cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abdul Somad Batubara
Awwâl marak pandemi Covid-19 neng cènah, Ustaz Abdul Somad toman acarama jhâ’ saongghuna virus sè nyebbabaghi wabah panèka tentara sè kèrèm sareng Allah, bân muslim-muslim Uighur  nèng cènah è dhâbuaghi salamat karana segghut awudhu’. Mènangka masokna Covid-19 ka Inḍonèsia, Somad adhâbu jhâ’ Muslim sè sèdhâh karana Covid-19 satara kalabân matè syahid. Ustadz Tengku Zulkarnain sè èangghâp ghuru sareng Ustadz Abdul Somad sèdhâh ècapo’ wabah kasebbhut. Neng salasèttongah vidèo caramana, Ustadz Abdul Somad jughân ngakoh toman ngalami ciri-ciri panyakèt sè geressah kadhi Covid-19, namong ta’ bisa èpastèaghi karana ta’ toman parèksa. Dhibi’na adhâbu jhâ’ lang-tolangah è geressah cottaghâ, sèrana kadhi èsuk-tusuk bi’ jhârum bân kaca sè tajhen nalèkana ngangghuy songkok, bân ta’ bisa nyium bâuna durèn. Ka arèh- 9 bân 10 dhibi’na arassa nyabenah sakonik, dhibi’na lekkas ngala’ kertas bân nolès sorat wasiat kaangghuy potrana sopajhâ adua’aghi dhibi’na manabi sèdhâh. Namong, nalèkana rutin nginom vitamin C  bân maddhu, arassah panaykèttâ èlang. Salastarèna vidèo kasebbhut viral, Ustadz Abdul Somad berèaksi kalabân lastarèna berita kasebbhut, “kaloar jin-jin kafèr, hantu-hantu sètan aberrik komèntar, senneng sarah orèng jeriyah ngiding sèngkog sakè’”.
Latar Belakang
Abdul Somad aropa’aghi potra pasangan Bakhtiar bân Rohana, ḍâri katoronan èbhu, ghâris katoronanna asambhung ḍâ’ka Syekh Abdurrahman otabhâ Toan Syekh Silau Laut I, saorang olama' sufi alirân tarèkat Syattariyah kalahèran Rao bhâto bara. Toan Syekh Silau Laut I aropa’aghi katoronan parantao Minangkabau sè moyangnga ḍâri Mudik Tampang, Rao, Pasaman.
Sajjhek ḍâri bangku sakolah dhâsar, Abdul Somad èdidik lèbhât sakolah sè nerrappaghi Tahfidz Al-Qur’an, tammat ḍâri SD Al-Washliyah Mèdan taon 1990, alanjuttaghi pandhidhikân ka Madrasah Tsanawiyah Mu’allimin Al-Washliyah Mèdan. Tammat taon 1993, dhibi’na alanjuttaghi pandhidhikân ka pasantrèn Darularafah Deliserdang, Sumatra laok salama sataon. Taon 1994, ngallè ka Riau kaangghuy alanjuttaghi pandhidhikân ka Madrasah Aliyah Nurul Falah, aèng Molèk, Indragiri Hulu bân malastarèh taon 1996. Taon-taon salanjutthâ antara 1996-1998, dhibi’na semphât akuliah nèng UIN Sultan Syarif Kasim Riau.
Taon 1998, nalèkana pamarènta Mesir mukkak bèasiswa ka 100 orèng Inḍonèsia ka’angghuy ajhâr nèng Universitas Al-Azhar, dhibi’na ngirèng tès bân tarmasok sala sèttong ḍâri 100 orèng sè ngaollè bèasiswa, makala 900-ân orèng laènna sè ngirèng tès ka’angghuy ngaollè bèasiswa kasebbhut. Ahèrra Abdul Somad mèlè ka’angghuy pandhidhikânna nèng Universitas Al-Azhar Kairo sampè’ ngaollè gellar LC na ḍâlen bhâkto tello taon sapolo bulân nèng tennga’na taon 2002. Lastarèna panèka alanjuttaghi s2-na neng Universiti Kebangsaan Malaysia taon ajhârân 2003/2004, namong coma semphât akuliah salama duwâ’ samèster.
Kaodien pribadi
Ustadz Abdul Somad akabin sareng Mellya Juniarti taon 2012. Ḍâri kabinna kaduena panèka ngagughi potra sè asmana Mizyan Hadziq Abdillah. Pasangan panèka apèsa neng taon 2019. Taon 2021, Ustadz Abdul Somad akabin polè sareng Fatimah Az Zahra Salim Barabud bân ngagughi potra sè asmana Samy Ahmad Mesbahy 'Ibadillah.
Kontrovèrsi
ḍâlem video bulân Oktober 2017 sè unggah sareng saluran YouTube Fodamara TV, Ustaz Abdul Somad narèk kontrovèrsi karana nyata'aghi jhâ’  orèng- orèng muslim sè abhânjâ otabhâ mellè neng kedai kopi andhi'na Starbucks  bhâkal masok naraka karana kabijaghân pro-LGBT ḍâri perusahaan kasebbhut. video panèka viral neng bulân Maret 2018 kalabân bânnya'na warganèt sè mamperolok Ustadz Abdul Somad karana asèkap munafik, ngèmodhi jhâ’ bânnya' platform sè Ustadz Abdul Somad ghuna'aghi ka'angghuy nyebbar da'wa kadhi YouTube, Facebook, Instagram bân Twitter jughân andhi' kabijaghân pro-LGBT sè padhâ sareng Starbucks.
taon 2019, Ustaz Abdul Somad èlaporraghi ka polisi karana nyampayaghi caramana sè èyangghâp ngèna salib ummat Kristen, bân nyata'aghi  jhâ’  satiap muslim sè sekarat neng roma sakèk sè bâḍâ salib èḍâlemma bhekal èkèrèm ka naraka karana salib ngandhung jin  kafèr.
Sombher
Bhângsa:Orèng
Muhammad Quraish Shihab
Karjâ
Quraish  anèka sarèng Fatmawaty Assegaf 2 Februari 1975 è solo. Pasangan ka’dinto è parèngin 5 pottra; Najelaa Shihab, Najwa Shihab, Nasywa Shihab, Ahmad Shihab, dan Nahla Shihab. Quraish asâllâ dhâri kaluârgâ kâtoronan Arab Quraisy-Bugis, sè ghi’ aropaâghi kâtoronan Nabi Muhammad dhâri marga Shihab.
Bapa’èn Abdurrahman Shihab aropaâghi olâma’ dhâlèm bidang tafsir, pangosaha sèrta orèng sè aktif è bidang politik sè è kènal bhâgus è kalangan Masyarakat Sulawesi Selatan. Jasana è bidang pendidighân ka’dinto kabhuktè dhâri usahana abina duwa’ pèrghuruwèn tègghi è di Ujungpandang, yaitu Universitas Muslim Indonesia (UMI), pèrghuruwèn tègghi swasta palèng rajèh è bhâgiyan temor Indonesia bhân IAIN Alauddin Ujung Pandang. Jhughân ampon è catet dhâddi rektor: UMI 1959-1965 dan IAIN 1972–1977.
Abdurrahman sè andik pèmekkèran maju, parcajèh sâongguna pendidighân bisa nyèptaaghi ka majjuèn. Hal ka’dinto bisa èyabès dhâri pendidighâna panèka Jami’atul Khair sèaropaâghi pendidighân Islam palèng towa è Indonesia. Morèd-Morèdè èyajhâri gèraghân bhân  pèmekkèran maju Islam. Bhân polè lembaga panèka andi’ hubungan sarèng sombhèr ka majjuèn dhâri naghârè è Temor Tèngnga akadhiyè Hadramaut, Haramaian dan Mesir. Bhânnya’ ghuru dhâri naghârè è Temor Tèngnga jhughân sè èpadhâtèng ka lembaga kasèbut akadhiye Syaikh Ahmad Soorkati sè asallâ dhâri Sudan, Afrika.
Quraish Shihab ngaollè motivasi dhâri bapa’èn sè adhâddiâghi tombuna rasa sènnèng ajhâr è bidang tafsir Al-Qur’an. Bapa’èn  serring nghâjhâk potra-potrana akompol samarèna maghrib kaângguy abahas tafsir Al-Qur’an. Quraish sènnèng ajhâr Al-Qur’an molaèn omor 6-7 taon bhân è yajhèri langsung sarèng bapa’èn. Salaèna mâkon maca, jhughân ngâjhâri carèta-carèta hikmah dhâlèm Al-Qur’an. Saènggè dhâri ka’dinto rassa cintana dhâ’ Al-Qur’an molai tombu.
Sakola formal Quraish è Makassar dhâri SD sampè kèllas duwè’ SMP. È taon 1956, Quraish mondhuk kâ Malang è Pondok Pesantren Darul Hadis al-Faqihiyah. Karna Quraish ghuongghu dhâlèm ajhârre, duwè’ taon mondhuk Quraish ampon mahir dhâlèm pangâjhârân bahasa Arab. Akânta Quraish ândi’ bakat bhân nguasai pangâjhârân bahasa Arab sèrta bhâjèng ajhâr pangâjhârân Islam, Quraish bhân alè’na sè anyama Alwi Shihab sarèng bapa’èn è kèrèm dhâ’ Universitas Al-Azhar Cairo lèbhât beasiswa dhâri Provinsi Sulawesi Selatan, è taon 1958 bhân langsong è tarèma è kèlas duwâ’ (Padèh bhân kèlas SMP è Indonesia) Saampona lâstarè Quraish lanjut akuliah è Universitas Al-Azhar Fakultas Ushuluddin, jurusan Tafsir dan Hadist. Taon 1967 Quraish ampon andi’ gelar LC. Duwâ’ taon polè Quraish ngaollè ghelar M.A è jurusâ sè padâh kalabân judul tesis “al-I’jaz at-Tasryri’i al-Qur'an al-Karim (kemukjizatan al-Qur'an al-Karim dhâri Segi Hukum)”.
Kaângguy mewujudkan cita-citana mendalami studi tafsir, Taon1980 Qurais Shihab abhâli pole kâ Al-Azhar Cairo ngâlâ’ spesialisasi dhâlèm studi tafsir al-Qur'an. Qurais ghun pârlo wâkto duwâ’ taon kaângguy ollè ghèlèr doktor. Disertasina sèrjudulè “Nazm ad-Durar li al-Biqa’i Tahqiq wa Dirasah (Kajian bhân analisis terhadap keotentikan Kitab Nazm ad-Durar karya al-Biqa’i)” berhasil  è pèrthanâghi kalabhân predikat penghargaan Mumtaz Ma’a Martabah asy-Syaraf al-Ula (summa cum laude).
Somattra Laok
jmpl|lambhâng propinsi Sumatra Laok Somattra Laok (Indonesia: Sumatera Selatan, Pèghu: سومترا سلاتن, èsingkat Sumsel) iyâ arèya sala sèttong propinsi è Polo Somattra. Loassa propinsi panèka korang lebbi 87.017.41 km². Bân pendudukna korang lebbi 8.550.849 orèng (taon 2021) kalabân kepadatan penduduk 93/km2. Embu' kotta Propinsina bâḍâ è Kotta Palèmbang.
Gèografis
Lokasi astronomis Propinsi Sumatra Laok secara bâḍâ è antara 1–4° Lintang laok bân 102–106° Bujur Tèmor. Abatessan provinsi panèka è bun dâjâna sarèng Propinsi Jambi, è bun lao'na bâḍâ Propinsi Lampung, è bun tèmor bâḍâ  Sellat Bangka bân Propinsi Bangka Belitung, è bun bârâ' bâḍâ Propinsi Bengkulu.
Sejarah
Sejarah Sumatra Laok panèka è molai dari jaman Kerajaan Sriwijaya abad ka 7-14. Kerajaan Sriwijaya iyâ arèya sè ngoasaè Nusantara bân Semenanjung Malaya è abad ka-9, kotta Palèmbang sè toman dhâddhi ibu kotta karajaan bahari Buddha palèng rajâ è Asia Tengghârâ. Kalabân abad ka-17 è wilayah embu' kottana Sriwijaya sè lambâ' arèya daddi Kesultanan Palèmbang, sala sèttong Kerajaan Islam è Nusantara.
Suku bangsa
Suku aslinah arèya Suku Palèmbang èkennal bi' nyama Iliran bân Uluan. Bhâsa asli daerah otamana panèka bhâsa Malajuh Palèmbang, Besemah, Musi, Ogan, Penesak, Komèring, Malajuh Tengnga
Sombher
Bhângsa:Indonesia
Gemala Hatta
Dr. Dra. Gemala Rabi’ah Hatta, MRA., M.P.H. (lahèr 2 Maret 1952) iya arèya pottrè sè nomer ḍuwâ’ ḍâri mantan bâkkèl prèsiden RI se ḍa’ aḍâ’, Mohammad Hatta bân Rahmi Hatta.
Pangajhârân
Ka taon 1970, dhibi’en matammat aghi robuk SMA na è SMA Santa Ursula, jakarta. Ka taon 1976, ollè ghellâr MRA ḍâri School of Medical Record Administration, Sydney, Australia; bèasiswa Colombo Plan. Alanjutaghi polè pendidikan na è Sakola Tèngghi Administrasi Lembaga Administrasi Naghârâ RI, marè ka taon 1983 & ollè ghellâr (S-1) bân alanjutaghi (S-2) è Pascasarjana Fakultas Kabârâsân Masyarakat Universitas Inḍonèsia, marè taon 1994. Ahèr taon 2002, ollè ghellâr doktir (lulus Cum Laude) ḍâri FKM-UI (jurusân Biostatistik).
Nasional
Sajhhek 1976 dhâghâ 2017 alako mènangka PNS Kementrian Kabârâsân Rèpublik Inḍonèsia. Pangkat bân golongan ruang pembina otama ngodâ/IV C-Lektor, eselon II A. Pansiun sarèng pangkat bân golongan ruang pembina otama Madya/IV D-Lektor Kapala – Associate Professor. Andi’ NIDK (Nomer Orbhih Dosèn Khusus).
Makau
Kae'an loar
Bhângsa:Naghârâ Bhângsa:Makau
Meutia Hatta
Prof. Dr. Meutia Farida Hatta Swasono (lahèr 21 Maret 1947) iya arèya sorang bhlântèk antropologi bân politikus Inḍonèsia sè ajabat mènangka angghuta Ḍewan Pertimbangan Prèsiḍen sajhhek 2010 sampè' 2014. Sabellunna dhibi’en ajabat mènangka Menteri Naghârâ Pemberdayaan Binè’ ḍâlem Kabinet Inḍonèsia Bersatu (2004 sampè' 2009).
Bhâsa Kanton
Bhâsa Kanton (Bhâsa Kanton: 廣州話, Gwong2 zau1 waa2 ) iyâ arèya bhâsa sè èkacator bi' orèng Kanton, orèng Hong Kong bân orèng Makau.
Naghârâ
Bhângsa:Bhâsa Kanton Bhângsa:Bhâsa
Umar bin Hafidz
Al-Habib Umar bin Muhammad bin Salim bin Hafidz otabâ Habib Umar bin Hafidz sè lahèr arè Senin, 27 Mèi 1963 M (Kalènḍer Hijriyah 4 Muharram 1383), iyâ arèya olama’ sè kotara. Habib Umar satèya dhingghâl è Tarim, Yaman è ḍissa beliau ngawasi perkembangan Dar-al Musthafa bân pan-brâmpan sakolaan laèn sè èpaddhek è masa pangawasanna.
Kaoḍi'ân awwâl
Habib lahèr è Tarim, Hadramaut, sala sèttong kotta toa è Yaman.
Nasab
Habib Umar pottrana Muhammad bin Salim bin Hafiz bin Abdullah bin Abi Bakr bin Aidarous bin al-Hussain bin al-Shaikh Abi Bakr bin Salim bin ‘Abdullah bin ‘Abd al-Rahman bin ‘Abdullah bin al-shaikh ‘abd al-Rahman al-Saqqaf bin Muhammad Maula al-Daweela bin ‘Ali bin ‘Alawi bin al-Faqih al-Muqaddam Muhammad bin‘ Ali pottra ḍâri Muhammad Sahib al-Mirbat bin ‘Ali Khali’ Qasam bin ‘Alawi pottra ḍâri Muhammad bin‘Alawi bin ‘Ubaidillah bin al-Imam al-Muhajir to Allah Ahmad pottra ḍâri ‘Isa pottra ḍâri Muhammad bin Muhammad bin ‘Ali al-‘Uraidi pottra ḍâri Ja’far al-Sadiq bin Muhammad al-Baqir bin‘Ali Zain al-‘Abidin pottra ḍâri Hussain kompoy lakè’, pottra ḍâri pasangan ‘Ali pottra ḍâri Abu Talib bân Fatimah al-Zahra pottrè ḍâri Rasul Muhammad Shallallahu ‘Alaihi Wasallam.
Masa Kènè'
Beliau ella mampu ngafalaghi Al-Qur’an è omor sè sangât ngoḍâ bân ngafalaghi pan-bârâmpan teks pèntèng fikih, haḍis, bahasa Arab bân pan-bârâmpan èlmo aghâma sè mamaso’ ḍâ’ lèngkerna èlmo sè ètegghut sèndeng  sareng bânnya’na olama’ tradisional akanta Muhammad bin ‘Alawi bin Shihab bân al-Shaikh Fadl Baa Fadl sarta para olama’ laèn sè morok è Ribat, Tarim. Beliau jughân ajhâr pan-bârâmpan èlmo tamaso’ èlmo-èlmo Spiritual aghâma ḍâri ramana sè sèdhâh sahid, al-Habib Muhammad bin Salim sè ḍâri dhibi’na ngaollè cinta bân parhatèyan sè ḍâlâm ḍâ’ da’wah bân bimbingan otabâ tuntunan kaaghâmaan kalabân cara Allah SWT. Ramana cè’ ajâgâna sang ‘Umar kènè’ sè manè bâḍâ è songkèr ramana è ḍâlâm lèngkaran èlmo bân dhikkèr.
Tapè sacara tragis, nalèka al-Habib ‘Umar preppa’na asareng ramana asalat Jum’at, ramana èkèco’ sareng klompo’ komunis bân sang Umar kènè’ kadhibi’ molè ka dhâlemma kalabân ngibâ sal ghâdhuna ramana, bân sajjhek rowa ramana ta’ toman ombhul polè. Arèya asebbâbaghi ‘Umar ngoḍâ ngangghep jhâ’ saongghuna tangghung jâwâb anerrosaghi lalakon sè èlakoni ramana è cèmpèr crama maghâ sal ghâdhuna ramana dhâdhdhi manḍirâ sè èbâghi ḍâ’ al-Habib ‘Umar è masa kènè’na sabelluna ramana sèdhâ sahiḍ. Sajjhek rowa, kalabân ghlebbherre manḍirâ sa ghi-tègghina, al-Habib ‘Umar molaè kalabân smangat, parjâlânan ampeng parjhuângan, makompol orèng, adhâpar majlis-majlis bân da’wah. Parjhuângan bân usahana sè kerras ghân alanjutaghi lalakon ramana molaè bâḍâ hasèlla. Kellas-kellas molaè èbukka’ bâgi na’-kana’ ngoḍâ otabâ orèng towa è masjiḍ-masjiḍ tempat ètabârrâ pan-brâmpan kasempatân kaangghuy ngafalaghi Al-Qur’an bân kaangghuy ajhâr èlmo-èlmo tradisional.
Èkèrèm ḍâ' Kotta al-Bayḍâ
Al-Habib ‘Umar ongghu-ongghu ngartè ḍâ’ Al-Qur’an saèngghâ beliau ella èparèngi hal sè hosos ḍâri Allah maskè omurra ghi’ ngoḍâ. Neng sapanèka, hal rèya molaè asâbbâbaghi kakobâtèran ḍâ’ kasalamâtna bân ahèrra èpotosaghi kaangghuy ngirèm al-Habib ‘Umar ḍâ’ kotta al-Bayḍâ’ sè bâḍâ è tempat sè èsebbhut Yaman ḍâjâ sè majhâu al-Habib ‘Umar ḍâri orèng-orèng sè macalaka’ah sang sayyiḍ ngoḍâ.
Pattimura
Thomas Matulessy atau Thomas Matulessia, èkenal kalabân Kapitan Pattimura otabâ Pattimura (8 Juni 1783-16 Dèsèmber 1817), iyâ arèya pahlawan Nasional Inḍonèsia sè asalla ḍâri Haria, Saparua, Maluku.
Umar bin Hafidz
Èkèrèm ḍâ' Kotta al-Bayḍâ
È ḍissa èmolaè baba’ pèntèng anyar ḍâlâm perkembanganna. Al-Habib ‘Umar asakola è Ribat Kotta al-Bayḍâ’, beliau molaè ajhâr èlmo-èlmo traḍisional sè èbimbing sè moljâ al-Habib Muhammad bin ‘abdullah al-Haddar, smoghâ Allah anyapora bân èbimbing olama’ madhab Syafi’I al-Habib Zain bin Sumait, smogâ Allah ajâgâ. Jânjina èpennuè nalèka ahèrra beliau èpèlè mènangka  sorang ghuru ta’ abit samarèna. Beliau jugân terros alanjutaghi lalakona sè malèsso è bâgiyân dakwah.
Pattimura
Mitorot buku “Kisah Perjuangan Pattimura” sè ètolès sareng M. Sapija, Pattimura tamaso’ katoronan pongghâbâ ḍâri Nusa Ina.
Asal-Usul
Kapitan Pattimura lahèr mènangka Thomas Matulessy è tangghâl 8 Juni 1783 è Saparua. Loor bhâlâ Matulessy asalla ḍâri Polo Seram. Ron-tamoron kabbi ngallè ghârumbhâ Thomas Matulessy ka Titawaka (satèya negri Itawaka). È antara katoronanna bâdâ sè nenneng è Itawaka, bâdâ sè ngallè ka Ullath, bân bâdâ sè ngallè ka Haria. Sè è Haria matoron eppa’ ḍâri Yohannis bân Thomas. Eppa’ ḍâri Thomas Matulessy sè anyama Frans Matulessy lahèr è Itawaka ḍâtâng ka negri Haria sabelluna anèka eppa’ ḍâri Thomas Matulessy nenneng è negri Haria eppa’ ḍâri Thomas Matulessy jârèya ella ta’ abâli polè ka Itawaka bân anèka so embu’ ḍâri Thomas sè anyama Fransina Silahooi sè asalla ḍâri Siri Sori Serani. Orèng towa ḍâri Thomas Matulessy anyama Frans Matulessy bân Fransina Silahooi bân dhibi’na anḍi’ sorang kakak lakè’ anyama Yohannis Matulessy. “Bhâlâ Matulessy aghâma Kristen Protestan. Nyamana Yohannis bân Thomas èkala’ ḍâri Alkitab.”
Umar bin Hafidz
Sombhèr
Bhângsa:Orèng
Pattimura
Kaoḍi'ân Dhibi'na
Thomas ta’ anèka. Yohannis matoron bhâlâ Matulessy sè nenneng è Haria. Zeth Matulessy, sorang pongghâbâ kalakoan umum Provinsi Maluku, dhâddhi ahli wârissa Thomas bân Yohannis, sè negghu’ sorat pangangkaan Kapitan Pattimura mènangka Pahlawan Nasional. Dhibi’na anyèmpen angghuyyâ, bhirâng bân salawaku anḍi’na Pattimura.
Thomas Matulessy Agabung so Dines Militèr Ènggris Taon 1816
È taon 1810, kapoloan Maluku èkala’ ḍâri pânjhâjhâ Blândhâ bi’ ènggris. Sâbâb pamarènta anyar ènggris è Maluku ènilai bhâgus bi’ sakabbina kalangan
Bhâsa Inggris
Bhâsa Inggris (Bhâsa Inggris: English) iyâ arèya bhâsa sè èkacator bi' orèng Inggris, orèng Amèrika, orèng Kanada bân orèng Australia.
Naghârâ
Bhângsa:Bhâsa Inggris Bhângsa:Bhâsa
Bintang Emon
Gusti Muhammad Abdurrahman Bintang Mahaputra (bhâbbhâr 5 Mei 1996), èkennal mènangka Bintang Emon, panèka pelawak tunggal, aktor bân selebriti internet berkebangsaan Inḍonèsia. Bintang aropaaghi pamennang Stand Up Comedy Academy 3. Nyamana sajân èkennal lowas bilâ Bintang aghâbây video komedi è Instagram.
Kaodi'en awwâl
Bintang toman dhâddhi santrè è sala settong pesantren sè bâḍâ è Jombang, Jawa Timur.
Karèr
Bintang aropaaghi didikan komunitas Stand Up Indo Bandung sajjhek awwâl 2014 bân molaè èkennal sacara nasional saampon berhasil ajuarai Stand Up Comedy Academy 3 sè èpabâḍâ sareng Indosiar taon 2017.
Bintang kalè partama terjun ka dhunnyah perfilman kalabân kèngèng peran mènangka Somat dâlâm settong film komedi sè èsutradarai sareng Ernest Prakasa, yakni Milly & Mamet: Ini Bukan Cinta & Rangga taon 2017.
Ka 2020, Bintang meluncurkan settong segmen anyar, yakni Dewan Perwakilan Omel-Omel (DPO) sè abhângon video bân èbhetbhet kalabân komedi è akun Instagram ghâdhunna, kalabân bâkto antara settong kantos tello' mennèt. Tema dâri konten kasebbhut kèngèng aropa sambhât, ghârungghung, parèngatan bân karesahan dâri orèng-orèng è sakètarra sè rangrang èbahas otabâ èpadepak sacara gamblang. Ta' coma sukses melambungkan nyamana, video-video kasebbhut jughân berhasil dhâddhi bahan pabhentaan sé pas viral è dhunnyah maya.
Ka 12 Juni 2020, Emon mengunggah konten è akun Instagram dhibi'na ngennèng sindiranna attas kata'adhilân sè dhâddhi ka kasus penyèraman aèng kerras mongghu Novel Baswedan. Emon ghetton polana pelaku, sè sempat èpadhâddhi tersangka, ako "ta' tengnget" bilâ ngalakonè aksina. Kontenna kasebbhut sontak dhâddhi viral è jhâghât internet masyarakat Inḍonèsia. Namong, sacara teng-dáteng bâḍâ brâmpan pengguna ḍâri akun Twitter sè nodhu Emon mènangka pengguna bân bahkan pecandu narkoba.[4] Kaangghuy ajâwâb kabbhi tudingan sè èlontarkan dhâ' Emon kasebbhut, ka 15 Juni 2020, Emon ngalakonè tes urin è Rumah Sakit Pondok Indah, Puri Indah, Kembangan Selatan, Kembangan, Jakarta Barat. Melalui sala settong unggahan è Instagram, èkataoen bahwa rumah sakit kasebbhut makaloar sorat katerrangan sè aèssè parnyataan bahwa dhibi'na negatif ngangghuy amfetamin, opiates kokain, mariyuana bân benzodiazepin kalabân nomer 1662158-3/3087/PU/06/2020, sarta èparaf sareng Dokter Alse Kepermunanda ka pukul 21.45 WIB. Dukungan untuknya pun terros mengalir, ètandhâi kalabân tagar #BINTANGEMONBESTBOY sè jughân sempat dhâddhi tren è lini masa Twitter Indonesia.
Mekka
jmpl|Mekka Mukarromah Mekka, resmina Mekka al-Mukarramah (bhasa Arab: مكة المكرمة, translit. Makkat al-Mukarramah, artèna kotta sè moljâ iyâ arèya sala sèttong kotta soccè Islam bân ibu kotana Provinsi Mâkka, Arab Saudi. Jara' kotta nèka bi' Jeddah 70 km bân bâḍâ è lembah kènè' 277 m (909 ft) è attas tasè'. Jumla orèng è kotta rèya mangkèn 2.150.000 orèng.
Nabbhi Muhammmad saw. lahèr è Kotta Mekka. Gua Hira jhughân bâḍâ è Jabal Nur, Mekka bân dhimèn dhâddhi kennengan Nabbhi Muhammad saw. narèma Al-Qur'an sè kapèng sèttong. Èntar ka Mekka bhâḍhi Haji iyâ arèya rokon Islam ghâbây muslim sè kellar. Ka'bah bâḍâ è ḍâlem Masjidil Haram, Mekka bân èbhâdi sareng Nabbhi Ibrahim bân Nabbhi Ismail. Salaèn rowa, Ka'bah dhâddhi kiblat rèng muslim dhing la asolat bân Mekka èkasennengngin sareng umat muslim.
Genetika
Genetika (serrapân ḍâri bhâsa Bâlandhâ: genetica) iyâ arèya cabang biologi sè ajâr pawarisân sifat gèn ka organisme jughân suborganisme. Sacara ceppet bisa jughân è kocak jâ' genetika iyâ arèya èlmo mènangka gèn bân sadhâjâ aspèkkâ. Istilah "genetika" èkennallaghi bi' William Bateson ning sèttong sorat pribadi ka Adam Chadwick bân dhibi’na aguna'aghi ka Konfrènsi Internasional tentang Gènetika ka-3 ka taon 1906.
Ḍâlem kaitanna kalabân gènetika, DNA anḍi' perran sè sanget bhuto. DNA iyâ arèya bahan gènetik ḍâsar sè gontrol sifat-sifat makhluk oḍi', terèskprèsikan ḍâlem bentuk polipèptida, makè ta' sakabbhina panèka protèin (ollè èèksprèsikan mènangka RNA sè anḍi' rèaksi katalitik, kadhi SNRPs).
Pèriode pra-Mendel
Tèori populèr ngennèng pawârisen sè èanut ka masa ghâpanèka iyâ arèya tèori pawârisen campor: sorang awarissaghi camporan rata ḍâri sèfat-sèfat è èghibâ tatowana, otamana ḍâri pajânten karana ngibe spèrma. Hasèl panelitiân Mendel anunjuaghi jâ' tèori panèka ta' pajhu karana sèfat-sèfat èghibâ ḍâlem kombinasi sè èghibâ alel-alel khas, benni camporan rata. Panḍâpat terkait laènna iyâ arèya tèori Lamarck: sèfat sè kaollè tatowa ḍâlem odhi'na èwarissaghi ka potrana. Tèori panèka jughân potong kalabân panjellasân Mendel jhâ' sèfat sè èghibâ bi' gèn ta' pangaro pangalaman individu sè mawariskan sèfat ghâpanèka. Charles Darwin jughân aberrik panjellasân kalabân hipotèsis pangenesis bân saterrosâ èmodifikasi bi' Francis Galton. Ḍâlem pandapat panèka, sèl-sèl bâḍân ngasèllaghi partikel-partikel sè èsebbhut gemmula sè bhâkal èkompollaghi ning organ rèproduksi sabellum pambuahan kadhâddhiyen. dhâddhi, setiap sèl ḍâlem bâḍân andi' sombângan bagi sèfat-sèfat sè bhâkal ègibhâ zuriat (katoronan).
Francis Crick ajellassaghi aliran informasi sè èghibâ bi' DNA ḍâlem rangkaian The Central Dogma, sè amonyi Aliran informasi DNA kèngèng èterrossaghi ka sèl-sèl tor individu laènna kalabân rèplikasi, kèngèng èèksprèsikan dhâddhi sèttong sinyal prantara ḍâlem bentuk RNA, sè pas kèngèng ètranslasikan dhâddhi polipèptida, unit pambangun sèttong fènotipe ḍâri organisme sè bâḍâ.
Pèriode pra-Mendel
Ka masa pra-Mendel, orèng kita' ngaonèngi gèn bân kromosom (makè DNA ampon è èkstraksi namong ka abâd ka-19 kita' èkaonèngi fungsina). bhâkto panèka orèng gi' andhi' angghâpen jhâ' sifat èwarissaghi lèbhât spèrma (tatoa pangorbi ta' nyombhâng paponapa ḍâ' ka sèfat potrana).
Konsèp ḍâsar
Panyabâen ḍâsar ilmiah lèbhât parcobâân sistematik anyar èlakoni ning paro ahèr abâd ka-19 bi' Gregor Johann Mendel. Dhibi'na iyâ arèya sorang biarawan ḍâri Brno (Brünn ḍâlem bhâsa Jerman), Kakaisaran Austro-Hungaria (Samangkèn bâgien ḍâri Rèpublik Cèko). Mendel èsapaktè omom mènangka 'pendiri gènetika' salastarèna karyana "Versuche über Pflanzenhybriden" otabâ Panyobaan mengenai Parsilangan Tanâman (èpublikasi cètak ka taon 1866) ètemmo polè sacara tapèsa bi' Hugo de Vries, Carl Correns, bân Erich von Tschermak ka taon 1900. Ḍâlem karyana ghâpanèka, Mendel ḍâ'-aḍâ'ân sè nemmoh jhâ' pawarisân sifèt ning tanâman (dhibi'na aghunaaghi pèttok sâfat ka tanâman kapri, Pisum sativum) noroè sajumla nisbah matematika sè saderhana. Sè lebbhi sanget, dhibi'na bisa ajellassaghi dekkamma nisbah-nisbah panèka kadhâddhiyen, lèbhât ponapa sè èkenal mènangka 'Hokom Pawarisân Mendel'.
Biḍâng kajiân gènetika èmolaè ḍâri wilayah subsèlular (molèkular) sampè' populasi. Sacara lebbi rèncè, gènetika ausaha ajellassaghi: matèrial pangibhâ informasi ka'angghuy èwarissaghi (bahan gènetik), kadhinapa informasi ghânika èèksprèsikan (èksprèsi gènetik), bân kadhinapa informasi kasebbhut èpinda ḍâri sèttong individu ka individu sè laèn (pawarisân gènetik).
Konsèp ḍâsar
Ḍâri karya panèka, orèng mulaè ngaonènghi konsèp gèn (Mendel nyebbhut 'faktor'). Gèn iyâ arèya pangibhâ sèfat. Alèl iyâ arèya èksprèsi alternatif ḍâri gèn ḍâlem kaitan kalabân sèttong sèfat. Setiap individu disomik pagghun andi' sapasang alèl, sè akaitan kalabân sèttong sèfat sè khas, masèng-masèng a'asal ḍâri tatoana. Status ḍâri pasangan alèl panèka ènyamaè gènotipe. Manabi sèttong individu andi' pasangan alèl sè paḍâ, gènotipe individu ghâpanèka agènotipe homozigot, manabi pasanganna bhiḍâ, gènotipe individu sè asangkutan ḍâlem kabâḍâ'ân hèterozigot. Gènotipe akaitân kalabân sifèt sè teramati. Sèfat sè akaitân kalabân sèttong gènotipe èsebbhut fènotipe.
Kronologi parkembângan gènetika
Saampona panemmoan ulang karya Mendel, gènetika akembâng sanget pessat. Parkembângan gènetika segghut dhâddhi conto klasik mengenai pangangghuyen mètode ilmiah ḍâlem èlma pangataowan otabâ sains. èbâbâ panèka tahapan-tahapan parkembângan gènetika:
Pèriode pra-Mendel
Maskè orèng biasana netteppaghi gènetika èmolaè kalabân ètemmona polè naskah artikel sè ètolès Gregor Mendel ka taon 1900, saongghuna gènetika mènangka "èlmo pawarisân" otabâ hereditas ampon èkennal sajhâk masa prasajhârâ, kadhi domèstikasi bân pangembângan palbegai ras ternak bân kultivar taneman. Orèng jughân ampon onèng efèk parsilangan bân pakabinan sakarabât tor aghâbây sajumla prosedur bân paraturan mengenai hal kasebbhut sajhâk sabellum gènetika manjheng mènangka èlmo sè manḍiri. Silsila tentang panyakèt ka kalowargâ, kadhi, ampon èkaji orèng sabellum ghânika. Tapè, pangatahoan praktis panèka ta' aberrik panjellasân panyebbab ḍâri gejala-gejala ghâpanèka.
Aplikasi Tèori Blaise Pascal bân matematika ning gènetika
Gènetika angghâl mènangka èlmo terrapân sè bisa èguna'aghi rengbâreng kalabân tèori-tèori matematika ka'angghuy gèksprèsiaghi sèttongan unit gèn ḍâlem frèkuènsi kcangghâlna, korèlasi gènotip kalabân fènotip, bân samacemma.
Longgha
Longghâ, sè biasa èsebbhut kalabân ubi jalar, ubi rambat, ubi manis, ubi jawa, ketela rambat è dâlâm bhâsa Indonesia, iyâ aréya sèttong bu-tombuân sè pajhât biasa ètanè mongghu masyarakat. Bâgiân sè èghunaaghi iyâ arèya bâgiyân ramo' sé ésséna la rajâ (ésebbhut obih), obi panèka andi' gizi sè tèngghi. Nèng Afrika obina longghâ dâddhi sala sèttong sombhâr kakanan sè otama. Nèng Asia, salaèn èghunaaghi obina, ompossa dâun longghâ jhugân èpadhâddhi kolobhân. Tor bâdâ kèya logghâ sè èpadhâddhi tanaman hias polana lèbur dâunna.
Jhabaran
Nèng Indonesia, longghâ panèka bâda macemma. èngghi panèka Daya, Borobudur, Prambanan, Mendut, Kalasan, Muara Takus, Cankuang, Sewu. Sabâtara bâdâ se ghi' bhuru è leppas taon 2001 panèka Cilembu sè asalla dari Sumedang. Cèm-macèmma longghâ sè la kasébbhut ghâllâ' andi' ka-khassan rassah bi' dhibi' sèbâng.
Asalla longghâ dâri dâèrah sè panas otabâna iklim tropis, akadhi wilajâh Amerika Selatan bân Papua. Ménorot sabâgian sè tak sarojuk kalabân asal muasalla longghâ dâri Papua ngoca'aghi jhâ' rèng-orèng Indian èlla toman alajâr ka bârâ' ngalébâṭhi Samudera Pasifik tor abhânto ngennalaghi longghâ ka Asia.
Cara Atanè
Longghâ bisa ètamén dâri bhungkana, caranah namén cokop ghâmpang, cokop ngalè tana kaagghuy kennenganna nyellettaghi bungkana longghâ dâgghi', bân cara arabât logghâ jhugân ghâmpang, sè pentèng longghâ e sabâ' nèng è kénnéngan se bisa kasonaran mata arèh langsong, maka longghâ ampon bisa tombu bâghus. Saterros epon, logghâ kodhu ejâgâ dari tombuén se agânggu akadhi gulma, saèngghâ gulma tak arèbbhu' unsur hara se bâdâ è seddhi'na bhungkana longghâ. Pamasangan pupuk akadhi UREA otabâ organik parlo kèyah kaagghuy nambâih hasèl tanèna longghâ.
Sajhârâh
Logghâ ètangarae asalla dâri Benua Amerika. Para ahli botani bân pertanèyan ra-ngèrah daerah asal longghâ rèya dâri Selandia Baru, Polinesia, bân Amerika bâgiyân téngnga. iyâ arèya Nikolai Ivanovich Vavilov, oreng ahli botani Soviet se mastèaghi daerah sentrum primer asalla tombuén longghâ rèya dâri Amerika Ténga. Saterros epon longghâ mulaè apencar sa dhunnyah, otamana dhâ' naghârâ-naghârâ sè andi' iklim tropika è abad ka-16. Tor reng-oreng Spanyol mencar longghâ ka Asia, otamana Filipina, Jepang, bân Indonesia.
Jhabaran
É kennal kalabân sebbhutân longgha (Madura), tela rambat (Jawa), petatas (Papua), sweetpotato (inggris), bân shoyo (Jepang), panèka aropaaghi sombhâr karbohidrat sè sangét èkabhuto ghuna makoat sistem pangan. Salaènna aghândhu' karbohidrat, longghâ jughân aghândhu' vitamin, mineral, fitokimia (antioksidan) bân serat (pektin, selulosa, hemiselulosa).
Adam
Adam iyâ arèya orèng sè bâḍâ è kètab Tanakh, Alkitab dan Al-Qur'an. Mongghu Abrahamik, Adam nèka orèng kapèng sèttong è bhumè. Kèng mongghu Ahmadiyyah bân sè noro’ pra-Adamit, bâḍâ orèng laèn sabellum Adam.
Mongghu aghâma Samawi, Adam èosèr ḍâri sorghâ polana ngakan buwâ sè ta’ èparèngaghi bi’ Pangèran. Neng aghâma Yahudi bân Kristen buwâ sè èkamaksod iyâ arèya buwâna bhungka pangataowan bhâghus bân jhubâ’. Manabi neng aghâma Islam buwâ sè èkamaksod iyâ arèya khuldi sè artèna è bhâsa Arab yakni langgheng. Buwâ khuldi jhughân bâḍâ è Yahudi bân Kristen tape ta’ sampè èkakan Adam polana la èosèr ghellu bi’ Pangèran tako’ langgheng akadhi Pangèran.
Neng kètab Kejadian, kètabbhâ Yahudi bân Kristen, Adam èyosèr ḍâri sorghâ polana èghudhâ bi’ olar benni setan saèngghâ Pangèran abhâsto olar maklè jhâlânna arayap. Tapè mongghu bhângkèt èlmo, lambe’ orèng Yahudi ghita’ tao ka sètan. Neng Yahudi, konsep sètan baru masok sajjhek Israel èkontrol Persia taon 539-332 SM.
Adam akabin bi’ Hawa bân nganghungi bânnyak potra, contona Kain (Qabil), Habel (Habil), dan Set (Syits).
Sombher
Bhângsa:Orèng
Dewi Sartika
Radhin Dèwi Sartika (bhâbbhâr 4 Dèsèmber 1884- 11 Sèptembèr 1947) panèka sorang advokat bân tokoh perintis pendidikan bagi kaom binè’. Iyâ arèya sala settonga tokoh binè’ Inḍonèsia sè palèng kotara. Iyâ èangghep mènangka pahlawan Nasional sarèng pamarènta Inḍonèsia è taon 1966.
Biografi
Saampona kamardhikaan, kabârâsân Dèwi Sartika molaè toron. Bilâ bâḍâ Agresi Militer Blândâ dâlem masa kamardhikaan, iyâ kapaksah nuro’ ngongsèh ka Tasikmalaya. Dèwi Sartika sèdhâh neng taon 11 Semptember 1947 è Cineâm bân èkobhuraghi è ka’dissah. Saampona kabâdâân aman, kobhurna èallè ka Jâlân Karang Anyar, Bandung.
Neng 16 Januari 1904, iyâ aghâbây sakola sè anyama Sakolah Isteri è Pendopo Kebhupatèn Bandung. Sakola nèka pas èallè ka jhâlân Ciguriang bân aobâ nyama dhâddhi Sakola Kaoetamaan Isteri è taon 1910. Iyâ ngajhâraghi orèng binè’ maca, nolès, ngètong, pendidikan aghâma bân macem-macem katrampilèn laèna. Neng taon 1912, la bâdâ sanga’ sakola sè kasebbâr è sadhâjâ jhâbâh bârâ’, pas terros ajhu dhâddhi sakola è saniyap kottah bân kebhupatèn neng taon 1920. È Septembèr 1929, sakola nèka aobâ nyama dhâddih Sakola Radhin Dèwi.
Pangarghâân
Iyâ èparèngè gelar Orde van Oranje-Nassau è ulang taon ka-35 Sakola Koetamaan Isteri mènangka perhargaan  attas jhâsana dâlem ajhuangaghi pendidikan. È 1 Desember 1966, iyâ èangghep mènangka pahlawan Nasional.
Panèngghâlân
Nyama Dèwi Sartika èghunaaghi kaagghuy nyama jâlân è tempat sakolana.
Biografi
Sakola Radhin Dèwi ajhu kalabân lekkas. Namong, è masa pendudukan Jepang sakola kasebbhut ngalami kakorangan pèssè bân paralatân.
Kaodi'en Pribadi
È taon 1906, iyâ anèka sareng Radhin Kanduruhan Agah Suriawinata sè arèya ghuruh ḍâri Sakola Karang Pamulang.
Ulama
jmpl|Ulama è taon 1901. Ulama (bhâsa Arab: العلماء, ‘rèng-orèng sè anḍi' èlmo, sarjana) iyâ arèya rèng-orèng sè anḍi’ bân ahli ḍâlem èlmo aghâma ban èlmo umum laènna sè ahubungan kalabân kamaslahatan ommat. Ibnu Jarir Ath-Thabari ḍâlem kètab Jami’ul Bayan ngartèaghi ulama mènangka orèng sè Allah Swt. dhâddhiaghi mènangka pamimpin ommat manossa sè ahubungan kalabân parkara hokom, èlmo, aghâma, bân dhunnya. Dhinèng mètorot Ibnul Qayyim ḍâlem I’lamu Muwaqqi’in, Ulama rowa iyâ arèya orèng sè pakar ḍâlem hokom Islam, sè bârhak afatwa è nga-tengnga ommat, sè sibuk kalabân ajèr kom-hokom Islam bân anyimpulaghi, sarta sè arumusaghi kaidah-kaidah halal bân haram.
وَمِنَ ٱلنَّاسِ وَٱلدَّوَآبِّ وَٱلْأَنْعَٰمِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَٰنُهُۥ كَذَٰلِكَ ۗ إِنَّمَا يَخْشَى ٱللَّهَ مِنْ عِبَادِهِٱلْعُلَمَٰٓؤُا۟ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ
Muhammad Quraish Shihab ḍâlem karyana Tafsir Al-Misbah èkoca’aghi ulama mènangka sè anḍi’ èlmo aghâma sè jellas, Al-Qur’an, bân èlmo fenomena alam. Èlmo kasêbhut ngânteraghi sorang anḍi’ rassa khasyyah (tako’) ḍâ’ Allah. Ulama anḍi’ kadudukan mènangka pâwaris Nabbhi sè mampo alaksanaghi gas-tugassa sareng anḍi’ dhârâjat sè tègghi è sèsè Allah. Namong orèng sè èkoca’aghi ulama ta’ kabâtas ka simbol, atribut, otabâ ghellar sè bâḍâ è abâ’en akadhi kèyaè, ustadz bân pândakwah, polana hal kasâbhut bisa mabâḍâ kakalerowan ḍâlèm anilai orèng.
''{Bân sapanèka (jughân) è antarana manossa, kèbân-kèbân mâlata, kèbân-kèbân târnak bâḍâ sè amacem-macem bârna (bân parobâ). Saongghuna sè tako’ ḍa’ Allah è antara lâ-kabulâ-Na, coma ulama. Saongghuna Allah Maha Pârkasa tor Ghafur}''
Sombher
Bhângsa:Islam
Ḍâlem Al-Qur’an, ayât sè abahas ulama iyâ arèya QS Fathir 28:
È Inḍonèsia, rèng-orèng sè èsebhut ulama iyâ arèya orèng-orèng sè anḍi’ kâahlian ḍâlem bidang aghâma târotama fikih, bân orèng sè anḍi’ integritas moral, akhlak sè bhâghus, bân semma’ kalabân ommat, otamana masyarakat bâbâ. Kalabân syarat è attas, sorang bhuru “èakui” mènangka ‘alèm sarèng ommata. Dhinèng orèng sè ahli è settong bidang èsebhut intelektual otabâ cendekiawan muslim.
Sellat Madhurâ
Sellat Madhurâ. arèya sellat sè mamèsa polo jhâbâ bân polo Madhurâ. Jara’ sè palèng semma’ antara polo rèya bâḍâ è ojung bârâ’ polo Madhurâ (tasè’ bârâ’ Madhurâ otabâ kabhupatèn bhângkalan) bân è wilayah kabhupatèn Gresik sarta kotta sorbhâjâ. È sellat rèya bâḍâ lo-polo kènè’kadhi polo embè’, polo Ghilirajhâ, polo Genteng bân polo ketapang. Sellat Madhurâ aropa’aghi sala settong sarana prasarana panonjhâng ekonomi sè cè’ pentingnga bâghi masyarakat Jhâbâ Tèmor.
Geografi
Sellat arèya bâḍâ è bun tèmor provinsi Jhâbâ Tèmor bâgiyân dâjâ, è bun tèmor kabhupatèn Gresik bân  kotta sorbhâjâ bân kabhupatèn Sidoarjo, bâgiyân lao’ polo madhurâ, bân bâgiyân dâjâ wilayah Pasuruan-Situbondo. È sellat arèya bâḍâ lo-polo kènè’kadhi polo embè’, polo Ghilirajhâ, polo Genteng è sèddi’na polo Madhurâ, sarta Polo Ketapang è tasè’ kabhupatèn Probolinggo, Jhâbâ Tèmor.
ḍâlem pan-brâmpan sombher sè abit Nusantara bân bârâ’, sellat kasebbhut segghut ènyamaè sellat sorbhâjâ, tapè nyama arèya tak è tarèma ḍâlem katantoan kartografi  sè resmi.
Perekonomian
Sellat Mâdhurâ jhughân èmafaattaghi dhâddhi objek pariwisata industri bân sala settong tompaan iyâ arèya PLTU Paiton bâḍâ è pasèsèr sellat rèya yakni è kecamatan Paiton Kebhupatèn Probolinggo bân aropa’aghi sala settong sè bisa ngaollè listrik sè palèng rajâ è polo Jhâbâ. Objek-objek wisata è pasèsèr sellat Mâdhurâ, sè kotara iyâ arèya pantai Kenjeran è Sorbhâjâ, pantai Bentar è kebhupatèn Probolinggo, bân pantai Pasir putih è kebhupatèn Situbondo.
Sarana tompaan tasè’ iyâ arèya Kapal Feri sè mapolong sellat Mâdhurâ è duwâ’ jalur, jalur penghubung Pelabbhuwân Ujung (Sorbhâjâ) bân Pelabbhuwân Kamal (Bhângkalan, Mâdhurâ), sarta jalur penghubung Pelabbhuwân Kalianget (Somennap, Mâdhurâ), bân Pelabbhuwân Jangkar (Situbondo, Jhâbâ Tèmor). Sarana tompaan laènna iyâ arèya Jâmbât Suramadu aropa’aghi sarana tompaan dhârât penghubung Jhâbâ-Mâdhurâ bân adampak cè’ rajâna dhâ’ perekonomian duwâ’ polo rèya
Tuanku Imam Bonjol
Tuanku Imam Bonjol (bhâbbhâr è Bonjol, Luhak Agam, Pagaryung, 1772 – mate dâlam pengasingan bân è kobur è Lotta, Pineleng, Minahasa, 6 November 1864) beliau panèka sala settong ulama, katoa bân pejuang se aperrang alabân belândhâ è paperrangan se è kennal Perrang Padri è taon 1803-1838. Tuanku Imam Bonjol è angka’ dhâddhi Pahlawan Nasional Indonesia adasar SK Presiden RI Nomor 087/TK/taon 1973, tangghâl 6 November 1973.
Nyama asli dhâri Tuanku Imam Bonjol arèya Muhammad Syahab, bhâbbhâr è Bonjol è 1 Januari 1772, Beliau aropaaghi pottra dâri Bayanddin Syahab (rama) bân Hamatun (èbhu). Ramana, Khatib Bayanuddin Syahab, aropaaghi oreng Alim Ulama bân katoa se asalla dâri Sungai Rimbang, Suliki, Lima Puluh Kota. Mènangka Ulama bân katoa masyarakat è  dissa, Muhammad Syahab olle ghellâr, iye arèya Peto Syarif, Malin Basa, bân Tuanku Imam. Tuanku nan Renceh dâri Kamang, Agam panèka katoa dâri Harimau nan Salapan panèka se noddhuh dhâddhi Imam (katoa) bâgi kaum Padri è Bonjol. Beliau akhèrra è kènnal kalabân sebbhutân Tuanku Imam Bonjol. Sala sèttong naskah aslina bâdâ è Dinas Kearsipan bân Perpustakaan Provinsi Sumatra Bârâ' Jhâlân Diponegoro No.4 Padang Sumatra Barat Naskah kasebbhut ollè è bâcah bân è ajheri è Dinas Kearsipan dan Perpustakaan Provinsi Sumatra Bârâ'.
Perrang Padri
Perrang Padri atinggèhllaghi kenangan heroik bân traumatis è ranah Minangkabau,Selama korang lèbbi 18 taon awwâl perrang (1803-1821) praktis se aperrang panèka    dhâ-pabâḍâna oreng Minang bân Mandailing otabâ Batak umumma.
Namong, sajjhek awwâl 1833 perrang aobâ dhâddhi perrang antara kaum Adat bân kaum Padri alabân Belândhâ, duwâ’ pihak patang bhânto alabân Belândhâ, Pihak-pihak se molana bertentangan ahèrra padâ alabân Belândhâ. È ojung kastana ollè kasadaran, ngonjhâng Belândhâ dâlem konflik ternyata manyangsara rakyat Minangkabau dhibi’. Apolongah kaum Adat bân kaum Padri arèya è molaè sareng bâḍâna kompromi se è kennal kalabân nyama Plakat Puncak Pato è Tabek Patah se mabâḍâ konsensus Adat basandi Syarak, Syarak basandi Kitabullah (Adat se adhâsar Aghâma, Aghâma se adhâsar Kitabullah (Al-Qur’an).
È awwâl bâḍâna perrang panèka èdhâsarrè karep è kalangan katoa ulama Kerajaan Pagaruyung bhâdhi nerrapaghi bân ajhelenaghi syariat Islam sè paḍâ sareng ahlus sunnah wal jamaah (Sunni) bân teguh ka Al-Qur’an bân sunah-sunah Rasulullah shalallahu ‘alaihi wasallam. Pas katoa ulama se a gabung dhâlam Harimau nan Salapan mènta Tuanku Lintau untuk è pangghil se è Pertuan Pagaruyung sareng Kaum Adat untuk adhingghâl kebiasaan se tak padâ sareng Islam (bid’ah).
Rassa kastah Tuanku Imam Bonjol dhâ’ kalakoanna kaom Padri dhâ’ paḍâna rèng Minang, Mandaling, bân Batak, dâlem oca’na ''Adopun hokum Kitabullah banyak lah melampau dek ulah kito juo. Baa dek kalian?(bânnya’ hokom kètabbâ Allah sè marè è lèngkaè sèngko’ sadhâjâ. Bârâmma mongghu sadhâjâ?).''
Panyerrangan bân pangèppongan bhintèng kaum Padri è Bonjol sareng Belândhâ ḍâri sadhâjâ jurusân parkèraan ennem bulân (16 Maret-17 Agustus 1837) sè è pimpin sareng jèndral perwira Belândhâ, tapè bân tentara sè sabâgiyân rajâ arèya bhângsa prèbhumèh sè ḍâri suku man-dimman, kadhi Jhâbâh, Mâdhurâ, Bugis, bân Ambon. Dâlem daftar nyama perwira pasukan Belândhâ, bâḍâ Mayor Jèndral Cochius, Letnan Kornèl Bauer, Mayor Sous, Kaptèn Maclean, Letnan Settong Van der Tak, kabulâ Letnan Settong Steinmetz bân saterrossè, tapè bâḍâ kèya nyama-nyama Inlandsche (prèbhumèh) kadhi Kapitein Noto Prawiro, Inlandsche Luitnant Prawiro è Logo, Karto Wongso Wiro Redjo, Prawiro Sentiko, Prawiro Brotto, bân Merto Poero.
È 21 Februari 1821, kaum Adat alako sarèng pamarènta Hindia Belanda aperrang bân kaum Padri dâlem kasepakatân se è tandatangani è Padang, sebagai konpensasi Belândhâ ollè hak akses bân kakoasaan atas wilayah darek (pedalaman Minangkabau). Perjanjian arowa èhadiri sareng kaloarga dinasti Kerajaan Pagaruyung dâlem pimpinan Sultan Tangkal Alam Bagagar se marè badâ è Padang bâkto rowa.
Campor tanang Belândhâ dâlem perrang arowa ètandhâi sareng panyerrangan Simawang bân Sulit Air sareng pasukan Kapten Goffinet bân Kapten Dienema awwâl April 1821 dâlem parènta Residen James du Puy è Padang. Dâlem hal rèya, Kompeni alibaddhi dhibi’ dâlem perrang polana “èonjhâng” kaum Adat.
ḍâri Batavia è dâtengaghi terros tambâân kakoatân tentara Belândhâ, è tangghâl 20 Juli 1837 dâpa’ bân kapal Perle è Padang. Kapitein Sinninghe, jumlah orèng Èropa bân Afrika, sergeant, 4 korporaals, bân 112 flankeurs. Sè è bingkèng arèya noddhing dhâ’ serdâdu Afrika sè è rekrut Belândhâ è Benua arowa. Satèya naghârâ Ghana bân Mali, kabbih è sebbhut Sepoys bân adinas dâlèm tentara Belândhâ.
Pasukan Padri cokop tangguh saèngghâ masossa Belândhâ untuk tondu’. Polana arowa, Belândhâ lèbât Gubernur Jenderal Johannes van den Bosch ngajhâk katoa kaum Padri se kala è katoaè Tuanku Imam Bonjol untuk adamai sareng ma’lomat Perjhânjhiân Masang è taon 1824. Parkara arèya è ma’lomi polana è taon se abhâreng Belândhâ tadâ’ dana untuk ngaddhepi paperrangan laèn è Èropa bân Jhâbâh kadhi perrang Diponerogo.Tapè ahèrra parjhânjhiènna è langghâr dhibi’ sareng Belândhâ kalabân nyerrang nagari Pandai Sikek.
Saampona dating bhântoan ḍâri Batavia, maka Belândhâ ngalanjutâghi polè pangèppongan bân è masa-masa laènna, kadudughân Tunku Imam Bonjol atambâ malarat, namong ghi’ tak sudi untuk nyèrra dhâ’ Belândhâ. Saèngghâ dâpa’ katello’ kalèna Belândhâ aghântèh komandan perrangnga untuk arebbhu’ Bonjol, yakni naghârâ kènè’ bân bhintèng ḍâri cellot sè è sakitarra èkaleng-lengi bellur. È tangghâl 16 Agustus 1837, bhintèng Bonjol ollè èkobâsaè saampona èkeppong.
Tuanku Imam Bonjol nyerra dhâ’ Belândhâ Oktober 1837, bân kasepakatân ana’na sè noro’ atempor, Naali Sutan Chaniago èangka’ dhâddhi pejabat kolonial Belândhâ. Imam Bonjol èbuwâng ka Cianjur, jhâbâh bârâ’, pas èallè ka Ambon bân aherra ka Lotta Minahasa semma’ dhâ’ Manado, è tempat sè dibudih rowa, beliau wafat tangghâl 8 November 1864. Tuanku Imam Bonjol èkobhur è tempat pangasingânna. Tuanku Imam Bonjol nolès autobiografi sè ènyamaè Naskah Tuanku Imam Bonjol sè aèssè kastana dhâ’ kejjema perrang Padri. Tolèsan arowa aropaaghi karjâ sastra autobiografi pertama dâlèm bhâsa malajuh èsèmpèn bi’ katoronna Imam Bonjol bân èpublikasiâghi taon 1925 è Berkley, bân 2004 è Padang.
Perjuangan sè marè èkalako bi’ Tuanku Imam Bonjol ollè apresiasi atas kapahlawanna dâlèm nentang penjajahan, Tuanku Imam Bonjol èangka’ dhâddhi Pahlawan Nasional Inḍonèsia sajjhek tangghâl 6 November 1973.
Salaènna arowa, nyama Tuanku Imam Bonjol hadir kèya è ruang public bhângsah dhâddhi nyama jhâlân, nyama universitas, jughân èlambâr  pèssè Rp.5.000  kaloaran Bank Inḍonèsia 6 November 2001.
Suku Madhurâ
Sajhârâ
Kadhi Gli Raja, Sapudi bân Raas. Salaèn arowa, Orèng Mâdhurâ dhingghâl è bâgiyân tèmor Jhâbâ Tèmor biasa è sèbbhut wilayah Tapal Kuda  ḍâri Pasuruan sampè’ dhâjâ Banyuwangi. Orèng Mâdhurâ sè bâḍâ è Situbondo, Bondowoso, è bun tèmorra Probolinggo, dhâjâna Lumajang, bân dhâjâna Jember, Jumla palèng bânnyak bân rangrang abhâsa Jhâbâ, arèya bâḍâ sorbhâjâ dhâjâ sarta sabâgiyân Malang. bâḍâ sè nètèp è Bawean, è naghârâ Jiran Malaysia, Timor Leste, Brunei Darussalam padhâ bâḍâ. Kabbhi bâḍâ sè dhâddhi penduduk naghârâ teptep (ollè IC/ Sorat teptep salanjhânga). bâḍâ sè è naghârâ- naghârâ Tèmor tengnga.
Demografi
Suku Madhurâ oḍi’ è pan-brâmpan kennengngan è Inḍonèsia, otamana è bâgiyân dâjâ Jhâbâ Tèmor, yakni Polo Madhurâ bân kawasan Tapal Kuda. Salaèn rowa, orèng Madhurâ paḍâ bânnya’ sè merantau ka kennengngan laèn otamana Kalimantan, Jabodetabek, Bhâli, jhughân naghârâ Tèmor Tengnga khosossa è Arab Saudi. Pan-brâmpan kotta è Kalimantan kadhi Sampit bân Sambas, toman bâḍâ karesseman etnis sè alibâttaghi orèng Madhurâ èsabâbaghi kesenjangan sosial, tapè satèya ampon marè bân etnis Madhurâ bân rèng-orèng ḍissa ampo rokon polè.
Abu Nawas
Abu Nawas (Abū-Nuwās: bhâsa Arab: ابو نواس),otabâ sè èkennal kalabân nyama Abu Ali Al-Hasan bin Hani Al-Hakami (756-814) otabâ Abu Nawas, areya sala sèttong penyair Arab. Abu nawas lahèr è Kotta Ahvaz, Persia. Abu Nawas aropaaghi toronan Arab bân Persia.
Pârtobhâtân
Samarèna èokom, puisi-puisina Abu Nawas aobhâ religius, manabi sabhâlluna Abu Nawas sombong, samangkèn lebbhi pasra ḍâ’ kobhâsana Allah. Syair-syairrâ sè tentang atobhât abhuktè  jhâ’ saongghuna Abu Nawas andik èlmo sè tèngghi.
Wafat
Bennyak pendapat Taon wafatta Abu Nawas, baḍâ sè ngocak taon 806 M, baḍâ sè ngocak taon 813 M, baḍâ sè ngocak kèya taon 814 M. èkobhuraghi è Kotta Bagdad, Irak.
Pârtobhâtân
Abu Nawas ghi' ngoḍâna arèya orèng sè lèbur mèrammè, lèbur hura-hura, lèbur bukmabuân saèngghâna èssè puisina tentang bukmabuân, rèng bhinik, bân trèsna. Tapè makkè lèbur bukmabu'ân kapènterânna Abu Nawas è ḍâlem aghâbay puisi sobhung tandingânna. Abu Nawas bisa aghâbay ocak sè bhâghus. È sèttong bhâkto Abu Nawas maca puisi tentang Bani Mudhar, Abu Nawas èokom sabâb khalifah arassa tersinggung ḍâ’ puisina sè èbâca Abu Nawas.
Lahèr
Abu Nawas lahèr è taon 747 M è Kotta Ahvaz, Iran molaè ghi' kènè'. Nyama lanjhânga Abu Ali Al-Hasan bin Hani Al-Hakami. Saampona bapakna sobung omor, èbhuna nyambi Abu Nawas ngallè ḍâ' Kotta Basra, Irak. È dissak ajhâr cem-macema èlmo aghâma akadiyâ èlmo hadis, sastra Arab, bân èlmo Al-Qur’an.
Abu Nawas tamasok sala sèttonga penyair Sastra Arab Klasik sè kotara. Abu Nawas èkennal orèng sè bijaksana bân orèng sè loco. Abu Nawas bâḍâ è sala sèttonga carèta seribu satu malâm. È carètana Abu Nawas tak terro dhâddhi hakim (qadi) samarèna ollè bâsiyat ḍâri bapakna, mangkana Abu Nawas ongghâ dhâ’ bhungkana gheddâng akadhi jhârân. Abu Nawas sâgghut ètantang sareng ratoh Harun Ar-Rasyid bân cakancana Abu Nawas sopajhâ alakoni kalakoan sè tak masok akal akadhi ngallè maligi dhâ ghunong bân èn laèn.
Islam
Iman, islam, bân ihsan
Istilah islam jugen  merujuk dek aspek hokom bên yurisprudensi e delem ajeren agemah Islam, sareng  iman e aspek teologi dan ihsan untuk aspek moral. Istilah rukun islam (أركان الإسلام "pilar-pilar islam") dan rukun iman ngalak  deri pengertian reah. Selanjutteh mengenai klasifikasi ariah deri§ Konsep ketakwaan.
Islam (bhâsa Arab: ٱلْإِسْلَام, translit. al-’Islām,  kédingâki) panikah aghâma (Din, bhâsa Arab: دين) monoteisme Abrahamik sè apusat èâ setti’nah  Al-Qur'an, sebuah teks aghâma sè èyakini sareng umat Muslim sebagai kitab suci (kitabullah) ben  adebu  langsung deri pangeran (muslim nyebut  Allah) engak se etoronaki dek  Muhammad, nabbi Islam se utama ben  dibudinah.[5] e 2020, Islam eperkera’aki se nurok 1,9 miliar oreng e seloroh dunnyah dettih  agemah terrajeh nomer duwek marenah Kekristenan.[6]
Iduladha
Iduladha iyâ arèya teppa' è tangghâl 10 bulân Zulhijjah otabâ 70 arè saampona tellasân Idulfitri. È arè tellasan Iduladha bân arè tassyrik èharamaghi kaangghuy apasa ḍâ' sadhâjâna orèng Islam. È arè Iduladhma, ommat Islam akompol bhâkto ghu-lagghu pas asholat areng-sareng è tanèan sè legghâ otabâ è Masjid. Saampona asholat, pas nyambhelli kèbân kurban. Sèttong pertello' dhâging kurban è dhâ'âr kalowargâna orèng sè akurban, mènangka karèna è gi-bâgi ḍâ' orèng laèn. Torkadâng Iduladha jughân èsebbhut Idulkurban otabâ tellasân Hajji.
Islam
Islam
Islam saongkunah jugen eyangkuy dek nyepput keyakenan  monoteistik se eyakeneh areng-sareng agemah-agemah samawi (prappaen reah Judaisme bên Kekristenan); ngulati QS al-Maidah ayat 44, QS Ali Imran ayat 67 dan 52. tapeh, Islam lebih populer egunaaki dek agemah  kebeennah  nabi  Muhammad sede’remmah ejellasaki neng  ayat Al-Qur'an se diturunkan di akhir-akhir masa kenabiannya:
Jerome Polin
Buku
Buku Latihan Soal Mantappu Jiwa (2019), Gramedia Pustaka Utama, ISBN 978-602-06-3241-4.
Karèr
Bulân Julè 2015, Jerome sareng Jehian, aghâbây akun resmi Line sè asifat akademik nyamana 'Math Q&A'. salastrèna ollè ḍukungan sè bhâgus ḍâri brempan pihak, mereka motossaghi kaangghuy mukkak akun resmi anyar, bân amuat matèri ḍâri mata pelajârân laèn, salaèn matematika.
Kaodien awwâl bân pribadi
Tangghâl  26 Maret 2022, Jerome lolos ḍâri kuliana neng Universitas Wasèda salastrèna alaksanaaghi wisuda bân ollè gellar Bachelor of Engineering otabâ sarjana teknik.
Prèstasi
IKAPIAwards 2020 kaangghuy katègori "Rookie of The Years" - Mantappu Jiwa (Inḍonèsia International Book Fair 2020).
Panampilân neng acara tivi
Tonight Show Premiere (NET., 2022) Juara Inḍonèsia Ramadan (Indosiar, 2023).
Islam
Asma  "Allah"
Cara pengucapan asma "Allah" delem  besah Arab, se  khusussaha eyangkuy sareng  muslim.
Tauhid (Monoteisme)
panika se jugen aberrik rejekeh, se maodik , se mamateh , sareng se aberrik manfaat  ben  bahaya. Allah se ngurus sakappinah ; sakappinah  see tangani panikah kabegusan ; ben  Allah mahakobesah  de apah seekasokan. delillah  panikah  ayat dalam Al-Qur'an, “sakappinah penciptaan ben urusen  tettih  hak-Nya.”[Al-A'raf:54]