cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(38319) 1999 RG117
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1552677 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 464.106km (3.1068489 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 339.106km (2.2717295 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1610.8484558 andro (4.41026271266 taona). Ny anômalia elanelany dia 292.19940.. Ny fironany indray dia 13.43995 degre.
Beaumarchés
Jeografia
Ny isam-ponin'i Beaumarchés dia 666 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 129 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 246 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 43.5867° ary 0.0906° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Luzech
I Luzech dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Cahors, ao amin'ny departemantan'i Lot, ao amin'ny faritr'i Midi-Pyrénées, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 46182. I Jean-Claude Baldy no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté de communes de la Vallée du Lot et du Vignoble
Jeografia
Ny isam-ponin'i Luzech dia 1647 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 84 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 323 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 44.4792° ary 1.2878° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Kirgizistàna
I Kirgizistàna dia firenena ao Azia Afovoany. Ny renivohiny dia i Bishkek. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Mirefy 199 900 km2 ny velaran-taniny ary miisa 5 500 239 ny mponina ao araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2010. Ny faritr' ora dia +5 hatramin' ny +6. I Kirgizistàna dia tsy manana morontsiraka, nefa ahitana farihy betsaka. Firenena be tendrombohitra izy. Ny salan-kaambon’ ilay firenena dia 3 000 m ary ny tangoron-tendrombohitr' i Alai sy ny an' i Tian Shan dia ahitana tendro mahatratra mihoatra ny 7 000 m. Mihoatra ny 3 %n' ny velaran-tanin' io firenena io dia rakotra ranomandry sy orampanala mandavan-taona. Toetanin-tanibe ny toetany any Kirgizistàna ka lehibe ny fiovaovan' ny maripana. vignette|327x327px|Sarin-tanin' i Kirgizistàna Ahitana vondrom-poko isan-karazany ny ao Kirgizistàna, ka anisan' izany ny Kirgizy izay maro an' isa indrindra (manodidina ny 50 %), ny Rosiana (20 % any ho any) ary ny Ozbeka (10 % any ho any). Ny 70 %n' ny mponina dia Miozolmana. Tambanivohitra ny ankamaroan' ny mponina.
Ny famokarana landy no sehatr' asa ara-toekarena voalohany any Kirgizistàna, sahala amin' ny    any amin' ny faritra maro any Azia Afovoany.
Repoblika sôsialista sôvietika taloha, tao amin' ny Firaisana Sôvietika, i Kirgizistàna nefa nahazo fahaleovan-tena tamin' ny taona 1991.
Jereo koa
Firenena ao Azia:
Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.
Kôntinenta eto an-tany
Masianaka
Masianaka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vangaindrano, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 17530 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21422 ary ny kaodin-distrika dia 214
Vokatry ny fambolena
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia cafe. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia poivre. Ny isan'omby dia 1357. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo. Ny entana lafo vidy indrindra dia girofle. 66 ny mponina no miasa tany. 33 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 1 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 285 no isan'ny kisoa.
Ara-tsosialy
Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io.
Fitaterana
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 16 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 18 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 65000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 65000 Fmg.
Fahasoavana
15 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana. 25 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 60 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.
Endri-javatra
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Olana
Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. 1 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001.
Le Fossat
43.175°N, 1.4089°W
120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Le Fossat I Le Fossat dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Pamiers, ao amin'ny departemantan'i Ariège, ao amin'ny faritr'i Midi-Pyrénées, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 09124. I Bernard Campmas no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Vallée de la Lèze
Jeografia
Ny isam-ponin'i Le Fossat dia 1010 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 231 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 353 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 43.175° ary 1.4089° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
1600
Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona 1600 ny kalandrie Gregôriana.
Zhuhai
Zhuhai dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Guangdong ao Sina.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 501199 mponina tamin'ny taona 2013.
730
Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona ny kalandrie Gregôriana.
Ingi Højsted
Ingi Højsted dia mpilalao baolina kitra teraka ny 12 Novambra 1985
John Pasquin
John Pasquin dia talen-koronantsary mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 30 Novambra 1944
Masoarivo (Antsalova)
I Masoarivo (Antsalova) dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Antsalova.
Emmanuelle Bercot
Emmanuelle Bercot dia mpilalao, talen-koronantsary, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 6 Novambra 1967 tao Paris
Fônetika
Ny fônetika dia sampan' ny haitsikerafiteny izay mandalina ny fomba famoahan' ny olona sy fandraisan' ny olona feo, na amin' ny tenin' ny tanana, ireo lafiny mitovy amin' ny famantarana.
Radostin Kishishev
Radostin Kishishev dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Biolgaria teraka ny 30 Jolay 1974
Grandes Rios
I Grandes Rios dia kaominina ao Brazila, ao amin'i  Paraná, ao amin'i  Norte Central Paranaense,  Ivaiporã.
Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 309,312 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 7.848.
Kamogatachō-kamogata
34.53745°N, 133.58967°W
Kamogatachō-kamogata dia tanàna ao amin'ny prefektioran'i Okayama ao Japana.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 18412 mponina tamin'ny taona 2017.
Fiteny malaiô-pôlineziana
Ilay Italiana Antonio Pigafetta izay niara-dia tamin'i Magellan tamin'ny diany manodidina ny Tany tamin'ny taona 1519 hatramin'ny 1522 no nahazoana ny voambolana tranainy indrindra ao amin'ny fiteny malaiô-pôlineziana roa, dia ny fiteny maley sy ny fiteny malagasy. Nahatsikaritra ny maha iray fianakaviana ireo fiteny roa ireo i Pigafetta.
Fiteny malaiô-pôlineziana andrefana
Ny fiteny malaiô-pôlineziana andrefana dia ireo fiteny aostrôneziana rehetra tenenina eto Madagasikara, any Azia Atsimo-Atsinanana an-tanibe, any Filipina, ao amin' ny Nosy Sunda Lehibe (anisan' izany ireo nosy kely mifanila aminy), any Bali, any Lombok, any amin' ny tapany andrefan' i Sumbawa, any Palau ary ny amin' ny Nosy Mariana. Satria tsy misy endri-javatra izay mamaritra tsara ny fiteny malaiô-pôlineziana andrefana ho zana-bondrona, dia nilaozan' ny fanasokajiana vao haingana izany.
Fiteny malaiô-pôlineziana afovoany-atsinanana
Ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany-atsinanana dia ahitana fiteny miisa 700 mahery, izay mizara ho fiteny malaiô-pôlineziana afovoany sy fiteny malaiô-pôlineziana atsinanana.
Fiteny malaiô-pôlineziana afovoany
Ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany dia tenenina any amin' ny Nosy Sunda Kely sy Maluku ao amin' ny Ranomasin' i Banda, any amin' ny faritra mifanitsy amin' ny faritany indôneziana any Nusa Tenggara Atsinanana sy Maluku ary ny firenena Timor Atsinanana (afa-tsy ny fiteny papoana ao Timor sy ny manodidina), fa miaraka amin' ny fiteny bima miitatra hatrany amin' ny tapany atsinanan' ny Nosy Sumbawa ao amin' ny faritanin' i Nusa Tenggara Andrefana sy ny fiteny sola ao amin' ny Nosy Sula any amin' ny zoro atsimo-andrefan' ny faritanin' i Maluku Avaratra. Ny nosy lehibe indrindra amin’ io faritra io dia i Sumbawa, i Sumba, i Flores, i Timor, i Buru, ary i Seram. Ny fiteny manan-danja indrindra amin' ny isa dia ny fiteny ngahy mbojo (fiteny bimana), ny fiteny fangaray any andrefan' i Flores, ny fiteny oabo meto any Timor Andrefana, ary ny fiteny tetoma izay fitenim-pirenen' i Timor Atsinanana.
Fiteny malaiô-pôlineziana atsinanana
Ny faritra itenenanana ny fiteny malaiô-pôlineziana atsinanana dia manomboka amin' ny morontsirak' i Halmahera mamakivaky an' i Pasifika. Mbola mampiady hevitra ity zana-bondrona ity satria mifototra amin' ny porofo ara-boambolana fotsiny, tsy misy fanavaozana ara-peon-teny iombonana. Mifanohitra amin' izany kosa ireo sampana roa, dia ny fiteny halmahera amin' ny tapany atsimon' i Ginea Vaovao Andrefana sy ny fiteny ôseanika, izay samy voafaritra tsara amin' ny fanavaozana ara-peon-teny sy ara-boambolana, ary ekena eran' izao tontolo izao ho zana-bondrona manan-kery.
Charles W. Schroeder
Charles W. Schroeder dia injeniera sivily, injeniera, mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 1 Janoary 1853 ary maty ny 23 Oktobra 1903
Avesnes-Chaussoy
49.9025°N, 1.8747°W
Rocky Ridge, Ohio
41.53056°N, -83.21028°W
Avesnes-Chaussoy
I Avesnes-Chaussoy dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Amiens, ao amin'ny departemantan'i Somme, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 80048. I Roland de Calonne no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté de communes du canton d'Oisemont
Rocky Ridge, Ohio
Rocky Ridge, Ohio dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Ohio, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 43458..
Avesnes-Chaussoy
Jeografia
Ny isam-ponin'i Avesnes-Chaussoy dia 54 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 74 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 147 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.9025° ary 1.8747° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Rocky Ridge, Ohio
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.5305555556 ary -83.2102777778. Ny faritr'ora dia GMT -5.
Hours, Pyrénées-Atlantiques
43.2292°N, -0.1678°W
I Hours dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Pau, ao amin'ny departemantan'i Pyrénées-Atlantiques, ao amin'ny faritr'i Nouvelle-Aquitaine, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 64266. I Annie Péboscq no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté Ousse-Gabas
Jeografia
Ny isam-ponin'i Hours dia 186 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 306 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 421 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 43.2292° ary -0.1678° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Maka Mary
Maka Mary dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 27 Martsa 1989
Scottsville, Kansas
Scottsville, Kansas dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Kansas, ao Etazonia. 67420.
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 39.5427777778 ary -97.9536111111. Ny faritr'ora dia GMT -6.
Castelnau-de-Lévis
43.9375°N, 2.0836°W
Jeografia
Ny isam-ponin'i Castelnau-de-Lévis dia 1558 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 133 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 280 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 43.9375° ary 2.0836° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Vitali Jolobov
Vitali Jolobov dia mpanamory sambon-danitra, mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i Firaisan'ny Repoblika Sosialista Sovietika teraka ny 18 Jiona 1937
Uroš Veselič
Uroš Veselič dia mpilalao baolina kitra teraka ny 20 Mey 1987
(56528) 2000 HF44
Ny (56528) 2000 HF44 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Tijara
I Tijara dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Rajasthan, ao India. Ny kaodim-paositra dia 301411.
Jeografia
Ny haavon'ilay tanàna amin'ny haavon-dranomasina dia metatra. Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia : 27.93° Avaratra ary 76.85° Atsinanana. Ny faritr'ora dia GMT+5:30.
Viçosa (Alagoas)
I Viçosa (Alagoas) dia kaominina ao Brazila, ao amin'i 22 px Alagoas, ao amin'i  Leste Alagoano,  Serrana dos Quilombos.
Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 354,76 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 25.830 tamin'ny taona  2007 ; manome ny hakitroka  72 81. Ny laharam-pehintaniny dia °' {{Città ary ny laharan-jarahasiny dia ° {{Città'{{S|Alagoas}} {{Città.
{{vangovango|tanàna ao Brazila}}
Sam Firstenberg
Sam Firstenberg dia talen-koronantsary mizaka ny zom-pirenen'i Polonia, Etazonia teraka ny 13 Martsa 1950 tao Polonia
Gooseberry Hill
-31.95444°N, 116.0492°W
Gooseberry Hill dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Aostralia Andrefana ao Aostralia.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 3209 mponina tamin'ny taona 2015.
731
Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona ny kalandrie Gregôriana.
Dehui
44.53333°N, 125.7°W
(134561) 1999 RM175
Ny (134561) 1999 RM175 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Dehui
Dehui dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Jilin ao Sina.
(134561) 1999 RM175
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1804826 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 413.106km (2.7623175 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 286.106km (1.9176625 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1307.4329415 andro (3.57955630801 taona). Ny anômalia elanelany dia 149.77680.. Ny fironany indray dia 2.23871 degre.
Dehui
Jeografia
Ny isam-ponina dia 108818 mponina tamin'ny taona 2012.
Cetin Inanç
Cetin Inanç dia talen-koronantsary, mpamoaka horonantsary mizaka ny zom-pirenen'i Torkia teraka ny 1 Janoary 1941
Bongheat
45.7278°N, 3.4272°W
I Bongheat dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Clermont-Ferrand, ao amin'ny departemantan'i Puy-de-Dôme, ao amin'ny faritr'i Auvergne-Rhône-Alpes, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 63044. I Régine Batisse no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays de Billom-Saint-Dier
Jeografia
Ny isam-ponin'i Bongheat dia 341 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2009. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 363 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 621 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 45.7278° ary 3.4272° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Adrian Pulis
Adrian Pulis dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Malta teraka ny 30 Martsa 1979
Beaumont, Gers
43.9472°N, 0.2861°W
I Beaumont dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Condom, ao amin'ny departemantan'i Gers, ao amin'ny faritr'i Midi-Pyrénées, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 32037. I Mario Spagnoli no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Ténarèze
Jeografia
Ny isam-ponin'i Beaumont dia 126 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 76 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 152 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 43.9472° ary 0.2861° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Masoarivo (Belo sur Tsiribihina)
I Masoarivo (Belo sur Tsiribihina) dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Belo sur Tsiribihina.
Gabriel Monteiro
I Gabriel Monteiro dia kaominina ao Brazila, ao amin'i 20px São Paulo, ao amin'i  Araçatuba,  Birigüi.
Artur Sobiech
Artur Sobiech dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Polonia teraka ny 12 Jiona 1990
Charles Waddington
Charles Waddington dia injeniera sivily, injeniera teraka ny 24 Oktobra 1796 ary maty ny 22 Novambra 1858
Montferrier-sur-Lez
I Montferrier-sur-Lez dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Montpellier, ao amin'ny departemantan'i Hérault, ao amin'ny faritr'i Languedoc-Roussillon, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 34169. I Michel Fraysse no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Montpellier
Jeografia
Ny isam-ponin'i Montferrier-sur-Lez dia 3408 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 36 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 149 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 43.6694° ary 3.8581° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
(22095) 2000 AY204
Ny (22095) 2000 AY204 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka izay hita fa mihodikodina manodidin'ny Masoandro. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.0568151 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 508.106km (3.3987211 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 453.106km (3.0332859 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 2106.5569041 andro (5.76743847803 taona). Ny anômalia elanelany dia 326.90695.. Ny fironany indray dia 17.39368 degre.
Jeffrey Williams
Jeffrey Williams dia mpanamory sambon-danitra mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 18 Janoary 1958
George Trumbull Miller
George Trumbull Miller dia talen-koronantsary, mpamoaka horonantsary mizaka ny zom-pirenen'i Aostralia teraka ny 1 Janoary 1943 maty 18 Febroary 2023.
Kôkainina
thumb|Kôkainina
Ny kôkainina (avy amin'ny teny frantsay: cocaïne, avy amin'ny espaniola: coca, farany avy amin'ny Quechua: kúka) dia fanafody manaitaitra azo avy amin'ny ravin'ny karazana kôka roa teratany any Amerika Atsimo, Erythroxylum coca sy Erythroxylum novogranatense.
Matanga (Vangaindrano)
I Matanga (Vangaindrano) dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vangaindrano.
Edward Sabine
Edward Sabine dia mpahaikintana, injeniera, mpahay fizika mizaka ny zom-pirenen'i Irlanda teraka ny 14 Oktobra 1788 ary maty ny 26 Jiona 1883
Marcilhac-sur-Célé
44.5542°N, 1.7717°W
I Marcilhac-sur-Célé dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Figeac, ao amin'ny departemantan'i Lot, ao amin'ny faritr'i Midi-Pyrénées, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 46183. I  Michel Delpech no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Figeac-Communauté
Jeografia
Ny isam-ponin'i Marcilhac-sur-Célé dia 199 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 140 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 391 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 44.5542° ary 1.7717° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
732
Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona ny kalandrie Gregôriana.
Adrian Popescu
Adrian Popescu dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Romania teraka ny 26 Jolay 1960
Fougax-et-Barrineuf
42.8808°N, 1.8933°W
I Fougax-et-Barrineuf dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Foix, ao amin'ny departemantan'i Ariège, ao amin'ny faritr'i Midi-Pyrénées, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 09125. I Pierre Demay no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays d'Olmes
Jeografia
Ny isam-ponin'i Fougax-et-Barrineuf dia 513 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 511 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 1120 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 42.8808° ary 1.8933° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Diller, Nebraska
40.10861°N, -96.93778°W
Diller, Nebraska dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Nebraska, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 68342..
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 40.1086111111 ary -96.9377777778. Ny faritr'ora dia GMT -6.
Kôka (zavamaniry)
thumb thumb
Kôka (Erythroxylum coca) dia iray amin'ireo karazana roa ambolena mitovitovy amin’ny kirihitr’ala mainty ny zavamaniry kôka, ary mahatratra 2–3 m ny haavony. Ny rantsany dia mahitsy, ary ny raviny, izay misy loko maitso, dia manify, manjavozavo ary manify amin'ny tendrony. Ny mampiavaka ny raviny dia ampahany mitokana voafehin'ny tsipika miolikolika roa lava, tsipika iray eo amin'ny ilany iray amin'ny tendrony, ary miharihary kokoa eo amin'ny ilany ambany amin'ny ravina.
Água Branca (Alagoas)
I Água Branca (Alagoas) dia kaominina ao Brazila, ao amin'i 22 px Alagoas, ao amin'i  Sertão Alagoano,  Serrana do Sertão Alagoano.
Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 456,6 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 20.000  tamin'ny taona  2005.
Armand Traoré
Armand Traoré dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 8 Oktobra 1989 tao Paris
Ayencourt
49.6258°N, 2.5556°W
I Ayencourt dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Montdidier, ao amin'ny departemantan'i Somme, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 80049. I Jean-Pierre Gerard no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté de communes du canton de Montdidier
Jeografia
Ny isam-ponin'i Ayencourt dia 194 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 60 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 97 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.6258° ary 2.5556° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Scranton, Kansas
38.77944°N, -95.73806°W
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 38.7794444444 ary -95.7380555556. Ny faritr'ora dia GMT -6.
Ibarrolle
43.2008°N, -1.0939°W
I Ibarrolle dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Bayonne, ao amin'ny departemantan'i Pyrénées-Atlantiques, ao amin'ny faritr'i Nouvelle-Aquitaine, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 64267. I Jean-Louis Caset no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté de communes d'Iholdi-Ostibarre
Jeografia
Ny isam-ponin'i Ibarrolle dia 96 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 159 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 764 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 43.2008° ary -1.0939° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Ikedachō
Ikedachō dia tanàna ao amin'ny prefektioran'i Tokushima ao Japana.
Jeografia
Ny isam-ponina dia 15895 mponina tamin'ny taona 2017.
Guairaçá
I Guairaçá dia kaominina ao Brazila, ao amin'i 20px Paraná, ao amin'i  Noroeste Paranaense,  Paranavaí.
Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 493,939 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 5.875.
(29938) 1999 JR52
Ny (29938) 1999 JR52 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Famaritana
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.
Iharan'ny zon-kabakabaka ireo zavatra ara-kainkintana ireo.
Tondro
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0179578 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 431.106km (2.8873151 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 416.106km (2.7854449 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1744.7975710 andro (4.77699540315 taona). Ny anômalia elanelany dia 322.20519.. Ny fironany indray dia 1.76061 degre.
Dunhua
43.3725°N, 128.2425°W
Jeografia
Ny isam-ponina dia 148844 mponina tamin'ny taona 2012.
Cheryl Hines
Cheryl Hines dia mpilalao, talen-koronantsary, mpampindrana ny feony mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 21 Septambra 1965 tao Miami Beach, Florida
Todabhim
26.9167°N, 76.8167°W
1601
Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona 1601 ny kalandrie Gregôriana.
Todabhim
I Todabhim dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Rajasthan, ao India. Ny kaodim-paositra dia 321611.
Jeografia
Ny haavon'ilay tanàna amin'ny haavon-dranomasina dia metatra. Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia : 26.9167° Avaratra ary 76.8167° Atsinanana. Ny faritr'ora dia GMT+5:30.
Santiago Bernabéu
Santiago Bernabéu dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Espaina teraka ny 8 Jiona 1895 ary maty ny 2 Jiona 1978 tao Madrid
Charles Walton
Charles Walton dia injeniera ary maty ny 6 Novambra 2011
(3413) Andriana
Ny (3413) Andriana dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Famaritana
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.
Iharan'ny zon-kabakabaka ireo zavatra ara-kainkintana ireo.
Tondro
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1270112 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 379.106km (2.5392090 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 294.106km (1.9668846 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1235.2468210 andro (3.38192148118 taona). Ny anômalia elanelany dia 158.13777.. Ny fironany indray dia 5.79350 degre.
Andrew Stanton
Andrew Stanton dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô, mpamoaka horonantsary, mpilalao mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 3 Desambra 1965
Dallas
Dallas dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Texas]], ao Etazonia. 752XX, 753XX.
Jeografia
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 32.7758333333 ary -96.7966666667. Ny faritr'ora dia GMT -6.
Golden Grove
Jeografia
Ny isam-ponina dia 8976 mponina tamin'ny taona 2015.
Castelnau-de-Montmiral
43.9664°N, 1.8217°W
120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Castelnau-de-Montmiral I Castelnau-de-Montmiral dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Albi, ao amin'ny departemantan'i Tarn, ao amin'ny faritr'i Midi-Pyrénées, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 81064. I Paul Salvador no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Vère Grésigne
Apollo 11
thumb|Apollo 11
Apollo 11 (16-24 jolay 1969) dia sidina an-habakabaka amerikanina nampidina ny olombelona voalohany teo amin'ny Volana. Ny Neil Armstrong sy ny mpanamory mody Buzz Aldrin dia nametraka ny Apollo Lunar Module Eagle tamin'ny 20 Jolay 1969, tamin'ny 20:17 UTC, ary i Armstrong no olona voalohany niditra teo ambonin'ny Volana enina ora sy 39 minitra taty aoriana, tamin'ny 21 Jolay tamin'ny 02:56 UTC.
Montouliers
I Montouliers dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Béziers, ao amin'ny departemantan'i Hérault, ao amin'ny faritr'i Languedoc-Roussillon, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 34170. I Gérard Gleizes no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Canal Lirou
(76604) 2000 GW160
Ny (76604) 2000 GW160 dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0529354 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 485.106km (3.2446251 AU), ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 436.106km (2.9183837 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1975.7983364 andro (5.40944103053 taona). Ny anômalia elanelany dia 197.07287.. Ny fironany indray dia 10.85780 degre.
Scott Douglas Altman
Scott Douglas Altman dia mpanamory sambon-danitra mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 15 Aogositra 1959
733
Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona ny kalandrie Gregôriana.
Kroazada
vignette|287x287px|Fanaovana fahirano an' i Jerosalema Ny kroazada na kroazady dia fanafihana mitam-piadiana nataon’ ny Kristiana avy tany Andrefana nanomboka tamin’ ny taona 1095, mba hamonjena ny Kristiana any Atsinanana, hanafahana ny Tany Masina, izay matetika tanterahina araka ny fangatahan’ ny papa, mba nandroahana ny Miozolmana izay nanjakazaka tao amin’ ireo toerana masina tao amin’ ny faritra misy an’ i Palestina sy Israely ankehitriny, ary indrindra mba handroahana azy ireo hiala ny tanànan’ i Jerosalema izay misy ny fasan’ i Jesoa. Miisa valo ny kroazada ka ny farany indrindra dia vita tamin’ ny taona 1270. Isan’ ny tanjon’ny kroazada koa ny famonjena  ireo fanjakana latina any Atsinanana.
Fiforonan-teny
Ny teny hoe kroazada na kroazady dia fanagasiana ny teny frantsay hoe croisade. Tamin' ny tenatenan' ny taonjato faha-13 no nisehoany tamin' ny teny latina n' ny Andro Antenatenany, nefa nakalanhkalana ny fampiasana izany. Miresaka matetika ny amin' ny iter hierosolymitanum ("dia mankany Jerosalema") na peregrinatio ("fivahiniana") ny lahatsoratra latina tamin' ny Andro Antenatenany. Taty aoriana dia nampiasaina ny teny hoe auxilium terre sancte ("fanampiana ny Tany Masina") sy ny maro hafa.
Ny fiteny frantsay dia nandika io teny latina io amin' ny hoe croiserie tamin' ny kroazada fahefatra (1204), fa ny fiteny espaniôla dia efa nampiasa ny hoe cruzada tamin' ny taona 1212. Ireo teny ireo dia anarana azo avy amin' ny mpamari-toetra hoe crucesignatus ("voamarika vokovoko") na avy amin' ny matoanteny hoe crucesignare ("mandray ny mariky ny vokovoko") izay nampiasaina matetika tamin' ny taonjato faha-12. Mbola tsy nampiasaina io teny nogasina hoe kroazada io tamin' ny fotoan' ny kroazada voalohany.
Ny niandohan' ny kroazada
Niandoha lavitra tamin' ny fampianaran' ny fiangonanana tamin' ny taonjato faha-9 izay nanamasina ny ady amin' ny tsy mpino mba hiarovana ny Kristiana tratran' ny tsindry hazo lena. Tamin' ny voalohany dia vahoaka tsy manam-piadiana afa-tsy ny finoany no nanatanteraka ny kroazada ka faharipahana ny vokatr' izany.
Fiitaran' ny tany nanjakan' ny Torka
Ny kroazada dia niandoha tamin’ ny fitroarana ara-pôlitika nitranga taorian’ ny fiitaran’ ny tany nanjakan’ ny Torka seljokida tany Atsinanana Akaiky, tamin’ ny tenantenan’ ny taonjato faha-11. Ny fahazoan’ ny Seljokida miozolmana (izay lasa tompon’ i Jerosalema tamin’ ny taona 1078) an’ i Siria sy an’ i Palestina dia nanaitra ny Kristiana tany Andrefana. Niaraka tamin’ izay koa dia nisy mpanani-bohitra torka hafa izay niditra tany anivon’ ireo tamin’ ny Empira bizantina ka nampanompo Kristiana grika sy siriana ary armeniana maro. Ny fivahiniana masina any amin’ ny Tany Masina dia lasa nampidi-doza kokoa vokatry ny ady maro nifanaovan’ ny Torka sy ny Bizantina.
Fikatsahan’ ny papa hanitatra fanjakana
Tamin’ ny fiandohan’ ny kroazada dia nisy koa ny nofinofim-pahombiazan’ ireo papa izay nikatsaka ny hanitatra ny fahefany ara-pivavahana sy ara-pôlitika. Zary fitaovam-piadiana ara-pôlitikan’ ny papa ny tafika tao amin’ ny kroazada. Ny Kristiana, izay nilanja vokovoko (hazo fijaliana) dia tsy nitaky valiny fa nionona amin’ ny fanomezana an’ Andriamanitra ny fanompoany, na dia nisy aza ny loza mety mitranga sy ny fijaliana: aretina, dia lavitra, fahafatesana amin’ ny ady. Ankoatry ny tsy fahazoan’ ny mpandray anjara tombon-tsoa firy dia nandany vola nihoa-pampana ny fanatanterahana kroazada.
Fitomboan' ny mponina sy fandrosoan' ny varotra
Ny mpahay tantara sasany dia manazava ny antony nahatonga olona maro nandray anjara tamin’ ny kroazada ho vokatry ny fitombon’ ny isan’ ny mponina be loatra sy ny fandrosoan’ ny raharaham-barotra tany Eorôpa teo anelanelan’ ny taonjato faha-12 sy faha-14. Amin' ny ampahany iray amin’ ny vahoaka, ny kroazada dia natao hikatsahana toerana hanitarana ny fahefana sy hanatanterahana ny nofinofy izay te halaza sy te hanan-karena ary te hisedra zava-tsarotra tsy ampoizina. Ny kroazada koa dia nahafahan’ ny mpivarotra ao amin’ ireo tanàna manodidina an’ i Mediteranea nampiroborobo ny raharaham-barony, indrindra ny tao Gênes sy tao Pise azy tao Venise. Izany dia lavitra izany dia nanome aim-baovao ny fiarahamonina kristiana tamin’ ny Andro Antenantenany. Satria te hamerina indray ireo toerana masina, izay azon’ ny Miozolmana tamin’ ny taonjato faha-8, ny Kristiana katôlika tao Eorôpa, dia nanantena ny hamely sy hahafaty tateraka ny fivavahana silamo izay efa niady tamin’ ny Rekônkista espaniôla.
Fiomanan-tsaina amin’ny kroazada voalohany
vignette|"I Md Orbano II mitory ny kroazada" (1455-1460) Nanomboka tamin’ ny 27 Novambra 1095 ny kroazada, tamin’ ny toriteny nataon’ ny papa Orbano II teo anatrehan’ ny mpivory nandritra ny kôsily tao Clermont (Clermont-Ferrand ankehitriny), izay nanainga ny mpandray anjara hamonjy ny Kristiana any Atsinanana sy hanafaka ireo tanàna sy toerana masina any. Maro ireo noho izany ireo nanatevin-daharana ny mpiantafika, rehefa avy nosalorana ankanjo misy vokovoko (latina: crux). Nanome indolzansa feno izay nandray anjara tamin’ ny dia nankany Jerosalema ny papa sady nanapa-kevitra ny hiandry ny volana Aogositra 1096 vao izay hamela ny fandehanana isan’ andiany. Ny vondrona tsirairay izay nianto-tena sy nanana ny mpitarika azy dia nifidy ny lalan-kombany hatrany Kônstantinôpla. Ao no niaingan’ ireo fanafihana namelezana ny Seljokida tao Anatôlia sy namelezana ny emperora bizantina, alohan’ ny hahafahana mankany Jerosalema.
Ireo tafika misalotra vokovoko
Notanterahina mandritra ny tapany sisa tamin’ ny taona 1095 sy tamin’ ireo volana voalohany amin’ ny taona 1096 ny fampidirana mpandray anjara amin' ny ny kroazada voalohany, ary voangona tamin’ ny fiafaran’ny taona 1096 ny tafika. Ankoatry ny kroazadan' ny mpanan-karena dia nisy ny kroazadan' ny mahantra izay notarihin’ ilay mpitoriteny atao hoe Pierre l'Ermite, avy any Amiens sy i Gautier Sans-Avoir no niainga voalohany, namakivaky an’ i Eorôpa Afovoany. Maro ny herisetra nataon’ izy ireo nandritra ny fandalovany, indrindra ny nataon’ izy ireo tamin’ ny Jiosy tao Jermania. Noho izy ireo tsy ampy fitaovana anefa dia matin’ ny Torka avokoa tao Nicomédie (atao hoe Izmit ankehitriny) tamin’ ny volana Oktobra 1096.
Ny nahazoana an’ i Anatôlia
vignette|196x196px|Ireo mpitarika ny kroazada: i Godefroy de Bouillon, i Bohémond de Tarente, i Raymond IV de Toulouse ary i Tancrède de Hauteville. Lalana isan-karazany no nomban’ ireo tafika efatry ny saranga ambony dia tonga tany Kônstantinôpla teo anelanelan’ ny volana Novambra 1096 sy Mey 1997. I Godefroy de Bouillon, i Bohémond I, ny kômten’ i Toulouse atao hoe Raymond de Saint-Gilles sy ny solontenan’ ny papa Adhémar de Monteil no mpitarika azy ireo.
Ny dingana manaraka dia ny tanànan’ i Antiôkia na Antiôka (Antakia ankehitriny) tao Siria avaratra. Tamin’ ny 21 Oktobra 1097 dia nanao fahirano an' io tanàna io, izay tsy azo raha tsy tamin’ ny 3 Jona 1098, ny mpisalotra vokovoko. Raha vao avy nahazo an’ i Antiôkia anefa izy ireo dia novelezin’ ny tafika torka izay tonga nanampy ireo voafahirano. Niandry ny famonjen’ ny Bizantina ireo mpisalotra vokovoko, indrindra fa i Bohémond I, nefa tsy tonga izany. Izy ireo samirery no nanosika ny Torka tamin’ ny 28 Jona 1097. Tapa-kevitra ny hiorim-ponenana ao Antiôkia fa tsy nanolotra ny tanàna tamin’ i Aleksios I Komnênos i Bohémond I.
Ny nahazoana an' i Jerosalema
Taorian’ ny nonenana fotoana visy tao Antiôkia dia niainga indray ny mpisalotra vokovoko mba hamarana ny diany, tamin’ ny faran’ ny volana Novambra 1098. Tamin’ ny volana Mey 1099 dia tonga teo amin’ ny sisin-tany avaratr’ i Palestina izy ireo, ka tamin’ ny takarivan’ ny 7 Jona izy ireo dia nanorin-day rehefa nahatsinjo ny rindrin’ i Jerosalema.
Ny Egiptiana izay nifehy ny tanànan dia niomana amin’ ny fahirano. Namely ny tanàna ny mpisalotra vokovoko tamin’ ny 15 Jolay 1099. Nanampy azy ireo ny miaramila avy any Gènes sy ny fiatovana lehibe fanaovam-pahirano vaovao, ka nandringana saika ny mponina miozolmana tao. Roa taona taty aorian’ ny dia fanafihana vao tratra ny tanjon’ ny kroazada: afaka ny Tanàna Masina sady voadio tamin’ ny alalan’ ny ran’ ny tsy mino izay resy.
Niorim-ponenana ny tafika ka herinandro taorian’ izay dia nifidy an’ i Godefroy de Bouillon ho andriamanjakan’ ny fanjakana latina vaovaon’ i Jerosalema. Tsy nanainky ny hiantsoana azy amin’ ny anaram-boninahitra hoe mpanjaka noho ny fanetren-tena i Godefroy. Teo ambany fitarihany ny tafika izay namely farany ka nampandositra ny tafika egiptiana tao Ascalon (Ashqelon ankehitriny) tamin’ny 12 Aogositra 1099. Fotoana fohy taty aoriana dia nody any Eorôpa ny ankabeazan’ ny mpisalotra vokovoko ka namela an’ i Godefroy sy ny amopahan’ny tafika mba nanangana fitondram-panjakana sady hifehy ireo tany azon’ izy ireo.
Ny tampon' ny tanjaky ny Latina tany Atsinanana
Taorian’ny kroazada voalohany dia fanjakana latina efatra no natsangana tany Atsinanana (any Ampiposahana). Ny natanjaka indrindra dia ny fanjakana latinan’i Jerosalema izay notarihin’i Baudouin taorian’ny nahafatesan’i Godefroy de Bouillon rahalahiny tamin’ny taona 1100. Tao avaratr’ity fanjakana ity no nahitana ny kômte kelin’i Tripoli teo amin’ny faritra amorontsiraka siriana. Ao ambadik’ i Tripoli no nahitana ny prensipaotean’i Antiôkia, izay naorina tao amin’ny lohasahan’ i Oronte sy ny manodidina azy. Tany atsinanana indrindra no nahitana ny kômten’i Edesse, izay nahitana indrindra kristiana armeniana.
Mba hiarovana ireo fanjakana latina ireo dia nisy moanina miaramila nalamina ho tafika maharitra: isan’ izany ny Hospitaliers tamin’ ny taona 1113 sy ny Templiers tamin’ ny taona 1118. Maro koa ny manda fiarovana naorina. Nanararaotra izany fifandraisana vaovao tamin’ ny Atsinanana izany ny mpivarotra manodidina an’ i Mediteranea ka nampitombo ny raharaham-barotra izay niroborobo fatratra.
Ny kroazada faharoa
Nahomby ny kroazada voalohany, indrindra vokatry ny fitokana-monin’ ireo tafika miozolmana. Nisy ny fampikambanana indray ny Miozolmana tao Atsinanana Akaiky taty aoriana, ka i Imad al-Din Zanki, andriamanjaka tao Mossoul sy Halab, no nitarika izany. Tamin’ ny fanapahany dia nahazo fandresena voalohany ny tafika miozolmana ka naka ny tanànan’ i Edesse tamin’ ny taona 1144.
Rehefa naheno izany ny papa Eogenio III dia nanambara ny hanaovana kroazada fanindroany amin’ ny faran’ny taona 1145. I Bernard de Clairvaux no nampiandraiketiny ny toriteny ho amin’ ny ady amin’ ny tsy mpino, tamin’ ny fivoriana natao tao Vézelay tamin’ ny fotoan’ ny Paska tamin’ ny taona 1146. Izany fanentanana izany dia nahomby ka nahataona olona maro, ka isan’ izany i Louis VII mpanjakan’ i Frantsa sy i Conrad III (Konrad III) emperoran’ ny Empira Masina Jermanika. Ny tafik’ i Conrad dia niainga avy tao Nuremberg any Bavière tamin’ny volana Mey 1147 ho any Jerosalema. Ny tafiky ny Fanjakan' i Frantsa dia nanaraka azy ireo iray volana taty aoriana.
Tao akaikin’ i Dorylée any Anatôlia, ny tafiky ny emperora dia tafalatsaka tamin’ ny otrika nataon’ ny Torka, ka nahatona ny ankamaroan’ ny miaramila misalotra vokovoko sy ny mpanao fivahiniana masina hiverin-dalana. Ny tafika frantsay kosa dia nanohy ny diany nefa ny ampahany tamin’ ny tafika tany am-piaingnana ihany no tonga tany Jerosalema tamin’ ny taona 1148. Niaraka nanao fahirano an’ i Damasy (na Damaskôsy) tamin’ ny volana Jolay izy ireo sy i Baudoin III mpanjakan’ i Jerosalema miaraka amin’ ny miaramila mpitaingin-tsoavaliny. Tsy nahomby anefa izany fahirano izany. Fotoana fohy taty aoriana dia nody niaraka tamin’ ny andian-tafiny ny mpanjakan’ i Frantsa.
Ny kroazada fahatelo
Ny tsy fahombiazan’ ny kroazada faharoa dia nahafahan’ ny Miozolmana nivondrona amin-kalalahana. Maty tamin’ ny taona 1146 i Zanki nefa i Nur al-Din mpandimby azy nanamafy ny fahefan’ ny fanjakany. Tamin’ ny taona 1169 dia ny tafiny, izay teo ambany fibaikoan’ i Saladin vizirin’ ny kalifa fatimidan’ ny tananan’ i Kairo (Ejipta), no nifehy an’ i Egipta. Rehefa maty i Nur al-Din dimy taona taty aoriana, dia nandimby azy i Saladin tamin’ ny fitarihana ny fanjakana miozolmana izay niitatra hatrany amin’ ny taniefitr’ i Libia ka hatrany amin’ ny lohasahan’ ny ony Tigra (Tigrisy), ka nanodidina ny sisa tamin’ ireo fanjakana latina.
Tamin’ ny volana Mey 1187 dia nitari-tafika lehibe i Saladin ka niditra tao amin’ ny fanjakan’ i Jerosalema. Tamin’ ny 4 Jolay 1187 dia resiny tao Hattin any Galilea (na Galilia) ny tafika latina. Nitolo-batana ny mpanjaka Gui de Jérusalem niaraka tamin’ ny miaramila mpitaingon-tsoavaly sasany ka tsy novonoina, nefa ny Templiers rehetra sy ny Hospitaliers de Saint-Jean-de-Jérusalem dia notapahin-doha teo akaikin’ ny toerana niadiana. Taorian’ io fandresena io dia nalain’ i Saladin ny ankamaroan’ ny tanàna voaaro manda an’ ny mpisalotra vokovoko, ka isan’ izany i Jerosalema, izay nitolo-batana tamin’ ny 2 Oktobra 1187. Ny mpisalotra vokovoko dia tsy nanana tanàna manan-danja ara-tafika afa-tsy ny tanànan’ i Tiro (atao hoe Sour ankehitriny).
Noho ny fahatsapan’ ny papa Gregôrio VIII ny tombon-tsoa mety ho very, na ara-tafika na ara-pivavahana, vokatry ny fihemoran’ ny Kristiana any Atsinanana, dia nanambara ny hanaovana kroazada fahatelo tamin’ ny 29 Oktobra 1187, ka nampirongatra ny hafanam-pon’ ny vahoaka. Mpanjaka telo lehibe tao Eorôpa no nandray anjara tamin’ izany: i Frederic I Barberousse emperoran’ ny Empira Masina, i Philippe II Auguste mpanjakan’ i Frantsa, ary i Richard I Cœur de Lion mpanjakan’ i Angletera. Maro koa ireo mpanjaka madinika miankina izay niara-dia tamin’ ireo mpanjaka telo ireo ka nahaforona tafika lehibe mosalotra vokovoko izay tsy mbola fahita hatramin’ ny taona 1095 nanombohan’ ny kroazada. Tsy dia lehibe anefa ny tombontsoa azo tamin’ ity kroazada fahatelo ity. Maty tany Anatôlia i Frederic izay tonga voalohany tany Azia Minora, ka nahatonga ankabeazan’ ny tafiny hiverin-dalana. I Philippe Auguste sy i Richard Cœur de Lion kosa tonga tany Palestina ka afaka naka tanàna maromaro amin’ ny faritra amoron-dranomasina teo am-pelantanan’ i Saladin tamin’ ny taona 1191, isan’ izay i Saint-Jean d’Acre.
Niala tsy nandray anjara tamin’ ny kroazada intsony i Philippe ka i Richard no navelany hiandraikitra ny fakana ny tany tamin’ ny Miozolmana. Azon’ i Philippe i Jaffa sy i Ascalon, nefa tsy niady intsony haka an’ i Jerosalema izy tamin’ ny volana Janoary 1192. Nanao fifanarahana tamin’ i Saladin izy ka isan’ ny nifanarahana ny tsy hisian’ ny ady mandritra ny telo taona sy ny hahafahan’ ny Kristiana manao fivahiniana maina ao amin’ ny Tanàna Masina. Tamin’ ny volana Oktobra 1192, tamin’ ny nandaozan’ i Richard an’ i Palestina, dia tafaverina indray ny fanjakana latina, nefa kely kokoa noho ny fanjakana voalohany izany sady naharitra taonjato iray.