cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
San Giovanni Teatino
San Giovanni Teatino l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 10.048 abitàncc, 'na superfìce de 18 km² e 'na densità de 558 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cepagatti (PE), Chieti, Francavilla al Mare, Pescara (PE), Spoltore (PE), Torrevecchia Teatina.
Mötschwil
Mötschwil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.9 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Mötschwil al se tröva a una altitüden de 530 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Burgdorf, Hindelbank, Krauchthal, Lyssach, Oberburg, Rüti bei Lyssach.
Storia
Mötschwil l'è staa menziunaa la prima volta in de l'ann 1328 col nom de Mötschwile.
Schönberg (Liechtenstein)
El Schönberg (in lombard: "mont bell") a l'è ona scima di Alp Retegh. A l'è volt 2.104 meter sora el nivell del mar, e 'l se troeuva in del Liechtenstein.
Nicky Hayden
miniatura|drita|Hayden in del 2016 El Nicky Hayden (Owensboro, 30 de luj del 1981 – Cesena, 22 de magg del 2017) l'è staa on pilotta di moto american, campion del mond in del 2006 cont la Honda. El sò numer de gara l'era el 69, ciappaa del pader, ma in del 2007, comé vincitor, l'ha doperaa l'1.
Sarojahöhe
El Sarojahöhe o domà Saroja (in lombard: "scima de Saroja") a l'è ona montagna in di Alp Retegh. A l'è volt 1.659 meter sora el nivell del mar, e 'l se troeuva al confin in tra el Liechtenstein e l'Austria (Vorarlberg).
Tijuana
Tijuana a l'è una cità in del stat de la Bassa California, Messich. A l'è in del nord del paes, al cunfin cun la California, USA. La gh'ha 1,483,992 abitant (2005) e l'è la cità püssee granda de la Bassa California.
Niederösch
Niederösch a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.6 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Niederösch al se tröva a una altitüden de 485 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alchenstorf, Koppigen, Oberösch, Rumendingen, Utzenstorf. miniatura|manzína|250px|Niederösch
Storia
Niederösch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 886 col nom de Osse. Püssee tard, in de l'ann 1310 l'eva menziunaa col nom de villa Öschge inferioris.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Aquitaine
L'Aquitania (nòm uficiàl en fransés: Région Aquitaine) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 3.150.890 abitàncc (dato del 2007) distribüìcc söndèn'area de 41.308 km² (el 6.5% del teretóre fransés), per 'na densità de 76,3 ab./km².
Sudiviziù aministratìva
La regiù de l'Aquitania l'è dividìda 'n 5 dipartimèncc, 13 circondàre (en fransés: arrondissements) e 903 cümü. La capital de la regiù l'è Bordeaux.
Musòcch
Musòcch (Musocco in italian) l'è on quarter de Milan che se troeuva in de la zòna nòrd-òvest de la città, a ses chilòmeter del center.
Aquitaine
Dipartimèncc
{|class="wikitable sortable" !align="center"|Dipartement !align="center"|Prefetüra !align="center"|ISO 3166-2 !align="center"|Circondàre !align="center"|Cantù !align="center"|Cümü !align="center"|Abitàncc (An) !align="center"|Area (km²) !align="center"|Densità (Einw./km²)
Musòcch
L'è cognossuu perchè el gh'è el Cimiteri Magior, che l'è anca ciamaa "Cimiteri de Musòcch". Fòrsi l'è nassuu intorna al XVII e fina al 1923 a l'era on comun indipendent.
Remigen
Remigen (Remige in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 7.87 km², e al se tröva a una altitüden de 394 meter sura al livel del mar.
El cumün de Remigen a l'è tacaa ai cumün de Gansingen, Hottwil, Mönthal, Oberbözberg, Riniken, Rüfenach, Villigen.
N'Djamena
thumbnail|drita|200px|Una strada de N'Djamena N'Djamena a l'è la capital del Ciad.
A l'è anca la prima cità del Ciad per pupulaziun, cun pressapoch 721.000 abitant (2005).
Geugrafia
N'Djamena a l'è un port in sül fiüm Chari, propi denanz a Kousséri, in del Cameron.
Storia
N'Djamena l'hann fundada i frances in del 1900, cunt el nom de Fort-Lamy.
In del 1973 el sò nom l'hann müdaa in N'Djamena.
Cità gemelaa
N'Djamena a l'è gemelada cun:
Ciad
thumb|right|160px El Ciad (تشاد in arab, Tchad in frances) a l'è un paes de l'Africa centrala.
Fons-sur-Lussan
Fons-sur-Lussan l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lussan, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
Ciad
A l'è tacaa al Niger, a la Libia, al Sudan, a la Repüblica Centrafricana, a la Nigeria e al Camerun.
Fons-sur-Lussan
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Ciad
La capital a l'é N'Djamena.
Fons-sur-Lussan
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.49 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 268 méter a 'na altèsa màsima de 474 méter söl leèl del mar.
Ciad
Al gh'ha una süperfiss de 1.284.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 10 miliun d'abitant.
Fons-sur-Lussan
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Fons-sur-Lussan l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ciad
300px|center
Storia muderna
El Ciad a l'è staa un pussediment de la Francia del 1900 al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga
El Ciad (nom ufizial: جمهورية تشاد / République du Tchad) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Mahamat Idriss Déby Itno (محمد بن إدريس ديبي إتنو) (del 2021).
El prim minister a l'p el Albert Pahimi Padacké (ألبر بهيمي بدكي) (del 2021).
Santa Brìgida
Santa Brìgida l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 48 km de la sità e a 805 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Vréra, Cassèi, Cüs, Gerola Alta (SO) e Ólmo.
Vos correlade
Vall Vrera
70
El 70 a l'è 'n ann del prim secol.
Bram
Bram l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Fanjeaux, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.72 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 119 méter a 'na altèsa màsima de 165 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Bram l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Torino di Sangro
Torino di Sangro l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 3.079 abitàncc, 'na superfìce de 32 km² e 'na densità de 96 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casalbordino, Fossacesia, Paglieta, Villalfonsina.
Gesa Evangelega
La Gesa Evangelega, anca ciamada Gesa Prutestanta, l'è una Gesa Cristiana fada sü in sü i prenzipi de la Reforma Prutestanta de'l sedecesem secul.
Vertebràcc
I Vertebràcc i è di animài che i gh'à 'l filù 'n de schéna e i è ciamàcc isé pròpe perché 'l filù l'è facc de èrtebre, al contràre i 'nvertebràcc i gh'à mia 'l fliù 'n de schéna. I Vertebràcc i fà part del subphylum Vertebrata, che l'è 'n del phylum Chordata, che l'è in del régn Animalia.
Gesa Evangelega
L'Istoria de'l Termen
Han tacaa sü a druà 'l termen evangelegh (ciuè segund 'l messagg de l'Evangel ) ai temp de la Refurma, inscí de fà cumprend la strepa cunt la Gesa de Ruma (la Gesa Catolega).
Vertebràcc
Ol subphylum Vertebràta 'l gh'à 58.000 spéce che 'n percentüàl i è 'l 3% di spéce animài, menimà i 'nvertebràcc i sarès ol 97%.
I clas di Vertebràcc
I Vertebràcc i è clasificàcc in sèt clas:
Riferimèncc
center|thumb|600px|Ü dinozàüro: s'vèt benóne 'l filù 'n de schéna
Wängi
Wängi a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.4 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Wängi al se tröva a una altitüden de 470 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aadorf, Bettwiesen, Bichelsee-Balterswil, Eschlikon, Lommis, Matzingen, Münchwilen, Stettfurt.
Capitalism popolar
"El capitalism popolar a l'è nagott de pu de 'na crosada per francà la pupart di gent in la vita econòmica de la nazion"
- Margaret Thatcher
El capitalism popolar a l'è 'na forma de capitalism fondada in sò fatt che la proprietà di aziend, industrij e ben la pò vess in man anca ai member ordinari de la società.
Di esempi a hinn staa i privatizzazion in del Regn Unii durant del governo de la Margaret Thatcher, che l'ha reservaa di quott de azion di aziend ch'eren nazionalizzaa ai sò dipendent e l'ha favorii el crompà anca per i gent normal o di azion di tecnegh cilen durant la dittatura del Pinochet per favorì i investiment, soratutt in del camp di pension, fondaa in su di fond individuai de investiment.
Rokytnice nad Jizerou
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
El gh'ha el status de cità.
Premenugh
Premenugh (Premenugo in italian) l'è ona frazion del comun milanes de Setara. El cunta circa 1100 abitant. L'è staa fondaa puu o men duu secoj dòpo la fondazion de Setara, de la qual l'eva però separaa. De fatt finna a l'unità italiana Pemenungh l'era on comun indipendent, che l'aveva anca combatuu insema a la Lega Lombarda contra l'imperador Federich I de Hohenstaufen. El paes l'è staa tacaa a Setara domà intel 1869. La scomegna dij abitant l'era i spazzapollee.
Rietheim
Ritheim a l'è un cumün svizzer del distret de Zurzach. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 3,92 km², e al se tröva a una altitüden de 331 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ritheim a l'è tacaa ai cumün de Klingnau, Koblenz, Küssaberg (DE-BW), Zurzach.
Oberburg
Oberburg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.1 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Seui
Seui l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, endèla Pruvìncia de l'Ogliastra. El g'ha presapóch 1.587 abitàncc, 'na superfìce de 148 km² e 'na densità de 11 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arzana, Escalaplano, Esterzili, Gairo, Perdasdefogu, Sadali, Seulo, Ulassai, Ussassai.
Hvannadalshnjúkur
El Hvannadalshnjúkur a l'è on volcan islandes. A l'è volt 2.109 meter sora el nivell del mar (prima eren staa misuraa des meter pussee), e donca l'è la montagna pussee elevada de tutt el paes. El se troeuva al confin del parch nazzional del Skattafell, e de sotta a la vedretta Öræfajökull. El volcan el spuda pu foeura el foeugh del 1727.
Čilá
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Oberburg
El cumün de Oberburg al se tröva a una altitüden de 547 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Burgdorf, Hasle bei Burgdorf, Krauchthal, Lützelflüh, Mötschwil, Rüti bei Lyssach, Vechigen.
Storia
Oberburg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1240 col nom de Obrunburc.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Strada voivodal 403
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 6 km.
Esercit Volontari per l'Independenza de la Sicilia
L'Esercit Volontari per l'Independenza de la Sicilia a l'è stada 'na formazion paramilitar ligada al Moviment per l'independenza de la Sicilia e fondada de l'Antonio Canepa in del febrar 1945 cont l'obietiv de sabotà el governo italian e de dà a l'independentism sicilian on'impronta republicana.
El s'è desligaa el 29 de dicember 1945 cont l'arrest del sò ultim comandant, Concetto Gallo.
Cadrega
La cadrega o scagna (anca cardega) a l'è on element de arredament doperaa de settàss giò, generalment costituii de on pian orizontal ch'el poeuggia su quatter gamb e da on pian vertical per poggià la s'cèna. I materiai pussée doperaa per fabbricà i cadregh hinn: legn, plastica, ferr, ma anca l'alumini e l'azzal.
La forma pussee antica de cadrega cognossuda l'è quella dij Egizian, de legn tenc o intarsiaa con materiai prezios comè l'eban o l'avòri. I babilones doperavan cadregh faa de legn de palma, on material bell moresin e facil de lavorà.
In de la coltura popolar
El termen "cadrega" l'è bell cognossuu in Italia anca per via d'on sketch del trio comegh de Aldo, Giovanni e Giacomo, propost prima in di teater e poeu in del cine Tre Uomini e una Gamba. In del sketch, l'Aldo (che l'è de origin siciliana) el finiss per sbali in de là cà de duu paisan leghista e razzista (el Giovanni Storti e 'l Giacomo Poretti). Quei lor, che sospetten che l'Aldo el sia on teron (anca se lu, tutt stremii, el dis de ciamass Brambilla Fumagalli) el ghe fann el "scherz de la cadrega": ghe dann on pomm e ghe disen che l'è ona "cadrega": inscì l'Aldo, che 'l sa nò el milanes (proppi perchè l'è sicilian) el ghe cred a lor e 'l dis: "Mmm, buona questa catrèga!", inscì capissen che l'è on teron.
Logaritm natural
El logaritm natural a l'è el logaritm in bas e, che l'è definid per tucc i numer reai e positiv e anca per i numer compless diferent de zer. A l'è, a bon cunt, l'invers de la fonzion esponenzial.
Breinigerberg
thumb|Breinigerberg Breinigerberg a l'è una frazion de la cità de Stolberg in del distret de Aquisgrana, stat del Nord Reno-Westfalia, Germania. A l'è a pressapoch 17 km de la fruntera intra la Germania, el Belgi e l'Ulanda. Al gh'ha 971 abitant (2005).
Cità arent: Aquisgrana e Eschweiler
Rovensko pod Troskami
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
El gh'ha el status de cità.
Saint-Martin-de-la-Cluze
Saint-Martin-de-la-Cluze l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Monestier-de-Clermont, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16.3 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 330 méter a 'na altèsa màsima de 941 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Martin-de-la-Cluze l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Schiavi di Abruzzo
Schiavi di Abruzzo l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 1.403 abitàncc, 'na superfìce de 45 km² e 'na densità de 31 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agnone (IS), Belmonte del Sannio (IS), Castelguidone, Castiglione Messer Marino, Poggio Sannita (IS), Salcito (CB), Trivento (CB).
Angela del Liechtenstein
L'Angela del Liechtenstein (nassuda Angela Gisela Brown, Bocas del Toro, 3 de febrar 1958) a l'è la miee del Prenzip Massimilian del Liechtenstein, segond fioeu del Regnant Giovann Adamm II. Prima prenzipessa negra de la nobiltà europea, la gh'ha avuu in del 2001 on fioeu, Alfons, che l'è in la succession al trono.
Apucaliss Capitel Quater
Apucaliss
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR>
Capitel Quater
1Dopu de chèstcoss, huu vedüü, e varda, una porta avèrta in del cél, e la vús prima che huu sentii cuma una tromba parland cun mì, disend: «Vegn sü scià e te faruu vedè [i coss] che deven süced dopu de chèstcoss». 2Sübit sun devegnüü in de spirit e varda, un tronu l'era mèss in del cél e sül tronu [el gh'era vün] setaa giò, 3e lü che 'l s'era setaa giò [l'era] in de céra cumpagn d'una preja [de] diaspru e [de] sardi, e inturna al tronu ['l gh'era] un arch in cél, in de céra cumpagn de smeraldu. 4E inturna al tronu [gh'eren] vent quater troni, e sü i troni [gh'eren] vent quater anziann setaa giò vestii cun bianch mantèj, e sü i lur crapp [gh'eren] curonn d'or. 5E del tronu vegnen föra fambròs e vús e trun, e denanz al tronu [gh']hinn brüsaa sètt lümm de fögh, che hinn i sètt spirit de Diu, 6e denanz al tronu cuma un mar de véder, cumpagn de cristall.
«Sant, sant, sant,
[l'è] 'l Signúr Diu l'Ogni Putént,
che l'era e che l'è e che l'è dree a vegnì!».
9E quand i vèss vivént dann gloria e unúr e grazi a lü che 'l se seta giò sül tronu che 'l viv in di secul di secul, 10i vént quater anziann burlen giò denanz a lü che 'l se seta giò sül tronu e s'ingenugien a lü che 'l viv in di secul di secul e büten i lur curonn denanz al tronu, disend,
«Te see dègn, el Signúr e 'l noster Diu,
de ricév la gloria e l'unúr e la puténza,
Stazion de Policastro Bussentino
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Apucaliss Capitel Quater
Capitel Quater
perchè t'hee creaa tüsscoss
Sotta
Sotta l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Figari, del circondàre (arrondissement) de Sartène e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 66.5 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 17 méter a 'na altèsa màsima de 1298 méter s.l.m.
Apucaliss Capitel Quater
Capitel Quater
e per mèzz de la tua vuluntaa gh'eren e hinn staa creaa».
Fontanès (FR-30)
Fontanès l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Sommières, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.44 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 24 méter a 'na altèsa màsima de 163  méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Fontanès l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Sperada
300px|right|thumb|La Löséa Mondèla co la speràda
Ol sò valùr
La sperada però l’éra mia adóma öna manéra de tègn i caèi, de fàti la gh’éra ü valùr sociàl importànt e precìs. Quando öna dòna la ligàa per la prìma ölta i trèse de dré a la cràpa e la mètia ol spunton, cioè ‘l la mocàa de tègn i trèse zó sö i spàle, ‘l völìa dì che l’éra piö öna s-cetìna, ma l’éra öna s-cèta de maridà e pròpe per chèsto i éra i sò genitùr a regalàga ol gugion.
L’éra menimà ‘l sò murùs a regalàga i spadine e ‘l gh’éra de regalàn tàte compàgn di àgn de la murùza, che da chèl momènt lé l’éra consideràda öna spùza promèsa.
Quando pò i dù murùs i se spuzàa, 'l marìt ‘l regalàa a la sò moér i cugiarit o spazaorecc che i vegnìa regalàcc pò ach quando i nasìa di s-cècc; la sperada la riàa isé a ès fàcia ach de 45 – 47 spadine e cugiarit.
Prémol
Prémol (Premolo in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 29 km de la sità e a 625 méter söl lièl del mar.
Sperada
Ol sò valùr
La sperada l’éra öna manéra de fà capì la condisiù de la dòna: de maridà, murùza, spuzàda, spuzàda con s-cècc. Pròpe per chèsto la speràda l’éra ü laùr isé importànt che i dòne piötòst i fàa ontéra a méno de töt ol rèst, ma mia de la speràda.
Prémol
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Sperada
De nòcc per durmì
De nòcc i dòne per durmì i svidàa l’ölìa del gugion, i tiràa vià adóma chèsto e i ligàa dét in d’ü fasöl töt ol rèst, isé che i spadine e i cugiarit i ciapès mia dét in del cüsì o ‘n di lensöi. Da la fì del méla e òt (1800) la sperada la tacàt a ès piö infilàda dèt in di caèi di dòne, ma spadìne e cugiarit i éra pontàcc sö sö ü sercèt de lègn e con di caèi teàcc se fàa sö öna trèsa màta che la ègnia cuzìda insèma al sercèt de lègn, isé che s’pödìa mét sö e tirà vià töt chèsto ambaradàn sènza fà fadìga.
Prémol
El cunfìna coi cümü de Ardés, Góren, Ultra 'l Còl, Onéda, Par e Nòsa.
Sperada
La speràda 'n di Promessi Sposi del Manzù
Pò ‘l Lisànder Manzù indi sò Promessi Sposi l’à parlàt de la speràda quàndo in del capìtol dù l’à scricc de la Löséa Mondèla:
... I neri e giovani capelli, spartiti sopra la fronte, con una bianca e sottile drizzature, si ravvolgevan, dietro il capo, in cerchi molteplici di trecce, trapassati da lunghi spilli d'argento, che si dividevan all'intorno, quasi a guisa de' raggi d'un aureola, come ancora usano le contadine del Milanese.
Prémol
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Prémol l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Újezd u Svatého Kříže
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Giransà
Giransà (nom ufizial: Gerenzago) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Cupian, Curturona, Gensón, Invèrän, Maghernu e Vilantè.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Giransà l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Brenac
Brenac l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Quillan, del circondàre (arrondissement) de Limoux e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.66 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 311 méter a 'na altèsa màsima de 820 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Brenac l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ocrida
Ocrida (Охрид/Ohrid in macedun; Ohër o Ohri in albanes; Λύχνιδος/Lúchnidos in grech antigh; Οχρίδα/Ochrída o Αχρίδα/Achrída in grech mudernu; Ohri in türch; L'Ocrida in italian storigh; Ocrida in italian mudernu) l'è una cità de la Macedonia cunt una pupulaziun de circa 55.000 abitant. L'è vöna di cità püssee antigh di Balcan. In del 1979 la cità e 'l sò lagh hin staa deciaraa Patrimoni de l'Ümanità da l'UNESCO. La gh'è una minuranza albanesa de 3300 personn.
Geugrafia
La se tröva in sül lagh umonim, al cunfin cun Albania e Grecia. El cata dent i fraziun Šipokno, Dolno Lakočerej, Gorno Lakočerej, Elšani, Elešec, Konjsko, Lagadin, Leskoec, Orman, Peštani, Ljubaništa, Rača, Ramne, Sveti Stefan, Trpejca, Velestovo, Velgošti, Kosel, Kuratica, Livoišta, Openica, Plakje, Rasino, Rečica, Sirula, Skrebatno, Sviništa, Vapila e Zavoj.
Storia
L'è pupulada giamò dal Neulitigh, cume testimonien i ricerch archeulogigh. L'Erodut el dis che i prim che gh'han vivüü chichinscì e di quai se sa quaicoss hin staa i Ilir. De fat vün di prim nom cul qual el sit l'è cunussüü l'è Dyassarites, che l'è un nom de ciara urigin iliriga (e 'l vör dì gent che la viv lungh el lagh).
El nom de l'età classiga l'è Licnid, cume che disen i bizantin. La cità la se truvava in sü la strada che la culegava Dürazz a Bisanz. In l'età paleucristiana Ocrida l'era giamò una diocesi, tant che i sò vescuv han tolt part a cuncili ecümenigh. La cità l'è stada cunquistada dai Bülgher in del 867 e gh'han daa el nom del dì d'incö (vegnüü föra la prima völta in del 879). Tra el 990-1015 l'è stada la capital de l'Imperu Bülgher, ultra che la sede del Patriarcaa de Ocrida. In del 1018 hin turnaa i Bizantin, che han sbassaa el Patriarcaa ad arcidiocesi.
In del 1913 finalment el dumini utuman l'è finii, e Ocrida l'è entrada a fà part de la Serbia, de la qual l'ha segütaa tüt i sort fina a la nassida de la Jugüslavia. A partì dal 1991 l'è finida, cul rest de la Repübliga Sucialista de Macedonia, in de la növa Macedonia indipendenta.
Munüment
Un viagiadur türch del XVI l'ha dit cha a Ocrida a gh'era 365 ges, vöna per ogni dì de l'an. I ges püssee impurtant a hin:
Senagh (Bust Grand)
Senagh (Sacconago in italian; Sinågu intel dialett del loeugh) l'è on quarter del comun de Busti Grandi in Provincia de Vares. On temp l'era on comun indipendent e l'è staa tacaa a Busti in dò occasion: la prima l'è durada del 1811 al 1816; la segonda inveci l'è stada del 1928 in poeu. Anca lù el s'è vist tacà dent dij alter paes. Intel 1730 el s'è giuntaa a Cassina de Brughett, e del 1869 al 1912 a l'era unii al comun de Borsan, che adess l'è on alter quarter de Busti Grandi.
Oberösch
Oberösch a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.1 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Oberösch al se tröva a una altitüden de 489 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ersigen, Niederösch, Rumendingen, Utzenstorf.
Oberösch l'è sitüaa in sül Fiümm Ösch, a nord del paes de Burgdorf.
Storia
Oberösch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 886 col nom de Osse. Püssee tard, in de l'ann 1310 l'è ciamaa col nom de Oeschge superioris.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
72
El 72 a l'è 'n ann del prim secol.
Serina
Serina l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa a i pé del Àlben 'n de la Al Serina che l'è öna lateràl de la Al Brembana.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 30 km de la sità e a 820 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Àlgua, Cornalba, Còsta Serina, Doséna, Ultra 'l Còl, Roncobèl e San Pelegrì.
Per Serina la pasàa la Strada Mercatorum che la 'ndàa da Bèrghem sö fina 'n de la AL Telina, pròpe per chèsto 'n del cümü de Serina gh'è ü bórgh che l' se ciama Traficàncc. La Strada Mercatorum l'è pò stacia bandunada quand i a fai sö la Strada Priula.
De èt
La parochiàl co i quàder del Palma 'l Vècc e Palma 'l Zùen.
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Serina l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Desbattesim
Italia
In Italia, comé stabilii del Garant de la Privacy, l'è diritt de tucc fà scriv in sul register battesimal la soa rinonzia al battesim, att che indeperlu el pò vess no nulaa degià che l'è sucess. La domanda la gh'ha de vess mandada a la parrocchia de competenza cont raccomandada.
Testimoni del Geova
In di Testimoni de Geova la renonzia al battesim a l'è ciamada dissociazion e l'è nonziada a la congregazion con la formula "Nom Cognom a l'è pu 'n testimon de Geova" e poeu i member gh'hann de evità i rapport cont i dissociaa, degià che ogni contatt a l'è retegnuu approvazion e domà ai mèmber de la familia ghe permeten de avè di rapport, anca se limitaa.
Wäldi
Wäldi a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.3 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Wäldi al se tröva a una altitüden de 610 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ermatingen, Kemmental, Raperswilen, Tägerwilen, Wigoltingen.
Fontarèches
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.42 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 153 méter a 'na altèsa màsima de 307 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Fontarèches l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riniken
El cumün de Riniken a l'è tacaa ai cumün de Brugg, Oberbözberg, Remigen, Rüfenach, Umiken, Unterbözberg.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
73
El 73 a l'è 'n ann del prim secol.
Castell de Invô
El Castell de Invô a l'è staa 'n castell de la città de Invô. Faa su per la Contea de Biandraa a l'è poeu entraa in di possession del Liber Comun de Noara per poeu deventà di Viscont. El Mattee I Viscont l'è nassuu lilinscì in del 1250. Incoeu la gh'è in pee domà 'na torr.
San Martino sulla Marrucina
San Martino sulla Marrucina l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 980 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 140 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casacanditella, Fara Filiorum Petri, Filetto, Guardiagrele, Rapino.
Semily
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
El gh'ha el status de cità.
Letteradura milanesa
La litteradura original in Milanes l'è fada sù de on gran numer de poeta, che in d'on quai cas gh'hann avuu ona gran fama anca foeura de la Lombardia (el Carlo Porta, tant per dìnn vun, ma anca el Giusepp Parin) e d'on quai romanzee che l'ha scritt giò i sò romanz direttament in Milanes.
Stòria
El Ferdinando Fontana el diseva che 'l scrittor pussee vegg de la litteradura milanesa l'è de considerà el Peder de Bascapè, nassuu in del XIII secol e scrittor d'on Sermon Divin con sora la data del primm de giugn del 1264. I sermon hinn l'unega òpera datada de la letteradura didattico-religiosa del nòrd Italia, che l'aveva giamò daa di test notevoi grazie a l'òpera de autor come el Gerard Pategh de Cremona ò el Giacomin de Verona.
Ma l'autor lombard pussee important del Dusent l'è senza dubbi el Bonvesin de la Riva. Nassuu a Milan tra 'l 1240 e 'l 1250 e mòrt in del 1313, l'è famos per el sò Liber di Tre Scrittur, poema in quartinn, in del qual el parla de l'Inferno, de la Passion de Gesù e del Paradis. L'è donca on'evidenta anticipazion de la Divina Commedia del Dante Alighiee. Hinn molto important anca el Trattaa di Mes in forma de apòlogh e 'l Vulgare de elymosinis, descrizion cruda de ona quaj maladia important, cont on realismo compagn del Jacopone da Todi. Ona sòrta de galatee medieval l'è 'l De quinquaginta curialitatibus ad mensam, representazion viva e realistica mettuda in de la tradizion manualistiga del temp. Alter òper hinn i Contrast, ona serie de disput come la Disputatio rose cum viola, indove i virtù borghes vincen quij aristocratich. El Bonvesin l'è staa anca autor de òper religios come la Passion del Giòbb, La vita del Sant'Alessi e soratutt i Laudes de Virgine Maria.
L'us scritt del Milanes el ciappa alter vigor a Milan sòtta la signoria di Viscont, come in del cas del Lancino Curti de l'Andrea Marone. I testimonianz scritt del Quattercent hinn anmò indecis per quell che 'l reguarda la grafia: el Benedetto Dei el compònn el primm glossari in milanes in 'sto period. In del secol quell de sedes el Gian Paol Lomazz (pittor manierista) el fonda l'Accademia de la Vall de Blegn, che la forniss informazion anca sora alter dialett de quell temp. In del 1606 l'Ambroeus Biffi, cont el sò Prissian de Milan de la parnonzia milanesa el proeuva a fà sù ona prima codifica del Milanes. Pù o manch in quel period el sortiss el Varon Milanes, che 'l proeuva a mostrà di etimologii grech e latinn de vari paròll milanes. El librett l'è compagnaa de ona quai poesia che, cont ironia, la difend la dignità del Milanes 'me lengua litteraria. Se cuntom minga el Fabi Vares (1570-1630), el pader de la litteradura milanesa moderna l'è 'l Carlo Maria Magg (1630-1699): òmm de coltura e de ona certa importanza in del Milan del sò temp, el scriv commedi e poesii d'occasion. L'è lù l'inventor de la maschera del Meneghin e quell che ghe porta ona standardizzazion de l'ortografia milanesa.
Saint-Martin-de-Vaulserre
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.92 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 320 méter a 'na altèsa màsima de 584 méter söl leèl del mar.
Letteradura milanesa
Stòria
I primm desenni del Vottcent inveci veden el pussee important, famos e grand di poetta milanes: el Carlo Porta. La soa overa l'è bella granda e la catta dent ona motta de argoment. L'è consideraa vun di poetta pussee important del Romanticismo italian. Intorna a lù se incontren on bell poo de alter letteraa milanes, tra i quai cuntom Tommas Gross (che 'l scriv anca in lombard) e Lissander Manzon. In del 1814 el Francesco Cherubini el pubbliga el primm dizionari milanes: la soa ristampa (in cinch tomm, tra el 1839 e 'l 1843, cont on'appendis sortida in del 1856), l'è vun di monument de la coltura dialettal milanesa. In del 1816 el studios el tira foeura ona raccolta in dodes volumm cont on'antologia di pussee grand autor milanes, del Varon fina al Porta.
El XIX secol (soratutt in la segonda metà) l'è l'età dorada del teater: a troeuvom per esempi el Carlo Bertolazzi (autor de El nost Milan), Cletto Arrighi e Ferdinando Fontana. Manchen minga i poeta (compagn de Giovanni Rajberti), i scrittor (Emilio De Marchi) e sortissen alter quatter dizionari: el Cappelletti (trilengov: milanes-italian-frances), el Banfi, l'Arrighi e l'Angiolini. Vegnen foeura anca i primm autor che scriven minga in milanes, ma che doperen i dialett di proppi sitt (compagn del Speri Della Chiesa Jemoli). El Ferdinando Fontana el pubbliga ona noeuva antologia (1901). In del Noeuvcent i poeta e i scrittor (anca quei d'occasion) cressen semper pussee, senza cuntà che la vegn foeura anca ona tradizion de canzon d'autor (regordom Giovanni D'Anzi, Nanni Svampa, Enzo Jannacci). El poetta pussee famos e important del secol però l'è 'l Delio Tessa che, per el sò vess antifascista, el viv isolaa de la coltura del sò temp. Tra i alter poetta milanes del Noeuvcent a troeuvom Giovanni Barrella, Luigi Medici e Franco Loi. El teater milanes el seguta a 'ndà innanz grazie a l'opera del Giorgio Strehler e de attor compagn del Piero Mazzarella. Al dì d'incoeu la produzion litteraria milanesa la gh'ha anmò 'na soa presenza, anca se l'è minga tant considerada.
Mosso
Mosso (en piemontés: Mòss) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Bièla. El g'ha presapóch 1.804 abitàncc, 'na superfìce de 18 km² e 'na densità de 100 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bioglio, Campiglia Cervo, Piatto, Quittengo, Trivero, Vallanzengo, Valle Mosso, Veglio.
Sorbollano
Sorbollano l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Tallano-Scopamène, del circondàre (arrondissement) de Sartène e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.7 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 358 méter a 'na altèsa màsima de 1160 méter s.l.m.
Stazion de Sapri
La Stazion de Sapri a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Les Ferres
Les Ferres l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Coursegoules, del circondàre (arrondissement) de Grasse e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.7 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 180 méter a 'na altèsa màsima de 1278 méter s.l.m.
Piéf
Endèl medioévo 'na piéf (del latì plebs) l'ìa 'na céza rüràl che gh'ìa 'na fónt batezimàl. L'ìa al cèntro de 'na circuscrisiù teritoriàla, civìl e religiùza.
Stória
thumb|left|200px|La Piéf de [[Almèn (BG).]] Co la fì de l'Impér de Róma g'ha ambiàt a nà 'n ruìna pò a le sò istitusiù che goernàa 'l teretóre e le autorità civìi i è stàde de spès sustitüìde de le gerarchìe de la céza. Le piéf i è dientàde isé dei teretóre (quach vólte pò a bèi gràncc) aministràcc de le autorità religiùze, endóche se aministràa pò a le funsiù civìi e catastài, 'na ólta mansiù riservàde al municìpio romàno. Chèsta organizasiù del teretóre la g'ha mitìt le raìs de piö 'ndèle zòne piö perifériche 'ndóe l'autorità centràl l'ìa méno fòrte.
Le piéf le g'ha ambiàt a difundìs endèl sècol V de menemà che se difundìa el cristianèzim tat endèle zòne de campàgna come 'ndèi cèntri abitàcc piö grancc. Quan che gh'è riàt i Longobàrdi, la paròla plebs-"piéf" la g'ha cuminciàt a 'ndicà le popolasiù sotamitìde, ubligàde a pagà le gabèle ai cunquistadùr, i quài envéce i se reünìa 'ndèle "fare" (campamèncc). La paròla "piéf" alùra l'è nìda a ìga 'n caràter de contrapuzisiù cülturàla e sociàl 'ntra la clas duminàda i "romani" e la clas duminadùra longobàrda.
'Ntra 'l sècol IX e 'l sècol X, a le piéf se g'ha ambiàt a zontàga 'n campanìl, elemènt architetònich che de alùra l'è deentàt 'na caraterìstica dei edifìci religiùs. La funsiù religiùza de le piéf l'ìa fondamentàla endel'Itàlia mìa tat urbanizàda de l'Alt Medioévo: per chèi che stàa delóns dei cèntri abitàcc piö gràncc l'ìa l'ünich pòst endóche i püdìa ricéver töcc i sacràmèncc piö 'mportàncc, a cumincià del batès. En prensépe, difàti, el rìto del batès se 'l celebràa apéna 'ndèle catedrài, cioè 'ndèle cità. Suradetöt endèl'Itàlia Setentriunàla e 'n Toscana, la paròla la g'ha ambiàt a 'ndicà la céza come edifìcio religiùs dotàt de font batezimàl.
Entùren al sècol X s'è ambiàt a doprà la paròla piéf pò a col significàt de "cèntro de 'na circuscrisiù ecleziàstica". A la piéf fàa riferimènt de spès dei cèntri piö pesègn (ciamàcc àle ólte "villa", 'n ótra paròla che g'ha lasàt el sègn endèla toponomàstica de l'Alta Italia) magàre dotàcc pò a lur de 'na sò cizulìna e de 'n cüràt, sèmper però sogèt a l'arseprét de la piéf (el pievano).
La piéf, isé, 'ndèi sècoi, la g'ha pirdìt la sò qualità de "pòst de culto centràl" e la paròla la g'ha ambiàt a significà 'l teretóre de la antìca circuscrisiù sogèta a 'na céza batezimàla.
Le piéf endel'àrea lombàrda
Endèla zòna de la Lombardia le prìme piéf i è stàde dedicàde ai sancc màrter che i éra zà veneràcc amò 'n época romàna (sècol V e VI), o a chèi piö popolàr e cunusìcc de töcc. Se tróa difàti de le piéf dedicàde a San Stéfen, compàgn che a Marià, a Olgiàt, a Fì, a Legiü, a Lèn, a Menàs e a Mas, o a San Lorèns a Ciavena, a Mandell, a Lügà, a Cüèi. A San Vitùr i éra dedicàt le piéf de Canobi, Vares, Arcisaa, Balerna, Locarno e Porlezza, ai sancc Gervas e Protas a Parabiagh, a Sundri e a Burmi. Vergöne de le piéf piö antìche i éra dedicàde pò a san Piéro apòstol compàgn de chèla de Biasca, Bellinzona, Brebbia, Berbèn, Gerenzan, a Uggiaa o apò a la Madóna e al Salvadùr, compàgn de chèla de Almèn endèla bergamàsca.
Dòpo che gh'è riàt i Longobàrcc se cumìncia a troà dele piéf dedicàde ai sancc gh'ìa piö car: San Zorz, San Michel, San Pietro e San Gioàn Batésta.
La lìsta de le piéf de la diocesi de Milà del sècol XIII se pöl troàla endèl Liber Notitiae Sanctorum Mediolani, òpera de Goffredo da Busser che 'l gh'ìa fat zó 'n censimènt de le céze, dei altàr e dei sancc che i éra dedicàcc.
Battesim
miniatura|drita|El Battesim del Gesu per [[Piero Della Francesca]] El battesim (o battezz) l'è 'l sacrament d'ingress de tucc i Ges Cristian. La parolla battesim la vegn dal grech βάπτισμα, radis che la voeur dì mett in del aqua.
Rothrist
Rothrist a l'è un cumün svizzer del distret de Zofingen. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 11.87 km², e al se tröva a una altitüden de 411 meter sura al livel del mar.
El cumün de Rothrist a l'è tacaa ai cumün de Aarburg, Boningen (SO), Murgenthal, Oftringen, Olten (SO), Strengelbach, Vordemwald.
Capital (economia)
El capital l'è, in economia, la ricchezza finanziaria de vergun, soratutt in l'accezion de quell doperaa per scomincià o mandà innanz 'n attività, comé pòden vess i spes iniziai o i mezz de produzion.
Abuja
thumb|right|200px|La moschèa nassional Abuja a l'è, del 12 de desember del 1991, la capital de la Nigeria.
La gh'ha 778.567 abitant (2006).
Storia
Abuja l'hann fada sü in di agn '80 del 1900 per vegh la capital de la Nigeria al center del paes.
San Vito Chietino
San Vito Chietino l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 4.901 abitàncc, 'na superfìce de 16 km² e 'na densità de 306 ab./km². El cunfìna coi cümü de Frisa, Lanciano, Ortona, Rocca San Giovanni, Treglio.
74
El 74 a l'è 'n ann del prim secol.
Turnov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
El gh'ha el status de cità.
Prezès
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Bunàt Sura, Mapèl e Put San Piéro. Per Prezès la pàsa la Lésna.
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Prezès l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Olimp
L'Olimp (grech: Ólumpos/Ὄλυμπος; in latin: Olympus) a l'è ona scima de la Grecia. Cont i sò 2917.727 meter sora el nivell del mar, a l'è la montagna pussee volta de tutt el paes. A l'è vun di pont pussee important e conossuu de la Grecia: de fatti, segond la mitologia greca, in su la scima de la montagna (despess quattada di nivoi) a gh'era i cà e i palazz di dei. Per 'sta reson, a l'era impossibel rivàggh in scima senza el permess di divinità.
75
El 75 a l'è 'n ann del prim secol.
Varee
Varee (Vararo) l'è ona frazion, comun fina al 1927, del comun de Stì, in Provincia de Vares. Ai temp di piev Varee 'l faseva part de la Piev de Valcuvia.
Nigeria
thumb|right|160px La Nigeria a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacada al Benin, al Ciad, al Camerun e al Niger 'l la bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
Brézilhac
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.82 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 210 méter a 'na altèsa màsima de 353 méter söl leèl del mar.
Nigeria
La gh'ha una süperfiss de 923.768 km² e una pupulaziun de pressapoch 140 miliun d'abitant.
300px|center
Storia muderna
La Nigeria a l'è stada un pussediment del Regn Ünii fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga
La Nigeria (nom ufizial: Federal Republic of Nigeria) a l'è una repübliga federala.
El president a l'è l'Muhammadu Buhari (del 2015).
Galdhøpiggen
El Galdhøpiggen (in lombard: "pizz del mont Galdhø") a l'è ona scima di Jotunheimen. Cont i sò 2.469 meter sora el nivell del mar, a l'è la montagna pussee volta de la Norvegia e de tucc i paes de la Scandinavia.
Stazion de Acquafredda
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Lagos
Del 1914 al 1991 a l'è stada la capital de la Nigeria, quand che Abuja l'ha ciapaa el sò post.
Calvesej
Calvesej (Calveseglio in italian) l'è ona frazion del comun comasch de Pies. Anca se l'è vuna dij frazion pussee piscinitt del comun, gh'hinn dent el center, el palazz comunal, i scoeur e'l teater.
76
El 76 a l'è 'n ann del prim secol.
Strada voivodal 405
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 18 km.
Rottenschwil
El cumün de Rottenschwil a l'è tacaa ai cumün de Aristau, Besenbüren, Hermetschwil-Staffeln, Jonen, Oberlunkhofen, Unterlunkhofen.
Wagenhausen
Wagenhausen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.2 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Wagenhausen al se tröva a una altitüden de 403 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Diessenhofen, Eschenz, Hemishofen (SH), Hüttwilen, Oberstammheim (ZH), Ramsen (SH), Stein am Rhein (SH) e Unterstammheim (ZH).
Kékes
El Kékes (che in lombard el voeur dì: "bluvaster") a l'è ona scima di Carpazz. Cont i sò 1.014 meter sora el nivell del mar, a l'è la montagna pussee volta de l'Ongheria.
Capitala
La capitala (o citaa capitala de Stat), ind el sens plœ streit, l'è la citaa qe l'è la sed del govern de un stat.
Etimolojia
Ol termen al veng dal latin capitalis, derivazion de caput, qe al g'ha ol significad de capo, guida.
Tipolojia
La capitala la pœl vesser
Rumàn Capitel Sett
Capitel Sett
1O sii ignurant, fradèj, già che parli a quij che cugnussen la lèg, che la lég la gh'ha pudè sura un vèss üman per tant témp quand el viv? 2Già che la dona suta un omm l'è ligada per lég a l'omm che 'l viv; ma se l'omm el murìss, l'è deslenguada de la lég de l'omm. 3Dunca, intanta che l'omm el viv, la sarà ciamada adültera se 'l devén miee a un alter omm; ma se l'omm el murìss, l'è libera de la lég, perchè la sia minga adültera se l'è devegnüda miee a un alter omm. 4Dunca, fradèj, anca vialter sii staa mort a la lég per mèzz del corp del Crist, perchè vialter devegnuv a un alter, che l'è staa levaa sü di mort, perchè purtarèmm frütt a Diu. 5Già che quand serum in de la carna, i passiún di pecaa eren al laur in di noster member per mèzz de la lég, per purtà frütt a la mort; 6ma adèss sèmm staa deslenguaa de la lég, essend mort a chèll che sèmm staa tegnüü, perchè nümm sèrvum in de la nuitaa de spirit e no in de vegéza de la lètra.
7Dunca, che cossa dirèmm? La lég l'è pecaa? Che 'l sia no: ma mì avarìa minga cugnussüü el pecaa se no per mèzz de la lég, già che mì avarìa minga cugnussüü la cuncüpissénza se la lég l'ha minga dii: «Te cuncüpiret no». 8Ma perchè l'ha ciapaa l'upurtünitaa, el pecaa l'ha prudott in de mì ogni cuncüpissénza per mèzz del cumandamént: già che sénza la lég, el pecaa l'è mort. 9E mì viveva sénza la lég una völta, ma quand l'è vegnüda la lég, el pecaa l'ha vissüü de növ, e mì sun mort, 10e huu truaa el cumandamént che l'è per la vita, per mì l'è per la mort; 11già che 'l pecaa, ciapand l'upurtünitaa, el m'ha imbrujaa per mèzz del cumandamént, e per mèzz de chèll el m'ha mazaa. 12Dunca, la lég l'è defàtt sant e 'l cumandamént l'è sant, giüst e bun.
13Dunca, el bun l'è devegnüü la mort a mì? Che 'l sia no: ma 'l pecaa, perchè 'l sarìa manifest el pecaa, che 'l prudüss la mort per mèzz del bun, perchè 'l pecaa 'l devegnìss tant püssee pecaminús per mèzz del cumandamént.
14Già che savèmm che la lég l'è spiritüala, ma mì sun carnal, vendüü suta 'l pecaa. 15Già che mì capi minga chèll che fuu: già che fuu chèll che vöri no, ma fuu chèll che udii. 16E se fuu chèll che vöri no, sun d'acord cun la lég, che l'è bona. 17Ma adèss mì 'l fuu pü, ma 'l pecaa che 'l sta de cà in de mì.
18Già che a savi che 'l bun el sta no de cà in de mì, l'è de dì, in de la mia carna; già che 'l vurì l'è scià in de mì, ma 'l fà del bun l'è no; 19già che fuu minga el bun che vöri, ma 'l maa che vöri no, chèll fuu! 20E se chèll che vöri no, chèll fuu, mì 'l fuu pü, ma 'l pecaa che 'l sta de cà in de mì. 21Dunca, trövi la lég, in de mì che vöri fà 'l bun, perchè 'l maa l'è scià cun mì; 22già che gh'huu letizia cun la lég de Diu, segund l'omm de dénter, 23ma vedi un'altra lég in di mè member che la cumbatt cuntra la lég de la mia mént e la me ciapa cuma s'ciav in de la lég del pecaa che l'è in di mè member.
24Mì sun un vèss üman aflitt ! Chi 'l me liberarà de chèst corp de mort? 25Ma grazia a Diu per mèzz del Gesü Crist, el noster Signúr. Dunca, mì medemm sèrvi in de la mia mént la lég de Diu, ma in de la carna la lég del pecaa.
Röthenbach im Emmental
Röthenbach im Emmental a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 36.8 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Santa Maria Imbaro
Santa Maria Imbaro l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 1.734 abitàncc, 'na superfìce de 6 km² e 'na densità de 289 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fossacesia, Mozzagrogna, Paglieta.
Röthenbach im Emmental
miniatura|manzína|La gesa del paes El cumün de Röthenbach im Emmental al se tröva a una altitüden de 824 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bowil, Buchholterberg, Eggiwil, Eriz, Linden, Oberlangenegg, Schangnau, Signau, Wachseldorn.
Storia
Röthenbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1148 col nom de Rochembac.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta: