cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Capodimonte
Capodimonte l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Viterbo. El g'ha presapóch 1.686 abitàncc (dàti ISTAT del 2001), 'na superfìce de 61,25 km² e 'na densità de 27,53 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolsena, Gradoli, Latera, Marta, Montefiascone, Piansano, San Lorenzo Nuovo, Tuscania, Valentano.
Buggiol
Buggiol (Bùggiolo in italian) l'è vun di duu centri principai del comun cavargnon de Val Rezz, in de la Provincia de Comm. El paes a l'è 'l centro comunal e 'l se troeuva in sù la strada provincial 11, che la liga insema tucc i paes de la vall. L'è staa on comun indipendent infina al 1928. Al temp di piev el partegniva a la Piev de Porlezza.
Auerbach (Deggendorf)
Auerbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Baviéra. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Deggendorf. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 24.06 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Auerbach el se tróa a 'na altèsa de 310 méter sura 'l leèl del mar.
Vivario
Vivario l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Venaco, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 79.28 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 400 méter a 'na altèsa màsima de 2390 méter s.l.m.
Château d'Eau (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 4 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Renato Vallanzasca
Renato Vallanzasca Costantini, cumunement not cul nom da Renato Vallanzasca e ciamaa anca el bèl René (Milan, 4 magg dal 1950), l'è un criminal italian. Autur in di ann setanta e seguent da numeruss rapin, sequestri, omicidi e evasiùn. Cundanò, cumplesivament, a quater ergastul e 295 ann da reclusiùn.
Bundesstraße 186
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Sasonia.
Bussigny-près-Lausanne
Bussigny-près-Lausanne a l'è un cumün svizzer del distret de Ouest lausannois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.82 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Bussigny-près-Lausanne al se tröva a una altitüden de 415 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aclens, Bremblens, Crissier, Echandens, Ecublens, Mex, Villars-Sainte-Croix, Vufflens-la-Ville.
Apfeltrach
Apfeltrach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Unterallgäu. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 15.03 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Codes postal
Un codes postal a l'è un numer che 'l se met in l'adressa de 'na spedizzion inscì de fà pussee facil per la posta capì indova mandàlla. El prim pais che l'ha mitud a l'è stada la Germania, in del 1941, e poeu el Regn Unid, in del 1959. In del 2005 117 di 190 stat de l'Union Postala Universala gh'haveven un sistema de codes postai.
Apfeltrach
El cümü de Apfeltrach el se tróa 'ndèla part meridiunàl de la Svevia, 'ndèl'àrea geogràfica ciamàda Algovia (Allgäu), a 'na altèsa de 620 méter sura 'l leèl del mar.
Microsoft Edge
L'è staa presentaa in del 2015 'me successor de Internet Explorer cont i motor proprietari EdgeHTML e Chakra, che l'ha bandonaa in del 2019 per passà a Blink e V8 e fondàss in su Chromium, cont i primm version lanziaa foeura in del 2020.
L'è integraa con Cortana e 'l gh'ha di sò estension in del Microsoft Store e cont on support parzial per i estension de Google Chrome.
Vandellòs i l'Hospitalet de l'Infant
a l'è un comun de la provincia de Tarragona, cont una popolazzion de abitant.
Santuari de Carevasg
miniatura|drita|El Santuari El Santuari de Carevasg (Santuario di Santa Maria del Fonte presso Caravaggio in italian) l'è 'n santuari dedicaa a Nostra Segnora de Carevasg che, per la tradizion cattolega, l'è apparuda el 26 de magg del 1432 innanz a la contadina Giannetta de' Vacchi. L'è in la città de Carevasg, part de la Diòcesi de Cremòna.
L'è in stil barocch e l'è iniziaa el 1575, quand che Carevasg a l'era on Marchesaa sovran e finii in del secol quell de 18, in la soa struttura d'incoeu.
Memoria a nucleo filaa
miniatura|drita|Vuna di 'sti memorij La Memoria a nucleo filaa (Core rope memory in ingles) a l'è 'na memoria ROM doperada in di agn '60 de la NASA per el programma Mariner e poeu per el programma Apollo, in l'Apollo Guidance Computer, che l'ha menaa l'omm in su la Luna. I memorij eren programmaa del Massachusetts Institute of Technology e faa su de la Raytheon.
A differenza di coev memorij a nucleo magnetich, ch'eren doperaa 'me RAM, i nuclei de ferritt a hinn doperaa 'me di trasformator : El segnal word de 'n fil el passa travers de on core daa e se l'è copiaa a vun de la linia bit a l'è lengiuu 'me "vun", se l'è minga copiaa a l'è lengiuu 'me "zero". In l'ACG per on core podeven passà finna a 64 fil.
I programma eren direttament cusii in la memoria di tessitriss, de facc 'sti memorij eren ciamaa simpaticament "LOL", cioè "Little Old Lady".
Densità de memoria
Per l'epoca 'sta memoria l'era pussee capienta di memorij magnetich de l'epoca, la podeva ospità:
NES Zapper
El NES Zapper a l'éra 'na pistola ottica per el NES venduda in abbinament cont la console in Giappon dal 1984 e in America dal 1985.
Originariament somejanta a 'n ver revolver a l'è stada poeu modifegada in d'ona pistola grisa: L'è però deventada famosa cont el design naranz, voruu de la legg americana.
Fonzionament
Comè tucc i pistol ottich in del moment del sbar el scherm el deventava negher, foeura che per l'area de colpì: Se el fotodiod el releva el bianch la console la segna pont.
Gioeugh
I gioeugh compatibij cont licenza eren:
Jeníkovice (Hradec Králové)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Hradec Králové.
Chauchailles
Chauchailles l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Fournels, del circondàre (arrondissement) de Mende e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.4 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 918 méter a 'na altèsa màsima de 1257 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Chauchailles l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Farnay
Farnay l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de La Grand-Croix, del circondàre (arrondissement) de Saint-Étienne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.93 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 315 méter a 'na altèsa màsima de 792 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Farnay l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Saint-Pierre-de-Soucy
Saint-Pierre-de-Soucy l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Montmélian, del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
Bandera de la Giamaica
La Bandera de la Giamaica a l'è la bandera nazzional doperada in, fada di color e representada de l'emoji.
Saint-Pierre-de-Soucy
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.09 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 256 méter a 'na altèsa màsima de 811 méter s.l.m.
Suelli
Suelli l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Cagliari. El g'ha presapóch 1.171 abitàncc, 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 62 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gesico, Mandas, Selegas, Senorbì, Siurgus Donigala.
Stazion de Custom House
Custom House a l'è 'na stazion de la, che la serviss.
Moviment
Ghe corren i servizzi. L'è in progett che la sibia 'na stazion de la futura Crossrail.
Interscambi
Fermada del bus
Strada voivodal 933
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 98 km.
Pisarei e faśö
Pisarei e faśö (pissarei e fasoeu in Noeuva Ortografia Lombarda, pissarei a l'è un termen piasentin che l'è doperad per el bigol di fiolit) a l'è un piat a bas de pasta tipegh de la cusina piasentina, vun di pussee cognossud de la cusina de quella cità e, in sgeneral, de la cusina emiliana. A l'è recognossud 'me De.Co. del comun de Piasenza e 'me Prodot Agricol Tradizzional de l'Emilia-Romagna.
La pasta a l'è fada con farina, aqua, pan gratad e 'n poo de formai gratad, e l'è poeu schisciada e srolotada inscì de dàgh la forma classega, e l'è servida poeu cont un sugh de fasoeui, del tomates schisciad e despess de l'oltra roba, 'me i carotole o 'n poo de luganega.
Sainte-Catherine (FR-69)
Sainte-Catherine l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Mornant, del circondàre (arrondissement) de Lione e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.76 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 547 méter a 'na altèsa màsima de 911 méter söl leèl del mar.
Seghebbia
Seghebbia (inscì anca in Italian) a l'è voeuna di dò frazion del comun cavargnon de Val Rezz, in de la Provincia de Comm. La se troeuva in mezz ai mont, in direzion de la Svizzera. L'è stada on comun indipendent infina al 1928: al temp di piev la ghe partegniva a la Piev de Porlezza.
Felsőmarác
a l'è un comun del Distret de Körmend, cont una popolazzion de abitant.
Benissa
a l'è un comun de la provincia de Alacant, cont una popolazzion de abitant.
30 09
El 30 de setember a l'è un di de l'ann.
Pozo Cañada
a l'è un comun de la provincia de Albacete, cont una popolazzion de abitant.
1361
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Jausiers
Jausiers l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Barcelonnette, del circondàre (arrondissement) de Barcelonnette e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 107.73 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1195 méter a 'na altèsa màsima de 3027 méter s.l.m.
Germignaga
Germignaga (inscì anca in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta, cont ona superfiss de 6,2 km² e 'na densità de 0 ab./km². El paes se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Canner). Inoltra l'ha faa part, duranta el Fascismo, del comun de Luin.
Germignaga la gh'ha cinqu frazion: Cà Mòro, Fornas, Mirandola Noeuva, Ronchett e Ronch.
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Germignaga l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Linia F (metropolitana de Noeuva York)
La  a l'è una linia de la metropolitana de Noeuva York.
Per (metropolitana de Milan)
Per  l'è 'na stazion de la Linia 1 de la Metropolitana de Milan. L'è verta dal.
L'è foeura de l'aria tariffaria urbana milanesa de l'abonament ma se pò rivàgh cont el biliett ordinari a dò zonn de 2,20€.
Interscambi
Parchegg de scambi
Servizzi
Biliettaria Scal mobil Stazion videosorveliada
Saint-Pierre-des-Champs
Saint-Pierre-des-Champs l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lagrasse, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 15.89 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 133 méter a 'na altèsa màsima de 520 méter söl leèl del mar.
Domm de Monscia
miniatura|drita|El Domm El Domm de Monscia a l'è ona gesa, la pussee importanta de Monscia. L'è dedicada al San Giovann Battista.
Saint-Pierre-des-Champs
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Pierre-des-Champs l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ferdinand II d'Aragona
El Ferdinand II de Trastámara ciamaa el Catolegh (spagnoeu: Fernando II o Fernán; Sos, 10 de marz del 1452 - Madrigalejo, 25 de genar del 1516) l'è staa on re spagnoeu. L'ha governaa la Sicilia, l'Aragona e, per via del sò matrimoni con la Isabella de Casteja, anca quella region lì. Con quell matrimoni chì la s'è compida l'unificazion de la Spagna, e 'l sò, sucessor, el Carlo V d'Asburgh (sò nevod) a l'è staa el primm re de tutt el Paes. Sotta el sò regn l'è stada fenida la Reconquista, hinn scominciaa i Guerr d'Italia e, soratutt, la descoverta del Mond Noeuv cont i viagg del Cristofen Colomb (1492).
Tires
Tires (todesch: Tiers) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 880 abitàncc, 'na superfìce de 42 km² e 'na densità de 21 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campitello di Fassa (TN), Castelrotto, Cornedo all'Isarco, Fiè allo Sciliar, Mazzin (TN), Nova Levante, Pozza di Fassa (TN).
Armistizzi de Lion
L' Armistizzi de Lion l'è staa on trattaa de pas faa in de la città francesa el 31 de marz del 1504. Con quell trattaa chì, strengiuu in tra el re frances Luis XII e 'l spagnoeu Ferdinand II la s'è organizada la spartizion de l'Italia: ai Frances gh'è staa daa el Ducaa de Milan, ai Spagnoeu el Regn de Napoli.
Strada voivodal 934
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 18 km.
Canino
Canino l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Viterbo. El g'ha presapóch 5.072 abitàncc (dàti ISTAT del 2001), 'na superfìce de 123,49 km² e 'na densità de 41,07 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cellere, Ischia di Castro, Manciano (GR), Montalto di Castro, Tessennano, Tuscania.
04 09
El 04 de setember a l'è un di de l'ann.
Bandera del Ghana
La Bandera del Ghana a l'è la bandera nazzional doperada in, fada di color e representada de l'emoji.
New Nintendo 3DS
El New Nintendo 3DS a l'è el terz restyling del Nintendo 3DS relassaa in del 2015, che 'l gionta on stick analogich pussee, el support ai microSD e ai Amiibo cont el NFC, pussee de CPU e de RAM e 'n noeuv browser web pussee potent e cont el parental control integraa.
Grazia a la soa potenza gh'è di gioeugh, compagn de Minecraft e di riedizion del SNES, che fonzionen nomà in su 'sta console, inscì comé 'l gh'è de l'homebrew che 'l dopera apposta 'sti noeuv fonzionalità.
In del 2015 l'è sortida la version XL, cont on schermo pussee grand.
Gesa di Spos
"L'è el sit di spos, el sit di forestee, gh'è on santuari e gh'è i pittur d'Appian, che fann corr tutt el mond inanz indree."
- Giovanni Ventura
La Gesa di Spos (in italian: Chiesa di Santa Maria presso San Celso) a l'è ona gesa catolega de Milan. La se troeuva in del center de Milan, in Cors Italia (on temp Borgh de San Cels), arent a la veggia Gesa de San Cels.
Vespella de Gaià
a l'è un comun de la provincia de Tarragona, cont una popolazzion de abitant.
Gesa di Spos
El nomm in milanes
La se ciama la gesa di Spos perchè la tradizzion milanesa la voreva che i sposinn, dopo del matrimoni, a portassen on mazzett de fior a la Madona dent in de la gesa.
Storia
S'è comenzaa a falla su in del 1493, con l'obiettiv de trà in pee on santuari per tegnì dent ona statoa de la Madona (ciamada la Madona di Spos ). Cont el passà del temp gh'è staa giontaa anca on portegh. La gesa a l'è stada vun di primm edifizzi de Milan a vess staa faa per intregh cont el stil del Renassiment. A partì del 1950 l'è stada deciarada basilega minor.
Hvozdnice (Hradec Králové)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Hradec Králové.
1362
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Nintendo 2DS
El Nintendo 2DS a l'è 'na console portatil de la Nintendo, segond restyling del Nintendo 3DS.
El gh'ha mìnga la classega saradura a conchiglia e nanca i fonzion 3D e 'l regorda pussee el GamePad del Wii U.
Jonquières (FR-84)
Jonquières l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Orange-Est, del circondàre (arrondissement) de Avignon e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23.87 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 46 méter a 'na altèsa màsima de 85 méter s.l.m.
Felsőszölnök
a l'è un comun del Distret de Szentgotthárd, cont una popolazzion de abitant.
Château Rouge (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 4 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Milanese - Antologia della canzone lombarda
Milanese - Antologia della canzone lombarda l'è ona regolta de album fada su del cantant milanes Nanni Svampa in di Agn Settanta, e pubblegada de la Durium. Tanti di canzon chì present hinn staa cantaa anca in alter lavorà discografegh del Svampa.
L'opera
El progett a l'è staa faa su in trii period different: i primm quatter disch in del 1970, alter quatter in del 1973 e i ultem quatter in del 1977. Donca el gh'ha dodes album, spartii per argoment. El gh'ha dent vegg canzon tradizionai milanes e lombard, ma anca i canzon pussee recent del cabaret e di gran cantant de la canzon milanesa (anca l'istess Svampa).
I disch
In tra i parentesi el nomm de l'autor, indè che l'è atestaa.
Noeuva pubblicazion
In di Agn Domilla la regolta l'è stada sonada e pubblicada on'altra volta de la Sony, cont ona noeuva disposizion di canzon, in domà trii album.
Thuir
Thuir l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Thuir, del circondàre (arrondissement) de Perpignan e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.9 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 78 méter a 'na altèsa màsima de 243 méter söl leèl del mar.
Chavannes-près-Renens
Chavannes-près-Renens a l'è un cumün svizzer del distret de Ouest lausannois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.65 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Thuir
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Thuir l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Chavannes-près-Renens
El cumün de Chavannes-près-Renens al se tröva a una altitüden de 415 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ecublens, Losanna, Renens.
Bundesstraße 187
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Sasònia-Anhalt e Brandebùrgo.
Wembach
Wembach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Lörrach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 1.80 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Wembach el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra a 'n altèsa de 528 méter sura 'l leèl del mar.
Parazzoeu
miniatura|In di strad de Parazzoeu Palazzoeu (Parazzoeu in del dialett local; Palazzolo Milanese in Italian) a l'è voeuna di sett frazion del comun milanes de Paderna Dugnan. El paes el se troeuva arent al fiumm Seves.
Stòria
Palazzoeu l'è nassuu 'me borgh agricol, che al temp di piev l'era on comun de la Piev de Des. La soa indipendenza l'è durada fina al 1869.
Canepina
Canepina l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Viterbo. El g'ha presapóch 3.095 abitàncc (dàti ISTAT del 2001), 'na superfìce de 20,96 km² e 'na densità de 147,66 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caprarola, Soriano nel Cimino, Vallerano, Viterbo.
Außernzell
Außernzell l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Baviéra. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Deggendorf. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 24.13 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Außernzell el se tróa a 'na altèsa de 372 méter sura 'l leèl del mar.
Linia M (metropolitana de Noeuva York)
La  a l'è una linia de la metropolitana de Noeuva York.
375
Avenimeent
Ü teremòt l'à colpìt la sità de Benevènt
Ol Teodosio l'à fai finì fò la ribeliù del Firmo 'n Africa.
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Carolei
Carolei l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Cosenza. El g'ha presapóch 3.535 abitàncc, 'na superfìce de 15 km² e 'na densità de 236 ab./km². El cunfìna coi cümü de Dipignano, Domanico, Mendicino.
05 09
El 05 de setember a l'è un di de l'ann.
1363
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Benningen
Benningen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Unterallgäu. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 11.17 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Benningen el se tróa 'ndèla part meridiunàl de la Svevia, 'ndèl'àrea geogràfica ciamàda Algovia (Allgäu), a 'na altèsa de 601 méter sura 'l leèl del mar.
Pozo-Lorente
a l'è un comun de la provincia de Albacete, cont una popolazzion de abitant.
Soleminis
Soleminis l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Cagliari. El g'ha presapóch 1.587 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 132 ab./km². El cunfìna coi cümü de Dolianova, Serdiana, Settimo San Pietro, Sinnai.
Vicepresident di Stat Unii
El Vicepresident di Stat Unii l'è 'l primm in la ligna de succession presidenziala di Stat Unii e president del Senad di Stat Unii, con diritt de vot domà se gh'è la parità.
L'è elegiuu ogni 4 agn, insemma al President di Stat Unii, ma a differenza soa el gh'ha nissun limit al mandaa. El ciappa el roeul del President se 'l moeur, el pò minga esercità el sò roeul ben o in cas de malann transitori o de operazion medega.
Incoeu el Vicepresident l'è la Kamala Harris.
Alytus
Alytus (Olita in polacch e in russ storigh; Aliten in todesch storigh; Alita in bieloruss; אליטע/Alite in yiddish; Alīta in letton) l'è ona città de la Lituania oriental, cont ona popolazion de quasi 70.000 personn.
Geografia
La città la se troeuva in de la contea omonima. L'è anca el centro de la region storiga de la Dzūkija e l'è traversada del fiumm Nemunas.
Capitani Reggenti
miniatura|drita|El [[Giulian Gozi vestii da Capitan Reggent]] I Capitani Reggenti hinn i cap de stat del San Marin. Hinn du e resten in carega per ses mes, dal 1m de April al 1m de otober e inscì via. La Reggenza l'è on organ collegial, e i dò reggent i gh'han el diriss de veto vun in sui decision de l'alter.
Volpajola
Volpajola l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Alto-di-Casacconi, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.03 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 45 méter a 'na altèsa 1231  méter s.l.m.
Capitani Reggenti
Hinn formalment a cap del Consiglio Grande e Generale, del Consiglio dei XII e de Congresso di Stato, ma pòden no toeuggh part se hinn no member.
I capitani reggenti elegiuu dal Consiglio Grande e Generale per el semeter 1m april 2017 - 1m ottober 2017 hinn la Mimma Zavoli e la Vanessa D'Ambrosio.
Elezion
Hinn elegiuu dal Consiglio Grande e Generale, tipegament da du Partii different, per garantì el controll reciproch. L'è elegiuda la cobbia con la maggioranza assoluda e l'elezion l'è nonziada dal Segretari de Stat per i Affar Interni dal pogioeu del Palazz Publegh.
Dopo tri dii da la fin del mandaa i cittadin poden mandà i sò lament, e se gh'è di presuppost per giudegà i Reggent per quell che han faa o mia faa vegnen mandaa al Sindacaa de la Reggenza.
Poden vess elegiuu domà:
Stazion de Woolwich Arsenal
Woolwich Arsenal a l'è 'na stazion de la, che la serviss.
Moviment
Ghe corren i servizzi. L'è in progett che la sibia 'na stazion del futur Crossrail.
Interscambi
Fermada del bus
Saint-Rémy-de-Maurienne
Saint-Rémy-de-Maurienne l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de La Chambre, del circondàre (arrondissement) de Saint-Jean-de-Maurienne e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 44.26 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 394 méter a 'na altèsa màsima de 2760 méter s.l.m.
Sainte-Colombe-lès-Vienne
Sainte-Colombe-lès-Vienne l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Condrieu, del circondàre (arrondissement) de Lione e del dipartimènt del Rodano.
Mancasturma
Mancasturma (Maccastorna,in Italian) l'è un cumün del süd de la pruìncia de Lod, Lumbardia, che l'é bagnád da l'Ada, e l'é püssee visìn a Cremuna che a Lod, sò pruìncia.
Sainte-Colombe-lès-Vienne
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 1.6 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 150 méter a 'na altèsa màsima de 308 méter söl leèl del mar.
Mancasturma
Storia
L'é vün di Cumün püssee picinìn d'Italia cun apéna 0 abitant (dàto del ).
Sül sò teritóri la ghé una cesa, el palási del Cumün, e una Traturìa rüstica. Al ghé anca un belìssim castéll del secul XIII-XIV.
Denans a la cesa, a ghé la piása Papa Pául VI, cun un giardinétt püblich.
Una vinténa d'ann fa, i hann custrüid un punt che culega Mancasturma a Cróta, praticament la pruìncia de Lod cun quela de Cremuna.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Mancasturma l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Feurs
Feurs l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Feurs, del circondàre (arrondissement) de Montbrison e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 24.39 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 327 méter a 'na altèsa màsima de 366 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Feurs l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Vila-rodona
a l'è un comun de la provincia de Tarragona, cont una popolazzion de abitant.
Bandera de la Giordania
La Bandera de la Giordania a l'è la bandera nazzional doperada in, fada di color e representada de l'emoji.
Chaudeyrac
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 44.1 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1119 méter a 'na altèsa màsima de 1436 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Chaudeyrac l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Mandeism
El Mandeism a l'è una religion gnostega e monoteista, prategada del grup etnegh di Mandee. Inn ciamad anca Cristian de San Giovann, perché veneren el Giovann Batista 'me sò profeta final, comunque gh'hann una devozzion anca per Adam, Abell, Set, Enos, Noè, Sem e Aram.
Se pensa che inn i Sabian tirad a man in del Coran 'me Sgent del Liber, roba che gh'ha permitud de viver di voeulte sota el domini islamegh, a pagà la Jiziah, ma minga tucc i governi musulman l'hann vista inscì e di voeulte gh'hann havud de scapà.
Benitachell
a l'è un comun de la provincia de Alacant, cont una popolazzion de abitant.
Humburky
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Hradec Králové.
Strada voivodal 935
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 63 km.
Gesa de San Cels
"San Cels ch'el sponta sù intrà i vecc cà e el brilla al sô de dì, de nott ai stej, San Cels l'è on gran Santon tant sospiràa perchè anca ben s'hinn pover o s'hinn scior andà a San Cels l'è el sogn di spos novej San Cels el benediss semper l'Amor!"
- Amalia Gola Sola, Milan al ciar d'on ciarin, Milan, 1966.
Cismon del Grappa
Cismon del Grappa (en vèneto: Cismon del Grappa) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Vicènsa. El g'ha presapóch 1.058 abitàncc, 'na superfìce de 34 km² e 'na densità de 31 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arsiè (BL), Borso del Grappa (TV), Crespano del Grappa (TV), Enego, Grigno (TN), Paderno del Grappa (TV), Pove del Grappa, San Nazario, Seren del Grappa (BL), Valstagna.
Gesa de San Cels
La Gesa de San Cels (italian: Chiesa di San Celso) a l'è ona gesa catolega de Milan. La se troeuva in del center de la citaa, in Borgh de San Cels (incoeu Corso Italia).
Storia
L'è vuna di ges pussee vegg de Milan: la soa origin a l'è del secol IV, perchè l'era stada fada per contegnì i oss de San Cels, vun di tanti marter milanes. A bon cunt, la struttura che vedom a l'è del secol IX, e l'è stada fada in stil romanegh. Cont el passà di agn, l'ha mudaa la forma e i dimension tanti voeult: per esempi, in del secol XVIII a gh'è staa traa giò la zona denanz (ghe resta domà 'na quai colonna), intant che i restavor del secol XIX g'hann restituii ona faciada romanega che l'era stada cambiada. Al dì d'incoeu l'è ona gesa ligada a quella di Spos, lì arent.
Piev de Garlaa
La piev de Garlaa l'era vuna di piev religios e civil del Milanes. El sò patron l'eva San Steven. In del 1574 però el San Carlo Boromee l'ha spostaa la sede de la piev a Olginaa.
La confinava a ovest con la piev de Ogionn, a nord-ovest con quella de la Valassina, a nord con quella de Mandell (diocesi de Comm), a nord-est con quella de Lecch, a est con la diocesi de Bergom e a sud con la piev de Brivi. La tirava denter i comun de Olginaa, Garlaa, Bartesaa, Bij, Capiaa, Consonn, Dosc, Galbiaa, Malgraa, Pescaa, Sala, Cherghentin e la Vall.
Poliomielita
La poliomielita, despess ciamada apena polio, a l'è 'na malatia acuta che la vegn per un virus che 'l se spantega in manera facil soratut per via oro-fecal. In del 90% di cas l'infezzion la fa nagot, ma in del 10% l'è sintomategh e in del 1% di cas el va dent al sistema nervos central e 'l taca i neuron motor, a causà debolezza e paralisi, despess in di gambe, quand che la taca el filon de la schena. In di cas pussee gram la comprometeva la respirazzion e besognava vesser jutad, despess cont el polmon d'azzal.
Recognossuda in del 1840 del Jakob Heine, el poliovirus che la causa l'è descovert in del 1908 del Karl Landsteiner. Vegnen di gran epidemie de 'sto virus a partì del secol quell de desnoeuv, ma grazzia a la vacinazzion l'è squasi descomparida e se pensa che la sarà la terza malatia a vesser scancellada de la Terra, dopo del varioeul e de la pesta bovina.
Alessandro Di Battista
Alessandro Di Battista  (Roma, 4 de agost del 1978) l'è on politegh italian, deputaa de la Cambra di Deputaa per la legisladura quella de 17.
L'è staa elegiuu in Lazzi e l'è vun di reppresentant pussee important del Moviment 5 Stell
1364
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Meltdown
Meltdown a l'è 'na vulnerabilità de sicurezza che la revarda la pupart di microprocessor Intel e i processor ARM e AMD in di situazion particolar, cont ID CVE-2017-5754.
Calcata
Calcata l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Viterbo. El g'ha presapóch 846 abitàncc (dàti ISTAT del 2001), 'na superfìce de 7,67 km² e 'na densità de 110,30 ab./km². El cunfìna coi cümü de Faleria, Magliano Romano (RM), Mazzano Romano (RM), Rignano Flaminio (RM).
Meltdown
Storia
La vulnerabilità a l'è stada descoverta independentement di tecnegh de Google e de l'Università tecnega de Graz e l'è stada publegada, insemma a Spectre, el 3 de genar 2018, in antizip rispett a la data del 9 de genar, che l'ha permittuu no a 'n quaj sistema, 'me Ubuntu, de giornàss in temp.
El 3 de genar a l'è staa relassaa el giornament de Windows 10, in del frattemp anca el kernel Linux e macOS s'hinn giornaa. El giornament software el podaria però rallentà el computer dal 5% al 30%.
Attacch
El sistema el permett a on programma de lengg in di locazion de memoria che ghe partegnen no e hinn no reservaa a lu, e permetten per esempi de descovrì password, ciav de crittografia e alter informazion reservaa, e 'l permett anca a 'na macchina virtual de interagì cont el sistema mader.
El dopera per fonzionà on difett de la progettazion de l'esecuzion speculativa, ossia 'na fonzion che la permett de velocizzà l'esecuzion cont el fà i operazion che l'è pussee probabil che sien de fà e de scartà el resultaa se i cunt eren no de fà. La pupart di processor la lassa access liber a la soa cache, che l'è donca doperabil per leng di informazion sensibij anca se minga autorizaa del kernel.
Rivoeulta de Milan (1853)
La revoeulta de Milan del ses de febrar del 1853 l'è on episodi del Risorgiment italian. In 'sta revoeulta, i reson patriottegh s'hinn messedaa a primm idej socialista.
Storia
I revoltos, senza i armi promettuu che doveven rivà de la Svizzera e de Genova, s'hinn lanzaa in gir per i strad armaa domà de cortei e olter arnes compagn. A gh'è mancaa l'aiutt di soldaa ongheres (che speraven de tirà denter, per l'oeudi contra l'Austria) e di mazzinian, che eren contrari ai idej socialista. Dopo de 'na giornada de combattiment, i austriegh hinn staa bon de menà l'orden grazzie ai rinforz, e hann fusilaa sedes personn. Dopo che l'è andaa mal, quell fatt chì l'ha colpii l'opinion publega borghesa e moderada, che l'ha sentuu che l'era important rivà a l'Unità d'Italia cont el lassà de banda i posizzion del Mazzini e quei socialista, che s'eren giamò faa sentì in del 1848.
Barbara (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 4 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
06 09
El 06 de setember a l'è un di de l'ann.
Tordères
Tordères l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Thuir, del circondàre (arrondissement) de Perpignan e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
Povedilla
a l'è un comun de la provincia de Albacete, cont una popolazzion de abitant.
Strada voivodal 936
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 15 km.
Tordères
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.91 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 139 méter a 'na altèsa màsima de 390 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Tordères l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Bandera de la Grecia
La Bandera de la Grecia a l'è la bandera nazzional doperada in, fada di color e representada de l'emoji.
Rò Fera (metropolitana de Milan)
Rò Fera  l'è 'na stazion de la Linia 1 de la Metropolitana de Milan. L'è verta dal.
Strona (BI)
Strona (en piemontés: Stron-a) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Bièla. El g'ha presapóch 1.174 abitàncc, 'na superfìce de 3 km² e 'na densità de 391 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casapinta, Cossato, Crosa, Mezzana Mortigliengo, Trivero, Valle Mosso, Valle San Nicolao.
Rò Fera (metropolitana de Milan)
L'è foeura de l'aria tariffaria urbana milanesa de l'abonament ma se pò rivàgh cont el biliett ordinari a dò zonn de 2,2€.
Interscambi
Stazion de Rò Fera Fermada del bus Tapett mobil Stazion-Feramilan
Servizzi
Biliettaria Scal mobil Stazion videosorveliada
Saint-Polycarpe (FR-11)
Saint-Polycarpe l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Hilaire, del circondàre (arrondissement) de Limoux e del dipartimènt de l'Aude.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.81 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 194 méter a 'na altèsa màsima de 806 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Polycarpe l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ada Negri
Biugrafia
Ada l'è nassüda a Lod el 3 febrar dal 1870. I sò urigin i erun pupular: sò pà l'era un vetürìn e sò mà, Vittoria Cornalba, l'era da tessidura. Ada l'ha passad la sò giunessa ind la purtineria dal palass indue la nona, Peppina Panni, la laureva tame cüstòd par la nobil famiglia Barni, ligad un temp al famus mes supran Giuditta Grisi, fin a la mort de la qual l'era staia guernant Peppina.
In sü i fat tra la Grisi e la sò famiglia, Ada l'ha custrüìd el riferiment de la sò giuinessa. In de la purtineria la picinina l'era de solit da par lé e la guardeva le persune che passevun. Che'l fat chi l'è vüna d'i rob cuntad ind al rumans utubiugrafich Stella Mattutina dal 1921.
A un an da quand l'è nassüda l'è rimasta orfana dal pà che l'era miga in buni raport cun la mà: l'è stai grassie ai sacrifissi de questa, che l'è 'ndaia a laurà in fabrica, che Ada l'ha pudid stüdià a la Scola Nurmal feminin de Lod, indue l'ha ciapad el diploma de maestra elementar.
Cariati
Cariati l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Cosenza. El g'ha presapóch 8.294 abitàncc, 'na superfìce de 27 km² e 'na densità de 307 ab./km². El cunfìna coi cümü de Crucoli (KR), Scala Coeli, Terravecchia.
Ada Negri
Biugrafia
Chi l'ha cread le puesie pö püblicad ind al 1892 ind al libor Fatalità: la püblicassión la gh'ha avid insì tant sücèss che l'ha purtad Ada a ess insì famusa che sü inissiativa dal ministor Zanardelli, le gh'è stai dai el titul de insegnant ad honorem a l'Istitüt superiur "Gaetana Agnesi" de Milan. Insì la s'è trasferida cun la mà ind la capital lumbarda.
Ind al 1894 l'ha vensüd el Premi Milli par la puesia e ind el stess an l'è stai püblicàd el sò scund libor intitulad Tempeste. Tempeste el gh'ha avüd poch sücèss e l'è stai criticad suratüt da Luigi Pirandello. Ind a cal mument chi la sò prudüssión la s'è cuncentrada suratüt ins al sucial cun l'ubietiu de denüncià d'le sitüassión dificil. Par quest la s'è guadegnad la scumagna de Puetessa dal Quart Stat. thumb|left|250px|Munümént dedicad ad Ada Negri in Piassa Uspedal a Lod Ind al 1896 la s'è spusada cun Giovanni Garlanda, indüstrial tessil de Biela, dal qual la gh'ha avüd la fiöla Bianca, che la gh'ha ispirad tante puesie e Vittoria, che l'è morta a un mes de vita. La sò vita persunal de chel mument chi l'ha mudificad la sò puetica e le sò opere i en divegnüde püssè intruspetive e utubiugrafiche. Maternità l'è stai püblicàd ind al 1904, e Dal Profondo ind al 1910.
A la separassion dal marì dal 1913, Ada la s'è trasferida a Zürìgh indue l'è rimasta fin a l'inissi de la Prima guera mundial. Da Zürìgh l'ha scrit Esilio, opera con ciar riferiment utubiografich, püblicàd ind al 1914, e un grüp de nuele faie sü ind al libor Le solitarie, publicad ind al 1917. Le solitarie l'era un'opera incentrada in sü i prublema de la figüra feminil.
L'an dopu l'è 'ndai a le stampe Orazioni, insema de cant a la patria: i an de la guera i evun trasfurmad la passion civil in patriutism, cumpagnad a l'andà arent a le pusission de Mussolini.
Cun andà inans d'i an i argument de le sò puesie parlaran sempor püssè de sentiment e d'amarcord.
Ind al 1919, l'an ind al qual l'è morta la sò mama, da una növa storia d'amur el nasseva un nöu libor de puesie intitulad Il libro di Mara. L'opera l'era dificil da cumprend par la sucetà catolega e cunservativa de chel epuca lì.
Dü an dopu, ind al 1921, l'an dal spusalissi de la fiöla Bianca, el và a le stampe Stella mattutina, rumans utubiugrafich de gran sücess.
Ind al 1931 l'ha ciapad el Premi Mussolini a la cariera: i erun i an in d'i quai Benito Mussolini el gh'eva amò d'i ligam cun i cumpagn dal periud sucialista. El premi l'ha fai diventà Ada Negri cume un'inteletual de regim, tant che ind al 1940 l'è staia la prima dona a fà part de l'Accademia d'Italia. L'artista l'ha mai rinegad la sò adesion al regim.
Diventada vecia, la sò vita la sarà segnada dal pessimism, ma anca da 'na ritruada religiusità.
Püblicassion dopu la mort
Ada Negri, Poesie, cürad e cun l'intrudüssion de Silvio Raffo, Milan, Arnoldo Mondadori Editore, 2002
Vila-seca
a l'è un comun de la provincia de Tarragona, cont una popolazzion de abitant.
La Javie
La Javie l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de La Javie, del circondàre (arrondissement) de Digne-les-Bains e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 37.27 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 752 méter a 'na altèsa màsima de 2186 méter s.l.m.
Wieden
Wieden l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Lörrach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 12.25 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Wieden el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra a 'n altèsa de 828 méter sura 'l leèl del mar.
Des zornade de Bressa
Le dés zornàde de Brèsa i è stàde en müimènt de ribeliù popolàr de la zét bresàna cùtra l'ocupasiù austrìaca che gh'è düràt dei 23 de màrs (el dé de la scunfìta dei piemontés endèla batàia de Novara) al prim de bril del 1849. El coràgio e l'orgòi demustràt dei bresà en ocaziù dei combatimèncc de chèsto epizóde i gh'è valìcc a la cità de Brèsa el tìtol de "Leonèsa d'Italia"
Antefacc
'Ntra 'l 18 e 'l 22 de mars del 1848, quan che s'è difundìt la nutìsia de le Sich zornàde de Milà, sèrte cità lombàrde (Cóm e Bèrghem, en particolar), le s'ìa ribelàde ai le guarnigiù austrìache, e le g'ha ubligàt el maresciàl Josef Radetzky a ritiràs. Dopo la libersiù de chèste cità, el Regn de Sardegna l'è entràt en guèra e 'l sò ezèrcit l'è nat a afrontà chèl de Radetzky sóta le müre de Verùna e 'l s'è scuntràt endena série de batàie (Prìma guèra de 'ndependènsa italiàna).
A la fìrma del armestése de Salasch, che l'ubligàa le armàde piemontéze a ritiràs de la Lombardia e de Milà (re-ocupàda ai 6 de óst), miér de sfolàcc i è nacc a riparàs en Piemónt e 'ndèl Canton Ticino.
Ai 12 de mars del 1849 el Regn de Sardegna el g'ha denunciàt l'armestése de Salasch. El Radetzky alùra el g'ha ritiràt i sò òm de 'na bùna part de le pruvìnce, e a Brèsa el g'ha lasàt en castèl en manìpol de 300 soldacc a presidià la cità, poch òm ma 'ndèna puzisiù bèla furtificàda e condena bèla dotasiù de artiglierìa.
1365
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Des zornade de Bressa
Antefacc
El clìma l'ìa ìn pó compàgn de chèl de l'an prìma, aisebé che 'na bùna part dei có piö calcc i gh'ìes duzìt scapà 'n Piemónt o a l'èstero. Endèla cunfüziù generàla, el el municìpio el g'ha ciapàt en mà la diresiù dela ribeliù, de lé a póch sustignìt de 'n cumitàt de diféza furmàt dei sustenidùr de le edèe de Mazzini piö cunvìnti. 'Na sitüasiù mìa tat diferènta la s'ìa nìda a verificà, endèi stès momèncc, a Cóm.
La poezìa del Canossi
L'Angilì Canòssi el g'ha celebràt chèsti facc condèna poezìa:
La baraónda la s’è ambiada isé: öna matina el Comandant dè Piàsa (l’era la fì de mars, ai vintitré), el manda ‘n Municìpio a bàter càsa. El comanda de dàga lé per lé ''sentrentamila svànseghe. - Gran ràsa'' ''de cani! – dis la zènt – Ghè n'hóm asé'' ''de pagà mülte a sté gran bröta ràsa! - Èn chèla, ria i carias chè 'ndàa 'n Castèl'' co’ le pröïste per la guarnigiù, e giü l'éra cargat de saradèl: ùlega adòs, treàca i caratù, àrmes töcc quancc d’ön tòch de maranèl, e zó le prime bòte a sté Sücù. E ‘ntat chè sté Sücù i è dré ch’i fila vé zó sóta la Lòza i Comisàre, chè i éra ignic per fàs mondà la pila e ghe sbrüzàa d’hì miga fat l'afare. - A sé?!, 'n vulìef amò sentrentamila? - uza la zènt – canàe de üsürare! ''sanguète, tirapè! volóm finìla! – E i éra dré per dàga 'l bene-stare,'' quand el Maràfio, el capo dei bechér: - Òho, s•cècc - el dis – fóm miga dele bèrle! Sté du siòr-ché i va bé per prizunér. Endré, ve dich, o vùla fiur de sbèrle! ''Sté du siòr-ché vè i méne mé a polér: ''chèscc-ché i va consegnacc al prét de Sèrle. - Entat el Capitane del Castèl,'' chè 'l vèt a turnà 'ndré i so òm pestacc e 'l sènt che 'l Municìpio nó 'l dà ‘n ghèl, ''el dis: - Ve ‘l daró mé 'l castigamacc. - Difati vèrs le dò, pròpe 'n del bèl'' chè töcc i faa comènti sö 'n sté facc, sé sènt buhm… bruhm…, e sübit ön bordèl cóme de cóp e védre sfracasacc. A parlà co’ la bóca del canù el Capitane 'l gh'ìa cridìt che Brèsa la se sarès bötada ‘n zünüciù; ma l'ha duit capì piö prèst chè ‘n frèsa che la pégora adès la faa debù e ché la gh'ìa dei dèncc de leonèsa. Pènsa dóca se ulìem mocàla lé per hì sintìt a tra quach canunada; quant turna, a mezanòt, i s'è mècc dré e bombardà, te dize chè l’è stada ''‘na spéce de 'na fèsta. Salta 'n pé'' töcc quancc, tö sö i füzìi e cór en strada… Gh’éra scür… sé ciamàem: “Él Lü… Sét tè?... ''Nómi ‘n Castèl?...”. Èn chèla la Palada'' La taca a scampanà, e din dòn rispónt el Pégol e campane e campanù de someà vignit la fi dèl mónt. Miga però a noàlter, ma ai Sücù: per nó l’éra 'na fèsta: l'éra ‘n fónt la nòsta Pasqua de Risuresiù.
Fóncc
Felice Venosta, Il martirio di Brescia: narrazione documentata, Carlo Barbini editur, Milà,1863 test en Liberliber.it
Paderna Dugnan
Ona voeulta, a l'era un gròss center agricol ma a scomincià di agn '60 la s'è desvilupada l'industria e 'l numer de abitant a l'è vegnuu grand fin a rivà a asquas 50.000.
Territòri
El comun el se troeuva in del l'alta pianura lombarda, a 163 meter s.l.m., al margen meridional de la Brianza. El territòri comunal a l'è squas tutt urbanizzaa, foeura de la zona agricola orientala e settentrionala dent el Parch Grugntort-Villores e d'on quaj camp a redoss del fiumm Sceves, el cors d'acqua che la taja la cittaa da nòrd a sud. On alter cors d'acqua che la va a travers a Paderna Dugnan a l'è 'l canal Villores. Quel canal chì el corr minga lontan dal confine che 'l divid Paderna Dugnan dal comun de Vared.
Part de l'area urbana de la Granda Milan e tacaa ai comun de Bollaa, Cinisell Balsom, Corman, Cusan, Limbiaa, Noeuva, Senagh e Vared, Paderna Dugnana a l'è on comun de la prima zenta urbana de Milan e a l'è situaa a circa ona desenna de chilòmeter a nòrd de Piazza del Domm.
Clima
Si come el se troeuva in del l'alta pianura padana, Paderna Dugnan la gh'ha on clima de tipo continental, cont di invern fredd e tant dì de gel e estaa cald, umid e moderatament pioverasg ; ultimament, in particolar, i temparadur, che poden vess pussee alt de 30 °C, e l'umed, che 'l pò rivà a l'80%, a causen il fenomen de l'"ampj". Comè in del rest de la Granda Milan, de contra, el fenomen de la scighera, ona voeulta tipigh del period autunal e invernal, a l'è dree a deventà semper pussee rar.
Stòria
Despoeu de l'Unità d'Italia, a s'è scomincià a pensà al reimpiant intern del paes; inscì cont el regio decrett del 17 de marz 1869, a Paderna Milanes (comè a l'era ciamaa el comun prima) a hinn staa tacaa i comun de Dugnan, Inciran, Cassina Mata e Parazzoeu Milanees. La scelta del nomm da dà al noeuv comun, a l'è stada minga fazil; on suggeriment a l'è rivaa anca dal Lisander Manzon, che ha parponnuu de ciamà el comun cont el nomm de Padergnano, che, tutavia, l'è staa piasuu pocch.
In del 1880, el Consili Comunal ha deliberaa el nomm de Borgosole, ma anca quest chi a l'è risultaa pocch cetaa e a l'è staa abolii cont una petizion firmada da la maggioranza di cittadin. Domà el 1° de fevree del 1886, despoeu a un regio decrett, a l'è staa stabilì el nomm de 'l dì d'incoeu de Paderna Dugnan.