cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sumatra Bârâ'
Sakola’an
Sumatra Bârâ’ toman ḍhâddhi pusat panḍiḍikân neng poloh Sumatra, otamana panḍiḍikân aghâma Islam kalabân langghâr ḍhâddhi basis otamana. Masa kolonial Hindia Belândhâ, salaèn panḍiḍikân Islam berkembhâng jughân modèl bârâ’. Taon 1856, pamarènta Hindia Belândhâ paddhek sakola Raja neng Bukittinggi. Salaèn sakola’an sè kalola sareng pamarènta, bânyya’ jughân sakola’an sè kalola bi’ swasta, kadhi sakola Adabiah neng Padang, INS Kayutanam, Sumatra Thawalib, MTI Canduang neng Kecamatan Canduang, bân  Diniyyah Puteri neng Padang Lanjhâng. Saèngghâ neng bhâkto panèka, Sumatra Bârâ’ iyâ arèya sala sèttong wilayah Hindia Belândhâ sè andhi’ jumlah sakola bân pangajhâr cokop rajhâ.
Taon 2006, angka melek horof latèn neng provinsi panèka sampè’ 96,35%. Angka partisipasi sakola ka’angghuy omor 19-24 taon, otabâ sè ngalak jhângjhâng parghuruân tèngghi sampè’ 27,8%. Angka panèka bâḍâ neng attas rata-rata nasional sè coma 16,13%.
Pernata nagari
Kasempatân sè kaḍhâddhiyen neng pernata ḍèsa panèka nyobbullâ partombuân èkonomi sè asifat individualistik. Kondisi panèka temmah ḍâri katergantungan ka pamarènta pusat, saèngghâ korang kamandiriân. Kondisi panèka kèngèng macabhâr katahanan wilayah biḍâng èkonomi. Namong, samangkèn ḍèsa- ḍèsa Sumatra Bârâ’ ampon nyobak abangun upaya maghâmpang kabijaksanaan politik pamarènta ḍèsa otabâ sajhâk ropporopân polè dhâddhi nagari, iyâ arèya ngobe struktur bân prosès antarstruktur pernata ḍèsa sè ghâbey aḍâsarraghi UU No. 5 taon 1979.
Massaan khas
sabben kawasan neng Sumatra Bârâ’, andhi’ kakanan mènangka ciri khas daèrah, sè biasana èḍâddhiyaghi mènangka buah tanang (lèollè) kadhi: Padang terkenal kalabân bengkuang, Padang lanjhâng terkenal kalabân pargâdèl jaguang, Bukittinggi kalabân karupuak sanjai, Payakumbuh kalabân galamai bân batiah. salaèn panèka Sumatra Bârâ’ jughân andhi’ atosân ressèp, kadhi kipang kacang, barèh randang, randang tellor, dakak-dakak angko 8, rakik maco, pinyaram, Karupuak Balado, bân tarmaso’ jughân ngasèllaghi Kopi Luak.
Ḍâlem ḍunnya kulinèr, Sumatra Bârâ’ èkennal kalabân massaan Padang bân rèstoran Padang kalabân citarasa sè peddâs. Massaan Padang bisa ètemmoè neng saḍâjhâ panjuru Nusantara, sampè’ ka loar negeri. Brempan contoh kakanan ḍâri Sumatra Bârâ’ sè cokop populèr iyâ arèya Rendang, Satè Padang, Dèndèng Balado, Itiak Lado Mudo, Soto Padang, bân bubur kampiun.
Transportasi
Transportasi ḍârât laènna, krèta api pagghun èghuna’aghi ka’angghuy jalur ḍâri Padang ka Sawahlunto, sè alèbhâti Padang Panjang bân Solok. Nang jalur panèka, krèta api coma  èghuna’aghi mènangka sarana pangangkoan bâtobârâ. Dhinèng ḍâri Padang nojjhu Pariaman, bhâkto panèka pagghun èghuna’aghi ka’angghuy anggotan panompang.
Music
Prusahaan-prusahaan rekaman neng Sumatra Bârâ’ sè noro’ aḍukung inḍustri musik Minang èantarana: Tanama Record, Planet Record, Pitunang Record, Sinar Padang Record, Caroline Record sè bâḍâ neng Padang bân Minang Record, Gita Virma Record sè bâḍâ neng Bukittinggi.
Sanjâta tradisional
Sanjâta tradisional Sumatra Bârâ’ iyâ arèya Kerrès bân Kurambiak otabâ Kerambit abhântu kadhi koko harimau. Kerrès biasana èangghuy bi’ kaom kè’lakè’ bân èsabâ’ neng bun aḍâ’, bân omomma èangghuy bi’ para pangolo otamana ḍâlem sabben acara resmi bâḍâ jughân  ḍâlem acara malewa gala otabâ pangokoan gellar, salaèn panèka jughân biasa èangghuy bi’ para mempelai lakè’ ḍâlem acara majlis pakabinan sè masyarakat satempat nyebbhut baralek. Dhinèng kerambit iyâ arèya sanjâta tajâm kèni’ sè bântukna alengkung kadhi koko harimau, karana memang terinspirasi ḍâri koko hèwân buas kasebbhut. Sanjâta mamatè’è panèka èangghuy bi’ para pendekar silat Minang ḍâlem partarungan bâtes pande’ sè biasana iyâ arèya sanjâta rahasia, otamana sè ngangghuy jurus silat harimau. Brempan  jennis sanjâta laènna jughân toman èghunaaghi kadhi tombâk, pedḍâng lanjhâng, panah, sumpit bân samacemma.
Parèkonomian
Kalabân atahap parèkonomian Sumatra Bârâ’ molaè aghulih ka positif salastarèna ngalamin tekkânan akibat ḍampak lèndhu taon 2009 neng kawasan kasebbhut. Ḍampak bencana panèka èkatèla neng triwulan IV-2009, kakḍimmah partombuân èkonomi coma sampè’ 0,90%. Tapè samangkèn parèkonomian Sumatra Bârâ’ ampon bhâgus, kalabân tingkat partombuân neng attas rata-rata nasional. Taon 2012 èkonomi Sumatra Bârâ’ tombu sabânnya’ 6,35%, lebbi bhâgus èbhânḍhingaghi taon sabellumma sè coma sampè’ 6,25%. Bân ka triwulan I-2013 parèkonomian Sumatra Bârâ’ ampon tombu sampè’ 7,3%. Tèngghina partombuân èkonomi Sumatra Bârâ’ ḍâlem tello taon tarakhèr, ampon noronnaghi tingkat kamèskènan neng provinsi panèka ḍâri 8,99% (2011) ḍhâddhi 8% (2012). Ka’angghuy Pangaollèan Domèstik Regional Bruto (PDRB), taon 2012 provinsi panèka andhi’ PDRB sampè’ Rp 110,104 triliun, kalabân PDRB per kapita sabânnya’ Rp 22,41 juta.
Music
Nuansa Minangkabau sè bâḍâ neng ḍâlem sabben musik Sumatra Bârâ’ sè ècampor sareng jennis musik napapâih samangkèn pagghun bhâkal katèla neng sabben karjhâ laghu sè kasebbar neng masyarat. Hal panèka karna musik Minang bisa èracik kalabân aliran musik jennis napapâih saèngghâ nyaman èkèḍingaghi bân bisa ètarèma bi’ masyarakat. Unsur musik aberri’ nuansa tarḍiri ḍâri instrumèn alat musik tradisional saluang, bansi, talèmpong, rabab, pupuik, serunai, bân gandang tabuik.
Pertambangan
Sumatra Bârâ’ andhi’ potènsi bahan tambang golongan A, B bân C. Bahan tambang golongan A, panèka bâto bhâra sè bâḍâ neng Sawahlunto. Manabi bahan tambang golongan B sè terḍiri ḍâri aèng raksa, blirâng, pasèr base, tambhâgâ, tèma celleng bân pèrak panèka nyebbar neng wilayah kabupatèn Sijunjung, Dharmasraya, Solok, Solok Lao’, Lèma’  Puluh Kotta, Pasaman, bân Tana Ḍâtar. Bahan tambang golongan C nyebbar neng sakabbhina kabupatèn bân kotta, sabhâgiyen rajhâ terḍiri ḍâri pasèr, bâto bân blikèr.
Bhâsa
Neng Provinsi Sumatra Bârâ’ omomma bâḍâ 3 bhâsa sè èoca’aghi sè nyebbar neng kabupatèn bân kotta neng Sumatra Bârâ’. 3 bhâsa kasebbhut panèka, bhâsa Minangkabau, Batak, bân Mentawai. Masyarakat sè nettep neng wilayah Sumatra Bârâ’ ngangghuy bhâsa Minangkabau ḍâlem aca’oca’ sareng laènna neng kasaarèanna.
Roma Aḍât
Roma Gadang panèka èghâbây abentuk empa’ persegi lanjhâng bân èbâgi atas duwâ' bhâgiyen aḍâ’ bân buḍi, omomma bahan kajhu, bân spintas pangabesna kadhi abentuk roma panggung kalabân atap sè khas, menonjol kadhi tanḍuk kerbuy, masyarakat satempat nyebbhut Gonjong bân sabbena atap panèka abahan ijuk sabellum aghântè kalabân atap sèng. Roma Bagonjong panèka mètorot masyarakat satempat èilhami dari tambo, yang mengisahkan kedatangan nenek moyang mereka dengan kapal ḍâri tasè’. Ciri khas laènna roma aḍât panèka iyâ arèya ta’ ngangghuy pako bâsè tapè ngangghuy pasak ḍâri kajhu, namong cokop koat mènangka pangikât.
Universitas Brawijaya
Pusat-Pusat
UB andi’ bânnyak pusat (center), neng sektor riset otabâ pusat studi (Research Center). Pusat rèya èurus sareng LPPM (Lembaga Penelitian bân Pengabdian Masyarakat) sareng LP3M (Lembaga Pengembangan Pendidikan bân Penjaminan Mutu).
Sumatra Bârâ'
Transportasi
Ka’angghuy transportasi antar kotta, bhâkto panèka èladhini bi’ bus-bus AKDP bân AKAP tor travel. Neng Padang, angkotan omom apusat neng Terminal Bingkuang Aèng Bellâ. Neng Bukittinggi apusat neng Terminal Aua Kuniang, Payakumbuh apusat neng Terminal Koto Nan Ampek, bân Solok apusat neng Terminal Bareh Solok.
Pariwisata
Ka’angghuy brempan informasi tor literatur sajhârâh bân kabhudhâjâ’ân Minangkabau, wisatawan kèngèng ngaollè neng Pusat Dokumèntasi bân Informasi kabhudhâjâ’ân Minangkabau (PDIKM) sè bâḍâ neng parkampongan Minangkabau, Padang Lanjhâng. Neng PDIKM bâḍâ panbrempan dokumèntasi aropa foto mikrograf, sorat kabâr, angghuyân tradisional, kasèt rekaman lagu daèrah, dokumèntasi sorat-sorat pernata, bân alur sajhârâh masyarakat Minangkabau sajjek abad ke-18 sampè’ taon 1980-an.
Tari tradisional
Dhinèng  kaangghuy tariân khas ètnis Mentawai èsebbhut Turuk Laggai. Tarian Turuk Langai panèka omomma acarèta tèngka lakona hèwân, saèngghâ juḍullâ pun èsesuayyaghi kalabân nyama-nyama hèwân kasebbhut, misalla tari mano’, tari monyèt, tari ajhâm, tari olar bân samacemma.
Universitas Brawijaya
Soshum (Sosial Humaniora)
Neng Soshum bâḍâ Fakultas Hokom (FH UB), Fakultas Èlmo Sosial bân Èlmo Politik (FISIP UB), bân Fakultas Èlmo Bhudhâjâ (FIB UB).
Sumatra Bârâ'
Politik bân Pernata
Provinsi Sumatra Bârâ’   èkatoaè sareng sorang gubernur sè èpèlè ḍhâlem pamèlèan sacara langsung bhâreng kalabân bhâkkèlla kaangghuy masa jâbâten 5 taon. Gubernur salaèn ḍhâddhi pamarènta daèrah jhugân aperran mènangka parbhâkkèllan otabâ parlanjhângan tanang pamarènta pusat neng wilayah provinsi sè kawennangna èator ḍâlem Undang-undang nomer 32 taon 2004 bân paratoran pamarènta nomer 19 taon 2010.
Pernata nagari
Nagari awwâl molana èpimpin sacara abhâreng bi’ para pangoloh otabâ ḍatok neng nagari kasebbhut, pas masa pamarènta Hindia Belândhâ èpèlè bi’ sorang ḍâri para pangoloh kasebbhut ka’angghuy ḍhâddhi wâlli nagari. Pas ḍâlem ajâlânnaghi pernatana, wâlli nagari èbhânto bi’ brempan orèng kopala Jorong otabâ wâlli Jorong, namong samangkèn èbhânto bi’ sèketaris nagari (sètnag) bân brempan pangghâbâ negeri sipil (PNS) kondâng kalabân kabhutoan èbâng nagari. Wâlli nagari panèka èpèlè bi’ potra nagari (panḍuḍuk nagari) sacara ḍèmokratis ḍâlem pamèlèan terkas ka’angghuy 6 taon masa kalaghungan.
Suku bhângsah
Aḍâsarraghi ḍata ḍâri Sènsus panḍuḍuk Inḍonèsia 2010, panèka komposisi ètnis otabâ suku bhângsah neng provinsi Sumatra Bârâ’:
Pernata nagari
Ḍâlem nagari èbentuk Karapetthân Aḍat Nagari, panèka lembaga sè beranggotakan Tungku Tigo Sajarangan. Tungku Tigo Sajarangan  iyâ arèya parbhâkkèlan potra nagari sè târḍiri ḍâri Alim Ulama, Cadiak Pandai (kaum intèlèktual) bân Niniak Mamak para pamèmpèn suku ḍâlem nagari, paḍhâ bi’ Badan Parembhâghân Ḍèsa (BPD) ḍâlem sistem administrasi ḍèsa. Kapotosan- Kapotosan penting sè bekal èkala’ pagghun èrembhâgaghi antara wâlli nagari bân Tungku Tigo Sajarangan neng balai Aḍat otabâ Balairung Sari Nagari.
Roma Aḍât
Samantara ètnis Mentawai jughân andhi’ roma aḍât sè abentu’ roma panggung rajhâ kalabân tèngghi lantai ḍâri tana sampè’ sèttong mèter sè  èsebbhut kalabân uma. Uma panèka èhuni sacara abhâreng bi’ lèma’ sampè’ sapolo bhâlâ. Sacara omom konstruksi uma panèka èbangun ta’ nagngghuy pako, tapè èpasak kalabân kajhu tor sistem sambhungan silang bertakik.
Universitas Brawijaya
UB III Keḍiri
UB Keḍiri otabâ UB Kampus III èbhângon taon 2011. Kampus rèya taḍe’ bhidhâna sareng UB Malang ḍâri segi kualitas, kurikulum, bân birokrasi polan dosenna sami jhughân. Kampus rèya bâḍâ è Kelurahan Mrican, Kacamadhân Mojoroto, semma’ sareng Bandara Internasional Keḍiri. UB Keḍiri èbhângon ngangghuy dana Kabhupatèn Keḍiri.
Sumatra Bârâ'
Bhâsa
Kabânyya’an otabâ para’ saḍâjhâna bhâsa sè gunaaghi ḍâlem kasaarèanna neng Sumatra Bârâ’ panèka bhâsa Minangkabau sè andhi’ lèma’ dialèk, kadhi dialèk Pasaman, dialèk Agam-Tana Ḍatar, dialèk  lèma’ polo kotta, dialèk Koto Anyar, bân dialèk Pancung Soal. Dialèk Pasaman èoca’ neng Kabupatèn Pasaman Bârâ’ bân Pasaman. Dialèk Agam-Tana Ḍatar èoca’ neng Kabupatèn Agam, Tana Ḍatar, Kotta Padang Lanjhâng, Padang Pariaman, Solok, Kotta Solok, Solok Lao’, bân Pasèsèr  Lao’. Dialèk  lèma’ polo kotta èoca’ neng Kabupatèn lèma’ polo kotta, Kotta Payakumbuh, Tana Ḍatar, Kotta Sawahlunto, Kabupatèn Sijunjung, bân Dharmasraya. Dialèk Koto Anyar èoca’ neng Kabupatèn Dhamasraya. Dialèk Pancung Soal èoca’ neng Pasèsèr  Lao’.
Suku bhângsah
kabânyya’an panḍuḍuk Sumatra Bârâ’ iyâ arèya Suku Minangkabau. Neng daèrah Pasaman salaèn ètnis Minang, bârdiam jhugân Suku Batak Mandailing. kabânyya’an ḍâri kabbih ngallè ḍâri Sumatra dâjhâ ka Sumatra Bârâ’ neng masa Perang Paderi. Neng brempan daèrah ollèna transmigrasi, kadhi neng Sitiung, Lunang Silaut, bân Padang Gelugur, nettâp jhugân sakalompok suku jhâbâ, sabâgien ḍâri kabbih panèka katoronan imigran asal Suriname sè mèlè abhâlih ka Inḍonèsia neng ahèr taon 1950-an. bi’ prèsidèn Soekarno neng bhâkto kenika, èpotossaghi ka’angghuy ngennenghi kabbih neng seddikna  daèrah Sitiung. Hal panèka ta’ leppas ḍâri situasi politik lastarèna pambentrokan PRRI.
Partanèan
Triwulan IV-2012, sèktor partanèan ngalamin partombuân rèlatif tèngghi, èḍorong bi’ mangghâliatna subsèktor tanâman serapah kakanan. Neng triwulan panèka partombuân sèktor partanèan sampè’ 4,14%, lebbhi tèngghi èbândhingaghi triwulan sabellumma sabânnya’ 2,05%. Kinerja sèktor parkebbhunan sè cokop bhâghus ka taon 2012, ampon anopang partombuân inḍustri partanèan sabânnya’ 4,07%.
Universitas Brawijaya
Singkatan Nyama
Singkatan UB dimin iyâ arèya UnBra kèng tangghâl 1 Maret 1972, klabân SK Rektor, singkatan UnBra ta’ èparengin polan neng bhâsa Ènggris maknana BH. Singkatanna èobâ polan dhâddhi sala paham bân èghântè Unibraw. Taon 2008, èghântè UB maklè lebbi singkat, ghâmpang, jellas bân èsetujui sareng senat kampus.
Sumatra Bârâ'
Transportasi
Salaèn Teluk Bayur, transportasi tasè’ ka’angghuy jara’ semma’ apusat neng Palabuân Moara. Palabu transportasi panèka antara laèn jhugân aladhini transportasi nojjhu Kapoloan Mentawai kalabân ghuna’aghi kapal fèri otabâ speed boat. Palabuân Moara jhugân dhâddhi kennengan asanḍâr kapal-kapal pesiar (yacht) bân kapal-kapal nelayan.
Universitas Brawijaya
Arsitek Bangunan bân Ciri Khas
Bhungka Maja bânnya’ ètanem neng kampus, otamana neng gazebo bân taman. Buwâ Maja rassana paè’ latar belakang ḍâri nyama Majapahit. Neng lân-jhâlân ètanem nyèor sawit. Nyèor sawit ètanem mènangka jalur bhiru UB. UB ta’ terro ghun nyambi bhudhâjâ Jhâbhâ, tapè Indonesia kalabân hasè bumina saèngghâ kampus UB unik ḍâri kampus laènna.
Seleksi Mahasiswa
Penerimaan mahasiswa anyar neng UB secara Nasional sami sareng kampus negri laènna. Masok UB abek mlarat polan sè adaftar ratosan èbuh orèng bân sè ètrèma ta’ sampè 10 persènna bân taon. Masok UB bânnya’ macemma bân bisa èakses neng: SELMA UB (Seleksi Masuk Universitas Brawijaya).
Arsitek Bangunan bân Ciri Khas
Dhung-gheddung fakultas èbhângon kalabân atap arsitektur roma adat jhâbhâ yakni joglo. Gerbang kampus khas gapura Wringin Lawang (gerbang Kerajaan Majapahit neng Trowulan, Mojokerto). Mangkèn bâḍâ tello’ gerbang, yakni neng  Jhâlân Veteran, gerbang persimpangan Jl. Soekarno-Hatta – Jl. Mt. Haryono – Jl. Mayjend Panjaitan. Neng gerbang bâḍâ simbol Surya Majapahit. Maknana UB terro ngaollè masa kejayaan akadhi Majapahit sè nguasai Nusantara.
Lembaga Pendidikan Setara Fakultas
Neng Lembaga Pendidikan Setara Fakultas bâḍâ Sakola Pascasarjana Multidispliner (Pascasarjana Brawijaya), bân Pendidikan Vokasi (Vokasi UB).
Sumatra Bârâ'
Suku bhângsah
Neng kapoloan Mentawai sè kabânyya’an panḍuḍukna aètnis Mentawai, jârâng ètemmoè masyarakat Minangkabau. Ètnis Tionghoa coma bâḍâ neng kotta-kotta rajhâ, kadhi Padang, Bukittinggi, bân Payakumbuh. Neng Padang bân Pariaman, jhugân bâḍâ masyarakat Nias bân Tamil ḍâlem jumlah kèni’.
Universitas Brawijaya
Biaya Pendidikan bân Beasiswa
Neng UB bânnyak beasiswa. Taon 2017, bâḍâ 6.680 sè ollè beasiswa. Kalabân total Rp296 miliar. Beasiswana iyâ arèya LPDP, perusahaan BUMN, swasta, multinasional, bidikmisi, IKA UB. Ben taon, UB narèma 4.000 mahasiswa bidikmisi klabân sango 1,5 juta ben bulân. Beasiswa èkabâle neng website kampus.
Sumatra Bârâ'
Suku bhângsah
Neng Sumatra Bârâ’, otamana Padang, bâḍâ himpunan karukunan kaloarga sè ḍâbiḍâ asal suku bhângsah kadhi karukunan kaloarga Kerinci, karukunan kaloarga Cèna (HBT bân HTT), parkempulan kaloarga jhâbâ, bân salaènna.
Music
Inḍustri musik neng Sumatra Bârâ’ terros akembang kalabân moncolla seniman-seniman Minang sè bisa abaur musik modèrn ka ḍâlem musik tradisional Minangkabau. Parkâmbangan musik Minang modèrn neng Sumatra Bârâ’ ampon èmulaè sajhâk taon 1950-an, ètandai kalabân lahèrra Orkès Gumarang. Elly Kasim, Tiar Ramon bân Nurseha iyâ arèya penyanyi Sumatra Bârâ’ sè terkennal ka èra 1970-an sampè’ samangkèn. kapanèka para penyanyi, pencipta lagu, bân penata musik neng Sumatra Bârâ’, bernaung neng bâbâna organisasi PAPPRI (Pasèttongan Artis Penyanyi Pencipta lagu Penata musik Rekaman Inḍonèsia) bân PARMI (Pasèttongan Artis Minang Inḍonèsia).
Pernata nagari
Sistem kakarabhâtân ḍâlem abangon bhudhâjâ politik partisipan molaè bâḍâ pargèsèran, ḍâlem kapanèka tingkat kapekkaan, bânthuk tolèransi ḍâlem kakarabhâtân, bân perranan senioritas ḍâlem kakarabhâtân. Artèna korangnga kabârsamaan ḍâlem sistem kakoasaan kakarabhâtân.
Aghâma
Brempan kennângan ibadah, sè èḍominasi sareng masjid bân musolla, bisa èjumpai neng setiap kabupatèn bân kotta neng Sumatra Bârâ’. Masjid sè palèng rajhâ panèka Masjid Raya Sumatra Bârâ’ neng Padang. Mènangka masjid palèng toah èantarana Masjid Raya Ganting di Padang, Masjid Bingkudu neng Kabupatèn Agam, bân Masjid Tuo Kayu Jao neng kabupatèn Solok. Arsitèktur khas Minangkabau aḍominasi neng masjid otabâ musolla. Masjid Raya Sumatra Bârâ’ andhi’ bangunan abentuk gonjong, èhiasè okèran Minang tor kaligrafi. Bâḍâ jhugân masjid kalabân ata’ sè andhi’ brempan tingkat sè sajhân kaattas sajhân kèni’ tor cekung sakoni’. Jumlah roma ibadah sè bâḍâ neng Sumatra Bârâ’ Aḍâsarraghi ḍata BPS 2021 baghi ummat Islam panèka 5.218 masjid bân 9.661 musolla otabâ langghâr. Baghi ummat Kristen bâḍâ 267 grèja Protèstan, 62 roma kabhâktèan, bân 131 grèja Katolik. Pas bâḍâ 8 Vihara baghi ummat Budha bân  1 Purâ baghi ummat Hindu sè bâḍâ neng kotta Padang.
Universitas Brawijaya
Pusat Studi
UB andi’ 26 pusat studi ghâbây alako penelitian ilmiah sareng namba reputasi ilmiah, ngembangaghi pangataoan bân teknologi bhâdhi manossa. Pusat studina iyâ arèya :
Ilmu Kesehatan
Neng Ilmu Kesehatan bâḍâ Fakultas Kedokteran (FK UB), Fakultas Kedokteran Hewan (FKH UB), bân Fakultas Kedokteran Ghighi (FKG UB)
Sumatra Bârâ'
Jhâsa
Kalabân abeli gerrakna parèkonomian Sumatra Bârâ’ salastarèna lèndhu tor atambhâ pulina parèkonomian global otamana zona Sumatra bhâgiyen tengnga jughân iyâ arèya faktor pânḍorong agerra’a polè sèktor jhâsa (7,38%). Sèktor jhâsa sè cokop pântèng neng provinsi panèka kaobângan, hotèl, rèstoran, bân agèn parjhâlânan. Partombuen hotel neng Sumatra Bârâ’ ḍâlem tello taon sè tapongkor cokop pessat. Hal panèka saèrèng kalabân aningkathâ jumlah wisatawan sè ḍâteng ka provinsi panèka. Salama taon 2012 bâḍâ 36.623 wisatawan mancanaghârâ sè bârkunjung ka Sumatra Bârâ’, otabâ nèngkat dhâddhi 8,27% èbânḍingaghi taon tapongkor sè sabânnya’ 33.827 wisatawan.
Universitas Brawijaya
UB I bân UB II (Ketawanggede bân Dièng)
Kampus UB I bâḍâ è Kelurahan Ketawanggede, Kacamadhân Lowokwaru, Kotta Malang, Provinsi Jhâbâ Tèmor. Luassa 60 hèktar. Neng kampus UB I bâḍâ 16 fakultas (UB anḍi’ 18 fakultas). Sakabbhina gedung anuansa Jhâbâ bân palèng sakonik bâḍâ 7 tingkat. Neng ḍâlem kampus bânnyak ka’bhungka’an sè asri bân udara sejjuk Kotta Malang. Neng bârâ’ Gerbang Veteran bâḍâ sala sèttong mall rajâ è Jhâbâ Tèmor yakni MATOS (Malang Town Square).
Sumatra Bârâ'
Pariwisata
Sumatra Bârâ’ andhi’ para’ sakabbhina jennis objèk wisata alam kadhi tasè’, pantai, songai, ghunung, bân ngarai. Salaèn kenèka pariwisata Sumatra Bârâ’ jhugân bânnya'’ ajuel budhâjâna sè khas, kadhi Fèstival Tabuik, Fèstival Rendang, parmaènan kim, bân sèni atenun. Èsamping wisata alam bân budhâjâ, Sumatra Bârâ’ jhugân kotara kalabân wisata kulinerra.
Music
Bâḍâ polè saluang jo dendang, iyâ arèya panyampaian dendang (crèta berlagu) sè èiringi saluang sè èkennal jughân kalabân nyama sijobang. Musik Minangkabau aropa instrumèntalia bân lagu-lagu ḍâri daèrah panèka omomma asifat mèlankolis. Hal panèka akaitân errat kalabân struktur masyarakattâ sè andhi’ rassa satarètanan, hubungan bhâlâ bân kacintaan ḍâ’ kampung halaman sè tèngghi ètunjang kalabân kabiasaan klowar arantau.
Tari tradisional
Sacara gâris rajhâ sèni tari ḍâri Sumatra Bârâ’ iyâ arèya ḍâri aḍât budhâjâ ètnis Minangkabau bân ètnis Mentawai. Kekhasan sèni tari Minangkabau omomma èpangaruè bi’ aghâma Islam, kaunikân aḍât matrilineal bân kabiasaan mrantau masyarakattâ jughân aberri’ pangaro rajhâ ḍâlem jiwa sabuah tari tradisi sè asifat klasik, èantarana Tari Pasambahan, Tari Pèrèng, Tari Pajhung, bân Tari Indang. Samantara ghânèka bâḍâ polè sèttong partunjughân khas ètnis Minangkabau laènna aropa parpaduân unik antara sèni bela diri sè èsebbhut silèk kalabân tarian, nyanyian bân sèni perran (acting) sè kennal kalabân nyama Randai.
Transportasi
Transportasi ḍâri bân ka Sumatra Bârâ’ bhâkto nèka èhubungaghi bi’ Bandar Udara Internasional Minangkabau bân Pelabuhan Teluk Bayur. Bandar Udara Minangkabau molaè aktif beroperasi polè nèng ahèr taon 2005 aghântè’è Bandar Udara Tabing. Bandar udara panèka ahubung bi’ brempan kotta otama neng Inḍonèsia, kadhi Jakarta, Mèdan, Batam, Bandung, tor Kuala Lumpur di Malaysia. Ka’angghuy aningkattaghi aksèsibilitas Bandar Udara Minangkabau, pamarènta ampon anyiappaghi krèta bandara Minangkabau èksprès ḍâri bân nojjhu pusat kotta Padang.
Pernata nagari
Pernata nagari iyâ arèya sèttong struktur pernata sè otonom, andhi’ tèritorial  sè jellas bân nganot adât mènangka pangator tata kaoḍhi’en angghotana, sistem panèka pas èsesuwayyaghi kalabân konstitusi sè berlaku neng Inḍonèsia, samangkè pamarènta provinsi Sumatra Bârâ’ netteppaghi pamarènta nagari mènangka pangalola otonomi daèrah palèng mabâ ka’angghuy daèrah kabupatèn aghâtè’è oca’ pamarènta ḍèsa sè èghuna’aghi sabellumma. Dhinèng nagari sè bâḍâ neng sistem pernata kotta pagghun mènangka lembaga aḍât ghitak ḍhâddhi bhâgiyen ḍâri struktur pernata daèrah.
Tenaga lako
Sabâghiyen rajhâ panḍuḍuk sè alakoh kaserrep neng sèktor pertanian. Lapangan palakoan neng sèktor panèka mampu nyerrep 42,4% ḍâri tanaga lakoh sè bâḍâ. Namong, persèntase panyerrepân panèka tambhâ toron èbândhingaghi taon sabellumma 44%. Samantara gânika, persèntase panḍuḍuk palakoh sè kaserrep neng sèktor parḍâghângan abâli maningkat polè, ḍâri sabellumma 18,5% ka Fèbruari 2011 ḍhâddhi 19,8% ka Fèbruari 2012. Ḍemikian jhugân panyerrepân neng sèktor jâsa ngalamin kanaèan, ḍâri 16,7% ḍhâddhi 17,4%.
Universitas Brawijaya
Saintek (Sains bân Teknologi)
Neng Saintek bâḍâ Fakultas Teknik (FT UB), Fakultas Matematika bân Èlmo Pengetahuan Alam (FMIPA UB), bân Fakultas Èlmo Komputer (FILKOM UB).
Sumatra Bârâ'
Ḍewan Pâbhâkkèlan
DPRD Sumbar andhi’ anggota 65 orèng sè pèlè lèbhât pamèlèan omom bânsabbân lèma’ taon sakalèan. aḍâsarraghi UU Nomer 27 taon 2009, struktur pèmpènan DPRD Sumatra Bârâ’ sè terḍiri sèttong orèng katoa bân tello’ orèng bhâkkèl katoa sè pèlè ḍâri partai politik aḍâsarraghi urutan paollèan korsè palèng bânnya’.
Universitas Brawijaya
1965-1968: Kampus Bergolak
Naghârâ memburuk polan bâḍâ Pemberontakan G30S/PKI taon 1965. Sakabbhina kampus bergolak. Puncaknya neng 2 April 1966, aktivitas kampus ambu. Klabân potosan nomer 012/IV/66, Pangdam V Brawijaya mènangka PU Pepelrada (Penguasa Pelaksana Perang Daerah) netapaghi presidium kalabân mimpin Universitas Brawijaya bân dekan mimpin fakultas. Potosan rèya èsaaghi sareng Deputi Menteri PTIP kalabân potosan nomer 4385 taon 1966. Tugas otama presidium iyâ arèya normalaghi keadaan bân ngajâk persatuan bân kesatuan neng kampus. Presidium aktif alako tangghâl 7 April 1966 bân kampus èbukka’ polè tangghâl 12 April 1966. Juni 1966, Brigjen dr. Eri Soedewo dhâddhi Rektor UB, Universitas Airlangga, Universitas Negri Sorbhâjâ bân Universitas Negri Malang èpakon pamarènta ghâbây nyetabilaghi kampus neng Jhâbâ Tèmor.
Sumatra Bârâ'
Pariwisata
Sumatra Bârâ’ andhi’ akomodasi wisata, kadhi hotèl bân agèn parjhâlânan sè cokop bhâgus. Ahèr taon 2012, provinsi panèka ampon andhi’ 221 hotèl kalabân jumlah kamar sampè’ 5.835 unit. Namong hotèl- hotèl bintang lèma’ bân empa’, coma bâḍâ neng Padang bân Bukittinggi. Dhinèng ka’angghuy agèn parjhâlânan neng bâbâna kaanggotaan ASITA, Sumatra Bârâ’ ampon andhi’ lebbhi ḍâri 100 agèn. Ka’angghuy alengkapi fasilitas penunjang pariwisata, pamarènta jhugân nyedia’aghi krèta api wisata sè beroperasi neng bhâkto tartanto.
Olahraga
Èven internasional laènna iyâ arèya Tour de Singkarak sè ka taon 2013 ampon maso’ taon kalèma’. Kajuaraan panèka sacara resmi ampon ḍâddhi agènda parhèlatan taonan Union Cycliste Internationale (UCI). Brempan kawasân wisata ḍâddhi bhâgiyen ḍâri jalur lintasan lomba tarmaso’ Lembah Harau, Danau Maninjau, Kelok 44, Istana Basa Pagaruyung, bân danau neng attas-neng bâbâ. Neng sisi laèn, cabang olahraga perahu naga (dragon boat) jughân rutin èlaksanaaghi neng  Sumatra Bârâ’, kadhi kajuaraan Parao Nagâ Internasional neng Padang sè maḍâteng paserta ḍâri mancanegara, serta kajuaraan Dayung Tradisional neng Pantai Carocok, Painan bân Dharmasraya.
Tenaga lako
Kalabân tombuna parèkonomian Sumatra Bârâ’, maka jumlah tanaga lakoh sè kaparloh sajhân atambe jhugân. Hal panèka sè ampon aḍorong toronna pangangghurân neng provinsi panèka. Salanjhâng Fèbruari 2011- Fèbruari 2012, jumlah panḍuḍuk sè ngangghur ngalamin panoronan ḍâri 162.500 orèng ḍhâddhi 146.970 orèng. Thingkat pangangghurân tabukkak (TPT) toron ḍâri 7,14% ḍhâddhi 6,25%. Angka kasebbhut bâḍâ neng bâbâna rata-rata nasional ka pèriode ahèr 2011 sè sampè’ 6,56%. Fèbruari 2012, jumlah angkatân lakoh Sumatra Bârâ’ sampè’ 2.204.218 orèng, atambhâ 90.712 orèng èbândhingaghi kalabân jumlah angkatân lakoh Fèbruari 2011.
Universitas Brawijaya
Fasilitas Olahraga bân Seni
Fasilitas sè bâḍâ Gor Pertamina UB, Sport Center, lapangan rektorat, bân apangan bal.
GPTs
Gedung Pendidikan Terpadu Dokter Spesials (GPTs) èbangun sabâb komitmen FK UB klabân 10 prodi bân 21 program spesialis (palèng bânnyak neng UB). FK UB ampon ajhâlânaghi bânnyak karjâ bhârâng roma sakè’, dinas Kesehatan, industri, instansi pamarènta neng ḍâlem negri/loar negri. Luas lahanna 38 m² klabân total bangunan 4.486 m² sareng ngabi’ dana Rp30,5 Miliar. GPTs bâḍâ neng Kampus otama UB (Roma Sakè’ dr. Saiful Anwar (RSAA)). Èsabâ’ neng RSAA polan roma sakè’ Pendidikan otama, roma sakè’ tipe A, anḍi’ pelayanan sae KARS bân mitrana UB aon-taon è Jhâbâ Tèmor.
Fasilitas Olahraga bân Seni
Lapangan balna astandar internasional bân bâḍâ neng UB Dieng. Standar internasional iyâ arèya rebbhâna bân lapanganna sesuai standar, sareng sistem drainase kaangghuy nyerrep aèng ojhân maklè lekkas kerrèng. Lapangan rèya èangghuy alatih SSB Brawijaya 82 sè terkenal. SSB rèya ngasèlaghi pemain timnas akadhi Ahmad Bustomi bân Arif Suyono. UB ghu-ongghu abhâdhi akademi bal bân sport science maklè bâḍâ hasèl ka bal nasional abhârâng Institut Teknologi Sepuluh Nopember bân Universitas Indonesia.