cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
भारतक झण्डा
भारतक राष्ट्रीय ध्वज जेकरा तिरङ्गा सेहो कहल जाइत अछि, तीन रङ्गक क्षैतिज पट्टिसभक बीच नील रङ्गक एक चक्र द्वारा सुशोभित ध्वज छी। एकर अभिकल्पना पिङ्गली वैङ्कैया केनए छल। एकरा १५ अगस्त १९४७ मे अङ्ग्रेजसभसँ भारतक स्वतन्त्रताक किछ ही दिन पूर्व २२ जुलाई, १९४७ मे आयोजित भारतीय संविधान-सभाक बैठकमे अपनाएल गेल छल। एहीमे तीन समान चौडाईक क्षैतिज पट्टिसभ अछि, जाहिमे सभसँ ऊपर केसरिया, बीचमे श्वेत आ नीचा गाढा हरियर रङ्गक पट्टी अछि। ध्वजक लम्बाई एवं चौडाईक अनुपात ३:२ अछि। श्वेत पट्टी के मध्यमे गाढा नील रङ्गक एक चक्र अछि जाहिमे २४ चक्र होइत अछि। ई चक्र के व्यास लगभग श्वेत पट्टीक चौडाई के बराबर होइत अछि आ रूप सारनाथमे स्थित अशोक स्तम्भ के शेर के शीर्षफलक के चक्रमे देखइ वाला के अनुरुप होइत अछि।
गुश्तावा
एक कश्मीरी व्यंजन छी।
भारतक झण्डा
राष्ट्रीय झण्डा निर्दिष्टीकरण के अनुसार झण्डा खादीमे ही बनेवाक चाहि। ई एक विशेष प्रकारसँ हातसँ काते गेल कपडासँ बनैत अछि जे महात्मा गान्धी द्वारा लोकप्रिय बनाएल गेल छल। ई सभ विशिष्टतासभक व्यापक रूपसँ भारतमे सम्मान देल जाइत अछि भारतीय ध्वज संहिता के द्वारा एकर प्रदर्शन आ प्रयोग पर विशेष नियन्त्रण अछि। ध्वजक हेराल्डिक वर्णन एही प्रकारसँ होइत अछि:
परिचय
गान्धी जी सभसँ पहिने १९२१ मे काङ्ग्रेस के अपन झण्डाक बात केनए छल। ई झण्डाक पिङ्गली वेङ्कैया डिजाइन केनए छल। एहीमे दुईटा रङ्ग छल लाल रङ्ग हिन्दुसभक लेल आ हरा रङ्ग मुस्लिमसभक लेल। बीचमे एक चक्र छल। बादमे एहीमे अन्य धर्मसभक लेल श्वेत रङ्ग जोडल गेल। स्वतन्त्रता प्राप्तिसँ किछ दिन पहिने संविधान सभा राष्ट्रध्वजक संशोधित केलक। एहीमे चरखाक जगह अशोक चक्र लेलक। ई नयाँ झण्डाक देशक दोसर राष्ट्रपति सर्वपल्ली राधाकृष्णन फेरसँ व्याख्या केलक।
२१ फीट गुणा १४ फीट के झण्डा पूरा देशमे केवल तीन किलाक ऊपर फहराएल जाइत अछि। मध्य प्रदेश के ग्वालियर जिल्लामे स्थित किला ओहीमे सँ एक छी। एकर अतरिक्त कर्नाटकक नारगुन्ड किला आ महाराष्ट्रक पनहाला किला पर सेहो सभसँ लम्बा झण्डाक फहराएल जाइत अछि।
तिरङ्गाक विकास
ई ध्वज भारतक स्वतन्त्रता के सङ्ग्राम कालमे निर्मित कएल गेल छल। १८५७ मे स्वतन्त्रताक पहिल सङ्ग्रामक समय भारत राष्ट्रक ध्वज बनावे के योजना बनल छल, मुद्दा ओ आन्दोलन असमय ही समाप्त भऽ गेल छल आ ओकर साथ ही ओ योजना सेहो बीचमे ही अटक गेल छल। वर्तमान रूपमे पहुँचे सँ पूर्व भारतीय राष्ट्रीय ध्वज अनेक चरणसँ सँ गुजरैत अछि। ई विकासमे ई भारतमे राजनैतिक विकासक परिचायक सेहो अछि। किछ ऐतिहासिक चरण ई प्रकार अछि :-
मोरङ जिला
मोरङ जिला (Morang District ) नेपालक पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, कोशी अञ्चलमे अवस्थित औद्योगिक जिला छी। पूर्वाञ्चलक ऐतिहासिक गौरवक रुपमे स्थापित मोरङ जिला, औद्योगिक एवं जनसंख्याक हिसाब सँ नेपालक दोसर बड्का जिल्लाक रूपमे सेहो परिचित अछि । नेपालक पूर्वी तराइमे परैबाला ई जिला प्राचिनकालमे विराट राजाक राजधानीके रूपमे प्रख्यात छल । बि.सं. २०१८ सालक प्रशासनिक विभाजन सँ पहिने सेहो ई नेपालक ३५ जिलामे एकटा जिला छल । जे हाल आबि मोरङ, सुनसरी तथा झापा जिला सभमे विभाजित भेल अछि । मोरङ जिलाक क्षेत्रफल १,८५५ वर्ग किलोमिटर अछि । विसं २०६८ मे भेल राष्ट्रिय जनगणना अनुसार ई जिल्लाक जनसङ्ख्या ९,६५,३७० अछि । मोरङ जिलाक सदरमुकाम आ प्रमुख औद्योगिक शहर बिराटनगर छी।
जिलागत निर्वाचन क्षेत्र अन्तर्गत कऽ नक्सा
निर्वाचन आयोग (नेपाल) द्वारा निर्धारण कएल गेल, जिलागत निर्वाचन क्षेत्र अन्तर्गत कऽ नक्सा नीचा देल गेल अछि।
कोफ्तेको सब्जी
एक अवधी व्यंजन छी।
सुनील शेट्टी
सुनील शेट्टी (जन्म: 11 अगस्त, 1961) एक हिन्दी अभिनेता छी ।
बासेश्वर
बासेश्वर  नेपालक मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलक सिन्धुली जिलामे अवस्थित एक गाँउ विकास समिति छी ।
जनसङ्ख्या
वि.स. २०६८ क जनगणना अनुसार बासेश्वर गाउँ विकास समितिक जनसङ्ख्या २,९८० रहल अछि ।
गुरूङ भाषा
गुरुङ भाषा नेपाल आ भारत मे बोलल जाय वाला भाषा आछि ।
गुलबर्गा
गुलबर्गा कर्नाटक क एकटा जिला अछि।
मधुशाला
मधुशाला हिन्दीके बहुत प्रसिद्ध कवी आ लेखक हरिवंश राय बच्चन (१९०७-२००३) कऽ अनुपम काव्य छी। एहिमे एक सौ पैतीस रूबाइसभ (यानी चारि पङ्त्ती वला कवितासभ) अछि। मधुशाला बीसम सताब्दीक शुरुआतके हिन्दी साहित्य कऽ अत्यन्त महत्वपूर्ण रचना छी, जहिमे सूफीवादक दर्शन होइत अछि।
प्रसिद्धि
मधुशाला पहिलबेर सन १९३५ मे प्रकाशित भेल छल। कवी सम्मेलनसभमे मधुशालाक रूबाइसभक पाठ सँ हरिवंश राय बच्चनक खुब प्रसिद्धि मिलल आ मधुशाला खूब बिकल छल। प्रत्येक वर्ष एकर दु-तीन संस्करण छपैत गेल।
मधुशालाक किछ पद्यसभ
'मय' को करके शुद्ध दिया अब नाम गया उसको, 'हाला' 'मीना' को 'मधुपात्र' दिया 'सागर' को नाम गया 'प्याला', क्यों न मौलवी चौंकें, बिचकें तिलक-त्रिपुंडी पंडित जी 'मय-महिफल' अब अपना ली है मैंने करके 'मधुशाला'।।१२६।
कितने मर्म जता जाती है बार-बार आकर हाला, कितने भेद बता जाता है बार-बार आकर प्याला, कितने अर्थों को संकेतों से बतला जाता साकी, फिर भी पीनेवालों को है एक पहेली मधुशाला।।१२७।
जितनी दिल की गहराई हो उतना गहरा है प्याला, जितनी मन की मादकता हो उतनी मादक है हाला, जितनी उर की भावुकता हो उतना सुन्दर साकी है, जितना ही जो रिसक, उसे है उतनी रसमय मधुशाला।।१२८।
जिन अधरों को छुए, बना दे मस्त उन्हें मेरी हाला, जिस कर को छू दे, कर दे विक्षिप्त उसे मेरा प्याला, आँख चार हों जिसकी मेरे साकी से दीवाना हो, पागल बनकर नाचे वह जो आए मेरी मधुशाला।।१२९।
हर जिव्हा पर देखी जाएगी मेरी मादक हाला हर कर में देखा जाएगा मेरे साकी का प्याला हर घर में चर्चा अब होगी मेरे मधुविक्रेता की हर आंगन में गमक उठेगी मेरी सुरिभत मधुशाला।।१३०।
मेरी हाला में सबने पाई अपनी-अपनी हाला, मेरे प्याले में सबने पाया अपना-अपना प्याला, मेरे साकी में सबने अपना प्यारा साकी देखा, जिसकी जैसी रुचि थी उसने वैसी देखी मधुशाला।।१३१।
विश्व तुम्हारे विषमय जीवन में ला पाएगी हाला यदि थोड़ी-सी भी यह मेरी मदमाती साकीबाला, शून्य तुम्हारी घड़ियाँ कुछ भी यदि यह गुंजित कर पाई, जन्म सफल समझेगी जग में अपना मेरी मधुशाला।।१३४।
बड़े-बड़े नाज़ों से मैंने पाली है साकीबाला, कलित कल्पना का ही इसने सदा उठाया है प्याला, मान-दुलारों से ही रखना इस मेरी सुकुमारी को, विश्व, तुम्हारे हाथों में अब सौंप रहा हूँ मधुशाला।।१३५।
फिलिपिनी भाषा
फिलिपिनी (विकाङ फिलिपिनो), फिलिपिन्सक राष्ट्रिय भाषा छी । फिलिपिनी भाषाक अङ्ग्रेजी साथे प्रमुख भाषाक रूपमे लेने अछि । फिलिपिन्समे सबस बेसी बोल्ल जाईवाला टागलग भाषाके आधाकारिक नाम फिलिपिनि भाषा छी । सन् २००७ तक करिब २८ मिलियन स बेसी लोगसभक सम्मुख भाषा भेल से मानल जाईत अछि ।
मोल्डोवा
मोल्डोभा (अङ्ग्रेजि:Moldova)आधिकारक रूपमे गणतन्त्र मोल्डोभा (रोमानियाई: रिपब्लिका मोल्डोभा) पूर्वी यूरोपमे स्थित एक देश अछि।ई पश्चिममे रोमानिया आ उत्तरमे युक्रेन, पूर्वी आ दक्षिणमे सीमाना अछि।राजधानी सहर चिसिनउ(अङ्ग्रेजि:Chișinău) अछि। मोल्डोभान क्षेत्रके ज्यादा भाग १४ औं शताब्दीसऽ १८१२ तक मोल्डाभियाके प्रधानाधिकारके एक हिस्सा छल, जब ई ओटोम्यान साम्राज्यके रूसी साम्राज्यमे हस्तान्तरण भेल (जइमे मोल्डाभिया एक महत्वपूर्ण राज्य छल) आ बेसेराबिया से चिनह लागल।
केकी अधिकारी
केकी अधिकारी (Keki Adhikari) एक नेपाली अभिनेत्री तथा व्यावसायिक मोडल छी।
वाई
नेपालक सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रक सेती अञ्चल, बाजुरा जिलामे अवस्थित एक गाउँ विकास समिति छी ।
रूहानिका धवन
रूहानिका धवन एक भारतीय बाल अभिनेत्री छी । ओ अपन करियर कऽ सुरुवात जी टीभी के शो मिसेज कौशिक कि पांच बहुयें मे आशी के भूमिका निर्वाह करैत केनए छल । ओकर बाद उनका स्टार प्लस के शृंखला ये है मोहब्बतें मे रुही/पिहू के भूमिका निर्वाह करै क लेल प्रस्तावित कएल गेल छल । उनकर प्रदर्शनके लेल ओ सर्वाधिक लोकप्रिय बाल अभिनेत्री सहित अनेकौं पुरस्कार जीतलक ।
प्रिया आनन्द
प्रिया आनन्द (जन्म १७ सेप्टेम्बर १९८६) एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री छी ।
पशुपतिनगर
पशुपतिनगर नेपालके मेची अञ्चलके इलाम जिलाके एक गाउँ विकास समिति छि।
जनसंख्या
नेपालक सन् १९९१ के जनगणना अनुसार पशुपतिनगरक जनसंख्या ६,७७६ अछि।
निकोल एमी मडेल
निकोल एमी मडेल एक दक्षिण अफ्रिकी मोडल आ भारतीय चलचित्र अभिनेत्री छी । ओ मुख्यतया तेलुगु आ तमिल भाषाक चलचित्रमे अभिनयक लेल जानल जाइत अछि ।
मोहन भारद्वाज
मोहन भारद्वाज 1943-
सुपौली
सुपौली नेपालक नारायणी अञ्चलक पर्सा जिला एक गाउँ विकास समिति छी।
जनसंख्या
नेपालक सन् २०११ क जनगणना अनुसार सुपौलीक जनसंख्या ३,०९५ अछि ।
निकोल एमी मडेल
जीवनी
मडेलक जन्म दक्षिण अफ्रिकामे भेल अछि आ ओ सम्मेलन व्यवस्थापनक डिग्री दक्षिण अफ्रिकाक केपटाउनमे अवस्थित केप पेनिन्सुला प्राविधिक विश्वविद्यालयसँ केनए अछि ।ओ विभिन्न व्यवसायिक संस्थासभ संग मोडलिङ केनए अछि ।
मोहन भारद्वाज
गाम- नवानी, जिला- मधुबनी । मैथिलीक प्रखर समालोचक।२००७ ई.-श्री आनन्द मोहन झा, भारद्वाज, नवानी, मधुबनी;यात्री-चेतना पुरस्कार। प्रबोध सम्मान 2008 सँ सम्मानित।
मिल्चे
नेपालक मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, बागमती अञ्चलक काभ्रेपलाञ्चोक जिलामें अवस्थित गाउँ विकास समिति छी। वि.स. २०६८ क जनगणना अनुसार क जनसङ्ख्या २६९३ अछि।
१९
देवनागरी लिपि मे प्रयुक्त होए वाला संख्या छी।
नेपाली भाषामे अंकसभ एवं बडका संख्यासभक उच्चारण नीचा देल अछी।
बकुल बनर कविता
बकुल बनर कविता  विख्यात असमिया भाषा साहित्यकार आनंद चंद्र बरुआ द्वारा रचित एक कविता–संग्रह छी जेकर लेल हुनका सन् 1977 मे साहित्य अकादमी पुरस्कार सँ सम्मानित कएल गेल।
मैसूर
मैसूर, आधिकारिक रूपमे मैसूरू, कर्नाटक राज्यक तेसर सभसँ पैग शहर छी । ई शहर कर्नाटक राज्यक राजधानी बेङ्गलोर आ हुब्लीक बाद तेसर सभसँ बेसी आबादी आ पैग शहर छी । राजधानी बेङ्गलोरसँ लगभग 146 km दक्षिण-पश्चिममे चामुण्डी पहाड़क तलहटीमे स्थित ई 128.42 km2 कऽ क्षेत्रमे फैलल अछि । भारतक राष्ट्रिय जनगणना २०११ अनुसार ई शहरक जनसङ्ख्या ९,२०,५५० अछि । मैसूर शहर निगम शहरक नागरिक प्रशासनक लेल जिम्मेदार निकाय छी, जे मैसूर जिला आ मैसूर प्रमण्डलक मुख्यालय सेहो छी ।
मैसूर लगभग छ शताब्दी (सन् १३९९ सँ सन् १९५६ धरि) मैसूर राज्यक राजधानी शहरक रूपमे स्थापित छल । ई शहर उपर वाडियार राजवंशक शासन छल । सन् १७६० आ सन् १७७० क दशकमे हैदर अली आ टिपु सुल्तान सत्तामे छल । कला आ संस्कृतिक संरक्षक, वाडियारसभ शहर आ राज्यक सांस्कृतिक विकासमे बहुतेक विशिष्ट योगदान देलक । मैसूरक सांस्कृतिक माहौल आ उपलब्धिसभ एकरा कर्नाटकक सांस्कृतिक राजधानी बनेबामे सफल भेल ।
इतिहास
मैसूरक प्रामाणिक इतिहास भारत पर सिकन्दरक आक्रमण (इशा पूर्व ३२७) कऽ बादसँ प्राप्त होइत अछि । ओ आक्रमणक पश्चात मैसूरक उत्तरी भाग पर सातवाहन वंशक अधिकार भेल छल आ ई अधिकार २०० ईसवी धरि चलल । मैसूरक ई राजा सातकर्णी कहलावैत छल । एकर बाद उत्तर कशचमी क्षेत्र पर कदम्ब वंशक आ उतर पूर्वी भाग पर पल्लवसभक शासन भेल । कदम्बसभक राजधनी वनवासीमे तथा पल्लवसभक कांचीमे छल । याह बीच उतरसँ इक्ष्वाकु वंशक सातम् राजा दुर्विनीतद्वारा पल्लवसभसँ किछ क्षेत्र छीन अपन अधिकारमे करि लेलक । आठम् शासक श्रीपुरूषद्वारा पल्लवसभकें हारए परमनदि कऽ उपाधि धारण केलक, जे गङ्ग वंशक परवर्ती शासकसभक सेहो उपाधि कायम रहल ।
उत्तर पश्चिमी क्षेत्र पर पाँचम शताब्दीमे चालुक्यद्वारा आक्रमण कएल गेल । छठम शताब्दीमे चालुक्य नरेश पुलिकैशिनद्वारा पल्लवसभसँ वातादि (वादामी) छीन लेलक आ ओकरे राजधानी स्थापित केलक । आठम शताब्दीक अन्तमे राष्ट्रकूट वंशक ध्रूव या धारावर्ष नामक राजा पल्लव नरेशसँ कर वसूल केलक आ गङ्ग वंशक राजाकें सेहो कैद करि लेलक मुदा बादमे गङ्ग राजा मुक्त करि देल गेल । राचमल (लगभग सन् ८२०) कऽ बाद गङ्ग वंशक प्रभाव पुन: वृद्धि होमए लागल । सन् १००४ मे चोलवंशीय राजेन्द्र चोल गङ्गसभकें हराए दक्षिण तथा पूर्वी हिस्सा पर अपना अधिकार करि लेलक ।
औरही, धनुषा
औरही नेपालक जनकपुर अञ्चलक धनुषा जिला के एक गाउँ विकास समिति छी।
जनसंख्या
नेपालक सन् २०११ के जनगणना अनुसार औरहीक जनसंख्या ५५८९ अछि ।
वृदिम
नेपालक मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रक बागमती अञ्चल, रसुवा जिलामे अवस्थित एक गाउँ विकास समिति छी ।
चोभार
चोभार काठमाडौं उपत्यकाक एक पर्यटकिय स्थल छी । ई स्थानक दोसर नाम भूतखेल सेहो छी। अखन चोभार कीर्तिपुर नगरपालिकाम अवस्थित अछि ।
अहि ठाम हिमाल सिमेन्ट कारखाना स्थापना भेल छल । अखन बन्द अछि ।
एसियाक लम्बा गुफामध्येक एक मञ्जुश्री गुफा छी । चोभार क्षेत्रसँ विश्वक सर्वोच्च शिखर सगरमाथाक अवलोकन  कर सकैत छी ।
मिथीला कलेज
नेपालक धनुषा जिलाक जनकपुर-४मे अवस्थित एक कलेज छी । ई त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँ सम्बन्धन लेनए अछि । ई जिलाक प्रमुख शैक्षणिक केन्द्रसभमे सँ एक छी । ई नेपालक एक निजी स्रोत आ साधनसँ सञ्चालित सामुदायिक कलेज छी । ई क्याम्पसक स्थापना संगे ई बहुतेक विद्यार्थी लोकनिके प्रभावित केनए अछि ।
सङ्काय
मे विज्ञान, व्यवस्थापन, मानविकी आ शिक्षा विषयक अध्ययन अध्यापन कराएल जाइत अछि ।
माध्यम
मे अङ्ग्रेजी भाषा आ नेपाली भाषामे पढ़ाई कराओल जाइत अछि ।
हरिवंश राय बच्चन
हरिवंश राय श्रीवास्तव "बच्चन" (२७ नवम्बर १९०७ – १८ जनवरी २००३) हिन्दी भाषाक एक कवी आ लेखक छलाह। 'हालावाद'क प्रवर्तक बच्चन जी हिन्दी कविताके उत्तर छायावाद कालक प्रमुख कवीसभमे सँ एक छी। हिनकर सबसँ प्रसिद्ध कृति मधुशाला छी। भारतीय फिल्म उद्योगक प्रख्यात अभिनेता अमिताभ बच्चन हिनकर सुपुत्र छी।
प्रमुख कृतिसभ
{| class="wikitable"
ब्रह्मपुरी, सर्लाही
ब्रह्मपुरी नेपालक मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत जनकपुर अञ्चलक सर्लाही जिलामें अवस्थित एक गाउँ विकास समिति छी ।
जनसङ्ख्या
ब्रह्मपुरी गाउँ विकास समितिक जनसङ्ख्या ८,५५६ रहल अछि ।
ब्रिटेन
ब्रिटेन सम्भवत ई भऽ सकैत अछि:
रशेल म्याकऐड्म्स
रशेल एन्नी म्याकऐड्म्स (जन्म नवम्बर १७, १९७८) एक क्यानडेली अभिनेत्री छी ।
पृथ्वीनगर
पृथ्वीनगर झापा जिलाके एकटा गाउँ विकास समिति अछी ।
श्रृंखल
श्रृंखल  विख्यात असमिया भाषा साहित्यकार भवेन्द्रनाथ सइकीया द्वारा रचित एक कहानी–संग्रह छी जेकर लेल हुनका सन् 1976 मे साहित्य अकादमी पुरस्कार सँ सम्मानित कएल गेल।
मस्जिद
मुसलमानसभ क इबादत गाह के मस्जिद कहल जाएत अछी। एकरा नमाज़ के लेल प्रयोग कएल जाएत अछी, मुसलमानसभ के प्रारंभिक काल मे मस्जिदे नबवी क विदेश से आवैं वाला ओफ़ोद से भेट आर चर्चा के लेल सेहो प्रयोग कएल गेल छल।  मस्जिद से मुसलमानसभ क पहिल विश्वविद्यालय (विश्वविद्यालय) सेहो जन्म लेने अछी। एकर अलावा इस्लामी वास्तुकला सेहो मुख्य रूप सँ मस्जिदसभ से विकास भेल अछी।
इन्दरा
एक भारतीय व्यञ्जन छी।
मालपुआ
मालपुआ एक मिठाई छी जे भारत आ बंगलादेशमे बहुतेक लोकप्रिय अछि । मालपुआ भगवन जगन्नाथकें भोरक खानाक लेल सेहो चढ़ायल जाइत अछि । पुष संक्रान्तिमे बङ्गाली हिन्दूक घरमे विशेष रूपसँ मालपुआ बनाएल जाइत अछि । विशेष करि होली पर्वमे मैथिल मांशाहारी घरमे मालपुआ आ मौस खायल जाइत अछि ।
शीला दीक्षित
श्रीमती शीला दीक्षित भारत क केरल राज्यक पूर्व राज्यपाल छि । केरलक  राज्यपाल श्री निखिल कुमार क राजीनामा देलाक बाद इनकर नियुक्ति एहि पदमे कएल गेल छल । एहिसँ पाहिले ओ राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली राज्यक मुख्य मन्त्री भ गेल अछी । ओ देशक पहिल एहन महिला मुख्यमन्त्री छि जे लगातार तिन बेर मुख्यमन्त्री पद सम्हारने छैथ । हुनका १७ दिसेम्बर,२००८ म लगातार तिन बेर दिल्ली विधान सभा क लेल छानल गेल छल । २०१३ मे भेल विधान सभा चुनावम कांग्रेसक हारक बाद हुनका अपन पदसँ राजीनामा देब परल छल । ओ दिल्लीक दोसर महिला मुख्य मन्त्री छल ।
हिमालय
हिमालय एसियामे अवस्थित एक हिमश्रृङ्खला छी, जे दक्षिण-पश्चिमसँ पाकिस्तान, भारत होइत तिब्बत, नेपाल आ भुटानधरि फैलल अछि। हिमालय अफगानिस्तानक हिन्दूकुश हिमश्रृङ्खलासँ जुडल अछि । हिमालय शब्दक उत्पति संस्कृतसँ भेल अछि, जकर अर्थ होइत अछि - हिमक बासस्थान (संस्कृत हिम -हिम, आ आलय -बासस्थान)।
सगरमाथा (८८४८ मी), के२ (८६११ मी) आ कञ्चनजङ्घा (८५८६ मी) लगायत विश्वक सर्वोच्च शिखरसभ हिमालयमे अवस्थित अछि।
हिमालय
हिमालय नेपाली शिखर आ हिमशृङ्खलाके जनबैत अछि । नेपालक किछ हिमशृङ्खलासभ:-
सिद्दू
एक भारतीय व्यञ्जन छी।
पुवामझुवा
पुवामझुवा नेपालके मेची अञ्चलके इलाम जिलाके एक गाउँ विकास समिति छि।
जनसंख्या
नेपालक सन् १९९१ के जनगणना अनुसार पुवामझुवाक जनसंख्या २४१९ अछि।
वटुक भैरव
वटुक भैरव (अङ्ग्रेजी: Batuk Bhairabh) ललितपुर जिलामे अवस्थित एक मन्दिर छी। ई मन्दिर लगनखेल सँ कुछ मिनेट दक्षिणमे  रहल अछि । ई मन्दिर परिसरमे  सरस्वती माताक मन्दिर सेहो  रहल अछि ।
रुगिन
नेपालक सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रक सेती अञ्चल, बाजुरा जिलामे अवस्थित एक गाउँ विकास समिति छी ।
मिथुन चक्रवर्ती
मिथुन चक्रवर्ती भारतीय चलचित्र अभिनेता आ राजनीतिज्ञ छी।
बादामक बर्फी
बादाम क बर्फ़ी एक भारतीय मिठाई छी।
२०
देवनागरी लिपि मे प्रयुक्त होए वाला संख्या छी।
नेपाली भाषामे अंकसभ एवं बडका संख्यासभक उच्चारण नीचा देल अछी।
बेलघारी
बेलघारी  नेपालक मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलक सिन्धुली जिलामे अवस्थित एक गाँउ विकास समिति छी ।
जनसङ्ख्या
वि.स. २०६८ क जनगणना अनुसार बेलघारी गाउँ विकास समितिक जनसङ्ख्या २,८४३ रहल अछि ।
सोनाक्षी सिन्हा
सोनाक्षी सिन्हा भारतीय चलचित्र क्षेत्रक एक अभिनेत्री छी।
काका देउतार हार
काका देउतार हार  विख्यात असमिया भाषा साहित्यकार नवकांत बरुआ द्वारा रचित एक उपन्यास छी जेकर लेल हुनका सन् 1975 मे साहित्य अकादमी पुरस्कार सँ सम्मानित कएल गेल।
कुल्लू ट्राउट
एक भारतीय व्यञ्जन छी।
हनुमान चालीसा
हनुमान चालीसा तुलसीदासक एकटा काव्यात्मक कृति छी जे अवधी भाषामे लिखल गेल अछि। जाहिमे प्रभु रामक महान भक्त हनुमानक गुण ओ काजक चालीस चौपाइमे वर्णन अछि। ई अत्यन्त लघु-रचना थीक जाहि मे पवनपुत्र श्री हनुमान जी कऽ सुन्दर स्तुति कएल गेल अछि। अहि मे बजरङ्गबलक भावपूर्ण वन्दना आ श्रीरामक व्यक्तित्व सरल शब्दमे वर्णन कएल गेल अछि।
ओना तँ सम्पूर्ण भारत ओ हिन्दू समाजमे ई लोकप्रिय अछि मुदा विशेष रूपसँ उत्तर भारतमे बहुत प्रसिद्ध आ लोकप्रिय अछि। लगभग सम्पूर्ण हिन्दु सभक ई कण्ठस्थ रहैत अछि। कहल जाएत अछि जे हनुमान चालीसा पाठसँ भय दूर होएत अछि, कलेस मिटैत अछि। एकर गम्भीर भाव पर विचार कएलासँ मोनमे श्रेष्ठ ज्ञानक सङ्ग भक्तिभाव जागृत होइत अछि। सनातन धर्ममे हनुमान जी केर वीरता, भक्ति आ साहसक प्रतिमूर्ति मानल जाएत अछि। शिव जीक ११म् रुद्रावतार मानल जाए वाला हनुमान जीक बजरङ्गबली, पवनपुत्र, मारुतीनन्दन, केसरी नन्दन, महावीर, मारुति, पवनसुत आदि नामसभसँ सेहो जानल जाएत अछि। हनुमान जी केर ८ सिद्धि आ ९ निधि प्राप्त अछि। मान्यता अछि, कि हनुमान जी अजर-अमर अछि, आ ई आशीर्वाद माता सीता आ भगवान् रामद्वारा देल गेल छल। हनुमान केर प्रतिदिन ध्यान करऽ सँ आ हुनकर मन्त्र जाप करला सँ मनुष्य केर सम्पूर्ण भय दूर भऽ जाएत अछि। कहल जाएत अछि, कि हनुमान चालीसा केर पाठसँ भय दूर भऽ जाएत अछि, क्लेश दूर भऽ जाएत अछि। एकर गम्भीर भावसँ विचार करला सँ मोनमे श्रेष्ठ ज्ञानक सङ्ग भक्तिभाव जागृत होएत अछि।
चौपाई
जय हनुमान ज्ञान गुन सागर जय कपीस तिहुँ लोक उजागर
राम दूत अतुलित बल धामा अंजनि पुत्र पवनसुत नामा ॥१॥
महावीर विक्रम बजरंगी कुमति निवार सुमति के संगी
कंचन बरन बिराज सुबेसा कानन कुंडल कुँचित केसा ॥२॥
हाथ बज्र अरु ध्वजा बिराजे काँधे मूँज जनेऊ साजे
शंकर स्वयं केसरी नंदन तेज प्रताप महा जगवंदन ॥३॥
विद्यावान गुनी अति चातुर राम काज करिबे को आतुर
गुल्मी जिला
गुल्मी जिला , गुल्मी जिला नेपालके एकटा जिला अछि ।
जिलाक नामाकरण
संस्कृत भाषामा सैनिक भेल ठाम गुल्म कहल जाइत अछि आर सामरिक महत्व भेल हालक गुल्मी क्षेत्रम सेहो लिच्छिवकाल आर मध्यकालम सैनिक रहलाके कारण गुल्मी नामाकरण कएल गेल भनाइ रहल अछि ।
हनुमान चालीसा
चौपाई
प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया राम लखन सीता मनबसिया ॥४॥
भीम रूप धरि असुर सँहारे रामचंद्र के काज सवाँरे ॥५॥
लाय सजीवन लखन जियाए श्री रघुबीर हरषि उर लाए
रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई ॥६॥
सहस बदन तुम्हरो जस गावै अस कहि श्रीपति कंठ लगावै
सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा नारद सारद सहित अहीसा ॥७॥
यम कुबेर दिगपाल जहाँ ते कवि कोविद कहि सके कहाँ ते
तुम्हरो मंत्र विभीषण माना लंकेश्वर भये सब जग जाना
युग सहस्त्र योजन पर भानू लील्यो ताहि मधुर फल जानू ॥९॥
उमा भारती
उमा श्री भारती (जन्म: ३ मई १९५९) एक भारतीय राजनीतिज्ञ आर भारतक जलश्रोत, नदी विकास तथा गङ्गा सफाई मन्त्री छि । ओ मध्य प्रदेशक मुख्यमन्त्री भ कार्य करि चुकल अछि । हुनका ग्वालियरक महारानी विजयराजे सिंधिया आगु आनलक जेहीसँ ओ छोटे उमेरम भारतीय जनता पार्टीक सदस्यता लेने छल । ओ साध्वी ऋतम्भरासँ आपसी सहकार्यम राम जन्मभूमि आन्दोलनम प्रमुख भूमिका निर्वाह करने छल ।
हनुमान चालीसा
चौपाई
प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माही जलधि लाँघि गए अचरज नाही
दुर्गम काज जगत के जेते सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते ॥१०॥
राम दुआरे तुम रखवारे होत न आज्ञा बिनु पैसारे
सब सुख लहै तुम्हारी सरना तुम रक्षक काहू को डरना ॥११॥
आपन तेज सम्हारो आपै तीनों लोक हाँक ते काँपै
भूत पिशाच निकट नहि आवै महाबीर जब नाम सुनावै ॥१२॥
नासै रोग हरे सब पीरा जपत निरंतर हनुमत बीरा
संकट से हनुमान छुडावै मन क्रम वचन ध्यान जो लावै ॥१३॥
सब पर राम राय सिरताजा तिनके काज सकल तुम साजा
चारों युग प्रताप तुम्हारा है परसिद्ध जगत उजियारा
साधु संत के तुम रखवारे असुर निकंदन राम दुलारे ॥१५॥
अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता अस बर दीन जानकी माता
राम रसायन तुम्हरे पासा सादर हो रघुपति के दासा ॥१६॥
तुम्हरे भजन राम को पावै जनम जनम के दुख बिसरावै
अंतकाल रघुवरपुर जाई जहाँ जन्म हरिभक्त कहाई ॥१७॥
और देवता चित्त न धरई हनुमत सेई सर्व सुख करई
संकट कटै मिटै सब पीरा जो सुमिरै हनुमत बलवीरा ॥१८॥
जै जै जै हनुमान गोसाईं कृपा करहु गुरु देव की नाई
यह शत बार पाठ कर जोई छूटहि बंदि महा सुख होई ॥१९॥
जो यह पढ़े हनुमान चालीसा होय सिद्धि साखी गौरीसा
तुलसीदास सदा हरि चेरा कीजै नाथ हृदय मँह डेरा ॥२०॥
।। दोहा ।। पवन तनय संकट हरन, मंगल मूरति रूप। राम लखन सीता सहित, हृदय बसहु सुर भूप॥
जय जय राम जय श्री राम
सुर्जाहा
सुर्जाहा नेपालक नारायणी अञ्चलक पर्सा जिला एक गाउँ विकास समिति छी।
जनसंख्या
नेपालक सन् २०११ क जनगणना अनुसार सुर्जाहाक जनसंख्या ४,१५६ अछि ।
डुडुवा गाउँपालिका
डुडुवा गाउँपालिका बाँके जिलामे अवस्थित अछि ।  वि.सं. २०७३ सालमे सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयद्वारा ७४४ स्थानीय तह लागू करलाक बाद बाँके जिलामे साविकक होलिया, बेतहनी, बनकट्टी, हिरमिनीया आ कम्दी गाउँ विकास समितिसभके मिलाए डुडुवा गाउँपालिका बनाएल गेल अछि ।  डुडुवा गाउँपालिकाक कूल क्षेत्रफल ९१.१०  वर्गकिलोमिटर रहल अछि । ई गाउँपालिका ६ वडामे विभाजन कएल गेल अछि । ई गाउँपालिकक कूल जनसङ्ख्या ३७,४६० रहल अछि । ई गाउँपालिकाक सिमाना पूर्वमे राप्तीसोनारी गाउँपालिका आ नरैनापुर गाउँपालिका, पश्चिममे नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका, उत्तरमे राप्तीसोनारी गाउँपालिका आ कोहलपुर नगरपालिका तथा दक्षिणमे भारत धरि फैलल अछि ।
आकाश भैरव मन्दिर
आकाश भैरव मन्दिर काठमाण्डौक इन्द्रचोकमे रहल अछि| भैरवनाथक दोसर स्वरुप आकास भैरव अछि|
जगदीश शमशेर राणा
जगदीश शमशेर राणा (वि.सं. १९८६- ) मदन पुरस्कार प्राप्त कएल व्यक्तित्त्व अछि। ओ वि.सं. २०३७ सालमे पुरस्कार पावने छल।
कृतिसभ
उनकर पहिल रचना वि.सं. २००१मे "कवि आ उसकी प्रिया" शीर्षकक कविता छी। काव्य/समालोचनामे कलम चलावैत उनकर कृतिसभ
गोदावरी नदी
गोदावरी नदी भारतक एकटा प्रमुख नदी अछि।
आशुतोष राणा
आशुतोष राणा भारतीय चलचित्र क्षेत्रक एक अभिनेता छी।
प्याङ
प्याङ नेपालके मेची अञ्चलके इलाम जिलाके एक गाउँ विकास समिति छि।
जनसंख्या
नेपालक सन् १९९१ के जनगणना अनुसार प्याङक जनसंख्या २,६२८ अछि।
राजपथ
राजपथ कें सन् १९४७ पूर्व किंग्स वे कहल जाइत छल । ई पश्चिममे राष्ट्रपति भवनसँ विजय चौक भऽ पूर्वमे इन्डिया गेट भऽ ध्यानचन्द राष्ट्रिय स्टेडियम (नेसनल स्टेडियम धरि जाइत अछि | एकर दुनू दिस घासक सुन्दर मैदान अछि आ संगे एक ताल सेहो अछि, जे एकर सुन्दरतामे चारि चान्द लगवैत अछि । ई मार्गक पश्चिममे रायसीनाक पहाड़ी पर सवार भऽ भारतक राष्ट्रपतिक आवास राष्ट्रपति भवन जाइत अछि, जकर दुनू दिस प्रशासनिक केन्द्र आ सचिवालय तहिना उत्तरी खण्ड नर्थ ब्लक आ दक्षिणी खण्ड साउथ ब्लक अछि ।
मैथिली भाषा
मैथिली (Maithilī ) भारोपेली भाषा छी जे मुख्य रूपमे भारतक उत्तरी बिहार आ नेपालक पूर्वी क्षेत्रसभमे बाजल जाइत अछि । ई प्राचीन भाषा भारोपेली भाषा परिवार अन्तर्गत आवैत अछि आ भाषाशास्त्रक हिसाबसँ बङ्गाली, आसामी, उडिया आ नेपालीसँ एकर निकट सम्बन्ध अछि । ई भाषाक अपन तिरहुता लिपि अछि मुदा हाल एकर प्रयोग न्यून देखल जाइत अछि । हाल मैथिली भाषा देवनागरीमा लिखल जाइत अछि । मैथिली भाषा भारतक संविधानक आठम अनुसूची आ नेपालक संविधानक अनुसुचीमे सम्मिलित आ साहित्य परिषदद्वारा मान्यता प्राप्त भाषा छी ।
सन् २००२ मे मैथिली भाषाक भारतक संविधानक आठम धारामे समावेश कएल गेल, जहिसँ भाषाक शिक्षा, सरकारी निकाय आ अन्य आधिकारिक प्रयोजनमे प्रयोग कऽ सकैत अछि। सन् २०१५ मे मैथिली भाषाके नेपालक संविधान २०७२क भाग १, धारा ५ मे आधिकारिक भाषाक रूपमे राखल गेल अछि । भारतक ई एक सभसँ पैघ भाषाक अन्तर्गत आवैत अछि तहिना नेपालक ई दोसर सभसँ बेसी बाजल जाइवाला भाषा छी । सन् २००१ धरि ई भाषा लगभग ४ करोड ४७ लाख लोकसभद्वारा बाजल जाइत अछि जहिमे सँ नेपालमे मात्र २८ लाख आ भारतमे ३ करोड ४७ लाख लोक मातृभाषाक रुपमे ई भाषाक प्रयोग करैत अछि ।
भौगोलिक अवस्था
नेपालमे मैथिली तराईक जिलासभ धनुषा, सर्लाही, महोत्तरी, सिरहा, सप्तरी, सुनसरी आ मोरङ मे बाजल जाइत अछि। ई भाषा विभिन्न जातिसभ आ समूहसभमे कायस्थ, राजपुत, ब्राह्मण, खत्वे, चमार, यादव आ तेली आ अन्य वर्गद्वारा बाजल जाइत अछि । संविधानमे समावेश भेलाक बाद मैथिलीमे प्राथमिक शिक्षाक रूपमे विद्यालयसभमे प्रयोग कएल गेल अछि । भारतक साहित्य प्रतिष्ठानद्वारा मैथिलीके साहित्यिक भाषाक स्थान पण्डित जवाहर लाल नेहरूक समयसँ प्राप्त अछि । भारतमे मैथिली उत्तरी बिहारक मधुबनी, दरभंगा, समस्तीपुर, बेगूसराय, सुपौल, पूर्णिया, मधेपुरा, कटिहार, अररिया, किशनगंज आ सहरसा जिलामे व्यापक रूपसँ बाजल जाइत अछि । मधुबनी आ दरभंगाक एकर प्रवेशद्वार मानल जाइत अछि । मातृभाषीसभ भारतक अन्य क्षेत्र जेना नयाँ दिल्ली, मुम्बई, पटना आ कोलकाता मे सेहो अछि ।
इतिहास
प्राचीन मैथिलीक विकासक शुरूवात प्राकृत आर अपभ्रंशक विकाससभसँ जुड़ल अछि । मैथिलीक इतिहास १४हम शताब्दीसँ जुड़ल अछि । सन् १५०७ सँ संरक्षण करि राखल वर्ण रत्नाकार नामक मैथिली गद्य पाठ मैथिली भाषासँ सम्बन्धित सभसँ पुरान दस्तावेज मानल जाइत अछि जे मिथिलाक्षर लिपिमे लिखल अछि ।
मैथिली नाम कऽ उत्पति प्राचीन मिथिला राज्यसँ आएल अछि जकर राजा जनक छल्निह । राजा जनकक पुत्री आ राजा रामक पत्नी सीताक मैथिली नामसँ सेहो जानल जाइत अछि । मिथिलासँ समबन्धित विद्वानसभ अपन साहित्यिक काजक लेल संस्कृत भाषा आ आम लोकगीत (अवहट्ट) कऽ लेल मैथिली भाषाक प्रयोग करैत छल ।
१७हम शताब्दीके मध्यमे वैष्णव सन्तसभ, विद्यापति आ गोविन्ददासद्वारा बहुतेक मृदुभाषी गीतसभ लिखल गेल । मापति उपाध्याय पारिजातहरण नामक नाटक मैथिली भाषामे लिखने छल । व्यवसायिक समूह मुख्यतया दलितसभ जकरा किर्तनिया सेहो कहल जाइत अछि ई नाटकके गीतक रुपमे जनसमूहमे प्रस्तुत करैलेल आरम्भ केलक । लोचन (१५७५-१६६०) रगतरागिनी लिखलक जहिमे सङ्गीत विज्ञानक महत्वपूर्ण ग्रन्थ, रागसभक वर्णन, ताल आ मिथिलामे प्रचलित गीत सङ्ग्रहित छल ।
एस्प्लेनेड मार्ग, चान्दनी चौक, दिल्ली
चान्दनी चौक दिल्ली कऽ सबसँ पुरान एवं सबसँ व्यस्त क्षेत्र छी। पुरानी दिल्ली रेलवे स्टेसन एहि ठाम सँ लग अछि।
गोनू झा
म.म.गोनू झा 1050-1150
मोहम्मद शामी
मोहम्मद शामी क्रिकेट खेल क खेलाडी अछि जे भारत स क्रिकेट खेलैत अछि ।
मैथिली भाषा
इतिहास
विद्यापति मैथिली भाषाक आदिकवि आर सर्वाधिक ज्ञात कवि छला । विद्यापति जी मैथिली अतिरिक्त संस्कृत तथा अवहट्ट शेहो रचना केनए अछि ।
गोनू झा
करमहे सोनकरियाम गोनू झाक वर्णन पञ्जीमे अछि- महामहोपाध्याय धूर्तराज गोनू। पञ्जीक अनुसार पीढ़ीक गणना कएलासँ गोनूक जन्म ( गोनूक सोनकरियाम करमहे-वत्समे २४म पीढ़ी चलि रहल अछि) आर्यभट्टक बाद (आर्यभट्टक माण्डर-काश्यपमे ३९ म पीढ़ी चलि रहल अछि) आ विद्यापतिक पहिने (विद्यापतिक विषएवार बिस्फी-काश्यपमे १४म पीढ़ी चलि रहल अछि) लगभग १०५० ई.मे सिद्ध होइत अछि। कारण एहि तरहेँ एक पीढ़ीकेँ ४० सँ गुणा केला सँ आर्यभट्टक जन्म लगभग ४७६ ई. आ विद्यापतिक जन्म लगभग १३५० ई. अबैत अछि जे इतिहाससम्मत अछि।
मैथिली भाषा
ब्राह्मणेत्तर मैथिलीः विश्लेषण आ संश्लेषण
ब्राह्मणेत्तर मैथिलीक विश्लेषण आ संश्लेषण एकटा भेग विषय थिक । अहिमे भाषा, साहित्य, संस्कृति, परम्परा, रीतिथिति, पहिरनसहित अनेकन विषय समेटल जा सकैत अछि । ई एकटा अध्ययन, अनुशन्धान आ खोजक विषय सेहो अइछे आ बनबाको चाहि । एहि विषयकें जनबाक आ बुझमाक लेल मैथिलीभाषी क्षेत्रमे रग–रग पसरल ‘ब्राह्मणवाद’ आ ‘मनुवादी’ मानसिकताक जडिकें सेहो खोदबाक या कमेबाक लेल बान्छनिय अछि । जेना खेतमे लागल बालिकें कमेबाक आवश्यकता पडैत छैक, तहिना मैथिली भाषामे करैय पडत । आब मात्र जमिनकँे थामि या तामिकँे, कोरकार ककेँ, चौकी दकेँ बालि छिटलासँ काज नहि चलत । मैथिली भाषाक नाम पर खेतिपाती करैवला सब आजूधरि ‘बौग्ग’ लगाकेँ सोह्रे आना उब्जनी लइत रहल आ मैथिली माय घुसकुनिया कटैत रहली अछि । अनेक ‘वाद’केँ नाम पर जलकुम्भि सब मैथिलीभाषी क्षेत्रमे पसरि गेल अछि । ओ सबकेँ
उखाडि फेक नव सिरासँ आगा बढबाक नितान्त जरुरी भए चुकल अछि । अहि आलेखमे उपर उल्लेखित दूटा विषय पर प्रतिनिधिमूलक तथ्य सब मात्र उल्लेख अछि । ब्राह्मणेत्तर समुदायकँे कोन रुपेण मैथिलीमे अछोपकँे व्यवहार कयल जाइत अछि ? मैथिली मानकक नाम पर ब्राह्मणेत्तरकँे कोनाकँे अलग–थलग पारल गेल अछि आ पारि रहल छैक, तक्कर ई आलेख एकटा उदाहरण मात्र भँ सकैत अछि । ऐतह ई कहि दी जे आलेख कोनो जाति, धर्म, सम्प्रदाय आ वर्गक गरिमा आ प्रतिष्ठाकँे आँच पहुँचय से उद्देश्यसँ किमार्थ नहि लिखल गेल अछि । विशुद्ध मैथिली भाषाक उत्थान आ जर्गेनामे टेवा पहूँचय ताहि लेल अछि, एकरा मैथिली भाषामे जारी शुद्धिकरण अभियानक एकटा अंशकँे रुपमे मानल जाए, विनम्र आग्रह ।
ब्राह्मणेत्तर, भाषा आ साहित्यः
सामान्य बुझाईमे गइर–ब्राह्मणकेँ ब्राह्मणेत्तर कलह जाइत अछि । मैथिलीभाषी क्षेत्रमे अहि शब्दक प्रयोग बहुत कम भेटैक छैक । मुदा मैथिली भाषा, संस्कृति, साहित्यसहितमे ब्राह्मणवाद हाबी भेलाक कारण किछु समय एम्हर एहि शब्दक प्रचलन घनगर रुपमे फेरसँ शुरु भँ गेल अछि । पहिने साहित्यकेँ ब्राह्मण आ ब्राह्मणेत्तर रुपमे विभाजन कएल गेल बात किछु प्रकाशित सामग्री सबमे भेटैत अछि । कोनो भी भाषामे साहित्यकँे महत्वपूर्ण अंग मानल गेल अछि । साहित्यक रिढ कहल जाइत अछि भाषाकेँ । साहित्य साक्ष्य दू प्रकारकँे होएत अछि–धार्मिक साहित्य आ धर्मनिरपेक्ष (लौकिक) साहित्य । धार्मिक साहित्यकँे अन्तर्गत ब्राह्मण आ ब्राह्मणेत्तर ग्रंथ अबैत अछि । वेद, पुराण, उपनिषद्, रामायण, महाभारत, स्मृति ग्रंथ इत्यादि ब्राह्मण साहित्यकँे अंतर्गत आ जैन तथा बौद्ध रचना सब ब्राह्मणेत्तर साहित्य अन्तर्गत अबैत अछि (सत्य प्रकाश, सन् २०१८) । एहिमे कबिरक बाणी, रवि दाससहितकँे सेहो जोडि सकैत छि । मैथिलीभाषी क्षेत्रमे ब्राह्मण साहित्यक प्रभाव बड बेसी भेटैत छैक । कृर्तिम पात्र खडा ककेँ ‘धार्मिक गुलाम’ बनबैयवला मिथक कथा सब बहुत प्रचलनमे अछि । एहिमे सबसँ बेसी ओझरायल ब्राह्मणेत्तर जाति÷समुदाय भेटैत छैक । ब्राह्मणवादी मिथक सबकँे प्रभावमे एतौहका मूल निवासी वा ब्राह्मणेत्तर संस्कृतिवला लोक सब अपन बृद्धिमान, उदार आ न्यायप्रिय राजकँे प्रतिमानकँे भूल जाइत अछि, बिसरि गेल अछि ।
मैथिलीभाषी क्षेत्रमे ब्राह्मण बाहेककेँ ब्राह्मणेत्तर मानल गेल अछि । तेँ ओ सब जे बजैत–भुकैत छथि, से ब्राह्मणेत्तर भाषा भेल आ ई भाषाक टोन ब्राह्मण सँ अलगे होइत छैक । अखनोधरि मैथिलीमे ओहि टोनकेँ मान्यता कथित ‘मानक जातिक’ महाजन लोकनि नहि देने छथि । मुदा कहैत जरुर छथि जे ‘अहाँ जे बजैत छि, सेहा मैथिली थिक’ । ई नारा व्यवहार आ कार्यान्वयनमे शून्य देखल गेल अछि । ओहुना मैथिली भाषी क्षेत्रमे अतितमे ब्राह्मणवादीद्वारा चार वर्ण (ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आ शुद्र), पचपनियाँ, सोलकन, पिछडावर्गसहितकँे विभाजित कएले गेल छल । आब ब्राह्मणेत्तरकँे रुपमे भँ रहल अछि । एहन परिस्थिति एनाई दूर्भाग्यपूर्ण थिक । एहन अवस्था किएक आएल अछि ? कि मैथिली ब्राह्मणेत्तरकेँ नहि छियैक ? यदि छियैक त ओकरा सबकेँ अहि भाषासँ जोडबाक लेल प्रयत्न किएक नहि भेल आ भए रहल अछि ?...एहने बहुत रास प्रश्न आ जिज्ञासा वर्षौसँ सार्वजनिक भँ रहल अछि । समाधान दिस किनको ध्यान किएक नहि जा रहल छनि ?
ब्राह्मण आ ब्राह्मणेत्तर भाषा÷साहित्य÷ग्रंथ दू फराक विषय थिक । ब्राह्मणेत्तर साहित्य सबमे, खास ककेँ मैथिलीभाषी क्षेत्रमे पसरल जकाँ विभिन्न ‘वाद’ वा जातिगत विभाजनक बात नहि भेटैत छैक । ब्राह्मणेत्तर साहित्य –बौद्ध ग्रन्थ त्रिपिटक, जैन ग्रंथ, जातक कथा सब अछि, एकरा अध्ययन कएलाक बाद एहा निस्कर्ष निकलैत छैक । अई साहित्य अन्तर्गत सर्वाधिक प्राचीन ग्रन्थ त्रिपिटक अछि । ई सर्वाधिक प्राचीन बौद्ध ग्रन्थ सेहो अछि । त्रिपिटक तीन अछि–सुत्त पिटक, विनय पिटक, अभिधम्म पिटक । सुत्त पिटकमे बुद्धकँे धार्मिक विचार आ वचन संग्रहित अछि, एकडा वौद्ध धर्मकँे इनसाइक्लोपीडिया कहल जाएत अछि । विनय पिटकमे बौद्ध संघकँे नियम, अभिधम्म पिटकमे बौद्ध दर्शनकँे विवेचना आ जातकमे बुद्धकेँ पूर्व जन्मकँे काल्पनिक कथा सब भेटैत अछि । मैथिलीभाषी क्षेत्रमे.ब्राह्मणेत्तर साहित्यक चर्च सेहो मुश्किलसँ होयत अछि ।
भाषाकें प्रारम्भिक विकासमें ब्राह्मणेत्तर :
ब्राह्मणेत्तर शब्दक प्रयोग महात्मा गांधी सेहो कएने छथि । ओ कहने छथि, ‘दक्षिण भारत जतेह ब्राह्मणक दृष्टिमे ब्राह्मणेत्तर मात्र अस्पृश्य मानल जाइत अछि, ओतेह त ब्राह्मणवादीद्वारा कएल गेल विभेदक विकृति थप विकृतिपूर्ण देखल गेल अछि । ओकरा सबकँे पक्षमे खडा होमेवला कोनो व्यक्ति नय भेटैत अछि’ (महात्मा गांधी, १९५८) ।  किछु साहित्य प्रकाशन सबमेँ कबिरक वाणीकँे ब्राह्मणेत्तर परम्पराकँे उपादानक निर्देशनकँे रुपमे सेहो प्रस्तुत कयने छैक (मधुमति, सन् १९८६) । मिथिलाभाषी क्षेत्रमे बुद्ध, कबिर, महाविरसहितकें ब्राह्मणेत्तर पर लिखल साहित्य नगण्य छैक, खोजलो पर भेटनाई मुश्किल अछि । सबसँ बेसी विद्यापति पर लिखल गेल अछि । भुसुक राउत जे ब्राह्मणेत्तर जातिकेँ सिद्ध साहित्यकार छलाह, हुनका पर लिखल साहित्य–सिर्जना बड कम भेटैत छैक । जब की विद्वान लोकनिकेँ मत छनि जे मैथिली भाषाकेँ प्रारंभिक विकास ब्राह्मणेत्तर जातिसँ शुरु भेल अछि । बीएन मंडल विश्वविद्यालयके अंग्रेजी विभागक पूर्व संकायाध्यक्ष डा. ललितेश मिश्र एहि बातक रहस्योघाटन करैत कहैत छथि, ‘मैथिली भाषाकें प्रारम्भिक विकास ब्राह्मणेत्तर जातिकँे सिद्ध साहित्यकार भुसुक राउत, डाक आदिकँे जरिए भेल रहैक (जागरण डट कम, २०१७) ।
मैथिली भाषामेँ ब्राह्मणेत्तर जातिकेँ योगदानक चर्चा एकगोटा विद्वान÷समालोचक मोहन भारद्वाज सेहो खुलिएकेँ केने छथि । ओ त मैथिली भाषाक उत्पतिकँे श्रेय ब्राह्मणेत्तरकेँ दैति छथि । ओ लिखैत छथि– ‘स्पष्ट अछि जे मैथिली मिथिलाक भाषा अछि । मिथिलाक मूलनिवासी द्रविड आ जनजातीय लोक सभ छलाह । ओ सभ मुण्डारी परिवारक भाषा (कोल भाषा) बजैत रहथि । कालान्तरमँे ओकर स्वतंत्र नामाकरण भेल । आई ओकरा मैथिली कहल जाइत छैक ।....मुंडा–परिवारक अनेक जनजातिय भाषा सँ ल’ क’ संस्कृत आ हिन्दी धरिक अगणित शब्द मैथिलीक शब्द–भंडारमे अछि । मुदा, मैथिलीक जे व्याकरण–पोथी अछि ताहिमँे अधिकांश एहने अछि जाहिमँे मैथिली समाजक भाषिक विविधताकेँ नकारल गेल अछि । लेखक भाषाकेँ समाजक सामुहिक देन नहि मानैत वर्गीय आ जातिय भावनासँ परिचालित भेलाह अछि । सामन्ती आ जातिय आँखिसँ भाषाकँे देखलनि अछि । वाचित भाषाकँे नकारि देलक अछि, जे मैथिली भाषाकँे जीवन्तता आ जिजीविषाक प्रमाण अछि । मैथिलीक मूल स्वभाव आ शक्ति के अनठा क’ दुतकारि क’ मिथिलाक सम्भ्रान्त वर्ग मानक मैथिलीक परिकल्पना कयने छथि (डाक–दृष्टि, २०१२) ।
मानकिरणकेँ नाम पर विभेद:
ब्राह्मणेत्तर मैथिलीभाषी आमजनकेँ बोली, लय, शैलीकेँ कथित ‘मानक जातिक’ लोक सभ मैथिली मानिते नहि छथि । तेँ मैथिलीक वर्षौसँ दूर्भाग्यपूर्ण नियति भोगि रहल अछि । शुद्ध आ विशुद्ध या अशुद्धकेँ लडाई जाधरि मैथिलीभाषामेँ रहत एकर उन्नयन आ विकास असंभव अछि । छुत, अछुत, अछोप... बला बात मैथिलीभाषी बहुत झेललक/खेपलक अछि । आब ‘हम आ ओ’ बला बात मैथिलीमें दुर्भाग्यपूर्ण अछि । भाषाविद् डा.रामअवतार यादव कहैत छथि– ‘मानक मैथिलीक प्रचलनक आधार भाषावैज्ञानिक नहि भ’ सामाजिक आ भाषावैज्ञानिकेतर अछि । जाति, शिक्षा, पारिवारिक वा सामाजिक पृष्ठभूमि, सामाजिक मनोवृत्ति आदि सन भाषावैज्ञानिकेत्तर कारक तत्वक पृष्ठभूमिमँे एहि मानक मैथिलीक आधारशिला स्थापित भेल अछि ओ खास क’ ब्राह्मण आ (कर्ण) कायस्थ जातिद्वारा अपना–अपना बोलीकेँ उत्तम, स्तरीय ओ विशुद्ध मैथिली बुझि अभिमान करब एहि मानक मैथिलीक विशेषता मानल जाइत अछि । मिथिलाक ब्राह्मण ओ कायस्थ एक प्रकारक कृत्रिम ‘हम–ओ’ भिन्नताक सृजन क’प्रचण्ड रुपेँ एहि कुत्सित भावनासँ ग्रस्त छथि’ (मैथिलीक भाषिक वैविध्य ः औपभाषिक ओ मानक स्वरुप, १९९९) । डा.यादव मैथिलीक मानकक निर्धारण भाषा बैज्ञानिकद्वारा होए, से कहैत छथि । मुदा आब बागमतिमेँ बहुत जल प्रवाहित भए चुकल अछि, पानिबहि गेल अछि, तेँ भाषाक मानक जन–जनकेँ बोली, शैली, लय, तर्जसहितकँे आधार पर होमाक चाहिँ । लोक सब आब एहेन मैथिली भाषाक प्रतिक्षामें छनि, जहिमे ओकरा सबहक अपन बोली समावेश होय, ओ सब सेहो अपनत्व भावनाक साथ पढय आ लिखय सकैय, नेपाली भाषा जँका ओकरा सबहक अपने मातृभाषा दोसर भाषाक रुपमेँ नहि बनौक....।
आम मैथिलीजनकेँ मैथिलीभाषाप्रतिकँे त्रास आ भयकेँ अंग्रेजी विद्वान पोल आर ब्रास सेहो पुष्टि करैत लिखति छथि– ‘मैथिलीभाषी समाजक भाषिक दुगोलाक चलते मैथिली भाषाक विकास अन्य भाषाक तुलनामे मंथर गतिसँ भेल अछि । छात्रलोकनि मैथिली पढवामे एहि लेल हिचकिचाइत छथि जे ओ जाहि वत्र्तनीमे लिखताह ताहिसँ भिन्न वत्र्तनीकेँ मानयवला यदि परीक्षक भ’गेलथिन त’ हुनक अंक कटि जयतनि ’(ल्याङ्गवेज, रीलीजन एण्ड पोलिटिक्स इन नोर्थ इण्डिया, १९७४) । ब्राह्मणेत्तर लोकनिकेँ अहि डर÷त्रासक निर्वारणकर्ताकँे खोजि मैथिलीभाषी क्षेत्रमें दशकौं पहिनेसँ भए रहल अछि । अहि विषय पर कोहि दादा कहबैक लेल निकलूँ ? हाँ, अहिकेँ लेल ‘अश्व शक्ति’ बढेनाय परम आवश्यक सेहो अइछे । ई शक्ति प्राप्तिक लेल मैथिली पत्रकारिताके अस्त्रकेँ रुपमे प्रयोग करबाक सुझाब नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानसँ प्रकाशित आङन पक्रिकामे अछि । पत्रिका अनुसार, विभिन्न भाषाकेँ अपन–अपन महत्व आ पहिचान होइत अछि । मैथिली भाषा ओहिमें सम्भवतः सबसँ उपर आ आगाँ अछि । एकर विरासत आ इतिहास आन कोनो भाषासँ बेसी गरिमामय अछि । परञ्च मैथिली डेगाडेगी मात्र बढिरहल अछि । अहि भाषाक उत्थानक लेल सरोकारवला सभकें ‘अश्व शक्ति’ बढेनाई आवश्यक अछि । अहि शक्तिकेँ प्राप्तिक लेल मैथिली पत्रकारिताकें एकटा अस्त्रक रुपमे प्रयोग कएल जा सकैत अछि (आङ्न,४०ः२०७५) ।
मैथिली भाषामे ब्राह्मणेत्तर मैथिली भाषीकँे महत्वपूर्ण योगदान छलैक,अछि आ रहत । डाकवचन एकर एकगोटा साक्षात प्रमाण थिक । मैथिली साहित्यक प्रारम्भ डाकवचनसँ भेल अछि । ओना, इतिहासकार लोकनि ज्योतिरीश्वरकृत वर्ण रत्नाकरसँ एहिसात्यिक विवेचन–विश्लेषण शुरु करैत छथि, मुदा से उचित नहि । एहिसँ इतिहासकार सभक दृष्टि–सीमा तथा सामथ्र्यहीनता तँ देखार होइते अछि, मैथिली भाषा–साहित्यक कतेक अहित भेल अछि सेहो ध्यान देबाक विषय थिक । असलमे मौखिक साहित्यकेँ साहित्य नहि कहब, ओकर सोध–अनुशन्धान नहि करब जाहि मानसिकताक देन अछि तकर परिणाम मैथिली साहित्यक इतिहाससे नहि, सम्पूर्ण मिथिला–मैथिली भोगि रहल अछि (डाक–दृष्टि) । बहुत रास विद्वान लोकनि डाकवचनकँे लोकसाहित्यकँे उपमा दैति छथि । खास ककें उदारवादी मैथिली साहित्यकार त अहि दिस अपन कलम चलबैइते आबि रहल अछि । डाकवचन लोकसाहित्य, मौखिक साहित्य आ लोककथन अछि((ऐऐ) । डाकवचन एकटा मौखिक साहित्य अछि, एकरा सैकडो वर्ष धरि एकर वाचिकेँ रुप प्रचलित रहल बात दूर्भाग्यपूर्ण अछि । बाह्मणेत्तर साहित्य भेलाक कारण डाकबचनकँे अहि अवस्थासँ गुज्र पडल । ओना आब त लिखित रुप सेहो उपलब्ध भँ रहल अछि । मुदा मौखिक साहित्य के साहित्यक कोटी ने नहि रखनिहार लेखक सभ एकरा साहित्य मानैय लेल तयार एखनो नहि अछि ।
अपभ्रंश शब्द आ गलत प्रचारः
लोक शब्दक अर्थ अछि, ‘लोक समाजक ओ वर्ग थिक जे आभिजात्य संस्कार, शास्त्रीयता आ पाण्डित्यक चेतना एवं अहंकारसँ मुक्त रहैत एकटा परम्पराक प्रवाहमे जीबैत अछि (हिन्दी साहित्यकोश, १९८५) । लोक भाषा, संस्कृति आ साहित्यकँे प्रतिनिधित्व आ बचाबमे ब्राह्मणेत्तर वर्गक योगदान अतूलनीय अछि । मुदा मैथिली साहित्यमे ब्राह्मणवादीकँे द्वारा ब्राह्मणेत्तरकँे वर्षौंधरि अछोपक श्रेणीमेँ राखल गेल अछि । एकरा प्रष्ट रुपसँ कहल जाए त  मैथिली भाषा, साहित्य आ संस्कृति पर ब्राह्मणवाद हावी अछि । तेँ मैथिली भाषा वषौंसँ पाछा अछि । कण्ठानुकण्ठ विकसित होमयवला काव्य–वाणीसँ भरल–पूरल अछि ब्राह्मणेत्तर मैथिली मुदा एकर लिखित रुप नहि भेलासँ ब्राह्मणवादी साहित्य मैथिलीभाषी क्षेत्रमे लोकगीतकँे रुपमे प्रचार कयल गेल अछि । एकटा उदाहरणकँे रुपमे ग्राम्य लोक–आस्थाक केन्द्र रहल ‘डिहबार बाबा’क महिमा गीत ‘ब्राह्मण बाबू यौ, कनियो कनियो होइयौ न सहाय....’ के लेल जा सकैत अछि । अहि गीतकँे व्याख्या करैत पत्रकार श्यामसुन्दर यादव ‘पथिक’ लिखैत छथि, ‘ गीतमे ब्राह्मण कहि डिहबारकेँ सम्बोधन कएल गेल अछि । आपत–विपत वा समस्या पडलाक अवस्थामे ब्राह्मण अर्थात राजाजी डिहबारकेँ सहारा बनबाक लेल विन्ती कएल जाएत अछि ’ (आङन, २०७५, पृ.९४) । प्रायः मैथिली भाषी क्षेत्रमे ‘बरहम बाबा’कँे रुपमँे सेहो संवोधन होयत आबि रहल ‘डिहबार बाबा’ गावसँ बाहरे भेटैत अछि । एकरा सर्वजातीय लोकप्रिय लोकदेवता मानल जाएत अछि । ब्रह्मासँ ‘बहरम’ आ बादमे ‘ब्राह्मण’ बनि गेल होयत, निराकार ब्रह्मा साकार आ सद्गुण बरहमक रुपमे मिथिलाञ्चलमे पूजित आ सम्मानित अछि (मैथिली संस्कृति, २०५६) । बहरम सँ बराहमन बनाओल गेल आ ओकरा गीतक रुपमे प्रचार कयल गेल बुझमामे किनको कोनो दिक्कत होएत से नहि बुझायत अछि । बरहम बाबा या डिहबार बाबा थानतर गबैवला किछु गीत सब अछि– ‘हाथ चलैत बिहुसैल छतिया ओ बराहमन बाबु, हाथ दुवु कमलक पटल ओ बराहमन बाबु...,’ ‘करिया मेघ चढि वैसल हो बराहमन सुगवा जकाँ मडरावैं......,’ ‘बरहामन बाबुकँे आङना चनन घन गछिया...,’ ‘मुखले जे खयलक हो बरहामन अछतकँे धनमा...,’ ‘तीन रंग घोडवा बरहामन सबुजे रंग वछेखा,’ ‘बराहामन बाबु भेल असबार....,’ ‘बेरी वरजौ मालिक बेरी आ ओही बाटे जयता बरहामन बाबु...’ (ऐऐ) सहितकँे बहुत लोकगीतमेँ उल्लेख कयल गेल निराकार दिहबार (बरहम)कँे लेल प्रयोग भेल शब्द कोनाकेँ अपभ्रंस भए ‘बराहमन(ब्राह्मण)’ बना देल गेल अछि । अहि गीत सभहक अपव्याख्या के पुष्टि तखन होयत अछि जखन बरहम बाबाकँे अध्र्य देबाक समय गाबैवला गीतमेँ लाल जनेउकँे प्रसंग अबैत अछि । ई गीत देखल जाए –
‘.........छोट बगिया लगायब, ओतअ फुलवा लोढाएव रोज दिन,
लाल जनेउ मङ्गायब, करिया छागर धुर बाहयब ।
(मैथिली संस्कृति,पृ.१३१)
‘....पानबिनु मुहमा मलिन भेल,
जनेउ बिन सुखल शरीर......।’
‘...भइया मोरा काटतै बरहामण टकुरी सँ मुनरिया,
बहिनी मोरा खेहैत रे जनेउ आ,
धनी मोरा रंगतै बरहामन पाटे सुत जनेउआ ।’
(मैथिली संस्कृति,पृ.१३२)
बरहम वा डिहबार बाबा सूर्य आ निरञजनकेँ प्रतीककेँ रुपमे सूर्यक स्वरुप आ संस्कारसँ मण्डित अछि । ओ निराकार अछि । मिथिला क्षेत्रमे कतौह बरहम बाबा त कतौह डिहबार बाबाकेँ रुपमे गामक तमाम लोकक आस्थाकँे केन्द्र अछि । सम्भवत :डिहबार थानमे माटिकँे पिढी मात्र भेटत । हाँ मिथिलाक पारम्परिक लोकमूर्तिकलामँे घोडा पर चढल बरहम बाबाक माटिकँे मुर्ति जरुर भेटैत अछि । जहिमँे कोमल कान्त मुखाकृति, माथ पर पगडी, सेरवानी धोती आ चमडाकँे जुत्ता लगाओल मुर्ति सिल्पी जाति कुम्हार समुदायकँे द्वारा बनाओल जाएत अछि । मिथिलाक विभिन्न मांगलिक कार्यमँे दिहबार स्थान पर चढाओल जाएत अछि (ऐऐ) ।
ब्राह्मणेत्तर समुदायकँे मैथिली संस्कृतिकँे बचाबमे महत्वपूर्ण योगदान सबदिनसँ अछि । मुदा ओ मिथिलामे हमेसा पाछा रहल अछि । धर्मक नाम पर दास बनाओल गेल अछि । आब भाषाक नाम पर दास बनाओल जा रहल अछि । पाणिनि व्याकरणक चर्चा मैथिली भाषाकँे लेल  करैवला सब ब्राह्मणेत्तरकँे भाषिक लय, शैली, बोली, कण्ठोच्चारकँे बाईपास करैत आबि रहल अछि । ई ब्राह्मणेत्तर समुदायकँे मैथिली मातृभाषाकँे दोसर भाषाक रुपमे प्रस्तुत करबाक प्रपंच मात्र अछि । सावधान आ सचेतना जरुरी अछि । ब्राह्मणेत्तर नहि शुद्ध नेपाली लिख सकत आ नहि मैथिली बाज आ लिख सकत त ओकरा सबहक भाषिक अधिकारक एकटा उलंघन नय भेल कि ?
लेखनीमे जातिकँे प्रभाव रहितै छैक, मुद्दा एकर अर्थ ई किन्नौह नहि जे ओकरा अपन स्तुतिगानमँे प्रयोग कएल जाय । शब्दके अपभ्रंस कयल एकटा अउर उदारहण देखियौं : मैथिलीमँे जे डाकवचनक संकलन–संपादन भेल अछि तकर अवस्था व्यक्ति पिच्छे फरक भेटैत छहि । डाकवचनक वनस्पति प्रकरणमे केरा रोपबाक प्रसंग आयल अछि । विद्वान कपिलेश्वर झा आ जीवानन्द ठाकुरक संकलनमँे ओकर प्रारम्भिक दू पाँती एहि प्रकार अछि–
कहए डाक तों सुनह रावन, केरा रोपी अखाढ सावन ।
तीन सय साठि जे केरा रोपए, आबि निचिन्त घरहि भए सुतए ।।(पृ.६७)
शशिनाथ झाक संग्रह मे ई पाठ अछि–
कहय डाक तों सुनह बाभन, केरा रोपी असाढ सावन ।
तीन सय साठि जे केरा रोपए, आबि निचिन्त घरहि भए सुतए ।।(पृ.३८)
ई उपर देल गेल दूटा फरक संग्रहकेँ मोहन भारद्वाजकँे ‘डाक–दृष्टि’ मे सुन्दर व्याख्या कएल गेल अछि । ओ लिखैत छथि–
ध्यान देबाक अछि जे शशिनाथ झाक पाठमे ‘रावन’ बदला ‘बाभन’ शब्द अछि । किएक ? ओ प्रायः मानैत छथि जे रावन राजा रहय, ओकरा केरा रोपबाक लेल कहब उचित नहि । तेँ शशिनाथ झा रावन केँ नहि, बाभन केँ सम्बोधित करैत छथि । मुदा, वास्तविकता से नहि अछि । वामन शिवराम आप्टे संस्कृत–हिन्दी कोश मे रावण शब्दक अर्थ लिखने छथि– क्रन्दन करयवला, चीत्कार करयवला । माने ई जे डाकक पद मे रावनक अर्थ अछि गरीब–गुरबा, दीन–हीन । उक्त पद एहने असहाय लोक केँ संबोधित अछि । एहिठाम रावण शब्दक प्रयोय अत्यन्त सटीक आ सार्थक अछि । तखन शशिनाथ झाक पाठान्तरक प्रसंग की कहल जाय ?(ऐ.ए.े)
डाकवचनक रचना शुरु भेल दशम् शताब्दीमे । मौखिक स्तर पर । कालक्रमे पदक संख्या बढैत गेल । कपिलेश्वर झा(१९२४ ई) डाकबचनक के पहिल संकलक छथि । ई संग्रह लोककण्ठसँ कयल गेल छल, तेँ एहिमे संस्कृतसँ अनूदित वा प्रभावित रचना कम अछि । भाषा तथा लेखन–शैली सेहो लोकमानसक अनुकूल अछि(ऐ.ऐ.) । मुदा प्रचलित समयमे ब्राह्मणेत्तर लोकनिक मौखिक सामग्री सब बड कम भेटत, जे भेटल चिकनाय आ पोलिस कयल भेटत । ओ लोकमानसक आ ग्राम्य बासिन्दाक अनुकूल कम आ बजारमे रहैयवला मैथिली भाषाक दोकानदारीमे लागल लोक सबहक घाटानाफा के गणितमे ओझरायल बेसी भेटत ।
नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, काठमाण्डू सँ प्रकाशित बहुभाषिक अर्धवार्षिक पत्रिका सयपत्रीमें ‘मैथिली भाषा आ साहित्य ःसमस्य आ समाधान’ शीर्षक आलेख मे लिखल अछि, ‘ चौधम् शताब्दीकेँ महान ग्रंथ ज्योतिरीश्वरक ‘वर्णरत्नाकर’ मे अन्य नाच आ लोक बाजा सबकेँ चर्च कएल गेल अछि, परन्च ‘सलहेस नाच’ आ ‘ओरनी’ के चर्च नहि अछि(लोकनायक सलहेस, २०७०) । बहुत राश इतिहासविद्क मत छनि जे सलहेसक काल ओहूँ सँ पहिने शुरु भेल रहेक आ सलहेस नाच ओहेँ समय प्रचलन मेँ आयल होयत । इतिहासविद मणिपद्म पाँचम् वा छठम् शताब्दी मे सलहेसक जन्म भेल बात लिखने छथि । ओना त अहि विषय पर मतैक्यता नहि अछि । तईयो बहुमत विद्वानक मतकँे जौ मानल जाए त ज्योतिरीश्वर सँ बहुत पहिने  सलहेसक जन्म भेल रहल निस्कर्ष पर पहूँचल जा सकैत अछि । मादे, ‘दलित’ होमाक कारण हुनका ओहि समयमेँ अपन साहित्य रचनामे उल्लेख करबामे मनासिब नहि मानल गेल होए ?(सयपत्री, २०७५) ।
पदासिन लोकनिके भूमिका :
मैथिलीमे ब्राह्मणेत्तर लोकनिकँे अपन–अपन भाषा, शैलीमे सिखबाक–बुझबाक, लिखबाक आज्ञा नहि छैक । कथित ‘मानक जाति’ वला सभ ओकरा सबहक भाषाक मान्यता मैथिलीक रुपमे नहि दैत छथि । एकर पैघ उदाहरण सरकारी संचार माध्यम, छापा वा प्रकाशनमे कार्यरत समाचार वाचक, लेखक आ सम्प्रेषक तथा भाषा सम्पादक आ सरकारी पाठ्य पुस्तक लेखनमे ब्राह्मणेत्तर जातिकँे न्यायोचित स्थान नहि गेल तथ्यकँे लेल जा सकैत अछि । दिबिया नेसकँे खोजब तइयो नहि भेटत । हाँ, कतौह भेटियो जेताह त ओ ‘मुर्ति जका ठाड’ भेटत । ओ कोनो दुकानक ‘शोपिस’ मोडेलकँे भूमिकामे मात्र भेटत । पद आ कुर्सीकँे लेल अपन मान, प्रतिष्ठा आ ईज्जतकँे दाउ पर लगेबाक लेल आतूर भेटत । तेँ बहुजन लोकनि मैथिली भाषाप्रति उखरल स्वभावके बडबेसि भेटैत छथि । मिथिलामे बुद्धकँे निस्तेज कयल गेल बात आब पुरान भँ गेल । मुदा कोनो भी भाषाकँे समृद्ध आ सर्वमान्य बनेबाक लेल हुनक ई तथ्यगत बात बिचारणी विन्दू भँ सकैत अछि– ‘बुद्ध ब्राह्मण नहि, ब्राह्मण विचारधाराक विरोधी छलाह । संस्कृत भाषा नहि, धर्माचारमे संस्कृतक माइनजी हुनका अखरैत रहनि । तेँ ओ कोनो एकटा भाषाकेँ नहि, जनपदीय सभ भाषाकेँ समान मानलनि । एक बेर हुनक दू शिष्य हुनकासँ अनुरोध कयलथिन जे अपन धर्मोपदेशक भाषाकेँ वैदिक भाषामे निबद्ध करबाक अनुज्ञा देल जाए । एहि पर बुद्ध कहलथिन–भिक्षुगण, हम अपन वचनकेँ प्रत्येक व्यक्तिक अपन–अपन भाषा, शैलीमे सिखबाक–बुझबाक, लिखबाक आज्ञा दैत छी ’ (सयपत्री :१०६ः२०७५/डाक–दृष्टिः६०–६१ः२०१२ई) । कथित ‘मानक जातिक’ लोक सभ अहि बातकेँ कोना बुझत,  जौ ज्योतिरीश्वर जेहेन पण्डित नहि बुझिलथि । ओ अपन ‘सरोवरवर्णना’ मे लिखने छथि –बौद्धपक्ष अइसन आपात भीषण । तब कहूँ ब्राह्मणेत्तर बुद्ध मैथिली भाषी क्षेत्रमे कोनाकँे टिकत ? संसारभरि बुद्धकँे लाखौं अनुयायी भेटत मुदा मैथिली भाषि क्षेत्रमे बहुत कम, किएक ? ब्राह्मणेत्तरकँे प्रतिनिधित्व करैवला ग्रन्थ÷साहित्यकँे रचइता बुद्ध आ जैन सनक अहिंसाक पुजारी मैथिली भाषि क्षेत्रमे बहिष्कार भेल रहैक, अछि । मैथिली भाषाकँे शुद्धिकरणमँे लागैयबला लोक ‘कोन वृक्ष के पात’ छथि । अनर्गल प्रचार ककँे बदनामी करैत ओकर वहिष्कारक प्रपंच होइछै, होमे करत । ऐहन प्रपंच कएनिहार पाखण्डी आ मक्कार लोकसँ मैथिली के बचेबाक लेल आवश्यक अछि ।
अन्त्यमे,
‘संस्कृति’ शब्द ‘कृति’कँे आगा ‘सम्’ उपसर्ग लगेलाक बाद बनैत अछि । ‘संस्कृति’केँ अभिप्राय अछि, जकरा बनेबयमे आ आगा बढबयमे समाज’क सब वर्ग’क योगदान बराबर होय, जहिमे सबकँे समान सहभागिता होय, ओकरा लेल आवश्यक अछि जे समाजमे सब कियो बराबर होय आ प्रत्येककँे अपना पक्ष प्रस्तुत कएबाक लेल पूर्ण स्वतंत्रता होए । व्यक्तिकँे चारित्रिक विविधता सबकँे सम्मान करैत संस्कृति सदस्य इकाई सबकँे मन, विचार, रीति–रिवाजकँे सामंजस्यीकरणकँे काम करैत अछि, ताकि आगंतुक पीढि सब समाज’क आदर्श, रीति–रिवाज तथा ज्ञानानुभाव सबस“ लाभ उठा सकैह । मिथिला क्षेत्रमें पसरल विकृति आ विसंगिक हटेबाक हेतू संकटमोचककेँ आभावक कारण मैथिली अपन मूल बाट सँ भटैक गेल । सबगोटाके एक साथ लकेँ आगा बढबाक अनिवार्यता अछि ।
सन्दर्भ सामग्री :
काष्ठमण्डप
काष्ठमण्डप काठमाडौँ दरवार क्षेत्रमे अवस्थित अछी। हनुमानढोका नामसँ सेहो प्रसिद्ध ई दरवार क्षेत्रमे रहल अन्य ऐतिहासिक भवन आर मन्दिरसभ राजा रत्न मल्लसँ पृथ्वीवीरविक्रम शाहक पालातक निर्माण कएल गेल अछी। ओ क्षेत्रमे अन्य महत्वपूर्ण स्मारकसभ अछी तलेजु मन्दिर,जगन्नाथ मन्दिर, शिवपार्वती मन्दिर, ठूलो घण्टा, कालभैरव, मैजुदेवल, कुमारीघर, वसन्तपुर दरवार, गद्दी बैठक, काष्ठमण्डप। लक्ष्मीनरसिंह मल्लसँ साढे ४ सय वर्ष पहिले ही काष्ठमण्डपक अस्तित्व रहल स्पष्ट होएत अछी।
विस्केक
विस्केक (किर्गिज: Бишкек), जेकरा पहिल पिश्पेक आ फून्जे क नामसभसँ सेहो चिनल, मध्य एशिया क किर्गिजस्तान देशक राजधानी, आर्थिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक केन्द्र तथा सबसँ लोकप्रिय शहर छी । ई किर्गिजस्तानक चुय प्रदेश कऽ राजधानी सेहो छी ।
नामाकरण आ स्थापना
विस्केक कऽ नाम किर्गिज भाषा कऽ शब्दसँ उत्पन्न भेल मानैत अछि जेकर किर्गिजस्तानक राष्ट्रीय पेय, कूमीस, (घोडीक दूधसँ बनल  मदिरा-युक्त मही), जानैत अछि । सन् १८२५ मे चुय नदी क एक सहायक नदीक किनारामे किर्गिजस्तानी सभ एक किल्ला कऽ स्थापना केलक । जब ई इलाका रूसी साम्राज्य मे  शामिल भेल  तब बहुत रूसी लोगसभ हिमर आएब बसल आ ई शहर कऽ नाम १८६२ मे पिश्पेक भेल  । जे  रूसी लोगसभ द्वारा 'विस्केक क गलत उच्चारण छल  । १९२६ मे  सोभियत संघ बनाइएल  पछा ई शहरक नाम ई इलाका मे  जन्मिएल  बोल्शेविक पार्टीक नेता मिखाईल फून्जे क नाममे  फून्जे' रखलक । १९९१ मे  किर्गिजस्तान स्वतन्त्रता भेल  पश्चात उक्त देशक संसदसँ ई शहरक ऐतिहासिक विस्केक नाम फेर परिवर्तन भेल  ।
भूगोल
विस्केक ८०० मीटर (२,६०० फूट) कऽ ऊँचाईमे किर्गिज आला-तू पर्वत शृंखलाक उत्तरी भागमे  अवस्थित अछि । किर्गिज आला-तू स्वयम् तियान शान शृंखलाक एक उपशाखा छी । ई पूरा इलाका चुय नदी क्षेत्रमे  परैत अछि । विस्केक चौडा सडकसभक एक शहर छी । जकर अधिकतर स्थानमे उच्च पर्वत देखैत अछि । ई सोभियत-शैलीक फल्याट-भेल  इमारत अछि । जेकर बीचमे  अक्सर आँगनसभ हुएत अछि । विस्केक शहर बहुत-बहुत  वृक्षसभसँ  हरा-भरा अछि । जे  गर्मी समयमे  शहरिके  सितल छाँय प्रदान करैत अछि । विस्केकमे  सबसँ अधिक गर्मी 42 °C तक होएत अछि । जबकि सबसँ  जाड -34 °C तक अछि ।
कमल नाथ
कमल नाथ ( जन्म १८ नवम्बर १९४६) मध्य प्रदेशक निवर्तमान मुख्यमन्त्री एवं एक कुशल भारतीय राजनीतिज्ञ छी । एहि सँ पहिने ओ केन्द्रीय शहरी विकास मन्त्री आ केन्द्रीय सड़क परिवहन मन्त्री सेहो रहि चुकल अछि । ओ वर्तमानमे १६हम लोकसभाक सदस्य आ भारतक सभ सँ बेसी समय धरि सेवारत रहनिहार लोकसभा सदस्यसभमे सँ एक छी । ओ छिन्दवाड़ा संसदीय क्षेत्रक प्रतिनिधित्व करैत अछि आ ९ बेर एहि क्षेत्रसँ लोकसभामे निर्वाचित भऽ चुकल अछि ।.
स्याफ्रू
नेपालक मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रक बागमती अञ्चल, रसुवा जिलामे अवस्थित एक गाउँ विकास समिति छी ।
मैसूर महल
मैसूर महल या अम्बा विलास महल भारतक दक्षिणमे अवस्थित कर्नाटक राज्यक मैसूरक एक ऐतिहासिक महल आ शाही निवास छी । ई वाडियार वंशक आधिकारिक निवासस्थान आ मैसूर राज्यक स्थान छी । ई राजमहल मैसूर शहरक मध्य भाग आ चामुण्डी पहाड़क पश्चिममे अवस्थित अछि । मैसूरक सामान्यतया महलसभक शहर कहल जाइत अछि कियाकी एतय मैसुर महल सहित सात टा आओरो महल अछि ।