cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cap-Vert
Bitúká mpé engumba ya Cap-Vert
-São Filipe
-Mosteiro
Gotíkí
Gotíkí ezalí loléngé la botongi bwa ndáko mpé Ndáko-Nzámbe na Erópa útó ndámbo ya bonkámá bwa 12 tí na 1500.
Lininísa mopɔ́tú ezalí ya ndakisa na gotíkí.
Perpignan
Perpignan ezali engumba ya ekolo Falansia na etúká ya Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées.
Kásá
kásá ezalí litákoli lya kabo o mambí ma kompíta. Ezalí loléngé la kotákola mayébisi mpé makambo maye mazali loléngé lɔ̌kɔ́. Kásá yɔ́nsɔ ikokí kotángama na litámbwisi lyɔ̌kɔ́ tǒ lisúsu.
Likombí
Likombí lizalí ebɛ́tɛli mindúle ya libáyá mpé nsinga. Babɛ́tí yangó na misapi tǒ eténi ya mpaká pámbálá.
Makalekale
Makalekale, eyebani lisusu bo kos'évanouir, kozala kidiba mpe kobungisa mayele, elimbolami bo bobungisi na ngonga mokuse ya mayele mpe makasi ya nzoto, oyo elendisami na komibimela na lobango, na ngonga mokuse mpe libiki ya mabalakata. Elandanaka na bokiti ya circulation ya makila nakati ya  bongo mobimba mingi mingi kouta na hypotension artérielle. Ntina misusu ezalaka elongo na bilembo biye bimonanaka yambo na bokono liboso bobungisi bua mayele bosalema. Bilembo oyo bikoki kozala moto mpasi moke, kotoka, loposo kokoma jaune, buluyeke na miso, nausée, kosanza, mpe koyoka molunge na makambo misusu. Makalekale ekoki mpe kolandana na eleko moke ya contraction ya ba muscles. Soki mutu abungisi mayele mpe makasi ya nzoto nionso te, yango ekotalema bo yambo na makalekale. Esengelaka ete yambo na makalekale ezwa traitement ndenge moko na makalekale.
Kásá
Ezalí kásá ndéngé na ndéngé mpɔ̂ na mayébis mpé makambo ndéngé na ndéngé :
Makalekale
Makalekale ewutaka na ba ntina ndenge na ndenge na oyo ya makasi te kino na oyo ekoki komema likama. Eza na lolenge misato ya ntina: oyo elandani na  motema to  mizisa ya makila, bokebi oyo eyebani lisusu bo maye malandani na oyo eza kati ya bongo, mpe hypotension orthostatique. Mikakatano ya motema na mizisa ya makila eza ntina ya pene na10% mpe yango nde ezalaka mobulu mpeza nzoka nde oyo ya maye maza kati na bongo nde ezwamaka epayi batu mingi. Oyo elendani na motema ekoki komema motema kobeta ndenge esengeli te, mikakatano na mizisa ya motema to misunyi ya motema mpe kozipa mizisa ya makila kowuta na embolie pulmanaire to dissection aortique to mpe eloko mosusu. Makalekale kolandana na maye maza na kati ya bongo esalemaka ntango mizisa ya makila efuangamaka mpe bobeti ya motema ekitaka ndenge elongobani te. Yango ekoki kosalema kolandana na likambo songolo neti kozala exposer na makila, mpasi to ba sentiment ya makasi to mpe kosala likambo ya komonana neti kosuba, kosanza, to  kokosola. Lolenge ya makalekale oyo ekoki mpe kosalema ntango banyongi esika moko ya kingo oyo eyebani bo sinus carotidien. Lolenge ya suka ya makalekale elandanaka na bokiti ya tension artérielle ntango mutu atelemi. Yango elandanaka na ba nkisi mutu amelaka kasi ekoki mpe kolandana na bokauki ya mayi ya nzoto, kotangisa makila ebele to infection.
Lisitwale ya bomeli nkisi, examen ya nzoto, mpe electrocardiogramme (ECG) eza ba nzela ya malamu mpeza mpo na koyeba ntina ya bokono. ECG eza ya litomba na bokundoli motema oyo ezali kobeta ndenge esengeli te, circulation mabe ya makali nakati ya misunyi ya motema, mpe nkokoso misusu ya courant ya nzoto neti syndrome QT ya ngonga molayi na Brugada. Ntina eye elandani na motema mingi mingi ezalaka na lisitwale moke mpeza ya prodrome. Hypotension artérielle na motema kobeta bangu bangu sima ya likambo ekoki kolakisa bobungi ya makila to bokauki ya mayi ya nzoto, nzoka nde niveau ya se ya oxygène na makila ekoki komonana sima na likambo epayi ya baye bazali na embolie pulmonaire. Ba teste oyo esengeli neti enregistreur de boucles oyo bokoki kotia mpe kolongola, épreuve ya orthotatisme to massage ya sinus carotidien ekoki kozala ya litomba na bas songolo. Tomographie na ordinateur (CT) mingi mingi mpeza basengaka te kosala yango, esalemaka kaka soki mokoni azali na mitungisi songolo. Ntina misusu oyo ekoki kozala na bilembo ya lolenge oyo eza crise, accident vasculaire, commotion, oxygène moke na makila, sukali moke na makila, intoxication na bomeli nkisi na mikakatano misusu ya mayele. Traitement elandanaka na ntina eye ememaki bokono. Baye batalemi bo baye bazali pene na likama monene bakoki kolalisama na mbeto ya lopitalo sima na boyebi lolenge nabango mpo na kolandela motema.
Makalekale etungisaka pene na batu misato to motaba kati na batu nkoto moko mibu nionso. It is more common in older people and females. Yango ezali ntina ya pourcentage moko kino misato ya batu oyo bakendeke na ba salle d'urgence mpe kolalisama na mbeto ya lopitalo. Pene na moitié ya basi baye baza na mibu koleka 80 mpe 1/3 ya bayekoli ya science medicale likambo oyo ekomelaka bango ata mbala moko na bomoyi nabango. Na baye bakendeke na ba salles d'urgence mpo bazwuami na makalekale, pene na 4% bakufaka nakati mikolo 30 milandi. Libaku ya kozwa sango mabe, elandanaka mingi mpeza na ntina eye ememaki bokono.
References
<div class="reflist columns references-column-count references-column-count-2" style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2; list-style-type: decimal;" data-template-mapping="{"targetname":"Reflist"}">
Yoane Kalvin
Yoane Kalvin tǒ Jean Calvin na lifalansé, nkómbó ya yě ya sɔ̂lɔ́ ndé Jehan Cauvin (Abotamá na Noyon, Picardie na esé ya Falansia mokɔlɔ mwa zómi sánzá ya sambo mobú mwa 1509 mpé akufá na Geneve na mokɔlɔ mwa ntúkú nsambo sánzá ya mítáno mobú mwa 1564) azalí moto wa mikanda o Falansia, ayékola bwanya bwa bónganga Nzámbe engɛ́bɛ́nɛ́ na bondimi bwa bamisíoni.
Azalí elɔngɔ́ na Martin Luther, Ulrich Zwingli mpé Martin Bucer, mɔ̌kɔ́ ya bato baye bakeli *reforme ya bamisíoni, eye akotómbola na Geneve, na kotɛ́lɛmɛlɛkɛ *Dogmes, *rite mpé misálá mya ekelézia ya bamumpe eye ya Roma, lokóla *nguyá ya pápa mpé ya *concile, ntúbélá libosó lya sángó mpé o matói ma yě mpé *indulgences isúsu eye banganga Nzámbe bazaláká komipɛsɛ.
Lingoto
Lingoto (Terminalia superba) ezalí nzeté.
Microsoft
Microsoft esalemaki na Bill Gates mpe Paul Allen na mokolo ya 4 Aprili 1975, mpo na kosala mpe koteka ba interprètes BASIC mpo na Altair 8800. Ematamaki mpo na koyangela zando ya système d’exploitation ya ordinateur personnel na MS-DOS na katikati ya bambula ya 1980, elandaki na Windows. Offre publique ya liboso (IPO) ya entreprise na 1986, mpe bomati ya prix ya actions na yango oyo elandaki, esala ba milliardaires misato mpe ba millionnaires soki 12.000 na kati ya basali ya Microsoft. Uta bambula 1990, esili kozala na bokeseni mingi uta na zando ya système d’exploitation mpe esali motango ya bozwami ya bakompanyi, ya monene na yango ezali bozwami ya LinkedIn na 26,2 milliards ya ba dollars na sanza ya zomi na mibale 2016,[3] elandaki na bozwami na bango ya Skype Technologies na 8,5 milliards ya ba dollars na Máí 2011.[4]
Na 2015, Microsoft ezali na zando mingi na zando ya système d'exploitation oyo ekokani na IBM PC mpe zando ya suite ya logiciel ya bureau, atako ebungisi mingi ya zando mobimba ya système d'exploitation na Android.[5] Société yango ebimisaka mpe ba logiciels mosusu ya ba consommateurs mpe ya entreprise mpo na ba ordinateurs de bureau, ba ordinateurs portables, ba onglets, ba gadgets, mpe ba serveurs, na kati na yango boluki na Internet (na Bing), zando ya ba services numériques (na nzela ya MSN), réalité mixte (HoloLens), informatique cloud (Azure), mpe kosala ba logiciels (Visual Studio).
Steve Ballmer azwaki esika ya Gates lokola Président-Directeur Général na 2000, mpe sima akanisaki mayele ya "ba dispositifs mpe ba services".[6] Yango esalemaki na Microsoft kozwa Danger Inc. na 2008,[7] ekoti na zando ya bokeli ya ba ordinateurs personnels mpo na mbala ya yambo na sanza ya motoba 2012 na bobandi ya ligne ya Microsoft Surface ya ba ordinateurs tablettes, mpe sima esali Microsoft Mobile na nzela ya bozui ya ba appareils ya Nokia mpe bokaboli ya misala. Uta Satya Nadella azuaki ebonga ya CEO na 2014, société ekitisaki moke na matériel mpe na esika na yango etali mingi cloud computing, likambo oyo esalisaki ba actions ya société ekoma na valeur na yango ya likolo banda décembre 1999.[8][9]
Yambo elongolamaki na kiti ya bokonzi na Apple na 2010, na 2018 Microsoft ezongisaki esika na yango lokola société ya motuya mingi oyo etɛkamaka na miso ya bato nyonso na mokili mobimba.[10] Na avril 2019, Microsoft ekomaki na marché ya ba trillions ya ba dollars, ekomaki entreprise publique ya misato ya U.S. oyo ezuaki valeur ya plus de 1 trillions ya ba dollars sima ya Apple na Amazon respectivement. Na 2022, Microsoft ezali na esika ya minei oyo eleki motuya ya marque na mokili mobimba.
Microsoft epamelami mpo na misala na yango ya monopolis mpe logiciel ya compagnie epamelami mpo na mikakatano na pete ya kosalela, bokasi, mpe bokengi.
Baninga ya bomwana Bill Gates mpe Paul Allen balukaki kosala mombongo na kosaleláká mayele na bango na programɛ ya ordinatɛrɛ.[12] Na 1972, basalaki Traf-O-Data, oyo ezalaki kotɛka ordinatɛrɛ moko ya ebandeli mpo na kolandela mpe kotalela makambo oyo mituka ezali kotambola. Gates akomaki na Iniversite ya Harvard ntango Allen alandaki diplome na informatique na Iniversite ya Washington State, atako na nsima atikaki mosala mpo na kosala na Honeywell.[13] Nimero ya sanza ya yambo 1975 ya Popular Electronics ezalaki na microordinateur ya Micro Instrumentation and Telemetry Systems (MITS) Altair 8800,[14] oyo epesaki Allen likanisi ete bakoki kosala programme ya interprète ya BASIC mpo na dispositif. Gates abengaki MITS mpe alobaki ete azali na molimboli oyo azali kosala, mpe MITS esɛngaki ete básala elakiseli. Allen asalaki na simulateur mpo na Altair ntango Gates asalaki interprète, mpe esalaki sans faute tango balakisaki yango na MITS na mars 1975 na Albuquerque, Nouveau-Mexique. MITS endimaki kokabola yango, kosala marketing na yango lokola Altair BASIC.[11]: 108, 112–114 Gates na Allen babandisaki Microsoft na mokolo ya 4 avril 1975, na Gates lokola CEO,[15] mpe Allen apesaki likanisi ya kombo "Micro-Soft". , mokuse ya logiciel micro-ordinateur.[16][17] Na sanza ya mwambe 1977, société esalaki boyokani na ASCII Magazine na Japon, esali ete bureau na yango ya liboso ya mokili mobimba ya ASCII Microsoft esala.[18] Microsoft ekendeki na biro monene na yango na Bellevue, na Washington, na sanza ya yambo 1979.[15]
Microsoft ekoti na mombongo ya système d’exploitation (OS) na 1980 na version na yango ya Unix oyo babengi Xenix,[19] kasi ezalaki MS-DOS nde e solidifiaki domination ya entreprise. IBM epesaki contrat na Microsoft na sanza ya zomi na moko 1980 mpo na kopesa version ya CP/M OS mpo na kosalelama na Ordinateur Personnel ya IBM (IBM PC).[20] Mpo na boyokani oyo, Microsoft esombaki clone ya CP/M oyo babengi 86-DOS na Seattle Computer Products oyo epesaki yango nkombo MS-DOS, atako IBM ekómisaki yango lisusu nkombo na yango na IBM PC DOS. Microsoft ebatelaki bozwi ya MS-DOS nsima ya kobima ya PC ya IBM na sanza ya mwambe 1981. IBM ezalaki na lotomo ya kosala BIOS ya PC ya IBM, yango wana bakompanyi mosusu esengelaki kosala yango na nsima mpo ete matériel oyo ezali ya IBM te esalaka lokola ba compatibles ya IBM PC, kasi te epekiseli ya ndenge wana esalemaki mpo na ba systèmes d’exploitation. Microsoft na suka ekomaki motekisi ya liboso ya ba systèmes d'exploitation PC.[21][22]: 210 Société epanzani na ba marchés ya sika na kobima ya Microsoft Mouse na 1983, mpe lisusu na division ya édition na kombo ya Microsoft Press.[11]: 232 Paul Allen atikaki mosala na Microsoft na 1983 sima ya kozwa bokono ya Hodgkin.[23] Allen alobaki na Idea Man: A Memoir ya Co-fondateur ya Microsoft ete Gates alingaki ko diluer part na ye na entreprise tango bazuaki ye na bokono ya Hodgkin mpo akanisaki te que azalaki kosala makasi ekoki.[24] Na sima Allen atie mbongo na ba secteurs ya basse technologie, ba équipes ya sport, ba biens immobiliers ya mombongo, neuroscience, vol spatial privé, mpe mingi mosusu.[25]
2,237 / 5,000
Microsoft ebimisaki Windows na mokolo ya 20 sanza ya zomi na moko 1985, lokola bobakisi ya graphique mpo na MS-DOS,[11]: 242–243, 246 atako ebandaki kosala elongo OS/2 na IBM na sanza ya mwambe oyo eleki.[26] Microsoft ekendeki na siège na yango wuta Bellevue na Redmond, Washington, le 26 février 1986, mpe ekendeki na miso ya bato le 13 mars,[27] na bomati ya stock oyo ewutaki na yango esalaki ete ba milliardaires minei mpe ba millionnaires 12.000 ewutaki na basali ya Microsoft.[28] Microsoft ebimisaki version na yango ya OS/2 na ba fabricants ya équipement original (OEM) le 2 avril 1987.[11] Na 1990, Commission fédérale ya commerce etalaki Microsoft mpo na koyeba soki ekoki kosala boyokani mpo na boyokani na IBM, mpe yango ebandaki koleka mbula zomi ya bitumba ya mibeko na guvɛrnema.[29] : 243–244 Pendant ce temps, entreprise ezalaki na mosala na Microsoft Windows NT, oyo ezalaki mingi basé na copie na bango ya code OS/2. Etindamaki na mokolo ya 21 Yuli 1993, na noyau ya sika ya modulaire mpe na interface ya programmation ya ba applications Win32 ya 32 bits (API), oyo esalaki ete ezala pete mpo na kosala port uta na Windows ya 16 bits (basé na MS-DOS). Microsoft eyebisaki IBM Windows NT, mpe boyokani ya OS/2 ebebaki.[30] Na 1990, Microsoft ebimisaki suite ya Microsoft Office oyo esangisaki ba applications ekeseni lokola Microsoft Word mpe Microsoft Excel.[11]: 301 Na mokolo ya 22 Mai, Microsoft ebandisaki Windows 3.0, oyo ezalaki na ba graphiques ya interface ya mosaleli oyo ebongisami malamu mpe ebongisi makoki ya mode protégé mpo na processeur Intel 386 ,[31] mpe Office mpe Windows nyonso mibale ekomaki na bokonzi na bisika na bango.[32][33] Na mokolo ya 27 juillet 1994, Division antitrust ya Département ya Justice etie déclaration ya impact ya concurrence oyo elobaki boye: "Kobanda na 1988 mpe ekobaki tii le 15 juillet 1994, Microsoft etindaki ba OEM mingi ba exécuter ba licences anti-concurrents 'par processeur'. Sous un per -licence ya processeur, OEM efutaka Microsoft mbongo ya lifuti mpo na ordinatɛrɛ mokomoko oyo eteka oyo ezali na microprocesseur moko boye, ezala OEM eteka ordinatɛrɛ yango na système d’exploitation Microsoft to oyo ezali na système d’exploitation oyo ezali ya Microsoft te produit oyo ezali kosalelama esalaka lokola etumbu, to mpako, na bosaleli ya OEM ya système d'exploitation ya PC oyo ezali na momekano. Uta 1988, bosaleli ya Microsoft ya ba licences par processeur emati."[34]
Na sima ya "Memo ya Internet Tidal Wave" ya kati ya Bill Gates na mokolo ya 26 Mai 1995, Microsoft ebandaki kolimbola lisusu makabo na yango mpe kopanzana ya ligne ya biloko na yango na réseau informatique mpe na World Wide Web.[35] Na mwa bolongoli ya bakompanyi ya sika, lokola Netscape, Microsoft ezalaki kompanyi se moko ya monene mpe oyo esili kofandisama oyo esalaki nokinoki mpo na kozala eteni ya World Wide Web pene na ebandeli. Ba entreprises misusu lokola Borland, WordPerfect, Novell, IBM na Lotus, kozalaka malembe mingi pona ko adapter na situation ya sika, elingaki kopesa Microsoft domination ya marché.[36] Kompanyi yango ebimisaki Windows 95 na mokolo ya 24/08/1995, oyo ezalaki na kosala makambo mingi liboso, ezalaki na interface ya sika mpenza ya kosalela oyo ezalaki na bouton ya sika ya kobanda, mpe ezalaki na boyokani na 32 bits; ndenge moko na NT, epesaki API ya Win32.[37][38]: 20 Windows 95 eyaki elongo na service en ligne MSN, oyo na ebandeli ezalaki na mokano ya kozala momekani ya Internet,[doute – kolobela] mpe (mpo na ba OEM ) Internet Explorer, oyo ezali na Internet. Internet Explorer ezalaki te na kati ya bakɛsi ya Windows 95 oyo ezalaki kotɛka na detalye, mpamba te bakɛsi yango enyatamaki liboso ete ekipi esilisa navigateur Web, mpe na esika na yango ekɔtisamaki na Windows 95 Plus! pack.[39] Na lisungi ya campagne ya marketing ya lokumu[40] mpe oyo The New York Times ebengaki "bobandi ya splashiest, ya frenzie, ya ntalo mingi ya produit informatique na histoire ya industrie,"[41] Windows 95 ekomaki noki elonga.[42 ]. Kobima na ba marchés ya sika na 1996, Microsoft na unité ya NBC ya General Electric basalaki chaîne ya sika ya sango ya câble 24/7, MSNBC.[43] Microsoft esali Windows CE 1.0, OS ya sika oyo esalemi mpo na ba dispositifs oyo ezali na mémoire moke mpe ba contraintes mosusu, lokola ba assistants numériques personnels.[44] Na sanza ya zomi na moko 1997, Departema ya bosembo ekɔtisaki mokanda na Tribinale ya etúká ya fédéral, elobaki ete Microsoft ebukaki boyokani oyo batyaki sinyatili na yango na 1994 mpe esɛngaki na tribinale ete etika kosangisa Internet Explorer na Windows.[11]: 323–324
Na mokolo ya 13 ya sanza ya yambo 2000, Bill Gates apesaki ebonga ya mokambi ya mosala na Steve Ballmer, moninga ya kala ya eteyelo monene ya Gates mpe mosali ya kompanyi banda 1980, ntango azalaki kosala esika ya sika mpo na ye moko lokola Architect Chef ya Logiciel.[11]: 111, 228 [15] Ba sociétés ndenge na ndenge esangisi Microsoft esalaki Trusted Computing Platform Alliance na octobre 1999 mpo na (kati na makambo mosusu) komatisaka bokengi mpe kobatela bozwi ya mayele na nzela ya koyeba mbongwana na matériel mpe logiciel. Ba critiques ba critiquer alliance lokola moyen ya ko appliquer ba restrictions indiscriminées na ndenge ba consommateurs basalelaka logiciel, mpe na ndenge ba ordinateurs ezo se comporter, mpe lokola lolenge ya gestion ya ba droits numériques : par exemple scénario oyo ordinateur ezali kaka te na sécurité mpo na nkolo na yango, kasi mpe ezali na sécurité contre nkolo na yango lokola.[45][46] Na mokolo ya 3 avril 2000, ekateli epesamaki na likambo ya Etats-Unis contre Microsoft Corp.,[47] kobenga société yango "monopole ya mabe."[48] Microsoft ezwaki boyokani na sima na Département ya Justice ya U.S. na 2004. [27] . Na mokolo ya 25 octobre 2001, Microsoft ebimisaki Windows XP, kosangisaka ba lignes ya OS ya monene mpe ya NT na se ya codebase ya NT.[49] Société ebimisaki Xbox na suka ya mbula wana, ekoti na zando ya console ya jeux vidéo oyo Sony na Nintendo bazalaki koyangela.[50] Na sanza ya misato 2004 Union européenne efundaki kompanyi yango na tribinale mpo na kobundisa mombongo yango, mpe elobaki ete esalelaki mabe ndenge ezalaki na bokonzi na yango na Windows OS, mpe yango esalaki ete bázwa ekateli ya 497 millions d’euros (613 millions ya ba dollars) mpe esɛngaki Microsoft ebimisa ba versions ya sika ya Windows XP kozanga Windows Media Player : Windows XP Edition ya ndako N mpe Windows XP professionnel N.[51][52] Na sanza ya zomi na moko 2005, console ya mibale ya masano ya video ya kompanyi yango, Xbox 360, ebimaki. Ezalaki na ba versions mibale, version ya base na $299.99 mpe version deluxe na $399.99.[53]
En plus présent na commerce ya matériel suite na Xbox, Microsoft na 2006 ebimisaki série Zune ya ba lecteurs ya média numérique, successeur ya plateforme logicielle na yango ya kala Portable Media Center. Yango epanzani na ba engagements matériels ya kala oyo ewutaki na Microsoft sima ya Microsoft Mouse na yango ya ebandeli na 1983; kobanda 2007 kompanyi yango etɛkaki klavye oyo ezalaki na nsinga (Natural Ergonomic Keyboard 4000), souris (IntelliMouse), mpe kamera ya ordinatɛrɛ oyo ezalaki kotɛkama mingi na États-Unis. Na mbula wana société ebandaki mpe kosala Surface "tableau numérique", sima ebongoli kombo ya PixelSense.[54]
Mokɔlɔ mwa misálá mínei
Mokɔlɔ mwa misálá mínei
Likembé
Likembé tǒ ekembé ezalí Ebétele ekelámí na kɛ́si ya mabáyá ya nzeté, mpé nsinga iyíké ya likɛ́lɛ. Moúli abɛ́tí nsinga mpɔ̂ na kokela mingóngó ya mizíki.
Ndúka
Ndúka, lizuká tǒ zúka ezalí litóngi mpɔ̂ na kolɛmbisa tǒ kokákya nzelá ya mái.
Angola Avante!
Angola Avante! ezalí loyémbo-lokúmu la Angola o lokótá liputrugɛ́shi. Ezalí loyémbo-lokúmu la yangó bandá 1975. Ekomámákí na Manuel Rui Alves Monteiro (*1941; texte) mpé eyémbámákí na Rui Alberto Vieira Dias Mingas (*1939; mizíki).
Liputrugɛ́shi
Ó Pátria, nunca mais esqueceremos Os heróis do quatro de Fevereiro. Ó Pátria, nós saudamos os teus filhos Tombados pela nossa Independência. Construindo no Trabalho o Homem novo, :||
CHORUS Revolução, pelo Poder Popular! Pátria Unida, Liberdade, Um só povo, uma só Nação! :||
Levantemos nossas vozes libertadas Para glória dos povos africanos. Marchemos, combatentes angolanos, Solidários com os povos oprimidos. Com as forças progressistas do mundo. :|| CHORUS
Wok
Wok ezali kikalungu ewuti Japon.
ewutéli ya kombo
Kombo ya wok ewuti na kantoné : wok ; mandarin [hanyu pinyin] : guo ; Shinwa elenda : ? ; shinwa ya pete : ?)
Ntɔ́ki
Ntɔ́ki ezalí mosálá mwa kobimisa tô kosálá bilɔ́kɔ tô bikeko kitɔ́kɔ na káti ya lisangá lya bato.
Catherine Samba-Panza
Catherine Samba-Panza (abótámí o mokɔlɔ 26 ya sánzá ya motóbá, mobú 1954, o N’Djamena) azalí prezidá mpé mokambi-ekólo ya Santrafríka eútí 20 ya sánzá ya yambo 2014.
Raoul Peck
Raoul Peck azali Moyɛlimbini ya bilili ya ekolo ya Haiti.
Bomoi
Raoul Peck abotamaka na Haiti na mobu 1958. avandaka na Kongo-Kinsásá na baboti na yé pona na kokima bokonzi ya Duvallier. Azalaka monkomwa mwa bikéla ya Haiti o mibu 1990.
Juliane Lumumba
Juliane Lumumba azalákí *ministre ya Information et Presse  ya Guvɛnɛmá Kabila, bandá o 8 yúni 1997.
Inga
Nkómbó inga tǒ ínga ikoki kozala :
Quito
Quito ezalí mbóka-mokonzi ya Republíki ya Ekwatéli ya Ameríka ya Sidi.
Sango Malamu ya Matié
Sango Malámu ya Matié (Matayo) (tǒ Sango Malámu Ndenge Bakòmá na Matié tǒ Evanjile ya Matié) ezalí búku ya Sango Malámu ya Biblíya (Bibiliya).
Mokɔlɔ mwa misálá mítáno
Mokɔlɔ mwa misálá mítáno
Sango Malamu ya Matié
Matié (Matayo) alandi makambo nyonso oyo Marko (Malako) akòmaki.
Kosi mokanda ya Matié ekeseni pe mingi ná oyo ya Marko. Nyonso wana ezali kolakisa tè Yésu azali Mokonzi oyo amememli bato na ye bokonzi ya Nzámbe; azali pe Moteyi oyo apesi bango batoli po bákóma bato ya Mboka ya Nzámbe, pe bákoka kopanza sango na yango epai ya bato nyonso.
Patum ya Berga
Patum ya Berga ezali fɛ́tí ya bonkɔkɔ mpe oyo eyebani mingi oyo ezwamaka na Berga (yoko baengumba ya Barcelone oyo ezwami na Nordi ya ekolo). Na kati ya fɛ́tí yango okokuta bateyatre mpe badefile ya bato ndenge na ndenge an nzela. Bizaleli (caractéristiques?) ya fɛ́tí oyo ezali bamoto, pyrotechnie mpe boyei ya bato ike.
Na 2008, Unesco ekotisaki Patum ya Berga na liste ya patrimwane na ye. .
Linus Torvalds
Bomoyi
Linus Torvalds abotama na 29 desembe 1969 na Helsinki.
Patum ya Berga
Lisitware
Patum ebotamaki na siekle 14. Na ntango wana ezalaki kobengama « Bulla ». Elle est probablement le résultat de la sacralisation de fêtes ancestrales.
Ngóbe
Ngóbe tǒ nkómbékómbé (Milvus migrans o latɛ́) ezalí ndɛkɛ.
Kanton ya Shvits
Shvits (lialemani: Schwyz) ezalí kanton ya Swisi. Mbóka-mokonzi ezalí mbóka ya zándo ya Shvits.
Lokótá
Lialemani ezalí nkótá ya letá. Lialemaniki ezalí lokótá ya bato.
Lisapo
Ezalí kanton ya Swisi bandá o mobú 1291.
Mambí ma mabelé
Shvits ezalí na alpi ya yambo. Etando ezalí 908 km². Komíni bya Luzɛ́rn bazalí 30.
Tshópo
Tshópo tǒ Cópo ekokí kozala :
Wenge BCBG
Wenge BCBG ezalí lingómbá lya mindule ya Kongó-Kinsásá óyo esimbami na maboko ya moyémbi JB Mpiana.
Ekélami
Wenge BCBG ekélami na bokabwani ya Wenge Musica BCBG o mobu 1997.
Laurent Gbagbo
Laurent  (abótámí o mokɔlɔ 31, sánzá ya mítáno, 1945) azalí moí-politíki ya Kotdivuar. Azalí mokonzi-ekólo bandá 2000. O mboú 2010, asúkísí tɛ́ bopɔnamí bwa mokonzi-ekólo ya Kotdivuar, mpé atúní mpé aboyí vɔ́ti ya bopɔnamí.
Alassane Ouattara
Alassane  (abótámí o mokɔlɔ mwa yambo, sánzá ya yambo, mobú mwa 1942) azalí moí-politíki wa Kotdivuar (Côte d'Ivoire). Azaláká moyángeli wa yambo wa Kotdivuar bandá sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́, mobú mwa 1990 tíí sánzá ya zómi na míbalé mobú mwa 1993. Azalí prezidá ya lisangá lya politíki liye libêngámí Rassemblement des républicains na lifalansé.
O mobú mwa 2010, yě azalaka mɔ̌kɔ́ ya bato bábalé, elɔngɔ́ na Laurent Gbagbo, baye balukáki kíti ya bokonzi bwa Kotdivuar. Ɛngɛ́bɛ́nɛ́ na komisió ya bopɔnami eye ezalí na nsɔ́mi (Commission électorale indépendante) mpé moyángeli wa yambo wa Kotdivuar, mwǎna mbóka Guillaume Soro, yě asílákí kolónga bopɔnamí bwa kíti ya mokambi-ekólo ya Kotdivuar na mitúya ntúku ítáno na mínei likoló lya nkámá (54%). Bikólo mingi bya molɔ́ngɔ́ mobimba bisílaka kondima elónga ya yě mpé yě alápákí ndáí (akatákí séléka) lokóla mokonzi wa mbóka mokɔlɔ mwa mínei sánzá ya zómi na mibale mobú mwa nkóto ibale na zómi (2010), kasi mokɔlɔ môná káka, lisangá liye litalí mambí ma mobéko likonzi (Conseil constitutionnel) lisakólákí Laurent Gbagbo, prezidá óyo ayambólí yě, ndé molóngi wa bopɔnami bwa kíti ya bokonzi.
Kobánda matatá mâná Laurent Gbagbo andimákí elónga ya yě tɛ́ mpé aboyákí komótíkela kítí ya bokonzi.
Brazilia
Brazilia ezalí mbóka-mokonzi ya Brazil.
Albi
Albi ezali engumba ya ekolo Falansia na etúká ya Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées.
Bielorusia
Bielorusia ezalí esé o Ɛ́sita ya Erópa.
Yakitori
Yakitori ezalí kamundele ya Zapɔ́.
Balókí
Balókí ezalí loléngé la botongi bwa ndáko mpé Ndáko-Nzámbe na Erópa útó 1575 tí na 1770.
Bongɛngi bwa lolɛ́ndɔ ezalí ya ndakisa na gotíkí.
Bontólo
Bontólo bozalí eténi ya nzóto ezalaka epái ya mwǎsí mpé epái ya mobáli. Mabɛ́lɛ ezalaka eténi ya ntólo. Ezalí libosó lya ntólo. Epái mwǎsí mabɛ́lɛ makokí kopɛ́sa míliki.
Kitawala
Kitawala ezalaka lingomba ya bondimí ya Mwana Lesa. Nkombo ya kitawala ewuti na ingelesi " Watch Tower "
Ekélami
Bondimi na makanisi ya Kitawala ewuta na ba Batatoli ya Yehova ya Amerika neti Joseph Booth na Charles Taze Russell. Ekélami nango ebandaka yambo na etuka ya Katanga, sima ayaki ko kota na bituka misusu ya kongo-kinsasa.
Mwana wa Lesa
Mokéli mpé mokambi ya yambo ya kitawala ezalaka Mwana Lesa oyo nkombo nayé na bopéto ezalaka Tomo Nyirenda.
Bushiri Lundungu
Sima ya Nkufa mpé ya mwa mikolo, Bushiri Lundungu Asangisaka ba ndimi nayé o kombo ya kitawala. Atéyaka makambo ya lipanda na bobimi na bohumbu o maboko ya ba belezi.
Bozaleli
Na Lingomba ya Kitawala bokambi na bokonzi ezali boye :
Mibeko
Mibéko ya kitawala ezali Zomi.Tokoki kotanga mwa éténi awa :
Moí-ntɔ́ki
Moí-ntɔ́ki azalí moto asálaka mosálá mwa ntɔ́ki.
Mokɔlɔ mwa eyenga
Mokɔlɔ mwa eyenga, mwa eyenga tǒ lomíngo mozalí mɔkɔlɔ o mpɔ́sɔ. Mozalí mokɔlɔ mwa nsúka ya mpɔ́sɔ o lokótá lingála, kasi mokokí kozala mokɔlɔ mwa yambo ya mpɔ́sɔ o nkótá isúsu.
Managwa
Managwa ezalí mbóka-mokonzi ya Nikalagwa.
Noemi
Noemi tǒ Veronica Scopelliti (abótámí o mokɔlɔ 25 sánzá ya yambo 1982 o Roma) azalí moyémbi wa Italya.
Nsɛlɛ (Kinsásá)
Nsɛlɛ ezalí komíni ya Engumba-Etúka Kinsásá.
Quartiers
Ndáko ya komini ezalí na Mikala, bílo míbalé na Monaco.
Bob Marley
Bob Marley (6 sánzá ya mibalé 1945 – 11 sánzá ya mitáno 1981) azaláká moyémbi mpé mobɛ́ti lindánda ya reggae.
Bomɔi
Bob Marley abotámá na nkombo ya Robert Nesta Marley na Nine Miles, Saint Ann o mokɔlɔ 6 sánzá ya mibalé 1945. Akufá na Miami o mokɔlɔ 11 sánzá ya mitano 1981.
Yóka ali ali antei
Loyémbo
Yóka ali ali antei ya butú ya zelu bayeli bísó. Sángo ugo yó mobi kisi. Gloria in exelsis deo. Gloria in exelsis deo.
Bob Marley
Bondimi na yé
Bob Marley azaláká yambo rasta kasi libosó akúfa akomaka mokristo ya Etiopi.
Líbótu
Líbótu (boyíké : mabótu) lizalí mbuma tǒ ndímo ebimisaka mái ma lángi la mpɛ́mbɛ́. Basálelaka na yangó pakájuma mpó etíkaka nzelá, nkomá to elembo likoló lya lomposo la nzóto. Mokókóló mwa yangó muye muzalaka na libándá lya mbuma muzala na mbuma lokola ngúmba mpenzá eye bato bakoki kolíya tǒ kolámba na súpu.
Richard Ali A Mutu
Richard Ali A Mutu Kahambo azalí mokomi ya lisolo na lingála. Atanga mibeko na Boboongo UPC na Kinshasa (Universite Protestante du Congo). Azali moyangeli ebombelo-buku na Centre Wallonie Bruxelles ya Kinshasa. Azali mokomi monene wa Kongó-Kinsásá. Buku na ye na kombo Ebamba, Kinsásá Makambo, eponamaki lokola moko ya masolo 39 ya bilenge bakomi na Afrika. Ebongolamaki pe na monoko ya Anglais na Ekolo USA na Amerika. Ebengamaki Mr Fix-it.
Tegucigalpa
Tegucigalpa ezalí mbóka-mokonzi ya Honduras.
Ndáko ya bomei Mgr. Égide de Boeck
'''Ndáko ya bomei Mgr. Égide de Boeck''' ezalí Ndáko ya bomei na Lisala. Eténi bazalí na Bumba, Basankusu, Gemena mpé Budjala. Eye ezalí na Dyosɛ́zi ya Lisala. Mokambi azalí Lowi Nkinga, moyángeli azalí Victor Mwazaka. Nkómbó ya ndáko ezalí nsima Égide de Boeck.
Istanbul
Istanbul (turkisi: İstanbul) ezalí engumba-mokonzi mpé engumba epúsí monɛ́nɛ ya Turkí.
Charles Mwanandeke
Charles Mwanandeke azalí bugumési ya Ngaliema. Bapɔnákí yě na mokɔlɔ ya 8 yúli 2005 na Joseph Kabila.
Jean Paul Kando Taty Mbalaka
'''J.-P. Kando Taty Mbalaka''' azalí mokomi ya lisolo na lingála.
Port-au-Prince
Port-au-Prince (Falansé: Libóngo ya mwána ya mani) ezalí mbóka-mokonzi ya Ayiti.
Mento
Mento ezalí mindúle eútí na Jamaïke.
Eúteli
Mento ezalí mindúle eútí na Jamaïke.
Abidjan
Abidjan ezalakí engúmba ya Kotdivuar téé o mobú 2001. Ezalakí mbóka-mokonzi o mobú 1933 téé o mobú 1983. Motángo mwa bato mozalí 3 802 000 o mobú 2007.
Sète
Sète ezali engumba ya ekolo Falansia na etúká ya Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées.
Esta é a Nossa Pátria Bem Amada
Esta é a Nossa Pátria Bem Amada ezalí loyémbo-lokúmu la Gine-Bisau bandá lipandá lya yangó o mobú 1974. Ezalákí mpé loyémbo-lokúmu la Cap-Vert kín’o mobú 1996. Ezalí o lokótá liputrugɛ́shi.
Loyémbo
Sol, suor e o verde e mar, Séculos de dor e esperança: Esta é a terra dos nossos avós! Fruto das nossas mãos, Da flor do nosso sangue: Esta é a nossa pátria amada.
CHORUS: Viva a pátria gloriosa! Floriu nos céus a bandeira da luta. Avante, contra o jugo estrangeiro! Nós vamos construir Na pátria immortal A paz e o progresso! Nós vamos construir Na pátria imortal A paz e o progresso! paz e o progresso!
Ramos do mesmo tronco, Olhos na mesma luz: Esta é a força da nossa união! Cantem o mar e a terra A madrugada e o sol Que a nossa luta fecundou.
Cheikh Anta Diop
Cheikh Anta Diop azalaka mosapoli ya mboka ya Senegale
Moske Saïda Msika
Moske Saida Msika (Arabe: مسجد السيدة مسيكة), ezali moske moko ya Tunisia oyo ezwamaki na Nordi ya medina ya Tunis. Moske oyo ezali lisusu te.
Cheikh Anta Diop
Bomoi
Cheikh Anta Diop abotama o mokolo ya 29 sanza ya zomi na mibalé mobu 1923 na Thieytou.
Moske Saïda Msika
Esika
Moskue oyo ezwamaki na nzela El Kantra.
Cheikh Anta Diop
Bowéi
Akufaka o mokolo ya 7 sanza ya mibalé mobu 1986 na Dakar.
Nha Trang
Nha Trang ezalí mbóka ya sidi ya Vietnami o Azía.
Moske Saïda Msika
Etymology
Nkombo ya moske euti na mosantu ya mwasi oyo abengamaki na nkombo Saida Msika oyo ayebanaki mpo na bizaleli naye malámu.
Lisitware
Moske ebebisamaki sima ya misala ya bo bongisi distirct ya Halfaouine.
Mbóka ya Gwatemala
Mbóka ya Gwatemala ezalí mbóka-mokonzi ya Gwatemala.
Nkunza
Nkunza tǒ matíti ezalí nsúki ya nzóto ya nyama.
Yoane Mobatisi
Yoane Mobatisi
Odette Babandoa Etoa
Odette Babandoa Etoa (* 11 yanwáli 1961 na Yoko, Aketi, Wɛlɛ ya Nsé) azalákí *ministre ya Transports et Communications ya Guvɛnɛmá Kabila, bandá o 15 mársi 1999.
Emmanuel Bamba
Emmanuel Bamba († 02 june 1966) yé abandákí carrière na yé na crédit foncier ya Léopoldville mpé sima, ayaka kokoma Sénateur, élu ya ABAKO, na Léopoldville, Ministre ya Finances (may 1962 tee na yúni 1964) na gouvernement ya Cyrille Adoula mpé akomákí lisúsu Sénateur na ba élections ya 1965. Azalákí profondément croyant mpé kimbanguiste devant Nzámbe. Ayaki kosála aile mosúsu ya église kimbanguiste na 1962.
Les pasteurs bakongos le 29 mai 1966
Pɔ na ba pasteurs bakongos na Kinsásá, nionso bayebaki eté Emmanuel Bamba azalákí pris au piège d'un complot ya Mobutu na son entourage. Míngi pe bakimaki na Brazzaville, pɔ na bangó, lokola tribalisme ezalákí makasi na tángo wana, eté Mobutu alingí na sima ya Emmanuel Bamba, kokanga ba pasteurs nionso ya bakongos. Papá géniteur óyo ya ngai, Révérend Daniel Nima Kizubanata alobákí boye na Kintandu, (en dialecte de kikongo): «Mobutu bu kakengi Manueli Bamba, si katukanga betukulu. Mboti ngia zuama kuna Brazzaville»... Tángo ayebisakí ngai yangó, tozalakí na Antoine Kingotolo (L'homme du 4 janvier 1959) na mbóka Manenga! Atalí Antoine Kingotolo, ayebisi yé boye: «nge Antoine, zayisa Mumbamuna (ancien sénateur et député) yé Nzeza-Nlandu vo munu mukuenda ngina…»
Jugement na camp Lieutenant-colonel Kokolo 30 mai 1966
Sango ya jugement wana eyebanaki na ba sodá nionso. Óyo bawutaki na province ya Bas-Congo, balingaka kosala trouble pɔ na ko contester en faveur ya Emannuel Bamba. Na tángo wana, ngai nazalakí nanu adolescent, babokoli ngai na Commandant André Masamba. Biso nionso, bána ya ba sodá na camp Kokolo tozalákí présent. Elokó ekamuisakí ngai na tángo wana, na mitunakí boye: pɔ na níni, tozalí na káti ya camp militaire d'infanterie mais disposition de sécurité ezalí assuré na ba bataillons ya ba parachitistes (ba berêts rouges) ya Binza na camp Thsatshi?
Tozalakí kozela, kinó ba yé na ba prévenus… Bakonzi óyo basámbisaka bangó, biso bána ya ba sodá toyébaka bangó. Jugement wana esalemakí na bâtiment ya Centre Supérieur Militaire, à côté ya salle ya cinéma ayo tǒ surnommaki «ciné molunge». CSM ezalákí presue devant à gauche ya grand bâtiment dit "groupement", óyo etalisi na 2ème entrée ya camp óyo ekeyi vers le camp des officiers, puis vers "building royal".
Sango epanzanakí eté ba koboma bangó o 2 yúni 1996. O 1 yúni, nakendekí na pont Gaby kotála ba installation óyo ezalákí kosálama na "place de la cité", esika ba dansuers traditionnels ne ba luteurs bazalakí kosála ba spectacle na bangó. Bato míngi bakanisaka babomela bangó na emplacement ya "stade des martyrs"; non, na "place de la cité" na pont Gaby…
2 yúni 1966
Namibongisamaki pɔ na kokende kotála ndenge pendaison ekosálama. Mama na ngai apekísí ngai nakende. Pe ayebisi ngai: Emmanuel Bamba azalí camarade ya tatá na yo… kokende te! Yangó nde eyakí ko convaincre ngai, pe nakendeki te.
Mutu ya libosó batiaki singa ezalákí Évariste Kimba. Ndenge basalelaki mabaya óyo bamatisaki batu ezalákí kokamua. Sima ya tubela, bamatisi Kimba wana, mutu na káti ya cagoule. Tángo ba sodá ba actionner système ya mésa wana, efunguami, etiki Kimba dans le vide, nzotu ezalí kodiembela na singa. Bobozo apesa mitíndo que sima ya 20 minutes nde doktolo ya Armée akoya kotála soki mutu awe. Pire, Bamba, Alexandre Mahamba na Jérôme Anany bafándisi bagu na camion ya ba sodá bazali kotálisa bango ndenge Kimba azalí koleka. En suite, bakumbi Emmanuel Bamba, sima Anany mpé basukisi na Mahamba. Sika tángo ekomí tour ya Mahamba, likolo ekomí koyínda, tángo káka batie yé singa na kingo mpé mabaya wana efunguami, tourbillon móko ya munene esáli wana ya makasi mpe ekumbi mpe ekueyisi batu.
Pɔ na ngai óyo nakendeki te, namonaki batu bazalákí kokíma pona kozonga na camp Kokolo. Bangó nde bayebisaki ngai eté mabele eningani na place de la cité, epesákí panique pe bato nionso bakomaki kokíma na mpé ba sodá lokola!
Depression ǒ sima ya bokási
Depression ǒ sima ya bokási ezalí bokono ya likanisi lia somo ye ekoki kozala na sima ya bokasi, ye e pesi moto pota ya monene to bokaneli. Bobunisi ya makasi, likama ya mokili to ya moto, to etumba, ekoki kopesa moto PTSD.
Elembo
Bato oyo bazalí na depression ǒ sima ya bokási bazali kobanga mikolo minso mpe ba kokundela bokasi o motema mpé bakoki kolinga libota na baninga na bango te. Bakoki kolala malamu te, mpe bazali kolenga mikolo minso.
Bobokoli
Bobokoli ya malamu mpo na depression ǒ sima ya bokási ezali, mpé bato ba kosala bobokoli ya sika, mpé oyo eleki na elengi. Ekosalisa bato oyo bazalí na depression ǒ sima ya bokási bomoi ya malamu mpé esengo. Soki o kopangana mpo na bokolongono na mutu na yo, to bokolongono na libota na yo, senga doktolo na yo, a kolakisa yo bilo ya bokolongono ya mutu.
Kósúkósú
Kɔsúkɔsú ezalí kobimisa mpéma na mbálákáká mpé na makɛlɛ́lɛ.
Valery Leontiev
Valery Yakovlevich Leontiev (abótámí o mokɔlɔ 19 Sánzá ya mísáto 1949) azalí moyémbi wa Rusí.
Bingerville
Bingerville ezalí engúmba ya Kotdivuar. Ezalakí mbóka-mokonzi o mobú 1909 téé o mobú 1933. Motángo mwa bato mozalí 83 105 o mobú 2005.
Titanic (Páláki)
Titanic Wenge BCBG.
1 Titanic" (Tutu Caludji) 2 R.D.C " (JB Mpiana) 3 Barracuda" Ngiama Makanda (Alain Makaba Prince) 4 Omba"  Ngiama Makanda (Maître Ficarre) 5 Procès Mambika" (Alain Mpela Afande) 6 Likala Moto"  (Blaise Bula) 7 Tour Eifel" (Titina Al capone) 8 Champion Kapangala" (JB Mpiana) 9 Libération " (Aimelia Lias) 10 Serge Palmi"  (Burkina Faso Mbokaliya)
[Chanteurs]
[Guitares]
[Basse]
[Congas]
[Batterie]
[Animateur]
San Salvador
Santu Salvador ezalí mbóka-mokonzi ya El Salvador.
Titanic (Páláki)
[Synthe]
Kilumbu kia kiese
Kilumbu kia kiese ezalaka Mabína pé Krie ya Kongó-Kinsásá.
Ebénéli
Ebinéli ya Kilumbu kia kiese ewuti na Mapuka.
Figi
Figi (Ficus carica) ezalí mbuma mɔ̌kɔ́ ya sukáli míngi, emɔ́nanaka lokóla mbuma ya tomáti ya mobésu.
Ska
Ska ezalí mindúle eútí na Jamaike.
Eúteli
Mento ezalí mindúle eútí na Jamaike.
Christian Gombo Tomokwabini
Christian Gombo Tomokwabini azalí mokomi ya lisolo na lingála ya Kongo-Kinshasa. Akomaka pe atangaka mingi uta bomwana na ye. Christian Gombo atanga Nkita ya bamboka ya kati (Economie-Rurale) na Boboongo UPC na Kinshasa. Asalaka misala ya bilanga, mingi-mingi amipesa penza na mosala ya kosala makala. Babuku misusu akoma na lokota ya falansé.
Bushiri Lungundu
Bushiri Lungundu( 23 yúni 1911 - 23 yúni 1945) Azalaka mokambi ya Lingomba ya Kitawala. Amipesaka nkombo ya "Mufalme wa watu wehusi" na kiswahili oyo elengi ko loba na lingala "Mobikisi ya batu moindo "
Mayé Asala
Azalaka mwana ya papa Sala Mbongo na Mama Eylo.
Na mobu ya 1944, Atombokela makasi ba belezi yé na ba ndimi nayé na Lutumbu-Masisi. Esukaka na lipanzi ya ligomba nayé mpé na bokangémi nayé.
Bowéyi
Bushiri Lungundu akufaka o maboko ya ba belezi. Batiaka yé singa na kingo mpé ko diembikisa yé o mokolo ya 23 juin 1945.
Sánzá ya mínei
Sánza ya mínei, tǒ apríli ezalí sánzá ya mínei o manáka. Ezalí na mikɔlɔ ntúku misáto (30).
Martin Luther
Martin Luther, abótámí mokɔlɔ mwa zómi, sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́, mobú mwa 1483 (o Bokonzi bwa bosantú bwa Róma na Alemáni) mpé akúfá mokɔlɔ mwa zómi na motóbá sánzá ya míbalé mobú mwa 1546 na engúmba sé wâná mɔ̌kɔ. Azaláká nganga-nzámbe ya lingómbá lya baogistíni ya Alemáni, ayékólá mambí ma bonzámbe, mpé azaláká molakisi na bobɔngɔ́, mpé azalí tatá wa eyamba ya bamisíoni mpé lisúsu moto óyo abóngólí eyamba tǒ ekelézia. Makanisi ma yě mazalaka na *influence makási na *reforme ya bamisíoni eye ebóngóláká kotambola ya bonkɔ́kɔ bwa Mpóto.
Yě etɛ́lɛ́mɛ́láká bokonzi mpé ngúya ya Pápa na kotómbóláká biblíya lokóla líziba nsé lyɔ̌kɔ́ lya sɔ̂lɔ́ na makambo matálí bokonzi bwa bondimi (Nzámbe). Ɛngɛ́bɛ́nɛ́ na Luther, lobíko la molímo lozalí likabo lya ofélé liye lipésámí na Nzámbe mpé lizwámí na kobóngolaka motéma na bosɔ̂lɔ́ mpé bondimeli Yésu Masiya lokóla mokonzi mpé mobíkisi na moto sé yě mɔ̌kɔ́ kasi lopɛ́sɛmɛkɛ na nzelá ya ekelézia tɛ̂. Ezalí bo ngolú ya nzámbe kasi esómbami na mbɔ́ngɔ tô makabo na ekelézya tɛ́.
Na mokɔlɔ mwa mísáto ya sánzá ya yambo na mobú mwa 1521, akozwá monkandá moye babêngí na latɛ́ Decet romanum pontificem moye momóyébísáká ’te azalí lisúsu mɔ̌kɔ́ ya bamumpɛ́ tɛ̂.
Post Natal Depression
Nini Postnatal Depression? Bato ba kobenga bokono yango mawa na sima ya boboti. Bokono yango ezali mawa mwa ndambo. Basi ebele bakozala na mawa mwa ndambo na sima ya boboti.
Kasi, 10% ya bamama ya sika sika bakozala na post natal depression ya mabe (PND). Bamama ya sika sika ebele bakozala na post natal depression te koyeba, te bakoki kobikisa bokono yango. Bokono yango ekopesa mwasi mpe libota na baninga mawa mingi. Basi basusu bakoki kozala na puerperal psychosis — bokono ya mutu ya monene, ye ekobanda na sima ya boboti, tee na mposo motoba na sima ya mbotama ya mwana.
Nini elembo ya Post Natal Depression?
Post natal depression ekoki kozala tango mawa na sima ya boboti ekokoma mabe penza. To depression ekoki kozala malembe malembe mpe bato bakoki koyeba te, te mwasi azali kobela ntango elai na sima ya mbotama ya mwana. Tango mosusu, okoki kobongisa mwana te mpe ozali na mawa. To o kolela mbala mingi. Bamama basusu, oyo bazali na PND bakopangana mpo na bokolongono na bango mpe na mwana. Bakoki kozala na bomo mpe na nkanda mikolo minso. Bamama oyo bazali na post natal depression bakolemba mikolo minso. Bakoki kosala te likambo ya pasi te. Bamama basusu bakoyoka mpasi, te kozala na likambo. Bakolala na bokasi mpe ba lingi kolia te. Ba kolinga kosiba te.
Kroasia
Kroasia ezalí esé ya Erópa, pɛnɛ o lombú Mediterané. Mbóka-mokonzi ezalí Zagreb.
Post Natal Depression
Nini elembo ya Post Natal Depression?
Elembo ya puerperal psychosis ekoki kozala lokola liboma. Mwasi a koki kozala na esengo mpe kosepela mingi, mpe koloba mbango. A koki mpe kolala te na kosala makambo mbango. Bato basusu bokoki koloba, te ozali pasi mpe o kotinda bato, na o kosilika mingi tango nzambi ekozala. Bato basusu bakozala na mawa mingi, mpe na mbisa ba kosepela mingi. Bakoki mpe komona na koyoka likambo oyo ezali te.
Boko
Nkómbó Boko ekokí kozala :
Post Natal Depression
Bobokoli
Soki depression na yo ekoumeli mikolo ebele, o sengeli na kokende na kotala monganga na yo mpe koyebisa ye bokono na yo. Post natal depression ezali bokono ya solo mpe bakoki kobikisa bokono yango malamu.
Kingudingudi
Kingudingudi, eyebani lisusu mpe bo parotidite épidemique, eza bokono ya kouta na virus oyo ewutaka na virus ya kingundingudi. Bilembo na ebandeli ya bokono mingi mingi ezalaka  fièvre, mpasi ya misunyi ya nzoto, moto mpasi, na koyoka bolembu. Mingi mingi nasima elandisamaka na mpasi ya kovimba glande parotide moko to nionso mibale. Mingi mpeza bilembo bibandaka komonana na mikolo 16 kino 18 sima ya kozwa infection mpe kosila sima ya mikolo 7 kino 10. Epayi ya batu bakolo bilembo ya bokono bitungisaka mingi koleka oyo ya bana. Pene na 1/3 ya batu bazalaka na bilembo ndambu to te. Mikakatano mikoki kozala  ba infections ya ezipeli ya bongo (15%), pancréatite (4%), kokufa matoyi mpo na libela, mpe mpasi na kovimba mabindi oyo mingi mingi mpeza te ememaka infertilité. Basi bakoki kotungisama na kovimba ovaire kasi yango ebakisaka te risque ya infertilité.
Post Natal Depression
Bobokoli
Bobokoli ezali mbala mingi anti-depressants. Bobokoli oyo ekobikisa yo malembe, kasi soki ozali eliki kitoko te na sima ya mposo mingi, senga monganga na yo bobokoli eleki makasi to bobokoli mosusu. Soki depression ekomi ya mabe penza tango ya sanza na yo, senga ye bobokoli ya progesterone. Bamama oyo bazali na puerperal psychosis basengeli kokende kotala psychiatre (monganga ya mutu). Bakoki kopesa yo bobokoli na ndako, kasi okotikala na lopitalo mbala mingi – lopitalo basusu bazali na biteni ya bamama na bana mpo na bokono ya mutu. Bobokoli ezali mbala mingi mino ya anti-psychotic mpe anti-depressant.
Kingudingudi
Kingudingudi ekabolamaka na bopete mingi mpe epanzanaka noki nakati ya batu oyo bazali kofuanda pene pene. Virus nayango epesamaka na nzela ya matanga ya motoki to na bosimbi mutu oyo azwami na bokono. Bobele batu nde bakoki kozwa bokono oyo mpe kopanza yango. Batu bakoki kopesana bokono oyo kobanda na mua mikolo liboso bilembo bibanda komonana kino sima ya mikolo minei. Sima ya kozwama na infection mingi mpeza mutu akomaka immunisé mpo na bomoyi naye mobimba. Kozwa infection mbala mosusu ekoki kosalema kasi mbala yango bokono ekomaka pete. Mpingi mpeza diagnostic ezalaka na mua nungunungu mpo na kovimba ya parotide mpe ekoki kozala confirmer na nzela ya koisoler virus na tampon moko ya canal parotidien. Komeka ba anticorps ya IgM nakati ya makila ezalaka mpasi te mpe ekoki kozala ya litomba; kasi, ekoki kobungisa moke mpo na baye basila kozwa mangwele na kolakisaka negatif.
Molangwa ya seko na seko
Molangwa ya seko na seko, eyebani mpe bo mpasi ya bolangwi masanga mpe syndrome ya komipesa na masanga, eza nkombo eye basaleka mpo na bomeli masanga nionso oyo ekoki komema nkokoso. Kala ekobolamaka na lolenge mibale: komela masanga mabe na komipesa na masanga. Kolandana na minganga, molangwa ya seko na seko ezalaka ntago makambo mabale to koleka ya maye malandi mamonani: mutu akomela ebele ya masanga na eleko molayi, aza komona mpasi kokata, koluka masanga mpe komela yango eza kozwa ntango molayi, kozala na mposa ya masanga mingi mpeza, komela masanga eza kosala ete mutu atala mokumba naye te, komela masanga eza komema nkokoso na batu, komela masanga eza komema nkokoso na nzoto, komela masanga eza komema na nzela ya makama, kozangisa esalemaka ntango mutu aza kotika komela, mpe komikaba na masanga esalemaka na bomeli masanga. Makambo maye makoki komema likama eza komela masanga mpe kotambwisa motuka to kosangana bonzoto oyo ebatelami te. Komela masanga ekoki kotungisa biteni nionso ya nzoto kasi mingi mpeza etungisaka bongo, motema, foie, pancréas, mpe bokengi ya nzoto. Yango ekoki komema mental illness, syndrome ya Wernicke–Korsakoff, motema kobeta ndenge esengeli te, défaillance hépatique, mpe kobakisa risque ya kozwa cancer. Komela masanga na eleko ya  zemi ekoki kobota mikakatano epayi ya mwana mpe komema nkokoso nionso ya masanga na foetus. Mingi mingi mpeza ba effet ya masanga na nzoto mpe moto esimbaka basi koleka mibali.
Bilelo (búku)
Bilelo ezalí búku na loyémbo na lingála ya Idriss Makaja.
Post Natal Depression
Baninga na libota bakoki kosunga yo
Baninga mpe libota basengeli kozala boboto. Bokono ekobikisa na mbango mpe bobokoli bozali ya bokoti, kasi bato basengeli kosunga yo mingi tee na nsuka. Bato nyonso, oyo bazali na yo basengeli koyeba te ozali kobela – basengeli kopalela yo te. Libota na yo e sengeli kososolo te o kozwa bobokoli na doktolo mpe bakoki kolongisa yo soki o sengeli kokende kosenga mino mosusu. Bopemi ekosalisa yo, mpo na kobikisa. Libota mpe baninga na yo basengeli kosala mosali nyonso mpo na yo. Kasi tango okozala eliki kitoko, sala makambo nyonso. O Okozala na mikolo malamu mpe mabe. Soki o lingi kozala penza te, senga libota na baninga na yo kotikala na yo tango nyonso. Kosimba mpe bopwepwi na mobali na yo ekopesa yo elikia – penza soki o lingi kosiba te.
Soki o kopangana mpo na bokolongono na mutu na yo, to bokolongono na bandeko to baboti na yo, senga GP na yo, a kolakisa yo lopitalo ya bokono ya mutu.
Kingudingudi
Batu bokoki komibatela na kingudingudi na nzela ya bozwi dose mibale ya mangwele ya kingudingudi. Mingi ya ba pays développés babakisaka yango na mabongisi nabango ya bopesi magwele, mingi mingi kosangisa na mangwele ya rougeole na mangwele ya rubéole. Na ba mboka oyo mangwele epesami mingi te bakoki komona motango ya batu bakolo kozwa bokono mokomata nde nayango mabongisi nionso kobeba koleka. Nkisi ya kobikisa bokono oyo naino esembolami malamu te. Makasi maye masalamaka mpo na kosunga ezali kolandela bilembo na bobeli nkisi ya kokitisa mpasi neti acétaminophène. Immunoglobuline ya kotuba na mizisa ekoki kosalisa na mikakatano songolo. Bakoki kosenga kolalisa na mbeto ya lopitalo soki méningite to pancréatite emonani. Mutu nakati ya batu nkoto zomi ya baye bazwami na bokono akufaka.
Post Natal Depression
Bosungi mpo na bokono ya mutu (Assistance Psychologique)
Soki ozali na PND koloba na bato mpo na bokono na yo ezali malamu mingi. Tembe na baninga mpe libota ekosalisa yo, kasi senga monganga na yo to mobotisi ya mwasi to mosali ya bokolongono. Ba koyebisa yo makambo nyonso po na bosungi mpo na bokono ya mutu.