cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nkáké
Ntaka to tango oyo ekanisami na nkake?
Ezali na etinda moko ya pete mpenza mpo na kosala calcul ya ntaka oyo ekaboli yo na nkake: kotanga kaka motango ya ba secondes kati na mokalali mpe nkake na yango. Na nsima, kabolá motángo yango na 3 mpo na kozwa ntaka ya penepene kati na yo mpe nkake oyo euti kobima.
Åska
Félix Tshisekedi
Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo azalaka moí ya politiki mpé Mokambi-Ekólo wa libosó Kongó-Kinsásá.
Azui bokonzi wuto 25 ya sanza ya yambo ya mobu nkoto mibale na zomi na libwa. (Bambula 3, Basanza 9 mpe Mikolo 26) Maponomi : 30 ya sanza ya mibale ya 2018 mokambi ya mbulamatari : Bruno Tshibala, Sylvestre Ilunga mpe Jean-Michel Sama Lukonde.
Oyo azalaki liboso na ye : Joseph Kabila
Mokambi ya bomoko ya afrika
6 ya sanza ya mibale ya 2021 - 5 ya sanza ya mibale ya 2022. (Basanza 11 mpe mikolo 30) Oyo azalaki liboso na ye : Cyril Ramaphosa mokitani : Macky Sall
Mokumbi UDPS
31 ya sanza ya misato ya 2018 - 28 ya sanza ya yambo ya 2019. (Basanza 9 mpe mikolo 28) Maponomi : 31 ya sanza ya misato ya 2018. Oyo azalaki liboso na ye : Étienne Tshisekedi Mokitani : Jean-Marc Kabund (ya mwa mikolo)
Ntoma ya Ekolo ya ndako ya nse ya kongo-kisasa
28 ya sanza ya zomi na moko ya 2011 - 18 ya sanza ya moyoba ya 2013. (Mbula 1, Basanza 6 mpe mikolo 21) Maponomi : 28 ya sanza ya zomi na moko ya 2011.
Bomoyi
✓ Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo, abotami o mokɔlɔ 13 ya sanza ya motoba ya 1963 na Léopoldville (lelo Kinshasa), azali moto ya leta ya kongo-kisasa (RDC), mokonzi ya mboka banda sanza ya yambo ya 2019.
✓ Mwana ya mokambi mbulamatari ya kala Étienne Tshisekedi, aponami mokonzi ya Ekolo kongo ya demokrati na maponami ya mokonzi ya mboka na sanza ya zomi na mibale ya 2018. Atako ebimisaki ntembe mpo na bifundeli ya bokosi na maponami, oyo ezali politiki ya kimia ya bolekisi bokonzi ya yambo wuto lipanda ya mboka. Tshisekedi azalaki mokambi ya bomoko ya afrika kobanda sanza ya mibale ya 2021 kino sanza ya mibale ya 2022.
✓ Félix Tshisekedi azali na libala mpe tata ya bana mitano. Akomaki Pantekote mpe mosangani ya Makita ya Nzambe na 2015 nsima ya kosangana na lingomba ya Philadelphia Mission Center mpe abatisamaki kaka na mobu wana.
Kélasi
Tshisekedi asílisí tɛ́ kelasi na Bobɔngɔ́. Lipɔlɔ́mɛ lya Institut des Carrières Commerciales (ICC) na Bruxelles ezalí na lokutá.
Ebembe ya Thomson (búku)
Ebembe ya Thomson ezalí lisoló na lingála ya Espérance-François Ngayibata Bulayumi.
Ndeko! Áwa y'ozalí kosimba búku eye, esengeli koyeba ete, mokolo mua lɛlo okolía tǒ osi oliaki thomson awa na Kinshásá. Soki yɔ̌ oliaki yango tɛ, kanisa ete moko ya bandeko ba yɔ̌ ya libota nde aliaki tǒ mpé akolía yangó. Na yangó nazalí kosenga yɔ̌, oluka komeka kokanisa likolo y'ebembe ya thomson; eye etikalaka ntango molayi kati na bandako ya malíli áwa na Kinshásá. Tála! Ebele ya mbisi o kati ya mayi ma Kongó bakundamaka lisúsu tɛ́ o «malita» ndenge esengemi, zambi Thomson nde ekanga mabumu ya bana ba Kinshásá lokola kaka lilita na yé moko.
Ndenge moto aliaka, se bongo mpé akúfaka mpé akundamaka. Kosálisa mbísi y'ebalé mpô yé mpé aya kozua esika ya lilita kati na libumu ya bato, ezalí koluka kosalisa nde bato; mpô ete bibembe bya bango bivandaka ntango molai tɛ́, kuna kati na ndako ya malili, na ndenge esalami mpona ebembe ya thomson.
Ata kutu oleyi na yɔ̌ thomson te na mokolo mua lɛlo, tǒ mpé ndeko wa yɔ̌ aleyi na yé yangó tɛ́! Okanisaka níni likolo ya sima na dindon, tǒ mpé biteni bya soso ya bandako ya malili? Eee, ndeko! Okoki koloba ete yɔ̌ awa na kati ya Kinshásá na ntango ya milulu tǒ mpé matanga ovanda nainu na kiti ya plastik tɛ́?
Sima ya dindon, biteni bya soso ya bandako ya malíli mpé kiti ya plastik, ezalí kati na mibombamo mya nzéla eye, ebembe ya thomson ememi bísó. Silisa kotanga búku eye. Pesa yango moninga wa yɔ̌, mpô yé mpé akoka kotanga lisapo y'ebembe ya Thomson Mpiodi.
Búku
Espérance-François Ngayibata Bulayumi: Ebembe ya Thomson. Viɛnɛ (Otrish), 2011: Bobimisi Kiamvu. ISBN 978-3-200-02141-9, 136 lokásá.
Tála mpé
http://www.youtube.com/watch?v=qre39t5WiKI
Jean-Bedel Bokassa
Jean-Bedel Bokassa (22 février 1921 - 3 novembre 1996 ) azalaka mokambi ekolo ya Santrafríka.
Serge Diantantu
Serge Diantantu (04 máyí 1960 - 4 yúni 2022) azali moyémi ya ekolo ya Kongó-Kinsásá.
Mpɛ́mbɛ́ ya nzɔku
Mpɛ́mbɛ́ ya nzɔku tǒ mompáti ezalí lǐno lilaí liye libima epái ya zólo ya nzɔku.
Kiala Luyindula
Luyindula azalakí bugumési óyo alandi ya Kimbanséke úta na mokɔlɔ ya 1989 tíí na mokɔlɔ ya 1997.
Serge Diantantu
Kélasi
Serge Diantantu Abanda kélasi nayé ya miké na Kisásá. Na mbula ya 1981, Akendaka Na mboka ya Fransia pona kosilila Kélasi nayé.
Lolenge nayé ya ko yéma
Lolenge ya ko yéma ya serge Diantantu ebangami "Mindélô". Ye moko apesa yango kombo wana na biyemi nayé.
Jean-Bedel Bokassa
Bomoyi
Jean-Bedel Bokassa abotamaka o mokolo ya 22 Février 1921 na Bobangi.
Bowéyi
Jean-Bedel Bokassa akufaka na Bangi o mokolo ya 3 novembre 1996.
Johnnie Walker
Johnnie Walker ezalí masanga wisikí.
Bitumba
Bitumba ezali mimeseno ya bato ya Afrika ya Amerika oyo basalelaka Ezipito ya kala lokola liziba ya lolendo ya bato moindo. Bato yango bazali bato ya Afrocentrist mpe balobi ete bazali kolendisa masolo ya lokuta. Moko ya bindimeli ya etuluku oyo eyebani mingi ezali likanisi ete bato ya Ezipito ya kala bazalaki bato ya mposo ndenge moko oyo esalemaki na etuluku moko ya bato moindo, na bokeseni na likanisi oyo endimami mingi ete bato ya Egypte ya kala bazalaki etuluku ya bato ndenge na ndenge, oyo esalemaki na bato oyo bazalaki bato ya lobwaku ya Nile ya Ezipito, bituluku ya bato oyo bazalaki kofanda na esobe, bato ya Libye, bato ya Soudan, mpe na nsuka Bagreke mpe ba Arabes nsima ya kolonga.
Liloba "hotep" esalelamaki na kati ya ba Afrocentristes lokola mbote, ekokani na "Nayaka na kimia", kasi ezwi lokumu kala mingi te na ba sites ya ba médias sociaux lokola.
Na nsima, ekómaki kosalelama mpo na kolobela bituluku mosusu ya bato ya Afrika na mobimba na yango, mbala mingi ezalaki kosalelama na ndenge ya kotyola mpo na "kolimbola moto oyo azali moto ya Afrika oyo ayebi eloko te [...] to moto oyo azali na mongongo makasi, na ndenge ya polele mpe na ndenge ya mabe mpo na bato moindo kasi aboyi bokoli".
Hoteps have been described as promoting false histories and misinformation about black people and black history. It is generally considered right-wing and socially conservative, and it has also been likened to the alt-right by some critics of it.
Bato oyo batyaka ntembe na ba hôtels bafundaki bango ete bazali bato ya mayele mabe, bato ya moindo, bato oyo batɛmɛlaka basi, bato oyo baboyaka LGBT, bato oyo bayinaka Azia mpe bato oyo batyaka Bayuda. Bato mosusu ya mayele balobi ete bindimeli ya kokweisa ezali na makanisi ya mindondo mingi (batyaka likebi kaka na Ezipito ya kala na bokeseni na makambo mosusu ya istware ya Afrika), mpe bato ya mayele ya basi ya moindo balobi ete ba hôtels balendisaka momeseno ya kosangisa nzoto na makasi na nzela ya kokengela basi kosangisa nzoto mpe kokanga miso na mibali ya moindo.
Molato
Molato ezali lolenge yako lata Elambá
Lusaka
Lusaka ezalí mbóka-mokonzi ya Zambia. Lusaka oyó ntaka na líkubù ya Zambia.
Kamundɛlɛ
Kamundɛlɛ ezalí mosuni ya kokalinga na mbanzi.
Anselme Enerunga
Anselme Enerunga Muunda , abotami na Bunyakiri na sanza mua ineyi na mokolo mua 21 omobu mua 1967, azali moipolitik ya République démocratique du Congo et molobeli ya bana mboka, aponami etando ya maponami ya kalehe na etando ya Sud-Kivu, , ,
Nyama ekokɛ́kɛkɛ
Nyama ekokɛ́kɛkɛ
Mokengé
Mokengé ezalí nyama ya mabɛ́lɛ. Ezalí limbwá eye ezalí na motó mpé mokɔndɔ́molaí na nkunza ebelé.
Kiamvu
Éditions Kiamvu ezalí mobimisi ya búku na lokótá lingála na Viɛnɛ (Otrish).
E. Kallina
E. Kallina abótámí na Otrish o bonkámá ya 19, akúfí o libángá Nsúka Kalina na Etímá Ngobila, Kinsásá, o mokɔlɔ 23 dɛsɛ́mbɛ o mobú 1882.
Azalákí sodá (lieutenant) wa Otrish-Ungri banda o mobú 1892. Akɛndakí na Kongó ya Bɛ́lɛjika o yúli 1882.
Enzombo
Enzombo ezali lolenge ya Moto oyo amilingi ko leka.
Los Angeles
Los Angeles ezalí engumba ya Mboka ya Amerika.
Mambí ma mabelé
Engumba Los Angeles ezalí na motíma Los Angeles. Nkómbó ya motíma ezalákí El río de Nuestra Señora La Reina de Los Ángeles de Porciúncula na nsima Motíma Porciuncula na nsima Motíma Los Angeles.
Ekelámi
Ezalí engumba ya míbalé, na sima wa New York. Ekelamaka o mobú ya 1781.
Kingasani (Kimbanséke)
Kingasani na Masina ezalí bamboka minene na engumba Kinshasa. Yango ezalí na komine ya Kimbanseke. Kingasani ekabwaní na komine ya Masina na balabala monene Lumumba. Libándá ya pepo ya Ndjíli ezalí na ngambo ya Masina. Soki oútí na libándá ya pépo pé ozalí kokota na engumba, Masina ezalí na loboko ya mobali pé Kingasani na loboko ya Mwasi.
Lomoto
Bamboka wana mibalé ezalí na bato ebelé. Na mói ya lelo, ezalí na bato pene na mifuku mibalé (2.000.000). Yango wáná bafandi na yangó bamibengaka bashinwa pé babengaka Kingasani Masina na kombo ya "Chine Populaire" na bolandaka ndéngé lomoto ezalí na ekólo wáná ya Azia.
Politiki
Bana ya Kingasani Masina bazalí bato ya moluká. Bato ya mbóngo bazalí míngi kuná té. Ezalí míngi míngi bato ya bozwi moké, kasi, bamitikaka pamba pamba té na lolombo to bisengasenga. Tóngo nyónso, okomona lomoto ndéngé ezalí komata na bataksibisi, babisi tó pé na engunduka. Bakeí moluká na vil. Na pokwa, balabala Mobutu tó Kulumba etondaka na lomoto.
Lolendo ya kimwana ya Kingasani masina
Ata ko bóngó, bána ya Kingasani Masina bazalí bato ya lolendo. Bamiyokaka sóni té. Balakisaka na lolendo pé lofundu nyónso 'te, bazalí bána ya Kingasani Masina. ézala baóyo babimá na Kingasani Masina pé bakomá kofanda na bakomine ya bato ya mbongo, ézala baóyo bakendé mikili misusu, bamibombaka té. Bamíkwaka bato. Soki mwána ya Kingasani ayebisi yo té : "hé, yo ozozwa makambo'ango ndéngé nini ? Nga nazali mwana ya Chine", elingí koloba 'te, azalí na somo na yo té. Salá na yo bipale ndéngé olingí, Piné ya Seku Touré ebungá na Kingasani Masina, Mobutu akimá Kongo ya kobombama tángo alekáká na balabala Lumumba. Badongolomíso bamoná makambo na bangó, yo pé moto oleisaka yé té. Kiséfé ya níni okosalela yé! Na boyé, bana ya Kingasani Masina bazalaka na lolendo ya komibenga bána ya Kingasani Masina.
Ngai moko pé, mokomi likakoli oyo, nazali mwana ya Kingasani Masina. lelo oyo nakoma kofanda na Belgique, kasi makani na ngai ezalaka tango nyonso kuna. elekaka mokolo té nazanga kotanga kombo ya Kingasani to Masina to naloba likambo etali mboka wana. ndako ya Bobimisi mikanda oyo nakela awa na belgique na kombo ya Mabiki, efandelo na yango na Kongo ya Demokrasi ezalaka kuna na Kingasani. Kartié ya kitoko epayi bato ya mwa bozwi bafandaka ezalí na Masina Sans-Fil. Ata ko bazalí bato ya kozwa ya mwa malonga, bango pé bazalí bobele na lolendo wana ya bashinwa.
Albrecht Dürer
Mayé Azala
Abotama na Nuremberg o mokolo ya 21 Mayi 1471.
Kingasani (Kimbanséke)
Biteyelo
Biteyelo ndéngé na ndéngé ezalí na Kingasani Masina. Biteyelo ya sango makasi ezalí bongo: 3.Complexe scolaire Saintu yosefu. Ekambami pe na ba mamelo ya santu yosefu ya torino. Ekabwami nabiteni misatu: Ecole primaire, Lycée Saint Joseph oyo toyebi na kombo ya Madayila na pe college Saint Frederic.
Albrecht Dürer
Bowéyi
Akufaka na mokolo ya 6 April 1528.
Kingasani (Kimbanséke)
Biteyelo
4. Institut Ngwanza na Mikondo na mbala ya sima tozanga té kopesa bino molongo ya biteyelo nyonso ezalaka na Kingasani Masina.
5.ITPP: Ekambami naba sango na biso yaba pasioniste. Ezali pene pene ya ndako nzambe ya eyamba yaba katolika santu marco. Ezali kolakisa bana ya mibali na pe ya basi kosala misala ya tekinika pe mosala ya courant. Tozali pé na biteyelo ya misala ya maboko oyo ekelama pé eyangelamaka bana ya Kingasani Masina. Ndakisa eteyelo CDFD oyo ezalaka na kingasani ekelama pé eyangelamaka na mama Claire Sene.
Nkita
Nkita ya Kingasani Masina efandi na bazando na yango. zando ya monene ezali "Marché de la Liberté" oyo etongamaka na M'zee Kabila. na Pascal pé zando ya monene ezali wana. na Kingasani ya suka, zando ezali kasi mingi mingi ezali ndé bamagazini etandama na babalabala ya minene. Tozali pé na bisalelo mapa. ya minene ezali Sokitem na BKTF.
Biyamba
Lokola na Kongo mobimba, na Kingasani Masina okokuta biyamba ndéngé na ndéngé, ézala Biyamba oyo ebelelaka Nzambe ya Bakoko, ndakisa Bundu Dia Kongo, ézala biyamba ya bakristu to pé ya bamizilma pé biyamba misusu. kasi biyamba ya bakristu ndé eleki ebelé.
Mokumbá
Bakomine wana ezali na mokumbá monéne po na ntobwamá ya Kongo mobimba.
Edouard Aimé Gatembo Nu Kaké
Edouard Aimé nu Kaké azalí bugumési ya Kimbanséke úta na mokɔlɔ ya 2007.
Balabála
Balabála ezalí loléngé la nzelá enɛ́nɛ o kati ya engumba.
Kabasa Tumba
Tumba azalakí bugumési óyo alandi ya Kimbanséke úta na mokɔlɔ ya 1973 tíí na mokɔlɔ ya 1975.
Florent Lebe Mupiya
Florent Mupiya azalí bugumési ya Bandalúngwa úta na mokɔlɔ ya 2008.
Gérard Depardieu
Gérard Xavier Marcel Depardieu (abótámí o Châteauroux, mokɔlɔ 27 mwa sánzá ya zómi na míbalé 1948) azalí mosani wa Falansia.
Mobutu
Liloba mobutu likokí kozala :
Bobɛti-ekembé
Bobɛti-ekembé (dactylographie o lokóta lifalansé) bozali lotómo loye kaláki mpé boyébi bwa kobɛtɛ masíni, ekomelo tǒ ekembé.
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Ndolo
Libándá lya mpɛ́pɔ lya N'dolo (Aéroport de Ndolo) ezalí libándá lya mpɛ́pɔ na komíni ya Barumbu na Kongó-Kinsásá na engúmba-mokonzi Kinsásá.
Botángi-mbɔ́ngɔ
Botángi-mbɔ́ngɔ tǒ bokaláka-mbɔ́ngɔ (comptabilité o lokóta lifalansé) bozalí lotómo mpé boyébi bwa kotánga mitúya.
Boúmbu
Motuya ya baúmbu na Etiopi na ebandeli ya (siecle) ya zómi na libwá ekokí kozala zíngázinga ya bifúku mibale tǒ mínei likoló lya bato bifúku zómi na mɔ̌kɔ́ baye bazaláki bǎna-mbóka
Ezalela ya moúmbu.
Adinkra
Adinkra ezalí mobimisi ya búku na lokótá lingála na Leonding (Otrish).
Etɛ́kí búku na lisolo ya Afríka mpɔ̂ na mwána.
Alphonse Massamba-Débat
Alphonse Massamba-Débat (? 1921 -25 sanza ya misato 1977) azalaka mokonzi ya mboka ya Kongó-Brazzaville.
Bomoyi
Alphonse Massamba-Débat abotamaka na nkolo.
Bowéyi
Abomama o mokolo ya 25 sanza ya misato 1977.
Mosuni (búku)
Mosuni ezalí lisoló na lingála ya Espérance-François Ngayibata Bulayumi.
Búku
Espérance-François Ngayibata Bulayumi: Mosuni. Leonding (Otrish), 2007: Bobimisi Adinkra. ISBN 3-9501083-6-X, 479 lokásá.
José Engbanda
José Engbanda Mananga , abotami na Monzenlenge na sanza mua motoba na mokolo ya 12 omobu mua 196-, azali moipolitik ya République démocratique du Congo et molobeli ya bana mboka, aponami etando ya maponami ya Lisala na etando ya Mongala, , ,
Niná
Niná tǒ  moníli (Malopterurus) ezalí mbísi ya ebale mpé milúka eye ezalí na lotíliki.
Liboke ya lómbé
fulele eye étiyamákà yambõ ya sandúku ya ébémbe. Mingi mingi tokótiyaka lyangó likólo ya nkúnda.
Vincent van Gogh
Vincent van Gogh (30 mars 1853- 29 juillet 1890) Azalaka Mopakoli ya Olandi
W. E. B. Du Bois
'''William Edward Burghardt „W. E. B.“ Du Bois''' ([duːˈbɔɪz]), (23 sánzá ya míbalé 1868 - 27 sánzá ya mwambe1963) azalakí mokomi ya Lisangá lya Ameríka.
Hallain Paluku
Hallain Paluku 9 yúli 1977 azalí moyémi ya ekolo ya Kongó-Kinsásá.
W. E. B. Du Bois
Bomoyi
W. E. B. Du Bois abotamakí o 23 sánzá ya míbalé 1868 na Great Barrington (Massachussets).
Bowéyi
W. E. B. Du Bois akufakí na Accra (Ghana) o 27 sánzá ya mwambe 1963.
Hallain Paluku
Mayé Asala
Hallain Paluku abotama o mokolo ya 9 yúli 1977 na Kinsásá. Azalí mokéli na biyémi ya "Bana Boul", abanda mosala yango na toli ya bayémi neti Barly Baruti na Thembo Kash.
Vincent van Gogh
Mayé Azala
Abotama na Groot-Zundert o mokolo ya 30 mars 1853.
Bowéyi
Akufaka na mokolo ya 29 yuli 1890 na Auvers-sur-Oise Fransia.
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Nzíli
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Nzíli (Aéroport international de Ndjili) ezalí libándá lya mpɛ́pɔ na komíni ya Nsele na Kongó-Kinsásá na engúmba-mokonzi Kinsásá.
Ahmadou Ahidjo
Ahmadou Ahidjo (24 août 1924- 30 novembre 1989) azalaka mokambi ekolo ya Kamerun.
Bowéyi
Ahmadou Ahidjo akufaka o 30 novembre 1989 Dakar (Sénégal).
PNP
PNP ezalaka lingomba ya politiki ya Kongó-Kinsásá.
Ekélami
PNP na fransé "Parti National du Progrès" ekélamaka na Paul Bolya.
Air Zaïre
Air Zaïre ezaláká lingómbá lya mpɛ́pɔ lya Kongó-Kinsásá.
Ekelami
Ekelámí na 1971 mpé esálí tíí na 1995.
Nkomá
Nkomá ekokí kozala:
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Dong Hoi
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Dong Hoi ezalí libándá lya mpɛ́pɔ na komíni ya Đồng Hới, ezalí mbóka ya sidi ya Vietnami.
Naruhito
Naruhito (abótámi mokɔlɔ 23 ya sánzá ya míbalé ya 1960) azalaka mokonzi oyo abotamaki na Tokyo. Mokonzi wa ekólo (Amperɛrɛ) Zapɔ́ bandá 1 ya sánzá ya mítáno ya 2019.
Shekia
Shekia (Česko) tǒ Republíki Sheki (Česká republika) ezalí esé ya kati ya Erópa. Bashek balobaka lisheki. Mbóka-mokonzi Prag.
Amílcar Cabral
Amílcar Cabral (12 Sánzá ya libwá 1924 - 20 sánzá ya yambo  1973),  azalaka mokanisi ya mboka ya Gine-Bisau.
Bomoyi
Amílcar Cabral abotamaka na Bafatá o mokolo ya 12 Sánzá ya libwá 1924.
Pascal Lissouba
Pascal Lissouba azalaka mokambi-ékolo ya Kongó-Brazzaville.
Bomoyi
Pascal Lissouba azalaka Mokambi-ékolo ya Kongó-Brazzaville o mokolo ya 15 sanza ya zomi na moko 1931. .
Bokonzi
Lissouba akamba Kongo-Brazzaville banda 1992 ti 1997. Ayaka ko longwa na bokonzi na sima bituma ya 1997 o esilisama ko longama na Denis Sassou N’Guesso.
Espérance-François Ngayibata Bulayumi
Espérance-François Ngayibata Bulayumi azalí mokomi ya lisolo na lingála mpé na lialemani. Abótámi o Kinsásá o mokɔlɔ 12 ya sanza 11 o mobú 1959. Lɛlɔ́ óyo afándaka na Viɛnɛ na Otrish. Akomí na lokótá lialemani, lifalansé mpé lingála.
Pascal Lissouba
Makomi na yé
Editions
Émile Etumangele Aseke Kangaseke
Émile Etumangele Aseke Kangaseke azalí député national ya Lodja na Kasai-Oriental. Azalí membre ya PDC, élu na février 2012.
Na tango boponami ya ba députés esalemaki, Député Etumangele abundisamaki makasi n'a banguna na ye, mingi mingi na baye balekaki ye na mosolo mpo ete ye alongua na ebonga mpe azala na libanda. Kasi ye alingamaki mingi na batu baye baponaki ye n'a Lodja mpé na bakozi na ye ya parti politiki ya PDC. Yango wana, banguna na ye bakokaki ye tɛ́.
Espérance-François Ngayibata Bulayumi
Bomɔi
Bulayumi abandaki kelasi na ye na Santu Martin na Kinsásá (1965-1971). Kobanda na mobú 1971 tikuna na mobú 1973 asalaki «Cycle d’orientation» na Kinsásá Pie 12 (College Bonsomi). Koluanga kuna akendaki kotanga na Santu Rapahële ya Kinsásá (1973-1975). Sima na yango akomaki kotanga na INA (Institut National des Arts). Azalaki kuna kolongwa mobú 1975 tikuna na mobú 1981 – humanités artistiques et 2 ans du supérieur – liboso ya kokende kotanga Théologie na Philosopie na université (1983-1988) ya Viɛnɛ na Otrish. Nde kuna asilisaki Doctorat wa ye ya Philosophie.
Kuna nde akomaki moteyi okati ya Eyamba ya baMethodiste, eye etindaki ye na Losana na Swisi mpo na mosala mpe kotanga lisusu na «Centre de Formation de Théologie Méthodiste» mpe na Université ya Losana. Ezongaki ye na Otrish, azongaki lisusu kokamba lingomba ya baMethodiste, liboso ya koya kobanda kosala okati na Institut Afro-Asiatique ya Viɛnɛ. Akambaki Institut eye lokola mokonzi yamibale. Lɛlɔ́ óyo, Bulayumi azali kosala bopelɛ kuna, kasi lokola mokengeli ya makambo manso mizali kosalama kati y’Institut eye (Chargé des programmes). Bulayumi atangisaki na Université ya Viɛnɛ; azali mpe kotangisa n’Ecole supérieure Pédagogique ya Viɛnɛ. Bulayumi azali mokomi ya ba búku ebele. Bulayumi alongami na Godeliève Matondo Bulayumi. Bazali na bana mibale ya mibali.
Émile Etumangele Aseke Kangaseke
Député national
Etumangele atikali ko sala mosala na ye na mayele, na botosi nyoso ya mibeko ya Leta mpe ya batu oyo baponaki ye na Lodja.
Mbɔngɔ
Mbɔngɔ (Gnathonemus) ezalí mbísi ya moliba mpé eliba.
Émile Etumangele Aseke Kangaseke
Député national
Etumangele ayaki ko yebana mingi na esaleli ya ye ya mosala na kati ya Commission Environnement, ressources naturelles et tourisme, na tango basalaki défense y'a projet ya mobeko moye motali ebombeli ya biloko Nzambe akela oyo kati ya Kongo nto pe loi y'a conservation de la nature. Esika wana, député Etumangele alakisaki na ba kongolais nioso été atangaki mpe avandisi mayele makasi na makambo oyo etali conservation ya ba niama, ba zete, mayi mpe mabele.
Émile Etumangele Aseke Kangaseke azala lisusu molakisi monene (Professeur) ya ba mikolo ookati ya Institut Supérieur Pédagogique ya Gombe mpé na ba Universités mosusu ya mboka Congo.
Mwǎmba-ngúba
Mwǎmba tǒ mwǎmba-ngúba ezalí ngúba iye bakalingí libosó, nsima banyíkí mpé baekómísí pɔtɔpɔ́tɔ o masíni, o libángá tǒ mpé libáyá. Bakokí kolíya yangó o límpa, o míkáté tǒ mpé bakolámbela pɛpɛ súpú.
Katsushika Hokusai
Katsushika Hokusai (31 octobre 1760-10 mai 1849 ) Azalaka Mopakoli ya Japon
Mayé Azala
Abotama na Edo o mokolo ya 31 octobre 1760.
Bowéyi
Akufaka na mokolo ya 10 mai 1849 na Edo Na Japon
Airness
Airness ezalí kompaní ya sapáto mpé elambá.
Ekelami
Mokeli ya airness ezali Malamine Koné.
Phan Thiet
Phan Thiet ezalí mbóka ya sidi ya Vietnami o Azía.
Likroasi
Likroasi ezalí esé ya Kroasia. ISO-1/hr,ISO-2/hrv.
Biteyelo
Etéyelo ezalí esíká bato bakendeke koyékola pó na koyéba kotánga, kokoma pé koyéba makambo ndéngé na ndéngé. Etéyelo mókó ezalí bakelási ebelé. Na Kongó ya Demokrasí bitéyelo ekabwáná na bandelo mínei. Gardiéni, etéyelo ya ebandeli, etéyelo ya katikáti etéyelo ya likoló pé bobongó.
Bókó: etéyelo
Boíké: bitéyelo
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Tan Son Nhat
Libándá lya mpɛ́pɔ ya Dong Hoi ezalí libándá lya mpɛ́pɔ na komíni ya Ho Chi Minh Engumba, ezalí mbóka ya sidi ya Vietnami.
Francisco Goya
Francisco Goya(30 Sánzá ya mísáto 1746 - 16 Sánzá ya mínei 1828) Azalaka Mopakoli ya Espania.
Bowéyi
Akufaka na mokolo ya 16 aprili 1828 na Bordeaux Fransia.
Ahmed Sékou Touré
Bomoyi
Ahmed Sékou Touré abotamaka o mokolo ya 9 sánzá ya yambo 1922 na Faranah (Gine).
Paul Bolya
Paul Bolya azalaka moto ya politiki ya kongo-kinsasa.
Bomoyi
Paul Bolya azalaka tata moboti ya Désiré Bolya Baenga.
ESB Villeneuve-d'Ascq
ESB Villeneuve-d'Ascq ezalí basket-ball klub na Villeneuve d'Ascq na Falansia.
Mobɛ́ti : Lorraine Lokoka.
Ahmed Sékou Touré
Bowéyi
Akufaka o mokolo ya 26 sánzá ya mísáto 1984 na Cleveland
Corbin Bleu
Corbin Bleu azalí moyémbi, abótámí o Brooklyn, engumba New York o ekólo Lisangá lya Ameríka.
Amicongo
AMICONGO (Agence Maritime International du Congo) ezalí kompaní ya bokúmbi na mái ya Kongó-Kinsásá.
Mengistu Haile Mariam
Mengistu Haile Mariam azalaka mokambi ekolo ya Etiopi.
Bomoyi
Mengistu Haile Mariam abotamaka na Furii o mokolo ya 27 sánzá ya mítáno 1941.
Molangi
Molangi tǒ molónda mozalí etíyele ya limɛli tǒ mái masúsu.
Libándá lya mpɛ́pɔ Pari Charles-de-Gaulle
Libándá lya mpɛ́pɔ Paris-Charles-de-Gaulle ezalí libándá lya Ndáko ya mpɛ́pɔ na komíni ya Pari (Roissy-en-France), Falansia.
Frida Kahlo
Frida Kahlo ( [ˈfɾiða ˈkalo]; 6 yúli 1907 - 13 yúli 1954) azalaka mopakoli ya Mexiko.
Mayé azala
Abótama na Coyoacán o mokolo ya 6 yúli 1907. Kombo nayé ya mbótama ezalaka Magdalena Frieda Carmen Kahlo Calderón.
Bowéyi
Akúfaka na mokolo ya 10 mái 1849 na Coyoacán na Mexiko.
Masíni
Masíni
Michael Jackson
Michael Joseph Jackson abótámáká o mokɔlɔ mwa yambo sánzá ya mísáto, mobú mwa 1958, o Gary, Indiana.
Mosáká
Mosáká muzali súpú eye basáli na mbíla. Bakotokisa mbíla mpé ntángo yangó ekolɛmbɛ bakotuta yangó o liboka, nsima misuni milongwa na mokókóló, bakotiya yangó o sâani ya enɛnɛ mpé bakobakisa maí, bakolongola mikókóló mya mbíla mpé bakofina yangó mpo na kobimisa súpú ensɔ eye ekangami na misuni miye mitutama. Nsima bakolongola misuni miye misila kotútama mpé mitíkala káka nsinga nsinga. Sɔ́ki balongoli bilɔ́kɔ bîná (mokókóló mpé nsinga iye iúti na misuni), bakolekisa yangó o kiyungúlu mpó na kolongola nsenge isúsu iye itikaláki. Sɔ́kí súpú êná etikali pɛpɛpɛ, mpé ezalí lisúsu na nsenge tɛ́, bakoelámbela biléi ndéngé na ndéngé lokóla mpɔndú, nyama, mpé bôngó na bôngó.
Nsámbá
Nsámbá tǒ masanga ma mbila nkómbó nsámbá eúti na lokota la Kikɔ́ngɔ mpé ezalí masanga maye malángwisaka maye maúti na maí ma fɔlɔ́lɔ ya mbíla. Bakotobola nsé ya fɔlɔ́lɔ ya mbíla mpé bakotiya kalebasi tǒ eloko esúsu eye ekoki kofándisa maí mâná. Masanga maye mazalí na lángi la mpɛ́mbɛ́. Ntángo mangó mazalí naíno ya sika (maúti o mweté), mangó makolángwisaka tɛ́ kasi sɔ́kí mafándi mwâ mikɔlɔ mingi mangó makómaka makási mpenzá mpé makolángwisa bato sɔ́kí bamamɛli na boleki.
Tála mpé
Masanga
Mwinda
Mwinda ezali éloko eko sungaka na bongengisi ô ntango ya molili.
Ève Bazaiba
Ève Masudi (abotamaki mokolo 12 sanza ya mwabe 1965) azali mosali politiki ya ekolo RDC
Mbóngé
Mbóngé
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Cam Ranh
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Cam Ranh ezalí libándá lya mpɛ́pɔ na komíni ya Nha Trang, ezalí mbóka ya sidi ya Vietnami.
Mobutu Nzanga
François-Joseph Mobutu Nzanga Ngbangawe (*) azalí moí-politíki wa Kongó-Kinsásá. Azalí mwǎna wa Mobutu Sese Seko mpé Bobi Ladawa. Azalí mokonzi wa lingómbá lya politíki UDEMO.
Mobutu Nzanga azalákí *ministre ya Bilanga na guvɛnɛmá Gizenga o mokɔlɔ 5 sánzá ya míbalé 2007 téé 26 sánzá ya zómi 2008 mpé *ministre ya Mosálá mpé Bobateli bwa bato o mokɔlɔ 26 sánzá ya zómi 2008 téé 10 sánzá ya mísáto 2011. Atíkákí Kongó o sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́ mobú mwa 2010.
Artega
Artega ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Lokósó
Lokósó Ezaleli ya moto eye alingi kosengasenga, alingi koliya ebelē, amilingi makasi.
Anggun
Anggun Cipta Sasmi azalí moyémbi wa Indonezí, abótámáká o mokɔlɔ mwa yambo, mobú mwa 1974, o Jakarta. Akómí mwǎna Falansia o mobú 2000.
Léonard Ya Vinci
Léonard Ya Vinci (15 avril 1452 - 2 mai 1519 ) Azalaka Mopakoli ya Italia
Mayé Azala
Abotama na Vinci o mokolo ya 15 avril 1452.
Bowéyi
Akufaka na mokolo ya 2 mai 1519 na Amboise Na Italia
Asics
Asics ezalí kompaní ya sapáto mpé elambá eútí Zapo.
Bcc
BCC ezali banki ya kongo
Zɛ́lɔ
Zέlɔ mabelé maye mazalaka o ngámbo tǒ pɛnɛ pɛnɛ ya ebalé mpé bakoki kotóngela yangó ndáko. Zɛ́lɔ ezalí tǒ lizalí eténi ya mokɛ́mokɛ́ ya mabelé tǒ ya libángá.
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Da Nang
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Da Nang ezalí libándá lya mpɛ́pɔ na komíni ya Da Nang, ezalí mbóka ya sidi ya Vietnami.
Azía ya Límbe
Azía ya Wɛ́sita, Azía ya Límbe tǒ mpé Azía ya Eloli, ezalí eténi ya kontiná Azía eye evandaka o Límbe ya yangó mpɛmbɛ́ni ya Afríka mpé Erópa.
Nyongo
Nyongo ezalí mbɔ́ngɔ tǒ elɔ́kɔ moto adéfáki mpé asengéli kofúta tǒ kozóngisa.
Jupiler
Jupiler ezali masanga ewuti na belgik.
Bolóko
Bolóko ezali esika ya bokangémi ya bato ya mbéba na mibuki mibéko ya léta.
Tina ya boloko
Wuta kalakala boloko ezali esika ba tiyaka bato ya bobuki mibéko.
Boloko miyébana o mokili
Esanga ya Roben esika bakangaka Nelson Mandela.
Mampinga ya Ekolo Kongo Démokratik
Mampinga ya Ekolo Kongo Démokratik ébangmi mpe na lokota ya lifalansa Forces armées de la république démocratique du Congo(FARDC), ézali mampinga oyo ezali kobatela ékolo kongo démocratik ô ntango ya mobulu na ba nguna.
Bolóko ya Makala
Bolóko ya Makala na falansé Centre pénitencier de rééducation de Kinshasa (CPRK) ezalí bolóko ya monene na engumba ya Kinsásá.
Ekélami
Bolóko ya Makala ekélami o mobu 1958. Boloko ya makala esalamaka pona koyamba bato 1500 kasi o mikolo mitangémi ezali na bato 6580.
Ezalí katama na biténi zomi ya ba ndako pona mibalé sé moko pona basi.
Bisika
Boloko ya makala ezali na Avenue du 17 Mai Quartier Lubudi na engumba iké ya Selembao na Kinsásá.
Bɔngɔ́ (enama)
Bɔngɔ́ ezalí eténi ya nzóto eye ezalaka na kati ya motó.
Komitatɛ́lɛ
Komitatɛ́lɛ ezalí masíni makolingisa kobɔngisa bikangeli bya lotilíki tǒ bya tɛlɛfɔ́ni.
Accra
Accra ezali engumba mokonzi ya mboka Ghana.
Ekélami
Accra ékomaka engumba mokonzi ya Ghana na mobu 1877 na sima ya Cape Coast.
Bato
Bato bazalaka 2 291 352 na mobu 2006.
Dag Hammarskjöld
Dag Hammarskjöld (29 sánzá ya nsambo 1905- ) azalaka mokonzi ya ONU.
Bomoyi
Abotamaka na Jönköping o mokolo ya 29 sánzá ya nsambo 1905.
Bowéyi
Afukaka na Ndola o mokolo ya 18 septembre 1961.
Henri Matisse
Mayé Azala
Abótami na Cateau-Cambrésis o mokolo ya 31 sánzá ya tuku na mibalé 1869.
Bowéyi
Akufaka na mokolo ya 3 sánzá ya tuku na moko 1954 na Nice.
Sukáli
Sukáli ezalí mái ma koko tǒ ya mweté mosúsu lokóla (*betterave sucrière) maye bakaúsi mpé bamakómisi mbúma ya ikɛlɛkɛtɛ́ tǒ mputulú.
Boma
Boma ekokí kozala:
Mpúnda (Mabína)
Mpúnda ezalaka Mabína pé Krie ya Kongó-Kinsásá.
Ekélami
Mabína ya Mpúnda ebanda na Wenge BCBG ya JB Mpiana. Na palaki ebimaka na "Soyons sérieux Vol1 &2".
Ebénéli
Mpúnda ebinamaka otomboli mibalé likolo mpé oza sala neti ozo dénda na mpúnda.
Monte Águila, Shili
Monte Águila ezalí mbóka tǒ engumba ya Shili.
Bill
Bill ezali kombo epésama na biléngé ya mobulu o mobu 1950
ewutéli
Kibill ebanda na kisasa na mibu 1950.
Pablo Picasso
Pablo Picasso ( Malaga, 25 octobo 1881 - 8 avrilí 1973, Mouguins) azali mopakoli monene ya Espagne.
Milímo ya bikólo moíndo
Milímo ya bikólo moíndo ezali mokomami na mobu 1903 payi ya W. E. B. Du Bois.
Likwé
Búku miango ezali nkomi ya lisapo ya bato moíndo na Amerika.
BKTF
BKTF ezalaka mokéli mapa.
Jean-Chrétien Ekambo
Jean-Chrétien Ekambo azali mokomi mpé molakisi ya Kongó-Kinsásá.
Bomoyi
Jean-Chrétien Ekambo Duasenge Ndundu ezali dokotolo na mayé etali communication.
BIAC
BIAC ezalí bánki ya Kongó-Kinsásá.
Etúmbu
Etúmbu
Bísi
Bísi tǒ ɔ́tɔbísi ezalí mótuka monɛ́nɛ moye mokúmbaka bato bayíké káti ya engumba yɔ́kɔ́. Elandí nzelá yɔ̌kɔ́ mpé ezóngí.
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela (abótámí o mokɔlɔ 18 sánzá ya nsambo 1918 na Mvezo, akúfí o mokɔlɔ 5 sánzá ya zómi na míbalé 2013) azalí mo-politíki mpé Mokambi-ekólo wa Sidafríka. Bakangá yě na Robbeneiland mpɔ̂ na mibú ebelé.
Aza mokonzi ya Sidafrika.
Pakapáka
Pakapáka ekokí kozala :
Norbert Eholo Eoni
Norbert Eholo Eoni , abotami na kananga na sanza mua libua na mokolo ya 20 omobu mua 1969-, azali moipolitik ya République démocratique du Congo et molobeli ya bana mboka, aponami etando ya maponami ya Budjala na etando ya Sud-Ubangi, , ,
Owando
Owando ézali engumbá ya Kongó-Brazzaville na étuka wá Cuvette mpé ye ndé mboka-mokonzi.
Chrysler
Chrysler ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Ashem Tem Kawata
Bowéyi
Kawata Ashem Tem akufaka o mokolo ya 26 April 2004 na bokono ya motéma.
Michel-Anjelu
Michel-Anjelu (litaliano: Michelangelo; Caprese, 6 mársi 1475 - 18 febwáli 1564, Roma) azalí mopakoli ya Italia.
Mayé Azala
Abótama na Caprese o mokolo ya 6 mársi 1475.
Bowéyi
Akúfaka na mokolo ya 18 febwáli 1564 na Roma na Italia.
Claas
Claas ezalí kompaní ya bokeli mítuka ya bilanga.
Ewo
Ewo ézali engumba ya Kongó-Brazzaville. Azali mboká-mokonzi ya étuka wá Cuvette-Ouest.
Kontiná
Kontiná ezalí etando ya mabelé ezíngámí na mái eye epusí etando ya esanga. Balobaka mpé kontiná lisanga lya bisé tǒ mikili. Ndakisa: Erópa mpé Azía izalí etando yɔ̌kɔ́ ezíngámí na mái, Erazía kontína mɔ̌kɔ́, kasi balobí yangó Erópa mpé Azía kontiná misúsu.
Ndéngé ya kosangisa kontiná: Kontiná 7: Kontiná 6: Kontiná 6: Kontiná 5: Kontiná 5: Kontiná 4:
Kuilu
Kuilu ézali étuka ya Kongó-Brazzaville. Mboká-mokonzi eza Pwantenwa.
Bagó ya Bayindo
Ekélami
Bágo yango ekomami na mobu 1995 na edisioni Jacques Grancher Paris ISBN: 2733904523
Ba nkasa
Ba nkasa ya bágo yango ezali ya Makomi, Mindulé, Masoni.
Mompɛpɛ
Mompɛpɛ mozalí moningi mwa mpéma.
Sǎni ya Límbe
Sǎni ya Límbe tǒ Cuvette-Ouest na lokótá falansé ézali etúká wá Kongó-Brazzaville. Mboká-mokonzi na yé ezalí Ewo.
Neptuné
Neptuné (elembo: ) ezalí monzɔ́tɔ mwa mwambe mwa malíli o molɔ́ngɔ mwa minzɔ́tɔ mya Mói.
Sosɛ́ti ya Mompɛpɛ
Sosɛ́ti ya Mompɛpɛ esungaka kolakisa nzéla níni mompɛpɛ mozalí kokɛndɛ na ezelelo ya mpɛ́pɔ mpé ekokí kolakisa lisúsu nguyá níni mompɛpɛ mozalí.
Pluto
Pluto (elembo: ) ezalí monzɔ́tɔ mwa libwá mwa malíli o molɔ́ngɔ mwa minzɔ́tɔ mya Mói.
Hitachi
Hitachi ezali nkoli ya bokéli biloko ya elektonika
Ekélami
Nkoli ya Hitachi ekélama na mobu ya 1910 pana Namihei Odaira.
Jeannine Mabunda Lioko
Jeannine Mabunda Lioko abotami mikolo mia nzomi nsanza ya inei o mobu mwa 1964 na engumba kinshasa, azali mosali politiki mpe mokonzi na asambelé nationale na ekolo kongo,, Ye azalaki moko ya baye Lisanga ya Bana mboka mpe mokonzi ya ministele ya portefei ya eteyelo.
Bomoyi bwa ye
Jeannine Mabunda, na kombo na yé ya mbota "Jeannine Mabunda Lioko Mudiayi" abotamaki na mama ya ekolo Kongo mpe tata ya ekolo Kongo, abotami mikolo mia nzomi nsanza ya inei o mobu mwa 1964 na engumba kinshasa.
Bwǎto
Bwǎto (boyíké mǎto) bozalí ekúmbi eye etepaka mpé etámbolaka likoló lya mái ma lombú tǒ ma ebale.
Masúwa
Masúwa mazalí bwǎto bwa monɛ́nɛ, maye mazalí lokóla ndáko na mbáka iyíké. Masúwa matepaka mpé matámbolaka likoló lya mái ma lombú tǒ ma ebale.
Pakapáka (motɛ́lɛ)
Pakapáka
Akio Toyota
Akio Toyota (Lizapɔ́:豊田 章男) azalí mokambi ya Toyota.
Bagó ya négritide
Bágo ya négritide (Dictionnaire de la Négritude) ezali bágo ya Mongo Beti na Odile Tobner.
Kongó bololo
Kongó bololo ezali lititi mpé liméli ya bololo.
Bagó ya négritide
Mayé milobami
Ezali na ba nkása ya mitindo ebele: Masapo,bakomi, bayémbi...
Liloba lya Nzámbe
Liloba lya Nzámbe ezalí Biblíya katolike. Bazalí Bondeko bwa kala mpé o Bondeko bwa sika.
Bagó ya lingála mambí ma lokóta
Bagó ya lingála mambí ma lokóta ezali bagó ya lingála ekomami na Ashem Tem Kawata.
Ekélami
Bagó yango ekelamaka na edisioni Karthala na 2001. ISBN: 9782845864948
Bernard Kolelas
Bernard Kolelas ( 12 sanza ya motoba 1933 - 13 sanza ya zomi 2009) azalaka moto ya politiki ya Kongó-Brazzaville.
Bomoyi
Bernard Bakana Kolelas azalaka mokambi-léta ya Kongó-Brazzaville na tango ya bokonzi ya Pascal Lissouba
Bowéyi
Bernard Kolela akufaka na Pari o mokolo ya 2009 Akundami o mokolo ya 22 sanza ya zomi na moko na Nsuele.
MCCDI
Ekélami
Mokéli ya MCCDI ezalaka Bernard Kolelas oyo akufaka na mobu 2009. MCCDI ékélama na 1990.
Na fransé elingi koloba "Mouvement Congolais pour la Démocratie et le développement intégral".
Ulanusí
Ulanusí (elembo: ) ezalí monzɔ́tɔ mwa sambo mwa malíli o molɔ́ngɔ mwa minzɔ́tɔ mya Mói.
Liboka
Liboka, Ezali eloko to esaleli oyo esungaka bobuki to bofinoli ya biloko o motute
Bemba Saolona
Bemba Saolona ( - 2 Sanza ya libwe 2009) azalaka moto ya Politiki ya Kongo-kinsasa.
Bomoyi
Bemba Saolona azalaka moto ya politki ya kongo-kinsasa. Azalaka mpé tata moboti ya Jean-Pierre Bemba.
Bowéyi
Akufaka na bruxelles o mokolo ya 2 Sanza ya libwe 2009.
Mimeseno ya Zimbabwe
Mounoko/liloba
Zimbabwe ezali na minoko 16 ya leta, Chewa, Chibarwe, Lingɛlɛ́sa, Kalanga, "Koisan" (mbala mosusu Tsoa), Nambya, Ndau, Ndebele, Shangani, Shona, "monoko ya bikela" (monoko ya bakelasi ya Zimbabwe), Sotho, Tonga, Tswana, Venda, mpe Xhosa. Bato mingi balobaka minoko ya Bantu, lokola Shona (chishona) (76%) mpe Ndebele (18%). Shona ezali na mimeseno mingi ya koloba, oyo ekɔtaki na buku ya liboso ya Shona, Feso ya Solomon Mutswairo, ebimisamaki na 1957. Lingelesi elobamaka mingi na bingumba, kasi mingi te na bamboka. Mateya na Zimbabwe eteyamaka na Lingelesi, Shona mpe Ndebele. Biteyelo mingi ya ebandeli ya mboka eteyaka na monɔkɔ ya mboka kino na kelasi ya misato; na nsima, eteyelo eteyamaka na Lingelesi.
Bilei (Biloko)
Lokola na mikili mingi ya Afrika, bato mingi ya Zimbabwe batalelaka bilei ya ntina mingi. "Mealie meal", to farine ya masangu ndenge eyebani na bisika mosusu ya mokili, esalelamaka mpo na kolamba bota, mbuma ya masangu oyo basalaka na kosangisa farine ya masangu na mai, mpo na kosala pâte ya monene. Mbala mingi, batyaka yango elɛngi na manteka to na manteka ya noix de coco. Mbala mingi, balyaka Bota na bilei ya ntɔngɔ. Basalelaka mpe farine ya masangu mpo na kosala sadza, oyo mbala mingi balyaka mpo na kolya na mpokwa, mpe bato mingi balyaka mpe mpo na kolya na midi. Ndenge ya kosala sadza ekokani na bota, nzokande nsima ya kolamba pâte na boumeli ya miniti mingi, babakisaka farine ya masangu mingi mpo na kosala ete pâte ezala minene tii ekokóma makasi. Mbala mingi, bapesaka bilei yango elongo na ndunda (épinards, chou moellier, to verts de printemps/verts collard), masangu, mpe misuni (oyo batyá na fulu, batumbaki na grille, batumbaki, to bakaukisi na moi). Sadza elyamaka mpe mingi elongo na boerewors (saucisse oyo basalaka na nyama ya ngombe to ya ngulu), nsoso, to miliki ya curd (miliki ya aigre), oyo eyebani mingi na nkombo "lacto" (mukaka wakakora to "amasi"). Mbala mingi, bapesaka loso mpe nsoso oyo ezali na salade ya coleslaw lokola bilei ya ntina mingi. Mbala mingi, badiplome, mabala, mpe mayangani mosusu nyonso ya libota ekosalema na koboma ntaba, mpate to ngombe, oyo bako braaied (to barbecue) mpo na libota oyo eyanganaki.
Lokola Zimbabwe ezalaki colonie ya ba Britanniques, bakomaki na mimeseno ya ba Anglais. Na ndakisa, bato mingi bakolya supu na ntongo, kasi bakolya tii na ngonga ya 10 (tiya ya midi). Bakolia bilei ya midi, oyo ekoki kozala oyo etikalaki na butu ya liboso, sadza oyo balambi sika, to sandwiches (oyo ezalaka mingi na bingumba). Nsima ya midi, mbala mingi ezalaka na ti ya ngonga ya 4 (tiya ya nsima ya midi), oyo bapesaka liboso ya bilei ya mpokwa. Ezali likambo ya kokamwa te ete bato báya ti nsima ya kolya.
Mayemi
Mayele ya bonkoko na Zimbabwe esangisi mbeki, basani, bilamba, babiju mpe bikeko. Na kati ya bizaleli oyo ekesenisaka bato na bango ezali na basani mpe bibonga oyo esalemi na eteni moko ya nzete. Bikeko ya Shona na ntango ya lelo ekomi kosangana ya masapo ya Afrika na bopusi ya Mpoto. Bato mingi batosaka yango na mokili mobimba mpe yango moko esali bopusi na mokili mobimba na makambo ya bikeko banda bambula ya 1980. Motó ya likambo oyo ezongaka mbala na mbala na misala ya ntɔki ya Zimbabwe ezali mbongwana ya moto na nyama. Cartwark, M. azali na likanisi ete, mingi ya bikeko ya libanga ya sabuni oyo ekomami malamu mpenza emonanaki oyo ezali na bililingi mwambe ya bandeke oyo bafandi na mabanga ya monólite koleka metre moko (39 centimètres) na molai. ''Ndɛkɛ eyebani na nkombo ya Ndɛkɛ ya Zimbabwe mpe ekokani te na ndɛkɛ mosusu; emonani na drapo ya mboka lelo. Biloko ya kala lokola bililingi ya libanga ya sabuni elakisaka lolenge ya milulu ya esika monene ya Zimbabwe. Bikeko misusu ezali bangombe mpe bikeko ya basi ya bolumbu. Bazalaki kosala mbeki ya kitoko - mbala mingi bazalaki kozipa yango na graphite mpe na nsima bazalaki kopakola yango. Na kati ya lolenge na yango, tokoki kotánga biloko ya mbeki oyo ezali na bilembo ya triangle, ba disque ya mike oyo ezali na ntina oyo eyebani te, mpe bamodeli ya bandako.''
Na kati ya bato ya mindele oyo bazali mingi te, teyatre ezali na bato mingi oyo balandaka yango, na bakompanyi mingi ya teyatre oyo esalaka na bingumba ya Zimbabwe.
Bato oyo bayebi ete ezali, basepelaka na misala ya ntɔki ya mboka, mpe bato mingi ya Zimbabwe oyo basalaka misala ya ntɔ́ki balóngaki kozwa bato mingi na mokili mobimba. Mpo na kotanga bato mosusu ya Zimbabwe oyo bayebani na mokili mobimba, tozali na Nicholas, Nesbert mpe Anderson Mukomberanwa, Tapfuma Gutsa, Henry Munyaradzi, mpe Locardia Ndandarika. Na mokili mobimba, bato ya Zimbabwe oyo basalaka bikeko balóngaki kosala bopusi na bato ya sika ya misala ya ntɔki, mingimingi bato ya Afrika ya Amerika, na nzela ya koyekola mosala ya ntango molai elongo na bato ya Zimbabwe. Bato ya misala ya ntɔki ya mikolo oyo, na ndakisa M. Scott Johnson, moto ya New York mpe Russel Albans, moto ya Californie, bayekolaki kosangisa biloko ya kitoko ya Afrika mpe ya Afro-diasporic na ndenge oyo eleki mimicry ya pete ya misala ya Afrika na bato ya misala ya bato moindo ya bambula ya kala na États-Unis.
Efelo ya mimeseno ya Zimbabwe ezali durawall.
Daewoo
Daewoo ezalí kompaní ya bokeli mítuka ya koré.
Taksí
Taksí tǒ takisí ezalí mótuka ya kofútela na motámbwisi-mótuka. Ntálo ya kofútela ekokí na emekeli ya mosíka tǒ ya eleko.
Taksí ekspresi ezalí loléngé la taksí yɔ̌kɔ́.
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Bangboka
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Bangboka (Aéroport international de Bangoka) ezalí libándá lya mpɛ́pɔ ya Etúká ya Monyɛlɛ ya Kisangáni na Kongó-Kinsásá.
DAF
DAF ezalí kompaní ya bokeli mítuka Ya olande.
Wikipédia:Moyángeli/Apipo1907
Utilisateur:Apipo1907
Bonjour la communauté wikipédienne. Je contribue maintenant activement sur ce wiki. Après patrouille dans plusieurs pages, j'ai du voir des pages inutiles, contenant du vandalisme et ne respectant pas tous les critères d'admissibilité. J'ai besoin de ses outils afin de bien patrouiller, supprimer les pages vides et bloquer certains vandales Apipo1907 (discussion) 20 máyí 2016 à 12:10 (UTC)
Ferrari
Ferrari ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Mutute
Mutute,Ezali esaleli oyo esalelamaka to basalelaka mpo ya kobuka to kofinola bikolo o liboka
Gbagba
Gbagba ezalí ekelá batóngá likoló lya mái mpó na komakatisa, ekopɛsɛ moto nzéla ya kokɛndɛ na ngámbo esúsu ya mái. Ekoki kozala ya nzeté, ya nsinga tǒ mpé lisúsu ya bibendé.
MUDI Afrika
MUDI, mokuse ya Mudiaga, ezali marque ya mode ya Nizeria oyo eyebani mingi, oyo ezwi mbano mpe ezali na ba filiales na Kénya, Sidafríka, Ghana, mpe Senegale, mpe na mboka na yango. Marque yango ebandaki na 1993 na Mudiaga Clement Enajemo. Enajemo azalaki designer ya liboso ya Nizeria oyo amemaki biloko na ye na poto na kofungolaka ba magasins na ba pays misusu.
Modele mpe mopanzi nsango Mozez Praiz azali ambasadɛrɛ ya MUDI. Bato ya lokumu lokola Mokonzi Mohammed V ya Maroc, Président ya kala ya Ghana John Kufuor, mopanzi nsango Kwasi Kyei Darwkah, bayembi Salif Keita mpe Youssou N'Dour, elongo na babeti ya ndembo John Obi Mikel, John Fashanu, mpe Kolo Toure balataki mayemi ya kompanyi. Bato ya masano mpe bakambi lokola Richard Mofe-Damijo, Fred Amata, Basorge Tariah Jr., Ramsey Nouah, Desmond Elliot, mpe Olu Jacobs balataki mpe bilamba ya MUDI.
Na 2018, MUDI Africa ebengaki biloko na yango ya sika na nkombo ya Kofi Annan, moto ya Ghana oyo akufaki na mokili mobimba mpe secrétaire général ya kala ya ONU
Msiri:Mokéli ya máni wa Katanga (Shaba)
Msiri : Mokéli ya máni wa Katanga (Shaba) (Msiri : Bâtisseur de l'ancien royaume du Katanga (Shaba) ezalí búku ya lísapo ya Máni Msiri Elikia M'bokolo.
Likwé
Búku miango ezali ya lisolo ya ndenge Msiri akomaka mokonzi ya Katanga.
Ekélami
Búku ya Msiri ekomamaka na edisioni ABC ISBN:2.85.809.046.7
Ramakrishna
Ramakrishna (18 sanza ya mibalé 1836- 16 sanza ya mwambe 1886)azalaka mokambi to guru ya bondimi ya Hindu.
Shama Zulu
Shama Zulu ezali lisolóngo ébétami na biyémi.
Likwé
Lisolo ezali ya elengé mwasi moko ya kombo ya Shama Zulu ya zolo munene.
Moyémi mpé mokéli
Mokéli ya lisolo ya mikombe et ezalaka Saye LEPA-MABILA
Ramakrishna
Bowéyi
akufaka na Calcutta o mokolo ya 16 sanza ya mwambe 1886. Akufaka na Cancer ya Kingo.
Mizíki
Mizíki ezalí ekelá ya kosangisa mingóngó mpé mindúle.
Abdon Etina
Abdon Etina Bekile , abotami na engumba ya kinshasa na sanza mua muambe na mokolo ya 13 omobu mua 1962, azali moipolitik ya République démocratique du Congo et molobeli ya bana mboka, aponami etando ya maponami ya Kutu na etando ya Mai-Ndombe, , ,
Mobémbo na Afríka
Mobémbo na Afríka (Voyage en Afrique, à la recherche de mon moi enivré) ezali Búku ya bantonki ya Thierry Sinda.
Likwé
Mobémbo na Afríka ezali na ba ntonki Zomi na motóbá ya mitindo mibalé:
Ekélami
Ekomamaka na edisioni Sauve Terre o mobu 2003 ISBN:2-91433-414-1
Kanton ya Glarus
Glarus  ezalí kanton ya Swisi. Mbóka-mokonzi ezalí engumba ya Glarus.
Lokótá
Lialemani ezalí nkótá ya letá. Lialemaniki ezalí lokótá ya bato.
Lisapo
Ezalí kanton ya Swisi bandá o mobú 1352.
Mambí ma mabelé
Glarus ezalí na Alpi. Etando ezalí 685 km². Komíni bya Glarus bazalí 3.
Gabriel (Anjelu)
Na Biblya
Okati ya biblya Gabriel Azali na buku ebele.
Coca-Cola
Coca-Cola ezalí lingomba moko ya Amerika ekalaka bimeli tǒ masanga sukali. Coca-Cola etekamaka na mokili mobimba, longola kaka Kuba mpé na Koré ya Nola.
Mituya ya miké
Cat%C3%A9gorie:Lim%C9%9Bli
Poso na bantoki misusu
'Poso Na Ba ntoki misusu (La peau et Autres poèmes) ezali Búku ya ntoki ya Jean Méttelus.
Ekélami
Ebimaka na Edisioni Seghers 2006.
Ford
Ford ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Fiat
Fiat ezalí kompaní ya bokeli mítuka.
Mekulé
Mekulé (elembo: ) ezalí monzɔ́tɔ mwa mɔ̌kɔ́ mwa malíli o molɔ́ngɔ mwa minzɔ́tɔ mya Mói.
Ntáká ya mpɛpɔ
Ntáká ya mpɛpɔ ezali bisika ya komata mpépo.
Lisápo ya Afríka ya baíndo
Lisápo ya Afríka ya baíndo (L'histoire de l'Afrique Noire ) ezali Búku ya masapo ekomami na Joseph Ki-Zerbo.
Edgar de Wahl
Edgar de Wahl, oyo abotamaki na engumba Olviopol na mokolo ya 23 augusto 1867 mpe akufi na mokolo ya 9 marsi 1948 na engumba Tallinn, azalí moto ya zebi ya nkota auti Estonie mpe ayebani mpo na akeli Oksidental, oyo ezalí lokota ya bosalisi na mokili mobimba mpe eyebani na nkombo Linterlingue.
Ndaku Monene ya Bokéngeli Mbongo ya Mboka Kongo
Ndaku Monene ya Bokéngeli Mbongo ya Mboka Kongo, ebéngami mpe Banque centrale du Congo (BCC) ezali ô mboka Republíki ya Kongó Demokratíki. esalemi mpona ko kamba maye manso ma tali mbongo o nkati ya ékolo. ekelamaki na mbula 1951. eyaki liboso ya ndaku monene ya bokengeli mbogo ô ntango ya ba beleji na nkombo ya Banque du Congo belge.
David Ray Wilkerson
David Ray Wilkerson abótámá o mokɔlɔ mwa 19 sánzá ya mitano mobú mwa 1931 mpé akufá mokɔlɔ mwa 27 sánzá ya minei mobú mwa 2011. Azaláká moteyi ya nsango malámu ya nkolo Yésu ɛngɛ́bɛ́nɛ na boyambi bwa bamisíoni o Lisangá lya Amelíka mpé mokomi ya búku. Ayébani mingi mpenza mpo na búku ya yě The Cross and the Switchblade.
Nkúfa
O mokɔlɔ mwa 27 sánzá ya minei mobú mwa 2011, ntango yě azaláká kokumba montuka o monyɛlɛ na Nzela 174 o engumba ya Texas, yě akatisáká na ngambo ya baye bazalaki kokɛndɛ na límbe mpé atutáká montuka ya monene. Akufáká na likama lîná na esika kaka ya likama. Mwasi wa yě azokáká mpé bamomɛmɛ́kɛ́ o lopitálo.
Motéyi Wilkerson na nkoma ya yě ya nsúka na *blog ya yě akomáká 'te : "baye bazali koleka na *valley mpé na molílí mwa liwâ, yoka liloba liye: Kolela ekozala sé mpo na butú ya molílí mpé ya mpasi mokɛ́," mpé akomáká, "mpé na molílí mǔná yɔ̌ okoyoka mongóngó ya Tatá akolobela yɔ̌ na nsé mpé na malembe mpenzá, 'Nazalí elɔngɔ́ na yɔ̌. Nakokí kolobela yɔ̌ sikawa tɛ́ mpó na níni likambo liye, kasi mokɔlɔ mosúsu yɔ̌ okosɔsɔla. Yɔ̌ okomona 'te mánsɔ́ mazaláká sé na mwǎngo  ya ngai. Yangó ezaláká likama tɛ́.'"
Moïse Katumbi Chapwe
Moïse Chapwe (abotamaki mokolo 28 sanza ya mosopa ngbanda 1964) azali mosali politiki mpe mosali mombongo ya ekolo Kongo. Azalaki Bokulaka ya Etuka ya Katanga, oyo ezali o ngele ya Ekolo Demokratiki ya Kongo, kobanda na mobu 2007 kino sanza ya libwa ya mobu 2015. Ye azalaki moko ya baye Lisanga ya Bana Mboka Mpona Kotonga pe mpona Demokrasi (PPRD) kino mokolo 29 sanza ya libwa 2015. Ebele baloba na ntina naye ete “akoki kozala moto ya mibale oyo azali na nguya ebele o Ekolo Demokratiki ya Kongo sima ya Kumu wa Liboso ya ekolo, Joseph Kabila " mpe ye atatolamaki moto ya Afrika po na mobu 2015 " na makomi ya nkasa ya nsango Jeune Afrique.
Bomoyi bwa ye
Moïse Katumbi na kombo na yé ya mbota "Moïse Soriano" abotamaki na mama ya ekolo Kongo mpe tata ya ekolo Greka, Nissim Soriano, oyo akimaki mboka Rhodes tango ezalaki kokunzama na Ekolo Italie ya ba fascistes okatikati ya bitumba ya mokili mobimba oyo ya liboso na oyo ya mibale. Ye akendeki kovanda na Katanga, pembeni ya etímá ya Moero.