cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ouarville
I Ouarville dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Chartres, ao amin'ny departemantan'i Eure-et-Loir, ao amin'ny faritr'i Centre-Val de Loire, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 28291. I Jean-Michel Dubief no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Beauce vovéenne
Jeografia
Ny isam-ponin'i Ouarville dia 577 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 146 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 154 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 48.3547° ary 1.775° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
(106591) 2000 WF108
Ny (106591) 2000 WF108 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Famaritana
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.
Iharan'ny zon-kabakabaka ireo zavatra ara-kainkintana ireo.
Tondro
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0637397 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 360.106km (2.4069767 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 316.106km (2.1185227 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1243.2349027 andro (3.40379165695 taona). Ny anômalia elanelany dia 71.93639.. Ny fironany indray dia 5.71597 degre.
Urciers
46.5361°N, 2.1317°W
I Urciers dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i La Châtre, ao amin'ny departemantan'i Indre, ao amin'ny faritr'i Centre-Val de Loire, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 36227. I Pascal Provoost no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i
Jeografia
Ny isam-ponin'i Urciers dia 267 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2009. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 247 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 363 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 46.5361° ary 2.1317° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Friedens, Pennsylvania
40.05111°N, -78.99556°W
Friedens, Pennsylvania dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Pennsylvania, ao Etazonia. .
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 40.0511111111 ary -78.9955555556. Ny faritr'ora dia GMT -5.
Afrika atsimon' i Saharà
vignette|311x311px|Sarintanin' i Afrika atsimon' i Saharà I Afrika atsimon' i Saharà dia faritry ny kôntinentan' i Afrika izay hita ao atsimon' ny tany efitr' i Sahara. Firenena miisa 48 no ao amin' io faritra io. Amin' ny ankapobeny dia faritra manana olana momba ny fampandrosoana ara-toekarena i Afrika atsimon' i Saharà.
Ireto avy ireo firenena ao amin' io faritra io: ny Repoblikan'i Afrika Afovoany, i Afrika Atsimo, i Angôla, i Benîno, i Borkina Fasô, i Borondy, i Bôtsoana, i Cabo Verde, i Eritrea, i Etiôpia, i Gambia, i Gabôna, i Ganà, i Ginea, i Ginea Bisao, i Ginea Ekoatôrialy, i Jibotỳ, i Kamerona, i Kenia, i Kômôro, i Repoblika Demôkratikan'i Kôngô, ny Repoblikan'i Kôngô, i Kôtidivoara, i Lesôtô, i Liberia, i Madagasikara, i Malaoỳ, i Malỳ, i Maoritania, i Maorisy, i Mozambika, i Namibia, i Nizera, i Nizeria, i Oganda, i Roanda, i Sao Tome sy Principe, i Esoatiny (Soazilandy taloha), i Seisely, i Senegaly, i Siera Leôna, i Sodàna, i Sodàna Atsimo, i Somalia, i Tanzania, i Tôgô, i Tsady ary i Zimbaboe.
Jereo koa
Fizaram-paritra ao Afrika:
Faritra hafa:
(164904) 1999 WP2
Ny (164904) 1999 WP2 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Famaritana
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.
Iharan'ny zon-kabakabaka ireo zavatra ara-kainkintana ireo.
Tondro
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.2719258 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 490.106km (3.2795624 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 280.106km (1.8772830 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1512.2709445 andro (4.14037219576 taona). Ny anômalia elanelany dia 340.26144.. Ny fironany indray dia 7.15443 degre.
Ilson Pereira Dias Júnior
Ilson Pereira Dias Júnior dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Brazila teraka ny 12 Oktobra 1985 tao São Bernardo do Campo
Riverdale, North Dakota
47.49972°N, -101.37°W
Riverdale, North Dakota dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i North Dakota, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 58565..
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 47.4997222222 ary -101.37. Ny faritr'ora dia GMT -6.
Mino
Mihevitra hoe misy (ny zavatra iray), na hiseho. Mihevitra koa hoe marina na tsara foana (ny anona iray). = manantena = matoky = miandrandra = manompo = mahatsapa.
Henri Diamant-Berger
Henri Diamant-Berger dia talen-koronantsary, mpamoaka horonantsary, mpanoratra senariô, mpilalao mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa, Etazonia teraka ny 9 Jiona 1895 tao Paris ary maty ny 7 Mey 1972 tao Paris
Yoshito Ōkubo
Yoshito Ōkubo dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Japana teraka ny 9 Jiona 1982
Masonville, Iowa
42.47972°N, 91.59056°W
Masonville, Iowa dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Iowa, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 50654..
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 42.4797222222 ary 91.5905555556. Ny faritr'ora dia GMT -6.
William Harry Evans
William Harry Evans dia injeniera teraka ny 22 Jolay 1876 ary maty ny 13 Novambra 1956
Frankston North
-38.12352°N, 145.14836°W
Frankston North dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Victoria ao Aostralia.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 5626 mponina tamin'ny taona 2015.
Grenay, Pas-de-Calais
thumb|left|220px I Grenay, Pas-de-Calais dia tanàna any Frantsa, ao amin'ny faritr'i Nord-Pas-de-Calais, ao amin'ny departementan'i Pas-de-Calais.
Bruno Cirillo
Bruno Cirillo dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Italia teraka ny 21 Martsa 1977
Manta
= tsy masaka ; voankazo tsy mbola matoy (mamy) na sakafo tsy mbola ampy fotoana fahandroana.
John Aloisi
John Aloisi dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Aostralia teraka ny 5 Febroary 1976
Haussonville
48.5297°N, 6.3267°W
I Haussonville dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Arrondissement of Lunéville, ao amin'ny departemantan'i Meurthe-et-Moselle, ao amin'ny faritr'i Lorraine, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 54256. I Christian Boucaud no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté de communes du Bayonnais
Jeografia
Ny isam-ponin'i Haussonville dia 282 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 237 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 356 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 48.5297° ary 6.3267° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Hazel Park, Michigan
42.4625°N, -83.10417°W
Hazel Park, Michigan dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. 48030.
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 42.4625 ary -83.1041666667. Ny faritr'ora dia GMT -5.
Le’anpu Miaozudongzuxiang
26.49444°N, 109.90278°W
Jeografia
Ny isam-ponina dia 620 mponina tamin'ny taona 2012.
NGC 3227
I NGC 3227 dia kintana iray ao amin'ny atonton-kintan'i  Leo. Ilay kintana dia manana halavirana 77 ± 9 Mly (24 ± 3 Mpc).
Martin Lotera
I Martin Lotera dia teôlôjiana alemàna isan' ireo nitarika ny Fanavaozam-piangonana na Refôrmasiôna prôtestanta tamin' ny taonjato faha-16, teraka tamin' ny 10 Nôvambra 1483 tao Eisleben ary maty tamin' ny 28 Febroary 1546 tao Eisleben ihany koa.
Ny fanavaozam-piangonana notorin' i Martin Lotera dia nisy vokany lehibe teo amin' ny fandrosoan' ny kristianisma ary ny foto-pampianarana nipoitra tamin' izany dia nisy akony teo amin' ny fianinan' ny vahoakan' i Eorôpa, tsy amin' ny ara-pivavahana ihany fa amin' ny lafiny ara-pôlitika sy ara-toekarena koa.
Nisahirana ny amin' ny fanontaniana maro momba ny fahafatesana sy ny famonjena izay nampiavaka ny kristianisma tamin' ny Andro Antenatenany i Lotera, ka nanovo valinteny avy tao amin' ny Baiboly, indrindra ao amin' ny Epistily nosoratan' i Paoly ho an' ny Rômana. Araka ny hevitr' i Lotera, ny famonjena ny fanahin' ny olombelona dia fanomezana malalaka avy amin' Andriamanitra izay raisina amin' ny alalan' ny fibebahana amin-kitsim-po sy amin' ny finoana marina an' i Jesoa Kristy ho Mesia, tsy misy fanelanelanan' ny Fiangonana. Nihantsy ny fahefan' ny papa i Lotera amin' ny filazany fa ny Baiboly no hany loharanon' ny fahefana kristiana.
Nandao ny oniversite
vignette|I Erfurt ankehitriny|178x178px vignette|Ny Collegium Maius ao amin' ny oniversiten' i [[Erfurt tamin' ny Andro Antenatenany.|180x180px]] Tamin' ny taona 1501, tamin' ny faha-18 taonany dia niditra tao amin' ny oniversiten' i Erfurt izy ka tao no nahazoany ny maripahaizana bakalôrea tamin' ny taona 1502 sy metrizy tamin' ny taona 1505. Nanana eritreritra ny hianatra lalàna izy, araka ny fanirian-drainy, tao amin' io oniversite io ihany nefa nandao ny fianarana izy teo no ho eo ihany, satria aminy dia zavatra miankina amin-javatra tsy azo antoka ny lalàna.
Francis Herbert Wenham
Francis Herbert Wenham dia injeniera, Mpamorona mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 1 Janoary 1824 ary maty ny 1 Janoary 1908
Martin Lotera
Nandao ny oniversite
Nahatsiaro tena ho voasariky ny teôlôjia sy ny filôzôfia i Lotera, sady nilaza fa liana manokana amin' ny filôzôfa grika Aristôtelesy (na Aristôty) sy ilay filôzôfa sy teôlôjiana anglisy William of Ockham ary ilay filôzôfa sy teôlôjiana alemàna Gabriel Biel. Nisy akony taminy ny hevitr' ny mpitaiza azy, dia i Bartholomæus Arnoldi von Usingen sy i Jodocus Trutfetter, izay nampianatra azy hamerina mametraka fanontaniana momba ny mpandinika malaza maro sy handinika misimisy ny zava-drehetra amin' ny alalan' ny fanandramana. Ny filôzôfia anefa tsy nahafa-po azy, satria mampanantena fanatanterahan-javatra ho an' ny saina fa tsy misy fifandraisany amin' ny fitiavan' Andriamanitra. Amin' i Lotera dia tsy afaka hitarika ny olona amin' Andriamanitra ny saina, ka izany dia nahatonga azy hanana fijery misabaka momba an' i Aristôty noho ny fanaovan' itsy farany ho zava-dehibe ny saina.
Amin' i Lotera, ny saina dia azo ampiasaina hametraham-panontaniana ny amin' ny olombelona sy ny andrim-piarahamonina, fa tsy natao hanontanian-javatra ny amin' Andriamanitra: ny olombelona dia tsy afaka mandinika an' Andriamanitra raha tsy amin' ny alalan' ny fanambaràn-tenan' Andriamanitra, ka ny Soratra Masina dia mitana anjara toerana lehibe amin' izany. I Aogostino avy any Hipo, ilay nanoratra voalohany momba ny fahotana tamin' ny fototra. Nandao ny oniversite i Lotera ka niditra tao amin' ny fikambanan' ny mpirahalahy aogostiniana tao Erfurt tamin' ny 17 Jolay 1505. Taty aoriana dia nilaza izy fa vokatr' izao zava-niseho izao izany: tamin' ny 02 Jolay 1505 dia niverina an-tsoavaly tany Erfurt izy taorian' ny fialan-tsasatra fohy tany amin' ny fianakaviany. Nandritra ny orambaratra dia nisy varatra nilatsaka teo akaikiny. Noho izany dia nambarany tamin' ny rainy ny fatahorany ny fahafatesana sy ny fitsaran' Andriamanitra tamin' ny nikiahany hoe: "Vonjeo, ry Masimbavy Ana, hiova ho monka aho !" (na "Masimbavy Ana, raha vonjenao aho dia hanao monka!"). Ny "Masimbavy Ana" eto dia ilay lazain' ny lovantsofina katôlika fa renin' i Maria renin' i Jesoa. Nieritreritra izy fa ilay antso vonjy nataony dia fampanantenana tsy azony disoina.
Izany fisahiranana ny amin' ny fahafatesana sy ny famonjena izany dia mampiavaka ny finoana kristiana tamin' ny faramparan' ny Andro Antenatenany : izany tebitebin' ny olon-drehetra -- izay nanjary an' olon-tokana izany -- dia nihoatra ny sehatry ny fahafatesana ka niantefa any amin' ny ho fitsaran' Andriamanitra any an-koatra sy amin' ny fomba hiomanana amin' izany.
Nisy naman' i Lotera nilaza fa izany fanapahan-kevitra izany dia vokatry ny fangirifiriana nahazo an' i Lotera noho ny nahafatesan' ny namany roa lahy. Toa hita ho malahelo tokoa i Lotera. Hoy izy indray hariva raha nisakafo alohan' ny handeha: "Amin' izao andro anio izao dia mahita ahy ianareo, avy eo tsy hahita ahy intsony". Nahatezitra an-drainy mafy ny fandanilaniam-poana nataon' i Lotera.
Ny famonjena
Ny mpanoratra sasany dia mihevitra fa ny hevitr' i Lotera ny amin' ny fanavaozam-pivavahana (na refôrmasiôna) dia nanomboka tamin' ny fivahinian' i Lotera tao Rôma tamin' ny taona 1510-1511 hikarakara ny raharahan' ny fikambanana misy azy. Tsy izany no tokony ho izy, ary ny fanararaotana nataon' ny mpitondra fiangonana tamin' izany fotoana izany dia tsy nanaitra an' i Lotera loatra. Ny lehibe indrindra dia ny fisahiranany momba ny famonjena sy ny asa soratra nataony momba ny epistily nosoratan' i Paoly. Tsapany fa ifandroritan' ny firehana maro mitondra mankany amin' ny ratsy izy, ka ireo fanao atoron' ny Fiangonana azy, toy ny lamesa, fanambaram-pahotana (kônfesy), fifadian-kanina, sns dia tsy nahafahany niala amin' ireo fahatsiarovan-tena ho meloka ireo. Ny fahazoany ny tian' i Paoly holazaina ao amin' ny Epistily ho an' ny Rômana -- izay heveriny ho ny "Filazantsara amin' ny endriny madio indrindra" -- no nanome azy fitoniana. Izao no nosoratany taty aoriana: "Tamin' izany dia nanomboka azoko fa ny "fahamarinan' Andriamanitra" dia ilay ahaveloman' ny olo-marina amin' ny alalan' ny fanomezan' Andriamanitra, dia ny finoana, ka ny hevitr' izany (ny an' ny Epistily ho an' ny Rômana, toko voalohany andininy faha-17) dia izao: "ny Filazantsara no nanambara amintsika ny fahamarinan' Andriamanitra ..., izay anamarinan' ilay Andriamanitra mpamindra fo amin' ny alalan' ny finoana ... Amin' izany dia nahatsiaro ho nateraka indray aho sady tafiditra amin' ny varavarana midanadana ao amin' ny paradisa. Tamin' izany fotoana izany indrindra dia miseho amiko amin' ny endrika vaovao ny Soratra Masina" . Resy lahatra ny amin' ny herim-pamonjena ao amin' ny finoana i Lotera ary aminy dia ny fitokisana apetraka amin' i Jesoa irery ihany, izay tia ny olombelona rehetra na dia eo aza ny fahotana tamin' ny fototra, no manafaka tokoa . Resy lahatra i Lotera fa tokony hanaiky ny maha mpanota sy ny maha tsy tonga lafatra azy eo anatrehan' Andriamanitra ny olombelona, izany dia tsy misakana ny fieken-keloka. Mifanohitra amin' izany anefa ny fitiavana hamaha ny olan' ny fahotana izay tanterahina amin' ny alalan' ny indolzansy heverina ho afaka misolo manontolo na amin' ny ampahany ny fieken-keloka, izay aloa amin' ny alalan' ny vola -- amin' i Lotera dia fanao tsy afa-mikambana amin' ny famindram-po sady loza misakana ny fahalalana ny tena olana izany.
Ny tsangan-kevitr' i Lotera
vignette|236x236px|Ny tsangan-kevitr' i LoteraNitranga tamin' ny taona 1517 ny tsy fifanarahana tamin' ny papa ny amin' ny indolzansy namoahan' ny papa Jolio II didy sady notohizan' ny papa Leô X mba hamatsiam-bola ny fanamboarana ny bazilika Masindahy Piera, indolzansy notohan' ny arseveka-elektoran' i Mayance, Albert von Brandeburg, tao amin' ny Empira Masina Jermanika. Tamin' ny 31 Ôktôbra dia nanoratra tamin' ny arseveka i Lotera mba nangataka aminy ny tsy hanohana io indolzansy io sady nampiarahiny amin' ny taratasiny ny tsangan-kevitra 95 izay mety nateraky ny fanararaotan' ilay dôminikana atao hoe Johann Tetzel. Nanafintohina an' i Lotera ny fanaovana raharaham-barotra ny indolzansy izay nataon' ny papa Jolio II (papa) sy Leô X mba hanamboarana ny Bazilika Masindahy Piera ao Rôma, ka namoaka ampahibemaso tamin' ny 31 Ôktôbra 1517 ny tsangan-keviny izy. vignette|177x177px|Ny fiangonan' ny Olo-Masina (alemàna: Schlosskirche) ao Wittenberg. Araka ny lazain' i Phillipp Melanchton, tamin' ny 31 Ôktôbra 1517 dia nofantsihin' i Lotera tamin' ny varavaran' ny trano fiangonan' ny Olo-Masina ao Wittenberg ireo tsangan-kevitra 95 ireo izay manameloka amin' ny teny mafy ny fivarotana ny indolzansy nataon' ny Fiangonana katôlika, ary mbola mafimafy kokoa ny fitenenany ny fanaon' ny mpitondra fivavahana ambony -- indrindra ny papa sy ny manodidina azy. Ireo tsangan-kevitra 95 ireo, izay atao hoe Tsangan-kevitr' i Wittemberg, dia natonta pirinty tamin' ny faran' io taona io. vignette|178x178px|Ny papa Leo X Nampikomy azy ny famoronana ny tenim-pinoana (dôgma) vaovao maro toy ny amin' ny afo fandiovana. Taoriana kelin' izany, niteraka ady hevitra teo amin' ny samy teôlôjiana sy teo amin' ireo mpianatra sy mpampianatra amin' ny oniversite izany ka nanjary raharaha nahakasika ny fiainanam-bahoaka sy ny pôlitika. Nampangain' ny arseveka Albrecht tany Rôma i Lotera. Ny papa Leô X dia nanoratra ny tahirin-kevitra nitondra ny lohateny hoe Exsurge Domine izay nandidy an' i Lotera hivadika amin' ny heviny, nefa nodoran' i Lotera teo anatrehan' ny vahoaka izany ary tafasaraka tamin' ny Fiangonana katôlika izy tamin' ny taona 1521. vignette|212x212px|I Carlos V I Karl V, emperoran' ny Empira Masina Rômana Jermanika sady mpanjakan' i Espaina dia nampiantso an' i Martin Lotera tamin' ny taona 1521 teo anatrehan' ny fivoran' ny solontenan' ny fajakana maro eo ambany fifehezan' ny emperoran' ny Empira Masina izay natao tao Worms.
Nantohana ny fiarovana ny ainy sy ny fahalalahany mba hahafahany miditra ao amin' ny fivoriana. Teo anatrehan' izany fivoriana izany dia nanda ny hiova hevitra i Lotera, ka nanambara fa resy lahatra amin' ny fambaràn' ny Soratra Masina sy nilaza koa fa eo ambany fahefan' ny Baiboly sy ny feon' ny fieritreretany izy fa tsy ambanin' ny fahefan' ny antanantohatry ny mpitondra fivavahana.
Nanapa-kevitra ny mpivory tao Worms, rehefa noteren' i Karl V, ny hanameloka an' i Lotera amin' ny alalan' ny fandroaha azy hiala ny faritry ny Empira. Naongana tsy ho isan' ny Fiangonana tamin' ny 03 Janoary 1521 izy, tamin' ny alalan' ny tahirin-kevitra voatombo-kase (latina: bulla pontificalis na bulla papalis) nosoratan' ny papa mitondra ny lohateny hoe Decet romanum pontificem.
Noraisin' i Friedrich III elektoran' i Saksônia (alemàna: Friedrich der Weise von Sachsen), izay sakaizany, tao Wartburg i Lotera, ka tao izy no nanoratra ny boky maro fantatra indrindra sady miely indrindra. Tao koa no nanombohan' i Lotera nandika ny Baiboly amin' ny teny alemàna avy amin' ny teny fototra, dia ny teny hebreo sy ny teny grika, ka izany fandikan-teny izany dia nisy akony ara-kolontsaina lehibe tamin' ny fandraiketana ny fiteny alemàna sy amin' ny fametrahana ny fototry ny asa fandikan-teny.
Fanonganana sy fanasokajiana ho toy ny jiolahy azo vonoina
vignette|191x191px|I Cajetan sy i Lotera vignette|175x175px|I Johannes Eck vignette|222x222px|I Johann Tetzel Tamin' ny Ôktôbra 1518 i Martin Lotera dia nantsoina tany Augsburg ka tao i Thomas Cajetan, izay nontsy apôstôlika, dia niandraikitra ny fandresen-dahatra azy hiala amin' ny heviny. Tsy nahomby anefa izany. Taorian' izany dia nanapa-kevitra ny papa Leô X haneho fihetsika misy fihavanana kokoa ka nanendry an' i Karl von Miltitz izay nontsy apôstôlika sady nisahana ny hametraka amin' i Friedrich III, mpiaro an' i Lotera, ilay raozy volamena (haingo voatahin' ny papa) izay notsiriritiny nandritra ny telo taona, ka nanantena fa izany no handreseny lahatra azy hampitsahatra ny famelezan' i Lotera ny fanao momba ny indolzansy. Tamin' ny 5 sy 6 Janoary 1519 dia nihaona tamin' i Lotera tao Altenburg i Miltitz. Nahazo avy aminy ny fiantohana ny tsy hamoaka hevitra momba ny indolzansy sady nampanantena ny hampangina an' i Johann Tetzel sy i Albrecht von Brandenburg mpifanohitra aminy. Vokatr' izany fifampiresahana izany dia nanoratra tamin' ny papa i Lotera ka nampitondrainy an' i Miltitz ilay taratasy. Nisy fihaonana maro hafa koa natao teo amin' ireo lehilahy roa ireo tamin' ny 9 Ôktôbra 1519 tao Liebenwerda sy tamin' ny Ôktôbra 1520 tao Lichtenburg, ao akaikin' i Wittenberg, nefa efa tafasaraka tamin' i Rôma i Lotera tamin' izany. Nisy fotoana mantsy nanamafisan' i Lotera ny fanoherany: tamin' ny Jolay 1519 tamin' ny fifandirany tamin' i Johann Eck (atao hoe Disputatio de Leipzig) nikarakara ny Refôrma katôlika tao amin' ny Empira, dia notoheriny koa ny tsy fetezan-dison' ny kônsily. Tamin' ny volana Jona 1520 dia namoaka ny tahirin-kevitra atao hoe Exsurge Domine, izay nampitahotra an' i Lotera ny haongana (hapotraka) ny tao Rôma sady nampandoro ny boky nosoratany. Namaly izany i Lotera ka nandoro koa, tamin' ny 10 Desambra 1520 ny taratasin' ny papa sy ny Lalàna Kanônika. Tsy azo ialana noho izany ny fanonganana izay notononina tamin' ny 3 Janoary 1521 tamin' ny alalan' ny taratasin' ny papa hoe Decet Romanum Pontificem.
Ny sisa dia ny fandroahana an' i Lotera tsy ho ao amin' ny Empira Masina Rômana Jermanika, izay tsy azo atao raha tsy mifanaraka ny fanjakana rehetra ao amin' ny empira. Mba hanatrarana izany tanjona izany dia nampiantso an' i Lotera ho ao amin' ny fivoriana tao Worms i Karl V, emperoran' ny Empira Masina Rômana Jermanika, izay 21 taona, miteny frantsay nefa tsy mahay teny alemàna tsara. Nantohana ny fiarovana ny ain' i Lotera mba hahafahany miditra ao amin' ny fivoriana tsy maninon-tsy maninona. Teo anatrehan' ny emperora anefa i Lotera dia nanda indray ny hiala amin' ny heviny sy hanaraka ny faneren' ny Fiangonana, ka izao no teniny:
Tantaran' i Etazonia
vignette|285x285px|Sainan' i Etazonia Rehefa tonga tao Jamestown (tanàna ao Virginia) ny voanjo anglisy voalohany tamin' ny taona 1607, dia vitsy mponina ny Kôntinenta Amerikana nandritra ny an' arivony taona maro, ary tsy nisy mponina afa-tsy ny Amerindiana. Ny faritra misy an’ i Etazonia ankehitriny dia nozanahin' ny firenena eorôpeana isan-karazany nanomboka tamin' ny taonjato faha-17 (i Espaina, ny Fanjakana Mitambatra, i Frantsa (Frantsa Vaovao). Te hanafaka ny tenany tamin' i Britaina Lehibe sy hanangana fanjakana an' ny tenany manokana ny mponin' ny zanatany telo ambin' ny folo ka nanambara ny fahaleovantenany tamin' ny taona 1776. Taorian' ny ady ho an' ny fahaleovantena izay nahomby, dia namorona firenena vaovao izy ireo izay nantsoiny hoe "Etazonian' i Amerika" (anglisy: United States of America), nampitambatra ny fanjakana telo ambin' ny folo, dia i New Hampshire, i Massachusetts, i Connecticut, i Rhode Island, i New York, i New Jersey, i Pennsylvania, i Delaware, i Maryland, i Virginia, i North Carolina, i South Carolina ary i Georgia. Taorian' izay, nitombo ny tanim-pirenen' i Etazonia tamin' ny fampidirana fanjakana vaovao (ohatra, ny fividianana an' i Louisiana, ny ady nifanaovan' ny Meksikana sy ny Amerikana, ny fividianana an' i Alaska, sns) hizay nitohy atramin' ny taonjato faha-20.
Martin Lotera
Fanonganana sy fanasokajiana ho toy ny jiolahy azo vonoina
"Ry Mpanjaka be voninahitra sy ianareo Mpanapaka nitaky valin-teny tsotra tamiko. Izao no izy amin' ny teny tsy miolakolaka sy tsy amboamboarina. Afa-tsy hoe horesen-dahatra amin' ny fahadisoako aho amin' ny alalan' ny Soratra Masina na amin' ny antony mazava tsara -- satria tsy mino na ny papa na ny kônsily irery aho satria miharihary fa matetika dia diso fiheverana sy mifanohitra izy ireo -- izaho dia voafatotry ny lahatsoratry ny Soratra Masina izay ampatsiahiviko, ary ny feon' ny fieritreretako dia babon' ny Tenin' Andriamanitra; sady tsy afaka no tsy maniry ny hiala amin' ny hevitro aho na amin' inona na amin' inona, satria tsy azo antoka sy tsy mendrika ny manao zavatra mifanohitra amin' ny feon' ny fieritreretan' ny tena. Koa inty aho amin' izao andro anio izao. Tsy afaka manao zavatra ankoatr' izany aho. Hampian' Andriamanitra anie aho. "
Margaret Caro
Margaret Caro dia mpitsabo nify mizaka ny zom-pirenen'i Novely Zelandy teraka ny 17 Desambra 1848 ary maty ny 19 Mey 1938
Martin Lotera
Fanonganana sy fanasokajiana ho toy ny jiolahy azo vonoina
Taorian' izany dia notononina ny fanasokajiana azy ho isan' ny jiolahy tsy isan' ny vahoakan' ny Empira.
Fanohanana ara-pôlitika an' i Lotera
Voaroaka sady nisaina ho tahaka ny jiolahy azon' izay mahita azy vovonoina tsy misy arakaraka i Lotera. Na dia izany aza, ankoatry ny fiarovan' ny ankabeazan' ny vahoaka azy dia nisy koa fiarovana azy ara-pôlitika, toy ny nataon' ny andriana ao Hesse, indrindra i Friedrich III, andriandahy elektoran' i Saksônia. vignette|201x201px|Friedrich III von Sachsen Raha vantany vao voatonona ny fanamelohana azy dia naka azy i Friederich III izay natahotra sao misy mamono i Lotera. Izany hoe nisy olona atokisan' i Friederich izay naka an-keriny an' i Lotera raha namakivaky ny alan' i Thuringe izy tamin' ny 4 Mey 1521, vanimpotoana izay nitoerany tao amin' ny lapan' i Altenstein, tao amin' i Burghard II Hund von Wenkheim, ka napetrak' i Friederich III tao amin' ny lapan' i Wartburg, ao akaikin' i Eisenach i Lotera. Nitoetra tao i Lotera hatramin' izay ka hatramin' ny 6 Marsa 1522 sady nitondra ny solon' anarana hoe chevalier Georges. Tamin' izany no nanombohany nanao ny fandikan-teny ny Baiboly, ka ny Testamenta Vaovao no nanombohany izany. Araka ny lovantsofina dia nisy zavatra ahatsiarovana azy ao: indray andro, raha niverina hampahory azy ny devoly ka nisakana azy tsy hiasa, dia notorahany ny fitoeran-dranomaintiny ilay devoly, ka namela loto teo amin' ny rindrina izany, izay mbola azo jerena ankehitriny. Rehefa afaka roa taona latsaka niafina i Lotera dia niverina tany amin' ny efitrano fitokanana tao Wittenberg, izay tsy nilaozany intsony hatramin' izany fotoana izany sady tsy nahatsapany intsony fanahiana.
Niely tamin' ny tanàn-dehibe manodidina maro ny Refôrmasiôna, ka niteraka firaisan-kina alemàna tsy resin' i Karl V, izay sahirana tamin' ny ady ara-tafika tamin' i Frantsa.
Tamin' ny fivoriana natao tao Speyer (frantsay: Spire) tamin' ny Avrily 1529 dia niezaka nandray an-tanana ny raharaha ny andriamanjaka, nefa notsenain' ny fanoheran' ny andriandahy enina sy tanàn-dehibe 14 izay nanambara mazava (protest) ny hampakatra ny raharaha amin' ny kônsily raha mitady hiala amin' ny didy navoaka tao Worms ny emperora. Ny fivoriana natao tao Augsburg tamin' ny taona 1530 izay namakian' i Philipp Melanchthon ny Kônfesiôna Aogostana, dia nanamafy ny fanoheran' ny andriandahy prôtestanta maro, izay nikambana tao amin' ny "fivondronana ara-miaramilan' i Schmalkalden" (alemàna: Schmalkaldischer Bund) tamin' ny taona 1531.
Ny mpitsikera dia manome tsiny an' i Lotera noho izy nanangana fivavahana tsy an' ny vahoaka. Nanome tsiny azy noho ny fihetsiny nandritra ny adin' ny tantsaha alemàna (1524-1525), izay fikomiana nateraky ny fahantrana nefa koa misy ifandraisany amin' ny resaka fivavahana sy amin' ny fisahiranana manakaiky ny fisahiranan' i Lotera (maro amin' ny mpitarika ilay hetsika no Anabatista). Tamin' ny Avrily 1525 dia nanao teny mafy dia mafy i Lotera raha nilaza fa mankasitraka ny famaizana tsy misy indra fo an' ilay fikomiana. Nisy olona 100 000 no maty tamin' izany. Amin' i Lotera dia fikomiana amin' Andriamanitra tenany ny fikomiana amin' ny andriamanjakany: Andriamanitra no nanome ny olona sasany ny tombontsoa manokana ahafahana manapaka ary na dia mety ho olon-tsy marina aza ny mpanapaka dia tsy ho diso hevitra Andriamanitra. Raha tapahin' ny andriamanjaka lozabe ny vahoaka dia fanasaziana avy amin' Andriamanitra izany.
Fandrosoan' ny prôtestantisma
vignette|173x173px|[[Raozin' i Lotera]]I Lotera no mpisava lalana tamin' ny fikatsahana ara-teôlôja ho an' ny tena manokana, izay nisafidy ny teôlôjian' i Aogostino fa tsy ny teôlôjia skôlastika, ka miompana amin' ny Soratra Masina sy ny tenan' i Kristy, manindry ny famonjena amin' ny alalan' ny finoana, voaongana, i Lotera dia lasa lohan' ny hetsika ara-pivavahana izay tokony halamina haingana mba hialana amin' ny fihoaram-pefy. Tamin' ny taona 1522 tao Wittenberg, nandritra ny tsy fahafahany niala tao amin' ny tranobe tao Wartburg, dia nafana fo i Andreas Bodenstein von Karlstadt ka nanala tanteraka ny fanaovana lamesa ahitana ankolaka fisoronana, ka nanatanteraka ny fandraisana ny fanasan' ny Tompo tamin' ny alalan' ny singa roa (ny mofo sy ny divay) sady namporisika ny olona mba hanao tsinontsinona ny fanehoam-panoloran-tena ataon' ny vahoaka sy ny fanajana ny sary masina.
Na dia mpitahiry ny fombam-pivavahana nolovaina hatry ny ela aza i Lotera sady tsy te hantsoina amin' ny anarana hoe loterana fa kristiana ihany, i Lotera dia nampandroso ilay fiangonam-baovao tamin' ny fanarahana lalana manalavitra hatrany ny fombam-pivavahana rômana. Namoaka fitaovam-pianarana ho an' ny vahoaka izy, dia ny boky nosoratany atao hoe Katekisma kely (1529), sy ho an' ny pastora, dia ny Katekisma lehibe. Nofoanany ireo sakramenta "tsy araka ny Filazantsara" (ka tsy notazomina afa-tsy ny batisa sy ny eokaristia, na dia voatazona ihany ny fanaovana fanambaràm-pahotana (kônfesy) tamin' ny toerana maro), ny fanafoanana -- noho ny antony ara-teôlôjia sy ara-pitondran-tena -- ny voadin' ny moanina sy ny fitovoan' ny pretra, ny fifidianana pastora ataon' ny fiangonana isan-toerana, ny fanaovana ny fiteny alemàna ho fiteny amin' ny litorjia (1526), sns.
Raha momba ny fifandraisany amin' ny firehana hafan' ny Refôrmasiôna prôtestanta dia hita fa nifanohitra amin' i Ulrich Zwingli (izay nahatapahan' ny fifandraisana tamin' ny fivoriana tao Marburg tamin' ny taona 1529) nefa nihavana ihany tamin' ny mpino prôtestanta tao Strasburg tamin' ny farany (toraka izany koa ny tao Basel sy tao Augsburg), tamin' ny nanaovana ny Fifanarahana tao Wittenberg.
Na dia tsy nankasitraka ny fialan' ny monka (na moanina) haingana avy tao amin' ny toeram-pihibohana tao Wittenberg aza i Lotera, rehefa nandalina ny amin' ny voadin' ny monka, dia nanamafy ny fanamasinana ny fiainam-panambadiana sady nanambady relijiozy niala atao hoe Katharina von Bora tamin' ny taona 1525. Niterahany zaza enina izany fanambadiana izany. Tamin' ny taona 1534 no nahavitan' i Lotera ny fandikana ny Baiboly izay fantatra amin' ny anarana hoe "Baibolin' i Lotera". Tamin' ny taona 1544 dia lasa fanjakana loterana ny Fanjakan' i Soeda. Tamin' ny taona 1559 dia nanorina ny anglikanisma ny mpanjakavavy Elisabeth I, ary nisy ny fivoriana (sinôda) voalohan' ny Fiangonana nohavaozina.
Ny ankohonany
Nanambady an' i Katharina von Bora i Lotera ka niteraka zaza enina taminy, dia ireto avy: i Hans na Johannes (teraka tamin' ny 7 Jona 1526 tao Wittenberg, maty tamin' ny 27 Ôktôbra 1575 tao Königsberg), i Elisabeth (teraka tamin' ny 10 Desambra 1527 tao Wittenberg nefa maty volana vitsy taorian' izay, tamin' ny 3 Aogostitra 1528 tao ihany), i Magdalena (teraka tamin' ny 4 Mey 1529 tao Wittenberg, maty tamin' ny 20 Septambra 1542 teny an-tanan' i Lotera, tao Eisleben), i Martin (teraka tamin' ny taona 9 Novambra 1531 tao Wittenberg, maty tamin' ny 2 Marsa 1565 tao Wachsdorf), i Paul (teraka tamin' ny 28 Janoary 1533 tao Wittenberg ary maty tamin' ny 8 Marsa 1593 tao Leipzig) ary i Margarete (teraka tamin' ny 17 Desambra 1534 tao Wittenberg, maty tamin' ny taona 1570 tao Mohrungen). vignette|138x138px|I Katharina von Bora, vadin'i Lotera
Ny andro sisa niainany
Tao Wittenberg misy ny tranony i Lotera no nandany ny androny sisa farany. Nararin' ny fahatsentseman' ny voa izy ary matetika tratran' ny faharerahan-tsaina sy ny fanahiana be (tamin' ny taona 1527, 1528, 1537 ary 1538) ka mety noho ny fahafatesan' ny zanany vavy Madalena izany na noho ny fifandirana ara-pivavahana teo amin' ny samy Prôtestanta. Tsy nampihena ny fahafahany manohy ny adiny anefa izany. Ny mpifanandrina lehibe taminy dia ny papa. vignette|185x185px|I Philipp Melanchthon, sary nataon' i Lucas Cranach. Maty i Martin Lotera rehefa avy nanambara ny finoany, fony izy tany Eisleben, tanàna nahaterahany, mba hampiravina ny tsy fifanarahana teo amin' ny mpitondra tao amin' ny kôntean' i Mansfeld. Mety fahatapahana lalan-dra ao amin' ny atidoha no nahafaty azy. Milevina ao anatin' ny Fiangonan' ny Olo-Masina (alemàna: Schlosskirche) ao Wittenberg i Lotera sy i Philipp Melanchthon.
Ny teôlôjian' i Lotera
vignette|289x289px|Fanomboana amin'ny hazo fijaliana, sary nataon'i Pietro Perugino. Miorina indrindra amin' ny Testamenta Vaovao ny teôlôjian' i Lotera sady manako ao aminy ny fiheveran' i Aogostino, ka tsy tahaka ny teôlôjia nahazatra hatramin' izay izay manazava ny amin' ny finoana. Teôlôjian' ny hazo fijaliana ny an' i Lotera fa tsy teôlôjian' ny voninahitra.
Ny fahefan' ny Filazantsara manoloana ny Lalàna
vignette|170x170px|I Mosesy sy i Arona ary ny Didy Folo, sary nataon' i Aron de Chavez, taona 1675. Amin' i Lotera, tsy manana mpitari-dalana tsy mety diso ny olombelona hahitany ny lalana tena izy, afa-tsy ny Tenin' Andriamanitra, ny Soratra Masina, izay manambara an' i Kristy. Amin' ny alalan' ny fahasoavana madiodio sy ny finoana irery no amonjena ny olombelona. Mandresy lahatra ny olombelona hiaiky ny fahotany ny Fanahy Masina ka mitarika azy ho amin' ny fibebahana.
Manambara i Lotera fa miasa amin' ny olombelona amin' ny fomba roa Andriamanitra, dia amin' ny alalan' ny Lalàna sy amin' ny alalan' ny Filazantsara (na Evanjely na Vaovao mahafaly). Ny Lalàna dia manondro ny zavatra andidian' Andriamanitra, indrindra araka ny raketin' ny didy folo sy ny fitsipi-pitondran-tena maro. Ny olona rehetra dia afaka mahalala ny Lalàna amin' ny alalan' ny feon' ny fieritreretany sy ny lovantsofina momba ny fitodran-tena izay hita ao amin' ny kolontsaina misy azy, na dia simba noho ny fahotana aza ny fahazoana izany, tsy miankina amin' ny zavatra mandresy lahatra azy araka ny fivavahana arahiny anefa izany. vignette|180x180px|Toriteny teo an-tendrombohitra Misahana anjara asa roa ny Lalàna. Ny voalohany dia ny fanomezana fahafahana ny olona tsirairay hampaharitra ny filaminana eo amin' ny tontolony sy ny fiarahamonina misy azy ary eo amin' ny fiainany, na dia eo aza ny elanelana mampisaraka azy amin' Andriamanitra sy amin' izao tontolo izao sy amin' ny mpiara-belona aminy ary amin' ny tenany ihany noho ny fahotana tamin' ny fototra. Faharoa, ny Lalàna dia ahafahan' ny olombelona mahatsapa ny filana famelam-pahotana, ka mitarika azy ireo ho any amin' i Kristy izany.
Andriamanitra dia miasa amin' ny olona amin' ny alalan' ny Filazantsara izay manambara fa nanolotra ny Zanany ho famonjena ny olona. Ny Filazantsara no mahatonga ny finoana handraisana ny famelan-keloka sy ny fiainana ary ny famonjena atolotr' i Kristy amin' ny alalan' ny hazo fijaliana. Tsy toy ny Lalàna ny Filazantsara izay manambara ny fanomezan' Andriamanitra tsy mitaky afa-tsy ny faneken' ny olona tsirairay an' izany.
Tantaran' i Etazonia
Na dia nandalo ady an-trano tany am-piandohan' ny taompolo 1860 aza i Etazonia dia nandroso haingana noho ny fidiran' ny mpifindra monina eorôpeana tamin' ny taonjato faha-19. Tamin' ny faran' ny Ady Lehibe Voalohany dia i Etazonia no lasa firenena matanjaka indrindra eran-tany, nihoatra ny firenena lehibe indrindra tany Eorôpa. Tsy niala tamin' io laharana io izy taorian' izay, ka lasa mpitarika ny "tontolo malalaka" taorian' ny Ady Lehibe Faharoa. Na izany aza, ny fahareseny tamin' ny fiafaran' ny ady tany Vietnamy tamin' ny taona 1975 dia niteraka fanohintohinana ny fahatokisan-tenan' ny Amerikana, na dia nanampy ny fitazonana ny fanjakazakany teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena sy ny toerana misy azy ny faharavan' ny Vondrona Sôvietika tamin' ny fiandohan' ny taompolo 1990.
Erlon
49.73°N, 3.7147°W
Jeografia
Ny isam-ponin'i Erlon dia 290 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 68 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 136 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.73° ary 3.7147° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Tantaran' i Etazonia
Fiavian' ny Amerindiana
Tsy mbola mikatona ny adihevitra momba ny fiaviana sy ny daty nahatongavan' ny Amerindiana any Amerika Avaratra. Hita tamin' ny fikarohana arkeôlôjika fa efa nisy mponina ny faritra atsinanana amin' i Etazonia 12 000 taona mahery izay, fa mety efa 30 000 taona mahery kosa ny fahatongavan' ny mponina voalohany tao amin' ilay kôntinenta. Nanomboka tamin' ny taona 1927, ny rijan-kevitra eken' ny besinimaro indrindra dia ny fifindran' ny vahoaka aziatika 12 000 taona lasa izay namakivaky ny andilan-dranomasin' i Bering. Na izany aza, ny fikarohana arkeôlôjika sasany natao tato anatin' ny taona vitsivitsy dia manome todika vaovao momba ny dingan' ny fiorenam-ponenana talohan' ny tantara tany Amerika Avaratra. Ny mpahay siansa sasany dia mihevitra fa mety nisy vahoaka hafa tonga tany amin' ny morontsiraka avaratra, 17 000 taona talohan' ny androntsika, nandritra ny faharavan' ny ranomandry tany amin' ny faritra avaratra. Ny manam-pahaizana hafa dia mino fa ny mponina voalohany dia niampita ny Ranomasimbe Pasifika tamin' ny sambo mba ho tonga tany Amerika Atsimo aloha.
Ny sivilizasiôna talohan' ny fanjanahan-tany
Talohan' ny nahatongavan' ny Eorôpeana dia nisy sivilizasiôna maromaro nivoatra teo amin' ny tanin' i Etazonia amin' izao fotoana izao: ny Mound Builders dia nametraka ny dongom-pasana (tumulus) voalohany tamin' ny 3 400 tal. J.K. Tamin' ny taonjato faha-12, ny tanànan' i Cahokia, any akaikin' i Saint-Louis, dia nisy mponina 15 000 ka hatramin' ny 30 000 teo ho eo sy 120 dongom-pasana.
Na dia eo aza ny fahasarotana amin' ny fametrahana antontan' isa, ny ankamaroan' ny mpahay tantara dia miombon-kevitra amin' ny fanombanana ny mponina tompontany tany amin' ny faritra misy an' i Etazonia ankehitriny ho 7 ka hatramin' ny 8 tapitrisa, tamin' ny taona 1492. Tamin' ny taonjato faha-16, ny tany ao atsinanan' ny Tendrombohitra Be Harambato (anglisy: Rocky Moutains) dia nonenan' ny Amerindiana: ny Seiena (Cheyena), ny Absarôka (Crow), ny Ôtsety Sakôina (Sioux), ny Oendata (Wendat), ny Irôkoa (Iroquois), ny Tserôky (Cherokee) ary ny Moskôge (Creeks) izay mpihaza ombidia bizôna nefa koa manao fambolena, fiotazana voankazo an' ala, fiompiana ary jono. Ny Irôkoa dia mipetraka ao amin' ny lohasahan' i Saint Lawrence (frantsay: Saint-Laurent), ao amin' ny faritry ny farihy Erie sy Ontario, ao amin' ny lohasahan' ny ony Hudson ary any amin' ny faritra andrefana amin' ny tandavan-tedrombohitra Appalaches. Mizara ho fokom-pirenena (tribu) lehibe enina izy ireo.
Fokon' ny mpiandry omby sy mpamboly, ny Apasa (Apaches), ny Kômantsa (Comanches) na Poeblô (Pueblos), no nonina tao amin' ny Tendrombohitra Be Harambato (Rocky Moutains).
Frankston South
-38.16604°N, 145.13643°W
Tantaran' i Etazonia
Fahitan' ny Eorôpeana voalohany an' i Amerika
vignette|204x204px|I [[Christophe Colomb]] Nahita ny Kôntinanta Amerikana i Christohpe Colomb (italiana: Cristoforo Colombo) tamin' ny taona 1492, ary avy eo nizaha ny zava-misy tany amin' ny faritra misy an' i Pôrtô Rikô ankehitriny tamin' ny taona nanaraka.
Frankston South
Frankston South dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Victoria ao Aostralia.
Tantaran' i Etazonia
Fahitan' ny Eorôpeana voalohany an' i Amerika
Ny mpiondrana an-tsambo eorôpeana izay nandeha taorian' i Christophe Colomb, dia tonga teo amin' ny morontsirak' i Amerika Avaratra dia ireo Venisiana atao hoe Giovanni Caboto (frantsay: Jean Cabot) sy i Sebastiano Caboto (frantsay: Sébastien Cabot) tamin' ny taona 1497; nandeha an-tsambo araka ny fanirahan' i Henry VII mpanjakan' i Angletera izy ireo ary nahita ny nosy Newfoundland (frantsay: Terre-Neuve) ka nijery sy nandinika ny zava-misy tao amin' ny morontsirak' i Labrador sy ny an' i New England (frantsay: Nouvelle-Angleterre). Ilay Espaniôla atao hoe Juan Ponce de Léon dia nahita an' i Florida (any Etazonia) tamin' ny taona 1513. I ilay Flôrentina atao hoe Giovanni da Verrazano tamin' ny taona 1524, izay nandeha an-tsambo araka ny fanirahana nataon' i François I, mpanjakan' i Frantsa, dia nizaha sy nandinika ny zava-misy tany amin' ny morontsirak' i Atlantika avy ao Carolina Atsimo (anglisy: South Carolina) ka hatrany Maine; avy eo ilay Frantsay atao hoe Jacques Cartier tamin' ny taona 1534 dia nahita ny vinanin-dranomasin' i Saint Laurent (anglisy: Saint-Lawrence River, any Kanada ankehitriny). Izy rehetra ireo dia samy nikaroka ny lalana an-dranomasina ao avaratr' izao tontolo izao izay azo ankanesana any amin' ireo Indian' i Atsinanana sy any Sina.
Ny Eorôpeana voalohany mpandinika tany (Robert Cavelier de La Salle, Sir Walter Raleigh, Hernando de Soto) izay niditra tao amin' ny tanin' i Amerika tamin' ny taonjato faha-16 sy faha-17 dia nifanena tamin’ ny mponina teratany vitsy. Tombanana ho an-tapitrisany vitsivitsy izy ireo, ary azo inoana fa avy any Azia, namakivaky ny andilan' i Bering, 40 000 tany aloha (dia ny Amerindiana).
Martin Lotera
Ny fahotana
Manamafy i Lotera fa raha mbola miaina eto ambonin' ny tany ny Kristiana dia sady olo-masina no mpanota. Olo-masina izy ireo raha matoky ny fahasoavan' Andriamanitra fa tsy mitoky amin' ny zava-bitan' ny tenany. Ny fahotana anefa dia hita ao amin' ny Fiangonana sy eto amin' izao tontolo izao, ka tsy fenitra halain-tahaka amin' ny fitondran-tena ny olona masina fa mpanota manaiky ny fahasoavan' Andriamanitra. Amin' i Lotera, na ny olona mendri-kaja indrindra, na ny olo-meloka indrindra dia samy mila famelan-keloka avy amin' Andriamanitra.
Frankston South
Jeografia
Ny isam-ponina dia 17360 mponina tamin'ny taona 2015.
Maştağa
40.52983°N, 50.00616°W
Maştağa dia tanàna ao amin'ny distrikan'i Baki ao Azerbaijana.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 40092 mponina tamin'ny taona 2018.
Nha Trang
300px|ankavanana|thumb|Nha Trang
Nha Trang dia tanàna any atsimon'i Vietnam 460 kilometatra any atsimo andrefan'i Hô-Chi-Minh-Ville.
Martin Lotera
Ny hazo fijaliana
Milaza i Lotera fa ny teôlôjia kristiana dia teôlôjian' ny hazo fijaliana fa tsy teôlôjian' ny voninahitra. Ny olombelona dia tsy afaka hahafantatra ny sitrapon' Andriamanitra amin' ny alan' ny filôzôfia na ny fitsipi-pitondrantena. Tokony hiaiky ny olombelona fa tsy afaka hahita an' Adriamanitra izy raha tsy tapa-kevitra ny hampahalala ny tenany Andriamanitra. Ambaran' Andriamanitra ao amin' ireo teny manjavozavon' ny toriteny ny fahendren' Andriamanitra, ambarany ny fahefany amin' ny alalan' ny fijaliana, ary ambarany ny hevitra miafin' ny fiainana amin' ny alalan' ny fahafatesan' i Kristy teo amin' ny hazo fijaliana.
Hans-Jürgen Riediger
Hans-Jürgen Riediger dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 20 Desambra 1955
Martin Lotera
Fanakianan' i Lotera ny fiainan' ny monka
Te hametraka ny tena sy ny aina amin' ny maha izy azy i Lotera ka nanameloka ny fiainana maha monka (na moanina). Ao amin' ny boky Dein Ruf ist dein Beruf ("Ny asanao no fiantsoana anao") dia nilaza izy fa ny fiantsoana ny tsirairay dia tsy ny hitady an' Andriamanitra ao amin' ny trano fihibohan' ny monka fa ny hohita vatana eo amin' izao tontolo izao. Izao no dikan' izany: "Nantsoina hiaina asa iray ianao".
"Vonjeo amin' ny fahamarinanao aho!" (Sal. 31.1)
Mandray ny olona mpanota izay miantoraka aminy Andriamanitra. Ny hany fifamatorana tokana misy eo amin' Andriamanitra sy ny olona dia ny finoana. Ny asa tsara fotsiny dia tsy afaka manao na inona na inona: tsy misy ilana azy ny fahalalahan-tanana, ny fiantrana, ny fitiavam-bavaka ... raha tsy manam-pinoana ny tena. Tokony miantoraka amin' Andriamanitra isika mba hahatsapa finoana; ny asa dia manaraka hoazy, toy izany koa ny famonjena. Ny teôlôjia loterana dia miompana amin' Andriamanitra Ray raha ny katôlisisma tamin' izany fotoana izany nitodika amin' i Kristy mpanelanelana, ka miompana amin' i Kristy.
Fahalalahan' ny fieritreretana
Zava-dehibe amin' i Lotera indrindra ny fahalalahan' ny fieritreretana.
Fandikan-teny ny Baiboly
vignette|Ny Baibolin'i Lotera Ny fandikan-teny ny Baiboly amin' ny fiteny alemàna, fiteny ifaneraseran' ny olona andavanandro, izay nataon' i Lotera, dia nampifanatona ny vahoaka amin' ny Soratra Masina sady nisy fiantraikany ara-kolontsaina lehibe, noho ny nahafahana nampiely fenitra momba ny fiteny alemàna soratana sy tamin' ny fanomezany fitsipika fototra ankapobeny teo amin' ny fomba fandikan-teny. Nisy akony lehibe izany fandikan-teny izany tamin' ny fandikana ny Baiboly ho amin' ny fiteny anglisy, atao hoe King James Version ("Dikan-tenin' i Jakoba Mpanjaka ").
Tamin' ny voalohany dia tsy dia niraharaha ny Bokin' i Estera, ny Epistily ho an' ny Hebreo, ny Epistilin' i Jakoba, ny Epistilin' i Joda, ary ny Bokin' ny Apôkalipsy i Lotera. Nolazainy hoe "epistilim-bozaka" ny Epistilin' i Jakoba; araka ny fiheverany dia tsy miresaka firy ny amin' i Kristy sy ny asa fanavotana nataony ireo boky ireo. Mafy koa ny fitenenany momba ny Bokin' ny Apôkalipsy, raha niteny izy fa tsy tsapany velively ny maha vokatry ny Fanahy Masina an' io boky io.
Tantaran' i Etazonia
Fahitan' ny Eorôpeana voalohany an' i Amerika
Nifandray sy nivarotra amin' ny tompon-tany ny Fotsy Hoditra. Ny fifampikasohana amin' ny Eorôpeana dia niteraka loza ho any mponina tompon-tany: fidiran' ny mikrôba tsy fahita tao taloha sy aretina vaovao (ny gripa, ny kitrotro, ny nendra, sns), fakan' ny Eorôpeana an-kafetsena sy an-kerisetra ny tany, fanimbana ny kolontsain' ny tompon-tany (fisotroan-toaka, fampiasana basy). Ny aretina avy any Eorôpa sy ny fandripahana ary ny ady dia nampihena hatramin' ny 95 % tamin' ny isan' ny mponina tompon-tany tamin' ny fanjanahantany.
Martin Lotera
Fandikan-teny ny Baiboly
Nampiahiahy azy ny maha voasoratry ny Apôstôly ny Epistily ho an' ny Hebreo, ny Epistilin' i Jakoba, ny Epistilin' i Joda, ary ny Apôkalipsy, ka nilazany fa ny maha kanônika azy ireo dia tsy neken' ny olon-drehetra tao amin' ny Fiangonana voalohany (ireo no atao hoe antilegômena). Na dia izany aza dia tsy nesorin' i Lotera avy tao amin' ny fanontany ny Soratra Masina ireo boky ireo. Niova ny fomba fijeriny momba ny sasany amin' ireo boky ireo taona vitsy taty aoriana.