cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andriamasinavalona
Ny fanitarana ny fanjakana Merina
Ny faritry ny fanjakana nolovainy tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy dia kely velarana ihany satria tsy nihoatra ny tendrombohitra Andringitra ny avaratra-andrefana, Angavokely ny farany antsinanana, Alasora sy ny Zanamihoatra ny atsimo, ary ny heniheni n’ i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara fanjakana madinika maro ny firenena merina fahiny, na dia teo ihany aza ny fanjakan’Antananarivo izay tsy nanampahefana firy tamin’ ireo mpanjaka madinika na tompomenakely nipetraka am-bodivona: nisy mpanjaka tany Amoronkay-Ifanongoavana (Andriampanarivofonamanjaka), tany Manohilahy avaratra (Andriamasinteny), tao Ambohitrimanjaka-Anosivato (Andriamanjakatokana), tao Ambohijoky, tany Itsinjoarivo, amoron’ Ionive (Andriandanitramantany), sns… Tsy nandry fehizay noho izany ny tany; betsaka ny ady an-trano, noho ireo fanjakana kely madinika nifandrafy; nanjaka ny asan-jiolahy, ny fisakanana sy ny halatra olona hatao andevo hamidy amin’ny mpijirika vazaha, na Arabo. Nitaintaina tsy nandry mandry isan’andro ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy sao misy manafika. Mba henoy ange ity tantara ity e: Raha niainga hono avy any Ifanongoavana (atsimon’Imantasoa ankehitriny) Andriampanarivofonamanjaka hanatona an’Andriamasinavalona aty Antananarivo dia nitondra vatan-dehilahy 7 matanjaka; nentiny niaraka tamin’ izy ireo koa ny vady aman-janany fa:"« Satria raha ajanonay aty ny vady aman-janakay tsy manaraka anay, hoy izy 7 lahy, sao entin-dry zalahy any amin’ny Ontaiva, Bezanozano, baboiny ka very izahay ! »" Dia niainga izy ireo ho aty Antananarivo ka roa andro teny an-dalana ihany, fa alina no mandeha fa sao samborin’ny sasany amin’ny antoandro eny an-dàlana fa tsy mandry ny tany, miady an-trano. Nandry tsy lavo loha lalandava ny mponina, mitady fiarovan-tena fotsiny fa tsy nahavita asa famonkarana firy intsony; nananontanona lalandava ny mosary; nivelona tamin-tebiteby sy tahotra ny vahoaka. Noho izany, ny lahasa noraisin’Andriamasinavalona voalohany dia ny fitadiavana ny fandriampahalemana hampiadana ny vahoaka sy fahafahan’ izy ireo miasa sy miaina am-pilaminana. Ny hevitra hitany hanatanterahana izany dia ny famoriana ireo fanjakana madinika manoddidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fahefany tokana sy ny famaritana mazava ny fanjakany; amin’ izay dia afaka miaro azy ireo izy ary afaka mametraka lalàna tokana mifehy ny ambanilanitra sy manaramaso azy akaiky.
Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana.
Tsy ny fanitaram-pahefana hampisehoana voninahitra sy hery no notadiaviny fa ny fiadanan’ny vahoaka Merina hampandry mandry ny zaza ama-behivavy sy hampiadana ny fianakaviana. Tsy tamin’ny basy aman-defona na tamin’ny ra latsaka intsony no namoriany ny fanjakana satria hanampy trotraka indray ny fahorian’ny vahoaka izany, fa tamin’ny teny mamy, fandrindram-pihavanana amin’ny alalan’ny fanambadiana indrindraindrindra. Voalaza fa nisy 12 ny isan’ ny vadin’Andriamasinavalona; tsy haitraitra izany na fieboeboana sy fanehoam-pahefana mihoa-pampana hanao fitondran-dehilahy fotsiny fitia te-hampirafy, fa fanambadiana ara-pitondrana nentina nampandry tany sy nanitarana fanjakana. Ary azo heverina fa nisy fifanarahana ihany angamba natao tamin’ireo mpanjaka nanome ny zanany vavy na ny anabaviny ho vadin’Andriamasinavalona nifanomezana toky fa handova fanjakana ny zaza haterak’izy ireo any aoriana. Tahak’izany ireo mpanjaka niditra ho vinanton’ny andriamanjaka, izay nanao fifanekena fa izy ireo dia hipetraka eo amin’ny fanjakany ihany na dia eo ambany fahefan’Andriamasinavalona aza, ary ny taranany dia ho zanak’Andriamasinavalona ihany koa.
Nisy fifanekena na velirano natao tamin’izany ho fanamafisana ny fifanarahana ka nomarihiana tamin’ny fananganana orim-bato m-panoavana sy fihavanana manao hoe: « Andriamasinavalona no Andriamanjaka tokana tompoina, omena ny hasina sy manana ny fahefana eto Imerina; fa ho tambin’ny fanambadiana kosa, dia tsy ho very fananana akory izy ireo fa hanjaka zanaka aoriana ! »
Ka ny nanombohany izany asa izany dia tany amin’iny tapany atsinanana-atsimon’Imerina iny, Amoronkay, izay nisy tompomenakely nitovy fijery taminy amin’ny fiahiana ny vahoaka. Tsy iza io fa Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana sy Amoronkay, izay nandefasany iraka nilazany ny hetahetany. Nahita izany Andriampanarivo dia namory an’izy fito lahy loholona sy ny mpisikidy nitady hevitra amin’izao ataon’Andriamasinavalona izao fa andriamanjaka lehibe izy, manan-daza sy manam-panahy. Rahefa nivory dia tapa-kevitra Andriampanarivofonamanjaka sy ny vahoakany fa hiakatra aty Antananarivo hanolotra ny fanjakany ho an’Andriamasinavalona.
Tonga soa aman-tsara teto Antananarivo ka nangataka fihaonana tamin’ny andriamanjaka izy ireo. Rehefa avy niarahaba andriana dia niteny Andriampanarivofonamanjaka fa tonga hanaiky sy hanoa ary hanatanteraka izay sitrapon’ny mpanjaka. Faly sy nankasitraka Andriamasinavalona ka nampanaovina velirano Andriampanarivo sy ny mpiara-dia aminy.
Dia hoy Andriamasinavalona: ''« Dia omeko ny mahatoky anao kosa ianao fa efa nahafoy ny tenanao raha tsy izaho no Andriana;dia omeko ho vadinao ny anabaviko hanaovanao ahy hoe Rafozako, sy hanaovako anao hoe Vinantoko, tsy hovan-taranaka mandrakizay ! »'' Ka nomeny ho vadin’Andriampanarivo ny anabaviny Ranavalontsimitoviaminandriana ary hoy izy nanafatra: ''« ..Mandehana mody ianareo mivady, ampandrio ny tany, ampandrio ny fanjakana ary ambarao izao ny vahoaka: aza matahotra, aza manatsetsetra, mandria ny vady mandria ny zanaka ! Ary tsy ovako fenitra amin’izay nentin-drazana. Ary izao no lazaiko aminareo mivady kosa: aza malahelo fa manana ahy fa izaho no ray izaho no reny, fa tsy hovako fenitra amin’izao fanjakana nipetrahan-drainao sy nipetrahanao izao ianao ! »''
Dia lasa Andrimpanarivofonamanjaka nankany Lohasa nampandry ny Bezanozano, nitondra ny tenin’Andriamasinavalona tamin’ny Ontaiva; rahefa nandre ny tenin’ny andriamanjaka ny olona dia faly, dia nanaiky. Avy any Lohasaha Andriampanarivo, dia niakatra an’Angavo, nahazo an’Ambohimasina, teo Ambohitrandriamanitra, teo Andranomalaza nankeo Sambaina dia niorina teo Ambatovory. Nanaiky Amoronkay sy Ivakiniadina. Niakatra taty Antananarivo indray izy, nandeha am-pilaminana tsy tahaka ny teo aloha intsony izay mandeha alina fa efa mandry ny tany, tonga nilaza fa vita i Bezanozano sy Ivakiniadiana ary Amoronkay izay efa azy rahateo.
Faly tokoa Andriamasinavalona ka hoy izy: ''« Izaho tsy naniraka olona, fa matahotra raha hitsanganan’ny basy aman-defona, fa ny vahoaka tsy mety hialan’ izany…! Tonga ianao Andriampanarivo fa nahatontosa ny tany sy ny fanjakana, ka faly aminao aho ! »'' Dia nanome lamba sy vola ny vahoaka izy. Andriampanarivofonamanjaka kosa nitondra ny vadiny Ranavalontsimitoviaminandriana nody, ka niteraka maro izy roa fa ny voatana anarana dia: Izy roa lahy ireo sy ireo iray tampo aminy rehetra no nantsoina hoe « Ny zanak’anabavinan’Andriamasinavalona », isan’ny foko Andriamasinavalona.
Azo saintsainina fa nitovitovy tamin’izany fomba fifanekena nataon’Andriamasinavalona sy Andriampanarivofonamanjaka izany avokoa ireo fifanarahana nataony mba hahazoana ireo fanjakana madinika rehetra teto Imerina:
Atao ny fanambadiana na ho rafozana, na ho vinanto na ho zaodahy ka tonga fianakaviana iray eo ambany fahefany izy ireo: Tany amin’iny farany atsimo amin’Imerina iny, dia Andriandanitramantany no mpanjaka tompomenakely tao Itsinjoarivo, amoron’Ionive; nalain’Andriamasinavalona  ho vady Ralanimboahangy zanany vavy araka ny fomba fifanarahana fanaony. Nony maty rainy, dia napetrak’Andriamasinavalona hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka - Andramasina Ralanimboahangy. Ny taranany no Andriamasinavalona tompomenakely tamin’iny faritra iny izay nanao an’Andramasina ho vodivona.
Tamin’iny ilany avaratra sy andrefana-avaratr'Imerina iny izay vakin’ny renirano atao hoe Sahasarotra mivarina any Betsiboka dia nisy andriana maromaro nanana fanjakana madinika, ka ny nalaza dia izany Andriamasinteny tompomenakely tao Imiakotso sy Manohilahy. Nalain’Andriamasinavalona ho vady ihany koa ny zanany vavy atao hoe Ramananandrianjaka, ka nifanarahana fa ny zanak’izy ireo dia handova fanjakana ary izy dia hanoa an’Andriamasinavalona. Ramananandrianjaka no reny niteraka an’Andriantomponimerina mianadahy avy, ilay mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo.
Ratompondraondriana, zanaky ny Andriateloray, nateraky ny Andriandranando ary taizan’ny Andriantompokoindrindra, nalain’Andriamasinavalona ho vady ho entina hanamafisam-pihavanana amin’ireo havan’andriana sy hampandry fanjakana amin’ny tapany avaratra atao hoe Avaradrano iny; ka ny zanak’izy ireo Andriantsimitoviaminandriandrazaka, dia nomena fanjakana tamin’ny Avaradrano. Toy izao no lazain’ny tantara tamin’ ny nampakaran’Andriamasinavalona ho vady an-dRatompondraondriana ka nilazany fa handova fanjakana ny zanany:
Hoy ny raibe sy ny ray aman-dreny ary ny havan-drazazavavy:
Ny fanomezana fara sy dimby dia manome malalaka izahay, nefa kosa zanaka sy tompo ampihantana Andriamasinavalona, ka mba hataka sy hanta ataonay aminy:
« Raha avy izay hisarahana, na hisara-maty na hisara-belona, aoka mba hahazo fahatelon-tànana araka ny fomban’ny ambanilanitra; raha miteraka, aoka mba hahazo mandova fanjakana !….»
Dia hoy ny valin-kafatra nataon’Andriamasinavalona namaly: ''«…Lazao amin’izy ireo fa faly tokoa aho amin’ny fanomezany ny ho fara-mandimby; lazao azy ireo anefa fa ny fangatahany fanomezana ny faha-telon-tànana amiko amin’ny andro isarahana dia tsy azoko ekena, fa ny Andriamanjaka tsy fehezi-mandidy ary fanjakana tsy azo zaraina, ary efa nolaviko tamin’ireo vadiko maro izany, fa fanomezana no azoko atao ary izay vitany no azy raha avy izay andro isarahana ! – Fa raha miteraka amiko kosa Ratompondraondriana dia mahazo mandova fanjakana ny zaza satria teraky ny razana nihaviako avy amin’i Rangita sy Rafohy ary Andriamanelo !.. .»''
Toy izany ny fomba nangalan’Andriamasinavalona ny fon’ny olona ka nahazoany vady maro mba hampandriana tany sy hanitarana fanjakana. Maro tamin’ireo mpanjaka madinika teto Imerina no nanaiky an’Andriamasinavalona sady lasa havany akaiky na zaodahiny, na rafozany, na vinantony; dia tonga mpihavana indray Imerina manontolo.
Ny famaritam-panjakana
Tsy mivadika amin’ny fifanekena. Mba hahamarin-toerana ny sisin-tany ka tsy hisian’ny disadisa sy fifanafihana amin’ny ady, dia nifanaraka Andriamasinavalona sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa ho avahana Imamo sy Imerina satria fanjakana roa lehibe samy mahaleotena ireo. Andriambahoaka zanany natao koa hoe Andriambahoakampovoanitany no mpanjakan’Imamo nonina tao Amboniazy, Itasy. Nifankahalala sy nifanaja tsara izy sy Andriamasinavalona; nifanaraka ny roa tonta fa ho faritana ny sisin-tany mampisaraka an’ Imerina sy Imamo. Toy izao hono ny fomba namaritana azy :
Samy niala maraina, vao maneno akoho tokana, izy roalahy. Andriamasinavalona avy aty Antananarivo, Andriambahoaka avy ao Amboniazy; dia samy mandeha amin’ ny làlana mahazatra mampitohy ny vohitra roa, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona dia nitana marina ny fifanekena. Andriambahoaka kosa nambosin’ny olony ka nivadika, dia tsy niandry ny akoho maneno amin’ny maraina, fa vao tapi-mandry ny olona dia niainga tao Amboniazy, fa te-hahazo tany be. Raha vao nahatazana an’Andriamasinavalona Andriambahoaka teo akaikin'ny renirano nifanenana, dia nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka: ''« Lasantsika ! Lasantsika ny fanjakana lehibe sady lava horiranana fa kely foana ny an’Imerina ! Mihobia ry Imamo ! »''
Teo amoron’ny renirano kely eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena;dia namono omby fotsy tokam-bola natao orim-baton’ny fifanekena sy sakafo be. Dia natao hoe Iombifotsy ny anaran’ilay renirano nifanenana,faritra fizarana an’Imerina sy Imamo. Dia hoy izy roa lahy: ''« Samia mitoetra amin’izao zara-tany izao:ka izay mangala-tsidiny amin’izao elanelan-tany izao, miady an-tanety sahalà, manani-bohitra aza mahafaka ! Miakatra Imerina ianao tsy vahiny, midina Imamo ianao ohatra ny tompony ! »''
Dia nahazo nifamangy ny avy aty Imerina sy ny avy any Imamo, fa tsy mba nisy ady.
Ary nony vita izany, dia hoy ny tantara mikasika ny nanjo an’Andriambahoaka. Noho ny haratsian’ ny làlana, ny hamaizin’ny alina, ny famelezan’ny hatsiaka sy ny fanala anefa, hono, dia reraka mafy Andriambahoaka sy ny mpanaraka azy ka be ny narary kibo, narary tongotra, nanavy,…ary nisy maty teny an-dàlana aza, hono, nony niverina nody. Ninoan’Andriambahoaka fa todin’ny fivadiham-pifanekena nataony izany ka namely azy mafy ny fieritreretana.
Nony taty aoriana, nitsidika an’Andriamasinavalona ny Antehiroka mpitsitsika azy: ''« Akory, Ialahy Andriamasinavalona ! Resy andro nizarana fa ho tompon’izao tontolo izao ! Tsy ny masin’odi-tandroka no tompon’ny omby fa ny mamatotra ny zanany ! Ny mpisoritra mamadi-belirano, ho lavo mandrakizay, fa ialahy Andriamatahobelirano, ho tahiana mandrakizay ! »''
Nenjehin’ny eritreriny hatrany Andriambahoka ka nandefa olona 40 izy hifona amin’Andriamasinavalona, nitondra ondrilahy be hofaka, omby be ronono, volafotsy hidivava: nangata-tsodrano sy fanatsoahana ny ozona nifanaovana fa nivadi-belirano. « Tsy mahay mitso-drano anao aho hoy Andriamasinavalona, fa Andriamanitra izay nanaovanao fianianana tsy notoavinao no mahalala izany ! »- Vao mainka nasian’ ny eritreriny Andriambahoaka ka izy tenany mihitsy no avy nifona tamin’Andriamasinavalona.
Ny teto Antananarivo kosa nihira nanao hoe: ''« Ny ranomason’Imerina, fony niantsinanana, ho tonga feom-basy, toa kotronkorana an-tany, hody volafotsy haingom-bahoaka, ho volamena fehitanan’Andriana, ho vatosoa satroboninahim-panjaka ! Mandehana, aza tratry ny andro maraina, ianareo mpanompo manome voho tompo, fandrao maty tsy hitan’Imamo, ka manome soketa an’Antananarivo ! Tamin’izay hono no nahatonga ny fitenenana hoe: Aleo homana ny amberivatrin’Imerina, toy izay hivoky ny tapian’Imamo ! »''
Taty aoriana, nasain’Andriambahoaka nanao hady fizarana sy fahatsiarovana izany Andriampivovo zanany, teo Ambatondramijay izay natao hoe: « hadin’Andriampivovo »: ka manomboka eo, manaraka ny renirano Iombifotsy, ny miorika dia Imerina, ary ny mivalana dia Imamo.
Famintinana: teo amin’ny renirano Iombifotsy izy roalahy no nihaona ka io renirano io no namaritra ny fanjakana roa tonta, ary niara-nanamafy ny fihavanana izy roa lahy fa hoy mantsy izy ireo: « Miakatra Imerina ianao tsy vahiny,midina Imamo ianao toy ny tompony ! » Vita ny famoriana ny vahoaka merina: nofaritana ny sisintany:
Izay no fonenan’ny Merina ka nantsoina hoe « Ankibonimerina ».
Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana
Nahatsapa loatra ny fahorian’ny vahoaka izy ka ny vaindohan-draharaha nimasoany dia ny handresena ny mosary mba ampiadana ny ambanilanitra; nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka hatreo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato, mba ho tonga tanimbary midadasika i Betsimitatatra hiveloman’ny olony, fa hoy izy :"« Izao, ray Merina Ambaniandro, tsy misy tsy ho ahy izao manodidina ity nosy ity, ka tsy mba manan-drafy aho, fa ny mosary no rafiko, ary tsy mba manam-bola milevina sy vakoka fa ny fefiloha no mandako, ka hanatevina sy hanampy iny aho, fa iny no Vahilava mora ladinina, tantara be tsy mba levona, fa felan-tànan’ny razako, navelan’ny raibeko sy ny raiko amiko ho adidinareo. »"
Mba hanamafisana ny fiarovana ny olona amin’ny mosary sy hampiadana azy ireo dia nisy fepetra sasany nampiharina mikasika ny fiarahamonina sy fampandrosoana ny toekarena:
Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka
Mba hampitombo hasina sy voninahitra ny andriamanjaka dia nametraka lalàna momba ny fiandrianana izy: Nalamina ny fiambenana sy fiarovana ny mpanjaka ka nisy ireo karazan’olona efa voatokana hikarakara sy hitaiza azy, toy ny Tsiarondahy, ny Madiotanana, ka tsy afaka manatona azy raha tsy misy fangatahan-dalana.
Ny fiarahabana no fomba fanehoana ny fifanajana voalohany indrindra. Koa nanana fiarahabana mitokana ny andriana toy ny hoe: « Sarasara (tsy ambaka), Tompoko e ! » (fomba fiarahabana ataon’ny tsiarondahy na ny tandapa amin’ny andriamanjaka, na ny Ambaniandro no manao an’io amin’ny andriana indraindray). ''« Tsara và, Tompoko e ! , Aza marofy ! ... Mandrosoa fanjakana !, Mifanantera amin’ ny ambanilanitra ! Trarantitra re, Tompoko ! » Raha samy andriana dia ny fiarahabana « Tsara va tompoko ! »'' no fanao ka ny zandry olona sy ny vehivavy no miarahaba ny zoky na ny lehilahy.
Ny fanomezana toerana ny « Elo mena » ho mariky ny fahefana sy fiandrianan’ny andriamanjaka irery ihany: ka izy irery ihany no tokony azo ialofana elo miloko mena, indrindra raha mikabary na mandeha eny an-dàlana.
Nandamina ny momba ny kianja sy ny fananganana ny Vatomasina amin’ny voahangy mivady sy volatsivaky ary ràn’omby volavita; teo Andohalo no nanaovana izany voalohany ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Ary ny vohitry ny andriamanjaka, sy ny andriamasinavalona, tompombodivona dia nisy kianja sy vatomasina, fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana.
Nampitomboina lanja sy voninahitra ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, satria andro fahatsiarovana ny nahaterahan’ny andriamanjaka (Ralambo, Andriamasinavalona ary Andrianampoinimerina tato aoriana), andro fanamafisam-pihavanana isan-tokatrano, isam-batan’olona.
Nohavaozina indray ny Lapa Besakana, tao Anatirova, izay natao toerana hanamarihana ny fiorenam-panjakana teto Imerina. Tamin’izay fotoana izay no namaliana soa an’ i Trimofoloalina, nahafoy tena nety atao sorona velona ny tenany ho voninahitry ny mpanjaka; nefa tsy novonoina izy na nalatsa-drà kely akory, fa mody nodidiana ka nosoloina ràn’akoholahy mena izay natentina ny trano (natao Tsy maty manota i Trimofoloalina sy ny taranany). Tao Besakana no nisy ny « afo tsy maty » izay afo ambenana tsy ho faty na oviana na oviana ka nisy tandapa miambina izany andro aman’alina.
Ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia entina ao Besakana aloha, mijoro anilan’ ny fatana afovoany, mangatam-pitahina ka izany no atao hoe « Halampatan’ ny Besakana » (fototra iorenana), izay mari-pahefana ambony indrindra, ary tsy atao hoe manjaka raha tsy efa nandalo sy nonina tao Besakana.
Ny ambaratongan'ny havan'andriamanjaka
Efa betsaka ny isan’ny havanan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona ary mbola niampy ireo zanany sy havany akaiky; dia nanao fandaminana vaovao izy ka nalahany nataony alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo izay efa nalahatry Ralambo fahiny ireo zanany sy ny havany dia ny Zazamarolahy sy ny Andriamasinavalona; koa nanjary 6 ny isan’ny fokon’andriana teto Imerina:
Ary ny andriana enin-toko dia natao hoe « havan’andriamanjaka » izay samy azo arahabaina hoe « Tsara và, tompoko ! ».
Ireto telo farany ireto no atao hoe lahiaivo fangalana izay mahasoa ny fanjakana; tsy manao ny fanomponan’andriana sasany izy afa-tsy ny manao fefiloha, mandoa miaramila, mamoly landy sy mandoa ny angady mondro ,…ary manatrika ny raharaha ataon’ny ray aman-dreny (ny Hova sy ny Bemihisatra ), misaotra azy ary manome omby sy mangahazo.
Taty aoriana, nisokajy telo ny fiantsoana ireo andriana teto Imerina:
Ny fomba sy ny zon’ny andriana teto Imerina amin’ny ankapobeny
Tsahivina koa anefa fa misy amin’ireo foko hafa no nahazo zo manokana: ny Antehiroka, ny Zafimamy, ny Trimofoloalina, …. dia tsy hanim-bodihena, tsy manao hazo lava, tsy mitaona tany mena, tsy alatsa-drà….; na manana zo toy izany aza izy ireo dia tsy ao anatin’ny sokajy atao hoe « andriana », satria tsy tarana-dRangita sy Rafohy. Tsy ny zo manokana ihany noho izany no maha andriana merina fa ny rà sy ny firazanana niandohana.
Ny fanambadiana
Mafy ny lalàna amin’ny fanambadiana teo amin’ny sokajin’ny andriana noho ny fiarovana ny firazanana sy ny fiandrianana ary ilay fomba hoe « lova tsy mifindra ». Ny andriana samy andriana ihany ary isan-tsokajiny raha azo atao no mifanambady. Noho izany ny « tena andriana dia izay andrian-dray sy andrian-dreny niteraka ». Ny taranaka ivelan’izany fanambadiana izany dia tsy andriana intsony.
Fa hoy Andrianampoinimerina nanamafy izany: "« …Izao no mahazo mivady: ny andriana dia ny andriana tahaka azy ihany no vadiny; ny hova dia ny hova tahaka azy ihany; ny mainty dia ny mainty tahaka azy ihany no vadiny; raha manohitra izao, mananika andri- malama; ka raha misy manao izany dia amidy ihany fa mbola manao manjaka hova … »"
Ary hoy ny boky « Firaketana » manazava: « Amin’ny fampakaram-bady, ny andriandahy dia tsy mba mandeha maka an-dravehivavy fa solom-bady no alefany. Ny andriandahy ambony (andriamasinavalona no ho miakatra ) dia mahazo manambady hovavavy, nefa kosa ny zanany amin’ny hova dia tsy azo alevina amin’ny fasany misy tranomanara sady tsy mandova tanindrazana azy, tsy mandova anaran-dray, fa omena lova hafa atao hoe « tolo-bohitra ».
Ny rafitra fandaminana ny vahoaka
Ary ireo karazam-poko hafa toy ny Antehiroka, ny Zafimamy, ny Talasora, ny Folovohitra (ny hova) ary ny « Voaramasika » fakana ny angaralahy, ny tandapa, ny mpanao raharaha an-tokan-tranon’ny mpanjaka sy ny andriana sasany; samy nomeny avy ny anjara fitondrana sy adidy amin’ny fanjakana. Ka hoy Andriamasinavalona momba azy ireo:
"« Ianareo Talasora, ataoko zokim-pirenena ianareo satria tao Alasora no niavian’ny razan’andriana rehetra…, ka ataoko mpanao soron’andriana, mpandatsaka ny andriana miamboho (ny zanak’Andriamitondra ireo). »" "« Ianareo Antehiroka, havako ianareo, zanadahy:…raha mitsitsika aho dia ianareo no mpitsitsika ahy, ary raha misy hasina ataoko dia ianareo no manao…»" "« Ny Ambaniandro na ny Bemihisatra na ny Folovohitra na ny Hova amin’ny ankapobeny: izy ireo no vahoaka maro an’isa teo amin’ny fanjakana. Raha miantso an-kabary ny ambaniandro ny andriana dia manao azy hoe: « Ianareo Ray aman-dReny !... »; Ary raha ny ambaniandro kosa manonona an-kabary ny andriana dia miantso azy hoe :« Ianareo zanaka amam-para !... »" "Ny nantsoina hoe « Voaramasiaka » dia ny Manisotra, ny Manendy, ny Mainty tompon-tany taloha isan-tokony ka fangalana ny atao hoe Angaralahy, na ny Tsiarondahy na ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza andriana (Fakana miaramila matanjaka sy kinga izy tamin’ny andro nanjakan-dRadama I taty aoriana lavitra ka nisy betsaka no tonga Manamboninahitra ambony XVI voninahitra mihitsy toa an-dry Rainingory, Rainingitabe, Rainihanjanoro,….)."
Ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo dia nety samy nanana « andevo » na olona very zo noho ny trosa na noho ny sazy natao mpanompo izay noheverina ho fananana toy ny fitaovana rehetra, novidina teny an-tsena. Afaka miavo-tena anefa izy ireny na avotan’ny havany ka miverina amin’ny toerana sy ny sokajy nisy azy taloha, na mainty, na hova, na andriana.
Zara-taiza fa tsy Andriana
"« Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana !… »"
Efa nitombo velarana tokoa ny fanjakana ka nilana fanaraha-maso mba tsy hisian’ny fitenenana hoe « tany lavitra andriana ka anjakan’ny adala »; ary atao ahoana tokoa moa no hahafantarana ny toe-drarahara any an-tany lavitra nefa tokony hakana fepetra sy fanafody haingana raha tsy misy solon-tenan’ny Andriamanjaka mahefa any an-toerana miteny amin’ ny anarany. Ohatra fotsiny ny vodihena ho an’ny mpanjaka, raha mamono omby: raha any Ifanongoavana na any Manohilahy avaratra no mamono omby, 3 andro vao tonga aty Antananarivo ny hena, efa maimbo tsy azo hanina; tsy maintsy asiana olona manana fahefana handray izany any an-toerana na eny akaikiny.
Ka ny hevitra hitany sy marina dia ny zanany na ny zanaky ny iray tampo aminy ihany no azo antoka hisolo azy satria toy ny tenany ihany izany fa tsy ny olon-kafa. « Fitsinjaram-pahefana no nataony fa tsy fizarana fanjakana velively », araka ireo teniny voalaza ery ambony.
Sanatria tsy adala velively Andriamasinavalona na kentrina, araka ny hevitr’ireo mpanao tantara maro, ka handrava ny efa novoriany sy natsangany noho ny fihetseham-po diso toerana. Tsy diso velively izy ary hendry satria fampandrindrana ny fitondrana fanjakana no nokasainy mba hahazoany manakaiky kokoa ny vahoaka sy hitadiavany ny soa mahamety azy ireo tamin’ny alàlan’ireo taranany mivantana.
Izany no nahatonga ny fisian’ny hoe « Menabe sy Menakely » izay toa midika hoe « nomena tany betsaka sy nomena tany kely » na « Fitondrana eo ambanin’ny elo menabe sy fitondrana manana elo mena kely ….».
Na teo aza ny hevitra pôlitika fandrindrana ny fitondram-panjakana efa napetraka dia tsy nanakana azy velively izany ho tena tia dia tia ireo zanany; samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ ny fanjakana na zanany naterany na ny zanaky ny iray tampo aminy ka nahatonga ny fanjakana « Menakely » ho marobe. Noho izany  dia efa nitady izay tokony handova tokana ny fanjakany izy, ho andriamanjaka tokana eto Imerina.
Tsy nanao tahaka an’Andriamanelo izy izay nampamono ny rahalahiny mba hampanjaka ny zanany Ralambo, na toy ny nataon’Andrianampoinimerina taty aoriana ka sahy nampamono ny zanany roalahy hafa mba hampanjaka an’Ilaidama. Tsy sahy nandatsa-drà Andriamasinavalona, nefa tsy maintsy hisy ny iray handimby.
Iza amin’izy 9 lahy no handimby ? Natao ny fitsapan-toetra, toa mitovitovy.
Natao indray ny fitsapana amin’ilay fomba fanao hoe « misondro-mandry ». Dia niara-nampatoriana izy 9 lahy ka ny 4 nisondrotra ary 5 nitambotsitra. Iza amin’izy 4 dahy nisondro-mandry indray no hanjaka ?
Villeneuve, Puy-de-Dôme
45.4747°N, 3.1894°W
Andriamasinavalona
Zara-taiza fa tsy Andriana
Nanontaniana ny Sampy; Kelimalaza teny Ambohimanambola no nohatonina ka hoy Andriantompombe mpitana azy: "« Andray leiretsy ! Izay bozaka aman’ahitra ka hahafidy andriana ? Fa izay didin’Andriamasinavalona no didy ! »"
Ary nony nohatonina kosa Isoratra tetsy Ambohipo, natahotra izy ka nalevin’ny mpitana azy.
Villeneuve, Puy-de-Dôme
I Villeneuve, Puy-de-Dôme dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Riom, ao amin'ny departemantan'i Puy-de-Dôme, ao amin'ny faritr'i Auvergne-Rhône-Alpes, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 63458. I Véronique Leroy no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté de communes du Lembron Val d'Allier
Jeografia
Ny isam-ponin'i Villeneuve dia 131 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 436 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 673 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 45.4747° ary 3.1894° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Andriamasinavalona
Zara-taiza fa tsy Andriana
Dia nikabary Andriamasinavalona namory vahoaka: "« Izao no ambarako aminareo ry ambanilanitra: loaka ny akàny, fa firy ny atody ? »"
- Ary hoy ny vahoaka:"« iray no anay ! »"
- Dia hoy Andriamasinavalona:"« Didiko ny feko maharary, avelako ny zanako tsy foiko; fa mamindra fo–njanaka ianareo ry Merina, fa alao Andriamampandry fa izaho hilaza »"
Dia nampanalaina Andriamapandry fa hoy rangahy: "« izaho tsy manan-damba ! »" Dia nampananterana lamba izy ka notriariny tamin’ny zorony efatra ary nahosiny tamin’ny fotaka, ka natahotra ny mpanati-damba: "« Lamban’ny andriana ka norovitinao ? »"
"« Ento any, fa inona no fantatr’ialahy ? »"
Dia hoy Andriamasinavalona nahita ny lamba rovitra mihosim-potaka: "« Mandehana ianareo fa fantatro ihany, ny triatra azo atambatra fa eo ny nanenona azy, ary ny fotaka azo sasana fa ny rano betsaka ! »" Dia tonga Andriamampandry ary nikabary Andriamasinavalona nanao hoe: « Izao no ambarako aminareo ry Merina, fa hahatokoko Merina nefa vodivona itoeran’ny zaza izany: zara taiza fa tsy andriana
Ary indro Andrianambonimena, zanak’anabaviko eo Alasora, zanakareo efa-dahy io handimby anareo na hiady aza ianareo. Ny zazalahifotsy avy amin’ny alahamaditany, io no omeko any amparany, andrian-tokan’Imerina. »
Dia samy nandeha naka ny vohitra voatondro ho azy efa-dahy avy izy ireo ary nitondra ny fanjakany nandritry taona maromaro ihany mandra-pahafatin-drainy.
Ary nony vita ny nandaharan’Andriamasinavalona ny Havan’Andriana 6 toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory izy, ka hoy izy: "« Izao havako rehetra izao, andriana tokana aho, ka voriko ny tany sy ny fanjakana, ity tany ity tsy anarànana ny adala: samia mitandrina izay tany ipetrahanareo…Ataoko Ambatovory ny anaran’ity tany ity tsy iovanareo fenitra ka amboleko voantsianarànana (ampaly), tsy hanarànan’ny adala [fo]. Koa samia mitandrina izao teniko izao !…»"
Toa samy hendry avokoa teo ambany fahefan-drainy saingy ilay tao Ambohidratrimo no efa nanondrana sahady ka nitana babo ny rainy fotoana maro hanereny azy hanome ny fanjakan’Imerina manontolo ho azy. Nozonin’Andriamasinavalona ilay io ka maty talohany ary nodimbiasan’ny zanany Andriantrimobemihisatra.
Indrisy fa vao nikipy ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra nataony sy nanaraotra fahefana avokoa ireo zanany izay nahatonga ny fizarazarana sy ny ady an-trano fa tsy nahay nifanaraka.
Niseho avy hatrany ny toe-dratsin’izy 4-dahy; nodiana tsy fantatra ilay dina hoe « zara taiza » fa samy nanamafy ny fanjakany avy sy ny sisitaniny ary nifandrafy fa samy nilaza ny tenany ho andriamanjaka.
Andriatsimitoviaminandriandrazaka, ilay tao Ambohimanga, nahazo be indrindra tamin-drainy ary noheverina fa tena hendry dia nitetika sahady ny haka ny fanjakan’ny rahalahiny Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby, izay nanana anjara farany izay kely indrindra. Mody nasiana lalao adin’ombalahy avy ao Ambohimanga sy Ambohitrabiby, izay nifarana tamin’ny adin’ny tarika an-daniny sy an-kilany ka nararaotinan’Andriatsimitovy namakiana ady lehibe hanafihana an’Ambohitrabiby; resy Ambohitrabiby ka naongany sy noroahiny hiala teo Andrianavalonimerina rahalahiny, nahidina ho isan’ny foko andriamasinavalona tsotra ny taranany, ary ny fanjakan’Ambohitrabiby sy Mandiavato dia natambany niaraka tamin’Ambohimanga, ka lasa fanjakana lehibe tokoa izany, izay niavian’Andrianampoinimerina.
Andrianjakanavalomandimby tao Antananarivo izay nitondra an’Imerinatsimo dia tsy nitsahatra nampanaiky sy nampanoa an’Andriambonimena tao Alasora, efa voatendrin’Andriamasinavlona fa handova ny fanjakana; tsy nanaiky lembenana na oviana na oviana anefa ity farany fa nanohitra ka tsy nisy fiantoana mihitsy ny ady teo amin’Antananarivo sy Alasora; tato aoriana dia nizara roa mihitsy ny fanjakana: Imerinatsimo nisy an’Antananarivo - Voromahery, Antsahadinta, Fenoarivo, sy ny tapany andrefana atsimo izay nofehezin’ny taranak’Andianjakanavalomandimby; fa i Vakinisisaony sy ireo menakely iray fitondrana aminy dia teo ambany fahefan’ny taranak’Andrianambonimena tao Alasora.
Andriantrimobemihisatra kosa tao Ambohidratrimo sy Marovatana dia nanamafy ny sisitaniny ka ny Merina izay tsy manao sangakely dia nosamboriny atao andevo raha tafiditra amin’ny faritr' i Marovatana.
Izany toe-javatra izany no nampirongatra indray ny tsy fandriampahalemana sy ny ady an-trano nanjaka teto Imerina nandritry ny 80 taona, nampandroso ny varotra andevo aondrana mankany an-dafin’ny ranomasina sy nampitobaka ny fitaovam-piadiana toy ny basy mba hiarovan-tena na hanafihana. Tsy fahadisoan’Andriamasinavalona izany fa ditran’ny zanany.
Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo
vignette|239x239px|Fasana miandalana ao Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia
Rehefa samy nipetraka amin’ny fanjakany avy izy efa--dahy sy ny zanany nanoa, dia fanaon’Andriamasinavalona ny mitsidika sy mamangy azy ireny any an-toerana.
Andriantomponimerina ilay napetrak’Andriamasinavalona tao Ambohidratrimo - Marovatana hitondra fanjakana dia efa nampiseho ditra hatramin’ny ela.
London Missionary Society
Ny London Missionary Society (LMS), izay azo atao amin' ny teny malagasy hoe "Fikambanana Misiôneran' ny Londra", dia fikambanana misiônera kristiana tsy miankina amin' ny fiangonana, niorina tao Angletera tamin' ny taona 1795. Kristiana prôtestanta (anglikana, evanjelika, kôngregasiônalista, batista, metôdista sns.) no mikambana ao aminy tamin' izany taona izany. I Edward Williams no nanangana azy.
Andriamasinavalona
Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo
Fa inona no nataony ? Nampanaoviny sanga kely (na nitapa-bolo nihety ka misy sanga eo aloha) ny mponiny Marovatana ka izay tonga any ka tsy misanga na Merina na olon-kafa avy aty ivelany, dia nosamboriny amidy ho andevo. Tezitra ny vahoaka ka niteny tamin’Andriamasinavalona hoe:"« Ahoana ny zanakao no mamoan-tsampona amin’i Merina, mampanao sanga ! Manao ny tsy fanaon’ny olona ! »"Dia nihomehy Andriamasinavalona nandre izany ka hoy izy:
"« Aharoy volo i Merina, ry ley Andriantomponimerina ! »"
London Missionary Society
Io fikambanana io no nipoiran' ny misiôna kristiana maro izay nampiely ny fivavahana kristiana tany Azia Atsinanana sy tany amin' ireo nosy amin' ny faritra atsimo ao amin' ny Ranomasimbe Pasifika ary taty Afrika atsimon' i Sahara, isan' izay ny taty Madagasikara.
Andriamasinavalona
Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo
"« Samy manana ny azy ! »" Efa saika raikitra ny ady fa mody nanao maty izy nampadefa teny hoe: "« Ambarao amin’Andriamasinavalona fa « latsaka an-tany » (maty) Andriantomponimerina. »" Nalahelo ny Andriamanjaka ka najanona indray ny fanafihana.
Niainga ary Andriamasinavalona ho any Ambohidratrimo fa nataony ho maty tokoa ilay zanany. Nisalasala ihany i Merina: ny sasany nandeha nanaraka ny andriana, ny sasany nijanona.
Nony tonga tao anaty Rova dia nohidiny ny vavahady 7 sosona, dia norobaina avy hatrany ny Merina tafiditra tao, ary Andriamasinavalona nobaboiny nahibony: notanan’Andriatomponimerina an-keriny nandritry ny fotoana maro (7 taona hoy sasany, 7 volana hoy ny hafa; ny marina dia fotoana ela loatra ka nahatezitra an’Imerina).
Tsiravina sy tezitra Imerina, saika hanafika an’Ambohidratrimo nefa natahotra indray sao vonoiny ao ny andriamanjaka, ka vao maika loza fa alao nitady hevitra hafa hanavotana azy.
Ary tany am-pibaboana rehefa mba mitsidika an-drainy Andriantomponimerina dia hoy ny resak’izy mianaka:
London Missionary Society
Amin' izao fotoana izao dia mikambana ao amin' ny Council for World Mission (CWM), izay nikambanan' ny Colonial Missionary Society sy ny Presbyterian Board of Missions koa,  ny London Missionary Society. Isan' ny misiônera nirahiny i David Livingstone izay namantatra ny faritry ny Farihy Lehibe any Afrika Afovoany sy nitory ny Filazantsara tany, sy i Robert Morrison ilay mpandika teny malazan'n y Baiboly amin' ny fiteny sinoa, ary ilay sinôlôga James Legge.
(163250) 2002 GH1
Ny (163250) 2002 GH1 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
London Missionary Society
Nahavita be ny London Missionary Society noho ny nahombiazany tamin' ny fampidirana ny fivavahana kristiana taty Madagasikara tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-19.
(163250) 2002 GH1
Famaritana
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.
Iharan'ny zon-kabakabaka ireo zavatra ara-kainkintana ireo.
Tondro
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia .539415852191703 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 619.106km (4.140794198534834 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 185.106km (1.238901213383248 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1611.350300978963 andro (4.41163668988 taona). Ny anômalia elanelany dia 93.5488543569902.. Ny fironany indray dia 35.00229121615203 degre.
Andriamasinavalona
Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo
"« Ny andriana ô ! »" "« Ahoana ? »"hoy rainy:
"« Malahelo an’Antananarivo moa ianao ? Malahelo an’i Masoandro sy Besakana ? »"
"« Eny. »", hoy rainy mamaly:
"« Omeo ahy ary Imerina ! »"
"« Tsy omeko kosa. »", hoy Andriamasinavalona:
"« Eny ary, raha tsy maty eto ianao, tsy avelako raha tsy omenao ahy Imerina ! »"
Naniraka an’Ilambokely Andriantomponimerina nanao hoe:"« Antsoy Imerina ka lazao hoe: avoty amin’ ny vola 7 000 ariary Andriamasinavalona, ry Merina ! »"
Dia nandoa vola Imerina …Nafatra ny vola natao tamin’ny harom-bazaha miisa 7 teo Alatsinainy ary nampitana tamin’ny lakana nankeny Ambohidratrimo. Izay, hono no nahatonga ny anaran’ilay toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Tsy marina izany hoy ny hafa fa « tsy azo avotam-bola amin-karena Andriamasinavalona fa fanjakana lehibe ». Fa nalain’Imerina ny tantsaha (lehilahy matanjaka sy fetsy maromaro avy any amin’ny faritry Antsahadinta sy Fenoarivo (ankehitriny)) nasainy mody mamangy ny andriana, nitondra amalona sy orana ho azy eny Ambohidratrimo ary mba haka namana amin’ireo mpiambina sy nitsikilo ny toerana fiarovana rehetra. Nataon’izy ireo fanao matetika izany ka tsy nanana ahiahy intsony ny tao am-bohitra. Nony ela taty aoriana, novokisan’izy ireo hena matavy ny mpiambina ka nony alina resy tory, dia nohadin’ny tantsaha ny rova, nobataina Andriamasinavalona, natohitohiny ny salaka n’izy ireo nandrotsahana ny andriana tamin’ilay tevana eo atsinanan-drova, dia afaka ka nobabena hatrany Andriantany, tonga aty Ilanivato vao taitra ny teny Ambohidratrimo fa lasa Andriamasinavalona.
Raombana kosa dia nitantara fa ilay zafikeliny Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona, zanak’Andriantomponimerina izay nasain-drainy niara-nipetraka tamin-draibeny sy mpizaha ny hao ny no nalahelo mafy ity raibeny:"« Fa maninona Dadabe no mitomany foana sy malahelo ? »"
"« Tazomin-drain’ialahy tsy hody any Antananarivo aho ka malahelo an’Imerina ! »"
Naheno izany ilay zaza dia nalahelo koa sady tezitra tamin-drainy ka nitady hevitra ny hamoahana azy. Ka raha mbola sondriana nilalao sy nilalonana ireo tandapa sy mpiambina dia nentin’ ilay zafikeliny nivoaka ny vavahady tsy nisy mpiambina ity raibeny dia navoakany moramora ka afaka ary efa nisy mpandray ka nitondra azy haingana ka efa aty Andohatapenaka vao fantatr’Andriantomponimerina. Nisafoaka izy ka saika nolefoniny novonoina ho faty ity zanany fa narovan’ny tandapa.
Faly kosa Imerina nandray an’Andriamasinavalona izay nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka azy ary nanozona an’Andriantomponimerina:"« Raha zanako nasiako soa koa, ka namatotra ahy sy namitaka ahy, tohàra izay hahakenda an’ialahy ! Faingàna izany ho an’ialahy ! »"
Tsy ela tokoa taty aoriana dia maty kendan’ny taolana Andriantomponimerina, ary notsofin’Andriamasinavalona handimby azy hanjaka tao Ambohidratrimo ilay zafikely ka nomena anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Izany, hono, no niavian’ny anarana hoe Ambohidratrimo (vohitr' i Ratrimo) fa ny tena anarany taloha dia Imananety.
Mbola maro ny zava-niseho nandritry ny fanjakan’Andriamasinavalona izay itarafana ny fahendreny, ny hatsaram-pony, ny fiahiany ny vahoaka ka ilazana fa olona nanam-panahy sy fahendrena lehibe izy:
Nanjaka tokana teto Imerina Andriamasinavalona, 300 taona lasa izay. Noho ny voninahitra sy ny hasina nananan’Andriamasinavalona dia nitombo laza tokoa ny vahoaka merina tamin’izany andro izany, tsy mena-mitahy tamin’ireo fanjakana sy firenena nanodidina azy, Andriandahifosy tany Antsakalava (1610-1680) na Andriantsirotso (1690-1720) tany Antankarana.
Ary hihomehezanao sy omenao tsiny aho ve, raha hampitaha ny tokony tsy ampitahaina na hampitovy ny tokony tsy hitovy ka hilaza hoe:
Tany ampitan-dranomasina, tany amin’ny manodidina ny taona 1700 tany ho any na taloha keliny, betsaka ny firenena efa natanjaka sy nidadasika ka samy nanana ny Andriamanjakany nanan-daza.
Natao fitaratra fakana tahaka Andriamasinavalona teo amin’ny fiaraha-monina satria nanome lanja ny fanajana ny maha-olona. Ela velona tokoa Andriamasinavalona fa nahita ny zafikeliny, ny zafiafiny, ary angamba koa ny zafindohalika, fa nety nahatratra 100 taona, hono, na mihoatra aza ka nahatonga ny fiteny firarian-tsoa sy tso-drano manao hoe: « Veloma aina ho tratra antitra toa an’Andriamasinavalona anie, hifanantitra amin-janaka aman-jafy ! ».
Iza no atao hoe Andriamasinavalona?
Betsaka koa ny lahatsoratra sy ny dinidinika amam-panehoan-kevitra samihafa mikasika io fanontaniana io satria ankehitriny misy ny antokon’olona milaza fa tsy nisy izany taranak’Andriamasinavalona izany ary koa ao ny te ho « Andriamasinavalona » na tsy izy aza.
Ka ho valin’izany fanontaniana izany sy ialana amin’ny ahiahy, dia indro atolotra manaraka etoana ny fanazavana azo omena araka ny tetiarana voaray sy ny tantaran’ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko sy isam-pianakaviana.
Ampahatsiahivina fa ny vohitra fiavian’ny Zanak’Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny hadivory izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitomandavana (toy ny fitomiandalana) eo am-povoan-tanàna izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy tranomanara sy kianja miaraka amin’ny vatomasina, misy amontana sy aviavy maniry; milaza izany rehetra izany fa nisy andriamasinavalona tompomenakely nonina teo tany am-boalohany.
Indrisy fa rava na lasa haolo ny ankamaroan’izany vohitra izany ankehitriny, indrindra nanomboka tamin’ny fanjanahan-tany: voaroba ny fasana angalarana ny harenan’ny maty, potika sy voazera ny vatomasina akana ny vato atao làlana sy fasana, notapahina ny amontana sy ny aviavy atao kitay, tsy voatsangana intsony ny tranomanara fa efa voaota fady fa nampidirana olona hafa razana.
25 Febroary
Ireo zavatra nitranga tamin'ity 25 Febroary.
Andriamasinavalona
Iza no atao hoe Andriamasinavalona?
Miandry ny tena taranaka mba hamelo-maso izany indray !
Ny atao hoe « Andriamasinavalona » tany am-piandohany dia ireo taranaka rehetra avy amin’ny zanak’Andriamasinavalona, mpanjaka, izay nanoa sy ny zanak’anabaviny sy ny zana-drahalahiny nahazo menakely, nipetraka am-bodivona teto Imerina. Nantsoina koa hoe ny Zanak’Andriamasinavalona izy ireo.
Taty aoriana anefa Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza mba ho mariky ny valisoa fara-tampony mendrika azy ireo.
Koa nanomboka tamin’ny taon-jato faha -19 noho izany dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »:
Ny Andriamasinavalona
Ireto avy ireo sokajin'olona anisan'ny Andriamasinavalona:
Friedrich Morton
Friedrich Morton dia mpahaisiansan-javaboahary mizaka ny zom-pirenen'i Aotrisy teraka ny 1 Janoary 1890 ary maty ny 10 Jolay 1969