cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oeugg
L'oeugg (variant: [œtʃ] in lecches e brianzoeu, [etʃ] in tesines alpin, [otʃ] in cremasch, paves e cremones, [øʎ] in di dialett de l'alta Valtolina, [øil] in bregajott) l'è on orghen sensorial, che 'l partegn a l'aparaa visiv. El serviss per ciappà di informazion in su l'ambient intorna a travers la lus. El manda si segnai a travers el gnerv ottegh al cervell. In de l'omm l'oeugg l'è bon de ciappà tucc i color con l'onda de frequenza in tra 400 e 700 nm (donca minga i infraross e i ultraviolett). Alter esser vivent a gh'hann di oeugg che ciappen ond de frequenza diferent. I insett e i crostacei gh'hann oeugg compless, formaa de alter oggitt pussee piscinitt. I ragg de lus creen di imagin singoi, che vegnen mettuu compagn per soraposizion, compagn d'on mosaich: quell sistema chì però l'è minga bon de toeu tucc i detali, anca se 'l ciappa anca i moviment pussee piscinitt. A gh'è alter besti, tant 'me la sciguetta, che hinn pussee bon de vedè de nott, perchè gh'hann on numer pussee grand de cellul de la retina che lavoren anca con poca lus.
L'oeugg de l'omm a l'è compless e bon assee. El se troeuva in de la cavità ocular, in del crani, e 'l se pò spartì foeu in d'ona part denanz e on'altra dedree. Dedree ghe partiss el gnerv ottegh, che 'l se origina in del bulb cont ona diramazion. Denanz a gh'è 'l center del popoeu (on bus negher che 'l toeu su i ragg) e l'iride (ona membrana muscolar che la strensg e la slarga la pupilla a segonda de quanta lus la gh'è e che l'è colorada). El popoeu e l'iride hinn proteggiuu de la cornea. Per difend l'oeugg a gh'è anca di liquid compagn di lagrem.
El nomm
La parolla oeugg la riva del latin oculus, con l'istess significaa. La se troeuva in tutt i lengov romanz (italian occhio, frances œil, spagnoeu ojo, piemontes euj, ligur euggio, venezian ocio, forlan voli, aragones uello, catalan ull, galizian ollo, sardegnoeu ogu, normann yi, ocitan uèlh, romen ochi, portoghes olho, sicilian occhiu, napoletan uocchio, valon ouy, asturian güeyu). L'è ona radis comuna anca ai lengov germanegh (cf. ingles eye, todesch auge...) e a on bell poo de lengov slav (bieloruss voka, serbocroatt oko...).
Governo Farini
El Governo Farini a l'è staa el governo quell de 4 del Regn d'Italia, in pee dal 8 dicember 1862 al 24 marz 1863 e guidaa del Luigi Carlo Farini.
858
El 858 a l'è 'n ann del secol quell de noeuv.
Interstatal H-1
La  a l'è una strada interstatal di Stat Unid longa mij.
Bragg
Bragg a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 6.91 km², e al se tröva a una altitüden de 691 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bragg a l'è tacaa ai cumün de Arvigo, Buseno, Santa Maria in Calanca, Selma.
Cattaroeu
El cattaroeù a l’è on istrumént per cattà giò i frutt d’on alber senza ‘vègh besògn de suttà a‘ndà su e giò de la scala. El cattaroeù l’è assosènn ùtil de cattà giò tucc quèj frutt che pòden vèss nò tràa giò cont el scorlì la pianta con di pèrtegh, che se borlassen giò andarìen in malora. El pò vess ùtil per esempi de cattà di frutt compàgn di pòmm, per, pèrsegh, brugn, scires e mognagh. On tipo de cattaroeù l’è quèll fàa su de ‘n sacchètt de lin o d’on àlter materiál a l'stremità d'ona pertega, che ‘l fa el mestée de cavagnoeù cont el tegnì denter el frutt cattàa, intorna a l’entrada del sacchètt l’è miss on serc de metall che ‘l gh’hà di dent o di pont ch’i servissen de tajà via el frùtt de la pianta. El frutt tajà via el borla giò denter in del sacchètt. L’apparècc el ven montàa su a l’estremità de ‘na pèrtega, el mànich el pò vess slongabil a segonda di necessità. On alter tipo de cattaroeù l’è quèll che ‘l dopera ‘na s’cesóra inscambi di dent de matàll. La s’cesora la ven fada fonzionà de l’òmm che l’è ‘drée a doperà l’arnes in tèrra per mèzz d’ona còrda. La s’cesora la ven sarada de manera de tajà el picóll, quèll tipo chì el gh’hà el vantàgg de tajà el picóll e rómpell nò. In temp indree el cattaroeu l'era faa su d'on cavagnoeu de legn con di dent miss a l'estremità d'ona pertega.
Bragg
Storia
Bragg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1419 cume Bragio. L'eva part del cumün de Calanca fina l'ann 1851 e dopu l'è diventaa un cumün indipendent.
Union real
Per union real se intend la situazzion indova che du o pussee Stat compartissen el monarca ma, a diferenza de 'n union personala, ceden anca part de la sovranità, despess l'è el Pais pussee piscinin a ceder sovranità a quell pussee grand, ma l'è no semper inscì.
Di esempi storegh inn la Danimarca-Norvegia, la Confederazzion Polach-Lituana, o anca la Finlandia e l'Imperi Russ del 1809 a l'independenza.
Gesa de San Bernardin di Mort
La gesa de San Bernardin di Mort (italian: chiesa di San Bernardino alle Ossa) l'è ona gesa cattolega de Milan.
Storia
In del 1127 l'è staa faa su on ospedal denanz a la Gesa de San Steven, in quella che incoeu l'è la via Broeu. Lilinscì se gh'aveva de curà i lebbros, e lì arent a gh'era anca on cimiteri per mettegh dent i corp de quei che moriva. Ben prest quell cimiteri l'è deventaa tropp piscinin per tegnei tucc. Donca in del 1210 l'è staa faa su ona camera destinada a ciappà i oss che vegneva del cimiteri: e lì arent, in del 1269 hann miss giò la prima gesa. Duranta el XV secol l'edifizzi l'è staa doperaa per i riunion de la confraternita di Disciplitt, che gh'aveven 'me patronn el San Bernardin de Siena. In del 1642 l'è crodaa giò el campanin de San Steven, e donca la gesa l'è stada restaurada ona prima voeulta in del 1679 de l'architett Carlo Buzz (de la Fabrega del Domm). Quell lì l'ha lavoraa in su la facciada e in su l'ossari: lì dent i pared hinn staa decoraa cont i teschi e i oss di omen. In del 1712 la veggia gesa l'è brusada in d'on incendi: allora l'architett Carlo Giuseppe Merlo (anca lu de la Fabrega) l'ha faa on noeuv restaur: a l'ossari gh'è staa giontaa la granda gesa a pianta central (anca perchè i Disciplitt i voreven avèggh ona gesa pussee slargada, oltra a l'Ossari). La gesa noeuva l'è stada collegada a quell che ghe restava de la veggia (trasformada in d'on ambulacher) a travers d'on arch. Comè patronn l'è staa scernii el San Bernardin de Siena. La facciada l'è stada finida in del 1776 e benedetta del cardinal Pozzbonell.
Leština (Olomouc)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Šumperk.
Wangen bei Olten
Wangen bei Olten a l'è un cumün svizzer del distret de Olten. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 6.94 km², e al se tröva a una altitüden de 417 meter sura al livel del mar.
Stazzion de San Nicolao
La Stazzion de San Nicolao a l'è 'na stazzion de la, che la serviss el comun de. L'è tacada a.
L'è a 'n altezza de meter in sul mar.
Moviment
La stazzion l'è servida di treni locai de la mità de marz ai prim dì de november, cont un treno l'ora in di or de Sol, cont un treno pussee la sira in estad.
Sassella
La Sassella (italian: Sassella) l'è ona frazzion de la città de Sondri, in Valtolina. La se troeuva a ovest del center comunal, in su 'na strada che la rampa in sui bricch e la riva fina a Castion. La gesa de la Sassella l'è dedicada a la Vergin.
Ghidra
Ghidra a l'è 'n tool de reverse engineering a gratis e open source desviluppaa de la National Security Agency americana e relassaa a la RSA Conference del 2019. Vist de tancc espert de sicurezza informatega 'me concorrent de IDA Pro o JEB Decompiler, l'è scrivuu in Java cont el framework Swing per la GUI e la part de decompilazion l'è scrivuda in C++ e i plugin pòden vess scrivuu in Java o in Python cont el framework Jython.
L'esistenza del software a l'è stada confermada in di ducument de WikiLeaks giamò in del 2017 ma gh'è vorzuu du agn primma che 'l fuss declassificaa e relassaa al publegh.
Jedomělice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kladno.
828
El 828 a l'è 'n ann del secol quell de noeuv.
Governo Minghetti I
El Governo Minghetti I a l'è staa el governo quell de 5 del Regn d'Italia, in pee dal 24 marz 1863 al 28 settember 1864 e guidaa del Marco Minghetti.
Spatzenhausen
Spatzenhausen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Garmisch-Partenkirchen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 7.74 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Spatzenhausen el se tróa a 'na altèsa de 667 méter sura 'l leèl del mar.
Velenje (comun)
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Alegría-Dulantzi
a l'è un comun de la provincia basca de Álava, cont una popolazzion de abitant.
Lobendava
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Děčín.
Montrigaud
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 28.73 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 359 méter a 'na altèsa màsima de 582 méter söl leèl del mar.
Karsbach
Karsbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Main-Spessart. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 30.15 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Karsbach el se tróa a 'na altèsa de 218 méter sura 'l leèl del mar.
886
El 886 a l'è 'n ann del secol quell de noeuv.
Lesnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Šumperk.
Cama
El cumün de Cama a l'è tacaa ai cumün de Dòss (IT-CO), Gurduna (IT-SO), Gron, Legia, Liv (IT-CO), Lostal, Verdabi.
Storia
Cama l'è menziunada la prima volta in de l'ann 1219 col nomm de Camma.
L'andament storegh de la popolazion de Cama l'è indicaa in de la tabela chi sott:
PlayStation 5
La PlayStation 5 a l'è la quinta console di videogioeugh de la Sony Interactive Entertainment, nonziada in del sginer 2020 'me sucessor de la PlayStation 4 e sortida del november del midem ann. L'è part de la generazzion quella de noeuv di console, insema ai Xbox Series X e S de Microsoft e al Nintendo Switch.
Interstatal H-2
La  a l'è una strada interstatal di Stat Unid longa mij.
Csém
a l'è un comun del Distret de Komárom, cont una popolazzion de abitant.
Villada
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Mara Maionchi
La Mara Maionchi (Bologna, 23 de avril 1941) a l'è una produtris discografega, personagg televisiv e condutris italiana, cognossuda per X Factor, Io Canto e Amici. Intorna al 2000 l'è stada anca assessora a San Fermo, indova che per poch l'è no deventada sindega.
Lipová (Ústí nad Labem)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Děčín.
887
El 887 a l'è 'n ann del secol quell de noeuv.
Császár
a l'è un comun del Distret de Kisbér, cont una popolazzion de abitant.
Velika Polana
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Ayala (comun)
a l'è un comun de la provincia basca de Álava, cont una popolazzion de abitant.
Governo La Marmora II
thumb|La Marmora El Governo La Marmora II a l'è staa el governo quell de 6 del Regn d'Italia, in pee dal 28 settember 1864 al 31 dicember 1865 e guidaa de l'Alfonso La Marmora.
Labská Stráň
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Děčín.
Villaconancio
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Ledce (Kladno)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kladno.
Red di tram de Cagliari
La red di tram de Cagliari a l'è ona red de tram che la quatta i comun de Cagliari, Monserrato e Settimo San Pietro.
Da l'avril 2015 a gh'è la segonda linia, recavada de la ferrovia Cagliari-Isili e del destinà de ona part de la ferrovia al tram.
Storia
Dopo che la linia storica de Cagliari a l'è stada sarada, in di agn 1990 a l'è tornada l'esigenza de 'vègh el tram in città per miôrà la viabilità. A mità di agn 1990 ai Ferrovie della Sardegna a l'è daa el compit de presentà el progett, che l'è daa in del 1996.
Domà a genar 2003 però a l'è approvaa offizialment e l'è finanziaa de la Region e de l'UE per 33 milion de Euro.
A giugn 2004 scomincia el lavorà per la linia 1, che 'l finiss in del 2007. L'è inaugurada el 17 de marz 2008.
In del 2012 scomincia el lavorà per la segonda linia, finida in del 2015.
Caratteristich
La tratta recavada de la linia ferroviaria a l'è intregament in sed propria, inveci i tratt faa su recentement a hinn in viadott. I intersezion cont el traffich a hinn regolaa cont l'asserviment semaforich.
La linia 2 la percorr per 4 chilometer la ferrovia Cagliari-Isili, e donca a l'è on sistema de tram-treno.
Material rotabil
El tram doperaa a l'è de la Škoda, el Škoda 06 T, che ghe n'è 9. A hinn in progettazion 3, cont opzion per 6, tram articolaa de la Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles.
Saint-Julien-en-Genevois
Saint-Julien-en-Genevois l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. l'è capolöch del caqntù e del circondàre (arrondissement) omònim. El fa part del dipartimènt de l'Alta Savoia.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.59.
Moraleja de Enmedio
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
Montségur-sur-Lauzon
Montségur-sur-Lauzon l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Paul-Trois-Châteaux, del circondàre (arrondissement) de Nyons e del dipartimènt de la Drôme.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Stazion de Cirò
La Stazion de Cirò a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Governo La Marmora III
thumb|La Marmora El Governo La Marmora III a l'è staa el governo quell de 7 del Regn d'Italia, in pee dal 31 dicember 1865 al 20 giugn 1866 e guidaa de l'Alfonso La Marmora.
Uffing am Staffelsee
Uffing am Staffelsee l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Garmisch-Partenkirchen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 43 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Uffing am Staffelsee el se tróa a 'na altèsa de 659 méter sura 'l leèl del mar.
Braca
Braca (nòm uficiàl en italià: Bracca) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l'se tróa 'n Val Serina che l'è öna lateràl de la Al Brembana. Ol paìs l'è sö la ria a derécia del torènt Ambria che l' se böta in del Brèmb e l' se tróa a 25 km de la sità e a 620 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Metropolitana de Noeuv Athos
La metropolitana de Noeuv Athos a l'è una linia ferroviaria che la serviss la grota del Noeuv Athos, in del Stat a recognossiment limitad de l'Abcasia. Verta del 1975, l'è a binari unich e a terza rodaja e la gh'ha trè stazzion: vuna al principi de la grota - conligada anca con la Ferrovia Abcasa - e do denter, che servissen a spostà i turista denter.
Braca
I sò tèrme e i sò aque
Ol paìs l'è cognusìt per i sò terme 'ndóe s'è facc cürà po' 'l Papa Gioàn XXIII quan che l'era amò cardinàl. I aque di funtanì (sorgènt) de Braca i è ach imbutigliade per fan l'aqua minerala Bracca.
De èt
L'òrido scaàt dal torènt Ambria 'n de la montagna. Per mètel 'n sicurèsa dato che apröf al torènt la pasa la strada che la pórta a Àlgua i è stacie metide di protesiù che però i gh'à tiràt vià 'mpó de chèl aspèt selvadech che l' gh'éra prima e che se èt amò 'n de la sömeansa che sóta (fóto).
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Braca l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Interstatal H-3
La  a l'è una strada interstatal di Stat Unid longa mij.
Orco Feglino
Orco Feglino l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona.
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Calice Ligure, Finale Ligure, Mallare, Quiliano, Vezzi Portio.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Orco Feglino l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Independent (politega)
L'independent l'è 'n politegh che l'è iscritt no ad on partii politegh, e che donca 'l opera segond i sò principi, anca vesin ai partii politegh esistent. Tipicament i independent hinn inscì perchè vegnen da di settor different de la vita publega e civil o perchè 'l sò partii el s'è disligaa.
Tipicament la figura de l'independent l'è spantegada in di Stat Unii, indova el primm president George Washington l'era iscritt a nissun partii, e in l'ex URSS, indova tanc politegh hinn restaa senza partii dopo de la fin del Partii Comunista de l'Union Sovietega.
Villaeles de Valdavia
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Zierbena
a l'è un comun de la provincia basca de Biscaja, cont una popolazzion de abitant.
Walterswil (SO)
Walterswil a l'è un cumün svizzer del distret de Olten. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 4.53 km², e al se tröva a una altitüden de 465 meter sura al livel del mar.
El cumün de Walterswil a l'è tacaa ai cumün de Däniken, Dulliken, Gretzenbach, Oftringen (AG), Safenwil (AG).
827
El 827 a l'è 'n ann del secol quell de noeuv.
Gesa de San March (Milan)
"San March l'è ona bella gesa."
- Moeud de dì milanes
La gesa de San March (italian: chiesa di San Marco) l'è ona gesa cattolega de Milan, vuna di pussee cognossuu de la città. Denter a la gesa a gh'è on gran numer de afresch e quader de gran valor. Inoltra l'è colegada a on vegg monastee, che l'ha conservaa el sò portegh.
857
El 857 a l'è 'n ann del secol quell de noeuv.
Gesa de San March (Milan)
Storia
Se dis che l'hann scominciada a mett in pè dopo la fin di guerr contra el Barbarossa, ma i primm notizzi cert a hinn del 1254. La struttura l'è minga cambiada fina al XVII secol: a quell temp, inveci, l'è deventada la cà general de l'orden agostinian, e la s'è sgrandida inscì tant che l'è vegnuda la segonda gesa pussee granda de Milan (dopo el Domm).
Governo Berlusconi IV
El Governo Berlusconi IV l'è staa el governo quell de 60 de la Republega Italiana, restaa in carega dal 8 de magg del 2008 al 12 de november del 2011, dì che 'l s'è dimetuu per la perdita de la maggioranza in Parlament.
Stazzion de Locarn Piazza Castell
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Locarn-Pont Broeulla-Bignasch, che la serviva el comun de. I treni de la Centvallina hann tirad inanz a passàgh fina al 1988, quand che la ferrovia l'è stada interrada e l'è stada minga sostituida.
Governo Berlusconi IV
L'era sostegnuu soratutt de il Popolo della Libertà e de la Liga Nord, ma i vari scission in del PDL, comé quella de Gianfranco Fini in Futuro e Libertà per l'Italia han menaa al borlà del governo e a la nassita del governo tecnegh Monti.
A l'è staa el segond governo de la storia republegana pussee longh, dòpo del Governo Berlusconi II.
Velike Lašče
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Kámen (Ústí nad Labem)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Děčín.
Mittelsinn
Mittelsinn l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Main-Spessart. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 14.28 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Mittelsinn el se tróa a 'na altèsa de 208 méter sura 'l leèl del mar.
856
El 856 a l'è 'n ann del secol quell de noeuv.
Montvendre
Montvendre l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Chabeuil, del circondàre (arrondissement) de Valence e del dipartimènt de la Drôme.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Zeberio
a l'è un comun de la provincia basca de Biscaja, cont una popolazzion de abitant.
Lány (Boemia central)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kladno.
Tram STEL 85-92
El Tram STEL 85-92 a l'è ona motris tranviaria interurbana de la STEL doperada de la ATM de Milan in su la red interurbana finna al 2010. L'è ciamada anca "Reggio Emilia", perchè l'è stada fada su a Regg.
Storia
A hinn staa costruii a Regg Emilia in del 1928 di Officine Meccaniche Reggiane e gh'even ona cassa in legn. Eren anca bitension, 600V per la red classica e 1200V per i Tramvij de l'Adda.
In quej agn eren i motris pussee potent in Italia, e serviven la tranvia Milan-Vaver e la tranvia Milan-Vimercaa. Cont la vertura in del 1968 di Lign celer de l'Adda, faa cont di treni bloccaa, a hinn staa mandaa tucc in su la linia de Vimercaa.
In del 1972, cont la metropolitanizzion di lign celer, i bloccaa a hinn mandaa in su la linia de Vimercaa, e i Regg a hinn mandaa in sui Tramvij Brianzoeu, ossia la tranvia Milan-Caraa e la tranvia Milan-Limbiaa, e hinn restaa in servizzi finna 'l 2010.
Moralzarzal
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
Unterramsern
Unterramsern a l'è un cumün svizzer del distret de Bucheggberg. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 1.54 km², e al se tröva a una altitüden de 475 meter sura al livel del mar.
Boudevilliers
Boudevilliers a l'è un cumün svizzer del distret de Val-de-Ruz, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.57 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Governo Ricasoli II
El Governo Ricasoli II a l'è staa el governo quell de 8 del Regn d'Italia, in pee dal 20 giugn 1866 al 10 april 1867 e guidaa del Bettino Ricasoli.
Boudevilliers
El cumün de Boudevilliers al se tröva a una altitüden de 753 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Coffrane, Fontaines, La Sagne, Les Geneveys-sur-Coffrane, Les Hauts-Geneveys, Valangin. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Boudry
Boudry (Boudri 'n arpità) a l'è un cumün svizzer del distret de Boudry, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.78 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|manzína|Boudry El cumün de Boudry al se tröva a una altitüden de 460 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bevaix, Bôle, Brot-Dessous, Chevroux (VD), Colombier, Cortaillod, Delley-Portalban (FR), Gletterens (FR), Gorgier, Neuchâtel, Noiraigue, Rochefort. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Bôle
Bôle a l'è un cumün svizzer del distret de Boudry, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.58 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Governo Rattazzi II
El Governo Rattazzi II a l'è staa el governo quell de 9 del Regn d'Italia, in pee dal 10 april 1867 al 27 ottober 1867 e guidaa de l'Urbano Rattazzi.
Villaherreros
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Kytlice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Děčín.
Veržej
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
826
El 826 a l'è 'n ann del secol quell de noeuv.
Kosov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Šumperk.
Ortovero
Ortovero (en lìgure: Ortoê) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona.
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ortovero l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Saint-Laurent (FR-74)
Saint-Laurent l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de La Roche-sur-Foron, del circondàre (arrondissement) de Bonneville e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.96 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 520 méter a 'na altèsa màsima de 1809 méter s.l.m.
Tscheppach
Tscheppach a l'è un cumün svizzer del distret de Bucheggberg. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 1.86 km², e al se tröva a una altitüden de 558 meter sura al livel del mar.
El cumün de Tscheppach a l'è tacaa ai cumün de Bibern, Brügglen, Hessigkofen, Leuzigen (BE), Lüterkofen-Ichertswil, Mühledorf.
Passaport del Togo
El Passaport del Togo a l'è el passaport relassad in per fà andà i so citadin a l'ester.
Villahán
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Renassiment (partii politegh frances)
Per i elezion legislativ in Franza del 2017 l'ha scernuu el nomm de La Republique en Marche, e l'ha ciappaa 309 scagn, e donca la maggioranza assoluda.
Stazion de Policoro-Tursi
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Stazion de Lugan
La Stazion de Lugan l'è 'na stazion ferroviaria regionala del Canton Tesin sita in la città de. L'è in su la e l'è collegada ai stazion de. L'è stazion de la linia S10, S90 e S50 di red celer del Canton Tesin.
Interscambi
Stazion de Lugan FLP Funicolar Lugan-Stazion FFS Fermada del bus
Kyšice (Boemia central)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kladno.
Unterammergau
Unterammergau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Garmisch-Partenkirchen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 29.90 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Unterammergau el se tróa a 'na altèsa de 836 méter sura 'l leèl del mar.
Csatka
a l'è un comun del Distret de Kisbér, cont una popolazzion de abitant.
Bevaix
Bevaix a l'è un cumün svizzer del distret de Boudry, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.76 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Morata de Tajuña
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
Bevaix
El cumün de Bevaix al se tröva a una altitüden de 475 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boudry, Chevroux (VD), Cortaillod, Forel (FR), Gorgier. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Moras-en-Valloire
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.58 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 217 méter a 'na altèsa màsima de 420 méter söl leèl del mar.
Zeanuri
a l'è un comun de la provincia basca de Biscaja, cont una popolazzion de abitant.
Gesa de l'Incoronada (Milan)
La gesa de l'Incoronada (italian: chiesa di Santa Maria Incoronata) l'è ona gesa cattolega de Milan. La se troeuva squasi a la fin de cors Garibaldi, a l'incros con via Marsala.
Storia
Compagn de la gesa de San Cristofen (semper a Milan), l'è on cas interessant de "gesa doppia". Se vardom el sagraa, la gesa de sinistra l'è pussee veggia. Quella chì la gh'era giamò al temp del Comun, l'era in di man di pader eremitan de San March e l'era dedicada a Santa Maria de Garegnan. In del princippi del Quattercent, arent a quell gesioeu hann cominciaa a fà su on convent di agostinian: quei là hann restauraa anca la gesa veggia in stil gotegh. Già che i lavorà hinn finii in ocasion de l'incoronazzion del duca Francesch Sforza (1451) l'hann dedicada a Santa Maria Incoronada. In del 1460 la miee del duca, la Bianca Maria Visconta, l'ha voruu che se fasess su 'na gesa noeuva arent a quella veggia, istessa precisa: i dò ges gh'aveven de vess colegaa vuna con l'oltra, per podè fann vuna pussee granda. Inscì la duchessa la voreva marcà la soa fedeltà al marì. In di secoi dopo, la gesa l'è stada anca on magazin, on lazerett, ona caserma, ona preson, ona scoeula de agraria. Poeu l'è tornada a vess ona gesa.
Neuendorf (DE-BY)
Neuendorf l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Main-Spessart. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 9.65 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Neuendorf el se tróa a 'na altèsa de 156 méter sura 'l leèl del mar.
Villalaco
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Videm
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Stazzion de Gordev
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Locarn-Pont Broeulla-Bignasch, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Kunratice (Ústí nad Labem)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Děčín.
Stazion de Lamon-Cadempin
La Stazion de Lamone-Cadempin l'è 'na stazion ferroviaria regionala del Canton Tesin sita in la città de. L'è in su la e l'è collegada ai stazion de. L'è stazion de la linia S90 de la red celer del Canton Tesin.
Interscambi
Fermada del bus
Castaneda
Castaneda a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 3.94 km², e al se tröva a una altitüden de 750 meter sura al livel del mar.
El cumün de Castaneda a l'è tacaa ai cumün de Buseno, Gron, Rorè, Santa Maria in Calanca, San Vitor, Verdabi.
Storia
Castaneda l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1295.
L'andament storegh de la popolazion de Castaneda l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Temporal a cèllula multipla
Ona singola cèllula de temporal a l’è ona nivola bona de ingenerà on temporal. Ind la soa fase de formazion a l’è on cumulus congestus o on cumulonimbus calvus, ind la soa fase madura a l’è on cumulonimbus incus, quand che ona cèllula madura l’è adrèe a mangiàass foeura in su l’incuden se formen i cirri fals. I cèllul noeuv se foeurmen perché l’aria arenta al soeul l’è ruzada a ’ndà su de quella che la vèn giò de una cèllula pussée matura per via del sò front de rebùff che ‘l và innanz. El frònt de rebùff cont i so ventàd ruza l’aria che ‘l gh’hà denanz che che per dagh del spazzi de andà innanz la va su e la fa su on neouva corrent ascendenta de ona noeuva cèllula (o ben de ona nivola del temporal). Inveci i cèllul madùr poeu se starlatten a la fin de la sò vita. In quèlla manera chi el temporal el se auto-riprodùss. Ona distanza tra i cèllul de 5-10 km, ona vita media de ona cèllula de 45 minut e on temp medio de riproduzion de 15 minut hinn di caratteristich tipich de on temporal a cèllula multipla.
Calcol de la traiettòria: metod del Corfidi
Per calcolà la traiettòria del sistèma a se dopera el métod del Corfidi che ‘l considera l’interazion infra el vent medio ind la troposfera e i fluss in entrada e quèll in sortida del temèporal che pòden desturbà el mòto lineàr del sistema.
Cauch
Cauch (Cauco) a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 10.89 km², e al se tröva a una altitüden de 992 meter sura al livel del mar.
Auvernier
Auvernier a l'è un cumün svizzer del distret de Boudry, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.69 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Cauch
El cumün de Cauco a l'è tacaa ai cumün de Arvigh, Biasca (TI), Lostal, Osögna, Rossa, Santa Maria, Selme, Soazza, Verdabi.
Temporal a cèllula multipla
Calcol de la traiettòria: metod del Corfidi
Second quèll metod chì la velocità de spostament di cèllul -cell motion in lengua inglesa (VCL) a l’è:
Auvernier
El cumün de Auvernier al se tröva a una altitüden de 433 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Colombier, Corcelles-Cormondrèche, Neuchâtel, Peseux. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Governo Menabrea II
El Governo Menabrea II a l'è staa el governo quell de 11 del Regn d'Italia, in pee dal 5 genar 1868 al 13 magg 1869 e guidaa del Luigi Federico Menabrea.
Cauch
Storia
La gesa de Cauco l'è menziunada la prima volta in de l'ann 1497. El paes l'eva part del cumün de Squadra de Calanca fina l'ann 1851 e dopu l'è devegnüü indipendent.
Temporal a cèllula multipla
Calcol de la traiettòria: metod del Corfidi
indoe   a l’è el vettor   de la velocità a la quòta che la soa pression atmosferega a l’è xxx hPa, donca la velòcità de spostament de ona cèllula in deperlée a l’è la media di velocità a vari quòt ind la troposfera.
Cauch
Storia
L'andament storegh de la popolazion de Cauco l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Temporal a cèllula multipla
Calcol de la traiettòria: metod del Corfidi
La velocità del sistema - storm motion in Lengua inglesa (VMBE) a l’è el vettor risultànt de la sòma di sti do chì:
Trimbach (SO)
Trimbach a l'è un cumün svizzer del distret de Gösgen. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 7.66 km², e al se tröva a una altitüden de 419 meter sura al livel del mar.
Lhota (Kladno)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kladno.
Temporal a cèllula multipla
Riproduzion sora-vent e sòta-vent
Quand che VCL e VPROP menen el sistèma pu o manc de la stèssa part (o ben quand che |VMBE|>|VCL|) alora se parla de riproduzion sòta-vent. Quand che inveci VCL e VPROP hinn vuna contraria de l’altra (o ben quand che |VMBE|<|VCL|) alora se parla de riproduzion sora-vent. A l'è quèlla situazion chì a vèss pussée pericolosa de già che soratutt quand che VMBE l’è bassa o nagòtt el temporal el se autoriproduss in sui stèss àrej e ‘l po’ vess bon de ingenerà inondazion (Temporal auto-rigenerant)
Casél
Casél (Badìa Pavese in talian) l'è un cumün de la pruincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
L'è int el Paves meridiunal ins la sponda manzina del Po. Al cunfina cont i cumün de Chignolo Po, Monticelli Pavese, Pieve Porto Morone e Santa Cristina e Bissone.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Casél l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Osiglia
Osiglia (en lìgure: Oseria) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Savona.
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bormida, Calizzano, Millesimo, Murialdo, Pallare, Rialto.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Osiglia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Saint-Martin-Bellevue
Saint-Martin-Bellevue l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Annecy-le-Vieux, del circondàre (arrondissement) de Annecy e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.33 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 489 méter a 'na altèsa màsima de 764 méter s.l.m.
Aleksej Naval'nyj
Leader de Russia del Futur e de la Coalizzion Democratega, formazzion che prima del so mazzament in del 2015 a l'era guidada anca del Boris Nemcov, a l'è de posizzion nazzionalista e liberai. Considerad despess un perseguitad e un dissident per i so atività, del fevrer 2021 a l'è in galera dopo che l'è sortid de la Russia per vesser curad dopo che l'hann intossegad, cont un accusa per havé violad la libertà condizzional de 'na veggia sentenza, roba che l'ha menad a di proteste in Russia.
Zaratamo
a l'è un comun de la provincia basca de Biscaja, cont una popolazzion de abitant.
Inn de Forza Italia
thumb|El Berlusconi, fondator de Forza Italia e co-autor de l'Inn Forza Italia l'è l'inn del partii Forza Italia, scricc in del 1994 dal Roberto Serio e cont el test de Silvio Berlusconi, che l'ha scrivuu in del settember 1993.
L'è staa sonaa in tucc i manifestazion del Partii finna a la nassita de il Popolo della Libertà del 2008. Cont la renassita de Forza Italia del 2013 l'inn l'è tornaa a sonà.
A nivell musegal l'è on jingle, e la modalità de esecuzion la rafforza 'sta ideja chi, vist che l'è sonaa cont on video preregistraa cont el test comé 'l karaoke e mai in diretta cont l'orchestra.
Governo Menabrea III
El Governo Menabrea III a l'è staa el governo quell de 12 del Regn d'Italia, in pee dal 13 magg 1869 al 14 dicember 1869 e guidaa del Luigi Federico Menabrea.
Passaport del Suriname
El Passaport del Suriname a l'è el passaport relassad in per fà andà i so citadin a l'ester.
Bársonyos
a l'è un comun del Distret de Kisbér, cont una popolazzion de abitant.
Mornans
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Stazion de Trebisacce
La Stazion de Trebisacce a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Stüsslingen
Stüsslingen a l'è un cumün svizzer del distret de Gösgen. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 6.15 km², e al se tröva a una altitüden de 465 meter sura al livel del mar.
El cumün de Stüsslingen a l'è tacaa ai cumün de Lostorf, Niedererlinsbach, Niedergösgen, Obererlinsbach, Rohr. miniatura|manzína|250px|Stüsslingen
Kolšov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Šumperk.
Neuhütten (DE-BY)
Neuhütten l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Main-Spessart. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 5.95 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Neuhütten el se tróa a 'na altèsa de 270 méter sura 'l leèl del mar.
Aqua
thumb|right|250px|Rapresentazion d'ona molecula d'aqua. L'aqua, aigua o aiva a l'è on compòst chimegh, trasparent, inodor, insipid, formaa de idrògen e ossigen, e la soa formula chimega l'è H2O. In d'on staat pussee impur la crea pioeuva, el mar, i lagh...
Libochovičky
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kladno.
Aqua
L'aqua l'è ona sostanza cont ona struttura chimega particulara: la disposizion del spazi di duu atom de idrògen, a rappòrt con l'atom central d'ossigen, la permett la formazion de ligamm flebij intra l'atom de ossigen e quell d'idrogen con different pont d'idrogen. Chess chì l'influenza i propriedaa fisegh de l'aqua, soratutt:
Krásná Lípa
a l'è una cità de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Děčín.
Museum Gherdëina
Ol Museum Gherdëina in ladì, cioè ol Müzéo de la Al Gardéna, l’è ü müzéo etnogràfech che l’ se tróa in del cör de Urtizèi 'n Ladinia, ol paìs piö ‘mportànt de la Al Gardena. L’è stai fundàt dal sciùr Robert Moroder e l'è stai dervìt fò ol 6 de Óst del 1960 in de la Cësa di Ladins, che in Gardenés, ol Ladì parlàt in de la Al Gardéna, l’ völ dì la Cà di Ladì.
I colesiù del müzéo i è stàcie sistemàde sö dù pià e s'pöl dì che i gh'à sèt argomèncc principài de 'nterès:
Atività e stöde
Ol Müzéo de la Al Gardéna l' pórta 'nàcc di progècc de ricérca sö la scültüra 'n lègn gardenéza, sö i masi gardenés de öna ólta e sö la urnitologéa; fò sura l' té de cüra l'archìvi del Luis Trenker, l'archìvi digitàl de la Radio Ladin de Gherdëina e l'archivì digitàl di laurà del pitùr Josef Moroder-Lusenberg.
I è dré a progetà de bèl nöf töta l'area del müzéo.
Ingrès
In del iscalù d'ingrès gh'è tacàt vià 'l crucifése de lègn sculpìt in stil espresiunìsta da i dù scultùr gardenés Vinzenz Peristi e Batista Walpoth in del 1932, crucifése che öna ólta l' se troàa sö söl mut Seurasass (2025 méter).
De grant interès ol quàder del Josef Moroder-Lusenberg che l'ghe fà èt com'érel ol paìs de Urtizèi in del 1860.
Sàla Ü
300px|right|thumb|Ol [[prezépe baròch de la céza de San Giàcom]]
In de la prima sala gh'è di scültüre pregiàde e rare che i è del presépe del sécol XVII e i è stàce fàce sö da i prim scültùr de la famèa Trebinger
Gh'è pò ach i scültüre uriginài del la céza de San Giàcom de Urtizèi, la céza piö ègia de töta la al, portàde al müzéo dezà che ché i è piö al sigür, menimà in de la céza i è stàce metìde di còpie. Se pènsa che i scültüre uriginài del la céza de San Giàcom i sìes del Melchiorre Vinazer (1622-1689) e del Cassiano Vinazer (1710-1789), che i vé de öna famèa de scültùr de gran talènt che l'à dominàt la scültüra 'n lègn de la al per dò sécoi 'nfina al 1817, quando gh'è mórt l'öltem di Vinazer a Toledo 'n Spagna.
Fò sura in de la prima sala gh'è ach la pala de l'altàr de San Giàcom co la sömeànsa de la Madóna col S-cetì, ol San Giàcom e 'l Sant Enrico pitürada dal Franz Sebald Unterperger de Cavalese 'n del 1751.
Sàla Dù
In de la prìma edrìna se tróa di figüre religiùze de l'època di prim scültùr gardenés (scöla Vinazer); in di ótre edrìne s'pöl vèt pròpe tace ezèmpe de arte sacra, piö nömerùze in di prim sécoi de la scültüra gardenéza (XVII e XVIII), ma ach tace ezèmpe de scültüra mia religiùza: alegorée, animài, caricadüre e pórta eròi che i và dal sécol XVIII 'nfìna a la metà del sécol XX.
La colesiù de i 120 òpere de l'iscültùr Albino Pitscheider (1877-1962)la gh'à ü grant valùr artìstèch s'pöl dì l'istès per la colesìù de scültüre del Luis Insam. Ol müzéo l' gh'à ach öna figüra 'n gès de la Santa Filomena, facia dal Johann Dominik Mahlknecht (1796-1876), l' uriginàl l' se tróa 'n de la céza de Saint Germain l'Auxerrois a Parigi.
Gh'è pò de èt ol Crést de Vallunga che l'è stai sculpìt sö fò de la al, dezà che l'è del sécol XVI, prìma cioè che se tachès a laurà 'l lègn in de la Al Gardéna.
Sàla Trì
In de la tèrsa stànsa gh’è de èt la colesiù, pròpe bèla grànda, de minerài e fòsili troàcc in de la Al Gardéna e ‘n di mucc lé ‘ntùren.
Tra i fòsili piö ‘mportàncc de èt, gh'è 'n ùrden de tép:
La sesiù dedicàda a i minerài la tìra ‘nsèma töcc, ma pròpe töcc, i minerài troàcc in de la al e sura de töt l’è ‘nteeresànt èt i minerài del pòst che i se tróa dóma ché, i minerài de l'Alp de Siusi e i famùs geodi de Tiso, sènsa desemtegà chèi che i vé da fò de la al compàgn de l’ametista, del sólf, de la apofilite e di cristài de quars piramidài.
Sàla Quàter
200px|right|thumb|Öna pöòta gardenéza del mèla e òt (1800)
Al segónt pià gh’è de èt la Tila quaresimàl,öna tìla pròpe particolàr, che la è da la céza de San Giàcom e l’è del 1620 – 30 e ‘n del sò gèner l’è l’öltima restàda ‘n töt ol Süd Tiról.
Gh’è pò ‘n móstra öna gran bèla colesiù de zögàtoi gardenés in lègn, che ì è stai fai sö in val a partì dal i prim agn del méla e sèt (1700). Tra töcc i zögàtoi i signa fò per importànsa i pöòte gardenéze che i è de töte i mizüre e che i vegnìa endìde ‘n töt ol mónt.
La móstra de pitüra l'à met ‘nsèma i òpere del famùs pitùr ladì Josef Moroder-Lusenberg (1846-1939) e di óter artìsti del pòst.
A la fì se tróa, sèmper al segónt pià, ach la part dedicàda a l’archeologéa con i tànce repèrcc preistorèch, ‘ndóe gh’è ach öna sfìlsa de arnés facc a mà de préda de sèlce e de cristàl de ròca che i è stai troàcc a Plan de Frea di bande de Pas Gardéna e che i ghe permèt de stabilì che l’insediamét preistòrech l'éra del 7000-5500 prima del Signùr. Gh’è ach la colesiù de arnés de bróns e de fèr troàcc söl Col de Flam di bande de Urtizèi (La Tene, ca. 400-15 a.C.).
Per saìn de piö
Per saìn de piö söl müzéo, sö la stòria, la cültüra e la natüra de la Al Gardéna s'pöl dà ön ögiàda söl sito del müzéo.
Strada Vigentina
La strada Vigentina a l'è 'na strada che la conliga Overa a Pavia, longa 20 km e classifegada in la cità metropolitana de Milan 'me strada provincial 28 e in la provincia de Pavia 'me strada provincial 205.
Storia
La strada la conliga Milan a Pavia e l'ha cambiad el so percors pussee de 'na voeulta: per esempi la trata in tra Milan e Overa l'è deventada poeu la trata inizzial de la SS 412 de la Vall Tidon, menter a La Piev a gh'è 'na variant che la evita el center abitad, per poeu rivà a 'n innest con la Binasca che 'l evitava el passagg a nivell, che incoeu el ghè pu, de la ferrovia Milan-Genoa. A Sizzian, infin, a gh'è 'n oltra variànt che la evita la cità.
Percors
La strada la scomincia in Via Diaz a Overa e, dopo havé passad la zona industrial, la passa per un tochell in del comun de Locaa e chinsci, la passa el Lambret per rivà a La Piev, per poeu finì la trata milanesa cont el rondò con la Binasca a Villamagior.
La trata pavesa la scomincia del rondò con la Binasca a Sizzian e la passa poeu per Vidigulf, Bornasch, Zecon e San Gines, per poeu fornì al rondò con la Tangenzial Nord de Pavia.
De chì, la va inanz 'me strada urbana de competenza del comun de Pavia cont el nom de via Vigentina.
A l'è ben tegnì a ment che el chilometragg de la trata milanesa a l'è cuntad de Overa vers sud, menter quell de la trata paves el va de Pavia a nord.
Diramazzion
A gh'è 'na diramazzion, ciamada 28 dir, che la conliga el principi de la Vigentina a la SS 412, longa 1,2 km.
Vipach
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
La Catisma
La Catisma (nom ufizial: Casatisma) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km². .
L'è int l'Ultrepo Paves, a drita del rial Cupa. Al cunfìna coi comün de Bërsana Butarón, Cästegiu, Cästlët, Cruvén, Rubech e Vrët.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de La Catisma l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Castell de Locarn
El Castell de Locarn a l'è 'n castell faa su del Luchin Vescont in del 1341 dopo che l'ha conquistaa la città. Quand che in del 1513 la familia la molla l'area del Lagh Maggior la deventa guarnigion di trupp locai, per poeu passà al comun e deventà sed de 'n musee.
Gron
Gron (Grono in Italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 14.83 km², e al se tröva a una altitüden de 336 meter sura al livel del mar.
El cumün de Gron a l'è tacaa ai cumün de Cama, Castaneda, Doss (IT-CO), Legia, Rorè, Santa Maria in Calanca, Verdabi.
L'85% de la popolaziun de Gron l'è de lengua italiana o lombarda, el 6% l'è de lengua todesca.
Storia
Gron l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1219. In de l'ann 1395 inveci l'eva staa menziunaa cume Agrono.
L'andament storegh de la popolazion de Gron l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Zamudio
a l'è un comun de la provincia basca de Biscaja, cont una popolazzion de abitant.
Starrkirch-Wil
Starrkirch-Wil a l'è un cumün svizzer del distret de Olten. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 1.85 km², e al se tröva a una altitüden de 419 meter sura al livel del mar.
El cumün de Starrkirch-Wil a l'è tacaa ai cumün de Aarburg (AG), Dulliken, Oftringen (AG), Olten.
Governo Lanza
El Governo Lanza a l'è staa el governo quell de 13 del Regn d'Italia, in pee dal 14 dicember 1869 al 10 luj 1873 e guidaa del Giovanni Lanza.
Bábolna
a l'è un comun del Distret de Komárom, cont una popolazzion de abitant.
Stazzion de Coj-Sgiumaj
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Locarn-Pont Broeulla-Bignasch, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Passaport svedes
El Passaport svedes a l'è el passaport relassad in per fà andà i so citadin a l'ester.
Villalcázar de Sirga
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Monegh de Baviera
left|thumb|200px Monegh (Todesch: München, Bavares: Minga/Mingga) a l'è la capital de la Bavaria e cont i so 1,45 milion de sgent a l'è anca la cità Bavaresa pussee granda, la tersa cità de la Germania, e la dodesesema cità de l'Uniun Europea. Monegh a l'è vun di center economegh, colturai e stradai pussee important de tuta la Federazzion Todesca e anca vun di sit pussee danaros de tut'Europa.