cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arè Primata Inḍonesia
Sajhârâ
Padhâghângan primata è Inḍonesia sè cè' segghuddhâ klabân cara ḍâring è 2013 aghâbây PROFAUNA Inḍonesia amolaè paènga'an Arè Primata Inḍonesia sè jhung aḍâ'ân è 2014. Kukang arèya bhurun alas sè bânnya' èjhuwâl klabân cara sè karangkang è taon kasebbhut. Tangghal ghella' èpèlè polana pemaoran arèya tapak ngalampanè kampanye "Primate Freedom Tour" è Jânuwari 2001 sabelluna. Lalakon arowa èkampanyeaghi è kottha-kottha è polo Jhâbâ bân Bhâli ghâbây palènḍhungan primata Inḍonesia.
Sombher
Bhângsa:Arè paènga'an
Bây-labâyan
Bây-labâyan (Pipturus incanus) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka dâlem famili Urticaceae. Tombuwân arèya bisa tombu 6-20 m tèngghina. Bây-labâyan andi' kaghunaan sè lowas.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Urticaceae
Accem
thumb|Buwâ bân bighina accem thumb|Kembhânga accem Accem (Tamarindus indica) otabâ komancèr iyâ arèya sajenis buwâ sè cèlo' rassana. Biasana èghunaaghi ghâbây camporanna palappa è bânnya' massa'an Indonesia, sè aberri' rassa cèlo', misalla è è ghângan cèlo' otabâ è kowa pèmpèk. Accem kèya ègunaaghi ghâbây camporan jhâmo sè èjhuwâl bi' orèng sè ajhuwâl jhâmo.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Fabaceae
Bâru
jmpl|Kembhâng bâru abârna konèng Bâru (Hibiscus tiliaceus) iyâ arèya ka'-bhungka'an dâri famili Malvaceae. Tombuwân arèya ella abit kalonta ghâbây bhungka pangandeng pèngghir jhâlân. Kembhânga kèya lèbur, ana-bârna.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Malvaceae
Nyèyor
thumb|Bhungkana nyèyor Nyèyor (Cocos nucifera) panèka tong-sèttonga tombuwân anggota è dâlem marga Cocos dâri famili rèn-arènan otabâ Arecaceae. Artè oca' nyèor arèya (otabâ coconut è bhâsa Inggris) bisa èangghuy dâ' ka bhungkana, bighina, otabâ buwâna sè secara botani panèka ka'-bhungka'an sè abuwâ, bânni bhungka cang-kacangan. Oca' arèya asalla dâri bhâsa Portugis bân Spanyol abad ka-16, coco sè artèna "cètak". Tombuwân arèya èmanfaataghi kabbhi bâgiyânna bi' manussa saèngghâna èangghep tombuwân serbaghuna, otamana bâgi masyarakat pasèsèr. Nyèor iyâ arèya sebbhutân buwâ sè èyasèlaghi tombuwân panèka. Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Arecaceae
Kasèmbhu'ân
Ghlâghâr
Kasèmbhu'ân arèya tombuwân taonan, bâk akaju, nalar, sè tombuna asanglè' ka attas bân nalar kèya ka tana. Ghlâghârrâ abârna bhiru ngoḍâ, rampèng, bhuleddhâ < 5mm, lanjhângnga bisa ghân 7-10m, sè terkaḍhâng ètombui lu-bulu alos. Nalarra kasèmbhu'ân arèya asanglè' ka tombuwân laèn otabâ ka ghlâghârrâ sè ella tombu è osom sabelluna. Ghlâghâr sè nalar è attas tana kappra tombu ramo'.
Ḍâun
Ḍhep-adhebbhân, ropana akanta laddhing, konco' ḍâunna lancèp, 3-14cm lanjhângnga, 2-5 cm lèbârrâ, bhungkèl ḍâun abunter. Kebbhâng attasa abârna bhiru sampè' bhiru towa, bâḍâ lu-buluna sè bâk tajhem, sè ta' ètengalè mata. Kebbhâng bâbâna abârna lebbi olay.
Panyalambherrân
Sokklana, kasèmbhu'ân nyalambher è naghârâ sè aiklim tropis bân parappa' è Asia Tèmor bân Asia Tèmor Lao', tamaso' kèya Jeppang bi' Taiwan, India, Cèna, Hong Kong, Macau, Bangladesh, Bhutan, Kamboja, Laos, Myanmar, Thailand, Vietnam, Filipina, Malaysia, Singapura, bân Indonesia.
Paghuna'an
Kasèmbhu'ân arèya sala sèttong tombuwân sè ta' ètamen aliyas èpolong terkas ḍâri kennengngenna. Makkè ḍâ'iyâ è pan-brâmpan naghârâ èperghi kèya, misalla parcoba'an è naghârâ bâgiyân Assam è India arowa namen kasèmbhu'ân bi' nyèor.
Salaèn arowa, kasèmbhu'ân ella kalonta abit ghâbây tombuwân obhât bân ghângan. Ḍâunna èkaghângan, bisa matta bisa èyola. Ngella ḍâunna kasèmbhu'ân ngennèng maèlang bâunna sè ta' seḍḍhâ', otabâ ngennèng kèya èsèram lajhu èperres sampè' èlop. Essopa kasèmbhu'ân kennèng jhughân mon nambhâi orèng sakè'. Mènorot pangobhâdhân konana, kasèmbhu'ân kappra èghuna'aghi ghâbây nambhâi arthritis rheumatoid, radang, ngèngè'an, bân mènjhen.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Rubiaceae
Mooi Indie
Mooi Indie otabâ Mooi Indië (bhâsa Indonesia: Hindia Elok, Hindia Jelita, Hindia Molek) panèka seni lukis sè bâḍâ è Hindia Bâlândhâ è abad ke-19. Seniman Bâlândhâ bân Èrropa bâjâ rowa coma alukis bhâr-ghâmbhâr sè èssèna alam Hindia Bâlândhâ sè bhâghus klabân ghâbây iklan pariwisata. Bhângsa:Kabhângkèdhân
Thalia Ivanka Elizabeth
Thalia Ivanka Elizabeth otabâ kalonta mènangka Vanka (bhâbhâr è Jakarta, 29 Junè 1999) aropa'aghi sala sèttong panyanyi Inḍonesia. Vanka rèya sala sèttong angghuta JKT48 generasi kaḍuwâ'.
Bhângsa:Biografi
Bâr-abâr
thumb|Buwâna bâr-abâr Bâr-abâr otaba abâr (Ficus septica) iyâ arèya tombuwân sè tamaso’ ka ḍâlem famili Moraceae. Tombuwân arèya èkoca’ kèya ki ciyat (Sonḍhâ), awar-awar (Jhâbâ Tengnga, Belitung), sirih popar (Ambon), tobotobo (Makassar), dausalo (Bugis), tagalolo (Ternate), bân bobulutu (Halmahera Ḍâjâ).
= Panyalambherrân = Tombuwân arèya nyalambher è Asia Tèmor: Jeppang bâgiyân lao’, Taiwan sampè’ ka Malaysia, Indonesia, Filipina, Papua Nugini, Australia bâgiyân ḍâjâ, Kapolowan Salomon, bân Vanuatu.
= Kaghuna’an = Ghetta na eyangghuy ghâbây nambhâi sacem-macemma kerapa bân loka amarghâ ècapo’ jhuko’ sè aghâḍhu racon.
= Sombher = Bhângsa:Totombuwân
Sherina Munaf
thumb|right|200px|Sherina Sherina Munaf otabâ lebbi èkennal klabân nyamah Sherina (lahèr è Bandung, 11 Juni 1990) panèka sala sèttong panyanyi bân aktris Indonèsia.
Album
Bhângsa:Panyanyi Bhângsa:Aktris
Nyamplong
thumb|Nyamplong Nyamplong (Calophyllum inophyllum) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Calophyllaceae. Tombuwân arèya nyalambher è Madagaskar, Afrika Tèmor, Asia Lao', Asia Tèmor Lao', Kapolowan Pasifik, Hindia Bârâ', bân Amèrika Lao. È Indonesia, nyamplong nyalambher molaè ḍâri Sumatera Bârâ', Riau, Jambi, Sumatera Lao', Lampung, Jhâbâ, Kalimantan Bârâ', Kalimantan Tengnga, Sulawesi, Maluku, Nusa Tenggara Tèmor, bân Papua.
Jhâjhârbâ'ân ropa
Bhungkana bisa tombu ghân 25m, terkaḍhâng ghân 35m, ghettana abârna potè otabâ konèng. Bhuleddhâ sampè' 150cm, kolè' lowarra atos-blettos.
Panyalambherrân
Nyamplong nyalambher è bânnya' kennengngan è dhunnya, è antarana Australia, Kamboja, Kapolowan Cook, Fiji, Polinesia Perancis, India, Indonesia, Jeppang, Kiribati, Laos, Madagaskar, Malaysia, Kapolowan Marshall, Myanmar, New Kaledonia, Polo Norfolk, Papua Nugini, Filipina, Reunion, Samoa, Kapolowan Salomon, Sri Lanka, Taiwan, Cèna, Thailand, Tonga, Vanuatu, bân Vietnam.
Paghuna'an
Ramo'na ghâbây antibaktèri, nambhâi ḍisèntri, gonorea (akemmè nana), loka, bân paḍârâ'ân. Ḍâunna nyegghâ towana ola' antèng ḍâri rengngè' Culex quinquefasciatus bân Aedes aegypti, bârâ soko, ḍisèntri, bân nyello cèṭak salajâ.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Callophylaceae
Cabbhi
thumb|Cabbhi èyas sè buwâna ngaḍhep ka attas Cabbhi (Capsicum spp.) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Solanaceae. Buwâna èghlumpo'aghi ka bhângsa ghângan bân palappa, taghântong ḍâ'remma carana sè aghuna'aghiyâ. Cabbhi kèya bânnya' macemma otabâ varitassa.
Nangka ènglan
jmpl|Buwâna nangka ènglan Nangka ènglan otabâ nangkèlan otabâ nangka buris (Anona muricata) iyâ arèya tombuwân sè asalla ḍâri Karibia, Amèrika Tengnga bân Lao'. Neng è bhâsa Indonesia nangka ènglan arèya èkoca' sirsak otabâ durian belanda polana buwâ rèya èghibâ Bâlândhâ ka Nusantara è abad ka-19.
Cabbhi
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Solanaceae
Nangka ènglan
Jhâjhârbâ'ân ropa
Bhungkana bisa ḍâpa' ghân 8m tèngghina, ghlâghârra abârna sokklat, bunter, acangka. Ḍâunna loncong ènga' tellor, konco' ḍâunna lancèp, plèsèr ḍâunna rata, lanjhâng talangkè'na 5 mm, abârna bhiru bâk konèng. Kembhângnga bâḍâ è ghlâghâr otabâ cangkana, abârna konèng olay. Buwâna bânne buwâ bhlâka, tapè sè èmaksod "buwâ" iyâ arèya kompolanna bânnya' buwâ (buwâ agregat) sè aghâḍhuwân sèttong bighi sè manyèttong apèt-rampèt bân kaèlangan bâng-sèbâng engghâna. Dhâghing buwâna abârna potè, dhinèng bighina celleng bârnana. Ramo'na abârna sokklat ngoḍâ bunter, macem ramo'na ghâsèng.
Jhâlân
Jhâlân panèka prasarana transportasi dhârât, alebbhu kabbhi longkang area dhârât, jhâghâhan paghenna' bân ghenna' sè èghâbây bâgi orèng lèbât, sè abâdâh è attas tana, è bâbâ tana bân / otabâ aèng, bân è attas aèng, jhâbhâh jhâlân karèta apoy, jhâlân lori, bân jhâlân kabel. Bhângsa:Jhâlân
Nangka ènglan
Panyalambherrân
Nangka ènglan nyalambher è Indonesia.
Ghâḍhuwân kimia
Ḍâun nangka ènglan aghâḍhuwân acetogenin, mènnya èsènsial, reticuline, loreximine, coclaurine, annomurine, bân higenamine. Buwâna aghâḍhuwân bânnya' karbohidrat, otamana fruktosa. Ghâḍhuwân gizi laènna antarana vitamin C, vitamin B1, bân vitamin B2 sè cokop bânnya'. Bighina asèpat racon bân kapprana èghuna'aghi mènangka insèktisiḍa, paḍâ kèya sareng bighina sarkajâ.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Annonaceae
Slovakia
Slovakia otabâ Republik Slovakia (bhâsa Slovakia: Slovensko, Slovenská republika) panèka sala sèttong naghârâ è Èropa Tengah. Ibukotana iyâ arèya kotta Bratislava. Naghârâ arèya aengghânan bi' Polandia è ḍâjâ (541 km); Ukraina è tèmor (97 km); Hongaria è lao (627 km); Austria è lao bârâ' (105 km); bân Ceko è bârâ' (241 km). Luas wilayahna 49,035 km², adhâddhiaghi naghârâ ka-127 sè palèng jhembâr è dhunnya. Penduduk naghârâ Slovakia bâḍâ 5,464,060 (2020) orèng bân kapadatan pendudukna 111 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Jhâbâ Tèmor
jmpl|lambhâng propinsi Jâbâ Tèmor Jhâbâ Tèmor (Pèghu: جْاْباْ تَيمَور) iyâ arèya sala sèttong provinsi è tèmor Polo Jâbâ. Loassa korang lebbi 47.922 km² (palèng loas ḍâri sakâbhinna provinsi è Polo Jhâbâ), bân pendudukna korang lebbi 41,15 juta orèng (taon 2022) kalabân kepadatan penduduk 857 orèng/km2). Para' saparapatta orèng Jhâbâ Tèmor oḍi' neng Sorbhâjâ.
Suku Jhâbâ aropa'aghi ètnis sè palèng bânnya' è Jhâbâ Tèmor. Salaèn etnis Jhâbâ, Madhurâ ètnis sè bâdâ è provinsi arèya. Orèng Madhurâ bânnya' sè neptep è Polo Madhurâ bân sè neptep è bâgiyân tèmor Jhâbâ Tèmor, wilayana èkennal bi' nyama daerah "Tapal Kuda".
Ḍâjâna Jhâbâ Tèmor bâḍâ Tasè' Jhâbâ, bun tèmor bâḍâ Sellat Bhâli (Provinsi Bhâli), bun lao' bâḍâ Samudera Hindia, bun bârâ' bâḍâ Jhâbâ Tengnga. Wilaya Jhâbâ Tèmor iyâ arèya Polo Madhurâ, Polo Bawèan, Polo Kangèan, Kepulauan Kangèan, Kepulauan Masalembu, Polo Sempu dan Nusa Barung.
Kantor bâkkèl
Rèpublik Tiongkok (Kantor Dhâghâng bân Èkonomi Taipèi)
Kawasan Kotta
Mongghu Rencana Tata Ruang Wilayah (RTRW) Provinsi Jhâbâ Tèmor kotta è bâḍâ 3 tingkat, yakni kotta mègapolitan, metropolitan, tengnga, bân kènèk.
Kotta Mègapolitan iyâ arèya: Gerbangkertosusila (Kotta Sorbhâjâ, Siḍoarjo bân sè semma', Gersèk bân sè semma'.
Kotta Metropolitan iyâ arèya: Malang Raya (Kotta Malang, Kotta Batu, Kepanjen, Singosari bân sè semma').
Tengnga iyâ arèya: Kotta Keḍiri, Kotta Maḍiun, Mojokerto, Blitar, Pasuruan, Probolinggo, Ngawi, Lamongan, Tulungagung, Jombang, Tuban, Bojonegoro, perkotaan Ponorogo, Jember, Banyuwangi, Bhângkalan, bân Mekkasan.
Kotta kènè'l iyâ arèya: Pacitan, Paron, Nganjuk, Kertosono, Trènggalek, Ngasem/Gumul, Parè, Babat, Wlingi, Mojosari, Bangil, Magetan, Caruban, Lumajang, Bânḍâbâsâ, Situbonḍo, Kraksaan, Sampang bân Songennep.
Kawasan suaka alam
Kawasan suaka alam iyâ arèya cagar alam bân suaka margasatwa. È Jhâbâ Tèmor mangkèn bâḍâ 17 cagar alam bân 2 suaka margasatwa. Suaka Margasatwa Dataran Tinggi bâḍâ è Malang, Pasuruan, Probolinggo, Lumajang bân Banyuwangi. Samentara Suaka Margasatwa Polo Bawèan bâḍâ è Gersèk.
Kawasan pelestarian alam
Kawasan pelestarian alam iyâ arèya taman nasional, taman hutan raya (tahura), bân taman wisata alam.
Jhâbâ Tèmor anḍi' empa' kawasan taman nasional, yakni:
Kawasan hutan raya iyâ arèya Taman Hutan Raya Raden Soerjo è Kabhupatèn Malang, Kotta Batu, Kabhupatèn Pasuruan, Kabhupatèn Mojokerto, Kabhupatèn Jombang.
Kulinèr
Kakanan Jhâbâ Tèmor kotara bi' satè Madhurâ, bakso mMlang, rawon, bân tahu campur Lamongan. Kakanan laènna iyâ arèya:
Jhâghung kotara mènangka kakanan wâjib rèng Madhurâ. Samentara ubi kaju, sè èpaddhâdhi gaplek, dhimèn kakanan sabagiyân orèng Pacitan bân Trènggalek.
Sombher
Bhângsa:Indonesia
Kurniawan Junaedhie
Kurniawan Junaedhie (lahèr è Magelang, Jhâbâ Tengnga, 24 Novèmber 1956) panèka sala sèttong sastrawan Indonèsia.
Karjâ asareng
Bhângsa:Bhujhângghâ
Biḍârâ
Biḍârâ (Strychnos ligustrina) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Loganiceae. Biḍârâ èkoca' kèya dara laut (Jhâbâ); bidara laut (Inḍonesia); kayu ular (Timor); bân èn-laènna.
Paghuna'an
È Dhisa Hu'u, Kabhupatèn Dompu, Nusa Tenggara Barat kolè' kajuna èyangghuy ghâbây nambhâi sakè' ghighi polana alobâng.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Loganiaceae
Caca Handika
Caca Hermanto otabâ lebbi èkennal mènangka Caca Handika panèka sala sèttong aktor, panyanyi ḍangḍut bân pelawak Indonèsia.
Laghu
Bhângsa:Panyanyi
Ghirâng
thumb|Kembhângnga ghirâng Ghirâng (Leea rubra) iyâ arèya tombuwân sè tamaso’ ka ḍâlem famili Solanaceae. È bhâsa laèn ghirâng èkoca’ kèya girang (Jhâbâ), ginggijan beureum (Sonḍhâ), bân mali-mali pucok merah (Malaysia). Tombuwân arèya sokkla ḍâri Meksiko.
= Sombher =
Cabbhi alas
jmpl|Cabbhi alas ngodâ (bhiru), bân è ella massa' (mèra) Cabbhi alas (Piper retrofractum Vahl.) iyâ arèya salambân tombuwân palappa sè alebbhu ka dâlem suku rè-sèrèan otabâ Piperaceae. Nyama laènna iyâ arèya cabbhi solak. Kalamon nyama Indonesiana arowa cabai jamu otabâ cabe jawa.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Piperaceae
Cakalan
Cakalan (Euthynnus affinis) iyâ arèya jhuko' tasè' dâri famili Scombridae. Jhuko' arèya bisa ètemmoè è tasè' nèngkè' è tasè' Indo-Pasifik Bârâ'. Cakalan tamaso' jhuko' sè penting bâgi orèng majâng.
Bhângsa:Kèbân
Shania Junianatha
Shania Junianatha otabâ lebbi èkennal mènangka Shania (laèr è Surakarta, Jhâbâ Tengnga, 27 Junè 1998) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia. Shania panèka sala sèttong anggota JKT48 generasi kasettong.
Bhângsa:Biografi
Obi
jmpl|Ombina obi Obi (Dioscorea alata) iyâ arèya golongan bi-obiân sè palèng bânnya' èkasennengè dâri jennis obi laènna. Obi arèya andi' nyama laèn misalla uwi legi, uwi (Jhâbâ), lame (Sulawesi), ubi (Bhâli), lutu (Banda), same (Makassar bân Bugis), palulu luwangu (Sumba). Kalamon è bhâsa Indonesia èkoca' uwi.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Dioscoreaceae
Timur Sinar Suprabana
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
OPPO
OPPO Electronics Corp (Cèna: 广东 欧珀 移动 通信 有限公司); Hanzi tradisional: 广东 欧珀 移动 通信 有限公司; pinyin: Guǎngdōng Oupo Yidong Tongxin Yǒuxiàn gongsi, harfiah "Guangdong Oppo Mobile Communications Co, Ltd") iyâ arèya perusahaan elektronik konsumen bân komunikasi seluler Cèna sè kantor pusatta bâdâ è Dongguan, Guangdong. OPPO iyâ arèya mèrek hp nomor sittong è Cèna taon 2019 bân nomor lèma’ è dhunnyah. OPPO tamasok begiyen dâri BBK Electronics abhârang Vivo bân Realme.
Sajhârâ
OPPO terdaftar è Cèna taon 2001 bân èluncuraghi taon 2004. Sajjhek rowa, OPPO akâmbâng ka sakabbhinah naghârâ. Bulân Juni 2016, OPPO dâddi produsen hp palèng rajâh è Cèna bân ajuwel lebbi dâri 200.000 outlet ritel
Promosè
2PM, boyband Korea, apromosè OPPO è Thailand ngangghuy lagu Follow Your Soul taon 2010.
Bintang iklan
Bhângsa:Nèreng
Aruba
Loas polona panèka 178,91 km2 kalabân 23 provinsi. Penduduk negara Aruba bâḍâ 103.400 jiwa bân kapadatan penduduk 575,21 orèng per Km². Bhângsa:Naghârâ
Jhâlân tol
Jhâlân tol (è Indonèsia segghut èkoca' jhâlân bhibhâs hambatan) panèka jhâlân sè khusus ghâbây transportasi roda duwâ' otabâ lebbi (mobil, bus, truk). Jhâlân tol arowa aghâbây jara' bân bâkto lebbi kèndâ' dâri jhâlân biyasa. Bhângsa:Jhâlân tol
Jhâlân abhâjâr
Abâs kèya
Bhângsa:Jhâlân
Cakra Khan
Cakra Konta Paryaman otabâ kalonta mènangka Cakra Khan (bhâbhâr è Pangandaran, Jhâbâ Bârâ', 27 Fèbruwari 1992) panèka sala sèttong panyanyi bân panolès laghu Indonèsia.
Laghu
Bhângsa:Panyanyi
Octi Sevpin
Octi Sevpin otabâ lebbi èkennal mènangka Octi (laèr è 7 Oktober 1997) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia. Octi panèka sala sèttong anggota JKT48 generasi kaduwâ'.
Bhângsa:Biografi
Obi sola
thumb|Obi sola Obi sola (Plectranthus rotundifolius) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Lamiaceae. Tombuwân arèya nalar bân kennèng kèya aghântèyaghi nasè'. Bâgiyân sè èkakan arèya ombina. Obi sola segghut èkella bi' ghângan loḍè, ghângan kella cèlo', bân sè laènna.
Ochi Rosdiana
Bhângsa:Biografi
Jhâlân Tol Bali Mandara
thumb|Jhâlân Tol Bali Mandara Jhâlân Tol Bali Mandara panèka jhâlân tol sè asentang salanjhâng 12,7 kilometer ḍâri kotta Ḍènpasar/Palabbhuwân Benoa, Bandara Internasional Ngurah Rai, èngghâ Nosa Duwâ' è Provinsi Bhâli, Indonèsia. Jhâlân tol arèya lèbât Kotta Dènpasar bân Kabhupatèn Badung. Jhâlân Tol Bhâli Mandara panèka jhâlân tol pertama è Polo Bhâli bân jhâlân tol kaduwâ' è Indonèsia sè èjhâghâ è attas bahar saampon Jâmbât Suramadu. Jhâlân tol arèya èbukka' sareng prèsiden Susilo Bambang Yudhoyono ka 23 Sèptèmber 2013.
Sombher
Bhângsa:Jhâlân Bhângsa:Jhâlân tol
Shawn Mendes
250px|jmpl|ka|Shawn Mendes (2018) Shawn Peter Raul Mendes iyâ arèya panyanyi bân tokang nolès laghu sè asalla dâri Kanada. Mendes ella aghâbây tello album studio, abâḍâ'aghi tello tur sadhunnya, bân mondhi brâmpan nominasi bân pa'ajhinan.
Bhângsa:Panyanyi
Kaju bilis
Kaju bilis (Harrisonia brownii) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Rutaceae. Tombuwân arèya èkoca' kèya tara kedauk (Sumba); kai tudu (Timor); bân èn-laènna.
Panyalambherrân
Kaju bilis tombu è Polo Andaman, Angola, Bangladesh, Benin, Borneo, Burundi, Kamboja, Kamerun, Cèna Tèmor Lao', Ethiopia, Ghana, Guinea, Hainan, Ivory Coast, Jhâbâ, Kenya, Laos, Kapolowan Nusa Tenggara, Liberia, Malawi, Malaya, Maluku, Mozambique, Myanmar, New Guinea, Polo Nikobar, Nigeria, Filipina, Rwanda, Sierra Leone, Polo Solomon, Somalia, Sudan, Sulawesi, Somattra, Tanzania, Thailand, Togo, Uganda, Vietnam, Zambia, bân Zaire.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Rutaceae
Tisnonegaran, Kanigaran, Probolinggo
Tisnonegaran panèka nyamah kelurahan è wilayah Kecamatan Kanigaran, Kottah Probolinggo, Provinsi Jhâbâh Dhimor, Indonesia.
Tipografi
thumb|cèta'an horop bâjhâh Tipografi, seni cèta' otabâ tatah horop panèka sala sèttong seni otabâ teknik pettèng bân nata horop ambri èsak èabâs. Orèng sè aghâbây horop ènyamahaghi desainer horop. Dhinèng, orèng sè coma aghunaaghi horop èsebbhut tipografer.
Acep Syahril
Acep Syahril (lahèr è Kuningan, Jhâbâ Bârâ', 25 Novèmber 1963) panèka sala sèttong sastrawan Indonèsia. Bâjarina Acep neptep è Blok Senerang Dhisa Sudikampiran, Indramayu. Acep panèka penyair sè aumumaghi karjâ puisina klabân cara èbâcaghi è kennengngan umum, è bânnya' koṭṭa è Indonèsia.
Tipografi
Tipografi bhisa abhângon:
Acep Syahril
Karjâ
Ghimpo'an puisi tunggal
Tipografi
Bhângsa:Seni
Acep Syahril
Karjâ
Ghimpo'an puisi abhâreng
Umum
Bhângsa:Biografi
Titie Said
Titie Said (lahèr è Bojonegoro, Jhâbâ Tèmor, 11 Julè 1935 – wafat è Jakarta, 24 Oktober 2011 ka omor 76 taon) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès asal Inḍonèsia.
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
Simokerto, Sorbhâjâ
Bhângsa:Geografi
Shinta Naomi
Shinta Naomi otabâ lebbi èkennal mènangka Naomi (laèr è Jakarta, 4 Junè 1994) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia. Naomi panèka sala sèttong anggota JKT48 generasi kaduwâ'.
Bhângsa:Biografi
Oncèr
jmpl|Oncèr sè ella solo Oncèr otabâ jhâghung bhulir (Sorghum bicolor) iyâ arèya tamennan sè tamaso' ka ḍâlem famili Poaceae. Tamennan arèya èkoca' kèya tamenan serbaguna polana anḍi' bânnya' kaghuna'an. Contona salaèn èkakan manossa, oncèr èkaghâbây pakanna kèbân obuwân, mènnya', bân alkohol.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Poaceae
Jhâmbhu bighi
thumb|Buwâna jhâmbhu bighi sè èsèksèk Jhâmbhu bighi (Psidium guajava) arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Myrstaceae. Tombuwân arèya sokkla ḍâri Brasil, pas nyalambher ka Inḍonesia lèbât Thailand. Jhâmbhu bighi arèya kolè' buwâna abârna bhiru. Dhâghing buwana abârna potè otabâ ennyat bân arassa cèlo'-manis. Jhâmbhu bighi kalonta polana aghâḍhu bânnya' vitamin C-na.
Serrè
thumb|Serrè Serrè (Cymbopogon citratus) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem macem bhâ'-rebbhâ'ân otabâ Poaceae. Serrè kèya èghuna'aghi ghâbây maro'om massa'an. Mènnya' serrè sè tamaso' ka macem mènnya' atsiri èyèkstrak dhuli bagiyân attas tamennan arèya. Mènnya'na èghuna'aghi ghâbây ngojâ rengngè' (rèpelen). Bâḍâ ghâḍhuwân sitronèla sè ta' èkasennengè rengngè'. Mangkana, serrè kennèng èpadhâddhi obhât rengngè' bân serangga laènna.
Jhâmbhu bighi
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Myrtaceae
Serrè
Jhâjhârbâ'ân ropa
Serrè arèya tamennan sè tombu taonan, ramo'na akanṭa jhâi. Ghlâghârrâ ngalompor ènga' bhungkana pènang, bisa tombu ghân 2m tèngghina, bhuleddhâ 4mm. Kalomporra abârna bhiru è ḍâlemma, ḍâunna abârna bhiru bureng.
Panyalambherrân
Tombuwân arèya asalla ḍâri India bân Sri Lanka. Makkè ḍâ'iyâ serrè ella ètamen è Afrika, Amèrika Tengnga bân Lao', Hindia Bârâ', Cèna, bân Asia Tèmor Lao'.
Carèta Panyalambherrân
Samarèna Perrang Dhunnya Kaḍuwâ', rèng-orèng molaè aperghi serrè è Amèrika Tengnga bân Lao', lajhu è Afrika, Madagaskar, bân polo-polo è saènterrenna. Serrè satèya ella ètamen otabâ tombu aghâl è pan-brâmpan naghâra sub- bân tropis. Tamennan arèya èperghi è pan-brâmpan naghârâ è Asia Tèmor Lao' ghâbây tamennan kalongèdhân otabâ pangèyas. Dhinèng è Amèrika Serikat, kappra ètamen è Florida, è salajhângnga Miami-Dade County.
Arghâ èkonomi
Èkstrak mènnya' èsensialla serrè èghuna'aghi è ghuṭè, bhât-obhâdhân, bân om-ro'om. Makkè serrè ètamen è Asia bân Afrika, tapè naghârâ pangasèl serrè sè palèng bânnya' ngèkspor serrè arèya Guetamala, ra-kèra 250.000 kg per taon.
Arghâ sosial
Serrè èghuna'aghi ghâbây nambhâi panyakè' tabu', ghâresghes, bân ḍârâ tèngghi. Kappra kèya èkella pas èyènom ghâbây nambhâi bâto', kalèsma, bârâ ghusè, bân sakè' tabu'.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Poaceae
Titis Basino
Titis Basino (lahèr è Magelang, Jhâbâ Tengnga, 17 Januarè 1939) iyâ arèya sala sèttong bhujhângghâ bân panolès asal Inḍonèsia.
Novèl
Bhângsa:Bhujhângghâ
Ons Untoro
Ons Untoro (lahèr è Yogyakarta, 4 Dèsèmber 1959) panèka sala sèttong sastrawan Indonèsia.
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
Ojhân
thumb|Bhângon cap-capa ojhân mènorot okoranna. Ojhân iyâ arèya sèttong presipitasi sè abujud bhârâng ancar, bhidhâ bi' prèsipitasi sè ta' ancar akadhi salju, bâto ès, bân slit. Ojhân marlowaghi bâḍâna atmosfèr kandhel ma'lè bisa tatemmo suhu è attas titik lèllè ès è eddhi' bân è attas bhumè. È bhumè, ojhân arèya prosès konḍènsasi owap aèng è atmosfèr dhâddhi tèr-butèr aèng sè cokop berrâ' ka'angghuy ghâgghâr bân lomrana ḍâpa' ka tana. Ḍuwâ' prosès sè amè' kadhâddhiyân areng-bhâreng bisa aghâbây hâwâ sajân tèmet san ella ojhânna, iyâ arowa hâwâ sè sajân cellep otabâ owap aèng sè sajân bânnya' ka hâwâ. Virga iyâ arèya prèsipitasi sè ghâgghâr ka bhumè tapè dhâddhi owap sabelluna ḍâpa' ka ḍhârât, arèya sala sèttong panèmeddhân hâwâ. Prèsipitasi tabhângon lèbat tabbra'an butèr aèng otabâ kristas ès moso arbun. Butèr ojhân anḍi' okoran sè ana-bârna molaè rata, èngak panekuk (butèr rajâ), bân ebbal kènè' (butèr kènè').
Cem-macemma ojhân
Ojhân kennèng èbâgi dhâddhi pan-brâmpan macem, iyâ arèya:
Kurów
Kurow iyâ arèya sala sèttong kottha è Polanḍia. Bhângsa:Kottha
Jhâmo
Jhâmo iyâ arèya jhâjhuluk ghâbây obhât kona Inḍonesia. Bâjâ satèya kalonta ekoca' hèrba otabâ hèrbal. thumb|Orèng sè ajhuwâl jhâmo Jhâmo èkaghâbây dhuli totombuwân, misalla dhuli mo'-ramo'an, un-ḍâunan, kolè'na ka'-bhungka'an, bân buwâ. Bâḍâ kèya sè ngangghuy kèbân, akadhi kalèng maddhuna embi' otabâ olar. Terkaḍhâng ngangghuy kèya konènngga tellor ajâm kampong. Bhângsa:Kabârâsân
Aryo Wahab
Aryo Wahab (laèr è Jakarta, 1 Julè 1974) panèka sala sèttong panyanyi bân pamaèn filem Indonèsia.
Album kadhibi'
Bhângsa:Panyanyi
Acep Zamzam Noor
Acep Zamzam Noor (lahèr è Tasikmalaya, Jhâbâ Bârâ', 28 Fèbruari 1960) panèka sala sèttong sastrawan Indonèsia.
Sindhunata
Dr. Gabriel Possenti Sindhunata, S.J., otabâ lebbi kalontamènangka Sindhunata (lahèr è Batu, Jhâbâ Tèmor, 12 Mèi 1952) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès asal Indonèsia.
Calvin Jeremy
Calvin Jeremy Sihombing (laèr è Jakarta, 6 Mèi 1991) panèka sala sèttong aktor, panyanyi bân panolès laghu Indonèsia.
Film
Bhângsa:Panyanyi
Toha Mochtar
Toha Mochtar (lahèr è i Kediri, Jhâbâ Tèmor, 17 Sèptèmber 1926 – wafat è Jakarta, 17 Mèi 1992 ka omor 65 taon) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès carèta nak-kanak asal Indonèsia.
Oto'
thumb|Oto' è bhungkana Oto' (Vigna unguiculata sesquipedalis (L.) Verdc.) iyâ arèya sala sèttong ghângan sè ella segghut èpadhâddhi massa'an Asia Tèmor Lao' bân Tèmor. Buwâna èkaghângan otabâ èkalalap. Tombuna oto' arèya alarbhât. Salaèn buwâna, dâunna bisa èkaghângan kèya.
Toha Mochtar
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
Oto'
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Fabaceae
Oto'o
thumb|Ombina oto'o Oto'o otabâ labing (Tacca leontopetaloides) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka dâlem famili Dioscoreaceae. Bâgiân sè èkakan arowa sombi na. Oto'o èkoca' kiya to'toan è Kangèan. Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Dioscoreaceae
Kaju tana
Kaju tana (Zanthoxylum rhetsa) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Rutaceae (ruk-jherrughân). Kajuna loros bân bhulet kajuna ngennèng tombu sampè' 75cm. Kaju tana èkoca' kèya kayu lemah (Jhâbâ), ki tanah (Sonḍhâ), hantu duri (Malaysia) bân èn-laènna. jmpl|Buwâna kaju tana
Sombher
Bhângsa:Rutaceae Bhângsa:Totombuwân
Universitas Islam Negeri Walisongo
Sajhârâ
UIN Walisongo èresmiaghi tangghâl 19 Ḍesember 2014 abhâreng UIN Raden Patah Palembang sareng UIN Sumut. Paresmian bân tandhâ tanang prasasti èlakonè Presiden Ir. Joko Widodo è Istana Mardhika. UIN Walisongo èbhângon tangghâl 6 April 1970 lèbât Potosan Menteri Agama RI (KH. M. Dachlan) No. 30 dan 31 taon 1970 bân anḍi' 5 fakultas yakni Fakultas Dakwah è Semarang, Fakultas Syari'ah è Bumiayu, Fakultas Syari'ah è Demak, Fakultas Ushuluddin è Kuḍus bân Fakultas Tarbiyah è Salatiga. Sabellunna, 5 fakultas rowâ èbhângon bi' ulama' Jhâbâ Tengnga ḍari taon 1963 mènangka dhâddhi lambangnga santrè.
Kabâḍâân UIN Walisongo polan masyarakat santrè Jhâbâ Tengnga bhuto ḍâ’ ka perguruan tègghi. Jhâbâ Tengnga ngaghungi bânynya’ pesantren. UIN Walisongo mènangka dhâddhi lembaga sè nerosaghi tradisi pondhuk bân lembaga perguruan tègghi. Pendiri UIN aparèng asma UIN Walisongo maklè dhâddhi semangat è Jhâbâ Tengnga.
Rèktor
1. Bâkto 1970-1971
2. Bâkto 1971-1972
3. Bâkto 1972
Jhângghâr ajâm
thumb|Kembhângnga jhângghâr ajâm Jhângghâr ajâm iyâ arèya varitas tombuwân dâri Celosia argentea sè tamaso' ka ḍâlem famili Amaranthaceae. Spesiès arèya èidèntifikasi è taon 1753 bi' Linnaeus, tapè pas èidèntifikasi polè mènangka varitas (bânnè spesiès) bi' Kuntze è taon 1891 dhâddhi Celosia argentea var. cristata. Tombuwân arèya biasana ètamen dhâddhi tamennan pangèyas pekarangan.
Universitas Islam Negeri Walisongo
Rèktor
Potosan Menteri Aghâma RI No. B.II/3-b/5663 3 Oktober 1972:
Jhângghâr ajâm
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Amaranthaceae
Universitas Islam Negeri Walisongo
Rèktor
5. Bâkto 1973-1977
Potosan Menteri Aghâma RI No. RI No. B.III/3.b/3870 17 Oktober 1973.
6. Bâkto 1977-1979
7. Bâkto 1979-1982
8. Bâkto 1982-1986
9. Bâkto 1986-1988
Fasilitas
È bâbâ rèya fasilitas è UIN Walisongo:
Shomber
Bhângsa:Universitas
Universitas Malaya
Universitas Malaya (Melayu: Universiti Malaya/UM) iyâ arèya universitas dâ’-adâ’ è Malaysia. Universitas kakdinto bâdh è pèngghir kotta Kuala Lumpur, luassa 309 hektare. Motto Universitas Malaya Ilmu Punca Kemajuan (Èlmo Sombher Kamajuan).
Fakultas
UM ngaghungi 12 fakultas:
Fasilitas
UM ngaghungi 5 pusat:
UM ngaghungi 2 akademisi:
UM ngaghungi 6 institut:
Kolej Kediaman (Asrama) è dâlâm Kampus:
Kolej Kediaman (Asrama) è luar kampus:
Bhângsa:Universitas
Toroy
thumb|Kembhângnga toroy Toroy (Sesbania grandiflora) iyâ arèya ka'-bhungka'an kène' sè alebbhu ka famili Fabaceae otabâ cang-kacangan. Tamennan arèya èparkèra'aghi sokkla ḍâri Asia Lao' bân Asia Tèmor Lao', tapè satèya ella nyalambher ka bânnya' kennengngan è dhunnya.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Fabaceae
Kèka
jmpl|È Indonesia, hèwân akèka sè èbhelli biyasana embè' otabâ dhumbhâ. Akèka otabâ Kèka (bhâsa Arab عقيقة) iyâ arèya lalakon nyambhelli kèbân è ḍâlem sarè'at Islam, mènangka rassa sokkor ommat Islam mongghu Ghustè Pangèran bherkat bhâji' sè lahèr. Okom akèka noro' kamampowanna sè palèng kellar iyâ arèya sunah muakkadah, bân arèya kèngèng jumhur olama' noro' hadis. Kamoddhiyan bâḍâ olama' sè nerrangaghi jhâ' akèka rèya mènangka dhebbhus: artèna akèka jârowa meccat bhughetan jin sè abhâreng bhâji' sajjhek lahèr.
Bhângsa:Aghâma
Candra Darusman
Album Solo
Bhângsa:Panyanyi
Kèrata Bhâsâ
Kèrata Bhâsâ èngghi ka’ḍinto sèttong oca’ sè èartè’è noro’ cap-keccabbhâ oca’ ghâpanèka sarta aghânḍhu’ ghuru sowara otabâèpon ghuru sastra. Namong kodhu èkaèmodhi èḍâlem ngartè’è ca’-oca’ ghâpanèka sè sorobbhâ sareng sèpaddâ otabâèpon ghunana ca’-oca’ sè èartèyanna.
Bhângsa:Bhâsa
PHP
PHP: Hypertext Preprocessor panèka bhâsa skrip sè kèngèng èselkètaghi otabâ èsongghilaghi ka ḍâlem HTML. PHP bânnya' èkaghâbây program situs web dinamis. PHP kèngèng èghunaaghi ghâbây ajhâghâ sèttong CMS
Sombher
Bhângsa:Komputer
Arè Bhumè
Arè Bhumè panèka acara taonan sè èpaènga'aghi è sadhâjâ dhunnya niyap 22 April. Arèya ghâbây abhânto palèndhungan lingkungan. Arè Bhumè èrancang ghâbây orèng sopajâ sadar bân hormat ka planèt bengkona manossa. Bâjarina Arè Bhumè bâḍâ è lebbi dâri 175 naghârâ sè èator sareng Jhâringan Arè Bhumè (Earth Day Network). Bhângsa:Arè PBB
Ade Chandra
Ade Chandra otabâ Zhang Xing Yen (lahèr è Jakarta, 4 Fèbruwari 1950) panèka sala sèttong pamaèn badminton asal Indonèsia.
Prèstasi
Bhângsa:Orèng
Latvia
Latvia otabâ Republik Latvia (bhâsa Latvia: Latvijas Republika, Latvija) panèka sala sèttong naghârâ è Èropa Ḍâjâ. Ibukotana iyâ arèya kotta Riga. Naghârâ arèya aengghânan bi' laot Baltik è bârâ' (498 km); Belarus è lao tèmor (161 km); Rusia è tèmor (332 km); Estonia è ḍâjâ (333 km); bân Lithuania è lao (544 km). Luas wilayahna 64,589 km², adhâddhiaghi naghârâ ka-122 sè palèng jhembâr è dhunnya. Penduduk naghârâ Latvia bâḍâ 1,934,379 (2018) orèng bân kapadatan pendudukna 30,9 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Toto ST Radik
Toto ST Radik (lahèr è Sèrang, Banten, 30 Junè 1965) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Inḍonèsia.
Kompolan èsay
Bhângsa:Bhujhângghâ
Acèh
thumb|Lambhâng Propinsi Acèh |alt= Acèh iyâ arèya sala sèttong propinsi è Inḍonesia. Acèh bâḍâ è engghun palèng ḍâjâ Polo Somattra bân propinsi palèng bârâ' è Inḍonèsia. Kottha otamana iyâ arèya Banḍa Acèh. Kennengnganna semma' bi' Kapolowan Anḍaman bân Nikobar è Inḍia bân èpèsa'aghi bi' Tasè' Anḍaman. Bhâsana iyâ arèya bhâsa Acèh, Gayo, Alas bân bhâsa laènna. Lowas propinsina arèya 57.365,09 km2 kalabân 18 kabhupatèn bân 5 kottha. Ghungghung orèngnga ra-kèra 5.000.000 orèng.
Bhângsa:Geografi
Pronojiwo
Pronojiwo (Sterculia cordata) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Malvaceae. Tombuwân arèya è koca' kèya gelumpang padang (Bangka); hantap heulang (Sonḍhâ); kayu binong, pranajiwa manis (Jhâbâ); pimpin bulan (Kalimantan Tèmor); tuntun (Sabah); pelajau (Sarawak); tapinag-bundok (Flipina) ; bân èn-laènna.
Jhârângo
thumb|Jhârângo Jhârângo (Acorus calamus) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Acoraceae. Jhârângo arèya buwâ ramo'na èpadhâddhi bahan obhât. Tamennan rèya para' paḍâ'â bi' rebbha, tapè tèngghi, senneng ka tana sè ancap. Ḍâun bân buwâ ramo'na bâuna cè' ro'omma. Èparkèra'aghi jhârângo sokkla ḍâri Inḍia, lajhu nyalambher ka pan-brâmpan naghârâ noro' paḍhâghângan. Jhârângo èkoca' kèya dlingo (Jhâbâ); jeringau (Inḍonesia); jangu (Bhâli) bân èn-laènna.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Acoraceae
Pabean Cantian, Sorbhâjâ
Pabean Cantian panèka nyama sala sèttong kecamatan è Kotta Sorbhâjâ, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Pronojiwo
Panyalambherrân
Pronojiwo nyalambher è Jhâbâ, Malaysia (Kedah, Penang, Perak, Selangor, Melaka, Johor), Thailand, Polo Andaman, Polo Nicobar, bân Singapura.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Malvaceae
Pa'ala
jmpl|Buwâna pa'ala Pa'ala (Myristica fragrans) iyâ arèya totombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Myristicaceae. Tombuwân arèya asalla ḍâri Kapolowan Banḍa, Maluku. Polana arghâna sè tèngghi, buwâ bân bighina ella dhâddhi bhârâng otabâ komoḍitas dhâghâng ḍâri jhâman Romawi.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Myristicaceae
Asemrowo, Sorbhâjâ
Asemrowo panèka nyama sala sèttong kecamatan è Kotta Sorbhâjâ, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Jhângkang
thumb|Jhângkang Jhângkang (Sterculia foetida) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka famili Malvaceae. Jhângkang èkoca' kèya hazel sterculia, java olive, bastard poon tree, wild almond tree (Inggris); kalupat, kabu-kabu, kepoh (Indonesia); bân kelumpang, kelumpang jari (Malaysia, Filipina).
Jhâjhârbâ'ân ropa
Kajuna rajâ, ghlâghârrâ loros, abârna bu-abu bâk potè, kolè' kajuna alos, tèngghi bisa sampè' 40m. Tombuwân arèya tamaso' ka tombuwân bândhu sè anḍi' ḍuwâ' parobâ. Ḍâunna ènga' ḍâunna sabbhrâng sè bâng-sèbâng ḍâunna lanjhângnga 10-17cm, bâuna ta' seḍḍhâ'. Kembhângnga rajâ, abârna konèng plasa, mon ella abighi kapprana bâḍâ 10-15 bigghi'.
Panyalambherrân
Sokklana, jhângkang tombu molaè ḍâri Australia, Bangladesh, Djibouti, Eritrea, Ethiopia, India, Inḍonesia, Kenya, Malaysia, Myanmar, Oman, Pakistan, Filipina, Somalia, Sri Lanka, Tanzania, Thailand, Uganda, Yaman, bân Zanzibar.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Malvaceae
Toto Sudarto Bachtiar
Toto Sudarto Bachtiar (lahèr è Cirebon, Jhâbâ Bârâ', 12 Oktober 1929 – wafat è Bandung, Jhâbâ Bârâ', 9 Oktober 2007 è omor 77 taon) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Indonèsia.
Alih bhâsa
Bhângsa:Bhujhângghâ
Jhâtè
thumb|Bhungkana jhâtè sè ghi' ngoḍâ Jhâtè (Tectona grandis) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Lamiaceae. Bhungkana rajâ, ghlâghârâ loros, bisa tombu sampè' 30-40 m. Aḍâun lèbâr, sè ronto mon osom nèmor. Jhâtè kalonta bi' nyama teak (bhâsa Inggris). Nyama arèya sokklana ḍâri oca' thekku (തേക്ക്) è bhâsa Malayalam, bhâsa è naghârâ bâgiyân Kerala è Inḍia lao'.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Lamiaceae
Joko Pinurbo
Joko Pinurbo (lahèr è Pelabuhan Ratu, Sukabumi, Jhâbâ Bârâ', 31 Desember 1948) panèka sala sèttong sastrawan Indonèsia.
Antologi areng-bhâreng
Bhângsa:Panolès
Koḍḍhu'
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Rubiaceae
Canḍhâna
Candhâna (Santalum album) iyâ arèya ka'-bhungka'an pangasèl kaju bân minnya' candhâna. Kajuna èghunaaghi ghâbây palappa, dhupa, camporan parfum, bân ghânceras. Kaju sè bhâghus bisa nyèmpen bâu sè ro'om ratosan taon. Neng è Sri Lanka, kaju candhâna èghunaaghi ghâbây abalsemi mayit potrè-potrè sajjhek abad ka-9. È Indonesia, candhâna bânnya' ètemmoè è Nusa Tenggara Timur, khususa Polo Timor, makkse satèya ètemmoè kiya è Polo Jhâbâ bân polo Nusa Tenggara laènna.
Candhâna arèya tamenan parasit è awwâl kaodi'enna. Kocambâna parlo bhungka inang ghâbây abâdâi odi'na, polana ramo'na dhibi; tak' sangghup abâdâi kaodi'enna. Mangkana candhâna tamaso' tamenan sè sara ètamen.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Santalaceae
Katongghing
thumb|Katongghing Katongghing (Telosma cordata) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka famili Apocynaceae. Katongghing arèya tombuwân sokkla ḍâri Cèna bân Indocèna. Tombuwân arèya salaènna tombu aghâl tapè ètamen kèya.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Apocynaceae
Carlo Saba
Carlo Saba (laèr è Bandung, Jhâbâ Bârâ', 5 Januwari 1968) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia.
Album solo
Bhângsa:Panyanyi
Sinka Juliani
Sinka Juliani otabâ lebbi èkennal mènangka Sinka (laèr è Jakarta, 4 Julè 1996) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia. Sinka panèka sala sèttong anggota JKT48 generasi kaduwâ'.
Bhângsa:Biografi
Usmar Ismail
Usmar Ismail (lahèr è Bukittinggi, Somattra Bârâ', 20 Maret 1921 – wafat è Jakarta, 2 Januari 1971 ka omor 49 taon) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Indonèsia.
Pakal, Sorbhâjâ
Pakal panèka nyama sala sèttong kecamatan è Kotta Sorbhâjâ, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Usmar Ismail
Karya èn-laèna
Bhângsa:Bhujhângghâ
Pakal, Sorbhâjâ
Bhângsa:Geografi
Sindoedarsono Soedjojono
Sindoedarsono Soedjojono (Kisaran, Somattra Ḍâjâ, Mèi 1913-25 Maret, Jakarta, 1985) panèka palukis legendaris è Indonesia. Sudjojono kalonta mènangka bhâpa' seni rupa modern Indonesia. Julukan arèya èberri'aghi ka polana Sudjojono panèka seniman pertama Indonesia sè matakennalaghi modernitas seni dhâpor Indonesia. Aruwah biyasah nolès nyamahna S. Sudjojono.
Karjâ
Sabâgiyân lukisan :
Buku:
Bhângsa:Kabhângkèdhân
Siti Gayatri Abhirama
Siti Gayatri Abhirama (laèr 11 Maret 1993) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia. Gayatri panèka sala sèttong anggota JKT48 generasi kasettong.
Bhângsa:Biografi
Arya Wiraraja
Arya Wiraraja salah sèttong tokoh sè ngadeggâgi nagârâ Songennep, sè kalonta akaagungan kamampoan pènonjul è dhâlemmanna ngator nagârâ bân tarèka perrang. Salaèn dhâri jârèya salèrana kaagungan panarabângan tarèka tor tèngka sè kaalok è jâmanna. Jugân Arya Wiraraja jârèya mènangka panonggul otama è bâkto ngadeggâgi karajâ’ân Majâpaèt kantos ngalampa’agi jâman sè kantos samporna iyâ arèya bisa manyèttong polo-polo è Nusantara, sè èdhimma sabelunna lakar èkakareb kalabân Rato Agung Singhasari Prabu Kertanagârâ. Pangarep Rato Agung Singhasari jârèya kantos para’ nyamporna’agiyâ, jâ’ sènga ta’ nemmo alangan kalabân dhâtengnga lâ-bâlâ panjurit Chèna dhâ’ ka polo Jâbâ. Èsambung polè kalabân dhâtengnga panjurit Dhaha sè alorog dhâ’ Singhasari è bâkto para panjurit perrangnga bâdhâ è tana sabrâng.
Pacèng
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Zingiberaceae
Arya Wiraraja
Dinèng monggu dhâ’ orèng Songennep cokop ngandellagi carèta sè bâdhâ, sè dhimma ètambâi kalabân dungngèng sè è loar kamampoanna pèkkèrra manossa, saènggâna kantos kaloar dhâri carèta sè saongguna. Kalabân bâdhâna buku Bâbâd Madurâ bân Bâbâd Songennep ta’ kantos bisa nyèngkap lèng-alèng sè sabellunna ta’ èkataoè, pèra’ para pemerhati tor para ahli sajârâ sè parduli bâi abâlângngajâ kaangguy nyarè gân sakonè’ bâdhâna carèta sè saongguna. Para ahli abâlângajâ kaangguy nalèktègi kalabân tè-ngatè sè apanduman dhâ’ ka pan-bârâmpan ger-oger sè sakèrana semma’ ka kasampornaan.
Arya Wiraraja mènangka parbirâ otama sè ponjul è dhâlemmanna ngadeggâ nagârâ Agung Majâpaèt, sè aropa’agi satrèa pènonjul tor kaagungan panggâliân sè samporna. Pamanggina cokop loas saènggâna bân-sabbân tèndâk pamèkkèranna ta’ tao lèngsèr dhâri kanyataan sè èlampaagi. È dhâlemmanna ngator nagârâ bân tarèka perrang bânnya’ orèng sè tacengnga’ tor ngalem, bi-lebbi dhâri para ahli sajârâ. Bân-sabbân pola tèngkana è bâkto ngator tarèka nagârâ tadhâ’ orèng sè bisa tao dhâ’ ka sajjâna, saènggana mon orèng sè ta’ ngartè èsanggu durâka dhâ’ ka parèntana Ratona. Saongguna salèrana tadhâ’ laèn coma ngalampa’agi tarèka sè saè tor nyampornaagi. Lakar èbâkto jâman jârèya talèbât nyangsara nemmonè orèng sè ponjul panggaliyânna, apa polè para satrona aromasa ta’ kèra bisa ngongguli dhâ’ ka kajunèlanna Arya Wiraraja. Pramèla dhâri jârèya para satrona apanganggèp jâ’ Arya Wiraraja mènangka dukon sè pènter bân bisa nyèlap tor durâka dhâ’ nagârâ bân Ratona. Bila nangalè dhâri tarèkana è bâkto dâddi penonggul ngadeggâ nagârâ Agung Majâpaèt, tantona mon abâ’na kareb mastè bisa arebbu’ kakobâsa’an dâri Radin Wijaya. Amargâ èbâkto jârèya Arya Wiraraja akaagungan kakobâsa’an sè mampo tor bisa makompol lâ-bâlâ panjurit è Madurâ, tapè serrèna salèrana ta’ gâdhuwân kareb sè jubâ’, dâddi gi’ apanganggep jâ’ abâ’na gi’ paggun kabulâ. Gi’ paggun nganggep lora dhâ’ Radin Wijaya sè lakar pantes ngobasanè tana Jâbâ, amargâ salèrana lakar teddhâ’ toronna Rato Agung pènonjul dhâri Singhasari. Arya Wiraraja ta’ kaagungan kareb kaangguy dâddi Rato Agung, tapè cokop dâddi kabulâ sè alampa’agi parènta lorana. Mèlana ta’ maso’ dhâ’ ka akkal bila bâdhâ orèng sè nyangka jâ’ Arya Wiraraja sèttong santana sè dâraka dhâ’ ka nagârâ bân Ratona, tantona kabâr jârèya sangajâ èsèayarragi bi’ para satrona, sopajâ salèrana akaton jubâ’ tèngkana.
Bhângsa:Orèng
Cassanova Alfonso
Cassanova Alfonso Nainggolan otabâ lebbi èkennal mènangka Cas (laèr è Jakarta, DKI Jakarta, 23 Mèi 1983) panèka sala sèttong panyanyi bân panolès laghu Indonèsia.
Pakis Taji, Wonoasih, Probolinggo
Pakis Taji panèka nyamah Kelurahan è wilayah Kecamatan Wonoasih, Kottah Probolinggo, Provinsi Jhâbâh Dhimor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Laddhing
thumb|286x286px|Laddhing Laddhing rèya alat sè èghunaaghi ghâbây ngerra'. Laddhing andi' duwâ' longkang otama, yakni bessè sè ghâbây ngerra' bân gagang otabâ dhâlânanganna. Bhângsa:Parabhut
Pakem
thumb|Pakem Pakem (Pangium edule) iyâ arèya ka'-bhungka'an sè tombu aghâl. Bhungkana pakem ngasèlaghi buwâ sè èghuna'aghi è dâlem massa'an Indonesia. Nyama laènna iyâ arèya picung (Sunda); pucung, kluwek, kluwak (Jhâbâ); pamarrasan (Toraja).
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Achariaceae
Labu cèna
jmpl|Labu cèna Labu cèna (Lagenaria siceraria) iyâ arèya sajenis labu sè buwâ ngodâna bisa ekaghângan bân buwâ towana èpadâddhi bâddhâna aèng, tabung, otabâ kotèka. Tombuwân panèka ghi' akerabhât semma' bi' kondur bân rassana para' padâ'â. Ropa buwâna acem-macem, molaè sè bunter sampè' ngenjher.
Tombuwân arèya sala sèttong sè ètamen palèng awwâl bi' manussa, tapè ètamen bânnè ghâbây èkakan tapè èkaghâbây pakakas roma.
Polana ropana arèya, pakakas laboratorium sè ropana ènga' buwâna labu ènyamaè labu, misala labu okor bân labu Erlenmeyer.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Cucurbitaceae
Katès
thumb|Bhungkana katès bân buwâna Katès (Carica papaya) panèka tombuwân sè asalla ḍâri Meksiko bâgiyân lao' bân ḍâjâ ḍâri Amerika Lao'. Tombuwan arèya bâjârina nyalambher ka man-ḍimman bân bânnya' ètamen è sadhâjâ tana tropis ghâbây èkala' buwâna. C. papaya panèka tong-sèttongnga spesies è ḍâlem genus Carica. Nyama pepaya, è bhâsa Indonesia èkala' ḍâri bhâsa Belândhâ, "papaja", sè asal ḍâri nyama bhâsa Arawak, "papaya". Neng è bhâsa Jhâbâ èsebbhut "katès", dhinèng è bhâsa Sunda "gedang".
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Caricaceae
Utuy Tatang Sontani
Utuy Tatang Sontani (lahèr è Cianjur, Jhâbâ Bârâ', 1 Mèi 1920 – wafat è Moskwa, 17 Sèptèmber 1979 è omor 59 taon) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Inḍonèsia.
Karjâ tolès
Bhângsa:Panolès
Sitok Srengenge
Sunarto otabâ lebbi èkennal mènangka Sitok Srengenge (lahèr è Grobogan, Jhâbâ Tengnga, 22 Agustus 1965) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès asal Inḍonèsia.
Novèl
Bhângsa:Bhujhângghâ
Trisno Soemardjo
Trisno Soemardjo (lahèr è Sorbhâjâ, 6 Dèsèmber 1916 – wafat è Jakarta, 21 April 1969 ka omor 52 taon) panèka sala sèttong sastrawan, pelukis bân panolès asal Inḍonèsia.
Alih bhâsa sè bellun èterbitaghi
Bhângsa:Bhujhângghâ
Lakarsantri, Sorbhâjâ
Lakarsantri panèka nyama sala sèttong kecamatan è Kotta Sorbhâjâ, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia. Bhângsa:Geografi
Lambhibing
jmpl|Lambhibing Lambhibing (Stenochlaena palustris) iyâ arèya tombuwân famili Blechnaceae. Konco' bân ḍâun ngodâna biasa èkaghângan. Tombuwân arèya tombu nalar è tana.
Labu
Labu otabâ labu konèng (Cucurbita moschata) èkennal jhughân sareng waluh (Jhâbâ, Sunda), labu parang (Malaju), dhinèng è bhâsa Indonesia èkoca' labu kuning. Buwâ panèka èkategorèyaghi ḍâlem bhâlâ buwâ bu-labuwân, sè ghi’ sarompon sareng buwâ melon (Cucumis melo) bân tèmon (Cucumis sativus). Labu panèka tombuwân sè ajhalâr, è è dâun sareng bhungkana bâḍâ ḍuri alos tor lembu’. Salèrana tamaso’ ḍha’ tombuwân mosèman, manabi saèllana abuwâ, maka tombuwân arèya lajhu matè.thumb|labu
Lambhibing
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Blechnaceae
Labu
Manpa'at
Buwâ labu anḍi' bânnya’ manpa'at ḍha’ ka manossa, è antarana:
Kebonsari Kulon, Kanigaran, Probolinggo
Kebonsari Kulon panèka nyamah kelurahan è wilayah Kecamatan Kanigaran, Kottah Probolinggo, Provinsi Jhâbâh Dhimor, Indonesia.
Labu
Manpa'at
Salaèn dhâghinga sè èkakan mènangka la-ola, ḍâun labu jhughân kennèng èpadhaddhi ghângan sè èyola kalabân parotan nyèor ngoḍâ sè èsebbhut adhun. Salaèna arowa, labu jhughân anḍi' nilai ropèya bâgi maghâsarè ka'angghuy manyambhung oḍi'.
Kebonsari Kulon, Kanigaran, Probolinggo
Bhângsa:Geografi
Labu
Ghâḍhuwân Gizi
Buwâ labu jhughân aghâḍhu nilai gizi sè tèngghi, antarana; beta karoten, vitamin A, serrat, vitamin C, vitamin K, bân Niacin otabâ vitamin B3. Tor anḍi' kanḍhungan mineral misalla kalium, zat bessè, fosfor, magnesium, tor kalium.
Kasèyat
Buwâ labu anḍi' kasèyat nangkal sacem-macemma panyakè' kanker. Aèng ḍâri buwâna labu kennèng èghuna'aghi mènangka panabârra racon kèbân sè abisa, samantara bâi'na labu èpadhaddhi obhât cacèng pèta.
Sombher
Bhângsa:Biologi Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Cucurbitaceae
Ade Manuhutu
Ade Manuhutu otabâ nyama ghenna'na Adrian Stefanus Louis Manuhutu (lahèr taon 1948) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia.
Balada Cendrawasih
Balada Cendrawasih panèka album musik sareng Diana Nasution bân Ade Manuhutu sè èduccol taon 1984. Album arèya èproduserè Bartje Van Houten sareng bengko produksi Purnama Records.
Èssè album arèya:
Lagu rohani
(Live recording) Pdt. Ade Manuhutu
Bhângsa:Biografi
Adera
Aderaprabu Lantip Trengginas otabâ sè lebbi kalonta Adera (lahèr è Jakarta, 6 Jânuwari 1986) panèka sala sèttong panyanyi bân panolès lagu Inḍonèsia.
Karjâ musik
Bhângsa:Panyanyi
Saparantok
Saparantok (Sindora sumatrana) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Fabaceae. Tombuwân arèya èkoca' kèya sindur (Jhâbâ).
Panyalambherrân
Saparantok tombu è Polo Jhâbâ, dhuli Jhâbâ Tengnga sampè' Jhâbâ Bârâ'.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Fabaceae
Kaḍhelli
thumb|Kadhelli sè ghi' ngodâ Kadhelli (Glycine max) iyâ arèya sala sèttong tamenan sè dhâddhi bahan dhâsar bânnya' kakanan Asiya Tèmor mènangka kècap, tahu, bân tèmpè. Mènorot panèngghâlân arkèyologi, tamenan arèya ella ètamen sajjhek 3.500 taon abiddhâ.
Celleng
jmpl|Kota' celleng (1915) sareng Kazimir Malevich Celleng panèka bârna palèng calèmot, asèl ta' bâdâhna bârna otabâ ta' bâdâhna sonar. Celleng biyasahna èangghep malambhângaghi kacalèmotan, bân potè malambhângaghi cernang.
Kaḍhelli
Kadhelli aropaaghi sombher protèin nabati bân minnya'. Naghârâ pangasèl kadhelli otama è dhunnya iyâ arèya Amèrika Serikat makkè kadhelli ghi' bhuru ètamen manossa è lowar Asiya samarèna 1910.
Celleng
Bhângsa:Bârna
Kaḍhelli
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Fabaceae
Trisnoyuwono
Trisnoyuwono (lahèr 12 Novèmber 1925 – wafat 29 Oktober 1996) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès asal Inḍonèsia.
Triwung Kidul, Kademangan, Probolinggo
Triwung Kidul panèka nyamah kelurahan è wilayah Kecamatan Kademangan, Kotta Probolinggo, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Sobron Aidit
Karjâ tolès
Bhângsa:Panolès
Triwung Kidul, Kademangan, Probolinggo
Bhângsa:Geografi
Trisnoyuwono
Èn-laènna
Bhângsa:Bhujhângghâ
Sitor Situmorang
jmpl|Sitor Situmorang ghi' ngoḍâ Sitor Situmorang (laèr è Harianboho, Tapanuli Ḍâjâ, Somattra Ḍâjâ, 2 Oktober 1923 – wafat è Apeldoorn, Bâlândhâ, 21 Ḍèsèmber 2014 è omor 91 taon) iyâ arèya sala sèttong bhujhângghâ bân panolès Indonèsia.
Èn-laènna
Bhângsa:Panolès Bhângsa:Bhujhângghâ
Kebonsari Wetan, Kanigaran, Probolinggo
Kebonsari Wetan panèka nyamah kelurahan è wilayah Kecamatan Kanigaran, Kottah Probolinggo, Provinsi Jhâbâh Dhimor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Asma Nadia
Asmarani Rosalba otabâ kaoncara mènangka Asma Nadia (bhâbhâr è Jakarta, 23 Junè 1972) panèka sala sèttong panolès carpan bân novèl sokkla Inḍonèsia.
Buku
Bhângsa:Bhujhângghâ