cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ernst Schäfer
Ernst Schäfer dia mpanoratra, mpaka sary mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 14 Martsa 1910 ary maty ny 21 Jolay 1992
Mairy-Mainville
49.3044°N, 5.8594°W
I Mairy-Mainville dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Arrondissement of Briey, ao amin'ny departemantan'i Meurthe-et-Moselle, ao amin'ny faritr'i Lorraine, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 54334. I Pierre Collin no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté de communes du Bassin de Landres
Pine Grove, Schuylkill County, Pennsylvania
40.55111°N, -76.385°W
Pine Grove, Schuylkill County, Pennsylvania dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Pennsylvania, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 17963..
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 40.5511111111 ary -76.385. Ny faritr'ora dia GMT -5.
Bellevue, Ohio
41.27583°N, -82.84222°W
Bellevue, Ohio dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Ohio, ao Etazonia. 44811.
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.2758333333 ary -82.8422222222. Ny faritr'ora dia GMT -5.
Montigny-sur-Meuse
50.0497°N, 4.7225°W
I Montigny-sur-Meuse dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Charleville-Mézières, ao amin'ny departemantan'i Ardennes, ao amin'ny faritr'i Grand Est, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 08304. I Brigitte Ancieux no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Ardennes Rives de Meuse
Jeografia
Ny isam-ponin'i Montigny-sur-Meuse dia 90 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 50.0497° ary 4.7225° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Goudelancourt-lès-Pierrepont
49.6697°N, 3.8556°W
I Goudelancourt-lès-Pierrepont dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Laon, ao amin'ny departemantan'i Aisne, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 02350. I Jean-Pierre Cotte no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Champagne Picarde
Jeografia
Ny isam-ponin'i Goudelancourt-lès-Pierrepont dia 121 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 82 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 135 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.6697° ary 3.8556° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Michael Faraday
Michael Faraday dia mpahay fizika, mpahay siansa, mpamorona mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 22 Septambra 1791 ary maty ny 25 Aogositra 1867.
Yao Ming
Yao Ming dia mpilalao basikety, mpanatanja-tena, mpanoratra ny tantaran'ny fiainany mizaka ny zom-pirenen'i Repoblika Entim-bahoakan'i Sina teraka ny 12 Septambra 1980 tao Shanghai
Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Ye Li.
Robyn Gayle
Robyn Gayle dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Kanada teraka ny 31 Oktobra 1985
Monthermé
49.8864°N, 4.7322°W
120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Monthermé I Monthermé dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Charleville-Mézières, ao amin'ny departemantan'i Ardennes, ao amin'ny faritr'i Grand Est, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 08302. I Alain Bernard no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Meuse et Semoy
Huantuo
Huantuo dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Tianjin ao amin'ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina.
Monthermé
Jeografia
Ny isam-ponin'i Monthermé dia 2498 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.8864° ary 4.7322° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Bueil-en-Touraine
47.6456°N, 0.5508°W
Huantuo
Jeografia
Ny isam-ponina dia 6561 mponina tamin'ny taona 2012.
Bueil-en-Touraine
I Bueil-en-Touraine dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Tours, ao amin'ny departemantan'i Indre-et-Loire, ao amin'ny faritr'i Centre-Val de Loire, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 37041. I Rémi Tondereau no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i
84
Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona 84 ny kalandrie Gregôriana.
Maty tamin'ny taona 84
80er
Novo Brasil
I Novo Brasil dia kaominina ao Brazila, ao amin'i 20px Goiás, ao amin'i  Centro Goiano,  Iporá.
Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 649,954 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 4.181 tamin'ny taona  2000 ; manome ny hakitroka  5 7. Ny laharam-pehintaniny dia 16°02'02S ary ny laharan-jarahasiny dia 16°02'02W.
Anakara
Ny Anakara dia sampan' ny foko Antalaotra-Anakara izay isan' ny vondrom-poko Antemoro. Ny sampana hafa ao amin' io foko antalaotra-anakara io dia ny Anterotry sy ny Antetsimeto ary ny Zafimbolajia. Ny Anakara dia milaza fa taranaka mpiavy avy any Arabia sy Persia, nefa toa avy any Sômalia (avy amin' ny foko atao hoe Dira, zana-pokon' ny Sômaly) rehefa dinihina ny fototarazony, ary misy ampahany avy ao amin' ny Soahily monina amin' ny morontsiraka atsinanan' i Afrika.
Jereo koa
Foko ao amin' ny vondrom-poko antemoro
Giorgio Sommer
Giorgio Sommer dia mpaka sary mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina, Italia teraka ny 1 Janoary 1834 tao Franckfort/Main ary maty ny 1 Janoary 1914
Anterotry
Ny Anterotry dia sampan' ny foko Antalaotra-Anakara izay isan' ny vondrom-poko Antemoro. Ny sampana hafa ao amin' io foko antalaotra-anakara io dia ny Anakara sy ny Antetsimeto ary ny Zafimbolajia.
Jereo koa
Foko ao amin' ny vondrom-poko antemoro
Bokin' i Jôsoa
vignette|302x302px|Nampijanona ny masoandro i Jôsoa, nataon' i Joseph-Marie Vien Ny Bokin' i Jôsoa na Bokin' i Jôsoe dia boky ao amin' ny Testamenta Taloha ao amin' ny Baiboly kristiana sy ao amin' ny boky masin' ny Jiosy (Tanakh). Mitantara ny nahazoan' ny Zanak' i Israely ny tany nampanantenain' Andriamanitra ny razambeny, dia i Kanaana, ny Bokin' i Jôsoa. Maneho ny tsy fivadihan' Andriamanitra amin' ny fampanantenana nataony io boky io. Asehony koa anefa fa izay mivadika amin' Andriamanitra dia ho resy. Amin' ny teny fohy dia maneho ny fitondrana sy ny famonjen' Andriamanitra ny olony ilay boky.
Ny Bokin' i Jôsoa dia isan' ireo atao hoe boky ara-tantara ao amin' ny Baiboly kristiana, fa bokin' ny mpaminany na bokim-paminaniana (hebreo: Nevi'im) kosa izy ao amin' ny Tanakh, izay manasokajy azy ho isan' ireo "mpaminany taloha". Tokony ho tany an-tenantenan' ny taonjato faha-10 tal. J.K. no nanoratana ny ankabeazan' ny lahatsoratra hita ao amin' ny boky.
Fiforonan-teny
Ny hoe Bokin' i Jôsoa na Bokin' i Jôsoe dia fanagasiana ny anaran' ny boky amin' ny teny hebreo hoe ספר יהושע / Sefer Yehoshua. Ny hoe Yehoshua dia atao amin' ny teny anglisy hoe Joshua ka izany no nakan'ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy ny hoe Josoa fa amin' ny teny frantsay kosa dia Josué ka avy amin' io indray no nakan' ny Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy ny hoe Jôsoe.
Ny nanoratana ny boky, araka ny lovantsofina
Ny lovantsofina jiosy dia milaza fa i Jôsoa (na Jôsoe) no nanoratra io boky io. Nampitondraina ny anaran' i Jôsoa ilay boky satria izy no olona voaresaka betsaka sady manana ny maha izy azy indrindra ao anatiny. I Jôsoa dia ilay lehilahy nanampy an' i Mosesy (na Môizy) tamin' ny fitarihana ny Zanak' i Israely avy any Ejipta hankany amin' ny tany Kanaana sady lasa mpitarika an' io vahoaka io taorian' ny nahafatesan' i Mosesy.
Ny fanoratana ny boky, araka ny fikarohana ankehitriny
Ny sasany amin' ny mpikaroka momba ny Baiboly dia milaza fa fitambaran-tsoratr' olona samihafa sady avy amina loharano samihafa ny Bokin' i Jôsoa. Toy izao ny tokony ho fisehon' izany ara-potoana:
Ny fizaràna ny boky
Azo zaraina roa na telo ny Bokin' i Jôsoa, ka ny fizaràna voalohany dia mahafaoka ny toko voalohany hatramin' ny toko faha-12. Ny fizaràna faharoa dia manomboka eo amin' ny toko faha-13 hatramin' ny toko faha-21. Ny fizarana fahatelo dia manomboka eo amin' ny toko faha-22. Raha fizaràna roa fotsiny no atao dia manomboka amin' ny toko faha-13 ka miafara amin' ny toko faha-24 ny fizaràna faharoa. Misy koa ny mizara ny boky ho efatra na mihoatra aza.
Ny nahazoan' ny Zanak' i Israely ny tany Kanaana (Jôs. 1 - 12)
vignette|Ny fakana ny mandan'i Jeriko, nataon'i James Jacques Joseph Tisso Ny fizaràna voalohany izay mitantara ny nahazoan' ny Zanak' i Israely ny tany nampanantenain' Andriamanitra azy, dia ny tany Kanaana. Betsaka ireo tanàna azon' ny Israelita noho ny fanampian' Andriamanitra azy ka ny sasany amin' izany dia azo tamin' ny fomba mahagaga. Ohatra amin' izany ny nandrodanana ny mandan' i Jerikô (na Jerikao) tamin' ny alalan' ny fitsofana trômpetra, ny nampijanonan' Andriamanitra ny masoandro sy ny volana mba hanohizan' ny Israelita ny ady ka handreseny, ny nandatsahan' Andriamanitra havandra handripaka ny miaramilan' ireo firenena fahavalo, sns. Io fizaràna io ihany koa no maneho fa tsy manampy ny Zanak' i Israely Andriamanitra rehefa tsy manaja ny Fanekem-pihavanana izy ireo. Izany, ohatra, no naharesy azy tamin' ny ady nataony tao Ay (na Hay) (Jôs. 7.1-12).
Ny fizaràna ny tany tamin' ireo fokon' i Israely (Jôs. 13 - 21)
vignette|317x317px|Tanin' ny foko 12n' i Israely Amin' ity fizaràna ity no ilazana ny foko roa ambin' ny folo sy ny antsipiriany momba ny anjara tany nomena azy ireo tsirairay. Nisy ny foko izay efa nahazo ny anjarany tamin' i Mosesy (na Môizy) talohan' ny nidirana tao Kanaana. Ambara ao koa ny fomba nizarana ny tany, dia ny fanaovana antsapaka. Nisy koa ny fanokanana tanàna fialokalofan' izay nahafaty olona tsy nahy. Ny Levita ihany no tsy nahazo anjara tany manokana fa nomena tanàna ao amin' ny foko hafa rehetra.
Ny hafatra farany nataon' i Jôsoa (Jôs. 21 - 24)
Efa antitra i Jôsoa tamin' ny nahavitana ny fakàna sy ny fizaràna ny tany Kanaana ka nanao hafatra farany ny amin' ny tsy tokony hakan' ny Zanak' i Israely tahaka ny fanaon' ireo firenena manodidina azy, ny tsy hifangaroany aminy, ny tokony hitandremany ny lalàna ary ny fampahatsiahivany ny halehiben' ny herin' Andriamanitra sy ny fanatanterahany ireo fampanantenana izay nataon' Andriamanitra. Nilaza koa i Jôsoa fa raha misaraka amin' Andriamanitra ny Israelita ka manompo andriamani-kafa dia ho tonga ireo firenena manodidina ka handripaka azy. Nitady ny valin-tenin' ireo Israelita i Jôsoa ho fanamafisana ilay Fanekem-pihavanana eo amin' Andriamanitra sy ny Zanak' i Israely. Nilaza iretsy farany fa hanompo an' Andriamanitra.
Bonsall, Kalifornia
33.27972°N, -117.19361°W
Bonsall, Kalifornia dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Kalifornia, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 92003..
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 33.2797222222 ary -117.193611111. Ny faritr'ora dia GMT -8.
Santilly, Eure-et-Loir
I Santilly, Eure-et-Loir dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Chartres, ao amin'ny departemantan'i Eure-et-Loir, ao amin'ny faritr'i Centre-Val de Loire, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 28367. I Jules Bizouarne no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Beauce de Janville
(199240) 2006 AW84
Ny (199240) 2006 AW84 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
River Rouge, Michigan
42.27139°N, -83.13472°W
(168530) 1999 UU33
Ny (168530) 1999 UU33 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
(199240) 2006 AW84
Famaritana
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.
(168530) 1999 UU33
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1846228 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 705.106km (4.7137756 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 485.106km (3.2444970 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 2899.2232417 andro (7.93764063436 taona). Ny anômalia elanelany dia 228.58228.. Ny fironany indray dia 2.74681 degre.
(199240) 2006 AW84
Famaritana
Iharan'ny zon-kabakabaka ireo zavatra ara-kainkintana ireo.
River Rouge, Michigan
River Rouge, Michigan dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. 48218.
(199240) 2006 AW84
Tondro
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1406835 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 408.106km (2.7285079 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 307.106km (2.0554797 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1351.2587313 andro (3.69954478111 taona). Ny anômalia elanelany dia 235.21335.. Ny fironany indray dia 2.17946 degre.
NGC 4526
I NGC 4526 dia kintana iray ao amin'ny atonton-kintan'i  Virgo. Ilay kintana dia manana halavirana 55 ± 5 Mly (16.9 ± 1.6 Mpc).
(178290) 1989 TD4
Ny (178290) 1989 TD4 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Bojnūrd
37.47473°N, 57.32903°W
(178290) 1989 TD4
Famaritana
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.
Luis Giannattasio
Luis Giannattasio dia mpanao politika, injeniera sivily, injeniera teraka ny 1 Janoary 1894 ary maty ny 7 Febroary 1965
(178290) 1989 TD4
Famaritana
Iharan'ny zon-kabakabaka ireo zavatra ara-kainkintana ireo.
Bojnūrd
Bojnūrd dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Khorāsān-e Shomālī ao Iràna.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 192041 mponina tamin'ny taona 2017.
Noarlunga Downs
-35.1504°N, 138.50395°W
(178290) 1989 TD4
Tondro
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.2584835 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 487.106km (3.2614131 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 287.106km (1.9216713 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1523.8276485 andro (4.1720127269 taona). Ny anômalia elanelany dia 151.84743.. Ny fironany indray dia 4.10024 degre.
Noarlunga Downs
Noarlunga Downs dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Aostralia Atsimo ao Aostralia.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 2974 mponina tamin'ny taona 2015.
Ouges
47.2622°N, 5.0761°W
120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Ouges I Ouges dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Dijon, ao amin'ny departemantan'i Côte-d'Or, ao amin'ny faritr'i Bourgogne-Franche-Comté, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 21473. I Jean-Claude Girard no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Grand Dijon
Jeografia
Ny isam-ponin'i Ouges dia 1173 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 211 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 239 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 47.2622° ary 5.0761° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Ligny-sur-Canche
50.285°N, 2.2589°W
Newton, Iowa
41.69861°N, 93.04694°W
Ligny-sur-Canche
I Ligny-sur-Canche dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Arras, ao amin'ny departemantan'i Pas-de-Calais, ao amin'ny faritr'i  Hauts-de-France, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 62513. I Jean-Marie Delmotte no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté de communes de la Région de Frévent
Aubercourt
49.8278°N, 2.5494°W
Ligny-sur-Canche
Jeografia
Ny isam-ponin'i Ligny-Sur-Canche dia 203 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 57 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 138 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 50.285° ary 2.2589° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Newton, Iowa
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.6986111111 ary 93.0469444444. Ny faritr'ora dia GMT -6.
Aubercourt
Jeografia
Ny isam-ponin'i Aubercourt dia 57 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 45 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 101 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.8278° ary 2.5494° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Reumont
50.0833°N, 3.4839°W
I Reumont dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Cambrai, ao amin'ny departemantan'i Nord, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 59498. I Jean-Pierre Richez no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Caudrésis–Catésis
Jeografia
Ny isam-ponin'i Reumont dia 372 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2009. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 121 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 149 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 50.0833° ary 3.4839° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Candes-Saint-Martin
47.2117°N, 0.0742°W
I Candes-Saint-Martin dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Chinon, ao amin'ny departemantan'i Indre-et-Loire, ao amin'ny faritr'i Centre-Val de Loire, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 37042. I Lise Couëdy-Gruet no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i
Somen Tchoyi
Somen Tchoyi dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Kamerona teraka ny 29 Martsa 1983
Karim Matmour
Karim Matmour dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 25 Jiona 1985
Malissard
44.9022°N, 4.9572°W
Sainte-Trie
45.3003°N, 1.1978°W
Malissard
I Malissard dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Valence, ao amin'ny departemantan'i Drôme, ao amin'ny faritr'i Auvergne-Rhône-Alpes, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 26170. I Brigitte Coupat no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i
Sainte-Trie
I Sainte-Trie dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Périgueux, ao amin'ny departemantan'i Dordogne, ao amin'ny faritr'i Nouvelle-Aquitaine, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 24507. I Laurent Monteil no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i
Malissard
Jeografia
Ny isam-ponin'i Malissard dia 3180 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 145 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 176 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 44.9022° ary 4.9572° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Maixe
48.6458°N, 6.4403°W
Iràna
Atao hoe ایران‎ na  جمهوری اسلامی ایران‎ / Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān izy amin' ny fiteny persana. Ny anarana nohagasina hoe Iràna dia avy amin' ny fiteny persana izay midika hoe "Tanin' ny Arianina", ary efa nampiasain' ny foko persiana hatry ny Andro Taloha, tamin' ny fotoan' ny Sasanida. Ny fiantsoan' ny tandrefana an' i Iràna dia Persia nanomboka tamin' ny Andro Taloha hatramin' ny taona 1935. I Reza Shah no nanova azy ho Iràna tamin' io taona io amin' ny alalan' ny fangatahana amin' ny firenena rehetra izay mifandray aminy hiantso an' ilay firenena hoe "Iràna". vignette|Sarin-tanin' i Iràna I Iràna dia firenena faha-18 mivelatra indrindra (velarany: 1 648 000 km2); ny isan' ny mponiny dia 78 tapitrisa. Any avaratra, ny firenena manodidina azy dia i Armenia, i Azerbaijàna, i Torkmenistàna; any atsimo dia misy ny Hoala Persika; any andrefana, ireo firenena manodidina azy dia i Iràka, i Torkia; any atsinanana dia voahodidin' i Pakistàna sy i Afganistàna ilay firenena. Ny anaran' ny sandam-bola dia Rial; ny kalandrie ôfisialy dia ny kalandrie persana ary ny teny ôfisialy dia ny fiteny persana.
Haingam-pitombo sady betsaka tanora (ny 44 % dia latsaky ny 15 taona) ary monina an-tanan-dehibe (ny 65 %, na mihoatra, dia monina an-tanàn-dehibe) ankamaroan’ ny mponina ao Iràna. Ny Persiana sy vahoaka vitsy an’ isa maro (isan’ izany ny Azery, ny Balotsy, ny Torkmena, ny Korda ary ny Arabo) no madrafitra ny mponina any Iràna. Ny fivavahana silamo no fivavahan’ ny 99 %n’ ny mponina any Iràna.
I Iràna no mpanondrana solitany fahaefatra maneran-tany. Na dia ny 10 %n ’ ny tany ihany aza no voavoly dia manan-danja eo amin’ ny toekaren’ i Iràna ny fambolena. I Iràna, ohatra, no mpamokatra antrendry voalohany indrindra maneran-tany. Izy koa no miantoka ny 20 %n’ ny famokarana kaviara maneran-tany.
Vohon-tany
vignette|Sarin' ny vohon-tanin' i Iràna vignette|Ny tendrombohitra [[Damavand (tendrombohitra)|Damavand amin' ny ririnina]] Ny ampahay be amin' ny tanim-pirenen' i Iràna, izay mirefy 1 648 000 km², dia lembalemba avo hita ao amin’ ny faritra afovoany manana salan-kaavo 1 300 m, voafaritry ny tandavan-tendrombohitra avo. Eo avaratra, manamorona ny Ranomasina Kaspiana, no ahitana ireo tendrombohitra Alborz. Ny Tendrombohitra Damavand (mirefy 5 610 m) no avo indrindra amin’ izy ireo. Mitohy any avaratra-andrefana izy ireo amin' ny alalan’ ny tendrombohitra ao Azerbaijàna, sy any avaratra-atsinanan' ny sisintany amin' i Torkmenistàna, amin' ny alalan’ ireo tendrombohitra any Khorasan.
Sarotra idirana noho ny haavony ireo tendrombohitra Zagros izay mipaka hatrany atsimo-andrefan' ilay firenena ary miafara any amin’ ny tendro Zard-Kuh, izay manana haavo 4 221 m izany. Miitatra mianatsimo ny tendrombohitra ao Balotsistàna. Any ampitan’ izany, eo amin' ny sisin-tany iraisany amin' i Iràka, dia ahitana ny faritr' i Khuzestan, izay manana harena an-kibon' ny tany betsaka. Ny toerana ambany indrindra ao Iràna dia hita ao amin' ny Ranomasina Kaspiana, izay 28 m ambanin' ny haabon' ny ranomasina. vignette|I [[Dasht-e Lut|Dasht e Lut]]Ireo tandavan-tendrombohitra roa ireo dia manakana ny rivotra manjaka sy ny tokony ho fiantraikan’ ny ranomasina ao anatin' ny tanin' i Iràna. Ao ambadiky ny tandavan-tendrombohitra maro ny Lembalemba Iraniana izay anjakan’ ny tany efitra, miaraka amin' ny tany masira midadasika, izay farihy maina taloha (kavirs). Misy roa lehibe ny tany efitra karankaina: ao avaratra i Dasht-e Kavir na "Taniefitra Masira Lehibe", feno lempona voatondraka korian-drano mitsitaitaika amin' ny ririnina sy amin’ ny lohataona; ao atsimo-atsinanana, i Dasht-e Lut, taniefitra be fasika sy vatolampy tsy misy zavamaniry.
Ny lemaka manodidina (Khuzestan, lemaka amoron-tsiraka) kosa dia lonaka kokoa, indrindra fa ny lemaka amoron-tsiraka somary tery manamorona ny Ranomasina Kaspiana, rakotra ala.
Nofon-tany
Miovaova arakaraka ny faritra ny taharon’ ny nofon-tany. Manodidina ny antsasaky ny velaran’ ilay firenena, any amin’ ny tehezan-tendrombohitra sy ny tendrombohitra, no be vato ary tsy misy tsiron-tany ary manify ny nofon-tany. Ny antsanga dia mamorona vatosokay misoratsoratra any amin' ny lohasaha mirefy 300 000 km2 eo ho eo. Ny morontsirak' ny ny Ranomasina Kaspiana dia misy nofon-tany anirian’ ala mirefy 35 000 km2. Ny tany volontsôkôlà amin' ireo lembalemba manana halava 470 000 km saika efitra dia ahafahan’ ny ahitra  maniry.
Ny nofon-tany efitra masira sy alkalina dia misy vatokaranana sy mineraly hafa. Ny tanin' i Iràna dia manana harena voajanahary, indrindra ny tahirin’ etona voajanahary (maha laharana voaloany azy maneran-tany) sy ny tahirin-tsolitany (maha laharana fahatelo raha tsy faharoa azy). Manana loharanon-karena arintany, krôma, vy, firaka, manganezy, fanitso ary solifara koa i Iràna.
Rano
vignette|Ny renirano [[Haraz]] vignette|Nisy [[Hormoz]] Renirano sy toeran-drano maro no maina mandritra ny fahavaratra. Ny fikorianana tapatapaka dia mahatonga ny rano tsy hivarina an-dranomasina ao anatin' ilay firenena. Ny ony Karun, izay miandoha ao Zagros sy mikoriana mankany amin' i Shatt al Arab, no hany rano azo andehanana sambo ao amin' io firenena io. Ny farihy lehibe indrindra any Iràna dia ny farihy Urmia any avaratra-andrefan' ilay firenena.
Ny tamba-jotran-drano dia ahitana renirano sy ony vitsivitsy. I Karun (725 km), izay ony lava indrindra any Iràna, dia sakeli-dranon' i Shatt-el-Arab, ony ao amin' ny deboky ny Hoala Persika. I Sefid Rud (670 km) dia mivarina any amin' ny Ranomasina Kaspiana. Misy renirano maharitra mandavan-taona hafa mivarina mankany amin' ny Hoala Persika, ary renirano maromaro mipoitra any avaratra-andrefana amin' i Zagros na ao amin' i Alborz no anisan' ny deboky ny Ranomasina Kaspiana. Any amin' ny Lembalemba Iraniana, renirano maromaro misy rano tsy mandavan-taona no mikoriana mankany amin' ireo farihin-tsira, izay matetika maina rehefa fahavaratra. Ny farihy Urmia any avaratra-andrefana amin' i Azerbaijàna Iraniana no farihy lehibe indrindra any Iràna izay manana velarana mirefy 6 500 km2 eo ho eo. Be loatra ny fasirany ka tsy zakan’ ny trondro na ny zavamananaina an-drano hafa. Farihy masira maromaro no hita ao Sistan-Baluchistan manamorona ny sisintany amin' i Afganistàna.
Toetany
Ny toetanin’ i Iràna dia toetanin-tanibe maina. Mampiavaka azy ny fahavaratra mafana (29,4 °C ny salan-kafana any Teheran amin' ny volana Jolay), mampiavaka azy koa ny ririnina mangatsiaka (2,2 °C ny salany any Teheran amin' ny volana Janoary), mitombo izany hatsiaka izany eny amin’ ny tany tena avo, ary lehibeny elanelan-kafana.
Maixe
I Maixe dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Arrondissement of Lunéville, ao amin'ny departemantan'i Meurthe-et-Moselle, ao amin'ny faritr'i Lorraine, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 54335. I Pascal Georgin no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté de communes du Pays du Sânon
Iràna
Toetany
Ny tagoron-tendrombohitra Alborz izay sakana voajanahary manodidina any avaratra, sy i Zagros any andrefana sy atsimo, no mamaritra ny hain' ny toetany. Mahalana no mihoatra ny 250 mm ny salam-pitambaran' ny rotsak' orana isan-taona (230 mm any Teheran). Lehibe ny fahasamihafana eo amin' ireo tehezan-tendrombohitra iharan' ny rivotra mifofofofo izay be rano be kokoa (hatramin' ny 1 500 mm eo amin' ny sisin' ny Ranomasina Kaspiana, hatramin' ny 800 mm eo amin' i Zagros Andrefana) sy ny Lembalemba Iraniana izay mandray rotsak' orana eo anelanelan' ny 100 mm sy 300 mm ny isan-taona (120 mm ao Ispahan). Mahery vaika ny hain-tany any afovoan' ny tany efitra, izay saika tsy misy rotsak' orana.
Ny toetran’ ny vohontany sy ny fahasamihafan’ ny toetany isam-paritra dia mampifanohitra ny faritra avaratra sy andrefana any Iràna, izay mando ka ahafahana mamokatra voamadinika mitady ranon’ orana, amin’ ny any amin' ny faritra atsinanana sy atsimo izay maina na saika maina.
Zavamaniry
vignette|Ala any [[Gilan]] Mandrakotra ny 6,8 % amin' ny tanim-pirenen' i Iràna ny ala. I Zagros dia rakotra ala somary mando ahitana karazan-kazo samihafa. Ny ala dia mipaka amin' ny tehezan' ireo tendrombohitra Alborz sy any amin' ny lemaka a-morontsiraka amin' ny Ranomasina Kaspiana. Any amin' ny Lembalemba Iraniana dia mihamahalana kokoa ny zavamaniry: miha-mahazaka haintany mankany atsinanana: avy amin’ ny fatrana misy ala amin' ny foto-bohitra mankany amin' ny fatrana malalaka ary avy eo mankany amin' ny tany efitra tsy misy zavamaniry ao afovoany sy any atsinanana.
Biby
vignette|[[Geparda|Gepara iraniana]] Misy biby isan-karazany i Iràna: amboadia lopa, hiena, sakaly, leôparda, serfa, sokina, karazan’ osidia lava tandroka, bera (na orsa) ary tigra. Manamorona ny Hoala Persika no misy ny voron-drano pelikana sy sama. Ny Ranomasina Kaspiana dia ahitana karazan-trondro maro.
Ny faritra saika efitra dia fonenan' ny biby fianakaviana iray amin’ ny saka sy ny gazela toy ny linksan' i Eorazia, ny sakan' i Pallas, ny gazela indiana, ny gazela misy treho ary ny ampondradia an-tany efitra. Atahorana ho lany tamingana ny sasany, toy ny gepara iraniana, izay tsy ahitana afa-tay 50 ka hatramin' ny 60 isa tavela. Ny biby hafa dia tsy fahita firy afa-tsy any amin' ny faritra iraniana, toy ny tetraôgalan' i Persia na ny dieran' i Persia, izay tsy fahita firy ankehitriny; karazana trondro amin' ny fianakavian' ny Cichlidae (Iranocichla hormuzensis, tsy misy afa-tsy any Hormozgan ary tsy manana karazana afa-tsy tokana). Be dia be koa ny karazam-borona any Iràna: ny fanindry masiaka, ny karazana hitsikitsika, ny voromahery volamena, voromahery be volombava, sns. Any amin’ ny alan-tendrombohitra dia misy lambo, bera na orsa, serfa ary karazan’ osidia lava tandroka.
Faritany sy distrika
vignette|Sarin-tanin' i Iràna Mizara ho faritany (persana: Ostān) 31 i Iràna. Ao amin' ny tanàna iray, izay matetika no ny tanàna lehibe indrindra ao amin'ny faritany, no itantanana azy ireo. Ny governoran’ ny faritany (persana: Ostāndār) dia tendren'ny Minisitry ny Atitany. Ny faritany tsirairay dia mizara ho prefektiora (persana: Shahrestān), ary mizara ho distrika (persana: Bakhsh), izay mamondrona tanàna (persana: Shahr) iray na maromaro ny distrika tsrairay.
Ny distrika dia mizara ho distrika ambanivohitra (persana: dehestān), amin' ny ankapobeny dia ahitana vohitra maromaro ho an' ny tsirairay amin' izy ireo. Tamin' ny 2005, i Iran dia nanana prefektiora miisa 324, distrika miisa 865, tanàna miisa 982 ary distrika ambanivohitra miisa 2 378. Ireto ireo faritany ireo:
Tanàna
vignette|[[Teheran]] Ny tahan' ny tanàn-dehibe, izay mifanadrify amin’ ny 68 %n' ny mponina, dia nitombo be tamin' ny taompolo 1970 sy 1980. Miteraka olana ara-toekarena sy ara-tsôsialy lehibe ny fitomboan' ny mponina an-tanàn-dehibe izay mitranga amin' ny fomba tsy ara-dalàna, araka ny asehon' ny rotaka maro nitranga tany amin' ny aamin’ ny manodidina an' i Teheran, tamin' ny volana Avrily 1995.
Ny tanàna lehibe indrindra ao Iràna dia i Teheran renivohitra, izay miorina any amin’ ny tapany avaratr’ ilay firenena. Foibe ho an’ ny indostria sy ho an’ ny seha-pihariana fahatelo izy miaraka amin' ny tangoron-tanàna manodidina azy (misy mponina 7 190 000). Manaraka azy avy eo i Meshhed (misy mponina 2 926 000), izay foibe momba ny voamaina sy fihaonan-dalana ho an’ ny raharaham-barotra any avaratra-atsinana amin’ ilay firenena; i Ispahan (misy mponina 1 001 000), any andrefana, renivohitry ny Safavida taloha, malaza amin' ny famirapiratan' ny maritranony, foibe indostrialy sy ara-barotra ankehitriny; i Tabriz (misy mponina 1 700 000), any avaratra-andrefana, foibe famokarana indostrialy sy ara-barotra; ary i Shiraz (misy mponina 1 263 244), any atsimo-andrefana, foibe fambolena sy indostrialy, any akaikin’ ny sisam-parahavan’ i Persepôlisy.
Fampadrosoana
Ny fidiram-bola avy amin' ny indostrian' ny solitany dia nandrisika ny fitomboan’ ny toekarena haingana tamin' ny faramparan' ny taompolo 1960 sy tao anatin' ny folo taona manaraka. Na izany aza, ny revôlisiôna silamo sy ny ady naharitra tamin' i Iràka (1980-1988) dia nandaniana vola betsaka, niharatsy koa noho ny fisintahan’ ny ampahany amin' ny fampiasam-bola vahiny. Nirodana ny harin-karena faobe teo amin’ ilay firenea.
Ny governemantan’ i Hashemi Rafsanjani dia nanao ny fanalalahana ny toekarena, tamin' ny taompolo 1990, saingy ny fanomezana ny fitatanana ny orinasam-panjakana teo aloha ho an’ ny sehatra tsy miankina, natao hamporisihana ny mpampiasa vola vahiny, dia nosembantsembanin’ ny mpitondra fivavahana izay mifehy ny fahefana pôlitika. Nanan-trosa nitentina 21 lavitrisa dôlara ilay firenena noho izany ary niaina tao anatin’ ny tsy fahampiana.
Tamin' ny 1998 ny governemanta dia nanolotra drafitra fanarenana ara-toekarena. Niezaka nampihena ny trosa ity governemanta ity ka nihatsara ny toekarem-pirenena tamin' ny fiandohan' ny taompolo 2000 noho ny fiakaran' ny vidin-tsolika, izay loharanon-karena lehibe indrindra miaraka amin' ny etona voajanahary, saingy ny tahan' ny tsy fananan' asa dia nijanona ho ambony (12,3 % tamin' ny taona 2002).
Tamin' ny taona 2006 dia nahatratra 218 lavitrisa dôlara ny harin-karena faobe iraniana. Tamin' ny taona 2003 dia laharana faha-90 eran-tany i Iràna raha ny harin-karena faobe isan' olona no heverina. Na izany aza, ny taham-pitomboan' ny mponina, izay haingana kokoa noho ny an' ny toekarena, dia nampihen ny fidiram-bolan' ny tsirairay.
Fambolena, fiompiana, jono ary fitrandrahana ala
Tamin' ny taona 2003, ny seha-pihariana voalohany dia nanome 11,3 % amin' ny harin-karena faobe sady sahanin’ ny 23 % amin' ny mponina miasa.
Sainte-Trie
Jeografia
Ny isam-ponin'i Sainte-Trie dia 125 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 167 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 276 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 45.3003° ary 1.1978° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Iràna
Fambolena
Ny 30,1 % n' ny tanim-pirenen’ i Iràna no misy ny fambolena, ka ny 10,8 % ny tany azo volena, ny 1,2 % ny voly mandavan-taona ary ny 18,1 % kijana. Mahatratra 95 530 km2 ny velaran-tany voatondraka tamin' ny taona 2011.
Ny tena volena dia ny varimbazaha (37 % amin' ny tany azo volena) sy ny vary ôrza (11 %). Nihoatra ny 22 tapitrisa taonina ny famokarana voamadinika tamin’ ny taona 2004, ary nihatsara kosa ny vokatra isaky ny hektara: avy amin’ ny 1 195 kg/ha tamin' ny 1980 nankamin’ ny 1 830 kg/ha tamin' ny 1994. Ny voly lehibe hafa dia ny antrendry (voalohany maneran-tany), ny dite (faha-11), ny ovy, ny vary ary ny voaloboka.
Fiompiana
Ny fiompiana dia zava-dehibe, indrindra ny fiompiana ondry izay niisa 54 tapitrisa tamin' ny taona 2004 (faha-4 lehibe indrindra eran-tany). Niisa 26 tapitrisa ny osy ary 8,8 tapitrisa ny omby.
Fitrandrahana ala
Nihena ny fitrandrahana ala tamin' ny taompolo 1970 mba hisorohana ny fandripahana ala. Nahatratra 794 000 m3 izany tamin' ny taona 2006.
Jono
Ny jono, na dia tsy mandroso aza, dia loharanom-bola lehibe. Nahatratra 527 912 taonina ny famokarana tamin' ny taona 2005. Ny kaviara (ao amin' ny Ranomasina Kaspiana) dia mihazona ny 20 % amin' ny famokarana maneran-tany.
Ny fitrandrahana harena an-kibon' ny tany sy ny indostria
Ny seha-pihariana faharoa dia nanome 41,2 %n' ny harin-karena faobe tamin' ny taona 2003 ary nosahanin’ ny 31 %n' ny mponina miasa.
I Iràna dia firenena mamokatra solitany ary firenena mpikambana amin' ny Fikambanan' ny Firenena Mpanondrana Solitany (frantsay: Organisation des Pays Exportateurs de Pétrole -- OPEP). I Iràna no firenena mamokatra solitany be indrindra ao amin' ilay fikambanana. Ary lazaina fa i Iràna no tany be etona natoraly indrindra.
Ny indostrian' ny solitany dia nosahanin’ ny fanjakana nanomboka tamin' ny taona 1951. Nihena be ny famokarana solitany nanomboka tamin' ny taona 1979, noho ny ezaka natao mba hitazomana ny vidin-tsolika, sy noho ny ady tamin' i Iràka, satria ny ankamaroan' ny ady dia nitranga tany amin' ny faritra maro mpamokatra solitany.
Ny ankamaroan' ny solitany dia aondrana amin' ny sambo lehibe avy any amin' ny seranana ao amin' ny nosy Kharg any amin' ny Hoala Persika. Tamin' ny taona 2004 dia nahatratra 1,4 lavitrisa barika ny solitany ary 75 lavitrisa m3 ny etona voajanahary.
Ankoatra ny famokarana akoranafo, i Iràna dia mamokatra vy, arintany, varahina, firaka ary fanitso.
Maherin' ny 80 % n' ny herinaratra no vokarin' ny orinasa izay mampiasa solitany na etona voajanahary na arintany. Ny sisa amin' ny famokarana herinaratra dia avy amin' ny orinasa mampiasa tohadrano.
Ny indostria iraniana, izay nivoatra tamin' ny taompolo 1970, dia mbola voafetra ihany. Mikasika ny lamba (landihazo sy volonondry avy any Ispahan, volon' ondry avy any Tabriz, landy avy any Mazanderan) sy ny indostrian' ny karipetra, izay malaza indrindra, avy eo ny indostrian’ ny sakafo (kaviara, divai n’ i Shiraz) ary ny indostrin’ ny simian-tsolitany.
Seha-pihariana fahatelo sy varotra ivelany
Ny serivisy dia nanome 47,6 % amin' ny harin-karena faobe tamin' ny taona 2003 ary sahanin’ ny 45 % n' ny mponina miasa. Ny ventim-bola iraniana dia ny Rial Iraniana, azo zaraina ho 100 dinar.
Lalana sy fitaterana
Tambajotran-dalana mirefy 179 388 km no mampifandray toerana maro ao amin’ ilay firenena, ka ny 67 % no vita tara. Manana lalamby mirefy 7 131 km i Iràna. Ny seranan-tsambo lehibe indrindra ao amin' ny Ranomasina Kaspiana dia i Anzali sy i Bandar Torkaman. Ny seranan-tsambo lehibe indrindra ao amin' ny Hoala Persika dia i Khorramshahr, i Bandar Khomeini, i Bandar Abbas, ary koa ny seranan-tsolitany ao amin' ny nosy Kharg. Seranan-tsambo lehibe koa i Asaluyeh. Ny seranan-tsambon' i Bandar Abbas dia mahazakaa 2 752 460 TEU.
Tafiditra ao anatin’ ny tambazotran-tsolitany ny fantsomben' etona mirefy 20 794 km ary koa ny fantsomben-tsolitany mirefy 8 625 km ho an’ ny solitany tsy voadio ary 7 937 km ny vokatra voadio.
Fanafarana sy fanondranana
Tamin' ny taona 2003 dia nahatratra 25,6 lavitrisa dôlara ny totalin' ny fanafarana ary 33,8 lavitrisa dôlara ny fanondranana. Maherin' ny 90 % n' ny fidiram-bolan' ny fanondranana dia avy amin' ny fivarotana solitany sy vokatra hafa azo avy amin' izany. Ny ampahany be amin' ny fanafarana dia momba ny sakafo sy ny entana vita. Ny mpiara-miombon' antoka ara-barotra lehibe amin' i Iràna dia i Alemaina, i Japana, i Italia, ny Fanjakana Mitambatra ary firenena an-dalam-pandrosoana maro.
Mponina
Tamin' ny taona 2008, ny mponina iraniana dia tombanana ho 65,9 tapitrisa, izany hoe 40 mp/km². Tena tsy mitovy anefa ny fitsinjaran’ ny mponina noho ny fahasahiranana vokatry ny tontolo voajanahary. Ny ankamaroan' ny mponina dia any tapany avaratra sy andrefan' ilay firenena.
Ny fampiharana ny pôlitikan' ny fandrindrana fiterahana dia nahatonga fihenan' ny tahan' ny fahaterahana, izay nidina avy amin' ny zaza 6,2 isam-behivavy tamin' ny taona 1986 ho amin’ ny zaza 4,2 isam-behivavy tamin' ny taona 1991 ary zaza 1,71 isam-behivavy tamin' ny taona 2005.
Iray amin' ny vokatry ny fanaraha-maso ny fahaterahana ny fiovana lalina eo amin' ny firafitry ny taonan’ ny mponina, izay nahitana fihenan' ny tahan' ny zaza 0 ka hatramin' ny 14 taona (27,1 % tamin' ny taona 2005, raha 44,5 % tamin' ny taona 1976 ary 39,5 % tamin' ny taona 1996). Ny taha mifanandrify amin' ny 15-64 taona dia mandroso miaraka amin’ izany - avy amin' ny 52 % tamin' ny taona 1976, ka niakatra tamin' ny 1996 hatramin' ny 56,1 % ary tamin' ny 2005 hatramin' ny 68 % - fa ambany kosa ny ny an' ny zokiolona (ny mihoatra ny 65 taona dia maneho 4,9 % n’ ny mponina tamin' ny taona 2005). 70,9 taona eo ho eo ny salan-kaelavelon’ ny mponina.
Vondrom-poko
Misy vondrom-poko maherin' ny 80, izay samy manana ny fiteniny sy ny fomba fiainany ny ao Iràna, ka ny maro an' isa amin' izany dia ny mpiteny indô-eorôpeana sy ny mpiteny amin' ny fiteny torkika. Ny vondrom-poko lehibe indrindra dia:
Fiteny
Ahitana fiteny ao amin' ny fianakaviam-piteny samihafa ny ao Iràna, ny maro mpiteny indrindra dia ireo ao amin' ny fiteny indô-eorôpeana sy ny fiteny torkika. Ny fiteny ôfisiali n' i Iràna dia ny fiteny persana ankehitriny na fiteny farsy, anisan' ny vondrom-piteny indô-iraniana. Ny 75 % amin' ny mponina no miteny persana.
Ny fiteny arabo sy ny fiteny anglisy no fiteny vahiny roa tsy maintsy ampianarina any amin' ny sekoly ambaratonga faharoa. Tombanana ho 3 tapitrisa ny isan' ny mpiteny anglisy ao Iràna.
Ireto ireo fianakaviam-piteny misy ny fiteny tenenina ao Iràna:
Ireto manaraka ireto ny fiteny manana mpiteny betsaka indrindra (angona avy amin' ny CIA World Factbook):
Fivavahana
Ny fivavahana ôfisialy dia ny silamo siita n’ ny roambin’ ny folo (antsoina koa hoe imamisma) izay arahin’ ny 80 % amin' ny mponina any ho any. Manana môskea sy toerana masina maherin' ny 80 000 i Iràna, anisan' izany ny toerana masina siita atao hoe Qom, izay masina indrindra atsimon' i Teheran, dia ivon-toerana manan-danja amin' ny fivahiniana masina. Manodidina ny 19 % amin' ny mponina ao Iràna ny Sonita.
Fanabeazana
Tsy maintsy mianatra hatramin' ny faha-10 taonany ny zaza, saingy ny tsy fahampian' ny ho enty manana sy ny ady lava tamin' i Iràka dia nanakana ny fampiharana io lalàna io. Na izany aza, noho ny fampiasam-bola lehibe nataon' ny governemanta amin' ny fanabeazana ho an' ny daholobe, indrindra ho an' ny fanabeazana ny zazavavy, dia nihena be ny tsy fahaiza-mamaky teny sy manoratra tao anatin' ny telopolo taona: tamin' ny taona 2005 dia nahatratra 81,3 % ny tahan' ny mahay mamaky teny sy manoratra (raha 59 % izany tamin’ ny taona 1976); ny an' ny vehivavy dia niakatra avy amin' ny 28 % ho amin’ ny 75,2 %.
Zavakanto
I Iràna dia manana zavakanto, maritrano ary literatiora manokana, miorina amin' ny tantara taloha, izay tsy azo lazaina ho nentin' ny fivavahana silamo fotsiny, na dia nisy fiantraikany mahery vaika aza ity farany taorian' ny taonjato faha-7.
Manana tranombakoka miavaka maro ilay firenena. Anisan' izany ny Iran Bastan Museum, natokana ho an' ny arkeôlôjia, ary ny Negarestan Museum, misahana ny zavakanto iraniana, samy ao Teheran izy roa ireo; ao koa ny Qom Museum sy ny Pars Museum, any Shiraz. Any Teheran no misy ny Tranombokim-pirenena.
Fiarahamonina
Nanomboka tamin' ny tana 1979 dia lasa silamo ny fiarahamonina iraniana, amin' ny ambaratonga rehetra, noho ny faneren' ireo mpitarika siita: ny vehivavy, mitafy tsadôro (chador), dia tsy maintsy manohy ny anjara asany nentim-paharazana, mikatona ny toeram-pijerena sarimihetsika, voarara ny mozika tandrefana amin' ny onjam-peo sy ny fahitalavitra izay araha-maso fatratra. Mampihatra mafy ny toromarika navoakan’ ny mpitondra fivavahana ny "Mpiambina ny Revôlisiôna".
Ankoatra izay, nanomboka tamin' ny fiandohan' ny taompolo 2000, noho ny faneren' ny fiarahamonim-pirenena sy ny tanora ao amin' ilay firenena, dia nisy fiovana lehibe teo amin' ny rafi-piarahamonina.
Tantara
Ny mponin' ny Lembalemba Iraniana dia niantso ny fireneny hoe Iran ("tanin' ny Ariana"), fa vao tamin' ny taona 1935 no noraisina tamin' ny fomba ôfisialy ny anarana hoe Iran. Mandra-pahatongan' izany dia nantsoina hoe Persia i Iràna.
Fiandohana
Ny fonenan’ ny olombelona voalohany tany Iràna dia nanomboka tamin' ny Paleôlitika ary ny porofon' ny fiorenam-ponenana (tsy mifindrafindra) dia tamin' ny Neôlitika. Ny fikarohana arkeôlôjika dia nampiharihary hatramin' izao ny sivilizasiôna iraniana maro tamin’ ny fiandohan’ ny tantara, toy ny sivilizasiôna Jiroft (eo amin' ny Lembalemba Iraniana), izay hita tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-21.
Ny sivilizasiôna ara-tantara voalohany tany Iràna dia ny sivilizasiôna elamita, izay nivoatra any atsimo-andrefana tamin' ny fiandohan' ny taonarivo faha-3 tal. J.K. Amin' ny lafiny iray, ny Lembalemba Iraniana dia nisy nanomboka nanorim-ponenana tamin' ny manodidina ny taona 1500 tal. J.K. avy amin' ny foko ariana maro.
Ny Empira Akemenida
vignette|Sisam-paharavàn' ny lapan' ny [[Akemenida tao Persepôlisy]] Teo antenatenan’ ny taonjato fahenina tal. J.K., ny empira persiana voalohany dia natsangan’ ny tarana-mpanjakan’ ny Akemenida. Tamin’ ny taona 550 tal. J.K., i Kirôsy Lehibe dia nanafaka ny taniny tamin’ ny fanjakazakan’ ny Mediana ary nanomboka nanao ny fanitarana ny tanin’ i Persia: tany andrefana dia nandresy indrindra an’ i Lidia sy i Azia Minora ary i Mesôpôtamia (faritra tamin’ ny Andro Taloha teo anelanelan’ny ony Tigra sy ny ony Eofrata); any atsinanana dia manitatra ny heriny hatrany amin’ ny moron’ ny ony Indo izy.
Nobaboin’ i Kambisesy II mpandimby azy i Ejipta tamin’ ny taona 525 tal. J.K. I Dariôsa I Lehibe kosa dia nanitatra hatrany ilay empira midadasika izay nalaminy, nanomboka tamin’ ny taona 521 tal. J.K.: famoronana ny Lalan' ny mpanjaka eo anelanelan' i Sardisy sy i Sosa, fanavaozana ny fandaminana ny tany miaraka amin' ny fizarana ny Empira ho satrapia (faritany fehezin' ny manam-pahefana solontenan’ ny mpanjaka atao hoe satrapa), sy ny maro hafa.
Ny Empira Sasanida
Nipoitra ny empira persiana vaovao tamin’ ny taona 224 tal. J.K., nofehezin’ ny tarana-mpanjakan’ ny Sasanida; resin' ny Arabo silamo izy io, izay nandresy an’ ilay faritra tamin' ny taonjato faha-7.
Fandresen' ny Arabo Miozolomana
Ny fandresen' ny Arabo Miozolomana ny Empira Sasanida dia niantomboka tamin' ny andron' i Omar (634-644); tao anatin’ ny taona vitsivitsy dia nandray an’ ilay fivavahana vaovao ny empira ary nirodana ny tarana-mpanjakan’ ny Sasanida tamin’ ny taona 651. Lasa tsy nampiasaina intsony ny fivavahana zôrôastriana, na dia noleferin’ ny mpitondra miozolmana aza.
Tamin' ny tapany faharoa amin' ny taonjato faha-7, ny ankamaroan’ ny mponina tao amin' ny Lembalemba Iraniana dia nandray ny antokon' i Ali, izay notoherin' i Mu'awiya I ny kalifata ny; i Mu'awiya I dia nanangana tarana-mpanjaka vaovao, dia ny an' ny Omeiada, izay izy no kalifa voalohany - io fifandonana teo amin' ny Alida sy ny Omeiada io no niandohan' ny fivakisan’ ny fivavahana silamo, teo amin' ny Sonita sy ny Siita (izay be mpanaraka indrindra ao Iràna). vignette|Sarin-tanin' i [[Persia tamin' ny manodidina ny taona 1000. ]] Nifanako ny fiantraikan’ ny kolontsaina sasanida sy ny an’ ny kolontsaina silamo: ny Empira Omeiada (mifototra any Damaskôsy) dia miorina amin' ny faritany bizantina maro teo aloha, ny empira noforonin' ireo mpandimby azy avy amin' ny tarana-mpanjakan’ ny Abasida (750-1258), izay nifidy an' i Bagdad ho renivohitra, dia tena voataonan' ny kolontsain' ny Sasanida.