cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hartini
Riwayat Oḍi'
Sataon pas, Hartini bân Soèkarno atemu saat parèsmian teater tabukka’ Ramayana è candhi Prambânan. Alèbâti sorang kanca, Soèkarno angèrèmaghi sakonco’ sorat ḍâ’ Hartini kalabân nyama samara Srihana. Ḍuwâ’ arè saampon Guruh Soekarno Putra lahèr, tangghâl 15 Jânuari 1953, Soèkarno mènta èdhi Fatmawati ghâbây anèkae Hartini. Fatmawati ngèdhini, tapè pas asebbâbaghi protès ḍâri brâmpan organisasi binè’ sè è katowaè permaisuri sè ta’ enḍe’ Poligami. Soèkarno bân Hartini ahèrra anèka è maligi Cipanas, 7 Juli 1953. Taon 1964 Hartini ngallè ka sala settong Paviliun è maligi Bogor. Hartini toro’ angèrèngi acarakanaghârâân Soèkarno è maligi Bogor, antara laèn anemmoè Ho Chi Minh, Norodom Sihanouk, Akihito bân Michiko.
Kaoḍi'ân Dhibi'
Ana'-ana'
Hartini anèkae kalabân Soewondo Soeryosoedarmo (8 Agustus 1916- 5 Dèsèmber 1972) saat omorra ghi’ ngoḍâ. Kabbi andi’ 5 oreng ana’ yakni:
·        Siti Suwandari Soewondo
·        Herwindo Soewondo (w. 23 Juni 2017), sè toman anèkae artis Rima Melati (I. 22 Agustus 1938) è taon 1969.
·        Tri Harwanto Soewondo, anèkae kalabân Ardiani Harwanto.
·        Sri Wulandari Soewondo
·        Riswulan Soewondo
Saampon atellak kalabân Soewondo, Hartini anḍi’ ana’ 2 ḍâri Soekarno, yakni:
·        Taufan Soekarnoputra (27 Maret 1955 – 17 Jânuari 1986), anèkae kalabân Iryani Levana Banubrata (I. 5 Jânuari 1958)
·        Bayu Soekarnoputra (I. 1958)
Hartini mate è Jâkarta 12 Maret 2002 bân èkobhuraghi è taman Kobhurân Umum Karèt Bivak. Hartini adhingghâlaghi 6 ana’ yakni Bayu Soèkarnoputra bân almarhum Taufan Soèkarnoputra (aeppa’ Bung Karno) sarta Siti Suwabdari, Herwindo, Tri Harwanto, bân Sri Wulandari (aeppa’ Soeswondo).
Rebbhâ sangkap
thumb|Rebbhâ sangkap Rebbhâ sangkap (Bidens pilosa) panèka tombuwân dâri suku Asteraceae. Tombuwân arèya biasana tombu dhibi' è pèngghir jhâlân, kebbhun, otabâ tombu aghâl è è sabhârâng lahan. Nyama laènna iyâ arowa ajeran, hareuga (Sunda); ketul, petul, ketulan, ketul kebo, ketul sapi, jaringan, caringan (Jhâbâ); spanish needle, blackjacks, beggar ticks (Inggris).
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Asteraceae
Rebbhâ mangghu'
jmpl|Rebbhâ mangghu' Rebbhâ mangghu' (Eleusine indica) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka dâlem famili Poaceae otabâ bhâ-rebbhâân. Rebbhâ mangghu' biasana tombu aghâl è tana tegghâl otabâ sabâ, saèngghâ èangghep marogi taneman.
Rezky Wiranti Dhike
Rezky Wiranti Dhike otabâ kalonta mènangka Dhike otabâ Ikey (lahèr è Kepahiang, Bengkulu, 22 Novèmber 1995) iyâ arèya sala sèttong panyanyi Inḍonesia. Dhike iyâ arèya sala sèttong angghuta JKT48 generasi kapèng sèttong.
Bhângsa:Biografi
Andorra
Andorra (bhâsa Katalan: Principat d'Andorra) panèka sala sèttong naghârâ è Èropa Bârâ'. Ibukotana iyâ arèya Andorra la Vella. Naghârâ arèya aengghânan bi' Perancis è ḍâjâ (55 km) bân Spanyol è lao' (63 km). Luas wilayahna 468 km², adhâddhiaghi naghârâ ka-191 sè palèng jhembâr è dhunnya. Penduduk naghârâ Andorra bâḍâ 77,543 (2019) orèng bân kapadatan pendudukna 180 orèng per km².
Bâlândhâ
Bâlândhâ (bhâsa Bâlândhâ: Nederland) otabâ Blândhâ panèka sala sèttong naghârâ è Èropa Bârâ'. (Antillen Belanda provinsi Bonaire, Sint Eustatius bân Saba - è Amerika.) Ibukotana iyâ arèya Amsterdam. Naghârâ arèya aengghânan bi' laot Ḍâjâ è ḍâjâ bân bârâ' (451 km); Belgia è lao' (478 km); bân Jerman è tèmor (575 km). Luas wilayahna 41,543 km², adhâddhiaghi naghârâ ka-131 sè palèng jhembâr è dhunnya. Penduduk naghârâ Belanda bâḍâ 17,44,693 (2020) orèng bân kapadatan pendudukna 414 orèng per km².
Andorra
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Bâlândhâ
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Belgia
Belgia (bhâsa Belanda: België, bhâsa Perancis: Belgique, bhâsa Jerman: Belgien) panèka sala sèttong naghârâ è Èropa Bârâ'. Ibukotana iyâ arèya Brussels. Naghârâ arèya aengghânan bi' Luxemburg è lao' tèmor (130 km); Perancis è lao' (556 km); laot Ḍâjâ è bârâ' (66 km); Belanda è ḍâjâ (478 km); bân Jerman è tèmor (133 km). Luas wilayahna 30,689 km², adhâddhiaghi naghârâ ka-136 sè palèng jhembâr è dhunnya. Penduduk naghârâ Belgia bâḍâ 11,492,641 (2021) orèng bân kapadatan pendudukna 376 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Bahama
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Rebbhâ sarap
thumb|Rebbhâ sarap Rebbhâ sarap (Emilia sonchifolia) iyâ arèya tamenan obhât dâri famili Asteraceae. Tombuwâ arèya bânnya' èghunaaghi ghâbây camporan antiracon bân antibiotik è industri farmasi. Rebbhâ sarap bânnya' ètemmoaghi è Asia Tèmor Lao', tamenan arèya kèya la èsebarluasaghi ka Amèrika.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Asteraceae
Rendy Jean Satria
Rendy Jean Satria (lahèr è Cimanggis, Ḍèpok, Jhâbâ Bârâ, 4 Jânuwari 1989) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Inḍonèsia.
Buku abhâreng
Bhângsa:Bhujhângghâ Bhângsa:Panolès
Kirgizstan
Kirgizstan otabâ Republik Kirgiz (bhâsa Kirgiz: Кыргыз Республикасы; Kırğız Respublikası) panèka sala sèttong naghârâ è Asia Tengnga. Embu' koṭṭana iyâ arèya Bishkek. Loas bilajâhna iyâ arèya 199,951 km². Pendudukna iyâ arèya 6,628,356 (2021) bân kapadatan pendudukna 35 orèng per km².
Jhâribu'
jmpl|Buwâna jhâribu' Jhâribu' (Ziziphus oenoplia) iyâ arèya totombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Rhamnaceae. Tombuwân arèya èkoca' kèya jackal jujube (Inggris); akar kuku balam, kuku lang, akar kuku tupai (Malaju); kukuhelang (Inḍonesia), bidara letek (Jhâbâ) bân èn-laènna.
Jhâjhârbâ'ân ropa
Jhâribu' arèya totombuwân ombhut sè aḍuri. Ḍurina loros, lancèp, bân bâk bilu'. Ḍâunna abhângon loncong.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Rhamnaceae
Perancis
Perancis otabâ Republik Perancis (bhâsa Perancis: France, République française) panèka sala sèttong naghârâ è Èropa Bârâ'. (Provinsi Guiana Perancis, Guadeloupe bân Martinika - è Amerika, provinsi Réunion bân Mayotte - è Afrika.) Ibukotana iyâ arèya kotta Paris. Naghârâ arèya aengghânan bi' Andorra è lao' bârâ' (55 km); Spanyol è lao' bârâ' (646 km); Belgia è ḍâjâ (556 km); Luxemburg è ḍâjâ tèmor (69 km); Jerman è ḍâjâ tèmor (418 km); Swiss è tèmor (525 km); Italia è lao' tèmor (476 km); Monako è lao' (6 km); laot Tengnga è lao'; laot Ḍâjâ è ḍâjâ; bân samodra Atlantik è bârâ' (bersama 3427 km). Luas wilayahna 640,679 km², adhâddhiaghi naghârâ ka-42 sè palèng jhembâr è dhunnya. Penduduk naghârâ Perancis bâḍâ 67,407,000 (2021) orèng bân kapadatan pendudukna 116 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ Bhângsa:Naghârâ è Èropa Bhângsa:Perancis
Belarus
Belarus otabâ Republik Belarus (bhâsa Belarus: Respublika Belarus', Belarus' ) panèka sala sèttong naghârâ è Èropa Tèmor. Ibukotana iyâ arèya kotta Minsk. Naghârâ arèya aengghânan bi' Polandia è bârâ' (418 km); Lithuania è ḍâjâ bârâ' (640 km); Latvia è ḍâjâ (161 km); Rusia è tèmor (1312 km); bân Ukraina è lao (1111 km). Luas wilayahna 207,595 km², adhâddhiaghi naghârâ ka-84 sè palèng jhembâr è dhunnya. Penduduk naghârâ Belarus bâḍâ 9,408,400 (2020) orèng bân kapadatan pendudukna 45,8 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Kazakhstan
Kazakhstan otabâ Republik Kazakhstan (bhâsa Kazakh: Қазақстан Республикасы; Qazaqstan Respublikasy, bhâsa Rusia:Республика Казахстан; Respublika Kazakhstan) panèka sala sèttong naghârâ è Asia Tengnga. Embu' koṭṭana iyâ arèya Nur-Sultan bân koṭṭa palèng rajâ iyâ arèya Almaty. Loas bilajâhna iyâ arèya 2,724,900 km². Pendudukna iyâ arèya 18,994,962 (2021) bân kapadatan pendudukna 7 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Rica Leyona
Rica Leyona otabâ lebbi èkennal mènangka Rica otabâ Riyo (laèr è Bogor, Jhâbâ Bârâ', 19 Agustus 1991) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia. Rica panèka sala sèttong anggota JKT48 generasi kasettong.
Bhângsa:Biografi
Mongolia
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Barbados
Barbados (bhâsa Inggris: Barbados) panèka sala sèttong naghârâ è Amerika Tengnga. Embu' koṭṭana iyâ arèya Bridgetown. Loas bilajâhna iyâ arèya 439 km². Pendudukna iyâ arèya 287,711 (2021) bân kapadatan pendudukna 669 orèng per km².
Vietnam
Vietnam (bhâsa Vietnam: Việt Nam; Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam) panèka sala sèttong naghârâ è Asia Tèmor Lao'. Embu' koṭṭana iyâ arèya Hanoi bân koṭṭa palèng rajâ iyâ arèya koṭṭa Hồ Chí Minh. Loas bilajâhna iyâ arèya 331,699 km². Pendudukna iyâ arèya 98,168,833 (2021) bân kapadatan pendudukna 317 orèng per km².
Ghângan
jmpl|Ghângan sè èjuwal è pasar Ghângan iyâ arèya sambhâdhân sè lomra ka'angghuy bahan ḍâri totombuwân sè aghânḍhu' kadhâr aèng sè tèngghi sè biyasana èkakan samarèna èyola otabâ èkakan terkas. Ghângan aropa'aghi kakanan sè bhâghus ka'angghuy kasèhadhân bhâdhân. Carana amassa' ghângan arèya acem-macem, contona èghuring, èkolop, ètowap bân èn-laènna. Bhângsa:Ghângan
Grenada
Grenada (bhâsa Inggris: Grenada) panèka sala sèttong naghârâ è Amerika Tengnga. Embu' koṭṭana iyâ arèya St. George's. Loas bilajâhna iyâ arèya 348 km². Pendudukna iyâ arèya 113,021 (2021) bân kapadatan pendudukna 332 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Rafael Orozco Maestre
Rafael José Orozco Maestre (lahèr è Becerril, 24 Maret 1954 - wafat è Barranquilla, 11 Junè 1992 è omor 38 taon) panèka sala sèttong panyanyi Kolombia.
Album
Bhângsa:Panyanyi
Bahrain
Bahrain (bhâsa Arab: البحرين‎, مملكة البحرين - al-Baḥrayn; Mamlakat al-Baḥrayn) panèka sala sèttong naghârâ è Asia Bârâi'. Embu' koṭṭana iyâ arèya Manama. Loas bilajâhna iyâ arèya 765 km². Pendudukna iyâ arèya 1,748,296 (2021) bân kapadatan pendudukna 2300 orèng per km².
Nyai Ageng Serang
jmpl|Nyai Ageng Serang. Nyai Ageng Serang (1752-1828) otabâ è kennal kèya mènangka Radhin Ayu Serang sè andi’ nyama bâkto kini’ Radhin Ajeng Retno Kursiah Edi. Saampon anèka, nyamana dhâddhi Bendoro Radhin Ayu Kustiyah Wulaningsih Retno Edi. Dhibi’en panèka sorang Pahlawan Nasional Inḍonesia. è antara toronânna, sala sèttonga kèya sorang pahlawan Nasional, yakni Soewardi Soerjaningrat otabâ lebbi è kennal mènangka Ki Hajar Dewantara.
Bahrain
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Nyai Ageng Serang
Kaodi'en
Nyi (Nyai) Ageng Serang è lahir aki sekitar taon 1752 è Dhisah Serang sekitar 40 km lajân dâjâ Surakarta seddhi’in Purwodadi, Jhâbâ Tengnga. Nyi Ageng Serang ghi’ toronânna Sunan Kalijaga. Eppa’an panèka Pangeran Ronggo Seda Jajar sè è juluki Panembahan Senopati Notoprojo. Pangeran Notoprojo akowasa è wilayah pencèl dâri Kerajaan Mataram teppadhe è wilayah Serang sè satiya bâdâ è wilayah perbatasan Grobogan-Sragen.
Saampon eppa’an wafat, Nyi Ageng Serang aghânte’e kedudukan eppa’an. Nyi Ageng Serang anèka duwâ’ kalè, yakni kalabân Hamengku Buwono II   Serang I (nyama asli: Pangeran Mutia Kusumowijoyo). E serang, dhibi’en a lahir aki sorang pottra anyama Pangeran Kusumowijoyo otabâ Sumowijoyo (1794-1852), sè è sebbhut mènangka Pangeran Serang II dâlâm sombher Belândhâ. E cap sareng Jendral Hendrick Merkus de Kock, mènangka sè ongghu blâkâh, ta’ berprinsip, bân kecandhuân madat. Sang Nyai kèya andi’ sorang pottre sè agghu’ bhâdhih anèka kalaban ana’ soltan Hamengku Buwono II, Pangeran Mangkudiningrat I (1775-1824), sè è asèng aki ke poloh Penang (1812-1815) bân Ambon (1816-1824) saampon Inggris nyerrang kesoltanan Yogyakarta. Pasangan sè terakhir rèya andi’ sorang pottra, Radhin Tumenggung Mangkudirjo sè agghu’ bhâdhih è jhuluki Pangeran Adipati Notoprojo otabâ Radhin Mas Papak (1803-1855). Jhulukân rowa è berri’ polana ghrighi’ tengnga sè kacèr padâ ratah, tandhâ kebesaran mènangka calon rajhâh.
Nyi Ageng Serang meninggal è Yogyakarta taon 1828 bân è ekobhur aki è Kalibawang Kulon Progo. Neng, brâmpan orèng bâdâ sè yakèn bahwa kobhurna bâdâ è daèrah Grobogan sè jângkenè dhâddhi lokasi Waduk Kedung Ombo, saèngghâ è ghâbay aki sebuah cemporè terapung è waduk kasebbhut. E antara toronânna, sala sèttonga kèya sorang Pahlawan Nasional yakni Soewardi Soerjaningrat otabâ lebbi è kennal mènangka Ki Hajar Dewantara.
Mènangka Pahlawan Nasional, Nyi Ageng Serang melolo para’ è kaloppaenna. Mungkin polana nyamana tak sepopuler R.A Kartini otabâ Cut Nyak Dhien. Bârâmmator warga Kulon Progo paddhek monumen è tengnga kotta Wates kaangghuy mengenangnya. Monumen kasebbhut aropa aki patung Nyi Ageng Serang sè parappa’an nompa’ jhârân kalabân gâgâ’ bângal ngibâh tombhâk.
Perjuangan
Ka awwâl perrang è ponegoro ka taon 1824, Nyai Ageng Serang sè ayuswa 73 taon amimpin pasukan kalabân tandhu kaangghuy abhântoh Pangeran è ponegoro alabân bâlândhâ. Ta’ coma noro’ aperrang, dhibi’en kèya dhâddhi penasehat perrang. Nyi Ageng Serang ajuang è brâmpan daerah, kanta Purwodadi, Demak, Semarang, Juwana, Kudus, ban Rembang.Adryamarthanino, Verelladevanka (2021-06-05). Nailufar, Nibras Nada, ed. "Nyi Ageng Serang: Kehidupan, Perjuangan, dan Akhir Hidup". Kompas.com. Diakses tanggal 2021-06-17.
Nyi Ageng Serang noro’ pelatihan kemiliteran bân siasat perrang kalabân para prajhurit lake’. Menurut kayakèna, selama bâdâ penjajahan è bhumi Pertiwi, maka dhibi’en kodhu siyap tempor alabân para penjajah. Sala settong strategi perrang palèng kotara sè è angghuy panèka ngangghuy lumbu (dâun tales bhiru dâun) kaangghuy penyamaran.
Kamboja
Kamboja (bhâsa Khmer: កម្ពុជា, ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា - Kămpŭchéa; Preăh Réachéanachăk Kămpŭchéa) panèka sala sèttong naghârâ è Asia Tèmor. Embu' koṭṭana iyâ arèya Phnom Penh. Loas bilajâhna iyâ arèya 181,035 km². Pendudukna iyâ arèya 16,946,438 (2021) bân kapadatan pendudukna 96 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Kuba
Kuba (bhâsa Spanyol: Cuba; República de Cuba) panèka sala sèttong naghârâ è Amerika Tengnga. Embu' koṭṭana iyâ arèya Havana. Loas bilajâhna iyâ arèya 109,884 km². Pendudukna iyâ arèya 11,317,505 (2021) bân kapadatan pendudukna 106 orèng per km².
Rona Anggreani
Rona Anggreani otabâ lebbi èkennal mènangka Rona otabâ Ayen (laèr è Pasuruan, Jhâbâ Tèmor, 19 Maret 1995) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia. Rona panèka sala sèttong anggota JKT48 generasi kaduwâ'.
Bhângsa:Biografi
Rivai Apin
Rivai Apin (lahèr è Padang Panjang, Somattra Bârâ', 30 Agustus 1927 - wafat è Jakarta April 1995) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Indonèsia.
Karjâ
Rivai bânnya' nolès puisi. Puisi-puisina kamoat dâlem Gema Tanah Air (editor H.B. Jassin) (1948) bân Dari Dua Dunia yang Belum Sudah (editor Harry Aveling) (1972). Abhâreng Chairil Anwar bân Asrul Sani, Rivai aterbitaghi antologi puisi Tiga Menguak Takdir (1950).
Bhângsa:Panolès Bhângsa:Bhujhângghâ
Rongkèyang
Rongkèyang (Harrisonia perforata) iyâ arèya rabet ḍâri famili ruk-jherrukân (Rutaceae). Rabet arèya bisa tombu sampè' 6 m tèngghina. Bagiyân tombuwân arèya èmanfa'ataghi ka'angghuy tambhâ.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Rutaceae
Thailand
Thailand (bhâsa Thai: ประเทศไทย, ราชอาณาจักรไทย - Prathet Thai; Rātcha-āṇāchạk Thai) panèka sala sèttong naghârâ è Asia Lao'. Embu' koṭṭana iyâ arèya Bangkok. Loas bilajâhna iyâ arèya 513,120 km². Pendudukna iyâ arèya 69,950,850 (2021) bân kapadatan pendudukna 137 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Rosihan Anwar
jmpl|Rosihan Anwar Rosihan Anwar (lahèr è Kubang Nan Dua, Sirukam, Kabhupatèn Solok, Somattra Bârâ', 10 Mèi 1922 – wafat è Jakarta, 14 April 2011 è omor 88 taon) iyâ arèya sala sèttong bhujhangghâ, wartawan bân panolès asal Inḍonesia.
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
Roteng
Roteng iyâ arèya tombuwân pako sè lonta ghâbây tamennan pangèyas dâlem roma sè tamaso' ka dâlem marga Adiantum.
Hamsad Rangkuti
Hamsad Rangkuti (lahèr è Titi Kuning, Mèdan, Somattra Ḍâjâ, 7 Mèi 1943 – wafat è Dèpok, Jhâbâ Bârâ', 26 Agustus 2018 è omor 75 taon) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Indonèsia.
Myanmar
Myanmar (bhâsa Burma: မြန်မာ, ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်‌ - Myăma, Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw) panèka sala sèttong naghârâ è Asia Lao'. Embu' koṭṭana iyâ arèya Naypyidaw bân koṭṭa palèng rajâ iyâ arèya Yangon. Loas bilajâhna iyâ arèya 676,578 km². Pendudukna iyâ arèya 54,806,012 (2021) bân kapadatan pendudukna 84 orèng per km².
Aljazair
jmpl|150px|Bendirâ Aljazair jmpl| thumb|Lambhâng Aljazair Aljazair (bhâsa Arab: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية) panèka sala sèttong nagâhrâ è Afrika Ḍâjâ. Embu' koṭṭana iyâ arèya Aljir.
Bhângsa:Naghârâ
Ruangguru
PT Ruang Raya Indonesia sè lebbi èkennal mènangka Ruangguru panèka sabigghi' perusahaan rintisan teknologi dâri Indonesia sè alakoh ka bidang pamerdhi. Ruangguru panèka tempat ajar abasis kurikulum sakolah lèbât video tutorial interaktif sareng ghuruh bân animasi è aplikasi ponsel. Perusahaan arèya èghâbây sareng Adamas Belva Syah Devara bân Mohammad èman Usman ka April 2017 bân ella andi' 15 jutah orèng sè aghem èngghâ taon 2019. Bhângsa:Nèreng
Handrawan Nadesul
Puisi
Karjâ abhâreng
Longghây
Longghây otabâ klâmpès (Vachellia tomentosa) iyâ arèya totombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Fabaceae. jmpl|Kembhângnga longghây
Panyalambherrân
Longghây tombu è Banglaḍèsh, Inḍia, Jhâbâ, Myanmar, Srilanka, Sulawesi, Thailand, bân Viètnam.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Fabaceae
Rungkut, Sorbhâjâ
Rungkut panèka nyama sala sèttong kecamatan è Kotta Sorbhâjâ, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Rusman Sutiasumarga
Rusman Sutiasumarga (lahèr è lahir di Sagalaherang, Subang, Jhâbâ Bârâ', 5 Julè 1917, wafat è Jakarta, 1977) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès asal Inḍonèsia.
Amanda Rawles
Amanda Rawles (bhâbbhâr 25 Agustus 2000) iyâ arèya pameran bân model asal Inḍonèsia katoronan Inggris-Betawi. Sè aropaaghi ale' dâri model bân pameran Indonesia, Annisa Rawles.
Rusman Sutiasumarga
Karjâ
Karjâna sè ella terbit:
Amanda Rawles
Karèr
Amanda sè katoronan Inggris-Indonesia rèya angawallè karèrra e omor 12 taon lebet sinetron Jagoan Silat. Pas ngodâna, karèrra ongghâ kâ lajâr leber ngalebâdhi film 7 Hari Menembus Waktu (2015). È film rèya, jèya gi' olle lakon tritagonis. Samarena abintangè pan-berempan film lajâr leber laen, Amanda olle kasempadân dhâddhi pameran otama bini' lebet film Promise (2017) èpasangaghi bâreng Dimas Anggara, terros ghân film Dear Nathan sè epasangaghi bân Jefri Nichol, nyamana Amanda dhâddhi sentrong. Bân saterrossâ segghut epasangaghi bâreng Jefri è pan-berempan film sâlanjuddâ.
Rusman Sutiasumarga
Karjâna dâlem bhâsah sondhâh:
Bhângsa:Bhujhângghâ
Amanda Rawles
Kaodi'na ḍibi'
Amanda aropaaghi pottre kaduwâ' dâri tello' taretan dâri pasangan Shane Rawles bân Nasriyah. Amanda ngatoronin dâri ramana sè neng Australia bân ebhuna dari Betawi, Indonesia. Amanda andi' kaka' bini' sè anyama Annisa Rawles- sè aprofesi dhâddhi pameran kèya, bân ale' lake' sè anyama Aiden Rawles.
Bâkto gi' kennè' Amanda toman dhâddhi korban congocuan dâri nak-kanak lake' polana fisikghâ sè eyangghep celleng tor koros.
Pendidighân
Amanda anerrosaghi pendidighânna èbangku SMA lebet pendidighân sakolaan roma, marghâna kasibughânna èdunnya akting. Bhâkto ahèr Maret 2020, Amanda ajâleni Fondation Studies-program dâri Universitas sè etojju kaghâbây nyiapaghi mahasiswa kaghâbây perkuliahan sarjana, kaghâbây S1 salama empa' bulân è Universitas Macquarie, Sydney.
Filipina
Filipina (bhâsa Filipina: Pilipinas, Republika ng Pilipinas, bhâsa Inggris: Philippines, Republic of the Philippines) panèka sala sèttong naghârâ è Asia Tèmor. Embu' koṭṭana iyâ arèya Manila bân koṭṭa palèng rajâ iyâ arèya Koṭṭa Quezon. Loas bilajâhna iyâ arèya 300,000 km². Pendudukna iyâ arèya 111,046,913 (2021) bân kapadatan pendudukna 372 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Khadijah binti Khuwailid
Khadijah binti Khuwailid (bhâsa Arab: خَدِيجَة بِنْت خُوَيْلِد) iyâ arèya rajina kanjeng Nabbhi Muhammad Saw sè kapèng sèttong bân tong-sèttonga rajina Nabbhi Muhammad sè ta’ èpoligami. Sabelluna araka Nabbhi Muhammad, Khadijah ampon andi’ osaha dhibi’ bân dhâddhi rèng binè’ sè sokses. Khadijah andi’ saparona ḍâri klompok dhâghâng orèng Quraisy. Bân Muhammad engghi panèka sala sèttong orèng sè alako ḍâ’ Khadijah.
Ê sèttong arè, Khadijah ngèrèm kancana sè asmana Nafisah kaangghuy atanya ḍâ’ ka Muhammad sè è bhâkto ghâpanèka ghita’ dhâddhi Nabbhi, aponapa Muhammad ngaghungè tarèkah kaangghuy akabin. Muhammad ajâwâb kalabân agghâ’ amarghâ Muhammad ta’ ngaghungè obèng kaangghuy anapkaè rajina. Nafisa pas atanya aponapa Muhammad kasokan ḍâ’ rèng binè’ sè bhisa abhânto èkonomina dhibi’. Salastarèna ghâpanèka, Muhammad pas sregghep kaangghuy apangghi sarèng Khadijah, bân kaduwâna pas anèka ta’ abit saampona papangghiân ka’dissa.
Salanjânga 25 taon kantos sèdhâ, Khadijah odi’ asarèng Nabbhi Muhammad. È bulân saampona sèdhâna Khadijah, Muhammad pas anèka sarèng Saudah bân molaè apoligami (abinè lebbi ḍâri sèttong) kalabân anèka jughân sarèng Aisyah sè aterros kalabân orèng binè’ sè laèn kaangghuy èkabin kantos Nabbhi Muhammad sèdhâ è omor 63 taon.
Bhâbhâra bân Kaodi’ânna Khadijah
Khadijah panèka ḍâri klompok pongghâbâna orèng Mekkah. Khadijah araka sarèng kanjeng Nabbhi Muhammad èbhâkto omor 40 taon anapon Nabbhi Muhammad ghi’ omor 25 taon. Bâḍâ jughân sè adhâbu manabi omor epon Khadijah èbhâkto araka sarèng Nabi Muhammad panèka korang ḍâri 40 taon, tape lebbi seppo sakonè’ ḍâri Nabi Muhammad. Khadijah engghi panèka orèng binè’ sè soghi ban kotara (tarkennal). Khadijah bhisa odi’ cokop kalabân artana dhibi’. Maskè ngaghungè arta sè bânnyak, Khadijah aromasa nèspa odi’ kadhibi’ ta’ ngaghungè raka (lakè) amarghâ rakana sè kapèng sèttong bân sè kaduwâ’ ampon sèdhâ. Bâḍâ sombhâr sè nyèbbhutaghi Khadijah ta’ araka sabelluna apangghi sarèng Nabbhi Muhammad. Khadijah èkennal mènangka orèng binè’ sè soccè è jhâmana è bhâkto kabâḍâân rèng-orèng Mekkah ampon ta’ saè. Khadijah panèka ongghu-ongghu pèlèanna Allah Swt sè èsiyapaghi kaangghuy dhâddhi rajina Kanjeng Nabbhi Muhammad Saw.
È sèttong arè bhâkto ghu-lagghu kalabân kabhungaan, Khadijah mèyos ḍâ’ compo’na sapopona sè asmana Waraqah bin Naufal. Khadijah adhâbu, “Malemma kaulâ amèmpè sè sangèt lowar biyasa, Kaulâ ngabâs mataarè alèng-lèng è attas Kotta Mekkah, pas toron ḍâ’ bhumè sajân semma’. Kaulâ terros ngabâs kaangghuy ngaoningè ḍâ’ ka’dimma mataarè ghâpanèka toron. Yâktèna mataarè panèka toron maso’ ḍâ’ romana kaulâ. Ennora sè cè’ tèra’na adhâddhiaghi kaulâ cengnga’. Kaulâ pas jhâgâ ḍâri tèdung”. Waraqah adh6abu, “Kaulâ maḍâpa’á kabhâr bhunga ḍâ’ sampèyan, jhâ’sèttong orèng lakè’ sè aghung bân moljâ bhâkal dâteng alamar sampèyan. Orèng lakè’ ghâpanèka andi’ ghellâr penting bân katarkennalan sè sajân arè sajân semma’. Ta’ abit saampona ghâpanèka, Khadijah pas dhâddhi rajina Nabi Muhammad.
Kholil al-Bangkalani
Al-'Alim al-'Allamah asy-Syekh Haji Muhammad Kholil bin Abdul Lathif Basyaiban al-Bangkalani al-Maduri al-Jawi asy-Syafi'i (bhâsa Arab: العالم العلامه الشيخ محمد خليل بن عبد اللطيف باشيبان البنكلانى المدورى الجاوى الشافعى‎) otabâ lebbi èkennal kalabân asma Syaikhona Kholil otabâ Syekh Kholil al-Bangkalani (lahèr è Kemayoran, Bhângkalan, Bhângkalan, 1835 Masèhi otabâ 9 Sappar 1252 Hijriah bân sèdhâ è Martajasah, Bhângkalan, Bhângkalan, 1925 è omor antara 104 - 105 taon) èngghi panèka olama' râjâ dâri Polo Madhurâ, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Inḍonèsia.
Mongghu trè-santrè, Syaikhona Kholil èkennal kèya mènangka waliyullah, akadhi cerètana Wali Sanga', bânnya' cerèta è lowar akal otabâ karomah Syekh Kholil sè ècerètaaghi ḍâri lèsan ka lèsan, otamana bhâdhi rèng Madhurâ.
Oḍi' Syaikhona Kholil
Syekh Kholil al-Bangkalani asalla ḍâri katoronan olama’. Abana, KH Abdul Lathif, kaghungan pertalèan ḍârâ kalabân Sunan Gunung Jati. Buju'na iyâ arèya Syarifah Khodijah, potrèna Sayyid Asror Karomah bin K. Abdullah bin Ali Akbar bin Sayyid Sulaiman Kanigoro Mojoagung. Sayyid Sulaiman panèka mènangka katoronan ḍâri Sayyid Sunan Gunung Jati. Dhinèng aba ḍâri K. Abdul Lathif panèka K. Hamim bin Muharram bin Abdul Karim katoronan Kanjeng Sunan Giri bin Maulana Ya'qub bin Maulana Ishaq Al Husaini. È omor 24 taon, Syaikhona akabin sareng Nyai Azzah, potrèna Lodra Potè bân ngaghungi 2 potra, yakni Nyaè Khotimah dan K. Muhammad Hasan.
Sakola
Salastarèna èyajhârin rèng seppona, Mbah Kholil kènè’ pas èkèrèm ka bânnya' pondhuk kaangghuy ngaollè èlmo. Mbah Kholil ngoḍâ ajhâr ka Kèyaè Muhammad Nur è Pondhuk Langitan, Tuban, Jhâbâ Tèmor. Ḍâri Langitan ngallè polè ka Pondhuk Cangaan, Bhângèl, Pasuruwân. Marèna ghenika, ngallè ka Pondhuk Kaboncândi. Salama ajhâr è pondhuk rèya, Mbah Kholil jughân ajhâr ka Kèyaè Nur Hasan sè nettep è Pondhuk Pasantrèn Sidogiri, 7 meter ḍâri Keboncandi. È bhân-sabbhân parjhâlânan ḍâri Kaboncândi ka Sidogiri, Mbah Kholil ta’ kaloppaè kaangghuy maos Sorat Yasin.
È bâkto dhâddhi santrè, Mbah Kholil ampon ngapalaghi matan, akadhi Matan Alfiyah Ibnu Malik. Dhibi'en jughân aropaaghi Hafidz Al-Qur'an bân kèngèng maos Al-Qur’an ḍâlem Qira'at Sab'ah.
Saampon omorra 24 taon bân lastarèna akabin, Mbah Kholil mèyos ka Mekka. Kaangghuy ongkos kapal ngangguy hasèl tabunganna salama nyantrè è Banyuwangi bân lako asiyâm è kapal. Kabâḍâ'ân panèka benni kèng karana hemat ka obeng, tatapè kaangghuy lebbi semma' sareng Allah sopajhâ salamet è parjhâlânan.
Karjâ
Al-Matnus Syarif
Sasoai kalabân asmana, kètab Al-Matnus Syarif al-Mulaqqab bi Fat-hil Latif panèka aropaaghi kètab matan (inti) sè abahas dhâsar hokom Islam (èlmo fikih). Sè lèbur ḍâri kètab 52 kaca panèka, benni kèn polana terkenallah panyeratna, mènangka kètab panèka bâḍâ landscape kaèlmoan se èyanggep mlarat, èpadhâddhi loghâs tor sèghel èkangartè.
Ghuru bân morèd
jmpl|Syekh Nawawi al-Bantani, ghuruna Syaikhona Kholil.
Ru-ghuruna
Syekh Kholil toman aghuru ka brâmpan olama, è antarana:
Rèd-morèd Syaikhona Kholil
Syekh Hasan Genggong otabâ Kiai Hasan Genggong otabâ Haddratus Syekh al-Arifbillah KH. Mohammad Hasan bin Syamsuddin bin Qoyiduddin Al-Qodiri Al-Hasani (asma laèn: Kèyaè Hasan Seppo, lahèr è Sentong, Krejengan, Probolinggo, 27 Râjjâb 1259 Hijriah / 23 Agustus 1843 Masèhi - sèdhâ è Genggong, 11 Syabâl 1374 H / 1 Juni 1955 M) iyâ arèya mujaddid bân Syekh Naqsyabandi sè kotara è Inḍonèsia.
È bâbâ panèka rèd- morèd ḍâri Syekh Kholil:
jmpl|Ir. Soekarno toman nyabis ka Syaikhona Kholil.
Carèta Syekh Kholil kalabân rèd-morèddhâ
Panèka carèta Syekh Kholil kalabân rèd-morèdhâ sè bhâkal èjellasaghina.
Kèyaè Ma'sum Lasem
Kèyaè Ma'shum - Lasem, Rembang: Èkorong bân èpakon molang
È ḍâlem buku Manaqib Mbah Ma’shum Lasem, ècarètaaghi perna è sabbhân bhâkto Syekh Kholil Bhângkalan makon santrèna kaangguy nghâbây korong ajâm lakèk sabâb bhâkal ḍâtengah blatèr ḍâri tana Jhâbâ ka Bhângkalan. Kalagghuna ḍâteng ngangodhâdhân sè asmana Muhammadun (asma Mbah Ma’shum bâkto ngoḍâna) sè omorra 20 taon ḍâri tana Jhâbâ. Sareng Syekh Kholil, ngangodhâdhân panèka pakon maso’ ka korongan ajâm lakèk sè èghâbây santrèna. Kalabân ormat, ngangoḍâdhân panèka maso’ tor toju' ajhrukkong neng ḍâlem korong ajâm lakèk. Syekh Kholil madhâbu ka santrèna, "Panèka sè kaula maksod, ajâm lakèk ḍâri tana Jhâbâ sè bhâkal dhâddhi blatèr neng tana Jhâbâ".
Kèyaè Hasyim Asy'ari
Kèyaè Hasyim Asy’ari - Tebuireng, Jombang: Èpakon manjât bân maso’ septictank (kakos) jmpl|KH. Hasyim Asy’ari, santrèna Syaikhona Kholil. È bâkto awwâl nyantrè, Hasyim Asy’ari ngoḍâ èpakon naè’ kan perrèng, samantara Syekh Kholil terros ngoladhi ḍâri bâbâ sambi aberri’ pètodhu kaangguy naè’ ka attas bân ta’ ollè toron sampè’ ḍepa’ ka konco’ kan perrèng. Kèyaè Hasyim kalabân ngormat terros naè’ ngirèng dhâbu ghuruna. Lastarè ḍepa’ ka konco’, Syekh Kholil aberri’ pètodhu kaangguy ḍâ’ ka Hasyim Asy’ari kaangghuy lonca’ ka bâbâ. Ta’ parlo mèkkèr abit, Kèyaè Hasyim terkas lonca’ bân salamet. Tarnyata hal panèka coma ujiân takdzimma santrè ka kèyaèna.
Mènangka morèd, Kèyaè Hasyim ta’ perna aserro nalèkana èpakon napa bhei sareng ghuruna, tamaso’ nalèkana ngobu sapè bi’ embi’, nyarè pakan bi’ abhersèyan kandhâng. Kèyaè Hasyim narèma parènta mènangka ngormat ḍâ’ ka ghuruna.
Salaèn panèka, nalèkana Syekh Kholil kaèlangan sello’ paparèngan ḍâri rajina sè geggher è jeḍḍing. Kèyaè Hasyim nyo’on èdzi kaangguy nyarè. Lastarè èparèng èdzhi, Kèyaè Hasyim langsung maso’ ka septictank (kakos) bân èpakalowar èssèna. Saampona èkoras èssèna bân salèrana Kèyaè Hasyim bennya’ sareng bu-rombu. Ahèrra sello’ kaaghungna ghuruna ètemmoh. Sakèng sennengnga ghuruna ngoladhi santrèna sè nemmoaghi sello’na saèngghâ sampè’ aḍu'a: “S''èngko’ ridâ ḍâ’ bâ’ân Hasyim, sèngko’ aḍu'a’ kalabân ngabdhinna bâ’ân bân katolosna bâ’ân,dhârâjhât bâ’ân èpatèngghi. Bâ’ân bhâkal dhâddhi orèng rajâ, tokoh panodhân, bân sadhâjâ orèng senneng ḍâ’ ka bâ’ân''".
Kèyaè Abdul Wahab Hasbullah
Kèyaè Wahab Hasbullah - Tambakberas, Jombang: Èyangghâp macan
È sabbhân bâkto neng bulân Sabâl, Syekh Kholil adhikanè sadhâjâ santrè bân makon sopajâ pondhuk èjâgâ karana bhâkal bâḍâ'â macan sè maso’ ka pondhuk. Sajjhek panèka, sabbhân arè sadhâjâ santrè ngalakonè pajhâgâ'ân sè kettat neng pondhuk. Hal panèka èlakonè karana neng seddhi’na pondhuk bâḍâ alas rajâ, saèngghâ kobetèr namong bâḍâ macan sè angghâl ḍâri alas kasebbhut. Saampon brâmpan arè aḍântos macan ta’ angghâl. È mèngghu katello’, Syekh Kholil makon sadhâjâ santrè kaangghuy ajâgâ manabi bâḍâ ngangodâdhân sè koros, ta’ patè tègghi bân ngèbâ tas koper sè maso’ ka kompleks pondhuk. jmpl|KH. Abdul Wahab Hasbullah Saḍâpa’na neng adâ’na dhâlemma Syekh Kholil, na'-kana' ngoḍâ panèka ngolok salam. Mèreng salam ḍâri ngangoḍâdhân panèka, Syekh Kholil mala acerrèng ngolok sadhâjâ santrèna ''“Ḍâ’ sadhâjâna, macan! Macan! Ngireng keppong, jhâ’ sampè’ maso’ ka pondhuk.”'' Mèreng pakonan Syekh Kholil, sadhâjâ santrè ngèbâ kabbhi bâḍâ sè kennèng ghibâ kangghuy ngusir ngangoḍâdhân kasebbhut. Para santrè sè abhâkta bheddhâng, arè’, tongket ngarubudhi “macan” sè ta’ laèn ngangoḍâdhân panèka. Salèrana ngangoḍâdhân panèka dhâddhi pocet katako'an. Karana taḍâ’ jhâlân laèn, ahèrra ngangoḍâdhân panèka bhuru adhingkellaghi kompleks pondhuk.
Karana tègghina pangaterro kaangghuy nyantrè ka pondhuk sè èyasuh sareng Syekh Kholil, kalaggh'una ngangoḍâdhân panèka nyoba’ masok ka pondhuk polè. Makkè ḍâ’ iyâ, ngangoḍâdhân panèka teptep ngaollè parlakowan sè paḍâ kadhi sabellumma. Karana ghârâssa tako’ bân lesso, ahèrra ngangoḍâdhân panèka asarèn neng bâbâna kentongan sè bâḍâ neng musolla pasantrèn. È bâkto tengnga malem, ngangoḍâdhân panèka èjhâgâi tor èghighirri sareng Syekh Kholil. Maskè ḍâ’ nèka, salastarèna panèka na'-kana' ngoḍâ rowa èyajhâk sareng Syekh Kholil ka dhâlemma bân èyako mènangka sala sèttong santrèna Syaikhona Kholil. Sajjhâk panèka, ngangoḍâdhân panèka resmi dhâddhi santrè pondhuk. Ngangodâdhân sè èmaksod panèka Abdul Wahab Hasbullah sè dhâddhi sala sèttong sè maddhek NU. Tarnyata ponapa sè èprèdiksi sareng Syekh Kholil dhâddhi ongguwen, Abdul Wahab Hasbullah ghu-ongghu dhâddhi “Macanna” NU.
Kèyaè As'ad
Kèyaè As’ad - Asembagus, Situbândâ: Pèssè bâroka
Nalèkana Kèyaè As’ad ghi’ dhâddhi santrèna Syekh Kholil, Kèyaè As’ad toman èpakon maḍâpa’ tongket ka Kèyaè Hasyim Asy’ari nèng jombâng. È laèn arè, dhibi'en èpakon maḍâpa’ tasbhi ka Kèyaè Hasyim jughân. Syekh Kholil coma aberri’ pèssè sakadhârrâ. Nalèkana Kèyaè As’ad nompa’ karèta, lak-bhâlik kondèktor ta’ naghi tikèt ka Kèyaè As’ad, mènangka jughân nyebrang Sellat Madhurâ, bâḍâ orèng nompak kapal ta’ usa majâr. Salastarèna toron ḍâri kapal, Kèyaè As’ad èpataberi nompak kendaraan polè kaangghuy ka Jombâng, Kèyaè As’ad narèma taberen panèka kalabân rassa sokkor, Kèyaè As’ad parcajâ hal panèka karana ḍuwâ’ bân baroka ḍâri ghuru lèbât pèssè sè èparèngè Syekh Kholil.
Kèyaè Bahar Sidogiri
È bâkto ghu-lagghu, santrè sè asmana Bahar ḍâri Sidogiri arassa kobetèr karana ta’ bisa solat sobbhu ajâma'ah. Bahar ta’ ajâma'ah benni karana males, tapè èsabâbaghi halangan junub. Pasalla, samalem Bahar amèmpè tèḍung bi’ rèng binè’. Kèyaè Bahar cè' tako'na sabâb rèng binè’ panèka rajina Syekh Kholil, ghuruna. È bâkto sobbhu, trè-santrè mèreng soarana Syekh Kholil dhuka rajâ sâmbi ngèbâ peḍḍhâng tor adhâbu, "Korang ajhâr! Sapa malemma sè tèḍung bhereng bi' tang binè? Ayo ngako! Sapa malemma sè tèḍung bhereng bi' tang binè?" Sadhâjâ santrè sè ḍâpa’ ka mâsjid kaangghuy solat jâma'ah arassa ta' nyana bân anya-tanya pasèra sè èmaksod santrè korang ajhâr panèka.
Bahar mèmang ta’ ngirèng solat sobbhu ajâma'ah è bâkto panèka. Salastarèna solat sobbhu ajâma'ah, Syekh Kholil ngadhâppaghi raèna ḍâ’ ka sadhâjâ santrè sambi marèksanè, “Pasèra santrè sè ta’ ngirèng solat sobbhu berjhâmaah?” Sadhâjâ santrè takerjhât, ta’ nyangka bhâkal ollè partanyaan akadhi panèka. Sadhâjâ santrè nolè ka kanan-kacèr nyarè tao pasèra sè ta’ asholat. Tarnyata sè ta’ rabu è bâkto panèka coma Bahar. Syekh Kholil makon kaangghuy nyarè Bahar bân pakon ngadhâp ḍâ’ ka Syekh Kholil. Salastarèna èpangghi, Bahar èghibâ ka mâsjid. Syekh Kholil adhâbu, "Bahar, karana bâ’na ta’ hadir solat Sobbhu jhâma'ah maka tantona èyokom. Poghâr ḍuâ’ rumpun perrèng è buḍina pondhuk kalabân pettok rèya. Jhâ' sampè' bâḍâ karèna ḍâwun tekka' sèttong." Pèttok aropa’aghi toḍi’ kènè’, èyangghuy ngarè’ rebbhâ. Salastarèna narèma pakonan panèka, Bahar langsung alaksanaaghi pakonan panèka kalabân tolos maskè malarat.
Salastarèna panèka Syekh Kholil makon Bahar kaangghuy ḍâ’âr nasè’ sè bâââ neng dhâlem sampè’ taḍâ’. Sakalèanaghi' Bahar kalabân tolos narèma hokoman ḍâri Syekh Kholil. Salastarèna Bahar alaksanaaghi hokoman sè kaḍuwâ’, Bahar èpakon ḍâ’âr buwâ sè ampon bâḍâ dhâlem sampè’ taḍâ’. “''Satèya rèya kakan petaḍâ'! Jhâ' sampè' ta' èpetaḍâ'. Mon sampè' ta' èpetaḍâ', èpedhdheng be'en." Salastarèna panèka Bahar èyojuk sareng Syekh Kholil sambi adhâbu bân nunjuk Bahar, "Tang èlmo la epataḍâ' bi’ Mas Bahar. Wesla kakè molè".'' Kalabân rassa senneng bân mantep, Bahar palèman ḍâri pasantrèn Syekh Kholil ka kampong halamanna, saèngghâ ahèrra Bahar dhâddhi kèyaè Pondhuk Sidogiri sè nomer ennem.
Karoma
È bhâbhâ panèka aropaaghi karoma sè kalabhân kobhâsana Allah sè è kaandhi’ sareng Syekh Kholil al-Bangkalani:
Ka Mekka nompa’ karoco’
È bâkto sore ning pèngghir tasè’ daèrah bhângkalan. Syekh Kholil è kancaèh sareng Kèyaè Syamsul Arifin, abana ḍâri  Kèyaè As’ad Situbândâ. Asareng sohabhât panèka, kaduena acangbincang mènangka pangambhângan pasantrènbân parsoalan ummat Islam ning daèrah polo jhâbâ bân madhurâ. Parsoalan ghân Parsoalan è kabhânta, ta’ ghâressa sakèng asik adiskusi mataarè para’ tasèllemah. Padahal kaduena ghitak solat asar, samantara bhâkto parak tade’eh saèngghâ ta’ mongkin alaksanaaghi solat asar kalabhân samporna tor khoso’. Ahèrra, Syekh Kholil makon Kèyaèi Syamsul Arifin kaangghuy ngalak karocok (sajânis dâun aren sè bisah ngambhâng ning attas aèng) kaangghuy parjhâlânan ka Mekka. Saampona ollè karocok, Syekh Kholil langsung ngolati ka arah Mekka, karocok sè è tompak langsung ajhâlân kalabhân santak nojjhu Mekka. Sampè’ ka Mekka, adzân asar bhuru è kumândhângkan. Salastarèna ngalak wudhu’, Syekh Kholil sareng  Kèyaè Syamsul Arifin èngghâl nojjhu shaf dhâ’-adhâ’ kaangghuy alaksanaaghi solat asar berjhâmaah ning Masjidil Haram.
Ngobhâdhi ana’ sè pacandu ghulâ
È carètaaghi sareng Kèyaè ajjhih Abdullah Syamsul Arifin, katoa PCNU Jember, bhâdâ salasèttong warga sè gedhuân potra kalabhân kalaènan lèbur ngakan ghulâ sè talebbhi, sampè’ sabbhân arèna potra panèka bisah matadhâ’ sakiloan lebbi sabbhân arèna. Ahèrra aba ḍâri  potra panèka nyabès (sowan) ka Syekh Kholil Bhângkalan. È adhâ’na Syekh Kholil aba panèka ngeluh soal kabiasanan potrana a dhâ’âr ghulâ.Aba panèka ngarep sopajhâ sang Syekh kasokan nambhâih panyakèt sè tèbhâh ka potrana. Namon Syekh Kholil ajhâwâb persoalan panèka kaanghuy abelih saminggu aghi’. Tamoy panèka pamèt, namon sajhâk ḍâri nyabis kabiasaan potrana samakèn dhâddhi  bân  samakèn bhânnyak ghulâ sè è patadhâ’ sabbhân arèna, è dhâ’âr bhâriyeh. Abana pagghun alaksanaaghi parènta Syekh Kholil kaangghuy abhâlih polè ka dhâlemma samèngghu aghik. Salastarèna partèmoan sè kaduwâ’, potra panèka ambhu a dhâ’âr ghulâ salanjhângah.
Konon, salama samèngghu Syekh Kholil atarakat. Ta’ dhâ’âr  kakanan otabâ mènoman sè ngangghuy ghuleh pasèr. pessenna sadhârhana, mon terro nyoroah napah peih makah kodhuh ngalakoni kadhâ’. mon terro alang-langah napah peih ḍâ’ka orèng laèn makah kodhuh aberri’ conto kadhâ’ maklè è toro’.
Aghellhâ’ kerras è bhâkto asolat
è sabbhân bhâkto, nalèkana solat jhâmaah sè è pimpin sareng kèyaè ning pasantrèn kennengna Syekh Kholil ngodhâ nyarè èlmo, Syekh Kholil kasokan sè kerras. Salastarèna solat kèyaè negghur Syekh Kholil ngodhâ kalabhân sèkapphâ sè è larang è dhâlem Islam.tarnyata Syekh Kholil ngodhâ pagghun kasokan maskè kèyaè ampon sanget phâgghâl. Ahèrra Syekh Kholil ajhâwebsè nyebabaghi aghellhâ’ kerras, nalèkana solat jhâmaah è molaèh Syekh Kholil ngolatih ''"berkat" (kakanan  sè è ghibeh molè lastarèna kenduri) ning attas sèrana kèyaè.Mèreng jhâwebân kasebbut kèyaè langsung sadar bân todhus atas solat sè è pimpin sareng kèyaè. Karana kèyaè èngak bhâkto solat è molay kèyaè arassa rukaburuh kaangghuy ngadiri kenduri sè ngakibattaghi solatteh ta’ khoso’.''
È tangkep pas è pakaloar bi' Bâlândhâ
Syekh Kholil toman è tahan bik panjhâjhâh belândhâ karana è tellèk alindunghi sakancaan orèng sè masok ka parlawanan dhâ’ka koloniâl ning pondhuk pasantrènna. Nalèkana belândhâ ngaoninghi. Syekh Kholil è tangkep kalabhân arephân sadhâjhâh pajuang bisa nyerraghi bhâdâna. Tapè kalabhân è tangkepphâ Syekh Kholil, mala ghâbhây belândhâ palengen tor kawalahan; karana  bhâdâ hal-hal sè tak bisa èkangartèh, kadhi tak bisa è kunci labhângha tadhân, saèngghâ kodhu ajhâghâ teros maklè tahanan sè laèn tak bhuruh. È arè- arè salanjutthâ, èbuen orèng dhâteng èntar nyongngok bân aparèng de’eren ka Syekh Kholil, sampè’ bennya’ sè mintah è tahan asareng Syekh Kholil. Kadhâddhien èngak panèka adeddhiaghi piha’ belândhâ bân sakotona arèlaaghi kaangghuy abèbasaghi Syekh Kholil.
Sombher
Bhângsa:Olama'
Al-Farabi
Abū Nasir Muhammad bin al-Farakh al-Farabi (bhâsa Pèrsia: ابونصر محمد بن محمد فارابی ) Al-Farabi (10 jânuari 872-17 Jânuari 951) panèka bhângkèt èlmo bân filsuf Islam dâri Farab, Kazakhstan. Al-Farabi jhughân èkennal kalabân nyama Abū Nasir al-Fārābi (dâlem brâmpan sombher iâ èkennal mènangka Abu Nasr Muhammad Ibn Muhammad Ibn Tarkhan Ibn Uzalah Al- Farabi, è dhunnyah Bârâ’ al-Farabi jhugân èkennal mènangka Alpharabius, Al-Farabi, Farabi, bân  Abunasir.
Bâda sè adhabu Al-Farabi mènangka jâmaah Syiáh Imamiyah, tapè idè rèya tak kowat bân coma èdhâsaraghi ḍâ’ tolèsân dâlem sala settong ghâbâyna sè adhabu sorang filsuf-raja padâ kalabân sorang imam. Hal arèya tor èdukung kalabân fakta jhâ’ Al-Farabi kapaksa buruh ka Aleppo taon 330 H/945 M bâkto Dinasti Buyid sè rojung (bhâsa Inḍonèsia: condong) Syiah anaklukaghi Bâghdâd sè Suni.
Kaodi'èn bân Pangajhârân
Al-Farabi aangghuyân rèngkès sajjhâgghâ kènè'. Ramana sorang opsir tentara Turki katoronan Persia, dhinèng èbhuna orèng Turki asli. Sajjhâgghâ kènè’ anḍi’ kamengkaan istimèwa bân bhâkat rajâ kaagghuy ngoasaè para’tèyap subjèk sè èajhâri. Neng masa awwâl pendidikanna rèya, al-farabi ajhâr Al-Qurán, tatah bhâsa, kasasteraan, èlmo-èlmo aghâma (fiqh, tafsèr bân èlmo hadis) bân aritmetika dhâsar.
Al-Farabi è bakto ngodâ ajhâr èlmo-èlmo Islam bân tabbuwân è Bukhârâ, bân tèngghâl è Kazakhstan sampè’ omor 50. Ia èntar ka Bâghdâd kaangguy ajhâr è ka’dissa saabit 20 taon.Saamponna korang lebbi 10 taon tèngghâl è Bâghdâd, panèka ra-kèra neng taon 92 M, al-Farabi pas ajhâlâjhâ ḍâ’ kottha Harran sè bâḍâ neng dâjâ Syiria, è ka’dimma bâktoh jârowa Harran panèka poket kabhuddhâjâân Yunani è Asia kènè’. Ià pas ajhâr filsafat ḍâri Filsuf Krèsten kalonta sè anyama Yuhana bin Jilad.
Taon 940 M, al-Farabi nerrossaghi jhâlâjhâna ka Damaskus bân tatemmoh sareng Sayf al-Dawla al-Hamdanid, Kapala daèrah (distrk) Aleppo, sè èkennal kalabân sèmpatèsse para Imam Syiáh. Pas al-Farabi sèdhâh è kottha Damaskus neng omor 80 taon (Rejjheb 339 H/ Desember 950 M) neng masa pernata khâlifah Al Muthi’ (ghi’ dinasti Abbâsiyyâ).
Al-Farâbi panèka sorang komentator filsafat Yunani sè ulung è dhunnyah Islam. maskè kamongkengan rajâ iâ tak bias abhâsa Yunani, dhibi'na ngataowè para filsuf Yunani; Plato, Aristotèlès bân Plotinus kalabân bhâghus. Jâsana bâḍâ è brâmpan bidang akanta matematika, filosofi, pangobhâdhân, bân tabbhuwân. Al-farabi la nolès brâmpan buku sosiologi, bân settong buku parlo dâlem bidang tabbhuwân, kètab al-Musiqa. Salaen jârowa, Dhibi'na jhughân bias amaènaghi bân nyèptaaghi brâmpan alat tabbhuwân.
Al-Farabi èkennal kalabân jhulukân “ghuruh kaduwâ” samarèna Aristotèles, karna kakellarna dâlem mahammi Aristotèles sè èkennal mènangka ghuruh ḍâ’-aḍâ’ dâlem èlmo filsafat. Dhibi'na panèka filsuf Islam ḍâ’-aḍâ’ sè ngusahaági ngadheppi, nalèè bân sajhâu mungkin mapadâ filsafat politik yunani klasik sareng islam tor ngusahaági kaangguy bias èfahami è dâlem konteks aghâma-aghâma wahyu.
Al-Farâbi odi’ neng daerah otonomi è bâbâ pernata Sayf al Dawla bân neng jhâman pernata dinasti Abbasiyyâ, sè bângon Monarki sè èkapalaè  sareng sorang khâlifah. Dhibi'na bhâbbhâr èmasa kapamimpina Khâlifah Mu’tamid (868-892 M) bân sèdhâh neng masa pernata Khâlifah Al-Muthi’ (946-974 M) è ka’dimma periode kasebbhut èangghep mènangka periode sè palèng kaddhuh karna kataḍâ’na kakowatan politik.
Hans Bague Jassin
Hans Bague Jassin otabâ HB Jassin (lahèr è Gorontalo, 31 Juli 1917, wafat è Jakarta, 11 Maret 2000 è omor 82 taon) panèka sala sèttong sastrawan Inḍonèsia.
Pa'ala lalakè'
Pa'ala lalakè' (Myristica argentea) iyâ arèya totombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Myristicaceae.
Libya
jmpl|150px|Bendirâ Libya jmpl| thumb|Lambhâng Libya Libya (bhâsa Arab: دولة ليبيا; Dawlat Lībyā) panèka sala sèttong nagâhrâ è Afrika Ḍâjâ. Embu' koṭṭana iyâ arèya Tripoli.
Bhângsa:Naghârâ
Kabhupatèn Situbândâ
Kabhupatèn Situbândâ (Pèghu: كابْوڤاتَين سيتوباْنداْ) iyâ arèya sala sèttong kabhupatèn è Jhâbâ Tèmor, sè kottha otamana neng è Kecamadhân Situbândâ. Lèbât Peraturan Daerah Kabupaten Situbondo Nomor 12 Tahun 2013 tentang Hari Jadi Kabupaten Situbondo, ètepteppaghi jhâ' arè lahèrra Kabhupatèn Situbândâ arèya sanèyap tangghal 15 Agustus.
Sombher petthèghân
Bhângsa:Kabhupatèn Bhângsa:Geografi
Rusyaedi Makmun
Rusyaedi Makmun otabâ lebbi èkennal klabân nyamah Ady (laèr è Ujung Pandang, Sulawesi Lao', Indonèsia, 28 Julè 1974) panèka sala sèttong panyanyi bân panolès laghu Indonèsia.
Karier kadhibi'
Bhângsa:Panyanyi
Papua Nugini
Papua Nugini (bhâsa Inggris: Papua New Guinea, Independent State of Papua New Guinea) panèka sala sèttong naghârâ è Oseania. Embu' koṭṭana iyâ arèya Port Moresby. Loas bilajâhna iyâ arèya 462,840 km². Pendudukna iyâ arèya 9,119,010 (2021) bân kapadatan pendudukna 20 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
India
India (bhâsa Inggris: India; Republic of India, bhâsa Hindi: Bhārat; Bhārat Gaṇarājya) panèka sala sèttong naghârâ è Asia Lao'. Embu' koṭṭana iyâ arèya New Delhi bân koṭṭa palèng rajâ iyâ arèya Mumbai. Loas bilajâhna iyâ arèya 3,287,263 km². Pendudukna iyâ arèya 1,393,409,038 (2021) bân kapadatan pendudukna 410 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ Bhângsa:India
Helvy Tiana Rosa
Helvy Tiana Rosa (lahèr è Titi Kuning, Mèdan, Somattra Dâjâ, 2 April 1970) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Indonèsia.
Herlinatiens
Herlina Tien Suhesti otabâ lebbi èkennal mènangka Herlinatiens (lahèr è Ngawi, Jhâbâ Tèmor, 26 April 1982) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès asal Indonèsia.
Lim Wasim
Lim Wasim (laèr è Bandung, Jhâbâ Bârâ', 1929 bân wafat 2004) panèka sala sèttong seniman bhângsa Indonèsia.
Penghargaan
Bhângsa:Orèng
Buya Hamka
Universitas al- Azhar ben Universitas Nasional Malaysia abèrri’ gèlar doktor kâhormatân, sanaosah jhugân Universitas Moestopo ngokoaghi Hamka ka’dintoh kalabân guru besar. Asma epon Hamka e semat aghi dhâ’ Universitas Hamka andi’na Muhammadiyah bân Hamka sampe’ jhughân masok ka dhâlèm daftar Pahlawan Nasional Indonesia.Hamka jhughân toman è tolak ngajhâr e sakola’an Muhammadiyah polana Hamka tak andi’ ijazah bhân eyangghâp korang bisah Bahasa Arab. Hal kasâbhut a dhâddiaghi sâmangat Hamka pas mangkat dhâ’ mekka. Kalabhân elmo Bahasa Arab se ampon e ajhâri, Hamka ajhâr kabalabhân ongghuwân sejarah islam bhân sastra kalabhân carah se langsung. Saamponah Hamka abelih dhâ’ tanah air, Hamka akasab akadhiyâ wartawan sambi dhâddi ghuru aghâma di Deli. Saamponah a kabin, hamka a beli ka medan bhân dhâddi pâmimpin Panothèn Masyarakat. Kalabhân karjâ “Di bawah lindungan Ka’bah bhân Tenggelamnya Kapal Van Der Wijck, Nyamana Hamka terkenal akadhiyâh sastrawan.
Saâmpona revolusi fisik Indonesia, Hamka jhughân aktif asarèng bhârisan Pangawal Negeri bhân Kota (BPNK) alaksanaaghi persatuan rakyat kaangghuy nentang abâlinah Bhâlandâ e taon 1950. Hamka asarèng kâluarganah pas mangkat ka Jakarta. Sabèlluna Hamka alâko e departemen Aghâma, Hamka ta’ nerros aghi karâna langsung e jhalân politik.E dhâlem pelèan umum 1955, Hamka ngaolle jabthân e Konstituante abhâkkele Masyumi. Hamka noro’ a rumusaghi pole dhâsar naghârah. Tengka politik Masyumi se nentang komunis bhân anti demokrasi se k pimpin a thèttiaghi pangaro dhâ’ hubunganna Hamka bhân Soekarno. Saampona Masyumi e bhubar aghi se epapadhè sarèng Dekret Presiden 5 Juli 1959, Hakma atetthiaghi Panji Masyarakat coma sakejjhe’, karna e cabut sarèng Soekarno saampona noron aghi tolèsan Hatta seampon ngunduraghi mènagka bâkkèl presiden kalabân judul “Demokrasi Kita”. Kalabân sajhân bennya’na komunisme e Indonesia, Hamka e sèrrang sarèng organisasi bhudâjâ Lekra. Tellèka alaksanaaghi tèngka jahat a nyebabaghi Hamka e tangkèp dhâri romana dhâ’ ka tahanan Sukabuni e bhâkto taon 1964. Dhâlèm kabedeen sakè’ e tahanan, Hamka ngasèlaghi Tafsir Al-Azhar.
Hamka lepas dhâri tahanan e wakto bulân mei 1966 saampona para’ tadè’eh ponapah dhâri ka kuasa’na Soekarno e wakto tatanan anyar kapamimpinan Seoharto, Hamka ngorban aghi sadhâjah waktonah dhâlem natah kagiathân dakwah e masjid Agung Al-Azhar bhân a caramah e Radio Republika Indonesia (RRI) dan  Televisi Republik Indonesia (TVRI). E wakto pamarenta arèncana kaangguy abèntuk Majelis Ulama Indonesia e taon 1975 oreng se noro’ serta dhèlem musyawarah torot mele Hamka tetthih katoanah. Tatapenah Hamka lebbi mele nyabè’ jabatana e wakto 19 Mei 1981, nangghèpin tekanan mantreh Aghâmah Alamsiah Ratoe Perwiranegara kaangghuy narèk fatwa haram MUI dhè’ka tellasan Natal kaangguy oreng Islam. Hamka sèdhâh 24 Juli 1981 bhân e koburaghi e Tana Kusir, Jakarta.
Masa Kèni' Hamka
Abdul Malik, bhâbbhâr 17 Februari 1908 e tana Sirah bhân samangken masok wilayana Nagari Songai Batang Kabupathèn Agam, Sumatera Barat. Hamka ka’dinto ana’ nomer sèttong dhâri empa’ sataretanan asma epon oreng sepponah ka’dinto Abdul Karim Amrullah “Haji Rasul” bhân Safiyah. Alè’na Hamka nyamana: Abdul Kuddus, Asma, bhân Abdul Muthi.
Haji Rasul ngabin Safiyah samarenah binih sè pertamana sè asmana Raihana. Raihana mbhuk dhâri Safiya se sèdhâh e Mekka. Raihana andi’ anak sè anyama Fatima sè dhâgghi’ bhâkal akabin bhân Syekh Ahmad Rasyid Sutan Mansur. Haji Rasul a pèsa sarèng Safiyah bhân a akabin polè bhân Rafi’ah andi’ ana’ nyamana Abdul Bari.
Abâli ka Minangkabau samarèna ajhâr dhâ’ Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, Haji Rasul dhâddhi pamimpin gelombang pembaruan Islam, engghi panèka anentang tradisi, adhât bhân amalan tarekat, sanaossa eppa’na Haji Rasul Ka’dinto se asmana Muhammad Amrullah pamèmpèn Tarekat Naqsyabandiyah. Bini epon Amrullah paneka embana Malik se asmana Sitti Tarsawa paneka ngajhèri tari, nyayèan bhân panca’ silat.