cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jagung
Jagung teyeng digawe panganan werna-werna, kayata marning, brondong, lan bakwan jagung. Angger digawe glepung jenenge maizena, kena kanggo nggawe jenang, nyamikan, kue putri ayu lan liya-liyane. Godhong jagung teyeng kanggo pakan sapi.
Kenthang
Penjelajah Spanyol lan Portugis pisanané nggawa maring Eropa lan mbudidayakna tanduran kiye nang abad XVI. Ora suwé, menu anyar kiye sumebar nang saindhenging Eropah. Jroning sajarah migrasi wong Eropa maring Amérika, tanduran kiye tau dadi pemicu utama perpindhahan bangsa Irlandia maring Amérika nang abad ka-19, rikala kadadéyan wabah penyakit umbi nang dharatan Irlandia sing diakibatna déning sajikis jamur sing diarani ergot.
Influenza
Patofisiologi
Tandha-tandha kang asring ana ing flu kaya ta mriyang, sirak cekot-cekot, lan kekeselen wujud asil saka sapérangan gedhé sitokin lan chemokin proinflamasi (kaya ta interferon utawa tumor necrosis factor (TNF)) kang diprodhuksi déning sèl kang kainfèksi influenza. Ora kaya rhinovirus kang nimbulaké selesma (common cold/masuk angin), influenza nimbulaké karusakan jaringan, saéngga tandha-tandha kang dumadi ora kabèh disebabaké déning rèspons inflamasi. Rèspons imun kang gedhé iki bisa nimbulaké “badai sitokin” kang bisa ngancam nyawa. Kadadéan iki dinuga wujud jalaran saka pati kang ora biyasa ing flu manuk H5N1, lan galur pandemik 1918. Nanging, kamungkinan liyané ya iku sapérangan gedhé sitokin kang diasilaké mung wujud asil saka réplikasi virus kang gedhé banget kang ditimbulaké déning galur mau, lan rèspons imun ora mènèhi kontribusi marang lelara.
Virus influenza B
Genus iki duwé siji spésies, ya iku virus influenza B. Influenza B mèh kanthi èksklusif mung nyerang manungsa lan luwih arang dibandhingaké karo influenza A. Kéwan liya kang dikawruhi bisa kena infèksi déning influenza B ya iku asu laut lan garangan. Jinis influenza iki ngalami mutasi kaping 2-3 luwih alon dibandhingaké jinis A lan mula saka iku karagaman génétiké luwih sithik, mung ana siji serotipe influenza B. Amarga ora ana karagaman antigenik, sapérangan tingkat kakebalan marang influenza B lumrahé dièntuki ing umur enom. Nanging, mutasi kang dumadi ing virus influenza B cukup kanggo gawé kakebalan permanèn dadi ora mungkin. Owah-owahan antigèn kang alon, dikombinasikaké karo gunggung inang kang winates (ora mungkinaké pepindhahan antigèn antarspesies), agawé pandemi influenza B ora dumadi.
Pandemi
Pandemi flu 1918 (pandemi flu Spanyol) bener-bener mandonya, malah nyebar tekan Kutub Lor lan Kapuloan Pasifik kang adoh. Lelara kang abot banget matèni watara 2 nganti 20% saka panandhang kang kainfèksi, ora kaya tingkat pepati epidemi flu kang lumrahé mung 0,1%. Tandha-tandha liya saka pandemi iki ya iku kedadèyan iki sapérangan gedhé matèni wong diwasa enom, kanthi 99% pepati pandemi influenza dumadi ing wong-wong kanthi umur sangisoré 65, lan punjul setengahé umur 20 tekan 40 taun. Iki ora biyasa amarga influenza lumrahé paling matèkaké ing umur enom banget (sangisoré umur 2 taun) lan ing umur tuwa banget (sandhuwuré 70 taun). Mortalitas total saka pandemi 1918-1919 ora dikawruhi, nanging diprakirakaké watara 2,5% nganti 5% saka kabèh populasi donya wis mati amarga flu iki. Akèhé 25 yuta mungkin wis mati sajeroning 25 minggu pisanan; minangka tetimbangan, HIV/AIDS wis matèni 25 yuta panandhangé sajeroning 25 taun pisanan.
Pandemi flu kang dumadi sabanjuré ora duwé dampak gedhé banget. Pandemi mau ya iku Flu Asia 1957 (jinis A, galur H2N2) lan Flu Hongkong 1968 (Tipe A, galur H3N2), nanging wabah kang luwih cilik iki malah matèni mayuta-yuta wong. Ing pandemi kang dumadi ing samburiné antibiotik wis sumadiya kanggo ngendhalèkaké infèksi sékundhèr lan iku wis mbiyantu ngurangi mortalitas tinimbang Flu Spanyol 1918.
Tandha lan tandha-tandha
Tandha-tandha influenza bisa diwiwiti kanthi rikat, sadina nganti rong dina sawisé infèksi. Lumrahé tandha-tandha pisanan ya iku ndrodhog utawa rumangsa adhem, nanging mriyang uga asring dumadi ing awal infèksi, kanthi suhu awak watara 38-39 °C (kurang luwih 100-103 °F). Akèh wong krasa lara banget saéngga ora bisa tangi saka papan anggoné turu suwéné pirang-pirang dina, kanthi rasa lara lan nyeri saawak, kang krasa luwih abot ing tlatah geger lan sikil. Tandha-tandha influenza bisa ngambah: