cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Filazantsara araka an' i Joany
vignette|I Jesoa sy ilay mpianatra tiany indrindra|345x345px Ny Filazantsara araka an' i Joany, na Evanjely araka an' i Masindahy Joany na Vaovao Mahafaly araka an' i Masindahy Joany na Filazantsara araka an' i Jaona na Vaovao Mahafaly araka an' i Jaona dia Filazantsara na Evanjely fahefatry ny Testamenta Vaovao ao amin' ny Baiboly kristiana. Mandresy lahatra ny mpamaky azy ny mpanoratra fa i Jesoa no ilay Mesia nadrasan' i Israely, dia ny Zanak' Andriamanitra avy ho Mpamonjy izao tontolo izao (Joa. 4.42). Amin' ny fisehoan' i Jesoa voalohany imasom-bahoaka dia mizara roa ny mpihaino azy: ao ireo manaraka azy ary ao koa ireo mimenomenona sy manohitra azy (Joa. toko 1 - 4) noho izy milaza ny tenany fa nirahina mba hanambara ny zavatra hitany teo amin' Andriamanitra (Joa. 3.32). Milaza ny tenany ho "fiainana", "fahazavana" manafaka amin' ny haizina, "fahamarinana" manafaka amin' ny lainga izy: izy tenany no Tompo. Eo am-pandrenesana izany rehetra izany dia nanameloka azy ny ankabetsahan' ny olona nefa tsy vitsy koa ireo izay natoky an' ity Mpitondra hafatra ity: "Tompo ô, hankany amin' iza moa izahay? Hianao no manana ny tenin' ny fiainana mandrakizay." (Joa. 6.68).
Niafara tamin' ny fitsarana sy famonoana an' i Jesoa izany fifanoherana sesilany nandritra ny telo taona nifaneraserany tamin' ny vahoaka izany (Joa. toko 13 - 19). Nefa natsangan' Andriamanitra ho velona mandrakizay izy. Izany no manaporofo fa ireo teny rehetra noteteniny dia marina daholo. Izany no nahatonga an' i Tômasy (na Tômà) ho resy lahatra ka nanao hoe: "Tompoko sy Andriamanitro" (Joa. 20.28). Manasa ny mpamaky azy mba hanao sahala amin' i Tômasy koa ny mpanoratra ny evanjely fahefatra, satria hoy izy: "fa voasoratra izao, mba hinoanareo fa Jesosy no Kristy, Zanak' Andriamanitra, ary mba hanananareo fiainana amin' ny anarany, raha mino ianareo." (Joa. 20.31).
Ny anaran' ny boky
Ny hoe Filazantsara araka an' i Jaona, na Evanjely araka an' i Joany, dia fanagasiana ny teny grika hoe Kατὰ  Ἰωάννην εὐαγγέλιον izay vakina hoe Kata Iōánnēn euangélion. Amin' ny teny latina dia Evangelium secundum Ioannem no iantsoana azy.
Ny Katôlika malagasy dia miantso azy hoe Evanjely araka an' i Masindahy Joany na ''Evanjely nosoratan' i Masindahy Joany. Vaovao Mahafaly araka an' i Joany (na Jaona) na Vaovao Mahafaly nosoratan' i Joany (na Jaona) koa no azo iantsoana azy. Ny Prôtestanta malagasy kosa manao hoe Filazantsara araka an' i Jaona na Filazantsara nosoratan' i Jaona''.
Ny mpanoratra
Na ny anaran' ny mpanoratra na ny anaran' i Joany apôstôly (na Jaona apôstôly), izay mpianatra manana ny maha izy azy ao amin' ireo Evanjely sinôptika sy ao amin' ny Asan' ny Apôstôly, dia tsy voaresaka ao amin' ity Evanjely fahefatra ity. Any amin' ny famaranan-teny (toko faha-21) ny mpanoratra vao miresaka ny amin' ilay "mpianatra tiana indrindra" izay lazain' ny lovantsofina fa nanoratra ilay Evanjely. Tamin' ny taonjato faha-2 dia niely ny filazana ny Evanjely fahefatra izay natao hoe "Evanjely nosoratan' i Joany" (na Filazantsara nosoratan'i Jaona") . Nanomboka amin' izany fotoana izany dia Joany na Jaona no heverina ho nanoratra ny Evanjely fahefatra. Tsy iza izany fa i Joany Apôstôly, ilay atao hoe "Zanak' i Zebedio". Ny mpikaroka ara-tantara sasany dia manasokajy an' io evanjely io ho pseodepigrafa.
Fizaràn' ny boky
Ny ankamaroan' ny manam-pahaizana dia mizara ny Evanjelin' i Joany ho efatra: fitarihan-teny (1.1-8); fitantarana ny asa fanompoan' i Jesoa, atao hoe Bokin' ny famantarana (1.19-12.50); fitantarana ny alina farany teo amin' i Jesoa sy ireo mpianany, ny fijaliany, ny fitsanganany ho velona, izay atao hoe Bokin' ny voninahitra (13.1-20.31); ary famaranan-teny (toko faha-21).
Fitarihan-teny (1.1-8)
Ny fitarihan-teny dia manambara amin' ny mpamaky hoe iza marina i Jesoa: izy no Tenin' Andriamanitra izay nenti-namorona izao tontolo izao sady tonga nofo. Ny ao amin' ny Joany 1.10-12 dia mitantara toy izao: tonga tao amin' ny Jiosy (na Jody) i Jesoa fa ny Jiosy tsy nandray azy, nefa "izay rehetra nandray Azy (ny mpino kristiana) izay nino ny Anarany, dia nomeny hery ka tonga zanak' Andriamanitra".
Ny Bokin' ny famantarana (toko 1.19–12.50)
Natao batisa i Jesoa sy niantso ireo mpianany ary nanomboka ny asa fanompoany eto an-tany. Nandeha nitety tanàna izy mba hanambara amin' ny mpihaino azy ny amin' Andriamanitra Ray, mba hanome ny fiainana mandrakizay ho an' izay rehetra vonona ny hino azy ary nanatanteraka fahagagana izay famantarana ny fahamarinan' ny fampianarany (39 40). Izany dia niteraka tsy fifankahazoana teo amin’ ny mpitondra fivavahana (izay efa niseho lany manomboka eo amin' ny Joa. 5.17-18), izay nanapa-kevitra ny hamono azy .vignette|272x272px|Ny fahagagana tao Kanà, nataon'i Vladímir Makovski.
I Jesoa tao Galilea sy ny manodidina (1.19-4.54)
vignette|281x281px|Fanomezan'i Jesosy andraikitra an'i Petera, nataon'i Rafael Sanzio (1515).
Finoana sy tsy finoana (5.1-7.9)
vignette|258x258px|Fampahiratana an'ilay jamba, nataon'i El Greco (1567)
Ny Bokin' ny voninahitra (toko 13.1–20.31)
I Jesoa dia nanomana ireo mpianany amin' ny fiainan' izy ireo hoavy amin' ny tsy haha eto an-tany azo tsapain-tanana intsony azy ka nivavaka ho azy ireo sy ho an' ny tenany koa. Fanomanana ny mpamaky hiatrika ny tantaran' ny fijaliany sy ny fahafatesany ary ny fitsanganany amin' ny maty izany. Mifarana amin' ny famaranana ny amin' ny tanjon' ilay Filazantsara izany: "mba hinoanana fa i Jesosy no Kristy, Zanak' Andriamanitra sady mba hinoana fa hanana ny fiainana amin' ny anarany" .vignette|Fifanasan-tongotra, nataon'i Palma el Joven (1591-1592)|254x254px
Mankany amin' ny fandresena (18.1-20.31)
vignette|Ilay jono mahagaga, nataon'i Gustave Doré
Teny famaranana (toko faha-21.1-25)
Ny toko faha-21 dia mitantara ny fisehoan' i Jesoa taorian' ny fitsanganany ho velona tamin' ireo mpianany tao Galilea, ny jono mahagaga, ny famerenene indray an' i Petera na Piera amin' ny toerany ary ny anjaran' ilay mpianatra tian' i Jesoa indrindra.
Orangeburg, South Carolina
33.49694°N, -80.86222°W
Orangeburg, South Carolina dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i South Carolina, ao Etazonia. 29115-29118.
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 33.4969444444 ary -80.8622222222. Ny faritr'ora dia GMT -5.
Saint-Martin-de-Goyne
44.0036°N, 0.5672°W
I Saint-Martin-de-Goyne dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Condom, ao amin'ny departemantan'i Gers, ao amin'ny faritr'i Midi-Pyrénées, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 32391. I Reine Marmouget no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Lomagne Gersoise
Jeografia
Ny isam-ponin'i Saint-Martin-de-Goyne dia 126 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 66 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 186 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 44.0036° ary 0.5672° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Gustave Ponton d'Amécourt
Gustave Ponton d'Amécourt dia injeniera mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 16 Aogositra 1825 tao Paris ary maty ny 1 Janoary 1888
Noalhac
44.8122°N, 3.1075°W
I Noalhac dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Mende, ao amin'ny departemantan'i Lozère, ao amin'ny faritr'i Languedoc-Roussillon, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 48106. I Michel Poulalion no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Hautes Terres
Jeografia
Ny isam-ponin'i Noalhac dia 82 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 913 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 1255 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 44.8122° ary 3.10750° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Dennis Aase
Dennis Aase dia injeniera teraka ny 23 Febroary 1944
Maulévrier-Sainte-Gertrude
49.5556°N, 0.7217°W
I Maulévrier-Sainte-Gertrude dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Rouen, ao amin'ny departemantan'i Seine-Maritime, ao amin'ny faritr'i Normandie, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 76418. I Jean-Louis Manero no ben'ny tanàna mandritry ny taona. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Caux-Vallée de Seine
Jeografia
Ny isam-ponin'i Maulévrier-Sainte-Gertrude dia 928 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 7 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 144 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.5556° ary 0.7217° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Epistily katôlika
Epistily katôlika na Epistola katôlika na Taratasy katôlika no iantsoana ireo epistily fito milahatra ao aorian' ny epistily atao hoe nosoratan' i Paoly ao amin' ny Testamenta Vaovao ao amin' ny Baiboly.
Fiforonan-teny
Ny hoe katôlika dia tsy hoe "momba ny mpino na ny finoana katôlika", fa kosa "ho an' ny fiangonana rehetra" (fa tsy ho an' olona na fiangonana iray voatondro). Amin' ny teny grika dia atao hoe καθολικαὶ ἐπιστολαί / katholikai epistolai.
Ny Epistily nosoratan' i Jakoba
Ny Epistily nosoratan' i Jakoba dia boky dia voasoratra tokony ho teo anelanelan' ny taona 49 sy 132. Tamin' ny taonjato faha-2 vao nekena ho isan' ny kanônan' ny Baiboly kristiana tanteraka io taratasy io. Miantefa amin' ny "foko roa ambin' ny folon' ny vahoakan' Andriamanitra any am-pielezana" ny taratasy.
Manolotra fampianarana sy fampiharana ny fivavahana kristiana eo amin' ny fiainana andavanandro io epistily io. Entaniny ny Kristiana mba hikatsaka sy hifidy ny faharetana, izay "fahendrena avy any ambony" (Jak. 3.17), ny fanetren-tena sy ny "fivavaky ny finoana" (Jak. 5.15). Ilaina izany satria mitondra mankany amin' ny faharatsiana ny harem-be sy ny fiteny feno fireharehana ary ny fialonana sy ny fifampiandaniana (Jak. 3.14). Ny finoana kristiana dia ahafahan' ny Kristiana manohitra ny fakam-panahy na dia izay farany mafy aza. Tokony hosedraina tsy ankijanona anefa nefa izany finoana izany satria ny finoana tsy misy asa dia finoana maty (Jak. 2.17).
Ny epistily nosoratan' i Petera
Roa ny epistily lazaina fa nosoratan' i Petera na Piera, dia ny Epistily voalohany sy ny Epistily faharoa nosoratan' i Petera. Ny Epistily voalohany dia heverin' ny mpikaroka fa nosoratana tokony ho teo anelanelan' ny taona 64 sy 90 fa ny faharoa kosa dia tamin' ny fari-potoana eo anelanelan' ny taona 60 sy 160.
Ny Epistily voalohany nosoratn' i Petera
Miresaka ny anjara asan' i Kristy efa voalahatra rahateo, dia ny maha Mpanavotra azy (1Pet 1) ity taratasy ity. Avy eo manazava fa i Kristy no vato fehizoron' ny Fiangonana, fa ny fitambaran' ny mpino rehetra no manao ny asam-pisoronan' ny mpanjaka (izany dia ataon' ny Prôtestanta amin' ny andian-teny hoe "mpisorona ny mino rehetra") sy firenena masina ary tantarainy koa fa nitory teny tamin' ny fanahy voafonja i Kristy (1Pet 2 sy 3). Manazava ny antony itoriana ny Filazantsara (Evanjely) amin' ny maty sy ny antony tokony hiandrasan' ny loholona ny ondry io taratasy io amin' ny farany (1Pet 4 sy 5).
Ny Epistily faharoa nosoratan' i Petera
Mananatra ny Kristiana ny mpanoratra mba hanamafy ny fiantsoana azy ireo sy ny nifidianana azy ireo; ao amin' io epistily io no ahitana ny fanambaràna mazava fa tsindrimandry (na fanilovana) avy amin' ny Fanahy Masina no nanoratana ny Soratra Masina (2Pet 1). Mampitandrina ny mpino tsy hoazon' ny fampianaran-diso n' ny mpampianatra sadoka avy eo ily taratasy (2Pet 2). Amin' ny farany (2Pet 3) ny mpanoratra dia miresaka ny amin' ny andro farany; manamafy ny finoan' ny Kristiana amin' ny fiavian' i Kristy fanindroany (na parosia), izay nandrasan' izy ireo sady efa antomotra. Ambarany anefa fa tsy mitovy ny lanjan' ny fotoana araka ny hevitr' Andriamanitra sy araka ny hevitr' olombelona (2Pet. 3.8).
Ny epistily nosoratan' i Joany
Telo ny taratasy lazaina fa nosoratan' i Joany, dia ny Epistily voalohany sy ny Epistily faharoa ary ny Epistily fahatelo nosoratan' i Joany. Ireo epistily telo ireo dia heverin' ny mpikaroka fa nosoratana teo anelanelan' ny taona 90 sy 110.
Ny Epistily voalohany nosoratan' i Joany
Mampianatra ny Epistily voalohany nosoratan' i Joany mba hahatonga ny fiangonana ho mahatoky ao amin' ny finoana. Tandindomin-doza ny fiangonana amin' ny fisian' ny mpaminany sandoka (1Joa. 4.1) izay mandà ny maha avy amin' Andriamanitra an' i Jesoa Kristy tonga nofo (1Joa. 4.2). Ny fampianaran' ny antikristy (1Joa. 2.8) dia filôzôfia ara-pivavahana izay milaza fa ny fahalalana ihany no ahafaha-manakatra an' Andriamanitra (1Joa. 2.4). Manohitra ny "fanahin' ny fampiviliana" na "fanahin' ny fahadisoan-kevitra" (1Joa. 4.6) izay nampidirin' ny mpaminany sandoka ka niteraka fisarahana (1Joa. 4.3) sy tsy fifankatiavana (1Joa. 2.9; 4.20) ity taratasy ity. Nampahatsiahy ny fitiavan' Andriamanitra izay niseho tamin' ny fandefasany ny Zanany ho sorona hanadiovana ny fahotan' ny olombelona koa ny mpanoratra. Tsindrian' ny mpanoratra fa ny fifankatiavana no hitoeran' Andriamanitra amin' ny olombelona ka hahatanteraka ny fitiavany (1Joa. 4.8-12).
Ny Epistily faharoa nosoratan' i Joany
Mamerina ny hevi-dehibe voalaza ao amin' ny Epistily voalohany ity Epistily faharoa nosoratan' i Joany ity, dia ny didim-pitiavana, ny firaisana amin' Andriamanitra (2Joa. 1.4-9). Ampiany amin' ny filazany hoe: "Raha misy olona mankeo aminareo ka tsy mitondra izao fampianarana izao, aza mampiantrano azy na miarahaba azy akory". Izany olona izany dia ny "mpamitaka sy antikristy" (2Joa. 1.7), ka izay olona mampandroso azy an-trano dia "miombona amin' ny ratsy ataony" (2Joa. 1.11).
Ny Epistily fahatelo nosoratan' i Joany
Ny Epistily fahatelo nosoratan' i Joany dia nosoratana tokony ho teo anelanelan' ny taona 90 sy 110. Nataon' ny mpanoratra ity taratasy ity noho ny fitondran-tenan' ny Kristiana iray atao hoe Diôtrefa (3Joa. 1.9) izay tsy nety nanaiky ny fahefan' ny "Loholona" (na "Antidahy") izay nampanantena ny hikarakara manokana an' i Diôtrefa (3Joa. 1.10). Midera an' i Gaio ny mpanoratra (3Joa. 1.3-7) sy mamporisika azy hanohy ny fandraisam-bahiny ary hiasa ho an' ny Fahamarinana (3Joa. 1.8).
Ny Epistily nosoratan' i Joda
Ny Epistily nosoratan' i Joda dia nosoratana tokony teo anelanelan' ny taona 80 sy 100. Ity epistily ity dia nosoratana ho an' ny Kristiana nihamalemy finoana noho ny fampianaran' ireo izay manao ny fivavahanan' ny mpanompo sampy miharo filibana ara-nofo sy milaza tena ho afaka amin' ny fanajana ny lalàn' ny fitondran-tena. Mampitandrina ny Kristiana amin' ireo izay mamadika ny fahasoavan' Andriamanitra ho filibana amin' ny alalan' ny fandavana an' i Jesoa Kristy ny mpanoratra (Joda 3-4). Manome ohatra fitsarana ao amin' ny tantaran' ny famonjena ny mpanoratra, dia ny amin' i Sôdôma sy i Gômôra, sy ny fikomian' ny Kôre. (Joda 5-16). Mamporisika ny fanehoam-pitiavana amin' ireo izay nania ny mpanoratra rehefa avy niresaka ny amin' ny fitsarana izay mampatahotra tamin' ny andro taloha sy amin' ny andro hoavy.
Mato Grosso
150px|Sain'i Mato Grosso|thumb|right 200px|right|thumb|Saritanin'i Mato Grosso
I Mato Grosso dia faritany mizaka-tena ao Brazila. Ny renivohiny dia Cuiabá. Ny velarantanin'ilay faritany dia 903,357.908 kilometatra toradroa ary ny isam-poniny dia 3,033,991.
Minas Gerais
150px|Sain'i Minas Gerais|thumb|right 200px|right|thumb|Saritanin'i Minas Gerais
I Minas Gerais dia faritany mizaka-tena ao Brazila. Ny renivohiny dia Belo Horizonte. Ny velarantanin'ilay faritany dia 586,528.293 kilometatra toradroa ary ny isam-poniny dia 19,595,309.
Ahmad Elrich
Ahmad Elrich dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Aostralia, Korea Atsimo teraka ny 30 Mey 1981
Famakafakana ny Baiboly
vignette|327x327px|Baibolin' i Gutenberg Ny famakafakana ny Baiboly na egzezezin' ny Baiboly dia famakafakan-dahatsoratra fanao indrindra amin' ny lahatsoratra masina izay ampiharina amin' ny Baiboly mba hahazoana ny hevitra marina tian' ny mpanoratra ny Baiboly hampitaina. Atao hoe mpamakafaka (na egzezety) ny manam-pahaizana amin' izany asa famakafalana izany. Tsy ny Kristiana ihany no manao famakafakana ny Baiboly fa ny Jiosy koa izay efa nanao izany taloha ela.
Tsy sahala amin' ny lahatsoratry ny fivavahana hafa ny Baiboly fa efa nanaovan' ny manam-pahaizana tsikera sy fanitsiana. Ireo fitsikerana ireo dia vokatry ny fiheveran' ny Jiosy sy ny Kristiana maro fa vokatry ny zava-nitranga ara-tantara voafaritra mazava tsara ny fivavaha. Na dia voasoratr' olon-tsy fantatra ny ampahany be amin' ny rijantenin' ny Baiboly dia noheverina fa nosoratan' olona tokony azo tondroina na faritana mazava izy ireo. Ny lahatsoratry ny Baiboly dia tsy noheverina ho nampidinina mivantana avy any an-danitra, tsy tahaka ny rijan-tenin' ny boky hafa toy ny an' ny Silamo sy ny an' ny Hindoa sy ny hafa koa. Tsy tokana anefa ny fomba fiasa amin' ny fanaovana famakafakana ny Baiboly sady nisy fivoarana izany hatramin' ny nisiany ka mandraka ankehitriny.
Ny famakafakana natao amin' ny Baiboly jiosy
Ny manam-pahaizana jiosy sy kristiana voalohany momba ny Tanakh sy ny Baiboly dia niezaka nampirindra ny tsy firindrana nataon' ireo mpanoratra masina amin' ny fieritreretany fa vokatry ny fitsilovana (na tsindimandry) avy amin' Andriamanitra ny Tanakh, na tamin' ny alalan' ny fanaovan' Andriamanitra soratononina izany, na tamin' ny alalan' ny nofy, na tamin' ny alalan' ny fahitana, na tamin' ny fomba ankolaka hafa.
Nisy ny andrana fanaovana famakafakana ara-tantara aman-tsikera nataon' olona tamin' ny Andro Taloha. Na dia ny fivoasana ara-panoharana no nanjaka, nisy ny mpanao heviteny nilaza fa misy fomba tsara kokoa azo anamarinana ny fanilovana (na tsindrimandry) avy amin' Andrimanitra ny amin' ny lahatsoratra iray, raha ampitahaina amin' ny filazana fa nataon' Andriamanitra soratononina tamin' olona izany. Ny heviteny ara-panoharana nataon' i Filôna avy any Aleksandria, raha ny marina, dia nentanin' ny faharesen-dahatra tao aminy fa misy andalana ao amin' ny Soratra Masina izay tsy mety ho marina ara-bakiteny. Ny fiaraha-miasa eo amin' Andriamanitra sy ny olombelona teo amin' ny famokarana ny Soratra Masina dia afaka niseho tamin' ny endrika saro-takarina kokoa noho izay aroson' i Filôna, dia ny fanambaràna amin' ny alalan' ny fitoeran' Andriamanitra ao amin' ny olona sahala amin' ireo mpilaza faminaniana grika.
Ny karazana famakafakana nataon' ny Jiosy
vignette|Talmoda babiloniana Ny raby voalohany tao Palestina sy tany Babilôna dia efa nanao asa famakafakana izay voatahiry ao amin' ny Talmoda (Talmud). Ny Talmoda dia ahitana ny ezaka fandrindrana ireo zava-dazaina maro ao amin' ny Tanakh, nampifanaraka ny Tanakh sy ny fivavahana jiosy, ka heverina fa fivoasana avy amin' ny tsindrimandry avy amin' Andriamanitra momba ny Tanakh izany. Mba hahazoana ny firindrana dia maro ireo endri-panohanan-kevitra nampiasain' ny raby izay ahitana fanazavana saro-takarina sy apetrapetraka hoazy. vignette|192x192px|I Filona avy any Aleksandria Tao amin' ny tontolo jiosy nandray ny kolontsaina grika any am-pielezana dia nahitana an' i Filôna avy any Aleksandria izay niezaka fatratra hanamarina ny fifanarahan' ny Tanakh amin' ny fomba fijery an' izao tontolo izao nataon' ireo filôzôfa sy manam-pahaizana grika. Mba hahatanteraka izany fandrindrana izany dia ny fanakaran-kevitra am-panoharana (alegôrika) no nataony.
Montigny-sur-l'Hallue
49.9806°N, 2.4436°W
Famakafakana ny Baiboly
Ny karazana famakafakana nataon' ny Jiosy
Ny raby mpanao heviteny dia fantatra amin' ny anarana hebreo hoe mefarshim ("mpanao heviteny"). Maro ny sehatra anaovana famakafakana lahatsoratra nataon' ny Jiosy ôrtôdôksa:
Montigny-sur-l'Hallue
I Montigny-sur-l'Hallue dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Amiens, ao amin'ny departemantan'i Somme, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 80562. I Christian Hubau no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Le Bocage et l'Hallue
Famakafakana ny Baiboly
Ny karazana famakafakana nataon' ny Jiosy
Ny Talmoda, izay mamondrona ny Misnà (ny lalàna) sy ny Gemarà (ny hevitenin' ny lalàna) dia anaovan' ny Jiosy fanadihadiana sy famakafakana lalina. Araka izany, ny famakafakana ny Baiboly natao teo amin' ny jodaisma dia tsy nijanona tamin' ny fampandriana an-tsoratra ny Talmoda fa nitohy nandritra ny Andro Antenatenany sy tamin' ny Andron' ny fifohazan-tsaina.
Montigny-sur-l'Hallue
Jeografia
Ny isam-ponin'i Montigny-sur-l'Hallue dia 212 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 43 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 116 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.9806° ary 2.4436° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Famakafakana ny Baiboly
Hevitra efatry ny Soratra Masina
Ankoatry ny sehatry ny famakafakana ny Baiboly dia nisy fomba fiasa maro momba ny hermeneotika n' ny Baiboly. Ao amin' ny jodaisma dia nisy fomba efatra mahazatra anaovana fivoasan, dia ireto: ny Peshat (hevitra mazava hoazy), ny Remez (safeli-teny), ny Drash (hevitra ankolaka) ary ny Sod (hevitra miafina).
Hita ao amin' ny hermeneotika kristiana koa izany dingana efatra izany; hevitra ara-bakiteny na ara-tantara, hevitra am-panoharana (alegôrika), hevitra ara-pitondran-tena (trôpôlojika) ary hevitra ara-panahy (anagôjika).
Tantaran' ny famakafakana ny Baiboly kristiana
Ny ankamaroan' ny Aban' ny Eglizy (na Rain' ny Fiangonana) dia nanohy ny fomba fiasan' i Filôna. Resy lahatra izy ireo fa ny tena hevitry ny Testamenta Taloha dia izay nomena azy avy ao amin' ny Testamenta Vaovao sy ny fivoasana nataon' ireo Kristiana taty aorian' izany. Ny mpanao fivoasana ny Testamenta Vaovao voalohany dia nihevitra fa boky kristiana ny Testamenta Taloha ka izay rehetra voalaza ao dia tsy misy dikany raha tsy heverina ho tandindona na fambara mialoha ny zavatra tanteraka aty aoriana ao amin' i Kristy sy eo amin' ny Fiangonana.
Amin' izao fotoana izao dia maro ireo mpanao heviteny kristiana izay manakatra ny tian' ny Testamenta Taloha hambara amin' ny fampifandraisana azy amin' ny Fiangonana, sahala amin' ny ataon' ny Katôlika tamin' ny Kônsily Vatikàna II (amin' ny ampahany) amin' ny fehin-keviny momba ny Soratra Masina. Niteraka tsy fifanarahana tamin' ny famakafakana anaovana tsikera ara-tantara izany, satria ity farany dia iheverana ny Baiboly ho boky nosoratan' olombelona, toy ny boky rehetra, sady novolavolaina araka ny fomba fanoratra sy araka ny fifanarahana ara-kaisoratra tamin' ny vanimpotoana nanoratana azy.
Ny Rain' ny Fangonana sy ny Andro Antenatenany
vignette|205x205px|I Aogostino avy any Hipo Tao amin' ny Kristiana dia i Aogostino avy any Hipo, ao amin' ny heviteny nataony momba ny hevitra ara-bakitenin' ny Bokin' ny Genesisy (na Jenezy) (De Genesi ad Litteram), dia nahatsapa tsara ny toa fifanipahan' ny fomba fijery ara-tsiansa momba an' izao tontolo izao sy ny an' ny mpanoratra masina. Izany no nahatsapany fa ilaina ny hanakarana ny hevitry ny lahatsoratry ny Baiboly amim-pahamalinana sy aman-tsikera. Tany Atsinanana dia fahasahiana bebe noho izany ny natoan' i Teôdôrôsy avy any Antiôkia izay nanavaka ny "fanahin' ny faminaniana" (izany hoe ny fanambaràna mivantana), izay nahazoana ny ampahany lehibe indrindra amin' ny rijan-tenin' ny Baiboly, sy ny "fanahin' ny fahendrena" izay nanako tao amin' ny mpanoratra masina (sahala amin' ny Bokin' ny Mpitoriteny) izay nisahirana amin' ny olana momba ny fiheveran' ny olona sy ny fijerena ny zava-misy araka ny fomban' olombelona tanteraka.
Ny Refôrma prôtesanta hatramin' ny Taonjaton' ny Fahazavana
vignette|203x203px|I Baruch Spinoza Na dia teo aza ireo ezaka ireo sy ny hafa mitovitovy amin' ireo dia tamin' ny taonjaton' ny Fahazavana (taonjato faha-17 hatramin' ny faha-18) no nandalinana amim-pitsikerana ny Baiboly. Ny Fanavaozam-piangonana prôtestanta dia namelona indray ny fandalinana ny Baiboly taorian' ny taonjato maro tsy niraharahana izany, ary ireo fomba fiasa vaovao novolavolaina hanaovana fandalinana ara-tantara sy ara-kaisoratra nandritra izany fotoana izany dia nampiharina tamin' ny lahatsoratry ny Baiboly. Isan' ireo mpanao tsikera voalohany ireo i Thomas Hobbes sy i Baruch Spinoza ary i Richard Simon.
Ny taonjato faha-19 sy ny môdernisma
Ireo mpanavao fomba fiasa ireo no nantsoin' ny Fiangonana katôlika hoe "môdernista". I Leo XIII dia namoaka taratasy momba ny fandalinana ny lahatsoratry ny Baiboly, atao hoe Providentissimus Deus (1893). Nanoritra mazava ny papa fa ny fampianaran' ny Baiboly dia mahakasika indrindra ny fahamarinanana amam-pitaovana ilaina hahazoana ny famonjena, ka izany dia efa fomba enti-milaza fa tsy mihambo hanao fanambaràna ara-tsiansa velively ny Baiboly.
Na dia izany aza, araka ny asehon' ny asasoratr' i François Laplanche (La Crise de l’origine), dia tsy afaka nandao tanteraka ny apôlôjetika (fiarovana ny fampianaram-pinoana) hirosoany amin' ny siasan' ny fivavahana ny Katôlika. Tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-20, teo amin' ny lafiny ara-tantara sy ara-pamakafakana ny Baiboly dia nanohitra ny fitakiana fahaleovan-tena nataon'ny siansan' ny fivavahana manoloana ny toniam-pampianaran' ny fiangonana ny taratasy Lamentabili sy Pascendi nataon' ny Pio X.
Ny taonjato faha-20 no mankaty
Tsy niala tamin' ny fanaovana famakafakana ny Baiboly anefa nhy Katôlika. Amin' ireo ivontoerana fanavana famakafakana ny Baiboly, ,ny tena fantatra dia ny École biblique et archéologique française de Jérusalem (EBJ) izay naoria niaraka tamin' i Marie-Joseph Lagrange tamin'ny taona 1890, ka ny nanosika azy ire tamin' izany dia ny tsy tokony hamelana amin' ny Prôtestanta ny fanaovana famakafakana ny Baiboly. Ankehitriny dia manana ny satan' ny ivontoeram-pikarohana ny EBJ sady vatsian' ny fanjakana vola amin' ny ampahany. Ny fanamelohana an' i Alfred Loisy dia nahafahan' ny famakafakana ny Baiboky niditra ta amin' ireo oniversite laîka tao Frantsa. Araka izany, ny École pratique des hautes études dia nitarika fikarohana momba ny famakafakana ny Baiboly sy momba ny tantaran' ny Septanta (na Septoajinta) na ny Baiboly hebreo.
Ny ansiklika Providentissimus Deus nataon' ny papa Leo XIII dia nanokatra varavarana ho an' ny fikarohana araka ny fomba fiasa misy tsikera ara-tantara, nefa izany fidiran' ny papa Leo XIII an-tsehatra izany dia nikatsaka koa ny fiarovana ny fivoasana katôlika ny Baiboly amin' ny famelezan' ny rasiônalisma, nefa tsy nialokaloka fotsiny ihany amin' ny hevitra ara-panahy tsy manam-pifandraisana amin' ny Tantara. Ny papa Pio XII kosa anefa dia niatrika ny famelezan' ireo mpomba ilay famakafakana lazaina hoe mistika izay nanda ny fomba fiasa ara-tsiansa. Tamin' ny taona 1943, ny ansiklika nataon' ny papa Pio XII dia kihon-dalana: namporisika an-karihary ny fomba fiasa ara-tsiansa ny papa.
Tao amin' ny firehana ara-pilazantsara vaovao, ny teôlôjia evanjelika mandanjalanja dia niseho tao amin' ireo taona 1940 tany Etazonia. Niaraka tamin' ny taranja toa ny hermeneotikan' ny Baiboly sy ny famakafakana ny Baiboly ny fianarana ny Baiboly. Nisy teôlôjiana mpandanjalanja izay nihamaro nanatrika ny sekoly fianarana teôlôjia ary nisy ny fiandaniana ara-teôlôjia mandanjalanja kokoa tao amin' ireo fiangonana ara-pilazantsara.
Ny famoronana ny Association catholique d'études bibliques au Canada (ACEBAC) tamin' ny taona 1943 tany Kanada sy ny famoronana ny Association catholique française pour l'étude de la Bible (ACFEB) tamin' ny taona 1967 tao Frantsa dia nanampy tamin' ny fanaovana famakafakana natgaon' ireo mpikaroka katôlika. Nanohy ny asany izy ireo, rehefa tsy afaka nitazona ny fahaiza-manaony vanim-potoana nanomboka tamin' ny nananganana ny fianianana manohitra ny môdernisma ka hatramin' ny afovoan' ny Kônsily Vatikana II raha tsy teo amin' ny sehatry ny fitenin' ny Andro Taloha, ireo tao amin' ny fikambanana norin' i par Jean Bolland tany Belzika no nanjary manam-pahaizana manokana ny amin' izany.
Nandritra ny Kônsily Vatikana II, ny Pontificia Commissio Biblica dia nampiseho ny atao hoe De historica evangeliorum veritate (tamin' ny 21 Avrily 1964) izay noraisina ho mpitari-dalana amin' ny asa ho an' ireo mpamakafaka katôlika. Ny Eglizy Katôlika dia hanokana, ao amin' ny Dei Verbum tamin' ny 1965, ny fampiasana ny tsikera ara-tantara.
Kenai, Alaska
60°N, -151°W 200px|thumb {{infobox tanàna }}
Famakafakana ny Baiboly
Ny taonjato faha-20 no mankaty
Ao amin' ny asasorany hoe Jésus de Nazareth (Flammarion, 2007), i Joseph Ratzinger (Benoà XVI) dia nihevitra fa ny fandrosoan' ny famakafakana anaovana tsikera ara-tantara dia nihady hantsana mihalalina hatrany eo anelanelan' i "Jesoa ara-tantara" sy ilay "Kristin' ny finoana"; nanolo-kevitra ny amin' ny tokony hihoarana ity fomba fiasa ity sy hampiharana mason-tsivana vaovao amin' ny fomba fiasa izy mba hanatrarana "fivoasana teôlôjika" amin' ny Baiboly, sady nanambara koa izy fa tsy manohitra ny famakafakana môderna.
Kenai, Alaska
I Kenai, Alaska dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Alaska, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 99611, 99635.
Famakafakana ny Baiboly
Ny karazana famakafakana ny Baiboly kristiana
Na iza na iza manomboka manao fanadihadiana ny lahatsoratry ny Baiboly dia tsy maintsy manao izay hahafantarana fa izany lahatsoratra izany, araka ny endrika nampitana azy, dia tokony ho marina araka izay azo atao. Na tamin' ny vanimpotona talohan' ny kristianisma dia nifanehatra tamin' ny lahatsoratra dikan-teny ny mpanao tsikera sady nahatsapa ny tokony hiverenanana amin' ny dikan-teny tranainy indrindra araka izay azo atao mba hamaritana ny hevitry ny lahatsoratra tany amboalohany. Ny mpanavao fiangonana prôtestanta no nanome alalana ny hahafahan' ny olon-tsotra mamaky Baiboly ka nahatonga ny mpandika teny tamin' ny taonjato faha-16 sy faha-17 hikaroka ny lahatsoratra izay ahafahany mamokatra dikan-teny faran' izay tsara araka izay azo atao.
Fanomanana ny lahatsoratra hofakafakaina
vignette|197x197px|I Johann Jakob Griesbach (1745–1812) Ny fitsikeran-dahatsoratra (frantsay: critique textuelle) dia mila ny paleôgrafia (fandalinana ireo lahatsoratra sora-tanana tamin' ny Andro Taloha) sy ny epigrafia (fandalinana ireo soratra voasokitra amin' ny vato, ny tanimanga, na ny metaly) hanampy azy. Sampan' ny filôlôjia ny tsikera lahatsoratra, dia ny filôlôjia izay mandalina ny dika mitovin' ireo soratanam-piraketan' ireo asa soratra tamin' ny Andro Taloha na tamin' ny Andro Antenatenany mba hamokarana lahatsoratra manakaiky kokoa ny "lahasoratra fototra" araka izay azo atao. Izany "lahasoratra fototra" tsy ananana fa tombantombana izany no atao hoe urtext amin' ny teny alemàna. Ireo mpandalina ny Baiboly tamin' ny taonjato faha-19 dia nihevitra fa afaka mahita izany lahatsoratra voalohany izany na dia mety tsy misy velively izany. Izany lahatsoratra izany dia efa niharan' ny fiovana sy fanovana tamin' ny dingana rehetra nandraiketana azy an-tsoratra alohan' ny nampitana azy sady ny horonan-tsoratra dia tsy azo tahirizina mihoatra ny dimampolo taona any ho any amin' ny toerana mando ary mora potika koa amin' ny toerana maina.
Talohan' ny nahitana ny fanontam-pirinty dia nadika tamin' ny tanana ny lahatsoratra. Isaky ny dikasoratra atao avy amin' ny soratanam-piraketana dia mety misy fahadisoana tafiditra. Ny fahasarotan' ny fitsikerana lahatsoratra dia vokatry ny fahasarotan' ny fanavahana isaky ny "leksiona" (famakian-teny isanisany) ny fanova avy amin' ilay teny fototra na koa vokatry ny lahatsoratra misy diso. Araka izany, ny anjara asan' ny fitsikerana lahatsoratra dia ny fahafantarana ireo fanova maro ireo sy ny fanolorana "lahatsoratra voasedran' ny fitsikerana" izay afaka misolo ny lahatsoratra fototra amin' ny alalan' ny fanazavana tsaratsara kokoa ny toetran' ny lahatsoratra ananana.
Fampiharana natao tamin' ny Testamenta Vaovao
Ny Testamenta Vaovao dia niampita avy amin' ny soratananam-piraketana (miisa 5 000 amin' ny fiteny grika sy 10 000 amin' ny fiteny latina), ka betsaka kokoa noho izay ananana momba ireo lahatsoratra tranany hafa tamin' ny Andro Taloha izany.
Ny fahamaroan' ny lahatsoratra vavolombelona dia fahasarotana tsy manam-paharoa, indrindra ny tsy fahafahana mandahatra ara-potoana azy ireo na dia manomboka manolotra vahaolana aza ny infôrmatika. Noho izany dia nisafidy izay lahatsoratra heverina fa tsara indrindra hampiasainy ny famakafakana atao amin' ny Testamenta Vavao rehefa avy nanasokajy an' ireo lahatoratra vavolombelona ireo tao anaty vondrona telo lehibe.
Taorian' i Westcott sy Hort, fitsikeran-dahatsoratra atao amin' ny Testamenta Vaovao dia nanatsoa-kevitra fa ny sokajy bizantina no taoriana indrindra, nifototra tamin' ny sokajy aleksandrina sy ny sokajy tandrefana. Amin' ireo sokajy hafa ireo dia ny sokajy aleksandrina no heverina ho madio kokoa noho ny sokajy tandrefana. Noho izany, ny fitsikeran-dahatoratry ny Testamenta Vaovao dia manaraka ireo lahatsoratra aleksandrina afa-tsy hoe tsara lavitra ny lahatsoratra tandrefana.
Ny papirosy trananiny indrindra, izay ampahan' ny codex hita tany Oxyrhynque any Egipta, izay nahitana ampahany amin' ny Evanjelin' i Joany, ary ny papirosy Ryland 457, izay natao tamin' ny taona 125.
Joseph Wood Krutch
Joseph Wood Krutch dia mpahaisiansan-javaboahary mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 25 Novambra 1893 ary maty ny 22 Mey 1970
Famakafakana ny Baiboly
Ny famakafakana anaovana tsikera ara-tantara
Ny famakafakana anaovana tsikera ara-tantara dia nipoitra tany Alemaina sady lasa tafaorina tsara teo an-tenatenan' ny taonjato faha-19. Efa zato taona mahery no nivelarany teny amin' ny oniversite prôtestanta alemàna toa an' i Tübingen sy tany Etazonia ao amin' ny Divinity Schools (lasa nalaza i Chicago sy i Harvard ary i Yale). Toraka izany koa ireo oniversite any Geneva sy any Lausanne izay nalaza koa.
Ity karazana famakafakana ity dia niompana amin' ny fitsikerana ny rijantenin' ny Baiboly, momba ny karazan-dahatsoratra (lahatsoratra fitantarana, momba ny lalàna, momba ny tantara, momba ny tononkalo, momba ny torohevitra amam-pahendrena, momba ny faminaniana, miendrika angano, -- fitantarana momba ny foko na ny fiandohan-javatra --, lisitry ny lalana nombana sy ny tetiarana, lahateny sy resadresaka) ary momba ny endriky ny lahatsoratra (lahatsoratra miendrika fanaovan-dalàna, fitsaràna na kolontsaina), sady miverina any amin' ny loharano (lahatsoratra amin' ny teny hebreo na grika taloha).
Ny fitsikeran-doharano
vignette|218x218px|I Julius Wellhausen Arakaraka ny antony nanoratana ilay lahatsoratra no amaritan' ny fitsikeran-doharano (frantsay: critique des sources) ny indrana isankarazany tamin' ny literatioran' ny faritra na firenena manodidina. Faritany ny toerana sy ny fiarahamonina namokatra ilay lahatsoratra izay matetika ny an' ny mpanoratra. Ohatra mazava ny amin' izany ny petrakevitra momba ny loharano Q izay heverina fa isan' ny loharano nakana ny lahatsoratr' ireo Filazantsana na Evanjely sinôptika.
Ny fitsikerana ny endri-dahatsoratra
vignette|162x162px|I [[Rudolf Bultmann (1884–1976)]] Ny fitsikerana ny endri-dahatsoratra (alemàna: Formgeschichte) dia mandinika ny lahatsoratra mifandraika amin' ny sokajin' ny literatiora.
1808
Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona 1808 ny kalandrie Gregôriana.
Famakafakana ny Baiboly
Ny fitsikerana ny endri-dahatsoratra
Ho an' ny lahatsoratra misy votoatiny ara-tantara mampifanatrika vahoaka roa samy hafa, dia nandinika izay lazain' ny tantaran' ny vahoaka hafa momba ny zava-nitranga iray izy. Ohatra, ny fandripahana ny zaza tsy manan-tsiny dia notantarain’ ny Filazantsara araka an’ i Matio amin’ ny firesahana momba ny fandripahana zaza iray hafa, dia ny fandripahana ireo zazalahy vao teraka tamin’ ny Zanak’ i Israely nataon’ i Faraôna (na Farao) izay taterina ao amin’ ny Testamenta Taloha (Eksôdôsy 1,16 ). Ny fitantaran’ i Matio dia mifandray amin’ ny nahaterahan’ i Mosesy (na Môizy) ao amin’ ny Testamenta Taloha, amin’ ny ezaka fanoharana hanehoana fa i Jesoa (na Jesosy) no Mosesy vaovao. Misy àry ny mpitsikera mihevitra fa tsy misy fototra ara-tantara io fisehoan-javatra io. Ny karazana literatiora ampiasaina eto dia nahazatra tamin' izany fotoana izany ary hita ao amin' ny andalan-tsoratra maro hafa ao amin' ny Filazantsara ny toy izany.
Ny fitsikerana ny fitantarana na ny fandaharan-teny
vignette|182x182px|Ny Kardinaly Albert Vanhoye Heverina ao anatin' ny fitantarana na firafitry ny lahateny ny lahatsoratra araka ny nahatongavany eto amintsika ary asongadina ireo andalana fototra ao aminy. Ny zava-misy manodidina, izay tsy maintsy dinihina, dia ny toerana nahaterahan' ilay lahatsoratra, ity famakafakana ity koa dia mandray ny lahatsoratra araka ny maha-kanônika azy ary miezaka ny hamantatra ny hermeneotika ny amin' ny fomba fiasa manaraka ilay atao hoe "ny Baiboly manazava ny Baiboly". Amin' ny ankamaroan' ny fotoana dia mitondra any amin' ny famakafakana kanônika izany.
Ny tapany faharoa tamin' ny taonjato faha-20 dia nahitana ny fivoaran' ny famakafakana ny fandaharan-teny semitika teo amin' ireo mpandalina katôlika nanaraka an' i Marcel Jousse: anisan' izany i Albert Vanhoye, i Paul Beauchamp ary i Roland Meynet. Nanomboka tamin' ny taona 2008 ity sehatra famakafakana ity dia nampivondrona fikambanana mpikaroka maromaro. Ny ivon' ny foto-kevitra dia ny fandaharan-teny ara-Baiboly sy semitika izay miavaka amin' ny alalan' ny zavatra tsy miovaova maromaro, indrindra ireo lahatsoratra nosoratana araka ny foto-kevitry ny fifanandrifian-dafy, amin' ny endrika firaizotra, ny fifampitarafana, na kiasma aza. I Raymond E. Brown, ao amin’ ny Croire en la Bible à l’heure de l’exégèse, dia mamaly ny fanoherana mahazatra manohitra ny teôlôjia sy ny famakafakana, izay lazain’ ny mpitsikera fa mitarika ho amin’ ny fahaverezan’ ny finoana. Mampidi-doza ho an' ny finoana ve ny manam-pahaizana momba ny Baiboly? Ho fahavalon’ ny Eglizy Katôlika fahavalon’ ny Fiangonana efa niorina rehetra ve izy ireo? Ny mpanoratra dia mikendry ny hampitsahatra ny ahiahin' ny fôndamentalista. Mifandray amin’ ny Dei Verbum ao amin’ ny Kônsily Vatikana II, i Brown dia mampivelatra ny fisaintsainany amin’ ny fanamafisana ny asan’ ireo mpanoratra ny Soratra Masina, sy ny hevitra mety horaisin’ ireo andinin-teny ireo, dia hevitra tsy mitovy amin’ izay omen' ny mpamaky amin’ izao fotoana izao.
Faritanin'i Ubon Ratchathani
200px|thumb|Ny faritanin'i Ubon Ratchathani Faritanin'i Ubon Ratchathani (amin'ny fiteny tailandey : อุบลราชธานี) dia faritany ao Tailandy. Ny renivohiny dia Ubon Ratchathani. Ny isam-poniny dia 1816057 mponina.
Famakafakana ny Baiboly
Ny fitsikerana ny fitantarana na ny fandaharan-teny
Ny eveka episkôpaliana John Shelby Spong dia manandrana mikaroka endrika famakafakana avy amin' ny tantaran' ny endri-dahatsoratra amin' ny fanamafisana ny andraikitry ny Midrasa amin' ny fanoratana ny Baiboly.
Faritanin'i Ubon Ratchathani
Jeografia
Ny faritr'ora dia GMT+7.
Jerôma avy any Stridôna
I Jerôma avy any Stridôna na Hierônimo avy any Stridôna na Masindahy Jerôma dia mpanoratra tao Rôma, teraka tamin' ny taona 342 ary maty tamin' ny 30 Septambra 420. Isan' ireo Rain' ny Fiangonana na Aban' ny Eglizy manampahaizana momba ny Baiboly izy. Izy no nandika ny Baiboly amin' ny teny latina atao hoe Volgata (latina: Vulgata). Amin' ny teny latina dia atao hoe Eusebius Hieronymus izy.
Taorian' ny fianarana nataony tao Rôma dia nitoka-monina tany an-tany efitra izy ka nanao fiainana mikatsaka ny fahafahan' ny fanahy amin' ny alalan' ny fampijalian-tena, sady tany izy no nanohy ny fandalinana ny Soratra Masina. Tamin' ny taona 379 izy dia nohamasinina ho pretra. Nandany telo taona tao Kônstantinôpôlisy niaraka tamin' i Gregôriôsy avy any Nazianzo, izay isan' ny "Rain' ny Fiangonana" taty aoriana, izy avy eo.
Tamin' ny taona 382 izy dia nody any Rôma ka nisahana ny asa fitanana an-tsoratry ny papa Damaso I. Nandeha tany amin' ny Tany Masina izy tamin' ny taona 385. Niorim-ponenana tao Betlehema izy tamin' ny taona 386. Nanohy ny asa fanoratany tao i Hierônimo sady nanomboka niady hevitra tamin' ny mpanohana ny pelagianisma ary tamin' ny moanina teôlôjiana Tiranio Rofino (na Rofino avy any Akoilea) sy tamin' i Aogostino avy any Hipo, ilay isan' ny "mpampianatry ny Fiangonana" taty aoriana (Md Aogostino). Ny tsy fifanarahan-kevitra nifanoheran' ny mpanohana ny pelagianisma dia nahatonga an' i Hierônimo hiafina nandritra ny roa taona teo ho eo. Maty izy fotoana vitsy taorian' ny fiverenany tao Betlehema tamin' ny taona 419 na 420.
(157586) 2005 UN432
Ny (157586) 2005 UN432 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Famaritana
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.
Iharan'ny zon-kabakabaka ireo zavatra ara-kainkintana ireo.
Tondro
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0515410 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 345.106km (2.3066601 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 311.106km (2.0805395 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1186.6824561 andro (3.24895949651 taona). Ny anômalia elanelany dia 138.63381.. Ny fironany indray dia 1.09923 degre.
James Whale
James Whale dia talen-koronantsary mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 22 Jolay 1889 ary maty ny 29 Mey 1957
Niobrara, Nebraska
42.75°N, -98.03194°W
Niobrara, Nebraska dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Nebraska, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 68760..
Montonvillers
49.9942°N, 2.2964°W
I Montonvillers dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Amiens, ao amin'ny departemantan'i Somme, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 80565. I Jacques Petitprez no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Le Bocage et l'Hallue
Jeografia
Ny isam-ponin'i Montonvillers dia 96 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 104 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 130 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.9942° ary 2.2964° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Pickens, South Carolina
34.88167°N, -82.7075°W
Pickens, South Carolina dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i South Carolina, ao Etazonia. 29671.
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 34.8816666667 ary -82.7075. Ny faritr'ora dia GMT -5.
(35980) 1999 NO3
Ny (35980) 1999 NO3 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0409825 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 394.106km (2.6369695 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 363.106km (2.4293395 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1472.6208491 andro (4.03181615086 taona). Ny anômalia elanelany dia 166.55392.. Ny fironany indray dia 9.53417 degre.
Mikhaïl Mil
Mikhaïl Mil dia injeniera mizaka ny zom-pirenen'i Firaisan'ny Repoblika Sosialista Sovietika teraka ny 22 Novambra 1909 ary maty ny 31 Janoary 1970 tao Moskva
Saint-Martin-Gimois
I Saint-Martin-Gimois dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Auch, ao amin'ny departemantan'i Gers, ao amin'ny faritr'i Midi-Pyrénées, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 32392. I Gilles Loterie no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Arrats-Gimone
Jeografia
Ny isam-ponin'i Saint-Martin-Gimois dia 80 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 180 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 295 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 43.5194° ary 0.8072° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Les Fosses
46.1725°N, -0.3531°W
I Les Fosses dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Niort, ao amin'ny departemantan'i Deux-Sèvres, ao amin'ny faritr'i Nouvelle-Aquitaine, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 79126. I Marie-Adèle Dubreuil no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Val de Boutonne
Chagnon
45.5356°N, 4.5539°W
Jeografia
Ny isam-ponin'i Chagnon dia 411 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 300 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 518 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 45.5356° ary 4.5539° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Bazelat
46.3531°N, 1.5392°W
I Bazelat dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Guéret, ao amin'ny departemantan'i Creuse, ao amin'ny faritr'i Nouvelle-Aquitaine, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 23018. I Maurice Vaury no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays Sostranien
Palhers
44.5211°N, 3.2989°W
(6326) Idamiyoshi
Ny (6326) Idamiyoshi dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.