cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bezanozano
vignette|328x328px|Trano bezanozano vignette|Tanàna bezanozano Ny Bezanozano dia vondrom-poko eto Madagasikara, ao amin' ny tany lemaka manodidina an' i Mangoro, voafaritry ny tany onenan' ny foko Sihanaka ao avaratra, ny Betsimisaraka ao atsinanana, ary ny Merina ao andrefana. Ireto ny tanàn-dehibe ao: Moramanga sy Beparasy ary Anjiro. Ny Bezanozano dia heverina fa anisan' ny vondrom-poko malagasy voalohany niorim-ponenana teto Madagasikara, izay monina any amin' ny faritra afovoan-tany eo anelanelan' ny faritra iva misy ny Betsimisaraka sy ny havoanan' Imerina. Izy ireo dia mifandray amin' ny Vazimba, mponina voalohany indrindra teto Madagasikara, ary ireo fasana vazimba maro manerana ny faritra misy ny Bezanozano dia toerana fanaovana fivahiniana masina sy fombafomba ary sorona, na dia mino aza ny Bezanozano fa tsy fantatra ny taranak' ireo razana tranainy indrindra ireo. Toy ny Merina izy ireo ka manao lanonam-pamadihana. Manodidina ny 100 000 ireo Bezanozano mipetraka eto Madagasikara tamin' ny taona 2013.
Ny varotra andevo sy ny varotra tamin' ireo sambo mpivarotra Eorôpeanina teny amin' ny morontsiraka atsinanan' i Madagasikara tamin' ny taonjato faha-18 dia nanan-karena be ny Bezanozano ka nahatonga ny fipoiran' ny tanànan' ny mpivarotra lehibe toa an' Ambatondrazaka sy Moramanga tao amin' faritra Ankay. Noteren' ny mpanjaka merina Andrianampoinimerina hanompo azy izy ireo tamin' ny voalohany, tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-18, ary voafehin' ny mpanjaka Radama I tanteraka nanombola tamin' ny taona 1817. Tamin' ny Bezanozano teo ambany fitondran' ny Merina, dia voatery niasa mafy amin' n' ny fitaterana entana tsy andraisan-karama teo anelanelan' Antananarivo renivohitry ny Merina sy ny seranan-tsambon' i Toamasina, izay nitarika ny fihavitsian' ny mponina tao amin' ny faritra Ankay sy ny fampahantrana ny mponina. Ny anarana hoe Bezanozano dia lasa nitovy amin' ny hoe "andevo". Nanomboka taorian' ny fanjanahan-tany frantsay tamin' ny 1896 ny ezaka fanatsarana ny fahafahana ara-toekarenan' ny Bezanozano, ary taorian' ny fahaleovantena tamin' ny 1960 dia nipoitra ny hetsika teo an-toerana hialana amin' ny fiheverana ny fisian' ny saranga ara-tantara izay nampihremotra ny fiarahamonina. Ankehitriny dia ny fambolena no fiveloman' ny Bezanozano ambanivohitra.
Ny maha izy azy ny Bezanozano
Fandrindrana ara-pôlitika tsy naharitra ny an' ny Bezanozano ary tsy nisy firaisankina matanjaka tao aminy. Ny anaran'izy ireo dia midika hoe "ireo manao randran-kely maro" raha ilazana ny taovolony mahazatra. Ny tanànan' Ambatondrazaka no foiben'ny vondrom-poko bezanozano tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-18. Manodidina ny 100 000 ny Bezanozano eto Madagasikara tamin' ny taona 2013. vignette|Ny fitsinjaran' ny vondrom-poko eto Madagasikara
Tantara
Ny Bezanozano dia nonina tany amin' ny ala mahavokatra eo anelanelan' irep lemak' Imerina andrefana sy ny ala mando amorontsiraka any atsinanana amin' ny faritra antsoina ara-tantara hoe Ankay. Nipetraka tao amin' ny tanàna mimanda nofehezin' ny filoha izy ireo. Ny niandohan' ny maha-izy azy ireo miaraka dia ny fivavahana amin' ny sampy fiarovana miisa iraika ambin' ny folo voalaza fa nentina avy any amin' ny tanin'i ny Sakalava. Araka ny finoan' ny besinimaro, ny Bezanozano dia mety ho taranaky ny Vazimba, mponina voalohany teto amin' ny Nosy. Ny lovantsofina am-bava dia milaza fa ny Bezanozano dia niaina tao amin' ny vondrom-piarahamonina madinika izay notarihin' ny zokiolona tao an-tanàna. Niarahan' ny mponina ny fanatontosana raharaham-pitsarana tamin' ny alalan' ny fifampidinihana ampahibemaso mba hisian' ny marimaritra iraisana.
Tamin' ny fanjanahan' ny Frantsay an' i Madagasikara tamin' ny taona 1896, dia nisy fanavaozana hafa avy any Imerina nampidirina tsikelikely, toy ny tanimbary voatondraka an-tanety, ny sareti n' omby ary ny fanamboarana fitaovana amin' ny vy. Maro ireo Merina mpifindra monina no nanorim-ponenana tao amin' io faritra io nanomboka tamin' ny taona 1920, izay mpanao raharaham-barotra sy mpangoron-karena amin' ny fitrandrahana ala. Taorian' ny nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovantena tamin' ny taona 1960, dia nisy hetsika ara-tsôsialy matanjaka teo amin' ny Bezanozano mba hamerina indray ny maha Bezanozano azy tamin' ny fesorana ny teritery mifandray amin' ny saranga sy ny andraikitra ara-tsôsialy ara-tantara mba hisian' ny fahafahana sy fitoviana bebe kokoa. Nikatsaka ny hisian' ny fitovian' ny fandraisana anjaran' ny taranaky ny andriana bezanozano sy ny andevo ireo tompon' andraiki-panjakana ao amin' ny antoko pôlitika Parti Social Démocrate de Madagascar (PSD), sady nanao izay hahakely fisoloan-tena ny vahoaka Merina ao an-toerana. Taorian' ny rotaka tamin' ny taona 1972 izay nandrava ny fitondran' i Tsiranana sy nampiditra ny fitondran' ny Antoko Revolisionera Malagasy (AREMA) notarihin' i Didier Ratsiraka, dia naleon' ny fitondrana foibe niara-niasa tamin' ireo filohan' ny vohitra nentim-paharazana, izay mazàna zokiolona bezanozano.
Fifandraisan' ny fianakaviana
vignette|Zokiolona bezanozano tamin' ny taona 1841. Ny andraikitry ny lahy sy ny vavy ao amin' ny fianakaviana bezanozano nentim-paharazana dia voafaritra tsara. Ny lehilahy no mandray anjara mavitrika amin' ny dinika momba ny fiainam-bahoaka, ary tompon' andraikitra amin' ny fanamboaran-trano, amin' ny fitadiavam-bola hiantohana ny filan' ny fianakaviana, ary ny fanomanana ny tanimbary hambolena. Ny vehivavy no tompon' andraikitra amin' ny fanenomana, ny fikarakarana ny voly, ny fantsakana rano, ny fikarakarana ny tokantrano ary ny fandrahoana sakafo. Toy izany koa, ny vehivavy dia manaraka aoriana rehefa miaraka amin' ny lehilahy. Nino ireo lehilahy bezanozano miasa amin' ny filanjana entana fa raha sendra misy vehivavy mandalo eo anoloany mandritra ny fiasana, dia haratra izy amin' ny manaraka raha hanandrana hitondra entana.
Finoana sy fivavahana
Ny ankamaroan' ny Bezanozano dia manaja ny razana, izay antsoina hoe zanahary indraindray. Neken' izy ireo ny fisian' ny zanahary lahy sy zanahary vavy, izay tena tranainy indrindra sy mahery indrindra amin' ny razana rehetra, ary nantsoina tsy nitonona anarana sy niaraka tamin' ny anaram-boninahitra hoe zanahary mba hialana amin' ny fanilikilihana sy hanafintohina ny razana. Ny tompontany dia ny Vazimba, izay mponina voalohany indrindra teto amin' ny Nosy; miavaka amin' ny razana izy ireo satria inoana fa tsy azo atao ny mamantatra ny taranak' izy ireo. Ny fasana tranainy rehetra na ny fasana tovon-tany dia heverina ho an' ny Vazimba ary toy izany koa ny toerana fivahiniana masina, ny sorona ary ny fombafomba ampitoniana ny fanahiny sy angatahana ny fandraisan' izy ireo anjara. Ny Bezanozano koa dia mino ny famosaviana sy ny matahotra ody. Na dia niorina tany amin' ny faritr' Ankay aza ny misionera prôtestanta sy ny fiangonana, indrindra fa tamin' ny taonjato faha-19, dia ny Merina no tena Kristianina ao amin' io faritra io; vitsy dia vitsy ny Bezanozano niova ho Prôtestanta.
Kolontsaina
Ny Bezanozano dia mamboly vary amin'ny tanimbary itarihan-drano ary tsy manapaka ala tsy vaky lay, satria misy fasam-bazimba sy toerana voajanahary ankasitrahan' ny fanahy ary fonenan'ny babakoto arovana amin' ny fady. Ny Betsimisaraka mpifanolo-bodirindrina anefa dia mirona mitady ala vaovao hokapaina mba hanirian' ny ahitra sy hanaovana fambolena vaovao, ary mihevitra ny tany tsy voavoly ho tsy manan-tompo. Io fahasamihafan'ny fomba fijery io test de grossesse positif no nahatonga ny Betsimisaraka hanitsakitsaka ny tany izay heverin'ny Bezanozano fa azy, ka niteraka disadisa teo amin'ny mponina.
Ny fitenenana ankolaka, ny fahamalinana amin' ny fiteny, ny fahaiza-misaina ary ny fisorohana ny fifandirana dia manamarika ny fitenenana sy ny fifaneraserana eo amin' ny fiarahamonin' ny Bezanozano, ka itovitoviany amin' ny Merina any afovoan-tany izany, nefa mahasamy hafa azy amin' ny Betsimisaraka amin' ny morontsiraka atsinanana.
Ny fady
Any Ambatondrazaka sy any amin' ireo vahoaka bezanozano sasany, dia fady ny fihinanana henan-kisoa. Azo inoana fa noheverina ho fady ny babakoto tany amin' ny tanàna bezanozano maro, ka tsy azo atao ny namono na nihinana azy, ary tsy maintsy afahana ireo biby ireo raha voafandrika, ary tsy maintsy alevina araka ny fombafomba mitovy amin' ny an' ny olona.
Fanao momba ny fahafatesana
Mandevina ny fatiny ao anaty fasana vato ny Bezanozano. Manao famadihana toy ny Merina koa izy ireo. Ny fandevenana tanterahina amin' ny fisotroana toaka be dia be.
Dihy sy mozika
Ny dihy mampiavaha ny Bezanozano dia ny betatoato.
Fiteny
Ny Bezanozano dia miteny fitenim-paritra amin' ny teny malagasy, izay sampan' ny vondrom-piteny malaiô-pôlineziana, avy amin' ny fiteny baritô (ampiasaina any amin' ny tapany atsimon' i Bôrneô): ny fiteny bezanozano izany.
Fiharian-karena
Angonina avy any anaty ala ny tantely ary amidy eny an-tsena na eny amoron-dalana. Nanana anjara toerana lehibe tamin' ny fombafomban' ny mpanjaka merina ny tantely, araka ny tantara, ary ny Bezanozano no noheverina ho mpanangon-tantely mahay indrindra. Ny fambolena no tena fiveloman' ny mponina bezanozano, ka volen' izy ireo ny vary, ny katsaka, ny tsaramaso ary ny foto-tsakafo hafa; fanao manokana amin' io faritra io ny vary verina, izay fambolen-bary eny amin' ny tany ambonimbony kokoa sy fambolena tsaramaso sy katsaka amin' ny tany eo ambaniny. Mbola tsapa hatrany ny fiantraikan' ny fanjanahan' ny Merina teo amin' ny faritr' Ankay, ka ny ankamaroan' ny harena sy ny ankamaroan' ny tany tena sarobidy dia eo am-pelan-tanan' ny fianakaviana merina.
Jereo koa
Ny foko eto Madagasikara Ny vahoaka hafa eto Madagasikara Samihafa
Boky azo anovozan-kevitra
Source [1]
Yvan Aumont
Yvan Aumont dia injeniera mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 19 Mey 1938 tao Paris
Juegang
32.31737°N, 121.18552°W
Juegang dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Jiangsu ao Sina.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 73317 mponina tamin'ny taona 2012.
(84028) 2002 PN44
Ny (84028) 2002 PN44 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.2390471 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 515.106km (3.4464328 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 316.106km (2.1166048 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1694.4213671 andro (4.63907287365 taona). Ny anômalia elanelany dia 42.79633.. Ny fironany indray dia 5.75900 degre.
Goianésia
I Goianésia dia kaominina ao Brazila, ao amin'i 20px Goiás, ao amin'i  Centro Goiano,  Ceres.
Souris, North Dakota
48.91028°N, -100.68083°W
Souris, North Dakota dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i North Dakota, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 58783..
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 48.9102777778 ary -100.680833333. Ny faritr'ora dia GMT -6.
Bilgola Beach
-33.64487°N, 151.32427°W
Bilgola Beach dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Valesa Atsimo Vaovao ao Aostralia.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 3863 mponina tamin'ny taona 2015.
Meriden, Iowa
42.79417°N, 95.63417°W
Meriden, Iowa dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Iowa, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 51037..
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 42.7941666667 ary 95.6341666667. Ny faritr'ora dia GMT -6.
Nanouk Leopold
Nanouk Leopold dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô teraka ny 25 %s 1968 ary maty ny 25 7 1968
Bay Point, Kalifornia
38.02917°N, -121.96167°W
Bay Point, Kalifornia dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Kalifornia, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 94565..
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 38.0291666667 ary -121.961666667. Ny faritr'ora dia GMT -8.
(4734) Rameau
Ny (4734) Rameau dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Famaritana
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.
Iharan'ny zon-kabakabaka ireo zavatra ara-kainkintana ireo.
Tondro
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1917856 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 430.106km (2.8790733 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 292.106km (1.9524557 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1371.4510371 andro (3.75482830144 taona). Ny anômalia elanelany dia 284.77833.. Ny fironany indray dia 0.97625 degre.
Jevoncourt
48.4147°N, 6.1692°W
I Jevoncourt dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Nancy, ao amin'ny departemantan'i Meurthe-et-Moselle, ao amin'ny faritr'i Lorraine, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 54278. I Jean Pau no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté de communes du Mirabée
Jeografia
Ny isam-ponin'i Jevoncourt dia 64 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 246 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 321 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 48.4147° ary 6.1692° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Die, Drôme
44.7536°N, 5.3703°W
Jeografia
Ny isam-ponin'i Die dia 4358 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 367 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 1841 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 44.7536° ary 5.3703° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Saint-Martial, Gard
44.0353°N, 3.7367°W
I Saint-Martial, Gard dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Le Vigan, ao amin'ny departemantan'i Gard, ao amin'ny faritr'i Languedoc-Roussillon, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 30283. I Claude Itier no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Cévennes Gangeoises et Suménoises
Jeografia
Ny isam-ponin'i Saint-Martial dia 194 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 276 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 1125 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 44.0353° ary 3.7367° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Orly Taitz
Orly Taitz dia mpitsabo nify mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 30 Aogositra 1960 tao Chișinău
4
Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona 4 ny kalandrie Gregôriana.
Takāb
36.4009°N, 47.1133°W
Nicky Bailey
Nicky Bailey dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 10 Jiona 1984
Nasir ad-Din at-Tusi
Nasir ad-Din at-Tusi dia mpahaikintana, mpanao matematika, filôzôfy teraka ny 25 Febroary 1201 ary maty ny 3 Jolay 1274 tao Baghdad
Takāb
Takāb dia tanàna ao amin'ny faritanin'i West Azerbaijan ao Iràna.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 51541 mponina tamin'ny taona 2014.
Helfaut
I Helfaut dia tanàna any Frantsa, ao amin'ny faritr'i Nord-Pas-de-Calais, ao amin'ny departementan'i Pas-de-Calais.
Yves-Michel Marti
Yves-Michel Marti dia injeniera
Ab Bar
36.9225°N, 48.97444°W
I Ab Bar dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Zanjan, ao Iran.
Kalamazoo, Michigan
42.29°N, -85.59°W
Ab Bar
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia : 36.9225° Avaratra ary 48.9744444444° Atsinanana Ny faritr'ora dia GMT+3:30.
Kalamazoo, Michigan
Kalamazoo, Michigan dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. .
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 42.29 ary -85.59. Ny faritr'ora dia GMT -5.
Ohain, Nord
50.0408°N, 4.1194°W
Vintana
Ny vintana, amin' ny finoan-drazana malagasy sy amin' ny fanandroana malagasy, dia hery alefan' ny zavatra eny amin' ny lanitra, mifanandrify amin' ny fotoana ahaterahan' ny olona iray na ny fotoana ahatanterahan' ny zavatra iray andaniny, amin' ny toerana sy ny toetran' ireo zavatra eny amin' ny lanitra, indrindra ny Volana, ankilany, araka ny tetiandro nentin-drazana malagasy, sy ny fifandraisan' izany amin' ny ho toetr' ilay olona teraka sy ny zotram-pianinany na ny toetr' ilay zavatra miseho na tiana hotanteraka. Inoan' ny Ntaolo malagasy fa mamaritra ny toetra sy ny hoavin' ny olona ateraka na ny zavatra atao ny vintana, nefa azo ovana izany amin' ny alalan' ny fanalana vintana raha ratsy ka atahorana hitera-doza io vintan-dratsy io.
Ireto avy ireo anaram-bintana amin' ny fanandroana malagasy izay sady anaran' ny volana malagasy avy amin' ny teny arabo koa: Alahamady, Adaoro, Adizaoza, Asorotany, Alahasaty, Asombola, Adimizana, Alakarabo, Alakaosy, Adijady, Adalo ary Alohotsy.
Vicente Dutra
I Vicente Dutra dia kaominina ao Brazila, ao amin'i 20px Rio Grande do Sul, ao amin'i  Noroeste Rio-Grandense,  Frederico Westphalen.
Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 195,043  kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 5.569 tamin'ny taona  2007 ; manome ny hakitroka  28 55. Ny laharam-pehintaniny dia 27° 09' 43S ary ny laharan-jarahasiny dia  27° 09' 43W.
Vintana
Fiforonan-teny
Ny teny malagasy hoe vintana dia avy amin' ny teny indôneziana hoe bintang izay midika hoe "kintana". Lasa tsy dia mifandray loatra amin' ny kintana ny fanandroana malagasy taty aoriana fa amin' ny Volana. Ny hoe vintana, amin' ny Malagasy, dia tsy manondro kintana intsony fa fizaràm-potoana ao anatin' ny iray volana na iray andro na fizaràn' ny erana manodidina.
Ohain, Nord
Jeografia
Ny isam-ponin'i Ohain dia 1184 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 204 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 255 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 50.0408° ary 4.1194° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Vintana
Renivintana
Ny renivintana na renim-bintana dia ireo vintana mifanandrify amin' ny zoro efatra amin' ny trano, ka ireto avy izy ireo: ny Alahamady, ny Asorotany, ny Adimizana ary ny Adijady. Ny renivintana iray dia manana zanabintana roa ka ny iray babeny ary ny iray trotroiny. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro telo avy ny renivintana tsirairay, izay atao hoe "vava" sy "vonto" ary "vody". Izany no mampisy ny hoe "vava Alahamady" sy "vonto Alahamady" ary "vody Alahamady". Tsy toy izany ny zanabinta izay tsy mitondra afa-tsy tonon'andro roa, dia "vava" sy "vody".
Zanabintana
Zanabintana no iantsoana ireo vintana valo ampifanandrifina amin' ny lafin-trano avaratra (Adalo sy Alohotsy) sy atsinanana (Adaoro sy Adizaoza) sy atsimo (Alahasaty sy Asombola) ary andrefana (Alakarabo sy Alakaosy). Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro roa avy ny zanabintana tsirairay, izay atao hoe "vava" sy "vody". Izany no mampisy ny hoe "vava Adaoro" sy "vody Adaoro".
Renivintana mibaby sy mitrotro zanabintana
Ny vintana roa mialoha sy manaraka ny renivintana iray dia zanabintan' ity renivintana ity, ka ilay mialoha azy dia lazaina fa "babeny" ary ilay manaraka azy dia atao hoe "trotroiny". Noho izany, ny Alahamady mitrotro ny Adaoro, ny Asorotany mitrotro ny Alahasaty, ny Adimizana mitrotro ny Alakarabo, ary ny Adijady mitrotro ny Adalo. Alahamady mibaby ny Alohotsy, ny Asorotany mibaby ny Adizaoza, ny Adimizana mibaby ny Asombola, ary ny Adijady mibaby ny Alakaosy.
Vintana mitanila na miarina
Ny renivintana iray dia "mitanila" na "miarina" eo amin' ny zanabintana roan' ny renivintana mifandratra aminy. Ny zanabintana iray dia mitanila na miarina eo amin' ny renivintana mifandratra amin' ny renivintana mibaby na mitrotro azy.
Vintana mifandratra
Ny vintana iray eo amin' ny zoron-trano na lafin-trano iray sy ny vintana iray hafa izay eo amin' ny zoron-trano na lafin-trano mifanatrika amin' io (manome zoro 180°) dia lazaina hoe "mifandratra" na "mifanoto" na "mifanohitra" na "mifaniho"na "mifamotitra". Tsy maintsy renivintana no mifandratra amin' ny renivintana. Ny zanabintana trotroina dia tsy maintsy mifandratra amin' ny zanabintana trotroina, ary ny zanabintana babena dia tsy maintsy mifandratra amin' ny zanabintana babena. Noho izany, ny Alahamady mifandratra amin' ny Adimizana, ny Adaoro mifandratra amin' ny Alakarabo, ny Adizaoza mifandratra amin' ny Alakaosy, ny Asorotany mifandratra amin' ny Adijady, ny Alahasaty mifandratra amin' ny Adalo, ary ny Asombola mifandratra amin' ny Alohotsy.
Ny olona roa na maro (mpivady, mpiara-monina, sns) mifanohi-bintana dia matetika tsy mahita fahombiazana.
Vintana tsara
Ny vintana tsara dia mahatonga ny olona ho tojo fahasoavana matetika eo amin' ny fiainany ka tsindraindray ihany no mba sendra zava-dratsy.
Vintana ratsy
Ny vintana ratsy dia mahatonga ny olona ho tojo zava-dratsy matetika eo amin' ny fiainany ka tsindraindray ihany no mba sendra fahasoavana.
Vintana mahery
Ny vintana mahery dia vintana tsy hay tohain' ny vintan' ny mpiara-belona aminy, ka matetika no mitera-pahavoazana eo amin' ny mpiara-monina aminy. Malaza ho vintana mahery ny Alakaosy.
Alahamady
Ny Alahamady no volana sy vintana voalohany amin'ny fanandroana. Ny zoro avaratra-atsinana amin'ny trano no toerana omena azy. Io zoro io dia atao hoe zorofirarazana koa. Ny faritra na tanàna ao avaratra-atsinanan'ny tanàna iray dia atao hoe "Alahamadin-tany" ho an'io tanàna faharoa io. Atao hoe Dama, Idama, Lehidama, Ilaidama, sns (izany hoe Adama, hoy ny Kristiana malagasy) ny zazalahy teraka Alahamady ha ny zazavavy kosa atao hoe Hova, Haova na Hôva (izany hoe Eva, hoy ny Kristiana malagasy). I Alimareky (ny planeta Marsa) no "kintana" manjaka aminy. Eo amin' io zoro Alahamady io no an' ny vadibe fa ny zoro Adijady mifandratra aminy no an' ny vadimasay.
Lazaina fa mibaby ny Alohotsy sy mitrotro ny Adaoro ny Alahamady sady mifandratra amin'ny Adimizana nefa mitanila eo amin'ny Asombola sy Alakarabo izay iandrianany sy iarenany. Amin'ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro telo ny Alahamady, dia ny vava Alahamady (na vavan'Alahamady) sy ny vonto Alahamady (na vonton'Alahamady) ary ny vody Alahamady (na vodin'Alahamady).
Inoana ho vintan'andriana sady vintana maha mpanjaka ny Alahamady. Ny Alahamady no vintana mahery indrindra. Andro mahery ny vava Alahamady ka ny zaza teraka amin'io dia alam-bintana fandrao misavika ny andriana, ka raha ankohonan'ny Andriana dia tsy avela hiara-mitoetra aminy. Ny olona teraka vonto Alahamady dia ampitehirizina amponga telon-jehy sy ampiompina gisa fotsy mivady mba ho tratra antitra. Tonon'andro tsara ny vody Alahamady ka ny olona teraka amin'io dia ho tonga lehibe sy hanan-karena ary ho tratra antitra.
Asorotany
Vintana sy volana fahefatra ny Asorotany. Ny zoron-trano atsimo-atsinana no toerana omena azy. Mibaby ny Adizaoza sy mitrotro ny Alahasaty ny Asorotany. Mifandratra amin'ny Adijady nefa mitanila sy miarina eo amin'ny Alakaosy sy Adalo izy. Mitondra tonon'andro telo ny Asorotany, dia vava Asorotany (na vavan'Asorotany) sy ny vonto Asorotany (na vonton'Asorotany) ary ny vody Asorotany (na vodin' Asorotany). I Alakamary (ny Volana) no manjaka aminy.
Andro mahery ny Asorotany. Atahorana no maty kely ny zaza teraka amin'ny vava Asorotany, fa raha tsy izany dia ho tratra antitra ihany izy, nefa amin'izany tsy tezain'ny ray aman-dreniny izy fa omena ho tezain'ny havana. Ny olona teraka vonto Asorotany dia ho tratra antitra. Ny olona teraka vody Asorotany dia atahorana ho maty kely, ka raha tsy maty izy dia hanan-karena sy holava abdro iainana.
Adimizana
Ny Adimizana no vintana sy volana fahafito. Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena azy. Ny Adimizana dia mifandratra amin'ny Alahamady sady mitanila sy miarina eo amin'ny Alohotsy sy ny Adaoro. Mitrotro ny Alakarabo sy mibaby ny Asombola ny Adimizana. Mifandratra amin'ny Alahamady sady mitanila sy miarina eo amin'ny Alohotsy sy ny Adaoro ny Adimizana. Ao amin'ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro telo ny Adimizana, dia vava Adimizana (vavan'Adimizana) sy ny vonto Adimizana (na vonton'Adimizana) ary ny vody Adimizana (na vodin' Adimizana). Eo amin' io zoro Adimizana io no an' ny vadimasay fa ny zoro Alahamady mifandratra aminy no an' ny vadibe. Ny planeta Venosy no manjaka aminy.
Vintana mahery ny Adimizana nefa mety ho tsara na hahafaty mbola kely. Ny zazalahy teraka vava Adimizana dia ho mpivarotra sy mpandranto. Ny zazavavy kosa dia atahorana ho maty kely na nefa mety ho tratra antitra sy hanan-karena. Tononandro tsara ny vonto Adimizana ka ny zaza teraka eo dia ho mpanan-karena sy tsy maty vonoina. Ny vodiy Adimizana dia tononandro tsara ka ny zaza teraka eo dia ho tratra antitra raha tsy maty kely.
Adijady
Vintana sy volana fahafolo ny Adijady. Ny zoron-trano avaratra-andrefana no toerana omena azy. Mitrotro ny Adalo sy mibaby ny Alakaosy ny Adijady. Mifandratra amin'ny Asorotany sady mitanila sy miarina eo amin' ny Alahasaty sy ny Adizaoza ny Adijady. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro telo ny Adijady, dia vava Adijady (vavan' Adijady) sy ny vonto Adijady (na vonton' Adijady) ary ny vody Adijady (na vodin' Adijady). I Azoaly (na Satorna) no "kintana" manjaka aminy.
Amin' ny ankapobeny dia vintana mafy ny Adijady ka tsara anorenana zavatra tiana hateza satria "mijadina mafy". Ny zavatra tian-ko mafy sy mateza no santarina amin' io andro io, toy ny fampidiram-pananana sy biby hompiana ary vola hotehirizina. Tonom-bintana fanorenan-trano sy fampakaram-bady koa ny Adijady. Ny Adijady koa no heverina ho andro tsara hampakaram-bady. Ny zaza teraka vava Adijady dia ho vitsy teny, noho izany dia tokony alam-bintana fandrao mijadina loatra ka tsy miteny. Heverina ho tsara vintana ny zaza teraka amin'ny vonto Adijady. Heverina ho tsara vintana ihany koa ny zaza teraka amin'ny vody Adijady.
Adaoro
Ny Adaoro no vintana sy volana faharoa. Ny tapany avaratra amin'ny rindrin-trano atsinanana no toerana omena azy. Mifandratra amin'ny Alakarabo sady mihataka sy miarina eo amin'ny Adimizana ny Adaoro. Ankoatr'izany dia trotroin'ny renivintana Alahamady ny zanabintana Adaoro. Mitondra tonon'andro roa ny Adaoro, dia ny vava Adaoro (na vavan'Adaoro) sy ny vody Adaoro (na vodin'Adaoro). Inoana ho andron'afo na andro mandoro ny Adaoro.
Ny olona teraka vava Adaoro dia atahorana amin'ny afo ka tsy maintsy alam-bintana amin'ny alalan'ny fitondran-dreniny azy mandositra avy anaty trano tomboka kely nodorana. Ny olona teraka vody Adaoro dia tsara vintana ka raha lahy dia hahay mikabary fa raha vavy kosa dia ho tsara fanahy.
Alahasaty
Lazaina ho vinta-mpamosavy sy andron'ody ny Alahasaty. Ny olona teraka vava Alahasaty dia mety ho mpamosavy na ho mpitana ody mahery raha teraka misasaka alina. Tononandro tsara anandratana ody sy sampy ny vava Alahasaty ka tsy tsara anaovana zavatra hafa. Ny olona terana vody Alahasaty dia ho tratra antitra. Tononandro tsara ho fisantarana zavatra sy fampakaram-bady ny vody Alahasaty.
Asombola
Vintana sy volana fahenina ny Asombola. Ny tapany andrefana amin'ny rindrin-trano atsimo no toerana omena azy. Mifandratra amin'ny Alohotsy sy miarina eo amin' ny Alahamady ny vintana Asombola. Baben'ny renivintana Adimizana ny zanabintana Asombola. Ao amin'ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro roa ny Asombola, dia ny vava Asombola (na vavan'Asombola) sy ny vody Asombola (na vodin'Asombola).
Vintam-bola sy vintan'ny olona tia harena ny Asombola. Ny zazalahy teraka vava Asombola dia ho mpivarotra ary hahazo volabe. Ny zazavavy kosa ho mpanao taozavatra sy ho mpila harena. Ny zaza teraka vody Asombola dia ho mpila vola sy hanan-karena.
Alakarabo
Ny Alakarabo no vintana sy volana fahavalo. Ny tapany atsimo amin'ny rindrin-trano andrefana no toerana omena azy. Miarina eo amin'ny Alahamady sady mifandratra amin'ny Adaoro ny vintana Alakarabo. Ny renivintana Adimizana no mitrotro azy. Mitondra tonon'andro roa ny Alakarabo, dia ny vava Alakarabo (na vavan'Alakarabo) sy ny vody Alakarabo (na vodin'Alakarabo).
Vintana tsara ny Alakarabo satria androm-bokatra. Tokony misoronana akondro vokatra ny olona amin'ny vava Alakarabo amin'ny maha vintam-bokatra azy. Ny zazavavy teraka vava Alakarabo dia ho maro anaka fa ny zazalahy kosa ho tratra antitra. Ny zazavavy teraka vody Alakarabo dia ho maro anaka ihany koa ary ny zazalahy ho tratra antitra.
Adalo
Vintana sy volana faharaika ambin'ny folo ny Adalo. Ny tapany andrefana amin'ny rindrin-trano avaratra no toerana omena azy. Mifandratra amin'ny Alahasaty sy miarina eo amin'ny Asorontany ny vintana Adalolo. Trotroin'ny renivintana Adijady ny zanabintana Adalo. Ao amin'ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro roa ny Adalo, dia ny vava Adalo (na vavan'Adalo)sy ny vody Adalo (na vodin'Adalo).
Vintan-dranomaso sy alahelo ny Adalo. Atahorana ho maty kely ny zaza teraka vava Adalo. Ny zaza teraka vody Adalo dia tsara vintana ihany ka ho tratra antitra na dia manan-toetra malahelohelo aza.
Alohotsy
Atao hoe volam-padina ny volana Alohotsy noho izy iomanana amin'ny Asaramanitra (izany hoe ny Alahamadibe). Tandremana mafy mba tsy haràtra amin'ny hety na antsy ny zazamadinika fa tsy ho mety sitrana ka noho izay tsy alana volo na hoho na ampiasana zava-maranitra. Ny olona maty ao amin'ny volana Alohotsy dia alevina mangingina. Vintan'olona tsy mahatombin-toerana ny Alohotsy. Amin' ny vava Alohotsy sy ny vody Alohotsy dia tsy misy manao taozavatra. Raha hanorin-trano sy hampaka-bady amin'ny andro Alohotsy dia tsy maintsy misorona vatokaranana sy hazo harahara na famaho alevina eo atsinanan'ny andry avaratra tandrify ny Alohotsy mba tsy hihetsiketsika. Ny zaza teraka vava Alohotsy dia tsy ho marim-ponenana fa mifindrafindra na toerana na zavatra hafa. Ny zaza teraka vody Alohotsy dia ho salama ihany.
Ny orim-bintana sy ny singa efatra
Araka an'i Jobily Rakotoson[1] dia mifandray amin'ny fanandroana ny singa tsirairay, dia ny rano sy ny rivotra sy ny tany ary ny afo. Atao hoe vintan'ny rano ny Asorotany sy ny Alakarabo ary ny Alohotsy. Vintan'ny rivotra kosa ny Adimizana sy ny Adalo ary ny Adizaoza. Vintan'ny tany ny Adaoro sy ny Adijady ary ny Asombola.
Vintan'ny afo ny Alahamady sy ny Alahasaty ary ny Alakaosy.
Avaratra
Lafy itoeran'ny vintana Adalo sy ny Alohotsy ny avaratra. Ao an-trano dia atao eo afovoany mahazo avaratra ny fatana. Ny avaratra dia vazantanin'ny fahefana sy ny fibaikoana ary ny fanjakana. Eo amin'ny misy ny Adalo no toerana fanajam-bahiny indrindra ao an-trano. Tandrify ny Alohotsy no fametrahana ny lovia sy ny sotro.
Avaratra atsinanana
Ny zoro avaratra-atsinana no zoron'ny Alahamady. Ny zoro avaratra-atsinanana amin'ny trano no omena ny Alahamady izay atao hoe zorofirarazana koa. Atao hoe Alahamadintany ny tanana na ny faritra manandrify ny zoro Alahamady amin'ny tanana na faritra iray. Ny olona hajaina indrindra, raha misy fivoriana, dia asai-mipetraka eo amin' ny Alahamadintany.
Atsinanana
Lafy itoeran'ny vintana Adaoro sy Adizaoza ny atsinanana. Vazantany natokana ho an'ny vavaka sy ny Razana ny atsinanana ao an-trano. Eo atsinanana tandrify ny Adizaoza no ametrahana ny siny ao an-trano. Ny faritra avaratra amin'ny rindrina atsinana, tandrify ny Adaoro, no asiana ny farafara.
Atsimo atsinanana
Ny zoron-trano atsimo-atsinana no toerana omena ny Asorotany.
Atsimo
Lafy itoeran'ny vintana Asombola sy Alahasaty ny atsimo. Ny atsimo ao an-trano dia vazantany natokana ho an'ny fanekena ny manam-pahefana, ny fanetren-tena, ny olona anjakana, ny maha mpanompo.
Eo atsimo manandrify ny Alahasaty (ilany atsinanana amin'ny rindrina atsimo) no ametrahana ny zanak'omby. Tandrify ny Asombola (ilany andrefana amin'ny rindrina atsimo) no ametrahana ny laona sy ny fanoto sady eo no mitoto vary.
Atsimo andrefana
Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena ny Adimizana. Eo no misy ny varavarambe amin'ny trano, izay ivoahana sy idiran'ny tsara sy ny ratsy.
Andrefana
Lafy itoeran'ny vintana Alakaosy sy Alakarabo ny andrefana. Faritra tsy madio sy tsy masina ary an'ny vahiny ny andrefana ao an-trano. Ao amin'ny tapany atsimo amin'ny rindrina andrefana (manandrify ny Alakarabo) no asiana ny varavarambe amin'ny trano, izay ivoahana sy idiran'ny soa sy ny ratsy. Tandrify ny Alakaosy no amelaran-tsihy hampandrosoana ny andriana. Eo koa no misy ny farafaran'ny vehivavy tera-bao izay akaikin'ny fatana ka tsara ho an'ny mpifana.
Melissa Tancredi
Melissa Tancredi dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Kanada teraka ny 27 Desambra 1981
Vintana
Avaratra adrefana
Ny lafin-tany avaratra-andrefana dia atao hoe Adijady ka ny lafin-trano avaratra-andrefana no omena azy. Atao hoe zorom-baravarankely koa ny eo.
Alahamadibe
Ny Alahamadibe na Alahamady be dia ny andro mifanandrify amin'ny ataon'ny fanandroana malagasy hoe "vava Alahamady" ao amin'ny volana Alahamady, izany hoe ny andro voalohany sady ahatsinanan'ny Volana amin'ny volana Alahamady, izay nosafidin'ny mpanjaka tao Imerina hatao andro voalohan'ny taona.
Ireo Malagasy mpankalaza ny Taom-baovao malagasy dia tsy mitovy hevitra ny amin'ny daty gregoriana na ny fizaran-taona mifanandrify amin'ny volana Alahamady. Misy ny milaza fa amin'ny fotoan'ny fararano izany (volana Marsa na Aprily) fa misy koa ireo milaza fa tsy amin'ny volana gregoriana na fizaran-taona raikitra izany.
Ny niavian'ny anarana hoe Alahamadibe
Andro nahaterahan-dRalambo
Ny mpanjaka Ralambo (1575-1610) teo Ambohidrabiby dia teraka tamin'ny andro vava alahamady amin'ny volana Alahamady. Tsinam-bolana io andro vava alahamady io. Mba ho fahatsiarovany io fitsingerenan'ny andro nahaterahany io dia nataon-dRalambo ho andro voalohany amin'ny taona ny andro vava alahamady volana Alahamady ary natao fetim-panjakana ka Alahamadibe no iantsoana io fetim-pirenena merina io.
Hevitry ny Trano Koltoraly Malagasy
Tamin'ny nahatongavan'ny mpanjaka Rabiby taty Imerina io ihany dia nisy mpanjaka arabo natao hoe Ramakararo koa tonga tao atsimo antsinana nanorina ny fanjakana antemoro, ary amin'ny foko antemoro dia mampiasa koa ny anaram-bolana arabo izay ahitana ny volana Alahamaly izay mifanandrify amin'ny volana Aprily amin'ny fanisan-taona gregoriana izany Alahamaly izany.
Mpanjaka hafa teraka Alahamady
Andriamasinavalona sy Andrianampoinimerina dia voalaza fa teraka tamin'ny volana Alahamady ka dia natao hatrany tamin'ny voalohan'andro amin'ny volana Alahamady ny fiandohan'ny taona taty Imerina.
Fotoana tondroina amin'ny hoe Alahamadibe
Roa ny fari-potoana misy ny Alahamadibe noho ny fisian'ny tetiandro malagasy ahitana anaram-bolana avy amin'ny teny arabo izay roa karazana.
Alahamadibe fararano
Rehefa nampiakatra ny Antemoro hampianatra an-dRadama ny mpanjaka Andrianampoinimerina dia nahitsy hifanandrify amin'ny volana Alahamaly antemoro ny volana Alahamady taty Imerina. Izany hoe raha hatramin'ny mpanjaka Ralambo dia mifanandrify amin'ny volana Martsa amin'ny fanisantaona gregoriana ny volana Alahamady, dia lasa nikisaka hifanandrify tamin'ny volana Aprily tamin'ny andron'Andrianampoinimerina. Hatramin'ny mpanjaka Ralambo ka hatramin'ny mpanjaka Ranavalona I (1828-1861) dia nankalazaina hatrany ny Alahamadibe.
Ny mpanjaka Andrianampoinimerina (1787-1810) moa dia nilaza hoe: "Tsy manam-pahavalo afa-tsy ny mosary aho. Amin'ny maha teraka Alahamady azy, ny volana Alahamady dia volana fiakaran'ny vary koa resy ny mosary sy ny maintso ahitra. Izany no antony nilazany izany.
Alahamadibe mitety fizaràn-taona
Raha manaraka ny tetiandro manara-bolana tanteraka ny Malagasy mpankalaza ny taom-baovao malagasy dia tsy ho raikitra amin'ny volana Marsa na Avrily ny Alahamadibe fa hitety ny volana gregoriana rehetra, ary mifanandrify amin'ny volana silamo aorian'ny volana Ramadany izany.
Ny fomba fankalazana ny Alahamadibe
Nanomboka tamin'ny fanjakan-dRalambo dia mankalaza ny Alahamadibe izay natao hankaherezana ny firaisan-kinan'ny vahoaka ny Merina. Araka ny hevitr'ireo ao amin'ny Trano Koltoraly Malagasy, ny famerenana ny fankalazana izany amin'ny fomba ofisialy dia mamerina miandalana tsikelikely ny fiandrianam-pirenena marina. Hatramin'ny mpanjaka Ralambo ka hatramin-dRanavalona I dia saika tsy nisy fiovana ny fomba fankalazana ny Alahamadibe. Dia toy izao:
Fotoana fiomanana
Iray volana mialoha ny fiatombohan'ny taona dia efa samy miomankomana ny rehetra ary mifady zavatra maro toy ny mandatsa-dra, koa tsy mamono omby na biby fiompy hafa ny rehetra afa-tsy hoan'ireo izay marary tena mila izany. Manao fanadiovana ny fiarahamonina koa izay eo ambany fitarihan'ny mpanjaka koa vonoina ireo olona heverina ho mpamosavy ary doroina ireo sampy ratsy eo amin'ny fanjakana. Tondro molotra no iaingana amin'ny famantarana ireo heverina ho mpamosavy sy mpitana sampy ratsy.
Fidiovana
Rehefa antomotra ny Alahamadibe dia mifanatona ireo olona niady sy ny mpivady misintaka, koa mifamela heloka sy mifampibaboka am-po satria tsy mety amin'ny Malagasy no miditra taona vaovao raha tsy tena madio ny zavatra rehetra. Izany dia atao hoe midio, koa diovina ny fo, ny saina ary ny tontolo manodidina, diovina ny tanàna, soloina ny tsihy sy ny lamba. Efa miomana amin'ny akanjo vaovao koa ny rehetra.
Afo tsy maty sy kimandrimandry
Ny hariva sy ny alina mialoha ny taona vaovao dia manao afo tsy maty sy harendrina ny Ntaolo mba handroahana ny fanahy ratsy sy mba hazava ny atao rehetra amin'ny taona vaovao.
Mandritra io alina io koa no misy ny kimandrimandry na lapabe izay firaisana ara-nofo iarahan'ny maro ao anaty toerana voafaritra ka izay mandray anjara eo dia tsy manavaka na firazanana, na mpianaka na taona na mpihavana. Natao izany mba hahafahan'ny vehivavy heverina fa momba hanana anaka.
Ny afo tsy maty dia arehitra amin'ny toerana heverina ho masina toy ny tranomasina. Marihina manokana fa amin'ny fandrehetana ny afo tsy maty dia ny eo amin'ny rovan' Ambohidrabiby no mandrehitra voalohany vao mahazo mandrehitra ny vohitra sisa amin'ny fanjakana merina.
Raha mbola mamanton'alina ny andro voalohany amin'ny taona dia mandro eo amin'ny zoro alahamady amin'ny lapany ny mpanjaka mba hahamasina azy, ary rehefa izany dia tafiana jaky vaovao notenomin'ny Andriandoriamanjaka avy eo Ambohidrabiby izy. Dia mandro toy izany amin'ny toerana misy azy koa ny vahoaka rehetra.
Fandroana
Mitomboka amin'ny Fandroana ny fankalazana. Indray andro mialoha no itrangan'ny Fandroana ary mandro avokoa ny vahoaka. Natao hanadio ny rehetra io Fandroana io ary araka ny finoana dia manala ny zava-dratsy amin'ny fanjakana (tamin'ny faha mpanjaka) ary amin'ny fiarahamonina. Ny hariva dia manatrika ny afo tsy maty ny olon-drehetra, indrindraindrindra ny vehivavy sy ny ankizy, ary fotoan'ny harendrina izany. Arehitra amin'ny alalan'ny labozia lehibe ao amin'ny tranom-panjaka ny labozia rehetra. Masoandro no dikan'io labozia io.
Fankalazana
Tatao
Ny tatao dia vary amin'ny ronono sy tantely atao ambonin'ny loha natao hiarovana amin'ny fahafatesana sy hirariana fiainana miadana ho an'ny taona ho avy.
Safo rano misandratr'andro
Ny maraina dia manomboka amin'ny safo rano misandratr'andro izay fotoan'ny tso-drano. Fotoana anaovana tso-drano ny fianakaviana manatrika ny fankalazana. Rano madio nantsakaina vao mangiran-dratsy, hafanaina ary apetraka anaty trano-mpanjaka. Atsoboky ny mpanatrika ao anatin'ilay rano avokoa ny tanany sy ataony eo ambonin'ny lohany ary manonona ny vavaka ho an'ny taom-baovao.
Fifampiarahabana tratry ny taona
Ny marainan'ny andro voalohany amin'ny taona, andro vava alahamady, dia mifampiarahaba tratry ny taona ny rehetra. Santarina amin'ny fitsofan-drano izany ka ny raiamandreny to teny sy hendry no manao izany. Aorian'io dia manao tatao amin'ny vary amin-dronono tondrahan-tantely ny taona koa vary mialin-taona no anaovana izany fa tsy vary vao akory mba hanana amby ampy ho tratry ny toana manaraka ny vary mandritra ny taona vaovao. Rehefa izany dia misy ny zara hasina ary mifamangy ny mpianakavy, koa ny zanaka no mamangy ny raiamandreny sy manolotra ny solom-bodiakoho.
Zarahasina
Ny zarahasina dia fanaovana fanatitra salohim-bary, izay fomba atao hamongorana ny mosary izay noheverina ho fahavalon'ny vahoaka. Famantarana ny fankasitrahana ny Razana izany fanatitra izany, izay nitahy ny taranany, araka ny finoan-drazana malagasy. Ny fiantsoana ny Razana dia fomba fanao tsy hadinon'ny vahoaka amin'ny zava-mitranga mana-danja eo amin'ny fiainany.
Omby an'ny tendrombohitra roa ambin'ny folo
Ary aorian'izany vao mamono omby ny rehetra. Marihina anefa fa amin'ny fankalazana ny Alahamadibe dia ny tendrombohitra 12 masina ihany no manana zo hamono omby volavita. Ireo tendrombohitra 12 ireo moa dia Alasora, Ambohidrabiby, Imerimanjaka, Ampandrana, Ilafy, Antananarivo, Ambohimanga, Antsahadinta, i Namehana, Ambohitrontsy, Imerimandroso ary Ikaloy. Ankoatr'ireo tendrombohitra 12 masina ireo dia tsy misy vohitra mahazo mamono omby volavita rehefa tonga ny Alahamadibe fa omby mena tsotra no vonoiny. Amin'ireo tendrombohitra 12 ireo kosa dia ny omby volavita eo Ambohidrabiby no vonoina voalohany, ary tsy mahazo mamono ny tendrombohitra masina hafa raha tsy maty ny eo Ambohidrabiby. Koa ny trafon-kena avy amin'ny omby volavita novonoina eo Ambohidrabiby hasin'Imerina ihany no omena hatao jaka ny mpanjaka merina mandritra io fankalazana ny Alahamadibe, io fa ny trafon-kena avy amin'ny omby volavita hafa dia tsy azo omena ny mpanjaka merina. Izany dia ho fanajana sy fahatsiarovana ny mpanjaka Ralambo izay namorona ny Alahamadibe.
Ny nofon-kena mitam-pihavanana
Ny "nofon-kena mitam-pihavanana", izay anehoana ny soatoavin'ny Fihavanana amin'ny alalan'ny fifanolorana fanomezana dia zava-dehibe. Hena no zaraina amin'izay ka izany dia mampisongadina ny firaisan-kinan'ny Malagasy rehetra. Omby maro no vonoina ka voahaja ny ambaratongam-boninahitra amin'izany. Manomboka amin'ny famonoana ny omby ho an'ny fianakaviana akaiky ny andriana izany ka omby volavita (miloko mena sy fotsy) no vonoina. Aorian'izany no amonoana ny omby ho an'ny vahoaka.
Fotoana tsy nankalazana ny Alahamadibe
Nandritry ny taonjato faha-19, dia nisy mpanjaka nanova ny andro fanaovana ny fandroan'andriana ho amin'ny andro nahaterahany ka tsy nifanindry intsony nanomboka teo ny volana Alahamady, ny fandroan'andriana ary ny asaramanitra. Nisy tokoa mantsy ny mpanjaka no tsy teraka volana Alahamady koa tsy nataony tamin'io volana io intsony ny fandroan'andriana ary tsy nitontona koa amin'ny vanim-potoana fiakaran'ny vary eny antsaha.
Mpanjaka niova finoana
Nanomboka tamin-dRadama II (1861-1863) dia tsy nankalazaina amin'ny fomba ofisialy intsony ny Alahamadibe noho io mpanjaka io Kristiana. Ny Alahamadibe mantsy dia mivoy fomba amam-panao izay notoherin'ny finoana kristiana, toy ny fanandratana ireo sampy masina 12 rehefa Alahamadibe, ny fanaovana lapabe sy kimandrimandry mandritra ny andro tsy maty, na koa ny fanaovana sorona eny amin'ny fasana. Nanomboka tamin'ny mpanjaka Radama II dia tsy nalaza intsony ny fampiasana ny teny hoe Alahamadibe fa Fandroana no teny tena nampiasain'ny vahoaka hilazana ny fety manamarika ny fiandohan'ny taona malagasy tao Imerina.
Mpanjaka tsy teraka amin'ny Alahamady
Tamin-dRanavalona III (1881-1896) dia efa tsy nankalazaina intsony ny Alahamadibe fa dia ny 22 Novambra, fitsingerenan'ny andro nahaterahan'io mpanjaka io, no natao ho tonontaona ary tamin'izany dia Asaramanitra no nilazana io fety io, satria vanimpotoan'ny asara izany.
Nofoanan'ny mpanjanatany
Na dia izany aza dia mbola maro ireo Malagasy no nankalaza ny Alahamadibe ka nahatonga ny mpanjanatany frantsay nanafoana izany fankalazana izany tamin'ny alalan'ny didim-pitondrana tamin'ny taona 1897 izay nosoloana ny fankalazana ny 14 Jolay, fetim-pirenena frantsay.
Alahamadibe novana ho Taom-baovao malagasy
Hatramin'izao dia mbola misy ihany ny mankalaza ny Alahamadibe rehefa tonga ny tsinam-bolana anatin'ny vanimpotoanan'ny fararano, saingy noho ilay teny hoe Alahamadibe efa nolavin'ny Malagasy sasany dia novaina ho Taombaovao malagasy no anarana iantsoana ilay Alahamadibe nankalazaina fahizay.
Ankehitrio, isaky ny migadona ny tsinam-bolan'Alahamady, andro vava Alahamady (izay mifanandrify amin'ny volana Martsa na Aprily amin'ny fanisan-taona gregoriana, araka ny hevitry ny TKM) dia mbola mahatsiaro izany ny taranak'Ambohidrabiby, saingy noho izy taranaka misokatra amin'ny maro dia tsy Alahamadibe intsony no iantsoany izany fankalazana izany fa Taombaovao Malagasy.
Ruby Lin
Ruby Lin', teraka ny 27 ( ans), en Taiwan, dia mpilalao anaty horonantsary.
Henry Selick
Henry Selick dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô, mpamoaka horonantsary mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 30 %s 1952 ary maty ny 30 11 1952
Jiuxijiang
27.65556°N, 110.61361°W
Jiuxijiang dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Hunan ao amin'ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 770 mponina tamin'ny taona 2012.
Aziz Sedki
Aziz Sedki dia injeniera mizaka ny zom-pirenen'i Ejipta teraka ny 1 Jolay 1920 tao Kairo ary maty ny 26 Janoary 2008 tao Paris
Roberto Baggio
Roberto Baggio dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Italia teraka ny 18 Febroary 1967
(77270) 2001 FD53
Ny (77270) 2001 FD53 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1087882 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 384.106km (2.5679587 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 308.106km (2.0640507 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1287.3824575 andro (3.52466107461 taona). Ny anômalia elanelany dia 337.98774.. Ny fironany indray dia 11.27060 degre.
Goiatuba
-18.0125°N, -49.35472°W