toerany i N'Daw sy Ouane. Taorian' ity fanonganam-panjakana ity dia nanapa-kevitra ny hampitsahatra ny Operation Barkhane i Frantsa ary nanohana ny fampandrosoana iraisam-pirenena ny Task Force Takuba, indrindra ny fiarovana ny faritra Liptako. Ny manampahefana maliana tompon' andraikitra tamin' ny fanonganam-panjakana dia nanome toky tamin' ny fianakaviambe iraisam-pirenena fa “hikarakara fifidianana filoham-pirenena sy mpanao lalàna alohan' ny 27 Febroary 2022. Ity fanoloran-tena tsy tanteraka ity sy ny fiaraha-miasan' ny manampahefana maliana miaraka amin' ny Vondrona Wagner (vondrona miaramila ivelan' ny fanjakana rosiana) dia nitarika tamin' ny 17 Febroary 2022 tamin' ny fanambarana ny fanesorana ny Task Force Takuba.
Tamin'ny 16 May 2022 dia nanambara ny governemantan' i Assimi Goïta fa nahomby izy ireo tamin' ny fisakanana ny fanonganam-panjakana notarihin' ny miaramila maliana ny alin' ny 11 ka hatramin' ny 12. Araka ny loharanom-baovao ôfisialy avy amin' ny governemanta, ity andrana fanonganam-panjakana tsy nahomby ity dia notohanan' ny firenena tandrefana.
Jereo koa
Firenena ao Afrika:
Afrika Atsimo - Alzeria - Angôla - Benino - Borkina Fasô - Borondy - Bôtsoana - Ejipta - Eritrea - Esoatiny (Soazilandy taloha) - Etiôpia - Gabôna - Gambia - Ganà - Ginea - Ginea Bisao - Ginea Ekoatôrialy - Jibotỳ - Kamerona - Kapvera - Kenia - Kômôro - Kôtidivoara - Lezôtô - Liberia - Libia - Madagasikara - Malaoy - Malỳ - Maorisy - Maoritania - Marôka - Môzambika - Namibia - Nizera - Nizeria - Oganda - Repoblika Arabo Saharaoy Demôkratika - Repoblika Demôkratikan' i Kôngô - Repoblikan' i Afrika Afovoany - Repoblikan' i Kôngô - Roanda - Saô Tôme e Prinsipe - Seisely - Senegaly - Siera Leôna - Sodàna - Sodàna Atsimo - Sômalia - Sômalilandy - Tanzania - Tôgô - Tonizia - Tsady - Zambia - Zimbaboe
Kôntinenta eto an-tany
Jean-Louis Comolli
Jean-Louis Comolli dia talen-koronantsary, mpanao asa soratra, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 30 Jolay 1941 Maty 19 Mey 2022
Parintins
I Parintins dia kaominina ao Brazila, ao amin'i, ao amin'i  Centro Amazonense,  Parintins.
Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 	5.952  kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 112.636.
George Atwood
George Atwood dia mpanao matematika, mpahay fizika, mpamorona mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 1 Janoary 1745 tao London ary maty ny 11 Jolay 1807 tao Westminster
Lamar, Arkansas
35.44056°N, -93.39278°W
Lamar, Arkansas dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Arkansas, ao Etazonia. 72846.
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 35.4405555556 ary -93.3927777778. Ny faritr'ora dia GMT -6.
Angier March Perkins
Angier March Perkins dia injeniera mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 21 Aogositra 1799 ary maty ny 22 Aprily 1881
Sea Ranch Lakes, Florida
26.20083°N, -80.09694°W
Sea Ranch Lakes, Florida dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Florida, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 33308..