cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moïse Katumbi Chapwe
Kelasi
Moïse Katumbi atangaki kelasi na eteyelo Kiwele ya Lubumbashi mpe na Mission Kapolowe esika azwaki dipolomi naye mpe asilisaki na kelasi ya lolenge ya kokanisa (Psychologie).
Lisápo ya Afríka ya baíndo
Likwé
Lisápo ya Afríka ya baíndo ezali buku ya yambo ya ko koma na mayé matali baindo na Afrika.
Moïse Katumbi Chapwe
Mombongo ya mbisi
Moïse Katumbi abandaki musala naye ya mombongo na kotekateka mbisi na eteyelo mpe a zwaki matabisi ya dollars 40 na tango azalaki na maul 13. Sima nayango apelaki makasi na mombongo ya mbisi na etímá ya Moero epayi wapi abandaki kotekela mingimingi biloko naye kompani ya mbulamatadi na nkombo ya Gecamines.
Etablissement Katumbi
Akobisaki misala misusu o ekolo Zambie mpe a tombolaki yango na mimbongo misusu: bokumbi mituka, mombongo, komema biloko ya koliya. Kobanda na botongi ba nzela milayi mpe ya ba nkoto ebele ya mapeko kino na komema lotiliki o ba mboka miyike mpe bingumba minene, kotonga mpe kobongisa biteyelo mpe ba lopitalo, Katumbi atika kombo naye bisika nyonso na Etuka ya Katanga.
Na mobu 1987, akelaki bongo ndako munene ya mombongo o nkombo Etablissement Katumbi mpo na kosangisa misala naye nyonso ezala ya botimoli bandeké ya mabanga ya ntalo, bomemi mituka to mpe bomemi bileyi.
Mining Company Katanga
Mbula zomi sima na yango, sima ya tombola musala naye, akelaki MCK (Mining Company Katanga), Oyo esilaki kozwa 80% ya misala ya botimoli ba ndeké ya kwivre mpe ya kobalt ya Gecamines. Mokolo 9 sanza ya mpela ya mazobo ya mobu 2015 kompani ya baye ekolo France na nkombo Necotrans esombaki MCK o motango ya mbongo oyo eyebani te.
TP Mazembe
Kobanda mobu 1997, Moïse Katumbi azali pe Mokambi wa lingomba lia lisano ya ndembo TP Mazembe ya Lubumbashi. Lingomba liango lisila kolonga mbala mitano Ligue des Champions mpe elonga nayango ya suka ezalaki na mibu 2009, 2010, mpe 2015. Ebetaki mpe masano ya suka ya Bobeti ndembo ya Mangomba ya Mokili Mobimba ya FIFA na mobu 2010 na Abu Dhabi. mpe na mobu 2015 na Tokyo.
Lingomba oyo esalaki bongo nkombo na kokoma lingomba ya liboso ya Afrika ya koleka bokangikangi ya mikili ya mpoto mpe ya Amerika ya ngele, mpo na kokoma na suka ya masano ya Bobeti ndembo ya Mangomba ya Mokili Mobimba ya FIFA, wapi kuna ekutanaki na Inter Milan kansi balongaki yango mpe ekweyisamaki.
Moïse Katumbi asilaki bongo mpe kokomisa lisano ya ndembo pologalame ya bozalizali po na kozwa mpe kotangisa bilenge ya Etuka ya Katanga. (Bato koleka 2000 basili koyekola kino sikoyo) Katumbi asilisaki mpe kotonga libanda ya masano ya TP Mazembe na mobu 2011 ya ntalo ya millioni 35 ya badollar ya baye amerika.
Komisyo Stratégique ya FIFA
Kobanda mokolo ya 2 sanza ya elanga ya mobu 2012, aponamaki bongo na komisyo stratégique ya FIFA.
Bomoyi bwa Politiki
O mibu 2006 mpe 2011, Moïse Katumbi azalaki bongo ko telemela bobundi bwa Joseph kabila mpo na kozala tata mokonzi ya Ekolo Demokratiki ya Kongo. Kansi, lokola basusu mingi, Katumbi abendanaki mosika na Kabila na mobu 2015.
Na makomi o nkasa ya nsango Reuters ya mokolo 13 sanza ya mpela ya mazobo mobu 2015, Moïse Katumbi a sengaki ete bapesa bobateli ya kofundama na Kabila sima ya kolongwa naye na bokonzi “neti komekakomeka mpo na ko convaincre Kabila alongwa na bokonzi tango bokonzi naye ya mibale mpe ya suka ya boponami ekosila na mobu ekoya ". Moïse abakisaki ete Kabila soki alongwe na bokonzi na ntango mibeko mokonzi ya ekolo esengi ye kokende, eko komisa ye “tata ya demokrasi ya ekolo Kongo” mpe tata mokonzi ya ekolo ya kolingama mingi epa ya bayi ekolo Kongo.
Moponami na Lisanga ya Baponami ya Ekolo
Na mobu 2006, aponamaki lokola moponami na Lisanga ya Baponami ya Ekolo liboso ya koponama lokola Bokulaka ya Etuka ya Katanga na sanza ya elanga ya mobu 2007, ye aponamaki na bato 94 kati ya baponi 102.
Bokulaka ya Katanga
Mikolo mike kaka sima ya ye kozwa bokonzi lokola Bokulaka ya Katanga, Moïse Katumbi apekisaki kobima na mondelo ya ekolo ya mabanga ya ntalo oyo ewuti kobima mbala moko na mabele, a tindaki bongo ba kompani minene na kotonga bisika ya kobongisa mabanga ya ntalo na kati ya Etuka. Amatisaki mpaku ya Etuka kobanda badollar millioni 80 tiii na badollar miliale 3 mpo abundisaki kaniaka mpe asilaki komatisa kobima o ndelo ya ekolo ya ba cathodes ya Kwivre. Mbongo oyo basalelaki yango mpo na kotonga ba kelasi, ba nzela, ba lopitalo, mpe komema mayi peto ya komela(banda 3% tii na 67% bakoma kozwa mayi peto ya komela).
Kolandana na makomi ya suku ya ndeké, Moïse Katumbi asila bongo komatisa bosali ya kwivre kobanda 8000 kilo nkoto na mobu 2006 kino koleka Millioni moko na mobu 2014. Mbulamatadi naye esilaki mpe kotonga mapeko koleka 1000 ya ba nzela mpe kokitisa talo ya fufu ya masango kolongwa na badollar 45$ tii na badollar 10$ na saki moko.
Na mobu 2013, kolandana na mobeko likonzi ya mboka naye, Moïse Katumbi alobaki ete ako pesa nkombo lisusu te mpo na maponami mbala ya mibale lokola Bokulaka. Mpo na maponami ya tata mokonzi ya ekolo ya mobu 2016, bato mingi okati mpe libanda ya mboka bazali komona ye lokola mopesi nkombo mpe mokitani wa Joseph kabila.
François Tombalbaye
François Tombalbaye azalaka mokonzi ya mboka Tsadi.
Moïse Katumbi Chapwe
Bambano mpe ba mpalata
O mokolo 15 sanza ya mosopa ngbanda 2012, Fondation Excellence Millenium epesaki Katumbi mpalata ya “ Monzoto Moindo ya Afrika mpo na mobu 2012” na Nairobi, Kenya. Mpalata oyo ezalaki po na kondima misala mpe motuya naye neti molongi na boyebi kokunza malamu ya Afrika.
Na sanza ya elanga 2015, Moïse Katumbi azwaki mpe mpalata ya “Moyangeli lisano ya ndembo wa mobu” na maboko ya Lisanga ya mangomba etali masano ya ndembo na Afrika.
Rafael (Anjelu)
Rafael Azali moko yaba Anjelu sambo ya ki yudasi.
Na Biblya
Okati ya biblya Rafael Azali na buku ya Tobia
Frite
Frite ezali mbala bakata mpé ya ko kalinga.
Ewutéli
ewuti payi ya ba belezi
Carl von Linné
Carlo Linneo, Carl Linnæus, Carolus Linnæus tɔ̌ Carl von Linné (13 máyí 1707 - 10 yanwáli 1778)
Good Year
Good year ezali lingomba ekélaka ba piné.
Ngandó (Búku)
Likwé
Ngandó ezali lisolo ya Musolinga.
Ekélami
Ezali na makapo libwa.
Rawalpindi
Rawalpindi na lokota ya Urduna Pendjabi Ezali engumba ya mboka Pakistáni. Ezali engumba ya misatu na sima ya oyo ya Karashi, Lahore.
Guy Menga
Bomoyi
Guy menga abotamaka na Mankonongo na kombo ya Guy Gaston Bikouta Menga na mobu 1935.
ADELF
ADELF ezali lingomba ya bakomi na lokota ya falansé.
Raffaello (Mopakoli)
Raffaello (6 avril 1483-6 avril 1520) Azalaka mopakoli, Motongi, ya ekolo Italia
ADELF
Ekélami
ADELF ekélami o mokolo ya 3 sánzá ya mibalé 1926.
Raffaello (Mopakoli)
Mayé Azala
Raffaello abótámákí na kombo ya Raffaello Sanzio na engumba ya Urbinona mokolo ya 6 avril 1483. Asalaka na bigumba ebele ya Italia néti, Roma, Pérouse, Florence. Asalela ba pàpà ya Roma Jules II na Léon X.
Rembrandt
Mayé Azala
Rembrandt abótámákí na kombo ya Rembrandt Harmenszoon van Rijn na engumba ya Leydena mokolo ya 15 Yuli 1606.
Bowéyi
Rembrandt akufaka na Amsterdam o mokolo ya 4 Oktube 1669.
Etímá Tsadi
Etímá Tsadi ezalí etímá monɛ́nɛ káti na Tsadi, Kamerun, Nizer mpé Nizeria.
Honda
Honda ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Nkembo na Táta
Nkembo na Tatá (latina: Gloria Patri) ezalí libóndeli lya Boklísto.
Libóndeli
Nkembo na Tatá,
lokóla ezalaka o libandela,
mpé sikáwa, mpé na bileko binsɔ sékô:
Lisangá ya Afríka
Lisangá lya Afríka ezalí lisangá ya bisé ya Afríka.
Ntáká ya mpɛpɔ ya Ndolo
Ntáká ya mpɛpɔ ya Ndolo (code AITA : NLO • code OACI : FZAB) ezali ntáká ya mpɛpɔ ya engumba ya Kinsásá.
Bisika
Ntáká ya mpɛpɔ ya Ndolo ezali na engumba iké ya Barumbu pene ya moliba ya Funa.
Ekélami
Ntaka ya ndolo ekélami na mobu 1924. Mobémbo ya yambo esalamaka o mokolo ya 03 sanza ya minéi 1925.
Matambi
Ndolo ezali na Etambi sé moko.
Kipenda Roho
Kipenda Roho ezali lisolóngo ebétami na mayémi.
Likwé
Lisolo yango ezali lisolo ya boluki libala ya Kipenda Roho.
Moyémi mpé mokomi
Makomi maloba ya lisolóngo ya Kipenda Roho ezali Charles DJUNGU-SIMBA Moyémi ezalaka Saye LEPA-MABILA
Mikombe et le démon
Mikombe et le démon ezali lisolóngo ébétami na biyémi.
Likwé
Lisolo ezali ya elengé mobali moko ya kombo ya Mikombe. Mokolo moko,na botamboli nayé na zamba akutanaka na ndoki moko mpé ba salaka lisanga.
Moyémi mpé mokéli
Mokéli ya lisolo ya mikombe et ezalaka Saye LEPA-MABILA
Rugby
Ekélami
Sport ya Rugby ebanda kuna na mobu ya 1823.
Ibiza
Ibizaezali esanga ya mboka ya espania.
ewutéli ya kombo
Kombo ewuti na Katalani Eivissa.
Ekomba
Ekomba azalí mwǎsí óyo azwa ngɔlu ya kobóta ata mwǎna móko te.
PSA
PSA ekokí kozala:
Elémà
Elémá ezalí moto óyo ayébí likambo ya malongá te, alingaka makambo masanga tína mpé mafutaka yé te. Akanisaka lóbí naye te. Alotaka misálá mya kele.
Mbáno ya Afríka ya adelf
Mbáno ya Afríka ya adelf ezali mbáno epésami na lingomba ADELF na bakomi ya afrika oyo ba komaka na falansé.
Ekélami
Mbáno ya Afríka ya adelf epésami yambo o mbu 1961 na Aké Loba pona buku na yé "Kocumbo, l'étudiant noir.".
Lokaka
Lokaka ezalí loléngé lya moto ya molende wa kokɛla; ata elíkia ezalí te na likambo! atíkaka te kolande.
Voice of America
Voice of America (VOA, Loláká la Ameríka) ezalí mabongisi ya monene koleka na Lisangá lya Ameríka, multimedia, mpo na kopesa sango. Epesaka sango na na nkota biyike, koleka motango ya 45, na bisika biye bizangi to bizali kaka na ndambo ya ba media ya nsomi. Ekelama na 1942. VOA emipesa na kosakola sango na mayele mpo ete bato bayeba. Esalaka na bonsomi nyonso mpe elobaka bosolo. VOA ezuwaka mosolo na yango na bafuti mpako mpo ezala kati na Agence ya Ameríka mpo na media ya mokili mobimba (U.S. Agency for Global Media).
Etinda mpe bonsomi ya VOA bipesameli na mibeko maye mibatelaka ba bapanzi sango ya VOA na bopusi (influence), mbamba (pression) to kozongisela mabe ya bakonzi ya gouvernement to ya baye ya politiki.
Likwangola
Likwangola ezalí ya mosálá ya bilanga mpé ya zaladē eye ezalí na esimbeli ya nzeté wápi batía etimweli ya ebendé eye etulami mpé etali epái mosúsu.
Voice of America
Na 1994, Congrès ya Etats-Unis endimaki International Broadcasting Act. Mobeko moye mosengi mpe ete mosala ya ba banzi sango ya VOA ezala ya kilo ekondimisama, ya solo, ya katikati, ya mayele, etali ngambo nyonso mpe ekominisa bokeseni ya culture mpe société ya Amerika.
Mokolo na mokolo, bapanzi sango ya VOA basalaka mosala makasi mpo na kopesa ndakisa ya press libre na mokili.
Alpha Benza Kongawi
Alpha Benza Kongawi azalí moí politiki ya mboka Kongó-Kinsásá. Molobeli wa etuka ya Ubangi wa sidi.
Peter Paul Rubens
Peter Paul Rubens (28 yuni 1577 - 30 mayi 1640 ) azalakí mopakoli, ya ekolo ya Olande.
Mayé Azala
Peter Paul Rubens abótámákí na engumba ya Siegen na mokolo ya 28 yúni 1577.
Bowéyi
Peter Paul Rubens akúfakí na Anverse o mokolo ya 4 Oktube 1669.
Mimar Sinan
Mimar Sinan (?1489- 17 Yuli 1588) Azalaka Motongi, ya ekolo Turki
Mayé Azala
Mimar Sinan abotamaki o mobu ya 1489 pene ya Kayseri
Moyibi ya nkà
Moyíbi ya nka azalí moyíbi óyo alingaka koyíba bobele bilokó minene lokóla mpɛ́pɔ, masúwa mpé na ba mbongo na ndáko ya bobombélí.
O kati ya loposo ya baíndo
O kati ya loposo ya baíndo(Black like me) ezali Búku ya J.H Griffin.
Lilian Thuram
Lilian Thuram azalaka mobɛ́ti ndémbo ya ekolo Fransia.
O kati ya loposo ya baíndo
Likwé
Ezali lisolo ya lolengé Mondele moko ya amérika amikomisa moto moyindo na mposo mitano.
Lilian Thuram
Bomɔi
Lilian Thuram abotomaka na Gwadelupe o mobu 1972.
O kati ya loposo ya baíndo
Ekélami
Lisolo yango esalamaka na mibu 1960.
Pierre Kanku Kasongo
Pierre Kanku Kasongo (27 sanza ya minéi 1937- 13 Sanza ya motoba 2009) azalaka mosani ya kongo-kinsasa.
Bomoyi
Pierre Kanku Kasongo abotamaka na Kipushi o mokolo ya 27 sanza ya minéi mobu 1937. Ayébanaki pona misani na yé na La vie est belle. Asanaki "vuandu" mobali ya Mamu mpé ya Kabibi.
Bowéyi
Akufaka na Kinsasa o mokolo ya 13 Sanza ya motoba 2009. Akundamaka na lilita ya Benseke.
Veda
Veda ezalí búku esántu ya bahindu.
Ekélami
Ekomámá mibú 1800 lb.Y-K.
Biténi
Búku ya Veda ezalí na biténi mínei.
Air Congo
Air Congo (tǒ Air Kongó) ezalaka lingómbá lya mpɛ́pɔ ya Kongó-Kinsásá.
Ekélami
Ekélami na 1961 ti na 1971.
Martin Luther King
Martin Luther King (15 sánzá yambo 1929 — 4 sánzá ya mínei 1968) azaláká mokambi na mbóka Lisangá lya Ameríka.
Bomoyi
Martin Luther King abotamaka na Atlanta o 15 sánzá yambo 1929. Akomaka mokambi o 25 sánzá ya mibalé 1948 ya eklésia batista
Libala na libota
Abalaka Coretta Scott na mokolo ya 18 sánzá ya mibalé 1954. ba bota bana minéyi.
Bowéyi
Martin Luther King abomamaka na Memphis o mokolo ya 4 sánzá ya mínei 1968.
Idjwi
Idjwi ezali esanga na etuka ya Kivu.
Yoane Ifoto Bokeleale
Yoane Ifoto Bokeleale, to mpé Jean na falansé, abotami mokolo ya 23 dɛsɛ́mbɛ 1919 na Bompoma penepene ya mbóka Ndjombo na pɔlɔvɛ́si ya Ekwatéli pe akufaki mokolo ya 30 sɛtɛ́mbɛ 2002 na Kinshasa ye azalí bongò mobáteli mpatá to mpé mokambi. Ya motuya ezalí isúsu été azalí mokambi ya yambo ya.
Evariste Kimba
Evariste Kimba (16 Sánzá ya sambo 1926 - 2 Sánzá ya motoba 1966) azalaka mokambi-léta na tango ya bokonzi ya Joseph Kasa-Vubu.
Yoane Ifoto Bokeleale
Mosálá na ndáko ya Nzámbe
Yoane Ifoto Bokeleale abulisamaki lokola mobáteli mpatá mokolo ya 24 augústo 1956, asilisaki kelasi ya monɛ́nɛ na 1963. Azuaki mbáno ya lokumu na kómbó ya  kowuta na etéyelo ya monɛ́nɛ  ya mbóka.
Yoane Bokeleale akomi na 1968, mokambi ya ebólo esangisi mangómbá nionso ya misíoni na kómbó ya Conseil protestant du Congo (CPC), ebólo óyo ekambamaki na révérend Shaumba. Na mobú 1970 akomi mokambi ya yambo ya lingómbá ya klísto o kati ya Kongó.
Evariste Kimba
Bomoyi
Evariste Kimba abotamaka na mokolo ya 16 Sánzá ya sambo 1926 na Nsaka.
Eboméli
O mokolo ya 2 Sánzá ya motoba 1966, Evariste Kimba abomamaka na mibéko ya Mobutu. Ba ndiémbikaki yé elengo na Jérôme Anany, Emmanuel Bamba na André Mahamba.
Yoane Ifoto Bokeleale
Mosálá na ndáko ya Nzámbe
Akomaki episikopo na mokolo ya 16 máyí 1977 atako mingi basepelaki na yango te.
Na mobú 1998, apesaki ebonga ya mokambi ya lingómbá ya klísto o kati ya Kongó epai na mobáteli mpatá Marini bodho.
Libóta
Yoane Ifoto Bokeleale abali Amba Bokaa pe baboti bǎna sambo.
Likáyabu
Likáyabu tǒ likáyabo (boyíké makáyabu) eúti na Lipulutugɛ́si bacalhao, ezalí mbísi batíya o móngwa mpé bakausá o mói. Bakoki komalamba na ndúnda, tǒ komakalinga na mafúta tǒ mpé lisúsu komatumba mwâ mokɛ́ na makálá tǒ na nkóni.
Nkásá o libándá
Yoka loyémbo la Abeti Masikini na [[Kiswahíli|Swahíli] : Likáyabo]
Imperia
Imperia ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Konstantine Simonov
Konstantine Simonov (1915-1979) azalaka mokomi ya ekolo Rusi. Ayébanaki pé na kombo ya Konstantine
Mayé Azala
Kombo na yé ya mbotama ezali Kirill Mikhailovitch Simonov Abotama na Petrograd na mobu ya 1915.
Bowéyi
Akufaka na Mosku o mobu ya 1979.
Isuzu
Isuzu ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Gwadelupe
Gwadelupe ezali Esanga ya mboka Falansia na Ameríka.
Bisika
Esanga ya Gwadelupe ezali pene ya oyo ya Martinike.
Molɔngɔ́ ya bisika ya Unesco oyo ezali na likama
Convention ya Unesco eponaki na 1972 bisika nyonso oyo etalelamaka ete ezali ya mokili mobimba (patrimoine mondial). Article 11.4 ya convention elobi ete Unesco mpe comité ya patrimwane ya mokili mobimba bakoki kopona bisika nyonso oyo misala mininene masengeli kosalema na Molɔngɔ́ ya bisika ya Unesco oyo ezali na likama. Molɔngɔ́ oyo esalamaki mpo na koyebisa mokili mobimba makambo oyo ezotungisa ba caractéristiques oyo esalaki ete eleko (un bien) ekomama (inscription) mpe mpo na koorg lendisá mikano ya bobongisi. .
Bisika oyo bizali lelo
Bisika elakisami na kolandana na date ya botiami na yango ya liboso na molɔngɔ́ ya bisika ya Unesco oyo ezali na likama. Eteni « na likama » etalisi bo bakisami na liste. Un fond bleu clair elakis esika oyo ekabolami na bikolo ebele.
Frank Lloyd Wright
Frank Lloyd Wright ( 8 Yuni 1867 - 9 Aprili 1959 ) Azalaka motongi, ya mboka ya Amerika.
Zaiko Langa Langa
Zaïko Langa Langa ezalí etuluku ya miziki ya ekólo Kongo ya Demokratiki, esalemá na 1969.
Ba musiciens ya lokumu ebele babandaki kuna, lokola Papa Wemba, Pépé Felly, Evoloko Jocker, Jossart N'Yoka Longo na Bimi Ombalé. Ba groupes misusu ebele ebimaki na formation oyo, mingi na mua succès, neti Isifi Lokole, Yoka Lokole na Viva La Musica. Ba garder style, rythme funk caractéristique ya nouvelle génération ya rumba congolaise.
Molɔngɔ́ ya bisika ya Unesco oyo ezali na likama
Bisika oyo etiama kala
Biskia oyo bizalaki na makama mpe ebimisami na liste sima ya misala minene ya gestion mpe conservation. Bambula oyo etiami bizali ya bokomisi mpe ya bobimisi na molongo.
Frank Lloyd Wright
Mayé Azala
Frank Lloyd Wright abótámákí na engumba ya Richland Center na mokolo ya 8 Yuni 1867.
Molɔngɔ́ ya bisika ya Unesco oyo ezali na likama
Bisika bibimisama
Kolandana na Convention ya 1972, esika oyo ebungisi ba caractéristiques oyo esengeli mpo na bokomisi yango na molongo ya Unesco to oyo ezali lisusu na likama te sima ya mikano ya bobongisi ekoki ko bimisima na molongo na comité ya patrimwane. Comité ekoki mpe ko zwa ekateli mpo na bobimisi na molongo ya likama to na molongo ya Unesco.
Frank Lloyd Wright
Bowéyi
Frank Lloyd Wright akufaka na Phoenix o mokolo ya 9 avril 1959.
Molɔngɔ́ ya bisika ya Unesco oyo ezali na likama
Bisika bibimisama
Molongo ya bisika oyo esili kobimisama :
Puissance spirituelle du verbe
Puissance spirituelle du verbe na mɔkusé PSV tǒ mpɛ́ Ngúya ya molímo ya likelelo na lingála, ezalí lingómbá tǒ mpɛ́ libɔngisi ya molímo pona mokili mwa Afríka mpɛ́ pona kolamwisa moto moíndo nyɔ́nsɔ, ɛsalemá o febwáli 23 mobú 1980 na Bavua Ntinu André mpɛ́ ezwami na bikɔlɔ bínei ya mokili mwa Afríka.
Cyrille Adoula
Cyrille Adoula (13 sánzá ya libwa 1921 - 24 sanza ya mitano 1978)
Andy Warhol
Andy Warhol (6 août 1928 - 22 février 1987) Azalaka mopakoli, ya mboka ya Amerika.
Cyrille Adoula
Bomoyi
Abotomaka na le 13 sánzá ya libwa 1921 Azalaka tata moboti ya moyémbi wa zaiko Doudou Adoula.
Ekélami ya MNC
Cyrille Adoula akélaka MNC elongo na Patrice Emery Lumumba, Joseph Iléo, Antoine Roger Bolamba.
Andy Warhol
Mayé Azala
Andy Warhol abótámákí na kombo ya Andrew Warhola, na engumba ya Pittsburgh na mokolo ya 6 août 1928.
Cyrille Adoula
Bowéyi
Akufaka na Lausanne o mokolo ya 24 sanza ya mitano 1978.
Andy Warhol
Bowéyi
Andy Warhol akufaka na New York o mokolo ya 22 février 1987.
Karaté
Ekélami
Karaté ekélami na Gichin Funakoshi na mobu 1882. Karaté étéyamaka na Dojo.
Loláká
Loláká lozalí makɛlɛ́lɛ maye mabimí o mongóngó. Makɛlɛ́lɛ mangó makelámí na mompɛpɛ moye moútí o mapúlúlú, mpé moningísí mongóngó mpɔ̂ na kokela loláká.
Christophe Madihano
Christophe Madihano' (10 Ɔkɔtɔ́bɛ 1995) azalí mokambi ya bafɔtɔ́, mokomi, mokambi, mosali ya bafilme wa Kongó-Kinsásá, orienté na style Afrofuturisme. Azali moko ya ba fondateurs ya Madi TV.
Mongóngó
Mongóngó mozalí eténi ya nkíngó eye ekangísí mapúlúlú na mongelu. Loláká losálémí o mongóngó.
Mwango:Yambi
angola
Alvar Aalto
Alvar Aalto ( 3 février 1898 - 11 mayi 1976 ) azaláká motóngi, moyémi ya Finland.
Bomɔi
Aalto abótámákí na engumba ya Kuortane na mokɔlɔ ya 3 sánzá ya mísáto 1898. Akufáká na Helsinki o mokɔlɔ ya 11 sánzá ya mítáno 1976.
Jaguar
Jaguar ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Isidore Bakanja
Isidore Bakanja ( ? 1885 -15 sanza ya mwambe 1909) azalaka mokristo ya kongo-Kinsasa.
Bomoyi
Azwaka batisimu na yé o 6 sanza ya mitano 1906.
Bowéyi
Akufaki o mokolo ya 15 sanza ya mwambe 1909.
Buku ya biyémi
1992, album brochée de 48 pages, texte et scenario d'Aldo Falconi, dessins de Massioni Makamba, editions Saint Paul Afrique 1980, album broche de 46 pages, format 20,7 x 19,2 cm, dessins de Lepa-Mabila Saye, texte de Veve d'après le livre Bakanja Isidore martyr de chez nous, editions Saint Paul Afrique
Kotava
Kotava ezali lokótá malobami na bato ya bikolo ebele.
Ekélami
Kotava ekélami epayi ya Staren Fetcey o mobu 1978.
Kotava, lokóta na bato nyónso : Lisanga na kotava ejalisami na ndengue ya komona malamu, mpo na bato nyónso.
André Bavua Ntinu
Nkásá o libándá
Les apollons de Kinshasa (13 Janvier 2018)
Besançon
Besançon ezali engumba ya ekolo Falansia na etúká ya Bourgogne-Franche-Comté.
Nzémbo ya Loya (lístɛ)
Tálá ekakoli nzémbo ya Loya.
Roland Dalo
Roland Dalo Luhata, abotami mokolo ya 6 mársi 1964 na mboka Republíki ya Kongó Demokratíki, azali mobateli mpata na lingomba  centre missionnaire Philadelphie (CMP), azalipe lisusu mokambi na lotomo oyo ya moko ezuami pe na mboka  Republíki ya Kongó Demokratíki.
Mosálá na ndáko ya Nzámbe
Ye abongli motema na klisto mokolo ya 6 novɛ́mbɛ 1985, abulisami na mobu 1989 pe abadi kopalanganisa sango malamu wuta  1991. Asilisi kelasi ya monene na mboka  Nairobi na eteyelo nakombo ya East Africa School of Theology  pona maye matali bonzambe, alandi pe asilisi kelasi pona maye matali kosolola na kati na klisto wana na eteyelo centre international na engumba Kinsásá na mobu 1991.
Pierre Savorgnan de Brazza
Pierre Savorgnan de Brazza (Roma 25 yanwáli 1852 - 14 augústo 1905 Dakar), azalákí explorateur falansé. Yé moto ayéba ki éska oyo Kongó-Brazzaville ézali.
Roland Dalo
Mosálá na ndáko ya Nzámbe
Na mobu koto mibala ( 2000), ye asalaki elongo na mobateli mpata Jacques André Vernaud na lingomba na kombo lisanga ya kopalanganisa sango malamu  «la borne».
Na 30 ɔkɔtɔ́bɛ 2016, mobateli mpata Roland apesi mokumba ya kokamba lingomba na mobateli mpata Ken Luamba et na mobateli mpata Athoms Mbuma, pona kotala bobele lotomo oyo ya ye moko. Andimami apɔ́stɔlɔ moko ya samedi 20 yúli 2019 na nzela ya lisanga ya baklisto na kombo ya  communauté des assemblées de Dieu au Congo (CADC).
Aa (Falansia)
Aa ezalí motíma mwa Falansia.
Wuta ya Kombo
Kombo ya ébélé ya Aa ewuti na germanikí "aha" oyo elingi koloba "mayi".
Loya
Loya ezalí sánzá tée eyenga ya Mbótama.
Jazz
Jazz ezalí mindúle ya Amerika.
Ekelami
Eútí na Ameríka.
Ebɛ́teli
Ebɛ́tamaka na lindánda.
Iveco
Iveco ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Martinike
. Martinike ezali Esanga ya mboka Falansia na Ameríka.
Bisika
Esanga ya martinike ezali pene ya oyo ya Gwadelupe.
Dyosɛ́zi
Dyosɛ́zi ezalí etando ya mabelé eye eyángélámí na epísikɔ́pɔ.
Diego Vélasquez
Diego Vélasquez (6 yuni 1599-6 aprili 1520) Azalaka mopakoli,ya ekolo Espanya
Mayé Azala
Diego Vélasquez abótámákí na kombo ya Diego Rodríguez de Silva y Velázquez  na engumba ya Séville na mokolo ya 6 juin 1599.
Dyosɛ́zi ya Molegbe
Dyosɛ́zi ya Molegbe ezalí dyosɛ́zi ya ekeléziya katolike na Molegbe.
Diego Vélasquez
Bowéyi
Akufaka o mokolo ya 6 août 1660.
Aalter
Aalter ezali engumba na mboka ya Beljika
Lisapo
Aalter ezali engumba na mboka ya Beljika okati ya etuka ya Falamia ya Monyɛlɛ. Ezali pene ya engumba ya Gand na óyo ya Bruges.
Etéyelo ya Massamba
Etéyelo ya Masamba ezalí etéyelo ya Kinsásá o Kongó-Kinsásá.
Ekelami
Etéyelo ya Masamba efungwama na mobú 1965 na engumba iké ya Limete.
Biténi
Masamba ezalí na biténi mísáto:
Bosíli sánzá
Bosíli sánzá ezalí ezalela ya moto asílí mibú mya mosálá. Kosíla sánzá, kozwa epasó.
Epasó
Epasó ezalí mosɔlɔ moto asílí sánzá azwaka.
Mángbɛlɛ́ ma Covid-19
Mángbɛlɛ́ ma CoVID‑19 ezalí mángbɛlɛ́ nioso ya CoVID-19.
Nzémbo ya Loya
Nzémbo ya Loya ezalí nzémbo ya Loya.
Mángbɛlɛ́ ma Covid-19
Mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 epesi COVID‑19 te. Esalisi yo kokolisa immunité ya système na yo nioso ya vilúsu oyo, po ete nzoto na yo ebunda malamu soki ozui vilúsu. óyo ekitisi likámá na yo ya kozua COVID‑19 to, soki ozui COVID‑19, ba signe n’ango ezala grave te.
Mángbɛlɛ́ óyo ezalí malámu po na bato óyo bazalí na matata ya système ya immunité na bango.
Mángbɛlɛ́ epesameli ndenge nini?
Mángbɛlɛ́ óyo epesameli na nzela ya tonga na liboko na yo na likolo pene na mapeka. Mángbɛlɛ́ óyo epesameli na lomeko mibale. Mángbɛlɛ́ nioso ya COVID‑19 epesi protection malamu pe makasi wuta poso 3 ti 4 sima ya lomeko ya liboso. Lomeko ya mibale ekoki kopesama ba poso 3 ti 12 sima ya lomeko ya liboso. Kozela ba poso 8 ti 12 entre lomeko. Ba koyebisa yo tango nini osengeli ozonga po na lomeko na yo ya mibale.
Lomeko ya mibale esilisi circuit pe epesi protection makasi koleka. Ezalí motuya penza po na yo koyamba lomeko mibale nioso po na komibatela nioso ya COVID‑19. Na elaká na yo po na mángbɛlɛ́, control makasi ya infection ekosalama. Ba Lífulúmé bakolata dɔngɔlɔmíso ya bobáteli pe ba ko sterilisé maboko na bango tango nioso entre elaká.
Ata ko ozuaki COVID‑19 deja, okoki kozua yango lisusu. Mángbɛlɛ́ eko kitisa ba risk na yo ya kozua COVID‑19. Kasi soki ozui yango, mángbɛlɛ́ eko kitisa ba signe na yo ezala grave te. Soki kala mingi te osalí test positif ya COVID‑19 – ata kooza na ba signe te – osengeli ozela ba poso mine sima ya test positif na yo liboso ozua mángbɛlɛ́.
Sima ozui mángbɛlɛ́
Mángbɛlɛ́ ekoki kopesa yo COVID‑19 te, kasi ezalí possible ozuaki déjà COVID‑19 pe oyebaki te pe yango emonani sima na yo kozua vaccin. Bato misusu bakoki kozua COVID‑19 ata ko bazui mángbɛlɛ́, kasi bokono na bango ekozala grave te. Eyebani naeno te soki kozua mángbɛlɛ́ ekangisi yo kopesa vilúsu na bato misusu. Ezalí donc motuya ete biso nioso tolanda mateya gouvernement a pesi biso penza.
Ntína ya míbalé ezalí níni?
Lokola bakisi nioso, mángbɛlɛ́ ekoki komema ntína ya míbalé. Ezalí normal komona ntína ya míbalé sima ozui mángbɛlɛ́. Elakisi ete mángbɛlɛ́ ezo lakisa nzoto na yo ndenge ya komibatela nioso ya bokono. Kasi bato nioso bazuaka yango te. Ntína ya míbalé mingi ezalí ka mwa moke kaka pe po na tango moke kaka. Ntína ya míbalé mingi sima ya mokolo moko to mibale ezalí: Okoki pe kozua ba signe lokola ya grippe elongo na malili po na mokolo moko to mibale. Ntína ya míbalé óyo eleki COVID‑19 na pási te to ba complication ya COVID‑19, pe mbala ebele ba signe yango ebungaka n’ango sima ya ka mwa mikolo.Okoki kopema pe kozua lomeko ya normal ya paracetamol (landa mibeko ya pacquet) po omona ka mwa bien. Ntína ya míbalé moko ya rare ezalí kovimba na se ya mapeka to kingo na coté ozuaki mángbɛlɛ́. Yango ekoki kowumela pene ya mikolo 10, kasi soki ewumeli koleka, osengeli komona docteur. Soki ozalí na elaká ya mammogram na ba semaine elandi sima ya mángbɛlɛ́, osengeli oyebisa ete ozuaki mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 ekeyi yo na elaká na yo.
Fɛ́fɛlɛ sima ya mángbɛlɛ́
Ezalí ka mwa normal kozua fɛ́fɛlɛ (molungé koleka 37.8°C) sim’a mángbɛlɛ́. Yango ezalí mingi entre 48h sima ya mángbɛlɛ́ pe esili sima ya 48 heures pe. Ozalí na tína ya ko mi isolé te to kosala test ya COVID‑19, sauf soki ozalí na ba signe misusu ya CoVID-19.
Ntína ya míbalé ekesení po na chaque lomeko?
Mángbɛlɛ́ nioso ya COVID‑19 ezalí ndenge moko te. Misusu ezalí na ntína ya míbalé sima lomeko ya liboso, kasi misusu ezalí na ntína ya míbalé sima ya lomeko ya mibale. Kasi ntína ya míbalé ezalí presque ndenge moko pe ewumeli mokolo moko to mibale kaka. Ata soki ozui ntína ya míbalé sima ya lomeko ya liboso, osengeli ozua lomeko ya mibale pe. Protection malámu pe makasi esalami soki ozui ba lomeko nioso mibale ya mángbɛlɛ́.
Ezalí na ntína ya míbalé eleki dangé?
Mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 ya AstraZeneca pe ba clot na yango ya makila. Na mikolo eleki, condition moko ya rare emonani ezo sala clot ya makila sima ya mángbɛlɛ́ na COVID‑19 mángbɛlɛ́ ma AstraZeneca. Yango ezo landama pene po na koyeba nini ezo cause yango. Po na bato na se ya mbula 40 bazangi bokono ya chronic, esengami bango bazua mángbɛlɛ́ mosusu ya COVID‑19 kasi AstraZeneca te.
Koráni
Koráni ezalí búku esantu ya bamuzilimani.
Mángbɛlɛ́ ma Covid-19
Ozalí na ba raison po na yo kozala na mángbɛlɛ́ te?
Bato óyo bazalí na matata na makila na bango to bazo zua kisi po na kokomisa makila na bango ekoma souple. Bato óyo bazo zua kisi po na kokomisa makila na bango souple, ndakisa ya warfarin, bakoki kozua mángbɛlɛ́ ma COVID‑19, tant que traitement na bango ezalí stable. Osengeli oyebisa moto óyo azo tiya yo tonga ya vaccin ba kisi nini omelaka. Bato óyo bazalí na matata na makila na bango basengeli komona munganga na bango po na mateya etali mángbɛlɛ́. Po na information etali engelendyá na kati ya mángbɛlɛ́, pe lien ya búku ya information ewuti na mobótisi.
Koráni
Lisapo ya ékoméli
Koráni ekomámáká na nsima ya liwâ ya mosakoli Mahomet.
Makapo
Na Koráni makapo ezali 114.
Katana
Katanaezali engumba na etuka ya Kivu.
bisika
Ezali pene bukavu.
Mángbɛlɛ́ ma Covid-19
Abótaka
Evidence ezalí te óyo elakisi ete mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 ekoki ko affecté fertilité ya bato. Tina ezalí te po na yo koboya kozua dzemi sima oyambi mángbɛlɛ́ ma COVID‑19.
Kebab
Kebab ezali biléyi ya bikolo ya kala ya ba otomani na perse.
Afabɛ́
Afabɛ́ ezalí loléngé la bokomi, eye ezalí etóngámí na bilembo babêngaka lɛ́tɛlɛ. O kati ya afabɛ́, lɛ́tɛlɛ yɔ́nsɔ ekokí kozala elembo ya loláká lɔ̌kɔ́.
Kebab
Elambéli
Ezalaka na musuni ya soso, ya ngombe to ya meme.
Afabɛ́
Bokomi bosúsu bokɛsɛ́ní na afabɛ́. Bokomi bwa bikango bozalí bokomi na bilembo biye bizali bikango, ndakisa. Bokomi bwa makanisi bozalí bokomi na bilembo biye bizali makanisi, ndakisa bokomi bwa sína.
Baskin-Robbins
Baskin Robbins ezali chaîne mondiale ya salon ya glace oyo ezali na ba franchises na ba pays koleka 30. Na bisika 5800, bisika 2800 ezali na États-Unis. Ebandisamaki na 1953 na bosangisi ya ba entreprises mibale ekeseni ya glace ya Burt Baskin mpe Irv Robbins, oyo bazalaki ba bokilo. Yambo ya kosangisa yango, ba entreprises mibale ya glace ekeseni ezalaki kobengama Burt’s Ice Cream Shop mpe Snowbird Ice Cream. Snowbird Ice cream ezalaki na elɛngi 21 na ntango wana, oyo bazalaki kokumisama lokola likambo ya sika mpe ya sika.
Nsima ya kosangisa misala mibale na Baskin-Robbins, oyo na nsima ekokóma salon ya krɛmɛ oyo eyebani mingi na mokili mobimba, epusaki motó ya likambo ya ‘31 flavors.’ Baskin-Robbins ezalaki na mayele na ndenge na yango ya kosala mpo na kotya liboso ebongiseli ya kozwa échantillon —kotika bato bámeka bilei ndenge na ndenge ya krɛmɛ na mbɛki ya langi ya rozɛ tii ntango bakozwa elɛngi oyo balingi. Lisusu, Baskin-Robbins nde moto ya liboso oyo abimisaki gato ya glace epai ya bato nyonso.
Afabɛ́
Afabɛ lingála
A a - B b - C c - D d - E e - Ɛ ɛ - F f - G g - Gb gb - H h - I i - K k - Kp kp - L l - M m - Mb mb - Mf mf - Mp mp - Mv mv - N n - Nd nd - Ng ng - Ngb ngb - Nk nk - Ns ns - Nt nt - Ny ny - Nz nz - O o - Ɔ ɔ - P p - R r - S s - T t - Ts ts - U u - V v - W w - Y y - Z z
Lisolo ya mboka Tyroline
"Chirorin Mura Monogatari" ezali mosala ya animation ya TV oyo esalemaki na NHK Educational TV kobanda le 6 avril 1992 tii le 19 mars 1993. 170 épisodes na mobimba.
Konono
Konono ezali mindulé mpé mabina ya ba kongo.
Ndako Saheb Ettabaâ
Ndako Ettabaâ Palace ezali ndako moko ya kala na Medina ya Tunis.
Dyosɛ́zi ya Basankusu
Dyosɛ́zi ya Basankusu ezalí dyosɛ́zi ya ekeléziya katolike na Basankusu.
Ndako Saheb Ettabaâ
Esika
Ezwamaki na Sudi-Est ya esika Halfaouine.
Istware
Youssef Saheb Ettabaâ epesaki mitindo ete ndako oyo etongama na ebandeli na siekle 19.
Na ntango yango, district mobimba ya Halfaouine ezwamaki na mabongoli mingi: moske moko ya sika na nkombo Moske  Saheb Ettabaâ, madrasas mibale, esukolameli Turc, souk Jedid, fontene moko, mosole moko (nkombo: Tourba) mpe foundouk moko bitongamaki wana.
François Mauriac
François Mauriac (11 sánzá ya Zomi 1885- 1 sánzá ya libwé 1970 ) azalaka mokomi ya Falansia.
Bomoyi
François Mauriac abotamaka na Bordeaux o mokolo ya 11 sánzá ya Zomi 1885.
Bowéyi
Akufaka na mokolo ya 1 sánzá ya libwé 1970 na Pari.
Kipushi
Kipushi ezali engumba na etuka ya Katanga.
Arona
Arona azalaka ndeko ya Mose okati ya makomí esantu.
Bokúli bonganga
Bokúli bonganga ezalí epái ya ekeléziya katolike molúlú ya bokómisi moto sángó, kozwa bonganga.
Kipushi
Bisika
Kipushi ezali pene ya Zambia
Ekélami
Kipushi eyebana pona ba mine ya mbengi na zenki Engumba ya Kipushi ezali na biténi mibalé: Katapula na Kipushi.
Arona
Libota
Arona abotami na Yokébed na Amram. Azalaka kulútu ya Mose.
Konono N°1
Konono N°1 ezali ligomba ya mindúle ya ba kongo.
Land Rover
Land Rover ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Arona
Okati ya biblíya
Kombo ya Arona etangami yambo na biblíya okati ya búku ya Esode. Atangami mpé na Boyókani bwa Sika o búku ya Ba-Ebré.
Bowéyi
Na mayé makomami na biblíya, toyébi eté Arona akúfaka na mibú 123.
Anne Hugon
Anne Hugon azalí mosapoli mpé mokomi ya Falansia
Kélasi
Azalí molakisi na Bobɔngɔ́ ya Sorbonne na Pari. Atangísá mpé na Bobɔngɔ́ Pierre Mendès France (Grenoble II)
Veliko Tarnovo
Veliko Tarnovo ezalí engumba ya Bulgaria. Ezalakí mbóka-mokonzi ya Bulgaria ya 1185 téé 1393.
Abd Allah
Abdallah tǒ Abd Allah tǒ Abdallāh ibn ʿAbd al-Muttalib (?545 -570) azalákí tatá mobóti ya mahomet.
Mayé azala
Abd Allah ibn Abd al-Muttalib azalaka mobáli mwa Āmina bint Wahb. Nayé abótama mosakoli ya islamu mahomet
Bowéyi
Abdallah tata na Mahomet akúfaka na mobu ya 570 na nzela ya Medine.
Kemi (Righini)
Kemi ezali esika na kinsasa na Lemba. Bimémisi ebele etélémaka wana.
Bikisa
ezali na komune ya Lemba. Kala ezalaka na kombo ya Righini.
ABC (zuluná)
ABC ezalí zuluná ya mboka ya Espania
Ekélami
ABC ékélami na engumba ya Madrid na mobú ya 1903.
Abɛlɛ
Abɛlɛ azalaka ndeko ya Kaina okati ya makomí esantu.
Libota
Abɛlɛ abótami na Adamu na Ewa. Azalaka lɛki ya Kaina.
Okati ya bibilia
Kombo na yé etangani na buku ya Ebandeli(4:1-26)
Kaina
Libota
Kaina abotami na Adamu na Ewa. Azalaka kulutu ya Abɛlɛ.
Okati ya bibilia
Kombo na yé etangani na buku ya Ebandeli(4:1-26)
Langila
Langila ezali elobéli ya biléngé.
Pokemon
Pokémon (ebéngami [pɔ.ke.mɔn]; na Lizapɔ́ ポケモン, Pokemon, ebéngami [po̞ke̞mõ̞ɴ]) ezalí franchise esálami na Satoshi Tajiri na 1996, ezalí mingi na masano ya video, na série ebimisami na Nintendo. Engebene mituya ya Nintendo na 2010, masano ya Pokémon etekamaki pene na 250 millions ya ba unité. Lisano ya video ya Pokémon Red and Blue etekamaki koleka milio 30, mpe yango esalaki ete ezala rekord ya kotekama na lisolo ya masano ya video.
Lacoste
Lacoste ezalí kompaní ya sapáto mpé elambá eútí Franse.
Pokemon
Franchise yango ezali mpe kosalelama na ndenge ya anime, manga, mpe masano ya karte oyo ekoki kozwama. Na série animation oyo ezali na kombo yango moko, personnage principal, Ash, azali kotambola na ba régions fictifs ndenge na ndenge mpo na kokanga ba genres ya sika ya ba monstres éponymés, concept oyo ezali mpe na ba jeux vidéo ya franchise. Pokémon esali impact culturel très significatif na ba pays oyo ebandaki, na kati na yango Japon, Etats-Unis, Canada, France na ba pays misusu ya Europe.
Lacoste
Ekelami
Ekelámí na mobɛ́ti tennis Réné Lacoste. azalí mokeli wa yambo ya polo.
Pokemon
Franchise ya Pokémon e diversifié na ba médias ebele lokola ba cartes collectibles, ba katúni, manga, soutien misusu pona ba fans lokola ba peluches.
Langila
ewutéli
Langila ebandi kolobama na Kinsasa.
Mizulmani
Mizulmani azalí mondimi ya islamu mpé ya Mahomet.
Bamuzilimani na mokoli
Bandimi na Mahomet eloba «bamuzilimani» bazalaka na Bisé nyɔnsɔ ya mokili. Bazalí na Afrika, Amérika, Eropa...
Esombi
Esombi ezalí mabína ya Kongó-Brazzaville.
Ekélami
Mabína ya essombi ezalí ya Babundi.
Loséba
Loséba ezali ekébisi na libongo.
Louis-Charles Nkoa
Louis-Charles Nkoa azali influenceur, acteur mpe web humoriste ya Franco-Cameroun. Ayebanaki na internet na mbonge ya yambo ya bokangami nsima na bokono ya Covid-19.
Biografi ya bomoi
Louis-Charles Nkoa abotami o mokɔlɔ 7 Mársi 1999 o Sarcelles, engumba ya France oyo ezali na departema ya Val-d'Oise na etúká ya Île-de-France. Azali na ba origines camerouniennes epayi ya ba parents na ye Benedic Nkoa na Christiane Mebenga Eyenga. Na âge ya 6 ans, sima ya koboma libala ya baboti na ye, ayaki kofanda na leki na ye ya mwasi na tata na ye na Cameroun esika ayekolaki tee na kozua diplôme na ye ya baccalauréat na 2019.
Sántu Molisi (Etúká ya Mbwé)
Sántu Molisi (San Murezzan na liromansh) ezalí mbóka na Etúká ya Mbwé na Swisi.
L'histoire du Zaïre il était une fois...Mobutu
L'histoire du Zaïre il était une fois...Mobutu ezali buku ya biyémi.
Likwé
Ezali lisolo ya Mobutu sese seko wuta mbota na yé ti ndeke akomaka mokonzi.
Ekélami
Moyémi: Dominique Fages Maloba na Lisolo: Serge saint-michel, Alain Bouttman.
Ligablo
Ligablo ezali etanda ya moké ya botéki biloko.
Ekélami
Ligablo ezalaka ya ndenge ebele
Souk El Berka
Souk El Berka (na arabe : سوق البركة) ezali moko ya ba souks (bazando) ya médina ya Tunis. Eteka mpe esombaka mingi penza babiju.
Istware
Souk oyo etongamaki na 1612 na Youssef Dey. Mosala na yango ezalaki botekisi ba esclaves baye bauti na Afrique subsaharienne. Ba esclave ya Europe, baye bazalaki komonana mpenza te mpe bazalaki ya motuya; ba zalaki kotekisama na souk te, bazalaki kotekisama na bisika bibombana (des endroits plus retirés) mpo ete boteki ezalaki kaka mpo na basombi baye bakokaki ko zala na mosolo ebele.
Ndáko ya babé
Ndáko ya babé ezalí ndáko tǒ lingómbá ya basa ́leli ba Nzámbé eyángélámí na abé.
Souk El Berka
Istware
Na ntango esclavage esilaki na Tunisia, souk ekomaki souk ya ba bijoutiers.
Esika
Ezamaki mosika te na kasbah, wapi efandelo ya moyangeli ya gouvernement ezalaka, Dar El Bey mpe ba zando misusu lokola souk El Bey, souk Ech-Chaouachine mpe souk El Leffa. .
Ndenge etongami
Souk ezwami na carrefour ya banzela minei, forme na yango ezali lokola carrée  oyo ekabwani na banzela misato oyo ekabwani na ba colonnes ya ba rangées mibale. Kala, estrade moko ya mabaya na centre ezalaki esika wapi ba esclave bazalaki kolakisama (nde ntina nkombo berka) mpe bazalaki ko zela kotekama. Esika ezipamaki na coupole centrale moko mpe ba voûte latérales ebele.
Saxí-ya-Nsé
Saxí-ya-Nsé (Niedersachsen na lokótá lialémani) ezalí etúká ya Alémani.
Rein-ya-Nola-Falí-ya-Límbe
Rein-ya-Nola-Falí-ya-Límbe (Nordrhein-Westfalen na lokótá lialémani) ezalí etúká ya Alémani.
Lingómbá lya Botángísí Nzebi mpé Liyébi lya Bikólo Bínsɔ
Lingómbá lya Botángísí Nzebi mpé Liyébi lya Bikólo Bínsɔ (LNZEBISO tǒ UNESCO na lingɛlɛ́sa) ezalí ........…
Malcolm X
Malcolm X (19 sánzá 1925- 21 sánzá ya mibalé 1965) azalaka mokambi ya islama wa mboka ya Amérika.
MAN
MAN ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Malcolm X
Bomoyi
Malcolm x abotama na kombo ya Malcolm Little na mokolo ya 19 sánzá ya mitano 1925 na engumba ya Omaha (Nebraska).
Baboti na yé ezalaka Earl Little na Louisa Norton. Azalaka na ba ndéko Zomi: Ella, Mary, Earl Jr,Wilfred, Hilda, Philbert, Malcolm, Reginald, Yvonne na Wesley.
Bowéyi
Akufaka na mokolo ya 21 sánzá ya mibalé 1965 na New-York. Akufaka na masasi.
Lipalatani
Malcolm x
Aa (Motíma)
Aa ezalí nkómbó ya mitíma mwa Erópa.
Wuta ya Nkómbó
Nkómbó ya mitíma Aa ewuti na germanikí aha óyo elingí koloba mái.
Atálákù
Atálákù azali moyémbi mpé mobwaki mabanga okati ya loyémbo.
Wuta lya kombo
Kombo ya "Atalaku" ewuti na kikongo elingi koloba "Tala awa".
Sántu Molisi (Mbwaku)
Sántu Molisi (Saint-Maurice na falansé) ezalí mbóka na Kanton ya Mbwaku na Swisi.
Ndáko ya babé Sántu Molisi ezalí na Sántu Molisi. Ezalí ndáko ya babé kobanda o 515.
Héssɛnɛ́
Héssɛnɛ́ (Hessen na lokótá lialémani) ezalí etúká ya Alémani.
Kuvá
Kuvá ezalí ndáko ya bato baye bamípésí na mosálá mwa Nzámbe (basángó, banyangó, bamófulɛ́lɛ).
Paul Lomami Tshibamba
Paul Lomami Tshibamba azalákí mokomi ya lisolo na falansé. Abótámí o Brazzaville o mokɔlɔ 17 sánzá ya nsambo 1914. Akúfí o Bruxelles o mokɔlɔ 12 sánzá ya mwambe 1985.
Ewald Frank
Frank Ewald azalí mosakoli wa Alémani na Misíoni, a botami près de Danzig na 24 dɛsɛ́mbɛ 1933. Frank azalí mobandisi wa Freie Volksmission kati na Krefeld bandá 1959.
Tálá mpé
__AUCUNSOMMAIRE__ __REDIRECTIONSTATIQUE__ __SECTIONNONEDITABLE__ __DISAMBIG__
Ndoto étoile bouton zolo
ndoto étoile bouton zolo
" Yume no Hoshi no Bouton Nose " (Yume no Hoshi no Bouton Nose) ezalí anime ya  oyo epesamaki na TV Asahi kobanda mokolo ya 19 Ɔkɔtɔbɛ 1985 tii mokolo ya 26 Aprili 1986. Esalemi elongo na Asahi Broadcasting Corporation (ABC) mpe Sanrio. Ba slots ya émission ezalaka samedi nionso kobanda 19:00 ti 19:30 ( JST ). 26 épisodes na mobimba.
Animation ya liboso ya TV ya Sanrio , anime oyo ezali na personnage ya Sanrio Button Nose lokola personnage principal. Na ba paramètres officiels ya Sanrio, kombo ya solo ya Button Nose ezali Trish, kasi na anime, ezali Button Nose, Trish te.
Video yango moko esilaki kosila na 1983, kasi ezalaki mbula mibale na nsima nde balakisaki yango mpenza na televizyo  .
Synopsis ya mokuse
Mwana mwasi ya mibu 8 oyo afandaka na Institut ya bolukiluki ya Fraise, Button Nose azali mokitani ya libota ya bokonzi ya Bokonzi ya Fukland na planète Calitontou. Mokolo moko, ntango akendaki kotala Planète Calitontou, yaya na ye ya mobali, mokonzi, Duke Fastener, azwaki kiti ya bokonzi. Buttonnose, oyo akomaki bongo mokonzi ya Bokonzi ya Hookland, akolekisa mikolo ya esengo na Bokonzi ya Hookland [
station ya net
Ba stations nets nionso simultanées ezali ba stations net complets affiliées na TV Asahi. Mikolo mpe ngonga ya emisyo ezali kobanda katikati ya sanza ya mibale-ebandeli ya sanza ya misato 1986, longola se oyo ba sources na yango etiamaki moko na moko.
Ebɛ́tɛli
Ebɛ́tɛli tǒ ebɛ́tɛlɛ ezalí elɔ́kɔ basálelaka mpɔ̂ na kobɛ́tɛ mizíki.
Mateba
Mateba ezali esanga na etuka ya Bas kongo.
bisika
Ezali na katikati ya boma.
Kwar
Kwar ezalí engumba ya Swisi. Ezalí mbóka-mokonzi ya kanton ya Etúká ya Mbwé.
Pierre III ya Portugal
Pierre III (Lisbonne, Sánzá ya nsambo mikɔlɔ 5, 1717, Queluz, Sánzá ya mítáno mikɔlɔ 25, 1786, azwaki nkombo ya lisɛki Capacidónio, Sacristão mpé Edificador, azalaki Mokonzi Consort ya Portugal mpé Algarves kobanda 1777 kino liwa na ye. Azalaki mwana ya Mokonzi Jean V mpe mwasi na ye Archiduchesse Maria Ana ya Autriche, mpe na ndenge yango azalaki leki ya Mokonzi José I mpe yaya ya Maria. Pierre azalaki komibanzabanza ata moke te mpo na makambo ya Portugais, kotikaka yango ntango nyonso na mabɔkɔ ya mwasi na ye.
Intore
Ekélami
Neti Esombi mabína ya Intore ezalí Mabína pona lokumu ya Babundi.
Lokolé
Lokolé ezalí Ebétele ya Mbéta lya lidusu.
Ekélami
Lokolé ewuti na ekolo ya ba Mongo. Ba oyo bazalaka okati ya etuka ya Ekwatéli.
Makizushi
Makizushi ezali biléyi ya ba japoné.
Delphin Mpoyi Kankolongo
Kombo ya solo Delphin Mpoyi Kankolongo azali cadet na Eteyelo ya basoda ya Kananga. Abotami le 2 mars 2003 na Kinshasa.
Mosala ya eteyelo
Sima ya ba études primaires na école catholique na Kimbanseke, Delphin Mpoyi Kankolongo asali carrière très brillante (option: latin et philosophie) na Collège Père Hilaire (ex institut 2) na Masina. Diplômé ya l'État Na 2021, aponami kati na ba candidats 126 ya malamu koleka ya Exetat na réseau ya Vodacom RDC mpo na kosangana na momekano oyo ebongisamaki mpo na bourse ya Vodacom RDC.
Mose
Mose azalaka ndeko ya Arona okati ya makomí esantu.
Makizushi
Elambéli
Ba bengaka yango na mokusé maki.
Mose
Libota
Mose abotami na Yokébed na Amram. Azalaka léki ya Arona.
Mái ma lobwakú (motíma)
Mái ma lobwakú (tǒ Landwasser na alémani) ezalí motíma na Etúká ya Mbwé na Swisi.
Mose
Okati ya biblíya
Kombo ya Arona etangami yambo na biblíya okati ya búku ya Esode.
Mái ma lobwakú (motíma)
Ezalí na mbóka Davos téé motíma Albula. Bazalí gbagba ya nzelá-masíni motóbá.
Esode
Esode ezali buku okati lya makomi esantu.
Djembé
Djembé ezalí ebɛ́tɛli na lomposo la nyama loye lokangí likolo lya likonzi lya mweté.
Ekélami
Djembé ewuti na mboka ya senegal
Intore
Ebinéli
Ba bini ya Intore na tango ya kala bazalaka ko lata baposo ya Nkɔi mpé bazalaka ko bina neti na bitumba ba longaki.
Mibéko ya botambwisi
Mibéko ya botambwisi ezali mibéko ya lolenge ya ko tambwisa bimémisi na nzela.
Ukulélé
Ukulélé ezalí Ebétele ya singa.
Ekélami
Ukulélé ezalí Ebétele ewuti na mboka ya Hawayi. Ezalaka neti lindándà kasi ezali kaka na ba singa minéyi
Motuya
Motuya, motúya tǒ motángo ezalí monkomá moye mokolakisa motángo.
Moyángeli-etúká
Moyángeli-etúká tǒ guvɛnɛ́lɛ azalí mosáli wa letá óyo akokonzaka etúká (province).
Mokonzi wa ekólo
Mokonzi wa ekólo tǒ nkúmú azalí moto akambaka ekólo.
Mini
Mini ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Ouragan.cd
Ouragan.cd, eyebanaki kala na kombo ya Ouragn FM, ezali site internet ya bapanzi sango mpe ya sango ya Congo oyo ezali spécialisé na ba sango ya politiki, économiques, sécurités mpe socio-culturelles. Esalemi na 2018 na radio web, site internet oyo esalaka wuto engumba Kinshasa, mboka-mokonzi ya République démocratique du Congo.
Botali ya mozindo
Ouragan.cd esalemaki na Jeanric Umande mpe Lyly Miandambu Mutombo na 2018 lokola media ya sango ya politiki na internet na République démocratique du Congo na kombo ya Ouragan FM.
Emission na yango na web wuta engumba Kinsásá, Ouragan.cd esili kozala na ba rapports ya ba médias internationales mpe documentaire moko oyo etali ba recherches journalistiques ya ba étudiants ya IFASIC. Ezali na rôle ya liboso na ko couvrir ba protestations politiques na est ya République démocratique du Congo mpe na ekolo mobimba.
Kindoki
Kindoki ezalí                 Liloba yango elimboli mingimingi momeseno ya lolenge moko ya nkisi.
Katúni
Katúni ezalí fílimɛ ya mayemi makolobaka.
Likokí (makoki)
Likokí to makoki na mingi ezalí lotómo oyo epesameli moto na mibéko.
Mitsubishi
Mitsubishi ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Stefaniya Turkeviye
Stefaniya Turkevich-Lisovska tǒ Lukiyanovich (abótámí o mokɔlɔ 25 sánzá ya mínei o mobú 1898 na engumba Lviv o ya ekólo Ukraine mpɛ̃ o káti ya libóta ya ba nganga-Nzámbe wa katoliko mpɛ̃ bai mindúle.
Lotómo
Lotómo ezalí lisangá ya mambi matali mibeko, mibéko ya moto tǒ mpé ya bato banso ya mboka songolo to ya mokili mobimba.
Lindánda
Lindándà ezalí Ebétele ya singa. Ezalí esálele ya mizíki emɛmɛkɛ mpé ezalí na mángolá tô mbuma.
Lada
Lada ezalí kompaní ya bokeli mítuka ya Rusí.
Lindánda
Ekélami
Lindándà ekélami yambo épayi ya ba mora.
Yésu, ndeko na bolingo
Yesu ndeko na bolingo ezalí nzémbo ya kokumisa ya bamisíoni.
Lada
''MNAMO 1993, TTS, iliyoanzishwa mnamo 1992 Na Vyacheslav Zubarev, ilisaini mkataba na AvtoVAZ. Mnamo 1995, kituo cha kwanza kamili cha gari CHA LADA kilifunguliwa katika jiji la Naberezhnye Chelny na kuanza uwasilishaji wa moja kwa moja kutoka kwa mmea wa magari. Mnamo 1995, ofisi ilifunguliwa Huko Kazan. Hadi 1997, magari yaliendeshwa Kutoka Naberezhnye Chelny. Baada ya kusafirishwa kwa reli''
Ekelami
Lingómba lyangó ekelámí o mobú 1973.
Yésu, ndeko na bolingo
Maloba
Yésu, ndeko na bolingo,
Yɔ́ olingi ngai míngi,
Égide de Bœck
Égide  (1875-1944) azalákí nganga-lokótá ya lingála na Lisala. Akómákí búku mpé bagó míngi o lingála.
Bomɔi
Abótámí o 13 Novɛ́mbɛ o mobú 1875 o Oppuurs ya Nola o Beljika. Asálákí na Mission catholique o Nouvelle Anvers (Makanza) mpé Lisala.
Mongo sisé
Bomoyi
Abotamaka na kinsasa o kombo ya Awaï Mongo Sisé.Yé nde mokéli wa yambo ya ba buku ya biyémi na kongo kinsasa.
Chicago
Chicago (Chicago sika) ezalí engumba epúsí enɛ́nɛ ya Etazini. Ezalí na bato bifúku 10.
Égide de Bœck
Bomɔi
Akúfí o 20 Dɛsɛ́mbɛ ya mobú 1944.
Bing Crosby
Harry Lillis Crosby abótámáká o mokɔlɔ mwa yambo sánzá ya mísáto, mobú mwa 1903
Ndolɛ́
Ndolɛ́ ezalí biléi bya Kamerun.
Yésu, ndeko na bolingo
Maloba
Yɔ́ okúfelákí ngai,