cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guardiaregia
Guardiaregia l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 776 abitàncc, 'na superfìce de 41 km² e 'na densità de 19 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campochiaro, Cusano Mutri (BN), Piedimonte Matese (CE), Pietraroja (BN), San Giuliano del Sannio, Sepino, Vinchiaturo.
Štěměchy
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Floing (Austria)
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Hausen (Forchheim)
Hausen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Forchheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 13.52 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Hausen el se tróa a 'na altèsa de 271 méter sura 'l leèl del mar.
Providence
thumb|right|Providence RI Providence a l'è la capital e la cità püssee granda del Rhode Island, vün di stat di Stat Ünì d'America. A Providence a l'era nassüü el grand scritur Howard Phillips Lovecraft.
Storia
Providence l'ha fundada el Roger Williams in del 1636 cunt el nom de Providence, Pruvidenza in lumbard, cume refügi per i gent perseguitaa per questiun religius. La cità la se tröa in d'un teritori che l'era sota el domini di indian Narragansett.
Fossò
Fossò (en vèneto: Fosò) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Venésia. El g'ha presapóch 5.922 abitàncc, 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 592 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campolongo Maggiore, Camponogara, Dolo, Sant'Angelo di Piove di Sacco (PD), Stra, Vigonovo.
Csempeszkopács
a l'è un comun del provincia di Vas, cont una popolazzion de abitant.
Candasnos
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Lengua bosniega
El Bosniegh o Bosgnacch (bosanski jezik) l'è vun di standard lenguistegh di lengov slav meridionai. El vegn giò del dialett štokavo, compagn del Croatt e del Serb.
L'è la lengua offizial de la Bosnia-Erzegovina e l'è recognossuu 'me lengua regional anca in Croazia, Serbia, Kosovo e Montnegher. L'è parlada de duu milion de personn.
Colmurano
Colmurano l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 1.221 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 111 ab./km². El cunfìna coi cümü de Loro Piceno, Ripe San Ginesio, San Ginesio, Tolentino, Urbisaglia.
Beauregard (FR-01)
Beauregard l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Trévoux, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 0.94 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 168 méter a 'na altèsa màsima de 240 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Beauregard l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
1597
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Séf
Séf (localmènt prunuciàt apò a Héf; nòm uficiàl: Cevo) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.
Fair Antigua, We Salute Thee
Fair Antigua, We Salute Thee a l'è l'inn nazzional doperad in Antigua e Barbuda, componud del Walter Garnet Picart Chamber.
Séf
El g'ha, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Saceda-Trasierra
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Séf
El sò teretóre al fà part del Parch regiunàl de l'Adamèl e 'l cunfìna coi cümü de Bèrs Dém, Sedégol, Sét, Simbèrch, Daù (TN), Saviùr e Sónech.
L'è lüminàt 'ntra i cümü che fàa part de la Al Camònega zamò 'ndel 1493, al prensépe del sècol XVII l'ìa discriìt come furmàt de dò tère, chèla de Séf e chèla de Andrista (Da Lezze 1610). Endel 1765 l'ìa lüminàt come giü dei cümü del pievàdech de Sém (Elench dei cümü de Al Camònega, 1765).
Endel 1928 l'ìa stat agregàt al cümü denuminàt Valsaviùr, ma 'ndel 1954 l'è stat destacàt e 'l g'ha turnàt a fà cümü de per sò cönt.
La sò céza parochiàla l'è dedicàda e S. Vigilio e l'è stàda custrüìda endel sècol XV. La fà funsiù de paròchia a pàrter del 1536. Prìm de alùra, la funsiù de paròchia l'ìa fàda de la céza de S. Nazaro e Cèls, zamò de quan che l'ìa stàda destacàda de la piéf de Sém (sècol XII). Chèsta cizulìna la g'ha dét òpere de valùr artìstich e stòrich a testemognànsa de 'na cumunità cristiàna antìca e l'è giöna de le póche céze de la Al Camònega che la g'ha amò 'l cimitéro tacàt ai sò mür.
Lásenice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Santa Cruz de Pinares
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Saviúr
Saviùr (nòm uficiàl: Saviore dell'Adamello) l'è 'n cümü de la média Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha presapóch 1.159 abitàncc, 'na süperfìce de 82 km², per 'na densità de 14 ab./km². El cunfìna coi cümü de Séf, Daù (TN), Édol, Put de Lègn, Sónech e Spias (TN).
Cuurdinade
46.08139°N, 10.40056°W
Poecilia reticulata
Ul Poecilia reticulata ciamà anca Guppy o Lebistes l'è una speci de pess trupical d'acqua dulsa da la fameja di Poeciliidae.
Ferrovia Arezzo-Sinalunga
La  a l'è 'na ferrovia regionala italiana a  longa  km.
Campiunaa del Mund de Formula 1 1992
El Campiunaa del Mund de Formula 1 1992 l'è staa el 43° valid per el Campiunaa del Mund Piloti e 'l 34° per el campiunaa del Mund Custrutur. L'è iniziaa el 1° de marz e l'è finii el 8 de nuvember dopu 16 Gran Premi. El Campiunaa del Mund Piloti l'è staa vengiüü per la prima volta dal pilota britanich Nigel Mansell cun 108 punti, mentre el Campiunaa Custrutur l'è staa vengiüü per la quinta volta de la scüderia inglesa Williams cun 164 punti.
Ferrovia Arezzo-Sinalunga
Verta del, l'è in e l'è de proprietà de.
Campiunaa del Mund de Formula 1 1992
Resucunt de la stagion
La süperiorità de la Williams FW14B del Nigel Mansell e del Riccardo Patrese la se ved sübit: la Williams la fa quater dupiett in di prem cinch Gran Premi, tücc vengiüü dal Leon d'Inghiltera. Gemò in Üngheria, a cinch gar da la fin, Mansell el venc el Campiunaa del Mund Piloti; la Williams la gh'ha de specià amò una gara per venc el Campiunaa del Mund Custrutur in Belgio. El Campiunaa del Mund de Formula 1 1992 el ved anca la prima vitoria de un giuven Michael Schumacher sö Benetton ind el Gran Premi del Belgio. Anca i dü alfier de la McLaren, Ayrton Senna e Gerhard Berger, i ghe riessen a vinc di cursi in de la stagion 1992: el brasilian el vinc tri gar e l'austriech dü.
Eros Ramazzotti
L' Eros Ramazzotti (Roma, 28 de ottober del 1963) l'è on cantant italian. Vegnuu famos in del 1984 con la canzon Terra Promessa, el Ramazzotti a l'è vun di cantant italian pussee cognossuu foeura del sò paes. L'ha cantaa cont on mucc de cantant forest (per esempi Tina Turner, Ricky Martin e Anastacia) e l'ha venduu oltra 60 milion de disch.
Sutera (Itàlia)
Sutera l'è 'n cümü de la Pruvincia de Caltanissetta, en Sicilia. El se tróa a 70 km a sudest de Palermo e a 30 km òvest de Caltanissetta. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 1.649 abitàncc e 'na superfìce de 35,5 km².
Macedonia dol Nord
La Macedonia dol Nord, ofizzialment Republega de la Macedonia dol Nord (in macedon: Република Северна Македонија, transliterad: Republika Severna Makedonija, in albanes: Republika e Maqedonisë së Veriut, in fina al 2019 domà Republega de Macedonia), l'è on paes de la Vuropa balcanega. La so capital a l'è Skopje.
Sutera (Itàlia)
Sutera l'è tacàt ai cümü de Acquaviva Platani, Bompensiere, Campofranco, Casteltermini, Milena e Mussomeli.
Macedonia dol Nord
Fina al 2019 ol paes el se ciamava Republega de Macedonia, senza ol referiment a la geografia, che l'è stad sgiontad domà despoeu d'ona disputa con la Grecia che l'era contra al nom ofizzial de la republega vesina parchè la considera ol nom "Macedonia" 'me part de la propia coltura e storia.
Ol paes el ciapa ol nom de la region storega de Macedonia, indova che el se troeuva per intregh, insema a la Macedonia Egea (Егејска Македонија in macedon) che a l'è al dì d'incoeu ona region de la Grecia, la Macedonia de Pirin (Пиринска Македонија) che la partegn a la Bulgaria, e on quai tochellin di territori de la Serbia, l'Albania e 'l Cosovo. Gh'enn di moviment iredentista, 'me quell de Macedonia Unida (Обединета Македонија), che i voeulen ciapà dent tute quei region chì in d'on Stad pan-macedon con Salonegh 'me capital.
Simboi
manzína|miniatura|La bandera dol Stad (ciamad ofizzialment Знаме нa Северна Македонија) manzína|miniatura|La veggia bandera, dovrada fina al 1995 I simboi ofizziai de la Republega tirad a man in de la Constituzzion i enn la bandera, ol stema e l'inn nazzional. La bandera la rapresenta on sol sgiald con vot rasg sora on camp ross. Quest simbol chì l'è citad in de l'inn 'me "ol noeuv sol de la libertaa che 'l nass sora la Macedonia".
La bandera adotada al principi, despoeu de la deciarazzion de l'independenza, la rapresentava la stella de la Verghina con sedes rasg, on simbol de la Macedonia storega. La Grecia però l'era minga d'acordi cont el dovrà quest simbol chì de part de la Macedonia dol Nord; l'è stad inscì che l'è stada adotada ona bandera diversa in dol 1995 per podé mantegnì i relazzion con la Grecia e donca con l'Union Vuropea.
La Macedonia dol Nord la dovra ancamò l'istess stema che la dovrava in di temp de la Jugoslavia. In dol 1992 l'è stada però trada via la stella rossa che l'è de solet considerada on simbol comunista. In de l'istess ann, l'è stad parpognud on noeuv stema cont on leon sgiald in su on camp ross, però la popolazzion la l'acetava minga - per i macedon a l'era tropi compagna de quell de la Bulgaria, inveci i albanes i se sintiven minga rapresentacc de quell stema là, donca l'è stad mantegnud ol vegg stema.
L'inn nazzional "Денес над Македонија" (Denes nad Makedonija, in lombard "Incoeu in su la Macedonia") a l'è stad compognud in dol 1943 del Vlado Maleski (1919-1984) e poeu adotad 'me inn de la republega socialista macedon. In dol 1992, l'istess toch, cont on test divers, l'è stad catad foeura 'me inn nazzional de la noeuva republega independenta.
Lengov
manzína|miniatura|Segnaletega trilengov (macedon, albanes, [[Lengua inglesa|ingles) in dol center de Skopje]] I lengov ofizziai de la Macedonia dol Nord i enn ol macedon (scrivud con l'abecee cirillegh) e l'albanes, che l'è parlad d'on terz de la popolazzion 'me maderlengua. Ol turch, ol romanì, ol serb, ol bosniegh e l'aromen i enn recognossude 'me lengov de minoranza. La Macedonia dol Nord a l'è an'pò l'unegh paes che 'l recognoss a nivell ofizzial la lengua aromena, ancaben che questa la sibia parlada an'pò in di oter paes 'me la Grecia e l'Albania.
La comunitaa che la parla albanes l'è concentrada soratut in de la banda nord-ocidentala dol paes, aproeuv ai citaa de Kumanovo, Kicevo e Tetovo. manzína|miniatura|I lengov de la Macedonia dol Nord (censiment 2002) La tabella chì de sota la mostra ol numer di parlancc di lengov pussee descorude in dol paes, segond ol censiment dol 2002.
Aash Al Maleek
Aash Al Maleek a l'è l'inn nazzional doperad in Arabia Saudita, componud de l'Abdul-Raḥman al-Khaṭīb.
Cerami
Cerami l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Enna. El g'ha presapóch 2.463 abitàncc, 'na superfìce de 94 km² e 'na densità de 26 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capizzi (ME), Cesarò (ME), Gagliano Castelferrato, Mistretta (ME), Nicosia, Troina.
Stazzion de Berlin Südkreuz
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Schönberg (Freyung-Grafenau)
Schönberg l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Freyung-Grafenau. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 32.71 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Schönberg el se tróa a 'na altèsa de 563 méter sura 'l leèl del mar.
Pittsburgh
200px|Bandera de Pittsburgh|right 200px|Stema de Pittsburgh|right Pittsburgh a l'è una cità de la Pennsylvania, Stat Ünì d'America, cun 2,5 miliun de abitant. La se tröa in del süd-est del stat, in sü i fiüm Monongahela e Allegheny, che cunflüissen per furmà l'Ohio e quel che l'è ciamaa Golden Triangle, triangul dor, che l'è el sciröö de la cità.
Heroldsbach
Heroldsbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Forchheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 15.59 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Valréas
<
1599
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Valréas
Valréas l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Valréas, del circondàre (arrondissement) de Avignon e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 57.97 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 158 méter a 'na altèsa màsima de 530 méter s.l.m.
Saint-Hilaire-de-Lavit
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Šebkovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Saint-Hilaire-de-Lavit
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.51 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 333 méter a 'na altèsa màsima de 927 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Hilaire-de-Lavit l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Brom
El bróm l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Br. El g'ha nömer atòmich 35, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de bróm el g'ha 35 prutù. El fà part de la categurìa dei alògen.
Lužnice (Cechia)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Brom
A temperadüra e presiù stàndard el bróm el se prezènta come 'n lìquit, gréf, de culùr 'ntra 'l rós scür e 'l maròn, conden udùr fòrte e catìf.
Come i óter alògen, l'è caraterizàt de 'na gran reatività chìmica, a 'n leèl a mès entra chèla del iodio e chèla del cloro. El se delégua facilmènt endel'àiva e 'ndèi solvèncc orgànich, ai quài el ghe dà 'n culùr aràncio tìpich. El reagés con tacc elemèncc e 'l g'ha 'n efèt sbiancadùr elevàt.
L'è stat scuprìt del Antoine Balard endèle làme salmàstre de Montpellier endel 1826, ma la prudusiù en quantità l'è stàda ambiàda là apéna 'ndèl 1860.
En natüra se 'l tróa sóta fùrma de du izòtopi : 79Br y 81Br, en quantitù piö o méno equivalènte: 79Br al 50,69% e 81Br al 49,31%.
Ciclo rinfrescant
drita|riquadrato|Rappresentazion de on ciclo rinfrescant On ciclo rinfrescant a l'è on ciclo termodinamich invèrs realizzàa d'ona machina operadora bona de trasferìi el calor de on ambient a bassa temperadura a vun a temperadura superiora.
Ponte Lungo (metropolitana de Roma)
Ponte Lungo  l'è 'na stazion de la Linia A de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin e 'na stazion ferroviaria Stazion de Roma Tuscolana Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Backnang
Backnang l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rems-Murr-Kreis. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 39.37 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Bundesstraße 319
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Baviera.
Backnang
Backnang la se tróa a 'na altèsa de 271 méter sura 'l leèl del mar.
Pontiac, Michigan
Pontiac a l'è una cità del Michigan, Stat Ünì d'America. A l'è la cità püssee granda de la Cuntea de Oakland. La gh'ha una pupulaziun de 66.337 abitant (2006).
Fohnsdorf
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Gas nòbil
I gas nòbil a hinn i element chímegh del grupp 18 de la taula periòdica, quei metüü püssee a dríta:
Tütt quei element chí a g'hann ul livèl eletrònegh estèrn cumplet: al vör dí che i reagiss minga cunt i ólter element (da chí ul nòmm de gas nòbil), specialment quei che g'hann ul nümer atomegh püsee bass, e in natüra se presenten cumè gas monuatòmich. Per fai reagí ghe vörenn cundiziun de energía elevada, cumè per esémpi suta bumbardament de eletrún o sedenò cunt curent elétregh. I primm cumpost de gas nòbil a hinn staa descuvert in del 1962, in particular l'esafloruro de xeno (XeF6, cumpost da xeno e fluoro); in dei ültimm ann s'hinn truvaa anca cumpost de argon, kripton e xenon cunt l'üràni.
Gestratz
Gestratz l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Lindau. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 15.07 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Gestratz el se tróa a 'na altèsa de 629 méter sura 'l leèl del mar.
Corridonia
Corridonia (Curridònia 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 13.696 abitàncc, 'na superfìce de 62 km² e 'na densità de 221 ab./km². El cunfìna coi cümü de Francavilla d'Ete (FM), Macerata, Mogliano, Monte San Giusto, Monte San Pietrangeli (FM), Morrovalle, Petriolo, Tolentino, Urbisaglia.
Canfranc
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Csehimindszent
a l'è un comun del provincia di Vas, cont una popolazzion de abitant.
Metall alcalin-terros
thumb|300px|right|Metall alcalin-terros I metall alcalin-terros a inn i element del grup 2 del bloch s de la tavola periodega:
I metall alcalin-terros a g'hann du eletron in del nivell de valenza, per quella roba chì g'hann la tendenza a perdei per formà cation M2+; istess di metall alcalin a inn de aspet argentad e g'hann densitaa bassa.
Glâne (distret)
El Distret de Glâne  (en todèsch: Glânebezirk; en Fransés: District de la Glâne) l'è giü dei sèt distrècc del canton Friburgo, en Svìsera.
Metall alcalin-terros
In chimega sa comporten coma i alcalin: reagissenn cont i alogen per formà sal jonegh e cont l'aqua per formà idrossit; generalment però a g'hann manch la tendenza a reagì respet ai alcalin.
Brézins
Brézins l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Canton de Saint-Étienne-de-Saint-Geoirs, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Metall alcalin-terros
Font
El berilli l'è poch comun in su la crosta terrester, l'è de fad el 47esim element per bondanza. El se recava di minerai berilli (Be3Al2(Si6O18)) e bertrandid (Be4Si2O7(OH)2). Se producen manch de 500 tonnellade a l'ann de berilli metallegh. El magnesi l'è inscambi tant bondant in su la crosta terrester, indova l'è el setem element per bondanza, e l'è contegnud in pussee de 50 minerai. El mineral de importanza economega pussee granda l'è la magnesid (MgCO3); a l'ann se 'n lavoren circa 24 milion de tonnellade per havé ossid de magnesi (MgO). La produzzion a l'ann de magnesi metallegh la resulta de circa tonnellade a l'ann.
Glâne (distret)
Endèl més el gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc spartìcc endèi 20 cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
Guardialfiera
Guardialfiera l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 1.172 abitàncc, 'na superfìce de 43 km² e 'na densità de 27 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquaviva Collecroce, Casacalenda, Castelmauro, Civitacampomarano, Larino, Lupara, Palata.
Brézins
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Brézins l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Saelices
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Lantanid
thumb|right|200px|I lantàniit in de la taula periòdica (anca sa nurmalmeent a inn metüü a paart, de suta). La séri dii lantàniit la cumpreent i elemeent fra ul lantàni (Z=57) e l'itèrbi (Z=70).
I elemeent ca ga fann paart g'ann i urbitàj f ucüpaa in paart, ma quii p e d vöj; de sòlit sa mètenn in d'un blòch luur, föra del rèst de la taula periòdica.
I lantàniit a inn:
Creysseilles
Creysseilles l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Privas, del circondàre (arrondissement) de Privas e del dipartimènt de l'Ardèche.
Cinema western
El cinema western (in lumbàrt orientàl - cìnema de s-ciopetì) l'è un gender artistegh pütost cugnussüü e caraterizaa del vess ambientaa int el west, un teritori american che l'ha marcaa la fruntera fin a squas tüt el 800.
Sanchorreja
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Creysseilles
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.25 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 337 méter a 'na altèsa màsima de 924 méter s.l.m.
Himno Nacional Argentino
Himno Nacional Argentino a l'è l'inn nazzional doperad in Argentina, componud del Blas Parera e 1812 e col test scrivud del Vicente López y Planes e 1812.
Diego Abatantuono
El Diego Abatantuono (Milan, 20 de magg del 1955) a l'è on ator e comegh italian. Fioeu d'on pujes e de ona lombarda, l'è cressuu al Lorentegg. L'ha scominciaa la soa cariera artistega al Derby (indè che la lavorava la soa mamm), e 'l finiss dent al Gruppo Repellente mettuu in pee de l'Enzo Jannacci e del Beppe Viola, e che 'l gh'aveva 'me member anca Massimo Boldi, Mauro Di Francesco, Giorgio Faletti, Ernst Thole e Giorgio Porcaro. Insemma a quell chì a l'ha inventaa el personagg del terrunciello (l'imigraa del sud che 'l vegn a Milan), che 'l ghe da on sucess inscì grand che ben prest el finiss anca al cinema. Dopo 'na serie de sucess (per esempi Eccezzziunale... veramente, del 1982), el sò personagg el stufiss, e per quest l'Abatantuono le bandona (anca se le tirarà foeura in tanti ocasion). In del 1986 el Pupi Avati el descovriss el sò talent anca 'me ator dramategh, e le fa recità in del sò Regalo di Natale. De quell moment, l'Abatantuono el recitarà sia in roeui comegh e dramategh. L'Abatantuono l'ha lavoraa anca con regista compagn de Carlo Mazzacurati, Cristina Comencini, Ettore Scola, Giuseppe Bertolucci e soratutt Gabriele Salvatores, che l'ha dirigiuu in d'on mucc de film.
Gruaro
Gruaro (en vèneto: Gruaro; en furlà: Gruâr) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Venésia. El g'ha presapóch 2.702 abitàncc, 'na superfìce de 17,24 km² e 'na densità de 158 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cinto Caomaggiore, Cordovado (PN), Portogruaro, Sesto al Reghena (PN), Teglio Veneto.
Agògna
L'Agògna (inscì anca in Piemontes; Agogna in Italian; Aconia in Latin; Gogna in d'on quai dialett rural) a l'è on riaa italian piscinin ma longh (140 km), che 'l scorr in Piemont e Lombardia. L'è on affluent de mancina del Pò. In del period napoleònich l'haa daa el nòmm a on dipartiment del Regn Italich.
Percors
L'Agògna la nass del Mont Mottaron (in la località ciamada Alp Noeuva), in la zòna tra el Lagh Maggior e 'l Lagh d'Òrta, a püssee de milla meter de altezza. La traversa prima la Provincia de Novara, poeu la passa in de la Provincia de Pavia, indove el ciappa i aqui de l'Erbognon e 'l finiss in del Pò.
Fabio De Luigi
El Fabio De Luigi (Santarcangelo di Romagna, 11 de ottober del 1967) a l'è on comegh e on ator italian. Parent del poeta romagnoeu Tonino Guerra, l'è diventaa famos in di Agn Novanta per i sò personagg interpretaa a Mai Dire Gol (trai quai a regordom el cantant Olmo, l'Ingenier Cane, Medioman e tanti alter). A l'è staa protagonista de la sitcom Love Bugs (Italia 1) insemma a la Michelle Hunziker e a l'Elisabetta Canalis e ator de ona motta de film, soratutt a partì del 2004. L'è vun di ator comegh italian pussee important e cognossuu del moment.
Mogliano
Mogliano (Mojà 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 4.832 abitàncc, 'na superfìce de 29 km² e 'na densità de 167 ab./km². El cunfìna coi cümü de Corridonia, Fermo (FM), Francavilla d'Ete (FM), Loro Piceno, Massa Fermana (FM), Petriolo.
Sobčice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Mühlbachl
Mühlbachl l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Innsbruck-Land e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
Xiphophorus helleri
Ul Xiphophorus helleri ciamà anca Portaspada l'é un pess da la fameja di Poeciliidae.
Condensa
La condensa l’è la transizion de fase da la fase de vapor a la fase liquida de ona sostanza. Ona tal trasformazion la pò vèss condòtta:
Vall del Ris
La Vall del Ris l'è una vall de la provinça de Bergem, in Lombardia.
Gagliano Castelferrato
Gagliano Castelferrato l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Enna. El g'ha presapóch 3.767 abitàncc, 'na superfìce de 55 km² e 'na densità de 68 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agira, Cerami, Nicosia, Nissoria, Regalbuto, Troina.
Stazion de Gospel Oak
Gospel Oak a l'è 'na stazion de la, che la serviss.
Vall del Ris
Jeografia
La vall l'è una diramazion occidentala de la Vall Seriana. La part dal coll de Zambla, qe la divid da la vall Serina, in un scenari incastonad intra 'l mont Alben e 'l mont Arera.
Riqa de agua, l'è traversada dal torrent Ris, ind el qual i va dent tants torrents minor.
Stazion de Gospel Oak
Moviment
Ghe corren i servizzi.
Interscambi
Fermada del bus
Vall del Ris
Storia
La vall la g'hera jamò di insediaments urban da l'Etaa Antiga, grazie a le tante miniere per l'estrazion de zinc e piomb. Con la fin de l'Impero Roman, i cave i ha havud una ripresa ind el Medioevo, fina al culmen de l'ativitaa de estrazion ind el XX secol.
Béligneux
Béligneux l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Montluel, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
Condensa
La condensa la pò succed generalment in dò maner:
Béligneux
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Condensa
In ògni caso l'operazion de la condensa a l’è eso-tèrmica, o ben la succed cont el tràgh via del calor a la sostanza che la gh’hà de condensà.
Condensa in su i superfici
La condensa in su di superfici la pò succèd in dò divèrsi maner:
Béligneux
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Béligneux l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Condensa
Aplicazion
In chimica industrial e in chimica sperimental, la condensa a l’è on'"operazion unitaria"., o ben ona fase de on insèma de procèss chimico-fisich che gh’hànn ‘me scòpo la trasformazion de ona sostanza. Per esempi la ven realizzada la condensa d’ona corrent fluida ind la part de sora d’ona colòna de distillazion o intra i fase de on ciclo rinfrescant.
Felis silvestris catus
El gat demèstech (del pónt de vìsta scentìfich l'è ciamàt Felis silvestris catus) l'è 'n mamìfer carnìvoro de la famìa dei Felidae.
Saint-Didier-sur-Rochefort
Saint-Didier-sur-Rochefort l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Noirétable, del circondàre (arrondissement) de Montbrison e del dipartimènt de la Loira.
Felis silvestris catus
L'è giü dei anemài de compagnìa piö difundìcc e 'l cönta al dé d'encö 'na sinquantìna de varietà diferènte.
miniatura|manzína miniatura|manzína|
L'è perlopiö teritoriàl e 'l và a càcia de préde pesène, compàgn dei sorèch che l'è 'na sò préda tìpica. I gacc i fà 'na série de vocalizasiù (vèrs) diferènte che le và de le füze (el tìpich ron ron) ai [[Media:Felis silvestris catus.ogg|sgnaulamèncc]] de tìpi variàcc, aisebé che per comünicà coi sò sìmei 'l dòpre piö che óter le cére del müs, le puzisiù del còrp e l'emisiù de feromòni.
miniatura|manzína|Un gat de caSegónt i rezültàcc de stüde che gh'è stat fat endèl 2006 e 2007, el gat demèstech l'è 'na sotaspéce del Gat salvàdech (Felis silvestris) del qual el s'è separàt piö o méno 130.000 agn fà.
Vall del Ris
Storia
La serrada di cave ind i agn '80 l'ha lassad in cris l'economia de la vall, qe l'ha portada a spopolar-s.
Ledru-Rollin (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 8 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Frauental an der Laßnitz
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Vall del Ris
Aministrazion
L'aministrazion l'è dividida in tri cumun:
Saint-Didier-sur-Rochefort
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 22.75 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 457 méter a 'na altèsa màsima de 900 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Didier-sur-Rochefort l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ledru-Rollin (metropolitana de Paris)
Interscambi
Fermada del bus
Římov (Vysočina)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Lomnice nad Lužnicí
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Sankt Moritz (Svizzera)
miniatura|300px|drita| Panurama de Sankt Moritz Dorf Sankt Moritz (San Murèzzan in rumanc, San Maurizzi in dialett lumbard) l'è ün cumün svizzer, in dal Cantun Grigiun, che'l g'haa pü o manch 5.100 abitancc. L'è un pais famùs in dal mund cum löch de vilegiadüra, specialment invernal: ghè "skilift" e üna fraca de pist per sciar, per mia parlar di trocc de müntagna, belissim.
Geografia
Sankt Moritz el se tröa in de la Volta Engadina, in sü la banda manscina del fiüm Inn, a 1.838 meter in sül nivel del mar. El paes el gh'ha anch un lagh che 'l gh'ha el medèm nom.
El punt püssee volt del teritori cumünaa l'è 'l Piz Güglia, a 3.380 meter in sül nivel del mar.
El Sit
miniatura|150px|drita| Campanìl de la gesa de San Maurizi Sankt Moritz l'è devidüü düü toch:
Lengua
I parlaa üficiaj de Sankt Moritz hinn el tudesch (parlàa d' asquas el 58% dij abitant) e 'l rumanc (parlàa de pü u manch el 5% de la gent). El talian, de pü u manch el 22% de la gent.
Capdesaso
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Lomnice nad Lužnicí
El gh'ha el status de cità.
Sankt Moritz (Svizzera)
Straa
Poch delunsg de Sankt Moritz, arent a Celerina, la scumencia la Strada naziunala 29, che, travers el Pass del Bernina, la va in direziun del cunfin taliàn in de la Val Pusc'ciav.
Feruvij
A Sankt Moritz gh'è l'ültema staziùn de tant feruvij, tüt gestii de la Feruvia Retica; gh'è di treni che vann in direziun de Coira e Tavò travers la galaria de l'Albula, vers Scuol travers l'intrega Engadina e vers Tiràn travers el Pass del Bernina.
Sport
Sankt Moritz l'è famusa in tüt el mund cuma sit de vilegiadüra invernala. Gh'è palazz del giazz, fünicular, skilift e pista de sci frequentaa de na mota de gent che la vegn de tücc i cantùn del mund.
Arent al cumün de Celerina, a nord del paes, gh'è la pista de bob püssee famusa del mund: la "Crasta Run", che l'è anca la prima che la sia mai stada fada sü.
Stazzion de Yorckstraße
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Sankt Moritz (Svizzera)
Sport
A Sankt Moritz gh'è stàa i Ulimpiad invernaj in del 1928 e in del 1948 ed i Campiunàa mundiaj de sci alpìn in di agn 1934, 1974 e 2003.
Ferrovia Roma-Lido
La  a l'è 'na ferrovia regionala italiana a  longa  km.
Stazzion de Yorckstraße
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Interscambi
Stazzion de Yorckstraße (Großgörschenstraße) Fermada Yorckstraße del metrò Fermada del bus
Regola empirega (statistega)
In statistega la regola empirega la dis che in d'ona distribuzion normala i dacc a hinn compres, dada la media:
Ferrovia Roma-Lido
Verta del, l'è in e l'è de proprietà de ASTRAL.
Verdaches
Verdaches l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Seyne, del circondàre (arrondissement) de Digne-les-Bains e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 22.92 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1078 méter a 'na altèsa màsima de 2186 méter s.l.m.
Scriver Lombard
La grafia de Scriver Lombard, anc cognissida con la breviadura "SL", l'è una grafia polinomega per la lengua lombarda nassida de l'idea del Lissander Brasca ind i prim agn del terz milleni. La SL la fonda i so radix ind i tradizion plu vegie de la lengua, e l'è spiegada in detai ind el liber omonem, publegad (cond una prefazion del professor Marc Tamburell) ind la so prima edizion ind el dexember del 2011.
Carateristege
La grafia de Scriver Lombard la g'ha la mira de crear una koinè ortografega per tuts i idioma lombards, in oltre parolle de vesser una manera de scriver ol lombard parzialment uniforma per tuts i lombardofon, senza qe vergun al g'habie de pensar ind un dialet divers del so. Parzialment uniforma perqè i resta dei diferenze picinine intra i diverse variant, qe però i è minimizade per dar miga dei problema ind la comprension soverprovinçala.
La SL la ciapa l'ispirazion ind la tradizion leteraria lombarda plu antiga, çoè medievala: Belcalcer, Bonvexin, Uguçon, ecetera.
Obietiv
L'autor al dix qe qesta proposta ortografega qé l'è vun dei pass necessare per la revitalizazion del lombard, qe la g'ha come obietiv qell de restabilir la trasmission interjenerazionala de la lengua.
Abecee
I prononzie qé reportade (ind la colona fonetega) i è domà qelle plussee spantegade ind la lombardofonia: la tabella la vœl (e la pœl) miga vesser esaustiva.
Pronom personai
Ol pronom reflessiv per tute i persone l'è se (encliteg -s).
Note
<references group=N />
Sanchidrián
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Mer Hayrenik
Mer Hayrenik a l'è l'inn nazzional doperad in Armenia, componud del Barsegh Kanachyan e col test scrivud del Mikael Nalbandian.
Csehi
a l'è un comun del Distret de Vasvár, cont una popolazzion de abitant.
Malòn
El cunfìna coi cümü de Bèrs Dém, Córten, Édol, Paísch Loé e Sónech.
Princeton, New Jersey
thumb|right|El Campus de Princeton. Princeton a l'è una cità in del New Jersey, Stat Ünì d'America. La se tröa in de la Cuntea de Mercer e la fa part de l'area metrupulitana de New York. A l'è cugnussüda per la sò prestigiusa üniversità, vüna di püssee antich del paes (1746).
Malòn
Cuurdinade
46.125°N, 10.32167°W
Fellbach
Fellbach la se tróa a 'na altèsa de 287 méter sura 'l leèl del mar.
Gildone
Gildone l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 859 abitàncc, 'na superfìce de 29 km² e 'na densità de 30 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campodipietra, Cercemaggiore, Ferrazzano, Jelsi, Mirabello Sannitico.
Petriolo
Petriolo (Pitriólu 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 2.045 abitàncc, 'na superfìce de 15 km² e 'na densità de 136 ab./km². El cunfìna coi cümü de Corridonia, Loro Piceno, Mogliano, Tolentino, Urbisaglia.
Hetzles
Hetzles l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Forchheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 11.74 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Hetzles el se tróa a 'na altèsa de 340 méter sura 'l leèl del mar.
Salinas del Manzano
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Leonforte
Leonforte l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Enna. El g'ha presapóch 14.145 abitàncc, 'na superfìce de 83 km² e 'na densità de 170 ab./km². El cunfìna coi cümü de Assoro, Calascibetta, Enna, Nicosia, Nissoria.
Gipo Farassino
"Podèj torné për un moment masnà, podèj torné a core an mes la strà sol sot al sol an mes la gent dla mia borgà sensa savèj che dì ch'a l'é doman..."
- Gipo Farassino, Cor nen va pian.
El Giuseppe Farassino, cognossuu 'me Gipo (Turin, vundes de marz del 1934 - Turin, vundes de dicember del 2013) l'è staa on cantautor e politegh piemontes. A l'è staa vun di cantant pussee important de la canzon piemontesa. L'aveva scominciaa la soa cariera 'me cantant melodegh cont el stranomm de Tony D'Angelo a la fin di agn '50, in de la banda del Renzo Gallo. Comè cantant e autor, a partì di agn '60 l'ha scominciaa a virà invers la musega popolar e quella pussee impegnada politicament (al temp l'era vesin ai posizion del Partii Comunista Italian). El sò sucess pussee gross, in italian e in piemontes, gh'è staa in di agn '70. Poeu l'ha faa anca l'ator del cine e del teater. A la fin di agn '80 el s'è vesinaa ai posizion de la Lega Nord, che l'era dree a nass proppi in quei dì là. In del 1994 l'è staa eleggiuu al Parlament Europee. In del 2004-2005 l'è staa anca assessor in d'ona gionta regional del Piemont de center-destra. A partì del 2001 l'è tornaa a cantà e fà spetacoi. In de la soa produzion artistega l'ha publicaa ona trentena de disch.
Sineddoche
La sinèddoche (dal Grech Antich συνεκδοχή, «ciapà insema») l'è quand as dröva in sens figüraa una parola al post d'un altra, slarganda o strinsenda al sens uriginal. Per esempi:
Altdorf (Landshut)
Altdorf l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Landshut. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 23.05 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Altdorf el se tróa a 'na altèsa de 396 méter sura 'l leèl del mar.
Vallelunga Pratameno
Vallelunga Pratameno l'è 'n cümü de la Pruvincia de Caltanissetta, en Sicilia. El se tróa a 60 km a sudest de Palermo e a 30 km a nordòvest de Caltanissetta. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 3.779 abitàncc e 'na superfìce de 39,2 km².
Vallelunga Pratameno l'è tacàt ai cümü de Cammarata, Castronovo di Sicilia, Polizzi Generosa, Sclafani Bagni, Valledolmo e Villalba.
Bundesstraße 320
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Brandebùrgo.
Furio Camillo (metropolitana de Roma)
Furio Camillo  l'è 'na stazion de la Linia A de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Jesolo
Jesolo (en vèneto: Jèxoło; en latì: Equilium) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Venésia. El g'ha presapóch 23.465 abitàncc, 'na superfìce de 95 km² e 'na densità de 247 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cavallino-Treporti, Eraclea, Musile di Piave, San Donà di Piave, Venezia.
Ol paìs l' se tröa sö i rìe del fiöm Sile.
La part söl mar de Jesolo l'è ciamàda Jesolo Lido e Lido de Jesolo e l'è ché che i se tróa i spiàge e i albèrgh, che i è isé tacc de rènt ol Lido ü bel tòch piö grant del paìs.
Vaugines
Vaugines l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Cadenet, del circondàre (arrondissement) de Apt e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 15.55 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 211 méter a 'na altèsa màsima de 902 méter s.l.m.
Číměř (Vysočina)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Sool (GL)
Sool a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.26 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Sool al se tröva a una altitüden de 637 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Engi, Ennenda, Mitlödi, Obstalden, Quarten (SG), Schwanden.
Evoluzion demogràfega
El grafegh chi de sotta el mostra l'evoluzion de la popolazione intra el 1850 e 'l 2008 :
Regn de Soissons
Ol Regn de Soissons o Domini de Soissons (in latin Regnum Syagrii o Regnum Romanorum) l'è stait l'ultem toc de l'Imper Roman d'Ocident a restar in pè, fina a'l 486.
Storia
Ind el contest dei guerre civil e i invasion barbarege del tard imper, qesta porzion de Gallia setentrionala (governada del Ejidi) l'è restaita taiada for del rest dei territore roman, e l'ha tacad a governar-s deperlee in obedienza formala a l'imperator (457).
Ol sucessor del Ejidi l'è stait ol Paol. Mort lu (copad, fors per orden del Qilderig o del Odoacer), l'è tocad a'l Siagri.
Petro Oleksijovyč Porošenko
El Petro Oleksijovyč Porošenko (Петро Олексійович Порошенко in ucrain; Bolhrad, 26 de setember 1965) a l'è un politegh e imprenditor ucrain, President de l'Ucraina del 2014 al 2019. L'è andad su dopo di event de l'Euromaidan, cont el Viktor Janukovyč scapad in Russia, e l'è stad sostituid del Volodymyr Zelenskiy, che l'ha vensgiud i elezzion contra de lu: i cause de la soa sconfita inn ancamò debatude, in tra un nazzionalism trop fort, l'incapacità de combater la corruzzion e 'na politega minga ciara in sui region russofone.
Leader e fondator de Solidarietà Europea, l'è vun di oligarca pussee important del Pajes e in tra i omen pussee sciori, cont un patrimoni de pussee de 1 miliard de Euro. In del 2021 l'è acusad de tradiment, per havé crompad del carbon di zone ocupade di separatista.
Grünenbach
Grünenbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Lindau. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 25.12 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Grünenbach el se tróa a 'na altèsa de 718 méter sura 'l leèl del mar.
Putsch de Agost
El Putsch de Agost l'è staa on tentativ de Colp de Stat faa in Union Soviedega con l'obietiv de butà giò el president Michail Sergeevič Gorbačëv da di dirigent del Partii Comunista de l'Union Soviedega ostil a la sò ligna noeuva. El sò falliment l'ha menaa a la fin de l'URSS.
Retroscena
Dopo de la sò nomina a segretari del PCUS el Gorbaciov l'ha vorzuu faa di reform: la perestrojka e la glasnost, ossia restrutturazion economega e trasparenza politega. I nazion che faseven su l'Union han sfruttaa 'sto moment di reform chi per rivà ad on trattaa che 'l avaria daa ona forta autonomija ai Stat e l'avaria trasformaa l'Union Soviedega in l'Union di Stat Sovran, cont on President e i forz armaa in comun ma autonom per el rest, anca se con la perdita de 'na quaj republega piscininna.
Per preparàss a la firma del trattaa el Gorbaciov l'era andaa a possà in la dacia presidenzial in Crimea.
El colp
miniatura|drita|El'cin deciara la fin del golpe el 22 de agost El 19 de agost di dirigent del Partii, preocupaa fiss per la noeuva Union scernissen de tegnì el Gorbaciov in la dacia contra la sò volontà per impedìgh de firmà el trataa. I golpista vann in television e disen che 'l Gorbaciov l'è malaa e in vacanza per guarì ben e dann la presidenza al Gennadij Ivanovič Janaev.
El president de la RSSF Russia, Boris El'cin, el va subit in piazza per combatt el golpe, e la sò crida forta, contrapposta a la debolezza del Janaev, menen on mugg de gent in strada, e 'l noeuv governo el manda i soldaa e i carr armaa arent a la Cà Bianca de Mosca, sed del Parlament russ: Per reazion l'Elcin el va sora d'on carr, el streng la man ai carrista e 'l condanna publegament la junta. L'è staa anca nulaa 'n intervent del KGB dopo che i soldaa s'hinn refudaa a l'unanimità de combatt el Popol.
El 22 de agost el golpe el finiss, el Gorbaciov el torna a Mosca sotta la scorta di soldaa russ, el se dimett da Segretari del partii, ma minga da President, e 'l ciama 'na purga di golpista dal Partii.
I conseguenz
A settember del 1991 l'URSS la recognoss l'independenza de Estonia, Lettonia e Lituania, dopo che i tentativ de restabilì el poder central hinn andaa mal. A november 9 Republegh firmen el trattaa per fà su l'Union di Stat Sovran, ma l'Ucraina la se ritira squasi subit e l'Elcin, per avvantagià la Russia, el se ritira anca lu.
In del dicember del 1991 tucc i republegh s'eren giamò proclamaa independent e i president de Russia, Ucraina e Bielorussia se incontren per scassà el Trattaa inizial de l'URSS e per fondà la Comunità di Stat Independent.
El 25 de dicember el Mikhail Gorbaciov el se dimett da President de l'Union e 'l dì dopo el Soviet Suprem el deciara disligada l'Union.
Monodon monoceros
Ul Narval (Monodon monoceros) l'é un mamifer aquategh ca 'l viv in da l'Artide. L'è famus par ul sò cornu (che pö in realtà l'è un gross denciun) ca 'l ga vegn föra in sü la facia.
Edmond Rostand
Edmond Eugène Alexis Rostand l'è stacc ü grant scritùr de comédie francés.
L'è nasìt a Marsiglia ol prim de avrìl del 1868 e l'è mórt a Parigi ol 2 de desèmber del 1918.
L'à spusàt la Rosemonde Gérard in del 1890.
Ol Cyrano
Ol "Cyrano de Bergerac" l'è la comédia piö bèla e famusa scricia da Rostand e l'è ü capolaùr de la leteratüra mondiala.
L'è stacc iscrìcc in del 1897 a misüra del (e domandàt dal) famùs atùr de teàter Jean Coquelin che l' l'a pò recitàt.
I ótre òpere
Le Gant rouge 1888
Les Musardises 1890
Les Deux Pierrots 1890
Les Romanesques 1894
La princesse lointaine 1895
La Samaritaine 1897
L'Aiglon 1900
San Vicente de Arévalo
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Edmond Rostand
I ótre òpere
Chantecler 1904
Biografée
Marcel MIGEO, " Les Rostand " (Stock, 1973);
André TRIAUD, " Edmond Rostand et Arnaga" ( association des Amis d'Arnaga, 1968 ?);
idem. " Les Rostand en images " (association des Amis d'Arnaga, 1985 );
Marc ANDRY, "Edmond Rostand, le panache et la gloire" (Plon, 1986).
Siti sö Rostand e Cyrano
Ol sit del Edmond Rostand
Ol sit del Cyrano de Bergerac
Omagio a la famèa Rostand
Lansing
thumb|right|200px|Lansing in del [[1890]] thumb|right|200px|Curt Süprema del Michigan
Capella (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Lansing
Lansing a l'è la capital del Michigan, vün stat in del nort di Stat Ünì d'America. Lansing a l'è in del süd del stat e l'è anca la cità püssee granda del stat, cun una pupulaziun de pressapoch 119.000 abitant.
Chernelházadamonya
a l'è un comun del provincia di Vas, cont una popolazzion de abitant.
Sobotka
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
El gh'ha el status de cità.
Saint-Jean-la-Fouillouse
Saint-Jean-la-Fouillouse l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Châteauneuf-de-Randon, del circondàre (arrondissement) de Mende e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.