cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Palasarè
thumb|Buwâna palasarè Palasarè (Alyxia stellata) iyâ arèya tamenan è dâlem famili Apocynaceae. Palasarè rèya tamenan nalar sè kolè' ghlâghârâ andi' bârna potè, bân bâuna ro'om, rassana paè' kèya. Tamenan rèya tombu aghâl è alas, tegghâlân, bân ghunong.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Apocynaceae
Ushul Fikkih
Ushul Fikih (bhâsah Arab: أصول الفقه) iyâ arèya èlmo hokom è Islam sè ngajhâri qaidâ, teori, sombher sè rinci è dâlam rangka ngasèlaghi hokom Islam sè èkala’ dâri sombher kasebbhut.
Ber-Somber Hokom Islam Carah ngala’ hokom mongghu Islam kodhu adhâsar dâ’ ka bher-somber sè ampon èdâbuaghi Ulama’. Bher-sombher hokom Islam èbâgi 2: sombher primer sareng somber sekunder. Al-Qur'an sareng Sunnah iyâ arèya sombher primer. Kom-hokom sè èkala’ dâri Al-Qur’an sareng Sunnah ta’ atamba bân èsebbhut Syariah. Sombher Sekunder iyâ arèya ijmak, qiyas bân laènna. Kom-hokom sè èkala’ dâri sombher Sekunder èsebbhut Fikkih. Ijma’ sareng qiyas iyâ arèya sombher hokom sè èsepakati sareng empa’ madzhab Fikkih: Hanafi, Maliki, Syafi’i bân Hambali.
Sajhârâh
Awwâlna, Ulama’ lambâ’ nyoson èlmo Fikkih ngangghuy Al-Qur’an, Hadis, bân Ijtihadda Sahabat. Bâkto Islam akembâng, bân bânnya’ naghârâ sè masok Daulah Islamiyah, bânnya’ jughân kabhudhajâan sè masok bân adâddiaghi bânnya’ pertanyaan tentang budhâjâ anyar sè sobung è jaman Rasulullah. Dhâddhi Ulama’ Ushul Fikkih nyoson kaidah sè sesuai bi’ gramatika bhâsa Arab bân sesuai dâlil Ulama’ Fikkih.
Ulama’ Ushul Fikkih pertama iyâ arèya Imam Syafi’i bi’ kètab Arrisalah. Kètab Arrisalah èssèna Al-Qur’an, Hadis, Ijma’, Qiyas, kok-pokok atoran ngala’ hokom. Lastarèna Imam Syafii nyoson kètab Arrisalah, bânnya’ Ulama’ Ushul Fikkih laènnah sè lanjutaghi usahana Imam Syafi’i. Ulama’ Ushul Fikkih èbâgi duâ’: Ulama’ Mutakallimin sareng golongan Hanafiyah.
Golongan Mutakallimin ngangghuy èlmo Kalam, aghunaaghi pèkkeran bân alasân koat è dâlâm netap aghi peraturan poko’ (ushul). Dining kètab Mutakallimin iyâ arèya:
Bhângsa:Èlmo
Kedopok, Kedopok, Probolinggo
Kedopok panèka nyama kelurahan è wilayah Kecamatan Kedopok, Kottha Probolinggo, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Jherruk budhun
Jherruk budhun iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Rutaceae. Tombuwân arèya èkoca' kèya bitter orange, sour orange (Inggris); limau samar (Malaysia); cabuso, cabiso (Filipina); bân èn-laènna. Èparkèra'aghi jherruk budhun arèya hibrida ḍâri jherruk macan bân jherruk mandarin. thumb|Buwâna jherruk budhun
Sombher
Bhângsa:Rutaceae Bhângsa:Totombuwân
Australia
jmpl|150px|Bendirâ Australia jmpl|150px|Lambhâng Australia jmpl|150px|Australia jmpl|Laghu kabhângsahan Australia Australia otabâ Persemakmuran Australia iyâ arèyanaghârâ è benua Australia bân naghârâ palèng rajâ è Oseania. Kottha otamana iyâ arèya kotthaa Canberra bân kottha palèng rajâ iyâ arèya Sydney. Lowas wilayahna 7,617,930 km2.
Cengkè
thumb|Cengkè sè ella kerrèng Cengkè (Syzygium aromaticum) iyâ arèya è dâlem bhâsâ Inggris èkoca' clove. Pekko kembhânga kerrènga ro'om, bân alebbhu ka dâlem famili Myrtaceae. Cengkè arèya asli Indonesia, bân biasana bânynya' èghuna'aghi ghâbây palappa è massa'an Eropa.
Australia
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Viviyona Apriani
Viviyona Apriani otabâ lebbi èkennal mènangka Yona (laèr è Bogor, Jhâbâ Bârâ', 13 April 1994) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia. Yona panèka sala sèttong anggota JKT48 generasi kaḍuwâ'.
Cengkè
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Myrtaceae
Viviyona Apriani
Bhângsa:Biografi
Joshua Igho
Joshua Igho (lahèr è Magelang, Jhâbâ Tengnga, 18 April 1968) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Indonèsia.
Mènangka èditor
Bhângsa:Bhujhângghâ
Panji Utama
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
Soeman Hasiboean
Soeman Hasiboean (EYD: Suman Hasibuan otabâ lebbi ekenal klabân nyama pèna Soeman Hs, lahèr è Bengkalis, Riau, 4 April 1904 – wafat è Pekanbaru, Riau, 8 Mèi 1999 ka omor 95 taon) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès asal Indonèsia.
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
Triwung Lor, Kademangan, Probolinggo
Triwung Lor panèka nyamah kelurahan è wilayah Kecamatan Kademangan, Kottah Probolinggo, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Lampojâng
thumb|Lampojâng Lampojâng (Zingiber zerumbet) iyâ arèya tamennan sè tamaso' ka ḍâlem famili Zingiberaceae. Tamennan arèya biasana ètamen è pakarangan roma ghâbây camporanna jhâmo. È bhâsa Indonesia, lampojâng èkoca' lempuyang. Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Zingiberaceae
Soe Hok Gie
Soe Hok Gie (lahèr è Jakarta, 17 Dèsèmber 1942 - wafat è Ghunong Semeru, 16 Dèsèmber 1969 ka omor 26 taon) panèka sorang aktivis Indonesia Tionghoa sè ngarendheng pamarènta prèsiḍèn Soekarno bân Soeharto. Gie panèka mahasiswa Fakultas Sastra Universitas Indonesia Jurusan Sajhârâ taon 1962–1969.
Triyanto Triwikromo
Triyanto Triwikromo (bhâbhâr è Salatiga, Jhâbâ Tengnga, 15 Sèptèmber 1964) iyâ arèya sala sèttong bhujhângghâ bân panolès asal Inḍonesia.
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
Pandidigan
Pamerdhi panèka gaduwan arte harfiah: "ebawa kaloar dhari", daddi pandhidhigan neka rangkeyan proses kaangguy aminda'agi anak otaba paserta dhidhik kaloar dhari kaadaan sè belom mandiri, belom diwasa, jugan belom mardhika atujuagih kaadaan sè lebih mandiri, lebih diwasa, atanggungjawab bân gaduan nilai-nilai budaya. Proses panèka ngelepoti pengajaran kaahlian khusus, aberri pangetahuan, partimbangan bân jugan kabijaksanaan.
Pranala loar
Bhângsa:Pamerdhi
Kedopok, Probolinggo
Kedopok panèka nyamah kecamatan è Kottah Probolinggo, Provinsi Jhâbâh Dhimor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Chairil Anwar
Chairil Anwar (lahèr è Mèdan, 26 Juli 1922 – wafat è Jakarta, 28 April 1949 è omor 26 taon) panèka sala sèttong sastrawan Indonèsia.
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
Ceremmè
thumb|Ceremmè Ceremmè (Phyllanthus acidus) iyâ arèya nyama jenis ka'-bhungka'an sè buwâna bânnya', aghundhung. Buwâna sè cèlo' arèya andi' nyama laèn, misalla ceureumoe (Aceh), chermai (Malaysia), karmay (Ilokano, Filipina), mayom (Thailand) bân bânnya' laènna. È bhâsa Inggris tombuwân arèya ènyamaè Otaheite gooseberry, Malay gooseberry bân nyama sè laènna.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Phyllanthaceae
Jrebeng Kulon, Kedopok, Probolinggo
Jrebeng Kulon panèka nyama kelurahan è wilayah Kecamatan Kedopok, Kotta Probolinggo, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Soe Lie Piet
Soe Lie Piet otabâ Salam Sutrawan (lahèr è Jakarta taon 1904) panèka sorang areng buku. Piet panèka aba dâri Soe Hok Gie bân Arief Budiman. Taon 1929 nolès OeIer jang Tjantik, novel sè cerèta sorang bhâstahan Tionghoa sè kaghungan sorang nyaèh prèbhumèh bân èntar dâri isteri. Taon 1934 nolès novel Pendita. Bhângsa:Panolès
Jrebeng Kidul, Wonoasih, Probolinggo
Jrebeng Kidul panèka nyama Kelurahan è wilayah Kecamatan Wonoasih, Kottah Probolinggo, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Lanas
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Bromeliaceae
Kedung Asem, Wonoasih, Probolinggo
Kedung Asem panèka nyamah Kelurahan è wilayah Kecamatan Wonoasih, Kottah Probolinggo, Provinsi Jhâbâh Dhimor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Veronica Halim
Veronica Halim iyâ arèya desainer grafis, kaligrafer, bân pangangghit buku ḍâri Indonesia. Awwâl karier Veronica è bidang desain grafis bân bukkal studio pamèrekan sabellun alako è dhunnya kaligrafi lebbi adâlem. Veronica aktif abâdâhaghi bânnya' acara kaligrafi è Indonesia, Singapura, bân Jeppang. Karjâ kaligrafina kèngèng jumpa è toko alat tolès kantor Kamisoe è Kyoto, Jeppang, dâlem bhângon dhâlubâng bân amplop. è dâlem negeri, karjâ kaligrafi biyasahna èghunaaghi ka acara pakabinan bân mènangkana bâdi dekorasi.
Karjâ
Veronica jhughâ nolès buku kaligrafi, yakni:
Bhângsa:Panolès
Lithuania
Lithuania otabâ Republik Lithuania (bhâsa Lithuania: Lietuvos Respublika, Lietuva) panèka sala sèttong naghârâ è Èropa Ḍâjâ. Ibukotana iyâ arèya kotta Vilnius. Naghârâ arèya aengghânan bi' laot Baltik è bârâ' (90 km); Latvia è ḍâjâ (544 km); Belarus è lao' bân tèmor (640 km); Rusia è lao' bârâ' (261 km); bân Polandia è lao' bârâ' (104 km). Luas wilayahna 65,300 km², adhâddhiaghi naghârâ ka-121 sè palèng jhembâr è dhunnya. Penduduk naghârâ Lithuania bâḍâ 2,810,118 (2018) orèng bân kapadatan pendudukna 45,3 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Lang-alang
jmpl|Lalang Lang-alang otabâ lalang (Imperata cylindrica) iyâ arèya rebbhâ adâun tajhem sè segghut dhâddhi gulma è tana sè ètamenè. Rebbha arèya kiya èkennal bi' nyama sè unik polana andi' pabhidhâ'ân nyama è pan-brâmpan kennengngan, misalla alalang, halalang (Banjar, Minang); eurih (Sunda); rih (Batak); jih (Gayo); re (Sasak, Sumbawa); ri, kii, ki (Flores), rie (Tanimbar), reya (Sulawesi Lao'); eri, weri, weli (Ambon, Seram); kusu-kusu (Manado, Ternate, Tidore), nguusu (Halmahera), wusu, wutsu (Sumba), bân èn-laènna.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Poaceae
Kaḍḍâs
thumb|Kaḍḍâs Kaḍḍâs (Andrographis paniculata) iya arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Acanthaceae. Kaḍḍâs anḍi' khasiyat obhât adhâpor terna jhekjhek sè tèngghina bisa atekka 90cm. Tombuwân arèya èparkèra'aghi sokkla ḍâri Asia tropika. Pacèrcèranna dhuli Inḍia ka lao' èngghâ Siam, ka tèmor èngghâ Tanjhung Malaya, kamoddhian ka Jhâbâ. Tombu landhu è kennengngan sè anḍi' curah ojhân 2000–3000 mm/taon bi' suhu oḍâra 25-32°C. Kabhâdegghan sè èbhutowaghi alebbhu seḍḍheng, iya arèya 70-90% bi' sonar sè abâk abit. Kaḍḍâs èkoca' kèya sambilata (Malaju); ampadu tanah (Somattra Bârâ'); sambiloto, ki pait, bidaram andiloto (Jhâbâ Tengnga); ki oray (Sonḍhâ), bân èn-laènna.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Acanthaceae
Adhitia Sofyan
Adhitia Sofyan (lahèr è Bandung, Jhâbâ Bârâ', 6 Novèmber 1977) panèka sala sèttong panyanyi bân panolès laghu Inḍonèsia.
Album
Bhângsa:Panyanyi
Asrul Sani
Asrul Sani (lahèr è Rao, Somattra Bârâ', 10 Junè 1927 - wafat è Jakarta, 11 Jânuwari 2004 è omor 76 taon) panèka sala sèttong sastrawan Indonèsia.
Terjemahan
Bhângsa:Bhujhângghâ
Jrebeng Lor, Kedopok, Probolinggo
Jrebeng Lor panèka nyamah kelurahan è wilayah Kecamatan Kedopok, Kottah Probolinggo, Provinsi Jhâbâh Dhimor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Chairil Gibran Ramadhan
Chairil Gibran Ramadhan otabâ èkennal kalonta kalabân jhulughân CGR (lahèr è Jakarta, 11 September 1972) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Indonèsia.
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
Charles Hutagalung
Charles Hutagalung (laèr è Medan, Somattra Dâjâ, 14 Oktober 1948 – wafat è Jakarta, 7 Mèi 2001 ka omor 52 taon) panèka sala sèttong panyanyi bân panolès laghu Indonèsia. Bhângsa:Panyanyi
Kedung Galeng, Wonoasih, Probolinggo
Kedung Galeng panèka nyamah Kelurahan è wilayah Kecamatan Wonoasih, Kottah Probolinggo, Provinsi Jhâbâh Dhimor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Terrong perrat
Terrong perrat (Solanum lasiocarpum) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Solanaceae. Tombuwân arèya èkoca' kèya terong bulu (Sarawak); tarong pasai, tokung (Brunei), ram begun (Bengal) bân èn-laènna.
Panyalambherrân
Terrong perrat tombu è Cèna, India, Sri Lanka, Bangladesh, Myanmar, Thailand, Laos, Kamboja, Vietnam, Malaysia, Filipina, Indonesia, Papua Nugini, sampè' ka Kapolowan Solomon.
Sombher
Bhângsa:Solanaceae Bhângsa:Totombuwân
Jrebeng Wetan, Kedopok, Probolinggo
Jrebeng Wetan panèka nyama kelurahan è wilayah Kecamatan Kedopok, Kotta Probolinggo, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Langghât
Bhângsa:Parabhut
Pantai Rongkang
Pantai Rongkang lokasina bâdâ è è kecamatan Kwanyar, ra-kèra 35 km ara lao' kotta Bhângkalan.
Pesona
Bânnya' daya tarik pantai arèya èantarana bhiri'ân to-bâto è salanjhângnga pantai. Bâdâ kiya ghumu' adhâk-ondhâk sè tèngghina ra-kèra 20 ghân 25 meter è attas paadâ'ân saghârâ.
Kondisi
Seperti umumnya obyek plessir è polo Madura, keadaan pantai neka masih asli bân memerlukan peran serta investor kaangguy ningkatagih daya tarikna sehingga bisa daddi obyek plessir sè mampu narik wisatawan. Kabupatèn Bhângkalan
Estonia
jmpl|Estonia 2021 Estonia otabâ Republik Estonia (bhâsa Estonia: Eesti, Eesti Vabariik) panèka sala sèttong naghârâ è Èropa Ḍâjâ. Embu' koṭṭana iyâ arèya kotta Tallinn. Naghârâ arèya aengghânan bi' laot Baltik è ḍâjâ bân bârâ' (3794 km); Latvia è lao' (333 km); bân Rusia è tèmor (324 km). Luas wilayahna 45,227 km², adhâddhiaghi naghârâ ka-129 sè palèng jhembâr è dhunnya. Penduduk naghârâ Estonia bâḍâ 1,328,976 (2020) orèng bân kapadatan pendudukna 29,1 orèng per km².
Referensi
Bhângsa:Naghârâ
Astronomi
jmpl|ka|250px|Sala sèttong galaksi è alam semesta Astronomi panèka bisa èterjemaaghi dhâddhi èlmo nujum otabâ parbintangan. Astronomi ngotama'aghi pangamatan obyek è lowar planet bumi, dhâddhi bisa èlakonè bi' orèng sè ahli jughân bân sè amatir, salaèn nèka astronomi jughân aberri' panjelasan kadhâddhiân-kadâddhiân è lowar bhumi otabâ è lowar atmosfèr bhumi.
Kaè'an lowar
Bhângsa:Èlmo
Langkèr
jmpl|Langkèr Langkèr (Luffa acutangula) iyâ arèya totombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Curcubitaceae. Langkèr lomrana ètamen è pakarangan otabâ è tegghâl. Totombuwân arèya èpolong sè ghi' ngoḍâna. Langkèr èkoca' kèya oyong otabâ gambas (Indonesia); angled loofah, ridged gourd (Inggris); ketola, petola sagi (Malaysia); patola (Tagalog); bân èn-laènna.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Cucurbitaceae
Kencor
thumb|Kencor Kencor (Kaempferia galanga L.) iyâ arèya sala sètttong tombuwân sè tamaso' ka dâlem famili Zingiberaceae. Tombuwân arèya aghandu' minnya' atsiri bân alkaloid sè èmanfaataghi ghâbây stimulan. Nyama bhâsâ Indonesiana arèya 'kencur'.
Songay
thumb|243x243px|songay Kapuas èabâs dâri attas Songay panèka ghilian aèng sè bessar bân ngenjher sè resbhes terros dâri olo sombher tor bahar.
Kencor
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Zingiberaceae
Songay
Bhângsa:Geografi
Adi Bing Slamet
Album - Berjumpa lagi
Bhângsa:Biografi
Panḍhiyâng
thumb|Panḍhiyâng Pandhiyâng (Zingiber cassumunar) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Zingiberaceae. Panḍhiyâng aropa'aghi sala sèttong tombuwân palappa. Tombuwân arèya èkoca' kèya mungle (Acèh), bungle (Tapanuli), kunik bolai (Minang), banglee'iy (Rejang), panglai (Sonḍhâ), bale (Makassar), panini (Bugis), bân unin makei (Ambon).
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Zingiberaceae
Panḍân
thumb|Panḍân Pandân (Pandanus amaryllifolius) iyâ arèya jenis tombuwân monokotil dâri famili Pandanaceae sè ro'om. Dâunna arowa komponen penting è dâlem tradisi massa'an Indonesia bân naghârâ Asia Tèmor Lao' laènna.
Lakka
Lakka (Dalbergia parviflora) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Fabaceae. Lakka èkoca' kèya kayu laka (Inḍonesia); bulangan (Palembang); karbilan (Bikol), akar berangan (Malaysia); bân èn-laènna.
Panyalambherrân
Lakka tombu è Myanmar, Thailand, Indonesia, Malaysia, bân Filipina.
Sombher
Bhângsa:Fabaceae Bhângsa:Totombuwân
Sonia Natalia
Sonia Natalia otabâ lebbi èkennal mènangka Sonia otabâ Wawa (laèr è Surakarta, Jhâbâ Tengnga, 17 Dèsèmber 1997) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia. Sonia panèka sala sèttong anggota JKT48 generasi kasettong.
Bhângsa:Biografi
Sonya Pandarmawan
Sonya Pandarmawan otabâ Pan Mei Jun (laèr è Jakarta, 18 Mei 1996) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia. Sonya panèka sala sèttong anggota JKT48 generasi kasettong.
Bhângsa:Biografi
Chrisye
Chrismansyah Rahadi (nyama laèr: Christian Rahadi) otabâ lebbi èkennal mènangka Chrisye (laèr è Jakarta, 16 Sèptèmber 1949 – wafat è Jakarta, 30 Maret 2007 ka omor 57 taon) panèka sala sèttong panyanyi bân panolès laghu Indonèsia.
Filmografi
Bhângsa:Panyanyi
Universitas Islam Negeri Syarif Hidayatullah Jakarta
Universitas Islam Negeri Syarif Hidayatullah Jakarta otabâ UIN Jakarta (Bhâsa Inggris: Syarif Hidayatullah State Islamic University Jakarta; bhâsa Arab: جامعة شريف هداية الله الإسلامية الحكومية جاكرتا) iyâ arèya Universitas Islam Negri è Cempaka Putih, Ciputat Tèmor, Tangerang Ḍâjâ. jmpl|Logo UIN Syarif Hidayatullah Jakarta
Sajhârâ
Sajhârâ UIN Syarif Hidayatullah asalla dâri Sakola Tègghi Islam (STI) taon 1940 sè aobâ Akademi Dinas Èlmo Aghâma (ADIA) taon 1957-1960 bân dâddi Fakultas IAIN al-Jami’ah al-Islamiyah al-Hukumiyah taon 1960-1963. Aobâ polè IAIN Syarif Hidayatullah Jakarta taon 1963-2002 bân ngaghungi kewenangan sè lebbi loas. Asma UIN Syarif Hidayatullah Jakarta dâri taon 2002-mangkèn. Abentukna ADIA iyâ arèya arè dâddina UIN Syarif Hidayatullah.
Aditya
Laghu
Bhângsa:Biografi
Universitas Islam Negeri Syarif Hidayatullah Jakarta
Sajhârâ
È 1 Juni 2007, UIN Syarif Hidayatullah Jakarta nyalameddhi katerbi'anna sè ka 50 taon. Samarèna saparo abad UIN Syarif Hidayatullah Jakarta ella ajhâlânnaghi legghâbâyâ dhâddhi institusi pangajhârân, èlmo pangataowan, panalèktèghân sè nonjhâng dâ’ ka prosès abhângon bângsa bân ngabdhi ḍâ’ ka maghârsarè bân nyombâng gram-program sè nambâ kasejahtera'an sosial. Klabân ḍâ'iyâ, UIN Syarif Hidayatullah Jakarta dhâddi sala sèttong kampus Islam sè bhâghus è Inḍonesia.
Rèngkassa, sajhârâna UIN Syarif Hidayatullah Jakarta èbâgi ḍâ’ ka pan-brâmpan bâkto, è antarana bâkto bhâbhâdhân (Sakola Tèngghi Islam bân Akaḍemi Ḍinas Èlmo Aghâma), bâkto fakultas IAIN al-Jami’ah, bâkto IAIN Syarif Hidayatullah, bân bâkto UIN Syarif Hidayatullah.
Bâkto Abâdi
Universitas Islam Negeri Syarif Hidayatullah Jakarta ètepteppaghi klabân Sorat Potosan Prèsidèn RI Nomer 031 Taon 2002. Lèma taon sabelunna proklamasi kamardhika'an Inḍonesia, Persatuan Guru Agama Islam (PGAI) è Paḍang abâḍi Sekolah Tinggi Islam (STI). STI ghun ajhâlân ḍu taon (1940-1942) polana bâḍâ Jeppang. Ommat Islam è Inḍonesia ta’ bu-ambu ngabâlâ pentingnga pangajhârân tègghi Islam. Pamarènta Jeppang ajhânjhiyaghi Lembaga Pendidikan Tègghi Aghâma è Jakarta, saèngghâ bângatowa Islam abâḍi Yayasan, Drs. H. Mohammad Hatta mènangka kopala bân Mohammad Natsir mènangka seketaris.
È 8 Juli 1945, yayasan abâdi Sakola Tèngghi Islam (STI) è Jakarta, èkopalaè bi' Prof. K.H. Abdul Kahar Mudzakkir. Bânnya' tokoh Muslim sè aregghâ ḍâ’ ka prosès mabâḍâ bân ma'addhek STI, è antarana Dr.(H.C.) Drs. H. Mohammad Hatta, K.H. Abdul Wahid Hasjim, K.H. Mas Mansur, K.H. Fathurrahman Kafrawi, bân Farid Ma’ruf. Taon 1946, STI ngallè ka Jogjakarta, abhâreng bi' ngallèna kottha otama naghârâ ḍâri Jakarta ka Jogjakarta. È 22 Maret 1948, STI aobâ dhâddi Universitas Islam Indonesia (UII) polana sajân akembâng klabân namba fakultas, antarana:
Kabhutowan dâ’ ka tenaga fungsional è Departemen Aghâma Republik Indonesia adâddiyaghi sabâb pentèng bâdâna perguruan tègghi Islam saèngghâ Fakultas Aghâma UII èpèsa bân dâddi Perguruan Tègghi Aghâma Islam Negri (PTAIN) klabân Peraturan Pamarènta (PP) No. 34 Taon 1950 (tangghâl 26 September 1950). Èsebbhutaghi PTAIN atojjuan aberri’ pangajhârân studi Islam tingkat tègghi bân pusat pangembangan, adâlemaghi èlmo aghâma Islam. PTAIN èpimpin sareng Prof. K.H.R. Muhammad Adnan klabân 67 mahasiswa (taon 1951), tello’ jurusan: Tarbiyah, Qadla (Syariah), Dakwah.
Macemma mata kuliah iyâ arèya Bhâsa Arab, Pengantar Èlmo Aghâma, Fikkih, Ushul Fikkih, Tafsèr, Hadis, Èlmo Kalam, Filsafat, Mantiq, Akhlak, Tasawuf, Pabhândhingan Aghâma, Dakwah, Tarikh Islam, Sajhârâ Kabhudhâjâan Islam, Èlmo Pendidikan bân Kabhudhâjâan, Èlmo Jiwa, Pengantar Hokom, Sar-dâsar Hokom Publik bân Privat, Etnologi, Sosiologi, bân Ekonomi. Mahasiswa sè lulus bakaloreat bân doctoral ollè gelar Bachelor of Art (B.A.) dan Doktorandus (Drs) sampè' 1980.
Bâkto ADIA (1957-1960)
Kabhutoan dâ’ ka ghuru aghâma Islam klabân tuntutan modernitas taon 1950-an adhâddhiaghi Departemen Aghâma abâdi Akademi Dinas Èlmo Aghâma (ADIA) è Jakarta. ADIA èbangun è 1 Juni 1957 klabân tojjuan adidik bân nyiapaghi pegawai negri maklè ollè ijazah pendidikan akademi bân semi akademi saèngghâ bisa dhâddhi ghuru aghâma ghâbây sakola umum, kajuruan bân sakola aghâma. Arè èbangunna ADIA iyâ arèya arè dhâddhi UIN Syarif Hidayatullah. Bâkto ajhâr è ADIA 5 taon: tingkat semi akademi 3 taon bân tingkat akademi 2 taon.
ADIA ngaghungi tello’ jurusan, yakni Pendidikan Aghâma Bhâsa Arab, bân Da’wah wal Irsyad. Komposisi kurikulum ADIA ta’ jâu bide sareng kurikulum PTAIN. Komposisina iyâ arèya Bhâsa Indonesia, Bhâsa Arab, Bhâsah Ènggris, Bhâsa Perancis, Ibrani, Èlmo Kaghuruan, Èlmo Kabhudhâjâan Umum bân Indonesia, Sajhârâ Kabhudhâjâan Islam, Tafsèr, Hadits, Musthalah Hadits, Fikkih, Ushul Fikkih, Tarikh Tasyri’ Islam, Èlmo Kalam/Mantiq, Èlmo Akhlaq/Tasawuf, Èlmo Filsafat, Èlmo Pabhândhingan Aghâma, Èlmo Pendidikan Masyarakat klabân Katua Prof. Dr. H. Mahmoed Joenoes mènangka dekan bân Prof. Dr. H. Bustami Abdul Gani mènangka bekkèl dekan.
Bâdâ du cèrè sè èkaandi’ Adia, yakni cèrè mahasiswana èpèlè dâri pegawai otabâ ghuru aghâma Departemen Aghâma sè aasal dâri daerah sadhâja Indonesia bân cèrè tangghung jâwâb pengelolaan sareng lasta anggaran ADIA Jawatan Pendidikan Aghâma (Japenda) Departemen Aghâma.
Bâkto Fakultas IAIN al-Jami’ah Jogjakarta (1960-1963)
Dâlâm 10 taon, mahasiswa PTAIN sajen bânnya’. Mahasiswana bâdâ sè dâri Malaysia, Singapura bân Brunei Darussalam. Bânnya’na mahasiswa bân rajâna area studi adhâddhiaghi bâdâna perluasan kapasitas kelembagaan, fakultas, jurusan bân mata kuliah, saèngghâ ADIA bân PTAIN Jogjakarta dâddi sèttong  klabân Peraturan Presiden Republik Indonesia No. 11 Taon 1960, 24 Agustus 1960 bân nyamana aobâ dhâddhi Institut Agama Islam Negeri (IAIN) al-Jami’ah al-Islamiyah al-Hukumiyah. IAIN èresmiaghi sareng K.H. M. Wahib Wahab mènangka Mentri Aghâma Republik Indonesia klabân Rektor Prof. Mr. Sunario Sastrowardoyo è Gheddung Kepatihan Jogjakarta.
Klabân Peraturan Presiden Republik Indonesia No. 27 Taon 1963 IAIN Jakarta apèsa sareng Jogjakarta bân kaloarra Potosan Mentri Aghâma Republik Indonesia No. 49 Taon 1963, 25 Februari 1963 angabâraghi bâdâna 2 IAIN è Indonesia, IAIN Syarif Hidayatullah Jakarta sareng IAIN Sunan Kalijaga Jogjakarta.
Asal Asma Syarif Hidayatullah
Asma Syarif Hidayatullah èpondut dâri asma asli Sunan Gunung Djati, sala sittong walisongo. Syarif Hidayatullah iyâ arèya potraèpon Nyai Rara Santang potraèpon Prabu Siliwangi dâri Pajajaran sè araka Syarif Abdullah, dâri Mesir. Syarif Hidayatullah ngaghungi bennya’ Gellar yakni Muhammad Nuruddin, Syaikh Nurullah, Sayyid Kamil, Maulana Syekh Makhdum Rahmatullah, bân Makhdum Jati. Syarif Hidayatullah ollè gellar Sunan Gunung Jati lastarèna sède bân èmakamaghi è Cirebon. Samarèna ollè pangajhârân è tana kelahiran, Syarif Hidayatullah dâddi tokoh penting sè nyebaraghi Islam è Jâbâ, otamana bâgien Bârâ’. Beliau bisa adhâddhiyaghi potrana, Maulana Hasanuddin kobâsa Banten. Taon 1527 M, attas bhântoan Falatehan (Fatahillah), Syarif Hidayatullah bisa ngoasaaghi Sunda Kelapa bân ngoddhâk pasukan Portugis sè èpimpin Fransisco de Sa, saèngghâ èkennal klabân Kobâsa tor Ulama’.
Syarif Hidayatullah adakwa dâ’ ka pemimpin masyarakat bân bângsa panji ngangghuy cara bijaksana (bi al-hikmah wa mauidha hasanah). Beliau ngajhâraghi pangetahoan Islam bân takzirah (peringatan) lèbât atè ka atè klabân toleransi. Lamon ta’ bisa, Syarif Hidayatullah ngangghuy carah debbat (mujadalah). Carah rèya èghunaaghi dâ’ ka rèng-orèng sè ta’ senneng ka Islam. Carah dakwahna Syarif Hidayatullah èkasennengi masyarakat. Beliau jhughân nganghungi sifat sosial sè tègghi sareng lèbur asadâka dâ’ fakèr mèskèn.
Syarif Hidayatullah ta’ asikap kerras dâ’ ka aghâma, kaparcajâan penduduk satempat. Kabâligghâ, Syarif Hidayatullah maparèng oning, saongghuna Islam rèya saè tor sederhana. Sadhâjâna orèng kakdintoh sami mongghu Allah Swt. Klabân ajâghâ keberagaman masyarakat, Syarif Hidayatullah araji sareng alèk Bupati Banten, putri Kaunganten (1475); èbu Maulana Hasanuddin, putri Cènah, Ong Tien (1481), putri Arab Syarifah Bagdad èbu Pangeran Jaya Kelana bân Pengeran Brata Kelana, Nyi Tepasari dâri Majapahit èbu Ratu Winahon dan Pangeran Pasarean. Syarif Hidayatullah ngaghungi peranan rajâ dâ’ ka Islam è Sunda Kelapa bân anyamaè Jayakarta. Panyamaan IAIN Syarif Hidayatullah kaangghuy angenang jasana tor dhâddhi inspirasi è masa salanjutta.
IAIN klabân Mandat sè Lebbi Rajâ
Aobâna IAIN dhâddhi UIN klabân Sorat Potosan Bersama (SKB) Mentri Pendidikan Nasional RI Nomer 4/U/KB/2001 bân Mentri Agama RI Nomer 500/2001 tangghâl 21 November 2001. Lastarèna ghenika Sorat Nomer 088796/MPN/2001 tangghâl 22 Nopember 2001 aèssè saran èbukka’na 12 jurusan yakni Teknik Informatika, Sistem Informasi, Akuntansi, Manajemen, Sosial Ekonomi Pertanian/Agribisnis, Psikologi, Bhâsa bân Sastra Inggris, Èlmu Perpustakaan, Matematika, Kimia, Fisika, bân Biologi.
Motto
Taon 2007 UIN Syarif Hidayatullah netapaghi motto "Knowledge, Piety, Integrity". Motto rèya èdhebuaghi Rektor UIN Syarif Hidayatullah Jakarta, Prof. Dr. Komaruddin Hidayat, dâlâm pidato Wisuda Sarjana ka-67 taon akademik 2006-2007.
Kosambhi
Kosambhi (Schleichera oleosa) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Sapindaceae. Tombuwân arèya èkoca' kèya kesambi (Jhâbâ); kasambi (Sonḍhâ); macassar oil tree; ceylon oak (Inggris); kusambi (Malaysia); bân èn-laènna.
Universitas Islam Negeri Syarif Hidayatullah Jakarta
Jalur Masok
Sabbân taon, UIN Syarif Hidayatullah mukka’ pendaftaran bâdi calon mahasiswa anyar program Sarjana Strata Satu (S1), Program Magister (S2), bân Program Doktor (S3).
Kosambhi
Panyalambherrân
thumb|Buwâna kosambhi Kosambhi tombu è Inḍia, Sri Lanka, Myanmar, Thailand, Malaysia, bân Inḍonesia.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Sapindaceae
Universitas Islam Negeri Syarif Hidayatullah Jakarta
Jalur Masok
Jalur masok S1 UIN Syarif Hidayatullah S1 iyâ arèya:
Sombher
Bhângsa:Universitas
Ka'-sèka'an
thumb|Ka'-sèka'an Ka'-sèka'an (Euphorbia hirta) iyâ arèya tombuwân sè biasa tombu è pèngghir jhâlân. Ghlâghâra olo' bân jhekjhek. Tombuwân panèka segghut èkaghunaaghi ghâbây jhamo. Ca'na rèng-orèng è Filipina, ka'-sèka'an panèka bisa ngobatè demam berdarah. Tapè tadâ' bhuktè sè bisa adukung fakta jâriyâ'
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Euphorbiaceae
Kenjeran, Sorbhâjâ
Kenjeran panèka nyama sala sèttong kecamatan è Kotta Sorbhâjâ, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Langkèrang
jmpl|Langkèrang Langkèrang (Alstonia spectabilis) iyâ arèya ka'-bhungka'an sè tamaso' ka dâlem famili Apocynaceae. Bhungkana langkèrang arèya bisa tombu sampè' 40 m tèngghina. Bâgiân sè èmanfaataghi arèya kaju na.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Apocynaceae
Afgan Syahreza
jmpl Afgan Syahreza otabâ lebbi èkennal klabân nyamah Afgan (lahèr è Jakarta, 27 Mèi 1989) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia.
Album
Bhângsa:Panyanyi
Angèn (totombuwân)
Angèn (Spinifex littoreus) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Poaceae. Angèn èkoca' kèya rumput angin (Indonesia); suket kretanan (Jhâbâ); jukut tiyara (Sonḍhâ), waterpink (Inggris) bân èn-laènna.
Panyalambherrân
Angèn tombu è Asia Tèmor akadhi Cèna, Asia Tèmor Lao' akadhi Indocèna, Indonesia, Malaysia, Papua Nugini bân India.
Kenitu
thumb|Kenitu Kenitu (Chrysophyllum cainito) iyâ arèya wâ'-buwâ'ân dâri famili Sapotaceae. Dhâghing buwâna abârna potè, bighina abârna celleng agilap. Tombuwân arèya rassana manis, mangkana èkasennengè rèng-orèng.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Sapotaceae
Adobe RGB
Bhângsa:Pakakas olo' komputer
Sosiawan Leak
Sosiawan Budi Sulistyo otabâ lebbi èkennal mènangka Sosiawan Leak (lahèr è Surakarta, Jhâbâ Tengnga, 23 Sèptèmber 1963) panèka sala sèttong seniman, sastrawan bân panolès asal Indonèsia.
Kompolan puisi
Kompolan puisina Sosiawan yakni:
Naskah drama
Naskah drama:
Bhângsa:Bhujhângghâ
Sonḍhâ
Bhângsa:Maghârsarè
Joko Tole
Joko Tole otabâ Pangèran Secodiningrat III panèka pangèran Sumenep kapèng 13 bân marènta sè abidhè 45 taon molaè taon 1415 sampè' taon 1460, ajhenengan potra dâri Radèn Ayu Potrè Konèng, piyo' dari Pangèran Bukabu.
Riwayat kelahiran
Joko Tole panèka potra sè lahèr dari kabin batin antara âbuna kalabân Pangâran Adipeday. Adipeday engghi panèka pangeran Sumenep sè marenta bakto neka bân masok pangeran Sumenep sè kapeng 12.
Maberra'na Putre Koneng lebat kabin batin neka madateng kontroversi è kraton mala eyanggep maberra' è loar kabinan bân agabay nesso oreng toana. Putre Koneng ahirra ngala' kepotosan kaangguy ngasingagih baji'na kalaban cara nyaba' baji Joko Tole eyalas. Baji neka dibudina are è temmo terros erabat Empu Keleng bân sareng sè nemmo panèka, baji Joko Tole esosoe sareng susu kerbuy.
Joko Tole jugan gaduan ale' enggi panèka Jokowedi.
Kesaktean
Joko Tole kesuwur daddi oreng blater otaba ksatria sè gaduan kesaktean sè tenggi. Molae omor 6 taon, Joko Tole molae ngeluwaragih kejunelan-kejunelan sè luar biasa bân abareng Bapak angkadda Joko Tole aherra ngabula è kraton Majapahit. Neng Majapahit, Joko Tole ahasel ajalanagih lakona bân daddi sala sèttong perwira è kraton sè kasebut, selaen panèka ajengan jugan daddi manto Patih Muda Majapahit.
Pan barampan kasuksesan Joko Tole è Majapahit eantarana abangun pintu gerbang kraton, benteng Kalimo'ok bân ehasil mekala pangeran Bali enggi panèka Dempo Abang.
Sala sèttong senjata andalan Joko Tole sè daddi legenda enggi panèka pecut bân kesuwur esebut pecut Joko Tole. Ajenengan jugan gadhuwan jeren sè menorot legenda jeren neka gadhuan kalembang bân bisa ngabber. Jeren ngabber gadhuan Joko Tole daddi simbol kapahlawanan, kajentenan, bân kakoatan jugan kataatan.
Pangeran Secodiningrat III
Sapotar taon 1415, Joko Tole kalaban rajina enggi panèka Dewi Ratnadi kembali da kraton Sumenep (keraton Banasare) kaangguy nemoe ebuna RA Putre Koneng. Bekto panèka Joko Tole jugan elantik daddi pangeran Sumenep ka 13 bân asandang gelar Pangeran Secodiningrat III. Taon 1460, Pangeran Secodiningrat III egante sareng potra pertamanah enggi panèka Arya Wigananda.
Bhângsa:Biografi
Pao gânḍâri
thumb|Pao gândâri Pao gânḍâri (Bouea macrophylla) iyâ arèya tamenan sè asalla ḍâri Kapoloan Indonesia bân Malaysia. Pao gânḍâri bânnya' ètamen è Sumatera bân Thailand. Buwâ ngoḍâ bân towana biasana èkakan otabâ èkarojhâk. Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Anacardiaceae
Pao
thumb|339x339px|Ghâmbhâr pao èdhidhil, èkollèt|alt= Pao panèka nyama bighi bân bhungkana. Pao alebbhu dâ' dâlem marga Mangifera. Mangifera arèya bâdâ 23-40 longkang. Nyama ilmiahna panèka Mangifera indica. Nyamana arèya rèna kandhu' artèh: "bhungka sè abighi pao, sè asala dâri Inḍia".
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Anacardiaceae
Sokon
thumb|Buwâ Sokon Sokon (Artocarpus altilis) iyâ arèya nyamana bhungka sè andi' buwâ. Tamenan arèya tamaso' ka dâlem famili Moraceae. Buwâna sokon arèya tak andi' bighi bân bâdâ bàgiyan sè lembu', ènga' roti mon la marè è massak. Mangkana rèng-orèng Èropa onèngga ka buwâ rèya "buwâ roti" otâbâ breadfruit ( Ingg.) bân broodvrucht ( Bld.). Tamenan arèya èkoca' kèya timbul, kulur (Sunda), otâbâ kluwih (Jhâbâ), kulu (Aceh), kalawi (Minang), bakara' (Makasar), bân sukun (Indonesia). Kolèk buwâna aberna ijo kakonèngan.
Afrizal Malna
Afrizal Malna (lahèr è Jakarta, 7 Juni 1957) panèka sala èttong sastrawan Indonèsia. Nyamana èkennal bhâbu lèbât jâ-karjâna aḍhâpor puisi, cerèta bhuntek, novèl, bân èsai sastra sè èterbitaghi è bânnya' media massa.
Sokon
Tamenan rèya biasana bisa tèngghi ra-kèra 30 meter, makkè bâdâ sè coma bellâsân meter. Asal-usulla tamenan rèya ra-kèra dâri Kepulauan Nusantara ka Papua. Ra-kèra jâmânna padhâgângan ahèr Kerajaan Majapahit, sokon nyalamber dâri Pulau Jhâbâ ka Pulau Maluku. Penjajahan bhângsa Èropa aghâbhây sokon nyalamber kadimmah-dimmah.
Afrizal Malna
Alih bhâsa
Bhângsa:Biografi
Sokon
Pamanpaatan è Masyarakat
Buwâ sokon arèya sombher karbohidrat è è daèrah tropis, aotama è Kepulauan Pasifik bân Asia Tenggara. Buwâ sokon kennèng è massak bhuto otâbâ è potongː è kokos, è ghuring, è sangngar, bân è tono. Buwâ sokon kennèng ê ghâbhây karèpè', caranaː buwâna è res-èrès tèpès terros è ghuring. Buwâ sè marè è kerrèngngaghi kennèng è ghâbhây teppong. Dâunna kennèng è ghunaaghi ghâbhây pakan kèbàn. Kolè' bhungkana lambâ ê ghâbhây bahan kalambhi. Ghettana è ghunaaghi ghâbhây nambhel parao. Kajuna bhungka arèya kennèng kaghâbhây pakakas bân parao.
Con-acconan
Con-acconan (Senna alata) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Fabaceae. Tombuwân arèya èkoca' kèya candle bush (Inggris); ketepeng cina (Inḍonesia); daun kurap (Malaysia) bân èn-laènna.
Sokon
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Moraceae
Con-acconan
Jhâjhârbâ'ân ropa
Con-acconan anḍi' bâu sè bâceng, ghlâgârrâ loros tombuna ka attas, ḍâunna abârna bhiru bâk konèng bân malèbâr. Kembhângnga konèng ngacernang, dhinèng bighina abârna sokklat.
Sombher
jmpl|Con-acconan
Bhângsa:Fabaceae Bhângsa:Totombuwân
Afghanistan
right|200px thumb| Afghanistan, nyama resmina Keamiran Islam Afghanistan arèya naghârâ sè takorong ḍhârât sè letta'na è Asia Lao' bân Asia Tengnga. Pendudukna sakètar 32 juta, adhâddhiaghi naghârâ sè palèng bânnya' ka-42 è dhunnya. Naghârâ arèya aengghânan bi' Pakistan è lao bân tèmor; Iran è bârâ'; Turkmenistan, Uzbekistan, Tajikistan è ḍâjâ; bân Cèna è tèmor ḍâjâ. Luas wilayahna 652,000 km2 (252.000 sq mi), adhâddhiaghi naghârâ ka-41 sè palèng jhembâr è dhunnya.
Bhângsa:Naghârâ
Kerrabhân sapè
thumb|245x245px|Kerrapan sape Kerrabhân sapè aropa'aghi sèttong istilah kaangghuy nyebhut perlombaan addhuan sapè dari Polo Madhura, Jaba Temor. dalam perlombaan ka'dintoh, sapasang sape sè narek kaleles sè eaddhu tandessa buruna sape sareng pasangan-pasangan sape sè laen. jhauna addhuan kasebbhut rakera 100 meter bân bakto addhuan rakera sapolo detik sampe' samenit. Pansaponapan kottha è madhura mabada karapan sape è Bulan Agustus sareng September sabbhan taon, kalaban addhuan final è aherra bulan september otaba Oktober è è eks Kota Karesidenan, Pamekasan kaangghuy arebbhu' Piala Bergilir Presiden. Bhângsa:Bhudhâjâ
Polo Somattra
200px|ka|jmpl|Polo Somattra Polo Somattra (Bhâsa Indonesia: Pulau Sumatra) iyâ arèya sala sèttong polo è Indonesia. Polo Somattra èbâgi dhâddhi 10 provinsi.
Referensi
Bhângsa:Geografi Bhângsa:Indonesia Bhângsa:Polo
Cak o cak Konah
Cak o cak konah, dedhebuen sebiasah eangghuy oreng lambhek edhelem ajhelenaghi kaodien ngarep kasalametan ben partolongan guste pangeran. tantoh, cak o cak konah etoronaghi dhe’ kompoy, peyo’ kalaben cak o cak manabi masenga’ tor aberrik nasehat.
Contoh : jhe’ ngodi’ih apoy e dhelem aeng.
cak o cak se esebutaghi conto e attas aberik pangartean kaangghuy ngastetena abhek ajelenaghi odhi dhelem tengka ghulina. jhe’ sampek ngodiih apoy, andik makna larangan. larangan kaangghuy jegeh tengka gulina, jhe porcampor mun la apoy apoy, aeng yerea aeng.
Bhângsa:Bhudhâjâ
Agam Wispi
Agam Wispi (lahèr è Pangkalan Susu, Somattra Ḍâjâ, 31 Dèsèmber 1930 – wafat è Amsterdam, Bâlândhâ, 1 Januari 2003 omor 72 taon) panèka sala sèttong sastrawan Inḍonesia.
Agus Noor
Agus Noor (lahèr è Tegal, Jhâbâ Tengnga, 26 Junè 1968) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Indonèsia.
Karjâ
Bhângsa:Biografi
Widjati
Widjati otabâ Tjioe Wie Tjiat (lahèr è Tegal, Jhâbâ Tengnga, 1928 - wafat è Tegal, Jhâbâ Tengnga, 2006, ka omor 76 taon) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès Indonèsia.
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
Lanḍhep
jmpl|Kembhânga lanḍhep Lanḍhep otabâ sondhep (Barleria prionitis) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka dâlem famili Acanthaceae. Tombuwân arèya bisa èkaghâbây tambhâna sakè' cem-macem. Contona sakè' tengnga, sakè' ghusè, bân sakè' tabu'.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Acanthaceae
Katombhâr
jmpl|Kembhângnga katombhâr jmpl|Ramo'na katombhâr Katombhâr (Pèghu: كاتَومبْاْر) otabâ ketombhâr (Pèghu: كٓتَومبْاْر) otabâ tombhâr (Peghu: تَومبْاْر) (Coriandrum sativum) iyâ arèya totombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Apiaceae. Katombhâr sala sèttong palappa sè kaoncara. Buwâna nè'-kènè', bunter, otabâ loncong. Bighina lomra èpakerrèng pas èjhuwâl. Ropana katombhâr sè ghi' ta' èpa'alos para' paḍâ'â bi' sa'ang. Katombhâr rèya anḍi' bâu sè khas. È bhâsa Inḍonesia èkoca' ketumbar, salaènna arowa tombuwân arèya èkoca' kèya chinese parsley, common coriander (Inggris), penjilang (Malaysia), vannsuy (Kamboja), nannan (Myanmar), kulantra (Filipina), bân phakhchi (Thailand). jmpl|Bighina katombhâr
Sajhârâ nyalambherrâ
Katombhâr arèya sala sèttong palappa kona sè ècathet ghunana. Tombuwân arèya èperghi bi' orèng Mesir, Yunani, bân Romawi bân tamaso' ka obhât sè èghuna'aghi bi' Hippocrates. Mala èyangghuy ghâbây aghâmbhârraghi rassana manna (kakanan dhuli sowarghâ) è ḍâlem Buku Hèjjrâ è Bibel. Tombuwân arèya pas nyalambher ka bânnya' kennengngan è dhunnya, bân bânnya' kèya morfotipe-na. Katombhâr nyalambher ka Asia Tèmor Lao' lèbât ḍuwâ' cara: ropa buwâna sè loncong dhuli Inḍia, dhinèng ropa buwâna sè bunter kènè' ḍâpa' ḍâgghi'ân (samarena taon 400 sabelluna Masèhi) dhuli Cèna. Ropa sè bunter rajâ ghi' buruwân èpakennal è naghârâ-naghârâ Mediterania otabâ Eropa.
Orèng Romawi ètèla'aghi makennal katombhâr ḍâ' ka Inggris, sè lajhu èyangghuy è bânnya' macem la-ola, tambhâ, bân sèhèr, contona è Abad Partengnga'an katombhâr èghuna'aghi dhâddhi jhâmo matrèsna bân ngobâdhi sakè' kolè'. Dhinèng kembhânga katombhâr mènorot maghârsarè è Jhâman Victoria aberri' artè "kabhâghusân sè ngètek". È abad ka 17 è Perancis la bâḍâ katombhâr sè èghuna'aghi mènangka camporan ènoman Paris sè kalonta bâjâ arèya, eau-de-Carnes. Tombuwân arèya èpakennal ka Austria ghâbây "pameccè'an kèbân" bân ka Spanyol lèbât lalampa'an atanè. Satèya katombhâr aropa'aghi palappa sè nyalambher ka pan-brâmpan naghârâ è Èropa.
Jhâjhârbâ'ân ropana
Katombhâr arèya tombuwân sè oḍi' taonan, bisa tombu sampè' 5m. Tombuwân arèya aropa'aghi tombuwân bândhu otabâ hermafrodit. Artèna anḍi' ḍuwâ' organ lakè' bân binè' è sèttong bhâdhân. Tombuna ngaddhek, aranca' è bhungkèlla, macem rao'na arèya ramo' ghâsèng. Ghlâghârrâ ghâli, bhuleddhâ sampè' 2 cm. Ḍâunna alang-sellang, rajâna acem-macem, bârnana bhiru bâk konèng. Bârna buwâna nèng-konèng sokklat, bhuleddhâ sampè' 5 mm.
Varitas
Katombhâr bâḍâ tello varitas mènorot robâ buwâna, iyâ arèya:
Kultivar
Cem-macemma katombhâr è Indonesia mènorot parabâ'ânna :
Rusia
jmpl|120px|bendirâ Rusia jmpl|120px|lambhâng Rusia jmpl|ka|Rusia jmpl|laghu kabhângsahan Rusia
Katombhâr
Tana bân Lanḍhuna Tana
Katombhâr ètamen è kabâḍâ'ân tana sè ana-bârna, maskè ḍâ'iyâ sè palèng teppa' sè ngasèllaghi mènnya' sè bhâghus bân bânnya' iyâ arèya sè ètamen è tana sè semmo bân abâk berrâ'. Tana arèya bâḍâ sè taḍâ' aopanna otabâ è kennengngan sè ècapo' sonar arè terkas, bân aloran aèng sè cokop. Tamennan arèya lomra ètamen è tana sè terkas ollè aèng ojhân bân parlo bhuthok ma'lè ollèna mènnya'na anḍi' kualitas sè tèngghi.
Rusia
Bhângsa:Naghârâ
Katombhâr
Ghâḍhuwân kimia
Bânnya'na mènnya' esensial acem-macem molaè ḍâri 0 ghân 2%. Katombhâr sè ropana bunter kènè' anḍi' ghâḍhuwân sè lebbi bânnya'. Mènnya' esensial kasoson ḍâri pan-brâmpan monoterpenoid. Bârna otamana (kapprana nyoson lebbi ḍâri 60% mènnya' esensial) iyâ arèya arèya linanool. Bârna laènna sè korang ḍâri 10% mènnya' esensial iyâ arèya alfa-pinena, gamma-terpinena, geranil asetat, kamper, bân geraniol.
Buwâna katombhâr sè ella massa' aghâḍhu serat (23-26%), karbohidrat (20%), mènnya' lemak (16-28%), protein (11-17%), mènnya' atsiri (0,3-2,7%), bân laènna akadhi mineral. Ghâḍhuwân mènnya' èsènsialla katombhâr iyâ arèya hiḍrokarbon monoterpene (akadhi cymonen, camphene, limonen otabâ dipenten, pinene, terpinene), monoterpene oksida (akadhi camphor, cineole, linalol, carvone), monoterpene alkohol, monoterpene ester, sesquiterpene, phenol, bân camburân aliphatic.
Paghuna'an
Ḍâunna kennèng èkakan matta otabâ èmassa'. Kapprana èyangghuy ghâbây aberri' rassa è salad, sop, bân salaènna. Ḍâun mattana palèng segghut èghuna'aghi è na-bârnana la-ola è dhunnya. Buwâna èkaghâbây palappa è bânnya' massa'an. Buwâna katombhâr ghiling arèya camporanna palappa kare serbhuk (sampè' 40%). Ramo'na sè ro'om kèya èyangghuy ghâbây palappa bi' orèng Cèna bân Thailand. Katombhâr ètamen kèya mènangka tamennan microgreen, sè lomrana èpolong bâkto tamennan ghi' omor 7-14 arè samarèna ètamen.
Sombher
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Apiaceae
Agus R. Sarjono
Mènangka èditor
Bhângsa:Biografi
Leila S. Chudori
Leila S. Chudori (bhâbhâr è Jakarta, 12 Ḍèsèmber 1962) panèka sala sèttong bhujhângghâ bân panolès Inḍonesia.
Skenario
Bhângsa:Bhujhângghâ
W.S. Rendra
jmpl|277x277px|W.S. Rendra Dr. Willibrordus Surendra Broto Rendra, S.S., M.A. otabâ lebbi kalonta mènangka W.S. Rendra (lahèr è Solo, Hindia Bâlândhâ, 7 Novèmber 1935 – wafat è Ḍepok, Jhâbâ Bârâ', 6 Agustus 2009 è omor 73 taon) panèka sala sèttong bhujhângghâ bân panolès Inḍonèsia.
Pranala jaba
Bhângsa:Bhujhângghâ Bhângsa:Panolès
Twitter
Twitter (/ˈtwɪtər/) panèka ladhinan jhâringan sosial bân mikroblog daring. Orèng sè aghunaaghi kèngèng ngèrèm bân mâca pessen teks salanjhâng 140 horop, angèng ka 07 November 2017 atambâ èngghâ 280 horop. Kèrèman è Twitter èkennal klabân sebbhutan kocèan (tweet). Twitter èghâbây ka bulân Maret 2006 sareng Jack Dorsey, bân situs jhâringan sosialla èbukka' ka bulân Juli. Bhângsa:Internèt
Tètè Suramadu
jmpl|Tètè Suramadu Tètè Suramadu iyâ arèya tètè sè èpajhâghâ kaaghuy manyambhung tana Jhâbâ bân Madhurâ.
Bhângsa:Tètè
Aghâma
Aghâma (Pèghu: أڬْاْما), mènorot Kamus Besar Bahasa Indonesia, iyâ arèya sistem otabâ sip-prinsip kaparcajâân ḍâ' Pengèran. Oca' aghâma asalla ḍâri bhâsa Sansekerta sè artèna "tradisi" dhinèng oca' laèn sè para' paḍââ artèna iyâ arèya rèligi sè asalla dâri bhâsa Latin sè artèna "nalèè polè" (ḍâ' Pangèran).
Aghâma è Madhurâ
Aghâma sè palèng bânnya' panyembhâna è Madhurâ iyâ arèya aghâma Islam.
Swiss
Swiss otabâ Switzerland (bhâsa Jerman: Schweiz, bhâsa Perancis: Suisse, bhâsa Italia: Svizzera, bhâsa Romansh: Svizra) bân Konfederasi Swiss panèka sala sèttong naghârâ è Èropa Bârâ'. Embu' koṭṭana iyâ arèya koṭṭa Bern bân koṭṭa palèng rajâ iyâ arèya Zurich. Naghârâ arèya aengghânan bi' Jerman è ḍâjâ (348 km); Perancis è bârâ' (525 km); Italia è lao (698 km); Austria (158 km) bân Liechtenstein (41 km) è tèmor. Luas wilayahna 41,285 km², adhâddhiaghi naghârâ ka-132 sè palèng jhembâr è dhunnya. Penduduk naghârâ Swiss bâḍâ 8,570,146 (2019) orèng bân kapadatan pendudukna 207 orèng per km².
Daerah Khusus Ibukota Jakarta
thumb|136x136px|lambhâng propinsi DKI Jakarta Daerah Khusus Ibukota Jakarta (DKI Jakarta) panèka embu' koṭṭa naghârâ bân koṭṭa palèng rajâ è Indonesia. Jakarta aghâdhui bhâbu sekitar 664,01 km², bân jumlah penduduk propinsi kasebbhut iyâ areya 10.557.810 orèng. Bilân toman èkennal klabân brâmpan nyamah è antarana Sunda Kelapa, Jayakarta, bân Batavia.
Rujukan
Bhângsa:Geografi
Laos
jmpl|150px|Bendirâ Laos jmpl|150px|Lambhâng Laos jmpl| Laos (bhâsa Lao: ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, Sathalanalat Paxathihakansamkapatai Paxahgdixôn Laslao) iyâ arèya sala sèttong naghârâ è Asia Tèmor Lao'.
Bhângsa:Naghârâ
Agus Wisman
Agus Wisman (lahèr è Bandung, Jhâbâ Bârâ', 1 Fèbruwari 1965) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia.
Bhângsa:Biografi
Ketapang, Kademangan, Probolinggo
Ketapang panèka nyama kelurahan è wilayah Kecamatan Kademangan, Kotta Probolinggo, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia.
Bhângsa:Geografi
Tèmon
thumb|Tèmon Tèmon (Cucumis sativus) iya arèya totombuwân sè ngasèllaghi buwâ sè bisa èkakan. Buwâna èpolong è bâkto ghi' ta' massa' bân èkaghâbây cem-macem ghângan otabâ gher-seggher, aghumantong macemma. Tèmon lomrana ètemmonè è cem-macem naghârâ bân anḍi' aèng sè bânnya' saèngghâna afungsi ghâbây gher-seggher.
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Cucurbitaceae
Canḍhâna jhengghi
thumb|Kembhângnga canḍhâna jhengghi Canḍhâna jhengghi (Pterocarpus santalinius) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Fabaceae. Tombuwân èkoca' kèya red sandalwood, agaru, rubywood (Inggris); chenchandanam (Malayalam); bân èn-laènna.
Panyalambherrân
Caḍhâna jhengghi tombu è Inḍia, Sri Lanka, Taiwan, bân Cèna.
Sombher
Bhângsa:Fabaceae Bhângsa:Totombuwân
Lemarè
thumb|Lemarè Lemarè otabâ lomarè panèka sala sèttong parabhut sè kèngèng èghuna'aghi ghâbây nyèmpen bhârâng, akadhi buku otabâ kalambhi.
Spotify
Spotify panèka ladhinan musik streaming, siniar, bân video komersial asal Sweḍia. Arèya bâdâh è sabâgiyân bessar Amerika, èropa bârâ' bân Oseania. Laghu kèngèng èsarèh adhâsar nyamah artis, album, genre, playlist, otabâ label rekaman. Spotify, akadeng industri musik streaming ka umumna, addhep brâmpan kritik dâri klompo' seniman sè ngangghep Spotify ta' adhil dâlem masalah kompensasi.
Lemarè
Bhângsa:Parabhut
Spotify
Bhângsa:Internèt
Turki
Turki (bhasa Turki: Türkiye), nyama resmina Republik Turki (bhâsa Turki: Türkiye Cumhuriyeti), iyâ arèya sala sèttong Naghara è è bâtes Asia, bân benua Èropa. Ibukotana iyâ arèya koṭṭa Ankara. Bhâsana iyâ arèya Bhâsa Turki. Pendudukna iyâ arèya 83,614,362 (2021) ban kapadatan pendudukna 109 orèng per km².
thumb|right|bendirâ Turki thumb|right thumb|right|Turki
Galeri
Bhângsa:Naghârâ
Kertasè
thumb|Kertasè Kertasè (Rotheca serrata) iyâ arèya tombuwân sè tamaso' ka ḍâlem famili Lamiaceae. Kertasè ngennèng tombu sampè'3,5m tèngghina, anḍi' ghlâghâr bunter, bân kembhânngga abârna potè. Kertasè èkoca' kèya buangkudu (Batak Toba), tanjau handak (Lampung), senggugu (Melayu), singgugu (Sunda), bân senggugu (Jhâbâ Tengnga); senggugu (Inḍonesia).
Soto Madhurâ
thumb|240px|Soto Madhurâ Soto Madhurâ panèka sala sèttong soto è Indonesia sè asalla dâri dhâghing sapè, tellor kella, kentang ghuring, bân kecambâ. Palappana panèka katombhâr, bhâbâng mèra, bhâbâng potè, jhâi, konyè', laos, komèrè, jherruk palappa, bân bujâ. Bhângsa:Kakanan
Kertasè
Bhângsa:Totombuwân Bhângsa:Lamiaceae
Parabhâsa
jmpl|Arnold Lakhovsky, Dhâ-kandhâ (rèna taon 1935) Parabhâsa (bhâsa Indonesia: parabahasa; bhâsa Ènggris: paralanguage, volalics) panèka aspek-aspek sowara salaèn ocapan sè kèngèng èfahami (ca' otabâ okara bhâsah), contona kaakasan kandhâh, tègghih-mabâ nada, volume kasa', intonasi, dialek, sèyolan, tangès, bân mènangkana. Niyap ciri-ciri kasa' arèya bâdâh makna emosi bân pèkkèran amagânna.
Bhângsa:Bhâsa
Ahda Imran
Ahda Imran (lahèr è Payakumbuh, 10 Agustus 1966) panèka sala sèttong sastrawan Indonèsia.
Puisi
Si-puisi arèya toman lebbhu arèhan kompas ka edisi pettal:
Nonfiksi
Bhângsa:Biografi
Staḍion Gelora Bhângkalan
Staḍion Gelora Bhângkalan iyâ arèya stadion ebbal è Bhângkalan, Indonesia sè aletta' è jhâlân Soekarno-Hatta, Bhângkalan, Madhurâ, Jhâbâ Tèmor.
Sajhârâ
Stadion arèya èbangun taon 2012 klabân kapasitas kennenghan toju' 10.000 orèng. Pembangunan stadion bhadi adukung tabârân dâri Sorbhâjâ kangghuy Asian Games 2019. Bân bâdâ pusat kakanan è dhâjhâna stadion.
Bhângsa:Bhângonan Bhângsa:Staḍion
Ugoran Prasad
Ugoran Prasad (lahèr è Tanjungkarang, Lampung, 1978) panèka sala sèttong sastrawan bân musisi asal Indonèsia.
Karjâ
Bhângsa:Bhujhângghâ
Lidya Maulida Djuhandar
Lidya Maulida Djuhandar otabâ lebbi kalonta mènangka Lidya (lahèr è Jakarta, 17 Agustus 1996) panèka sala sèttong panyanyi Indonèsia. Lidya panèka sala sèttong angghuta JKT48 generasi kaḍuwâ'.
Bhângsa:Biografi