cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teuku Umar
Tarèka panyeraan dhibi'
Teuku Umar nyarè cara ghâbây ngaollè sanjhâta ḍâri Blândhâ. Ahèrra Teuku Umar dhâ-kèndhâ dhâddhi kabulâ Blândhâ. Blândhâ akor kalabân klompo’na Teuku Umar è taon 1883. Gubernur Van Teijn è bâkto jârowa amanpaataghi Teuku Umar kalabân cara ghâbây arebbu’ atèna rakyat Acèh. Teuku Umar pas maso’ dines militer.
Bilâ agabung kalabân Blândhâ, Teuku Umar anondu’aghi pos-pos partahanan Aceh. Hal kasebbhut èlakoni Teuku Umar kalabân dhâ-kèndhâ ghâbây congoco Blândhâ sopajâ Teuku Umar èberri’ kakuwasaan sè lebbi raja. Tarèka jârowa ahasèl, mènangka ombhâl ḍâ’ kamennanganna, Teuku Umar mènta sopajâ nambâ 17 orèng panglèma bân 120 orèng prajhurit, tamaso’ sorang panglèma tasè’ ghâbây tanang kananna, ètekkaaghi.
Parèstèwa kapal Nicero
Taon 1884 kapal Inggris “Nicero” kenning sandera. kaptèn bân awak kapalla èpaghâdhi sareng Raja Teunom. Raja Teunom anontot tebbhusân 10 èbu dolar tunai. Sareng pamarènta Blândhâ, Teuku Umar ètogasaghi ghâbây aperdhikanaghi kapal jârowa, polana parèstèwa jârowa ella asebbâbaghi katettengan antara Inggris kalabân Blândhâ.
Teuku Umar anyataaghi jhâ’ arebbhu’ pole kapal Nireco iyâ arèya kalakoan sè berrè’ sebâb tentara rajhâ Teunom cè’ kowatte, saèngghâ Inggris dhibi’ ta’ bisa arebbhu’ polè. Nèng dhibi’na sangghup arebbhu’ polè asal èberri’ logistik bân senjhâta sè bânnya’ saèngghâ tahan ḍâlem jhângka bâkto sè abit.
kalabân prangsè perrang se cokop bânnya’, Teuku Umar mangkat kalabân kapal Bengkulen ḍâ’ Acèh bârâ’ ngèbâ 32 orèng tentara Blândhâ bân brâmpan panglèmana. Ta’ abit, Blândhâ ètakerjhâtaghi berta sè anyataaghi jhâ’ sakabbhina tentara Blândhâ sè nuro’, èpatèè è tengnga tasè’. Sakabbhina senjhâta bân alat perrang laènna èrampas. Sajjhek rowa Teuku Umar abeli abhillâ’ pajuang Aceh ghâbây melabân Blândâ. Teuku Umar amarèntaaghi rajhâ Teunom sopajâ ta’ ngurangi tontotenna.
Alanjutaghi palabânan
Teuku Umar abegi senjhâta hasèl bhujung ḍâ’ tentara Aceh, bân amimpèn polè palabânan rakyat. Teuku Umar ahasèl arebbhu’ polè daèrah 6 Mukim ḍâri tanang Blândhâ. Nanta Setia, Cut Nyak Dhièn bân Teuku Umar abeli ka daèrah 6 Mukim bân tèngghâl èLampisang, Acèh rajâ, sè dhâddhi kennenganna tentara Acèh.
2 taon marèna Parèstèwa kapal Nicero, è tangghâl 15 Juni 1886 arapet ka bhândâr Rigaih kapal “Hok Canton” sè èkatowaè kaptèn kapal Denmark anyama kaptèn Hansen atojjuen murop senjhâta kalabân sa’ang. Hansen atojjuen ajhebbâk Umar ongghâ ka cètakghâ, ngèco’ bân ngibâ berka’ sa’ang sè bhâkal èbuwâ’, ka pelabbhuwân Ulee lheu, bân èsèrènaghi ḍâ’ Blândhâ sè ella ajhânji ombhâl sabânnya’en $ 25 èbu ghâbay patèngghi Teuku Umar.
Umar kalabân sarat sè èajuaghi Hansen, bân ngirèm utusan. Hansen maksa Umar kodhu dating dhibi’. Teku Umar pas ngator sèasat. Ghi’ cè’ lagghuna sorang panglèma kalabân 40 orèng prajhuritte nyosop ḍâ’ kapal. Hansen ta’ tao jhâ’ dhibi’na marè èlèpo’.
Lagghuna Teuku Umar dating bân anontot palonasan sa’ang sabânnya’en $ 5 èbu. Nèng Hansen moko jhânjhi, bân amarèntaaghi bâbâânna nangkep Umar. Teuku Umar ella siyap, bân aberri’ trangghân ḍâ’ bâbâânna. Hansen ahasèl èpaèmpon bân ètèmba’ bilâ berka’. Nyonya Hansen bân John Fay ètahan mènangka orèng sè èpèghâ’, dhinèng sè nyettèr kapal èocol. Blândhâ cè’ ngoso’èn polana trèkana ennas.
Perrang aderder, è taon 1891 teungku Chik Di Tiro bân Teuku panglèma polem VIII rajhâ Kuala (eppa’ ḍâri Teuku Panglima Polem IX Muhammad Daud) mate dâlem paperrangan. Blândhâ aslina cè’ kèbuna polana brâghât perrang cè’ rajâna bân abit.
Panyeraan dhibi' polè
Teuku Umar dhibi’ arassa perrang rèya cè’ anyangsaraaghi rakyat. Rakyat ta’ bisa alako akanta biasana, petani ta’ ollè alako sabâ è tabunna. Teuku Umar ngobâ cara kalabân cara asèrènaghi dhibi’ polè ḍâ’ Blândhâ.
Sèptèmber 1893, Teuku Umar asèrènaghi dhibi’ ḍâ’ Gubernur Deykerhooff è Kutarajâ kalabân 13 orèng panglèma bâbâânna, samarèna ollè jaminan kasalametthân bân pangapora. Teuku Umar èhadiaè jhuluk Teuku Johan Pahlawan Panglèma raja Nederland. Binina, Cut Nyak Dhièn sempat bhingong, toḍus, bân ghighir dâ’ kendil lakèna jarowa. Umar soka’ anyèngla kapan dhâddhi pacèkcoghân.
Teuku Umar anoddhuaghi kasaccaanna dâ’ Blândhâ kalabân cè’ mayâkènna. Tèyap pongghâbâ sè ḍâteng ḍâ’ romana manè èambe’ kalabân asennengaghi. Dhibi’na manè hadir tèyap èolok gubernur Blândhâ è Kutarajâ, bân aberri’ kabhâr sè makobâssa, saèngghâ dhibi’na ollè kaparcajâân sè rajâ ḍâri gubernur Blândhâ.
Kaparcajâân jarowa èmanpaataghi kalabân bhâghus ghân kapentèngan parjhuangan rakyat Acèh saderderre. Mènangka conto, ḍâlem paperrangan Teuku Umar coma ngalakoni perrang dhâ-kèndhâ bân coma amerrangi Uleebalang sè amerrasi rakyat (contona Teuku Mat Amin). Pasoghânna èsebbâraghi benni ghâbây nabeng moso, tapè ghâbây angobungi para pamèmpèn pajuâng Acèh bân maḍâpa’ pessen rosèya.
È sèttong arè è Lampèsang, Teuku Umar mabâḍâ pesamoan rosèya sè èhadiri para pamèmpèn pajuâng Acèh, akandhâ trèka Teuku Umar ghâbây abâli apèhak ka Àcèh kalabân ngibâ berka’ sakabbhina senjhâta bân kabhutowan perrang ghâdhu Blândhâ sè è kuwasae. Cut Nyak Dhièn saḍar jhâ’ satèya lakèna dhâ-kèndhâ èaḍâ’na Blândhâ ghâbây ngaollè kaontongan ghân parjhuângan Acèh. Mala gâji sè èberri’ Blândhâ kalabân sanglor èkèrèm ka para pamèmpèn pajhuâng ghâbây abiyâe parjhuângan.
È tangghâl 30 maret 1896, Teuku Umar kalowar ḍâri dines militèr Blândhâ kalabân ngibâ pasoghânna sarta 800 senjhâta, 25,000 butèr pèstol, 500 kg amunisi, bân pèssè 18.000 dollar.
Berta buruna Teuku Umar akerjhâaghi pamarènta colonial Blândhâ. Gubernur Deykerhooff èpeccat bân èghântèaghi sareng jèndral Vètter. Tentara anyar ghâtè èḍâtengngi ḍâri Polo Jhâbâ. Vètter ngosolaghi oltèmatom ḍâ’ Umar, ghâbây asèrènaghi polè sakabbhina senjhâta ḍâ’ Blândhâ. Umar ta’ ende’ amennoe tontothân jârowa. Mèlana è tangghâl 26 april 1896 Teuku Johan pahlawan èpeccat mènangka Uleebalang Leupung bân panglèma perrang rajâ Gubernemen Hindia Blândhâ.
Teuku Umar pangghil uleebalang-uleebalang sè laèn ghâbây amerrangi Blândhâ. Seloro kemandu perrang Acèh molaè taon 1896 bâḍâ èbâbâ pèmpènan Teuku Umar. Dhibi’na èbhânto binina Cut Nyak Dhièn bân panglèma Pang Laot, bân ollè dukungan ḍâri Teuku Panglèma Polem Muhammad Daud. Ḍâ’-aḍâ’ân ḍâlem sajhârâ per rang Acèh, tentara Acèh ètegghu’ sareng sèttong kemandu.
È bulân Pèbruari 1898, Teuku Umar ḍâpa’ è wilayah VII Mukim Pidie kalabân sakabbhina kakowatthân pasoghânna pas agabung kalabân panglèma Polem. È tangghâl 1 April 1898, Teuku Panglèma Polem kalabân Teuku Umar bân para Uleebalang sarta para olama’ kotara laènna asompa saccanya ḍâ’ rajhâ Acèh Soltan Muhammad Daud Syah.
Sombher
Bhângsa:Orèng
IAIN Mâdhurâ
Institut Agama Islam Negeri Mâdhurâ otabà IAIN Mâdura iyè arèya Perguruan Tègghi Islam Negeri è Pemèkkasân, Polo Mâdhurâ provinsi Jhèbâ Tèmor, Indonesia. STAIN Pemekkasân èpaddhek kalabân dhâsar Sorat Kendil Presiden Nomèr 11 Tangghâl 21 Maret 1997 otabâna 12 Dzulqa’dah 1417 H. Bân satèya aobâ status dhâddhi Institut Agama Islam Negeri (IAIN) kalabân dhâsar Peraturan Presiden Nomor 28 Tahun 2018 tentang IAIN Mâdhurâ èbulân April 2018. Bân èresmiaghi bân Mentri Aghâma RI Lukman Hakim Saifuddin ètangghâl 5 Juli 2018.
Sajhârâh
IAIN Mâdhurâ sè satèya bâdhâ è Jhâlân Panglegur KM. 304 Pemekkasân, iyà arèya sala sèttong Fakultas Cabang sè kalabân mandiri ngèlola kegiatan pendidikan. IAIN Mâdhurâ sabâlluna iyà arèya cabang dâri IAIN Sunan Ampel Sorbhâjâ, mènangka Fakultas Tarbiyah sè bâdâ è Kabupaten Pamekasân dhâddhi Fakultas cabang, è bâkto arowa pèngelolaan pendidikan èdhâsarè kalabân katantowan bân kèbijakân sè èkaloaraghi bân IAIN Sunan Ampel sè dhâddhi indukna. Pèmbuka’an Fakultas Cabang è Pemakkasân arèya sangèt èkabhuto kaangghuy adidik potra-potrè daerah sè ta’andi’ kasèmpatân alanjutaghi pendidikan tèngghi Islam èloar Mâdhurâ.
Fakultas Tarbiyah IAIN Sunan Ampel è Pemekkasân èbhâbhât sajjhek tangghâl 20 Juli 1966 tabhârèng kalabân 02 Rabi’ul Akhir 1386 H. Èresmiaghi kalabân Mentri Agàma RI sè bâkto èjabat Bapak KH. Saifuddin Zuhri kalabân dhâsar Sorat Kapotosan Mentri Agâma RI Nomèr 39 Taon 1966. Èbakto èbhâbhât, kampus IAIN ghi’ ngampong è kompleks gedung PGAN Pemekkasân sè bâdâ nèng Jhâlân KH. Wahid Hasyim 28 Pamekasan (satèya MAN 2 Pamekasan) sampè’ ahèra ètaon 1977 Fakultas Tarbiyah IAIN Sunan Ampel Pemekasân ngaandi’ gedung ḍhibi’ saluas lahan 5810 m2 è Jhâlân Brawijaya 05 Pamekasân.
Kerèsiḍènan Madhurâ
Kerèsiḍènan Madhurâ iyâ arèya kerèsiḍènan sè awwâllâ èpajhâghâ sareng Pamarènta Hinḍia-Bâlândhâ è poloh Madhurâ ka awwâl abad ka-19 Masehi. Bâḍâna Kerèsiḍènan Madhurâ aḍerḍer sampe’ robuk penḍuḍukan jèppang bân robuk pamarènta Inḍonèsia. Ka robuk awwâl pamarènta Inḍonèsia, Kerèsiḍènan Madhurâ èberri’ ha’ khusus kaangghuy ngallè Mahkamah Tentara Lowar Biyasa dâlâm kabâdâân dhârurat.
Robuk Hinḍia Bâlândhâ
Kerèsiḍènan Madhurâ iyâ arèya sala sèttong kerèsiḍènan sè èbhângon è bâgiyân Inḍonèsia ka robuk Hinḍia Bâlândhâ. Ka robuk pernata Baron van Dee Capelien mènangka Gubernur Jendral Hinḍia Bâlândhâ, Eèteptepaghi pembhângonan kerèsiḍènan è Jhâbâ sebânnya’ kerèsiḍènan. Penettâppan rèya èkalako secara formal lèbât panerbidhân Staatsblad Nomer 16 taon 1819. Sala sèttongnga kerèsiḍènan sè èbhângon iyâ arèya kerèsiḍènan Madhurâ.
Universitas Islam Madura Pamekasan
Universitas Islam Madura (UIM) Pamekasan iyâ arèya kampus swasta è Mekkasân sè bâḍâ è Jhâlân Pondok Pesantren Miftahul Ulum Bettet Mekkasân kalabân kode pos 69351, Inḍonèsia, sè maddhâk bâkto taon 1988. Rektor è taon 2010 iyâ arèya Sohibuddin. Rektor sajjhâk taon 2014 èobâ bi' Ahmad, S.Ag., M.Pd.
Sajhârâ
Universitas Islam Madura (UIM) èpaddhâk bi' tokoh Nahdlatul 'Ulama sè dhâddhi pangaso Pondok Pesantren Rajâ è Kabupatèn Mekkasân, è antarana:
1. KH. Ach. Syarqawi, MA. (Alm). — Pangaso PP. Matsaratul Huda Panempan Mekkasân.
2. RKH. Abd. Hamid Mu'in (Alm). — Pangaso PP. Miftahul Ulum Bettet Mekkasân.
3. KH. Asy'ari (Alm). — Pangaso PP. Kebun Anyar Kacok Palengaan Mekkasân.
4. KH. Shidqi Mudhar (Alm). — Pangaso PP. A-Huda Duko Tèmor Larangan Mekkasân.
Bâkto taon ajhârân 1988/1989, Yayasân Universitas Islam Madura (sè epaddhâk para olama' Nahdlatul 'Ulama Mekkasân) maddhâk lembaga pendidikan tinggi Islam sè eberri' nyama UNISMA (Universitas Islam Madura) kalabân 2 (ḍuwâ') fakultas, arèya Fakultas Tarbiyah (Jurusan Pendidikan Agama Islam) bân Fakultas Syari'ah (Jurusan Peradilan Agama). Polana è bâkto rowa tabentor bân atoran pamaddhâghân Universitas e taon jèya kèya UNISMA eobe dhâddhi Institut Islam Madura (IIM) YUNISMA (pagghun etoro'è nyama YUNISMA ebuḍina) kalabân kaḍuwa' fakultas bân jurusan sè paḍâ. Ghâbây magenna' parsyaradhân sè la etentoaghi ḍâlem amaddhâk Institus (IIM YUNISMA) e bhâkto rowa kèya bânnya' ngalamè cobhâ, sahenggâ ahèrra bhâkto taon ajhârân 1989/1990 IIM YUNISMA eobe pole dhâddhi Sekolah Tinggi, arèya Sekolah Tinggi Ilmu Tarbiyah (STIT) bân Sekolah Tinggi Ilmu Syari'ah (STIS) kalabân 2 (ḍuwâ') jurusan sè paḍâ kèya (STIT-STIS pagghun etoro'è nyama YUNISMA) pas dhâddhi STIT-STIS YUNISMA Pamekasan adhâsaraghi Sorat Kapotosan Menteri Agâma RI, Nomor: 207 taon 1991.
Ḍâlem parkembhângan samarèna adhâsaraghi Sorat Kaputusân Menteri Agâma RI, Nomor: E/188/1996 tangghâl 12 Novembèr 1996, STIT-STIS YUNISMA elebbhur dhâddhi sèttong, sè anyama Sekolah Tinggi Agama Islam (STAI) YUNISMA Pamekasan kalabân kaḍuwâ' jurusan sè bâḍâ, sampe' olle status Terakreditasi (peringkat B) ḍâri BAN-PT Depdiknas RI Nomor: 004/BAN-PT/Ak-IV/IV/2000 (ghâbây Jurusan Pendidikan Agama Islam).
Ḍâlèm rangka arespon parkembhângan jâman bân ghâbây magenna' aspirasi masyarakat sè tombhu husussâ masyarakat Madhurâ sè bhuto lembaga pendidikan tinggi sè lengkap bân anḍi' differensiasi kajiân kaèlmoan sè memadai (mengintegrasikan èlmo omom bân èlmo agâma), kantos Yayasan UIM molaè taon ajhârân 2000/2001 angembhângaghi bân angobe nyama STAI YUNISMA dhâdhi Universitas Islam Madura (UIM) kalabân sorat rekomendasi Kopertis Wilayah VII Jâbhâ Tèmor Nomor: 0949/007/AK/2000, mokka' 6 (ennem) fakultas kalabân 17 program studi anyar sè pas olle ijin pamaddhâghân Universitas Islam Madura ḍâri Mendiknas RI Nomor: 59/D/2002, tangghâl 4 April 2002. Sè dhâfdhi Rektor UIM kaḍâ' iyâ arèya Prof. Drs. H. Sunardji Dahri Tiam sampe' ḍâ' ahèr taon 2003 bân samarena rowa eghânte bi' Drs. H. Sahibuddin, SH., M.Pd. kaangghuy periode 2004-2007 bân 2007-2011, sârta epalanjeng sampe' ḍá' taon 2013. E ahèr taon ajhârân 2013/2014 Universitas Islam Madhurâ ngalakonè pelean rektor anyar sè pas epele Ahmad, S.Ag., M.Pd. sè sabelluna ajabat dhâddhi Dhunorra Rektor II.
Ḍâlem kurun bâkto 14 taon, UIM la anḍi' 7 (petto') fakultas, tamasok STAI YUNISMA sè pas dhâddhi FAI (Fakultas Agama Islam) adhâsaraghi sorat kapotosan Ditjen Bagais Depag RI, Nomor: Dj.II/35/2003.
Hastomo Arbi
Hastomo Arbi (laèr 5 Agustus 1958) panèka sala sèttong pamaèn badminton asal Indonèsia. Bhângsa:Orèng
Muhammad Rian Ardianto
Muhammad Rian Ardianto (laèr 13 Februari 1996) panèka sala sèttong pamaèn badminton asal Indonèsia.
Bhângsa:Orèng
Apriyani Rahayu
Apriyani Rahayu (laèr 29 April 1998) panèka sala sèttong pamaèn badminton Ganda Putri bân Ganda Campuran asal Indonèsia. Apriani maèn sareng Rosyita Eka Putri Sari, Fachriza Abimanyu, Rinov Rivaldy, Jauza Fadhila Sugiarto, Agripinna Prima Rahmanto Putra, Panji Akbar Sudrajat bân satèya sareng Greysia Polli.
Sombher
Bhângsa:Orèng
Sumpah Pemuda
jmpl|Musiyum Sumpah Pemuda Sompa Ngangodâdhân (Inḍonesia: Sumpah Pemuda) iyâ arèya kadhâddhiyân è 28 Oktober 1928 sè èyocapaghi bi' ngangodâdhân nasionalis è Kongrès Ngangodâdhân Kaḍuwâ (Kongres Pemuda Kedua). Ngangodâdhân arèya asompa tello parkara: sèttong bhângsa, sèttong naghâra, bân sèttong bhâsa.
Èssèna sompa
Sè otama:
Hariyanto Arbi
Hariyanto Arbi (laèr 21 Januari 1972) panèka sala sèttong mantan pamaèn badminton asal Indonèsia. Satèya, Hariyanto aghâbây dadi politikus dhâri Partai Solidaritas Indonesia (PSI).
Sumpah Pemuda
Èssèna sompa
Kaulâ, ngangodâdhân Inḍonesia, ngakonè aengghun bhâbhâr sè sèttong, tana Inḍonesia.
Sè kaḍuwâ:
Kaulâ, ngangodâdhân Inḍonesia, ngakonè abhângsa sè sèttong, bhângsa Inḍonesia. jmpl|Bâkkèl sè ḍâteng, Jong Java Sè katello:
Kaulâ, ngangodâdhân Inḍonesia, ngormatè bhâsa sè sèttong, bhâsa Inḍonesia.
Sè asompa
È bâbâ rèya ngangodâdhân sè noro' lalakon Sompa Ngangodâdhân kasebbhut:
Èropa
Èropa mènorot geologis bân geografis iye arèya aropaaghi samananjhung otabâ dhârâdhân sè tamaso’ ka dâlem wilayah Asia, namong penduduk èpon ta’ kasokan manabi è sebbhut kalabân oreng Asia tapè lebbi seneng wilayanah è sebbhut kalabèn Benua Éropa. Pamisaan benua ka’dintoh è sabâb aghi parbhidâân bhudâjâ tor âdat. Bâtes dèjeh ka’dintoh Samudra Arktik, di Bère’ ka’dintoh Samudra Atlantik, bân bâtes bun lao’ ka’dintoh Laut Tengah. Anapon bâtes bun tèmor ghi’ tak è pangghi kajelasennah sabâb pamisaan benua nika masalah kabhudâjâan.
Benua otabe dârâtân ka’dintoh è nobataghi dhâddhih benua palèng kèni’ nomer due’ salastarena Australia kalabân luas wilayah 10.355.000 km² manabi è bitong dâri jumlah penduduk èpon, benua ka’dintoh palèng bennya’ nomer tello’ (è bebenah Asia bân Afrika) kalabân 747,6 jutah orèng è taon 2020 otabâh sami kalabân saperbellu’en penduduk bhumih. Manabi secara astronomis letta’ Benua Eropa ka’dintoh è 35° LU -71° LU bèn 11° BB – 66° BT.
Sajhârâ
Èropa ngângûngin sajhârâh kabhudâjâan bân ekonomi sè lanjhâng è molaèn dâri Palaeolitik. Pangghien terakhir è Monte Poggiolo, Italia dâri bhâtoan ghâbâyân tanang è dhingghâl karbon sa jhâu 800.000 taon lambe’ dhâddhih bhuktèh penting.
Awal dhâri kabhudâjâan demokratik sareng individualistik Barat segghut è koca’ asalah ḍâri Yunani konah, maskè èpon bhâdâ pangaro laèn, akadhi Kristen, sè torot andil dhâlem panyebaran konsep akadhi eglitarianisme, bân keuniversalan hokom.
Kakaisaran Romawi a bâgi benua ka’dintoh dhâddhih Rhine ben Danube selama pan-ponapan abad. Sabâb panoronan Kakaisaran Romawi, Èropa ngalamin kanâikan sè è kenal kalabân Zaman Migrasi. Periode ka’dintoh è kenal kalabân Zaman Kegelapan sampè’ ka Renaisans. È dâlem masa ka’dintoh, kompolan monastik terisolasi neng Irlandia, bèn tatapènah è tempat lâèn a jhâghâh bèn makompol kalabân ngastètèh ‘ilmuh-‘ilmuh sè ampon è tolès sabellumah. Renaisans bèn Monarki Baru a nandhâaghi molaèna periode temmuan, eksplorasi, bèn paningkatan pangataoan ilmiah. Neng abad sè ka-15 Portugal dhâddhih awal panemuan, pas è toro’eh bân Spanyol. Teros Prancis, Belanda, bân Britania Raya noro’ a gabung dâlem majhègeh kakaisaran kolonial rajâh kalabèn kakoasaan sè lèbèr è Afrika, Amerika, bân Asia.
Salastarèna masa panemuan, konsep-konsep demokrasi molae a pangaro neng Éropa. Bennyak muncul cem macemah parjuangan sè padâh tojjhuèn ngaolle kamardhikaan, tarotama èpon è Prancis, pas è kenal kalabân Revolusi Prancis. Hal ka’dintoh dhâddhih sabâb ka ghriyungan rajâh neng Èropa polanah ide-ide revolusioner sè tersebar ka salanjhânga benua. Kabangkitennah demokrasi ka’dintoh dhâddhih sabâb a tambânah tekanan neng Èropa salaèn dhâri tensi-tensi sè ampon bâdâh sabellumah sabâb parsaèngan è Dunia Baru. Dhâri sadhâjanah parsaèngan, sè palèng terkennal ka’dintoh saat Napoleon Bonaparte a rebbhu’ kakoasaan bèn majhâgâh Kakaisaran Prancis sè ghâgghâr tak abit dhâri bâktoh ghânikah. Salastarena kadhâddhiyan-kadhâddhiyan ka’dintoh, Èropa jân stabil ghân ni’-sakoni’ namong rèkarèh dhâri konsep sè lajuh jhughân ghâgghâr.
Antonius Budi Ariantho
Antonius Budi Ariantho (laèr 23 Oktober 1971) panèka sala sèttong pamaèn badminton Ganda Putra asal Indonèsia.
Arè Bâbinè’ Internasional
Arè Bâbinè’ Internasional (bhâsa Inggris: International Women’s Day) iyâ arèya arè sè èrayaaghi è tangghâl 8 Marèt sabbhân taonna.
Arè Bâbinè’ Internasional èrayaaghi ḍâ’-aḍâ`en tangghâl 28 Fèbruwari 1909 è New York bân èpabâḍâ sareng Partai Sosialis Amerika. Demo sè èlakone sareng bâbinè’ è Petrograd sè èpabâdâ tangghâl 8 Maret 1917 mancèng bâḍâna Revolusi Rusia. Arè Bâbinè’ Internasional sacara resmi èpadhâddhi arè notop nasional è Soviet Rusia taon 1917, bân èrayaaghi sacara abhârengan è naghârâ sosialis otabâ komunis.
Taon 1977, Arè Bâbinè’ Internasional èresmiaaghi dhâddhi acara taonan sareng Perserikatan Bangsa-Bangsa (PBB) kaangghuy ajuangaghi hak bâbinè’ ban abujutaghi akor è dhunnya.
Apokrifal
Sèttong carèta sè bâḍâ è lèngkeran kolomnis Prancis, bâḍâ sèttong bâbinè’ ḍâri buruh pabrik tekstil mabâḍâ demo è 8 Marèt 1857 neng New York. Demo rowa èlakonè kalabân tojjhuwân alabân panindasan bân gâji buruh sè mabâ, nangèng demo kasèbbhut èobusaghi sacara paksah sareng kapolisian. Tangghâl 8 Marèt 1907, Arè Bâbinè’ Internasional èresmiaghi dhâddhi parèngatan kalabân kasus sè kadhâddhien 50 taon sè tapongkor.
Temma Kaplan apendapat, “kadhâddhien kasebbhut ta’ toman bâdâ, nangèng bânnyak orèng Eropa sè parcajâ tangghâl 8 Marèt 1907 aropaaghi awwâl bâḍâna Arè Bâbinè’ Internasional.
Listyo Sigit Prabowo
Jenderal Polisi Drs. Listyo Sigit Prabowo, M.Si. (rèmbi' 5 Mèi 1969) iyâ arèya perwira tinggi Polri sè a pangkat dhâddhi Kapala Kepolisian Negara Republik Indonesia (Kapolri) sajjhek tangghâl 27 Jânuari 2021, aghânte Jenderal Idham Azis. Listyo iyâ arèya Kapolri non Muslim Kaduwe' dâlâm sajhârâ samarèna Widodo Budidarmo (1974-1978), bân Kapolri palèng ngodâ kaduwè' dâlam sajhârâ sè parappa'en è laktèk (51 taon, 267 arè) karo kala dâri Tito Karnavian, sè a omor 51 taon, 261 arè sè parappa'en è lantèk è taon 2016. Sigit iyâ arèya Alumni SMA Negeri 8 Yogyakaarta (1988)
Cut Nyak Dhien
Cut Nyak Dhien èlahèraghi è Lampadang, Kerajaan Aceh, taon 1848. Sèdhâ è Sumedang, Jhâbâ Bârâ’, tangghâl 6 Novèmber 1908. Èkobhuraghi è Ghunong Puyuh, Sumedhang. Cut Nyak Dhien panèka sorang pahlawan nasional Indonesia dari Aceh sè ajuang alabân Blândhâ è masa Perrang Aceh. Samarena wilayah 6 Mukim èserrang, Salèrana ngongsè samantara. Lakèna iya arèya Ibrahim Lamnga a tempor melabân Blândhâ. Kalana Ibrahim Lamnga è Gle Tarum è tangghâl 29 Juni 1878 pas ngèbâ Cut Nyak Dhien lebbi jhâu dâlèm palabânan ḍâ’ Blândhâ.
È taon 1880, Cut Nyak Dhien anèka kalabân Teuku Umar, saampon sabelluna èjhânjhiin ollè ngèrèng aperrang bilâ narèma lamaranna Teuku Umar. Dari pernèkaanna Teuku Umar, Cut Nyak Dhien kaghungan ana’ sè è nyamaè Cut Gambang. Saampona pernèkaanna kalabân Teuku Umar, Cut Nyak Dhien kalabân Teuku Umar atempor alabân Blândhâ. Nèng è tangghâl 11 Pèbruari 1899 Teuku Umar ghâgghâr. Kalabân jârowa Cut Nyak Dhien aperrang kadhibi’ è padâleman Meulaboh kalabân pasukan kènè’en.
Omor Cut Nyak Dhien è bâkto jârowa ampon towa sarta kabâdâan bhâdhân ella korang sèhat akanta ènco’ bân bureng saèngghâ pasokanna sè anyama Pang Laot alaporaki kabâḍâanna Cut Nyak Dhièn polana nèser. Cut Nyak Dhièn ahèrra èsangghâp bân èghibâ dâ’ Banda Aceh. È dissa Cut Nyak Dhien èrabât bân lalaranna bâres. Kabâdâan Cut Nyak Dhièn èangghep ghi’ aberri’ pangaro kowat mongghu palabânan rakyat Aceh bân hubunganna kalabân pajuang Aceh sè ghita’ è sangghâp saèngghâ pas è asèngaki dâ’ Sumedhang. Nyama Cut Nyak Dhien nonto èpadhâddhi mènangka bhândhar odara Cut Nyak Dhien Nagan Raya è Meulaboh.
Kaodi'ân Awwâl
Cut Nyak Dhien èlahèraki âri keluarga bhângsawan sè taat aghâma è Aceh rajâ, wilayah 6 Mukim, è taon 1848. Bhâpa’na a nyama Teuku Nanta Seutia, sorang patèngghi 6 Mukim, jhughân toronan Datuk  Makhudum Sati toronan dari Laksamana ngodâ Nanta sè abâkkèlaki kasoltanan Aceh è jhâman pamarènta sultan Iskandar ngodâ è  Pariaman. Datuk Makhudum Sati dâteng ka Aceh è abad 18 bila kasoltanan Aceh èpimpin soltan Jamalul Badrul Munir. Dhinèng èbhuna iya arèya pottrè patèngghi dhisah Lampageu.
È masa kini’en, Cut Nyak Dhien arèya ana’ sè raddhin. Cut Nyak Dhien ngaollè pangajhârân è bidang aghâma (sè è ajhâri sareng orèng tuana bân ghuru aghâma) bân urusan kaodi’ân bhâla (atana’, aladhini lakè, bân hal-hal kaoḍi'en bân arèna sè ètonton kalabân bhâgus sareng orèng seppona). Bânnya' kè'-lakè' sè ende' ka Cut Nyak Dhien bân sampè' alamarra. È omor 12 taon, Cut Nyak Dhien ampon èpakabin sareng orèng seppona è taon 1862 kalabân Teuku Cek Ibrahim Lamnga, pottra dari kapala pamarènta Lamnga XIII. Kabbih kaghungan settong ana' lakè'.
Perrang Aceh
È tangghâl 26 Maret 1873, Blândhâ anyataaghi perrang dhâ' Aceh, bân molaè a leppas tèmba'an mariem dhâ' tèngghâng è Aceh dâri kapal perrang Citadel Van Antwerpen. Perrang Aceh panèka ahèrra leddhu'. È perrang dâ'-adâ'en (1873-1874), Aceh sè è kapalaè Panglèma Polim bân soltan Machmud Syah a tempor bhlâbân Blândhâ sè è kapalaè Johan Harmen Rudolf Kohler. Bâjâ rowa, Blândhâ ngirèm 3.198 prajhurit. Pas è tangghâl 8 April 1873, Blândhâ a dhârat è pantai Ceureumen e bâkto kapala Kohler, bân terkas bhisa a ngoasaè Masjid Rajâ Baiturrahman bân ngobbhâr masjid ghâpanèka. Kasoltanan Acèh a mennangaghi perrang dâ'-adâ'an. Ibrahim Lamnga sè a tarong è ghâris adâ' a bâli kalabhân sorak kamennangan, samantara Kohler ècapok tèmba' è bulân April 1873.
È taon 1874-1880, è bâbâ kapala jèndral Jan van Swieten, daèrah IV Mukim bisa ètegghu' Blândhâ è taon 1873, dhinèng kraton soltan ghâgghâr è taon 1874. Cut Nyak Dhien bân bhâji'èn ahèrra ngongsè a sareng bu'-embu' bân rombhongan laènna è tangghâl 24 Ḍèsèmber 1875. Lakèna derderrâ a tempor kaangghuy arebbhu' polè daèrah VI Mukim. Bilâ Ibrahim Lamnga a tempor è Gle Tarum, salèrana kala è tangghâl 29 Juni 1878. Hal panèka adhâddhiaghi Cut Nyak Dhièn cè' ghighirre bân asompa a ngancorakina Blândhâ.
Teuku Umar, tokoh pajhuang Aceh, a lamar Cut Nyak Dhien. awwâllâ Cut Nyak Dhien nolak. nèng, polana Teuku Umar a ollèaghi Cut Nyak Dhien noro' a perrang, Cut Nyak Dhien ahèrra narèma Teuku Umar bân anèka polè kalabân Teuku Umar è taon 1880. hal rèya aningkataghi moral smangat perjuanganna Aceh melabân Kaphe Ulanda (Blândhâ Kapèr). Dagghi'na, Cut Nyak Dhien bân Teuku Umar anḍi' ana' sè ènyamaè Cut Gambang.
Perrang è terrosaghi kalabân cara gèrilya bân è gârâbângaghi perrang fi sabilillah. Parkèraan taon 1875, Teuku Umar alako blessat kalabân asemmaè Blândhâ bân hubunganna kalabân orèng Blândhâ sajen koat. È tangghâl 30 Sèptèmber 1893, Teuku Umar bân pasokanna sè ajumlah 250 orèng mangkat ḍâ’ Kutaraja bân apasraaghi dhibi'en ḍâ’ Blândhâ. Blândhâ cè’ sennengnga polana mosona sè lalojâ abhènto kabbih, saèngghâ kabbih aberri’ Teuku Umar jhuluk Teuku Umar Johan pahlawan bân adhâddhiaghi kapala bâgiyân kèni’ pasoghen Blândhâ kalabân kakobâsaan ampeng.
Teuku Umar arosèyaaghi trèka ghâbây nèpo Blândhâ, sanajjhân dhibi’en èsana mènangka tokang congoco bi’ orèng Acèh. Cut Nyak Dhien usaha anasèhathi Teuku Umar sopajâ melabân Blândhâ polè. Nèng, Teuku Umar ghi’ terros ahubungan kalabân Blândhâ. Umar pas nyoba’ ajhâr carana Blândhâ, samantara ambâr aghântè sa nya’-bânnya’na orèng Blândhâ è bâgiyân sè dhibi’na kuwasaè. Bilâ jumlah orèng Acèh è klompo’ jârowa cokop, Teuku Umar alakonè trèka palsu ḍâ’ orèng Blândhâ bân ngangghep jhâ’ dhibi’na terro anyerrang dhâsar Acèh.
Teuku Umar bân Cut Nyak dhièn ondhur kalabân samarbhâ klompo’na bân kabhutoan berrâ’, sanjhâta, bân mesiu Blândhâ, pas ta’ toman abâli. Pahèanadhân rèya èsebbhut Het verrad van Teukoe Oemar (pahèanadhân Teuku Umar).
Teuku Umar ahèanat ḍâ’ Blândhâ asabâbaghi Blândhâ pegghel bân abhâncaraghi aksi raja ghâbây mennangaghi bhâgus Cut Nyak Dhièn bân Teuku Umar.
Nèng, gerilyawan satèya èpraghiè kabhutoan ḍâri Blândhâ. Kabbi molaè anyerrang Blândhâ samantara jèndral Van Swieten èghântè. Ghântèna, iyâ arèya Jèndral Johannes Ludovicius Jakobus Hubertus Pel, kalabân lekkas èppatèè bân klompo’ Blândhâ bâḍâ è kagâriḍuen. Blândhâ pas nyabut jhulughânna Teuku Umar bân ngobbher romana, bân polè nabeng kabâḍâân Teuku Umar.
Cut Nyak Dhièn bân Teuku Umar terros maksa Blândhâ, pas nyerrang Acèh (Kutarajhâ) bân Meulaboh (bekkas basis Teuku Umar), saèngghâ Blândhâ ros-terrosan aghântèè Jèndral sè atugas. Bâgiyân “Marèchaussèe” pas èkèrèm ka Acèh. Kabbi èangghâp ta’ sopan bân cè’ mlaratte ètalokghi sareng orèng Acèh. Slaèn jârowa, kabânnya’an klompo’ “De Marsose”iyâ arèya orèng Tionghoa-Ambon sè ngancoraghi kabbhi sè bâḍâ è jhâlânna.
Temma ḍâri hal rèya, klompo’ Blândhâ ngrassa nèser ḍâ’ orèng Acèh bân Van der Heyden aobusaghi bâgiyân “De Marsose”. Prèstèwa rèya asebbabaghi suksèsseh jèndral saderderre polana bânnya’ orèng sè ta’ noro’ alakoni jihâḍ kaèlangan nyabâ kabbi, bân katako’an ghi’ pagghun bâḍâ ḍâ’ masyarakat Acèh.
Jèndral Joannes Benedictus vn Heutsz amanpaataghi katako’na rèya bân molaè nyèwa orèng Acèh ghâbây amata-mataè klompo’ labân ghâbây sè aberri’ kabhâr saèngghâ Blândhâ nemmo trèka Teuku Umar ghâbây nyerrang Meulaboh è tangghâl 11 Pèbruari 1899. Ahèrra, Teuku Umar mate tatèmba’ peluru. Bilâ Cut Gambang, iyâ arèya ana’na Cut Nyak Dhien, nangis polana eppa’na mate, dhibi’na ètapok sareng embu’na pas èkepkeppi bân ngoca’ “mènangka orèng bini’ Acèh, abâ’ dhibi’ ta’ ollè maghâgghâr aèng mata ḍâ’ orèng sè ella sahid”.
Bâbâânna Cut Nyak Dhien sè anyama Pang Laot alaporaghi kennengan romana ḍâ’ Blândhâ polana nèser. Temmana, Blândhâ anyerrang romana Cut Nyak Dhien è Beutong Le Sageu. Kabbi takerjhât bân atempor. Dhien usaha ngala’ rencong bân nyoba’ melabân moso. Nèng, aksi Dhien ahasèl èambuaghi sareng Blândhâ. Cut Nyak Dhien ètangkep, samantara Cut Gambang ahasèl buruh ḍâ’ alas bân anerrosaghi palabânan sè ella èlakonè eppa’ bân embu’na.
Masa Towa bân Patè
Saampon èpèghâ’, Cut Nyak Dhien èghibâ ḍâ’ Banda Acèh bân èrabât è dissa. Lalaranna akanta rabun bân ènco’ usaha beres. Nèng, Cut Nyak Dhien ahèrra èbueng ḍâ’ sumeḍâng Jhâbâ bârâ’, polana katako’na Blândhâ jhâ’ kahaḍirânna bhâdhi acèptaaghi smangat palabânan bân polana dhibi’na ahubungan terros kalabân pajhuang sè ghita’ tonḍu’.
Dhibi’na è ghibâ ḍâ’ Sumeḍâng kalabân tahanan politik Acèh laèn bân najhâ’ perhatèan reggèn Suriaatmaja. Polè, tahanan lakè’ kèya anyataaghi perhatèan kabbi ḍâ’ Cut Nyak Dhien tapè tentara Blândhâ èlarang ngocaaghi identitas tahanan. Dhibi’na ètahan kalabân olama’ anyama Ilyas sè dhuli asadari jhâ’ Cut Nyak Dhien iyâ arèya ahli aghâma Islam, saèngghâ dhibi’na èjhulughi mènangka “Embu’ Perbu”.
È tangghâl 6 Nopèmber 1908, Cut Nyak Dhien matè polana omorra sè ella towa. Makam “Embu’ Perbu” ghi’ bhuru ètemmo è taon 1959 attas petongkos Gubernur Acèh bâjâ rowa, Ali Hasan. “Embu’ Perbu” èako sareng prèsiḍèn Soèkarno mènangka pahlawan Nasional Indonèsia lèbât SK prèsiḍèn RI No. 106 taon 1964 è tangghâl 2 Mèi 1964.
Kobhurân
Mitorot pajâgâ kobhurren, kobhurre Cut Nyak Dhien ghi’ bhuru ètemmo è taon 1959 attas petongkos Gubernur Acèh, Ali Hasan. Panyarèan èlakonè attas data sè ètemmo è Blândhâ. Masyarakat Acèh è Sumeḍâng segghut mabâḍâ acara sarasèhan. È acara jârowa, peserta aziarah ḍâ’ kobhurenna Cut Nyak Dhien kalabân jara’ sakètar 2 kilomèter. Mitorot, pangurus kobhur, kompolan masyarakat Acèh è Bandung segghut mabâḍâ acara taonan bân aziarah samarèna arè pertama tellasân. Polè, orèng Acèh ḍâri Jakarta mabâḍâ acara hol tèyap bulân Nopèmber.
Kobhurna Cut Nyak Dhien ḍâ’-aḍâân èbeccè’ è taon 1987 bân bisa èabes ḍâri monumèn parèngatân è seddhi’na labeng maso’ sè atolès tentang presmian kobhur sè ètandatanangi sareng Gubernur Acèh Ibrahim Hasan è tangghâl Dèsèmber 1987. Kobhurna Cut Nyak Dhien èkalèlèngi paghâr bessè sè ètamen sareng betton kalabân lowas 1.500 m2. È buḍina kobhurânna bâḍâ musolla bân è kacèrra kobhurna bâḍâ bâto maèsan bânnya’ sè èkoca’ mènangka kobhurân bhâlâ olama’ H. Sanusi.
Jumlah orèng sè aziarah ḍâ’ kobhurna Cut Nyak Dhien akorang polana blessat Acèh mardhika mabâḍâ palabânan è Acèh soajân mardhika ḍâri Rèpublik Indonèsia. Polè, daèrah kobhurân rèya seppè temma segghut èawasi sareng aparat. Nonto, kobhurân rèya ollè biaya parabâtan ḍâri kotak amal è daèrah kobhurân polana pamarènta Sumeḍâng ta’ aberri’ dhâna.
Aris Budiharti
Aris Budiharti (laèr 4 Januari 1993) panèka sala sèttong pamaèn badminton Ganda Putri bân Ganda Campuran asal Indonèsia. Aris maèn sareng Dian Fitriani otabâ Putra Eka Rhoma.
Cut Nyak Dhien
Aprèsiasi
Parjuangan Cut Nyak Dhien epadhâddhi filem drama epos ajuḍul Tjoet Nja’ Dhien è taon 1988 sè èpèmpèn sareng Eros Djarot bân èbintangi Christine Hakim mènangka Tjot Nja’ Dhien, Piet Burnama mènangka Pang Laot, Slamet Rahardjo mènangka Teuku Umar bân polè èḍukung Rudy Wowor. Filem rèya amennangaghi piala Citra mènangka filem palèng bhâgus, bân tamaso’ filem Indonèsia ḍâ’-aḍâ’ sè ètayangaghi è festival filem Cannes (taon 1989).
Aris Budiharti
Pranala loar
Bhângsa:Orèng
Dwi Aryanto
Dwi Aryanto panèka sala sèttong pamaèn badminton asal Indonèsia-Swiss.
Cut Nyak Dhien
Sombher
Bhângsa:Orèng
Dwi Aryanto
Bhângsa:Orèng
B. J. Habibie
Prof. Dr.-Ing. Ir. H. Bacharuddin Jusuf Habibie, FREng otabâ B.J. Habibie ((25 Juni 1936 – 11 September 2019) iyâ arèya Prèsiḍèn Rèpublik Inḍonèsia sè kapèng tello’. Sabellunna, B. J. Habibie ajabat Bâkkèl Prèsiḍèn Rèpublik Inḍonèsia sè kapèng pètto’ aghântèaghi Try Sutrisno. B. J. Habibie aghântèaghi Soeharto sè ambu ḍâri jabatan prèsiḍèn tangghâl 21 Mèi 1998.  B. J. Habibie terkenal sanget mènangka profèsor sareng ilmuwan tèknologi aviasi internasional.
Prèsiḍèn B.J. Habibie èghântè Abdurrahman Wahid (Gus Dur) tangghâl 20 Oktober 1999 bi’ MPR samarèna Pemilu 1999. Habibie dhâddhi Bâkkèl Prèsiḍèn bân Prèsiḍèn Inḍonèsia sè bâkto jabatanna palèng sakoni’ yakni 2 bulân 7 arè (mènangka bâkkèl prèsiḍèn) bân 1 taon 5 bulân (mènangka prèsiḍèn).
Bhâlâ
B.J. Habibie iyâ arèya potra kaempa’ ḍâri 8 trètan. Asma ramana, Alwi Abdul Jalil Habibie bân èbhuna, R.A. Tuti Marini Puspowardojo. Ramana ahli tanè bân rèng seppo èbhuna dhâddhi dokter spesialis soca bân anḍi’ sakola’an.
Marga Habibie iyâ arèya marga asli struktur sosial Pohala'a (Kerajaan) è Kabila, Kabhupatèn Bone, Bolango, Gorontalo. Mbana Habibie orèng ahli aghâma, majelis peradilan aghâma, bân pemangku adat Gorontalo sè terkenal. Bhâlâ Habibie è Gorontalo senneng ngobu sapè, nganghungi bânnyak jhârân, bân kebbhun kopi.
Akabin sareng Ainun
Habibie kennel ka Ainun pas ghi’ SMP bân atemmo pole è SMA Kristen Dago Bandung. Habibie ta’ ahubungan sareng Ainun dhing la akuliah bân alako è Jerman bân Ainun masok Fakultas Kedokteran, Universitas Indonesia.
B.J. Habibie akabin sareng Hasri Ainun Besari tangghâl 12 Mèi 1962 è Rangga Malela, Banḍung. Akaddhâ ngangghuy adhât Jhâbhâ bân lagghuna resepsi ngangghuy adhât Gorontalo è Hotel Preanger, Banḍung.
Samarèna akabin sareng Habibie, Ainun kodhu mèlè antara alako è ma sakè' nak-kanak neng Hamburg, Jerman otabâ dhâddhi èbhu roma tangga. Habibie sareng Ainun nganghungi ḍuwâ' potra, asmana Ilham Akbar Habibie bân Thareq Kemal Habibie.
Sakola
Habibie ajhâr teknik mesin è Fakultas Teknik Universitas Indonesia Banḍung (mangkèn Institut Teknologi Banḍung) taon 1954. Taon 1955-1965 Habibie lanjut ajhâr studi teknik penerbangan, spesialisasi konstruksi kapal terbang, è RWTH Aachen, Jerman Bârâ'. Habibie ollè gelar diploma insinyur è 1960 bân gellar doktor insinyur taon 1965 kalabân predikat summa cum laude.
Gellar Adat
Habibie ollè gellar adat tègghi ḍâri persekutuan 5 Kerajaan Adat Gorontalo. Gellar rèya ghun èberri' ka orèng sè ngabdhi ka bângatoa, bhângsa, bân naghârâ, yakni:
Sombher
Bhângsa:Orèng
Nyoman Paul
Nyoman Paul Fernando Aro (lahèr 23 Juni 2001) iyâ arèya sorang mantan atlet sepak bola bân bâjâ rèya dhâddhi pânyanyi, toronan Inḍonèsia -Swedia. Paul maso’ empa’ rajâ dâlem ajang Inḍonèsian Idol musim kaduwa’ bellâs sè ètayangaghi sareng stasiun televisi RCTI, ka taon 2022-2023.
Kaodhi’ân awwal bân pândidikan
Paul lahèr kalabân nyama Nyoman Paul Fernando Aro ètangghâl 23 Juni 2001 è Jakarta. Dhibi’en anak dha’adhè’ ḍâri Rami Aro bân Kadek Sri Widari. Bapa’en orèng Swedia sè andhi’ dere katoronan Finlandia sè alako mènangka pangghâbâ perusahaan SKF è Swedia, dhinèng ebhuna dâri Bhâli, Inḍonèsia. Paul andhi’ tello’ tarètan sattong ebhu, duwa’ tarètan bine’ anyama Ni Putu Laura Jane Cindayanti bân Made Karina Duta Dwijayanti, settong ale’ lake’ anyama Kadek Krisna Adi Wira Guna bân settong tarètan settong bapa’ anyama Saviera Poetri Alexandra Aro. Lahèr dâri ebhu kalabân suku adat Bhâli, nyama awwâl Paul aghuna’aghi nyama khas Bhâli. Nyoman ètandha’aghi jhâ’ dhibi’en aropa’aghi anak katello’ (dâri pihak ebhu). Paul noro’ aghâma sè samè kalabân ebhuna iyâ arèya aghâma Hindu.
Paul dâri kini’ odhi’ è Desa Anturan, Kecamatan Buleleng, Kabupaten Buleleng, Bhâli. Dhibi’en asakola  SD è sakola swasta, iyâ arèya di SD Triamerta bân pandidikan SMP è SMP Negeri 1 Singaraja. samarèna lulus SMP ètaon 2016, Paul ngallè ke Swedia sopajâ lebbi menekuni bisa ajèr sepak bola. Selama sâtaon Paul ajèr bahasa Swedia è sakola menengah attas Västerhöjdsgymnasiet è kotta Skövde, Swedia. Pas ètaon 2017, dhibi’en alanjutaghi pandidikan sakola menengah attas è NTI Gymnasiet Skövde, bân nerrosaghi dâlem program diploma International Baccalaurette èbulèn Juni 2020.
Karier
Dhâri kene’ Paul ampom kasokan anyanyi bân sepak bola. Sebellun ngalle ke Swedia, Paul banyya’ matadâ’ bhâktona è lapangan sepak bola è semma’en romana embana è Bhâli. Dhibi’en jughân ampon noro’ lomba futsal bân lomba nyanyi ḍâri ghi’ SD.
Tasya Kamila
Shafa Tasya Kamila, S.E., MPA (lahèr 22 Novèmber 1992) iyâ arèya sorang pemeran, penulis laghu bân penyanyi Inḍonèsia.
Kalakowan
Taon 1996, ana’ bungsoh ḍâri tello’ atarètan ḍâri pasangan Gatot Permadi bân Isverina rèya olle kontrak iklan eksklusif kaangghuy pasta ghighi. Berawal ḍâri iklan rèya, sosok Tasya narèk perhatian sebuah roma produksi sè mataber dhibièn amain è sinetron. Pas dhibièn terlibat dâlâm filem televisi Kupu-Kupu Ungu bân Nyanyian Burung. Sinetron laèn sè perna èbintangi Tasya antara laèn Matahariku, Tasya, bân Jangan Menangis Adinda.
Kesempatan maso’ dâpor rekaman dâteng ka taon 1999. Album dâ’ a dâ’an peneka Libur Telah Tiba, sè mengunggulkan laghu “Libur Telah Tiba” ciptaan A.T Mahmud. Saampon sukses kalabân album ḍâ’a-ḍâ’an sè terjhuâl 350 èbu kopi, Tasya bâli makaloar album sè nomer ḍuwâ’ sè bertajuk Gembira Berkumpul (1999). Ḍâlâm album rèya, Tasya ghi’ abâreng A.T Mahmud sarta akolaborasi kalabân Duta Sheila on 7 dâlem laghu ciptaan Eross sè ajudul “Jangan Takut Gelap”.
Alè’ ḍâri Muhammad Fatha Permana bân Dhenia Lizariani Hafsha rèya makaloar album rohani kaangghuy nyambut bulân Ramadhan bertajuk ketopa’ tellasan (2002). Album sè nomer empa’ Tasya panèka Istana Pizza (2002). Album rèya andi’ konsep ngabele dhungèng kalabân laghu. Dhungèng sè terro ekabele’e sareng Tasya lèbât album rèya tentang Istana Pizza bân Ratu Pizza sè èsak. Istana rèya èpimpin sareng Raja Pizza bân Ratu Pizza. Kabbih andi’ pottre sè anyama Anapizza. Sang pottre andi’ sahabhât sè anyama Spagetto. Raja Pizza  andi’ sorang penasehat sè anyama Peri Nini Merica sè ahèrra dhâddhi moso Raja Pizza. Namong, attas ihsanat atè na Anapizza, kejahatan sè èkalako sareng Peri Nini Merica berhasil ètumpas. Benni coma A.T Mahmud, Trie Utami kèya toro’ nyombheng settong laghu sè ajudul “Penghuni Hutan”.
Taon 2005, Tasya makaloar The Very Best of Tasya sè aèssè 14 laghu terbaik Tasya dâri album sabellunna, antara laèn “Anak Gembala”, “Barusan Musik”, “Jangan Takut Akan Gelap”, kantoah “Paman Datang”.
Ka tangghâl 20 Juni 2005, Tasya kalabân Ricky Subagja, Marshanda, Dian Nitami, bân Farhan resmi èangka’ mènangka ‘Duta Kampanye Ngènom Susu’.
Sajhhek taon 2005, Tasya è angka’ mènangka Duta Lingkungan Hidup sareng Kementerian Lingkungan Hidup Inḍonèsia.
Ka ahèr taon 2011, Tasya makaloar album remaja sè ajudul Beranjak Dewasa. E album rèya Tasya ngoddhih ngosot ghambhâr sè laju mènangka penyanyi cilik se anyanyiaki laghu-laghu pop na'-kana' ngoḍâ sè atema tarèsna. Album rèya distribusina èbhânto sareng Indomaret.
Tasya asakola è Fakultas Ekonomi Universitas Inḍonèsia taon 2009, bân alanjutaghi studina è Colombia University dâri taon 2014 sampè taon 2017.
Sombher
Bhângsa:Lahèr 1992
Yeni Asmarani
Yeni Asmarani (laèr 20 Maret 1992) panèka sala sèttong pamaèn badminton asal Indonèsia.
Pranala loar
Bhângsa:Orèng
Maryam
Maryam (bhâsa Arab: مريم) sè jughân èsebbhut Maria ḍâlem aghâma Krèsten iyâ arèya orèng pèlèan sè èsebbhut ḍâlem Al-Qur’an bân Alkitab. Maryam panèka èbhuna Nabbhi Isa otabâ Yesus Kristus ḍâlem aghâma Krèsten. Aghâma Islam bân Krèsten parcajâ jhâ’ Maryam bhubhut Nabbhi Isa kalabân mukjizat ḍâri Pangèran. Maryam bhubhut ḍâlem kabâḍâân prabân, yakni ta’apolong bân orèng lakè’.
Maryam panèka tamaso' orèng pèlèan sè èormat ḍâlem aghâma Islam bân Krèsten. Maryam tong-sèttonga orèng binè’ sè asmana èsebbhut ḍâlem Al-Qur’an bân masok orèng sè asmana èpaḍhâḍḍhi asmana sorat ḍâlem Al-Qur’an. Ḍâlem sèttong riwayât hadis èsebbhutaghi saongghuna Maryam panèka tamaso' sala sèttong ḍâri empa’ orèng binè’ sè palèng bhâgus.
Ayât
''“Bân (ènga’-enga’) ènalèkana malaikat aḍhâbu, ‘Yâ Maryam! Saongghuna Allah ampon mèlè ajunan, nyocce'è ajunan, bân malebbi ajunan èngatassè sakabbhina orèng binè’ è dhunnya’''.” (QS. Ali Imran: 42).
Carètana
Asma Maryam èsebbhut ḍâlem Al-Qur’an 34 kalè, ka’dissa aḍhâḍḍhiaghi Maryam mènangka tong-sèttonga orèng binè’ sè asmana èsebbhut ḍâlem Al-Qur’an bân ḍhâḍḍhi orèng nomèr empa’ sè asmana palèng bânnyak èsebbhut ḍâlem Al-Qur’an. Maryam jughân tong-sèttonga orèng binè’ sè asmana èḍhâḍḍhiaghi asma sorat ḍâlem Al-Qur’an èngghi panèka sorat sè nomèr 19. Anapon dhinèng sorat sè nomèr tello’ anyama sorat Ali Imran (bhâlâna Imran) èngghi panèka bhâlâna Maryam mènangka Maryam panèka pottra binè’na Imran. Carètana Maryam èsebbhutaghi ḍâlem sorat Ali Imran ayât 42-48 bân ḍâlem sorat Maryam ayât 16-34. Anapon manabi è ḍâlem Alkitab (kètabbhâ aghâma Krèsten), carètana Maryam èsebbhut ḍâlem Matius pasal 1-2, Lukas pasal 1-2, Yohanes pasal 2, bân carètana bânnyak-bânnyak Rasul pasal 1. Maryam lebbhi sègghut èsebbhut ḍâleA al-Qur’an ètèmbhâng ḍâleAlk-Kitab.
Kabhâbhârânna
Al-Qurán nyebbhutaghi jhâ’ saongghuna rajina Imran anadzâr pottra sè bâḍâ è kandungânna bhâkal ḍhâḍḍhi kabulâna Allah. Rajina Imran pas bhâbhâr pottra binè’ sè lajhu ènyamaè Maryam. Nabbhi Zakariyya pas ḍhâḍḍhi bâllina sè arabât Maryam.
Bânnya’ olama' sè nambâè katerrangan ḍâri ayât ka’dissa. Èsebbhutaghi jhâ’ Imran bân rajina sè asmana Hannah ampon seppo. Ènalèkana ngoladhi mano’ sè makanè ana’na, pas anḍi’ pangaterro kaangghuy ngaghungè pottra lajhu aduá ḍâ’ Allah samoghâ èsambhâdhânè dua’na. Hannah pas bhubhut bân anadzâraghi pottrana kaangghuy ḍhâḍḍhi kabulâ è Baitul Maqdis. Tapè nalèkana bhâbhâr, sè kalowar pottra binè’, èka’dimma è bhâkto ghâpanèka coma orèng lakè’ sè ollè ḍhâḍḍhi kabulâ è Baitul Maqdis. Tapè Allah narèma nadzârra Hannah bân pas anyamaè pottrèna Maryam.
Ja’far Ash-Shadiq aparèng katerrangan jhâ’ Allah awahyuaghi ḍâ’ Imran jhâ’ bhâkal èparèngaghi pottra lakè’ sè bisa mabârâs orèng sè ta’ nèngalè bân maodi’ orèng sèdhâ kalabân èḍhi Ghustè Allah. Ènalèkana Imran akabhâr ghâpanèka, Hannah aromasa pottra sè èkandung èngghi panèka pottra lakè’ saèngghâ anadzâraghi pottrana kaangghuy ḍhâḍḍhi kabulâ è Baitul Maqdis. Nalèkana bhâbhâr pottra binè’, Hannah aḍhâbu, “Ya Rabb, abdhina ampon arèmbi’ pottra binè’”. Ènalèkana Maryam abhâbhâraghi Nabbhi Isa, jhânjhina Allah ḍâ’ Imran èkabbhulaghi.
Ḍâlem riwayât hadist èsebbhutaghi jhâ’ tèyap pottra sè èbhâbhâraghi pagghun bhâkal nangès amarghâ èsèddhing sètan, kajhâbhâ Maryam bân pottrana.
Parabâtèpon Maryam
Bânnya' imam sè laèn jughân terro arabât Maryam saèngghâ èpabâḍâ luttrè. Nabbhi Zakariyya bân imam sè laèn makompol bhulpèn sabbân-sabbân imam è ḍâlem sèttong bâḍḍhâ pas nyoro sèttong na’-kana’ kènnè’ ngala’ sala sèttong bhulpèn. Anapon bhulpèn sè èkala’ panèka bhulpèna Nabbhi Zakariyya. Tapè bâḍâ orèng sè ta’ narèma pas èluttrè polè kalabân ngontal bhulpèna ḍâ' songay. Sè andi’ bhulpèn sè ta’ èkèbâ aros bhâkal ḍhâḍḍhi orèng sè arabât Maryam. Saamponna bhulpènna èontal, saḍhâjâna bhulpèn èkèbâ aros kajhâbâna bhulpèna Nabbhi Zakariyya. Salastarèna ghâpanèka ghi’ bâḍâ sè ta’ narèma pas mabâḍâ luttrè polè. Sè andi’ bhulpèn sè èkèbâ aros bhâkal ḍhâḍḍhi orèng sè arabât Maryam. Saamponna bhulpèna èontal, coma bhulpèna Nabbhi Zakariyya sè èkèbâ aros. Nabbhi Zakariyya pas ḍhâḍḍhi bâllina Maryam.
Al-Qur’an nybbhutaghi jhâ’ bhâkto èntar ḍâ’ kènnèngan èbâdâ, Nabbhi Zakariyya ngoladhi bâḍâ ḍhâ’ârân. Nalèkana èprèksanè asalla dhâ’ârân ghâpanèka, Maryam ajâwâb jhâ’ ḍhâ’ârân panèka ḍâri Allah. Nabbhi Zakariyya pas adua’ sopajâ èparèngè pottra. Saampona panèka, Allah ngabbhulaghi dua’ èpon Nabbhi Zakariyya bân Elisyeba bhubhut sèttong pottra sè asmana Yahya.
Bânnyak olama’ ajellasaghi jhâ’ Maryam ollè wâ’-buwâ’ân sè benni mosèmma mènangka ḍhâḍḍhi Mukjizât. Nabbhi Zakariyya mangghi kasholèhan Maryam bân paparènga Allah sè èparèngaghi ḍâ’ Maryam aḍhâḍḍhiaghi Nabbhi Zakariyya terro ngaghungè katoronan dhibi’ sopajâ bisa nerrosaghi èbâḍâ ḍâ’ Allah bân bisa ngajhâri Bani Israil.
Bhubhut
Al-Qur’an bân katerrangan olama’ nyebbhutaghi jhâ’ Maryam kalowar ḍâri Baitul Maqdis ènalèkana haid otabâ bâḍâ parlo. È bhâkto Maryam majèu ḍâri bhâlâna ḍâ’ bun tèmor, sèttong orèng lakè’ dḍg ḍâ’ Maryam. Maryam pas aḍhâbu, “Kaulâ ongghu-ongghu alèndhung ḍâ’ Pangèran sè Sanget Bellâs ḍâ’ panjânnengan lamon panjânnengan orèng sè tako’ ḍâ’ Allah.” Orèng lakè’ panèka Malaikat Jibril sè akabhâr jhâ’ Maryam bhâkal ngaghungè pottra. Maryam ngejjhit amarghâ ghi’ ta’ ngaghungè lakè, jughân Maryam aḍhâbu jhâ’ abâ’na Maryam benni orèng binè’ sè azina. Malaikat Jibril aḍhâbu jhâ’ saongghuna ghâpanèka ghâmpang mongghu Ghustè Allah bân ampon ḍhâḍḍhi pastèna.
Al-Kitab nyebbhutaghi nalèkana èrabui Malaikat Jibril, Maryam ampon ḍhâḍḍhi bhâkalla orèng lakè’ ḍâri Bani Israil katoronan Ḍawud sè asmana Yusuf. Èsebbhutaghi bhâkto ghâpanèka Maryam bâḍâ è Nazaret bân Elisyeba ampon bhubhut ènnem bulân. Yusuf sè ngaonèngè jhâ’ Maryam bhubhut nalèkana Yusuf bân Maryam ghi’ ta’ ḍhâḍḍhi lakè binè, asajjhâ nèllak Maryam sa’-kasa’ sopajâ ajhâghâ kahormat èpon Maryam. Tapè Yusuf èrabui Malaikat ḍâlem mèmpèna sè aḍhâbu jhâ’ pottra sè èkandung Maryam panèka ḍâri Allah. Yusuf pas mabhâttal sajjhâna bân pagghun aḍhâḍḍhiaghi Maryam mènangka rajina.
Al-Kitab ta’ nyebbhutaghi omorra Yusuf bân Maryam èbhâkto ghapanèka. Sombher-sombher apokrifa nerrangaghi jhâ’ nalèkana abhâkalan, Maryam omor 12 sampè’ 14 taon, anapon Yusuf omor 90 taon. Ḍhâbu laèn, Uskup Upifanius ḍâlem Panarion nyebbhutaghi ḍâri kabin sabelluna, Yusuf ngagungè 4 pottra bân 2 pottrè. Saampona binè sè nomèr sèttong sèḍhâ, Yusuf sè omor 80 taon pas aḍhâḍḍhiaghi Maryam mènangka rajina.
Sombher
Bhângsa:Orèng Binè'
Siti Rahmiati Hatta
jmpl|Sketsa Siti Rahmiati Hatta Siti Rahmiati Hatta (16 Fèbruwari 1926 - 12 April 1999), otabâ sè asma aslina Rahmi Rachim iyâ arèya rajina bâkkèl prèsiḍèn Inḍonèsia sè nomèr sèttong, Mohammad hatta. Siti Rahmiati Hatta araka sarèng Mohammad Hatta è Mègamendung, Bogor è tangghâl 18 Novèmber 1945.
Shella Devi Aulia
Shella Devi Aulia (laèr 4 Juli 1994) panèka sala sèttong pamaèn badminton Ganda Putri bân Ganda Campuran asal Indonèsia. Shella maèn sareng Anggia Shitta Awanda otabâ Hafiz Faisal.
Pranala loar
Bhângsa:Orèng
Achmad Soebardjo
Mr. Radhin Achmad Soebardjo Djojoadisoerjo (23 Maret 1896 – 15 Ḍèsember 1978) panèka tokoh pejuang kamardhikaan Inḍonèsia, ḍiplomat, bân Pahlawan Nasional Inḍonèsia. Dhibi’en panèka Menteri Lowar Negeri Inḍonèsia sè ḍâ- aḍâ’. Achmad Soebardjo anḍi' ghellar Meester in de Rechten, sè èkaolle è Universitas Leiden, Bâlândhâ taon 1933.
Awwâl oḍi'
Achmad Soebardjo èlahèraghi è Lompong Jambe, Karawang, Kerèsiḍènan Batavia, 23 Maret 1896. Eppa’an anyama Teuku Muhammad Yusuf, ghi’ toronan Bhângsawan Aceh dâri Pidie. Kaè Ahmad Soebardjo dâri pihak eppa’an panèka Ulee Balang bân olama’ è bâgiyân Lueng Putu. Dhinèng Teuku Yusuf panèka pangghâba pernata kalabân kalaghungan mantri polisi è bâgiyân Lompong Jambi, Karawang. Embu’ un Achmad Soebardjo anyama Wardinan. Dhibi’en toronan Jhâbâ -Bugis, bân panèka ana’ dâri camat Lompong Agung, Cirebon.
Eppa’an kabite la aberri’ nyama Teuku Abdul Manaf, dhinèng embu’un aberri’ nyama Achmad Soebardjo. Nyama Djojoadisoerjo ètambei dhibi’ saampon dhibâsa, bâjâ dhibi’en ètahan è tadhân Ponorogo polana “peristiwa 3 Juli 1946”.
Dhibi’en asakola è Hogere Burger School, Jakarta (bâjâ riya paḍâ kalabân Sakola Menengah Attas) taon 1917. Dhibi’en pas alanjutaghi sakolana è Universitas Leiden, Bâlândhâ bân olle ijazah Meester in de Rechten (bâjâ riya padâ kalabân sarjana hokom) è cemper ondhâng ka taon 1933.