cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Divergenza
Definizion
La divergenza a l’è ‘na quantità scalà che la detèrmina la tendenza di lìnej de fluss de on camp vettorial a suttà a vesinàss vèrs ‘na sorgent (convergenza o divergenza negativa) o a desviàss quand che inveci se slontanten (divergenza). Quèl contegn chì el pò vèss descrivùu se a se considera ona region de spazzi e se ossèrva el fluss (in sortida o in entrada) del camp vettorial travèrs ‘na superfice (ciusa) che la contorna quèlla region là: se el fluss l' in sortida el se compòrta compagn ch'a ghe fudèss ‘na "sorgent" denter ind la region, inscambi se l’è in entrada compagn che  ‘l ghe fùdèss on "pozz". La definizion de la divergenza de on camp l’è ottenuda cont el considerà el caso che la region de spazzi la se restréng fin a diventà on pont: a l’è el lìmit, per el volùmm de la region che ‘l tend a zero, del rappòrt tra el fluss del camp travèrs la superfice e ‘l volùmm medèmm.
Formalment, senza fàgh riferiment a on sistèma de coordinad particolar, la divergenza d’on camp vettoriàl \mathbf{F} in del pont p a l’è pari al fluss de \mathbf{F} travèrs la frontéra liscia S(V) de ‘na region spazial V, divìs per el volùmm |V| de V, in del lìmit indoe  la dimension de la region la diminuìss fin a fala diventà l’istèssa del pont p. O ben, se tratta de l'integral:
indoe \mathbf{n} a l’è el vettor unitari normal a la superfice S(V) e che ‘l gh’hà on vèrs che 'l varda defoeura. La definizion de prima a l’è ‘n’espression del teorema de la divergenza, second el quàl el fluss de \mathbf{F} travèrs la superfice ciusa S(V) l’è l'istèss de l'integral de la divergenza de \mathbf{F} risòlt in del volùmm V.
Con quèlla definizion chì la divergenza la ciapa el significàa de derivada spazial de on camp vettorial, e con quèst a se voeur dì ona sòrta de rappòrt de cressiment sora on insèma, che de definizion, el tend a zero. El valor zero el riess alora a descriv la conservatività del camp \mathbf{F} quand che quèst chì el rappresenta on camp de velocità. Quand che a se considera el traspòrt de materia, per esempi, ghe se fà corrispond al camp vettoria l la velocità di partìcol, e per descriv la conservazion de la materia a se dopera el teorema de la divergenza che ‘l permètt de stabilì che la variazion in del cors del temp de la densità de materia denter in del volùmm V a l’è eguàl del fluss de materia che ìl va denter e foeura travèrs S(V). Quèst l’è descrìtt in forma local per mèzz de l'equazion de continuità. miniatura|’Na [[funzion vettorial e la soa divergenza rappresentada ‘me camp scalà (el ross l’insegna el maggior, el verd l’insegna el minor).]] Se a se considera on spazzi euclideo a trii direzion, che ‘l gh’hà \mathbf i, \mathbf j e \mathbf k 'me vettor unitari relativi ai ass x, y e z, la divergenza de on camp vettorial continuv e differenziabil  l’è quèlla funzion scalà chì:
La scrittura la servìss domà de tegnìla mèj in coo,  de già che el pont el rappresenta l'operazión del prodòtt scalà tra l'operador nabla e ‘l camp \mathbf F: con l’aplicà formalment i definizion di du tèrmen e del prodòtt scalà el risultàa a l’è la definizion de, ma se tratta franch de ‘n’abus de notazion e minga de on prodòtt scalà ben definì Restando in coordinad cartesian, la divergenza de on camp tensorial  del second órdin differenziabil con continuità a l’è on camp tensorial del primm órdin:
Se a se considera inveci on camp vettorial scrivùu in tèrmen de coordinad cilindrich, la divergenza l'è:
A la fin, in coordinad sferich, indoe \theta a l’è l'angol rispètt a l'ass z e \phi el girament intorna de l'ass z, la divergenza a l’è:
El generalizzà
La divergenza a l’è on caso particolar de la derivada estèrna, quand che quèsta chì la mappa ‘na 2-forma ind ona 3-forma in \R^3. Considerèmm ‘na 2-forma:
che, per esempi, in del caso del traspòrt de materia la misura l'aument de partìcol che l’intravèrsen la superfice per unitàa de temp ind on fluid de densità  che ‘l se moeuv de velocità local \mathbf{F}. La soa derivada estèrna d j a l’è:
indoe \flat el denòta vun di du isomorfismi musicaj, e \star el denòta el doal de l'Hodge.
Cont el doperà la derivada del Lie  a se pò scriv:
In su ‘na varietà riemanniana o lorentziana la divergenza rispètt a la forma de volum la pò vèss calcolada in tèrmen de la connession del Levi-Civita \nabla:
‘doe la seconda espression è la contrazion de la 1-forma \nabla X a valor ind on camp vettorial con lee medèsima.
La divergenza la pò anca vèss generalizzada ai tensore. In de la notazion de l'Einstein la divergenza de on vettor controvariant F^\mu a l’è:
‘doe ‘l \nabla_\mu l’è la derivada covarianta. A l’istèssa manera, on quaj autor le definiss la divergenza de on tensor mist per mèzz de la "notazion musical #", o ben se el  T a l’è on tensor dl tipo (p,q), cont el p che l’è l’indes de controvarianza e q quèll de covarianza, alora la divergenza del T a l’è el tensor del tipo (p,q-1):
Teorema de scomposizion
On camp vettorial regolàr assée, a l’è del tutt determinàa quand che la soa divergenza e ‘l sò rotór ind ògni pont del sò domini a hinn conossùu. De fàtt a se pò fa vedè che ògni fluss stazionari, che ‘l sia differenziabil almanc dò vòlt in e che ‘l vaga a zero in manera assée a la svèlta per , el pò vèss spartìi ind ona part irrotazional  e ‘na part solenoidal.
con:
Lansargues
Lansargues l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Mauguio, del circondàre (arrondissement) de Montpellier e del dipartimènt de l'Hérault.
Divergenza
Teorema de scomposizion
Per la part solenoidal l’è assée a rimpiazzà, in di espressioni de prima, el potenzial scalà cont on potenzial vettor, el gradient  cont el rotór       e          con. A l’è on caso speciàl de la scomposizione de l’Helmholtz o teorema de l’Helmholtz.
Lansargues
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Divergenza
Proprietà
La divergenza a l’è on operador lineàr, o ben:
per ògni cobbia de camp vettoriaj  \mathbf F  e  \mathbf G, che ‘l gh’hà quèj proprietàa chì:
Lansargues
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 18.39 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 16 méter söl leèl del mar.
Divergenza
Coordinad polar pian
miniatura|[[Coordinad polar]] In pòdom introdù di alter sistèma de riferiment ‘me quèll polàr:
Lansargues
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lansargues l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Divergenza
Coordinad polar pian
‘doe ‘l \rho el rappresenta la coordinada radiàl e ‘l \phi el rappresenta la coordinada angolar.
Se a se soppòn de vorè ottegnì la divergenza d’ona funzion vettorial:
a se pò scriv el prodòtt scalà di dò grandezz vettoriaj:
de già che gh’è de regordà che:
se a se eseguìss el prodòtt a se otten:
A se ved che dò di quatter derivad di vettor unitari hinn zero. De fàtt, cont el varià de \rho, el vettór unitari el cambià nò la sò direzion (e nanca el sò valor, de già che l’è on vettor unitari) e la soa derivada rispètto a \rho la sarà zero de conseguenza. A l’istèssa manera la cambierà minga cont el cambià del \rho. I alter dò derivàd che rèsten se troeuven:
e cont el sostituì:
la divergenza in coordinàd polar la diventa donca el scalà:
Coordinàd sferich
miniatura|[[Coordinad sferich]] In \R^3 a se pòden mètt denter di ater sistèma de riferimento, ‘me i coordinad sferich:
‘doe ‘l \rho el rappresenta la coordinada radiàl, el \phi el rappresenta la coordinada angolar da l'asse x e \theta el rappresenta la coordinada angolar da l'asse z. A l’istèssa manera del caso de prima, a l’è assée a proiettà el differenzial in sui noeuv coordinàd:
Donca se:
la divergenza in coordinad sferich la diventa el scalà:
Divergenza del rotór
In \R^3 la divergenza del rotór d’on qualsessìa campo vettorial de class C^2 l’è semper ugual de 0.
Defàtt, mettèmm  \mathbf F che ‘l sia on camp vettorial de class C^2:
De già che la funzion a l’è de class C^2 second el teorema del Schwarz i derivàd mist come che se sòmen se destrughen (s’a hinn soddisfàa i ipòtesi del teorema del Schwarz, de fàtt, l'ordin de derivazione l cunta nagòtt).
Bucciano
Bucciano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 1.907 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 272 ab./km². El cunfìna coi cümü de Airola, Bonea, Moiano, Tocco Caudio.
Steinach (DE-BY)
Steinach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Straubing-Bogen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 23.08 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Provincia de Arezz
La Provincia de Arezz a l'è 'na provincia de la Toscana.
Steinach (DE-BY)
El cümü de Steinach el se tróa a 'na altèsa de 348 méter sura 'l leèl del mar.
Nové Sady (Vysočina)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Fronreute
Fronreute  l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ravensburg. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 48.08 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
thumb|left|200px|Fronhofen: Tor e Céza parochiàla El cümü de Fronreute el se tróa a 'na altèsa de 594 méter sura 'l leèl del mar.
Strada de segonda class 367
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 37 km.
Frauenkirchen
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Allègre-les-Fumades
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 24.59 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 115 méter a 'na altèsa màsima de 381 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Allègre-les-Fumades l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Region del Giüra Bernes (region aministrativa)
La regiù aministratìva del Giüra Bernés (en todèsch: Verwaltungsregion Berner Jura), l'è giöna de le sich regiù aministratìve del Canton Berna. I è stàde custitüìde al prim de zenér del 2010.
La comprènt en cìrcol apéna:
Pertegaa (Marian)
Pertegaa (Perticato in italian) l'è ona frazzion del comun brianzoeu de Marian, in de la Provincia de Comm.
Strada europea E80
La Strada europea E80 a l'è 'na strada europea che la quatta Portugàl, Spagna, Frància, Itàlia, Cruazia, Muntnegher, Serbia, Kosovo, Bülgaria e Türchia. La conliga Lisbuna e Gürbulak e l'è longa 6102 km.
Kiskorpád
a l'è un comun del Distret de Kaposvár, cont una popolazzion de abitant.
Prezéi
Prezéi (nòm uficiàl en italià: Preseglie) l'è 'n cumu de 0 abitàncc (dàto del ) de la Val Sàbia, 'n Pruvìncia de Brèsa. El teretóre del cümü 'l cuàrcia zó 'na superfìce de 11,4 km² per 'na densità de popolasiù de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gnùzen, Bàrghe, Biù, Ódol, Sàbio e Vistù.
Urìgin del nòm
Endèi ducümèncc piö antìchi el paés el vé mensiunàt col nòm de Preseliys e isé 'l rèsta 'nfìna a che vé abandunàt el latì come lèngua notarìl. Zamò 'ndèl 1192 però se 'l tróa citàt apò a coi nòm de Presegis e piö tàrde amò come Prescio, Presejo; Pressaglia 'ndèl secol XV, Preselie 'ndèl 1470 e Presei 'ndèl 1609. A pàrter del sècol XIX el nòm l'è chèl atüàl: Preseglie.
Frasiù
El cümü l'è furmàt de divèrse frasiù:
Longares
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Europa (Bari)
La Stazion de Europa a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de. L'è verta dal e l'è in su la ferrovia Bari-Barletta. L'è doperaa del servizzi ferroviari metropolitan de Bari de Ferrotramviaria.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni metropolitan e regionai de Bari gestii de la Ferrotramviaria.
Interscambi
Fermada de l'autobus
Saxon (VS)
El cumün de Saxon al se tröva a una altitüden de 533 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bagnes, Charrat, Fully, Riddes, Saillon, Vollèges.
Castelli
Castelli l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 1.387 abitàncc, 'na superfìce de 49 km² e 'na densità de 28 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arsita, Bisenti, Calascio (AQ), Castel Castagna, Castel del Monte (AQ), Castelvecchio Calvisio (AQ), Isola del Gran Sasso d'Italia.
Haworthia cooperi
Haworthia cooperi l'è 'na spéce de piànte suculènte che fà part de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. L'è uriginària del Sudàfrica.
Descrisiù
L'è 'na piànta suculènta perène che pöl rià a furmà 'na rözèta de 30 o 40 fòie oblongo-lanceolàde, de culùr vért ciàr, quàze trasparènt endela part ensìma e con righìne verticài. La 'nfiurescènsa l'è a fùrma de grezèmbol sèmpe, coi pedezèi cürcc cürcc, e le bràtee deltòidee.
Tasonomìa
Haworthia cooperi l'è stàda discriìda del John Gilbert Baker endèla püblicasiù ''Refug. Bot. 4: t. 233'', dendèl an 1870.
Strada de segonda class 368
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 67.3 km.
Klobouky u Brna
a l'è una cità de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Břeclav.
Staříč
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Frýdek-Místek.
Campion (CO)
Campion (nom ufizial in italian: Campione d'Italia; cognossuu anca cont el nòmm de Campione) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de, 'na superfiss de 0 km² e 'na densità de 0 ab./km².
Traíd
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Campion (CO)
El costituiss on'exclave italiana in del Canton Tisin, perchè el se troeuva isolaa e separaa de l'Italia a causa del Lagh de Lugan e di montagn.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Campion d l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Scarea
Scarea (Scareglia) l'è ona frazion del comun tesines de la Valcolla, in del Luganes. L'è stada on comun deperlee fina al 1956.
Rue des Boulets (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 9 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Licee scientifegh statal Vittorio Veneto
El Licee scientifegh statal Vittorio Veneto (Liceo scientifico statale Vittorio Veneto in italian) a l'è un Licee scientifegh de Milan in pè del 1923.
Le Tholonet
Le Tholonet l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Aix-en-Provence-Nord-Est, del circondàre (arrondissement) de Aix-en-Provence e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.82 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 150 méter a 'na altèsa màsima de 350 méter s.l.m.
Bandera de la Scozia
L'è una dei bandere qe i fa su la Union Jack.
Tram a la Peter Witt
I Tram a la Peter Witt a hinn di tram che hinn faa a bas del modell del Peter Witt, consiliee de la città de Cleveland e ideator de 'n progett de renoeuvament di straport de la città in di agn 1920.
Martirano
Martirano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 1.036 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 74 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aiello Calabro (CS), Altilia (CS), Conflenti, Grimaldi (CS), Martirano Lombardo, Motta Santa Lucia.
Segunda Curinz Capitel Quater
Segunda Curinz
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR>
Capitel Quater
1Per chèst, già che gh'èmm chèst ministeri, cumè sèmm staa daa misericordia, devegnum no strach 2ma èmm renünziaa i coss scundüü de la vergogna, caminand no in de fürbizia né fasend falsa la parola de Diu, ma per mèzz de la manifestaziún de la veritaa recumandandum a ogni cusciènza di vèss üman denanz a Diu. 3E se anca 'l noster vangel l'è quataa intra quij che hinn perdüü l'è quataa, 4intra i quij el diu de chèsta etaa l'ha faa orb i mént de quij che creden no perchè 'l resplenda no la lüs sberlüsént del vangel de la gloria de Crist, che l'è 'l santìn de Diu. 5Già che me predicum no nümm medemm ma Crist Gesü cumè Signúr, e nümm medemm cumè i voster sèrv per via de Crist. <Sup>6 Perchè Diu che 'l dis, «Föra del scür una lüs la splendarà», lü l'ha splendüü in di noster cör per el lüsì de la cugnussénza de la gloria de Diu in de la fàcia de Crist.
Tram a la Peter Witt
Caratteristich
La differenza la pussee importanta cont i alter tram l'è de doperà la porta centrala domà 'me sortida cont innanz el biliettari, e donca permett a la gent de andàgh su innanz e pagà a la sortida o de pagà prima e andà in di post dedree, tipicament i pussee bej.
Segunda Curinz Capitel Quater
Capitel Quater
7E gh'èmm chèst tesúr in de vás de tèra, perchè l'ecelénza de puténza la sia de Diu e no de nümm: 8in d'ogni cossa turmentaa ma no schisciaa, mandaa in bala ma no desperaa, 9persegütaa ma no bandunaa, bütaa giò ma no destrütt, 10semper purtand intorna el murì de Gesü in del corp, perchè la sia manifestada la vita de Gesü in del noster corp. 11Già che nümm che vivum semper sèmm metüü föra a la mort per Gesü, perchè anca la vita de Gesü la sia manifestada in de la nostra carna murtala. 12Dunca, la mort la laura in de nümm, e la vita la laura in de nümm.
Tram a la Peter Witt
Caratteristich
L'era donca spartida in du tocch: El primm destinaa a di tragitt brev, in pee o in su di panch longitudinai e 'l segond cont di panch trasversai e pussee comod per i viagg longh.
Cont el temp di vettur a hinn staa faa cont el pagament a l'entrada, ma se resten ligaa al modell Peter Witt vegnen ciamaa istess inscì.
Diffusion
In del 1927 la ATM de Milan l'ha voruu renoeuvà el sò parch di mezz, faa di Tram tipo Edison e Tram ATM 600, e el success del tram Vintott l'ha faa spantegaa assee el modell in Europa.
Segunda Curinz Capitel Quater
Capitel Quater
16Dunca, devegnum no strach, ma se anca la nostra persona de föra l'è guastada, la nostra persona de dénter l'è fada növa de dì a dì. 17Già che 'l pés léger d'un mumént de la tribulaziún ecesiva la prudüs in de nümm per ecelénza un pés etèrn de gloria, 18intanta che vardum no i coss che hinn vedüü ma quij che hinn no vedüü: già che i coss vedüü hinn dumà per una stagiún, ma i coss no vedüü hinn etèrn.
Licee scientifegh statal Nicolò Copernico
El Licee scientifegh statal Nicolò Copernico (Liceo scientifico statale Nicolò Copernico in italian) a l'è un Licee scientifegh de Bressa in pè del 1984.
Terzo d'Aquileia
Terzo d'Aquileia (en furlà: Tierç) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 2.660 abitàncc, 'na superfìce de 28 km² e 'na densità de 95 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aquileia, Cervignano del Friuli, Grado (GO), Torviscosa, Villa Vicentina.
Strada europea E90
La Strada europea E90 a l'è 'na strada europea che la quatta Portugàl, Spagna, Itàlia, Grecia e Türchia. La conliga Lisbuna e distrett de Silopi e l'è longa 4770 km.
Strada de segonda class 369
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 49.5 km.
Gattendorf (Austria)
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Cürésc
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Boca, Burbané, Cavaliri, Funtanei, Magiura.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cürésc l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Colledara
Colledara l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 2.197 abitàncc, 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 116 ab./km². El cunfìna coi cümü de Basciano, Castel Castagna, Isola del Gran Sasso d'Italia, Montorio al Vomano, Tossicia.
Bonea
Bonea l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 1.508 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 137 ab./km². El cunfìna coi cümü de Airola, Bucciano, Montesarchio, Rotondi (AV), Tocco Caudio.
ATM (Milan)
miniatura|La sed Centrala de Milan L'ATM (Azienda Trasporti Milanesi S.p.A.) a l'è l'azienda publega de proprietà del Comun de Milan che la se occupa del strapòrt publich a Milan e in part del sò hinterland.
Attività
ATM la gestiss i lign de straport de superfiss a Milan e in 51 comun de l'hinterland, oltra a quater lign de metropolitana e el people mover MeLA per l'Ospedaa San Raffael.
La gh'ha la maggioranza di azion de l'azienda che la gestiss la metropolitana de Copenhagen e di responsabilità in la Metropolitana de Riyadh in desvilupp.
Storia
miniatura|On classich tram meneghin In del 1917 el Comun de Milan l'ha deciduu de gestìss in proppi i lign de tram, prima gestii de la Ditta Edison e de dà la gestion a l'Offizi Tramviari Municipal, giamò prepost al controllà de la Edison quand che la faseva lee el servizzi.
In del 1931 la deventa azienda autonoma cont el nomm de Azienda Tramviaria Municipale.
In del segond dopoguerra la potenzia i lign urban de la città e in del 1964 la se troeuva a gestì la metropolitana de Milan, cont ona ligna sola e 21 stazion, e poeu de la linia verda in del 1969.
miniatura|El bigliettari cont la balaustra de on meter, limit de viagg a gratis per i fiolitt El 1 de genar del 1965 la ditta la cambia nomm in Azienda Trasporti Municipali e in 'sto period chi la potenzia i lign de bus e di tram cont l'introduzion di capient Jumbotram.
Dal 3 de marz del 1974 l'è tolt via di mezz el bigliettari.
In del 1990 a l'è verta la terza linia de metropolitana e in del 1992 el primm tram urban milanes el va in d'ona città de l'hinterland: Rozzan.
In del 1999 la cambia nomm in Azienda Trasporti Milanesi e la devegn azienda special.
miniatura|I primm biliett magnetich In tra el 2000 e 'l 2003 la vegn potenziada la Red di tram, sia cont la creazion de on para de metrotranvij sia cont i noeuv tram 7000 e 7100, e hinn anca mittuu i Radiobus.
Dal 2004 i biliett de carta a hinn staa sostituii di biliett magnetich, cont ona transizion finida in del 2013.
Red gestii
ATM la gestiss di lign de bus, tram e filobus che quatten 52 comun.
Linia S5
La linia S5 del servizzi ferroviari suburban de Milan a l'è gestii cont on'impresa temporanea insemma a la Trenord.
Funicolar Comm-Brunaa
La Funicolar Comm-Brunaa a l'è gestida dal 1894 de la ATM.
Metropolitana de Copenhagen
La Metropolitana de Copenhagen a l'è gestida de 'n azienda per mità de la ATM.
Autobus
miniatura|On bus ecologich ATM ATM la gh'ha circa 1350 bus cont on'età media de 9 agn. In del 2008 a hinn staa crompaa 50 bus ecologich, seguii poeu de alter 140 e de 100 bus snodaa euro 5.
A fin 2013 a hinn staa crompaa 125 bus euro 6 e dal 2018 a hinn mittuu i primm bus elettrich.
Filobus
La ATM la gh'ha circa 200 filobus de 12/18 meter che servissen 4 lign different.
Metropolitana
miniatura|Treno de la M1 I quater lign de metropolitana droeuven per i lign M1, M2 e M3 di treni sia specifich sia universai, 'me i Leonardo e i Meneghin.
Inveci la linia M5, comé la futura M4, dopera di treni driverless de metropolitana lingera.
Provincia de Livorn
La Provincia de Livorn a l'è 'na provincia de la Toscana.
ATM (Milan)
Tram
miniatura|Tram classich 1500 La ATM la dopera tram di epoch different: Comé material normal el pussee antigh a l'è el tram caratteristich de Milan 1500, doperaa in 150 treni. Comé material storich a l'è anmò in circolazion 'na vettura 600 di agn del post prima guerra mondial.
Signora (Svizzera)
Signora (Signôra in Italian) l'è ona frazion del comun tesines de la Valcolla, in del Luganes. L'è stada on comun tutta deperlee fina al 1956.
ATM (Milan)
Tram
Hinn poeu seguii di Jumbotram, incoeu restaa domà in del Tram ATM 4900.
Provincia de Livorn
La confina con e l'è fàda su de.
La gh'ha abitant e 'n area de  km². El president l'è el.
ATM (Milan)
Tram
Per la realizzazion di metrotranvij a hinn staa crompaa i 7000-76000.
Tram ATM in servizzi
I tram ATM in servizzi a hinn:
Komlósd
a l'è un comun del Distret de Barcs, cont una popolazzion de abitant.
Autostrada M18 (Ucraina)
L' a l'è 'n autostrada internazzional de l'Ucraina, longa km.
Part de la strada europea E105, la conliga Charkiv a Jalta, a passà per Melitopol, Zaporižžja e Simferopol. A partì del 2014, con l'annession russa de la Crimeja, la trata in su la Penisola a l'è gestida di autorità russe che la ciamen 35A-002.
Sistema internazional d'unitaa
Ol Sistema internazional d'unitaa (dal frances: Système international d'unités), sigla SI, l'è ol plœ dovrad sistema de unitaa de misura. Insema al sistema CGS (centimeter-gram-segond) l'è ciamad sistema metrico decimal. Al prencepe l'è stait ciamad Sistema MKS, perqè al g'hera comprendeva adoma i unitaa meter, qilogram e segond.
L'è basad sœ i set unitaa fondamentale, coi quale i è definide qelle derivade. In plœ, ol SI al dovra di prefiss per i multipli e sota-multipli. Ol Sistema Internazional l'è un sistema coerent: i so unitaa derivade i è ol prodot di unitaa fondamentale.
Unitaa fondametale
* udm: unitaa de misura
Unitaa derivade
* udm: unitaa de misura
Grünkraut
Grünkraut l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ravensburg. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 17.16 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Grünkraut el se tróa a 'na altèsa de 601 méter sura 'l leèl del mar.
Staré Město (Frýdek-Místek)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Frýdek-Místek.
Longás
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Klentnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Břeclav.
Rue de la Pompe (metropolitana de Paris)
Interscambi
Fermada del bus
Google
miniatura|El noeuv logo del Google El Google (parnunzia "gogòl") l'è on motor de ricerca, el puussee famos e dovrà.
Stòria
miniatura|El primm logo del Google El Google nass in del ann 1996. El sò primm nom l'era "BackRub". Dop vun ann el cambia el nom in Google e cambia el server, che prima l'era de l'Università.
Vài
Vài (Vallio Terme in italian) l'è 'n cümü de 0 abitàncc (dàto del ) de la Pruvìncia de Brèsa.
El sò teretóre 'l cunfìna coi cümü de Gnùzen, Caì, Gaàrt, Ódol, Paitù, Sàbio e Sèrle
Straßkirchen
Straßkirchen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Straubing-Bogen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 38.39 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Straßkirchen el se tróa a 'na altèsa de 324 méter sura 'l leèl del mar.
Tortuero
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
San Salvù
San Salvô ò anca San Salvador (San Salvatore in Italian; San Salvù ò San Salvadur in del dialett del loeugh) a l'è ona frazion del comun de Malnaa, in Provincia de Vares. Giamò comun indipendent, l'è staa sopress in del XVIII secol e tacaa a Malnaa. L'è staa loeugh de on episòdi de la Segonda Guèrra de Indipendenza, quand, el 26 mâgg del 1859, i Caciador di Alp del Giuseppe Garibaldi hann tacaa di soldaa de quij che aveven cercaa de riocupà Vares.
La batalia l'era andada mal per i Austriach, che donca eren dree a ritiràss vers Còmm, anca se aveven lassaa per difendes di cannon pròpri intorna a San Salvô. Chì i Carabinee Genoes hann tacaa de noeuv e poeu, grazie a la rivada del Nino Bixio e del Garibaldi hann vinciuu el combattiment. Hinn mòrt 85 garibaldin e 200 Austriach.
Strada de segonda class 370
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 44 km.
Gerersdorf-Sulz
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Nové Dvory (Vysočina)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Laroque (FR-34)
Laroque l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Ganges, del circondàre (arrondissement) de Lodève e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.63 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 124 méter a 'na altèsa màsima de 490 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Laroque l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Tolmezzo
Tolmezzo (en furlà: Tumieç) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 10 609 abitàncc, 'na superfìce de 65 km² e 'na densità de 163 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amaro, Arta Terme, Cavazzo Carnico, Lauco, Moggio Udinese, Verzegnis, Villa Santina e Zuglio.
El cümü de tolmezzo el töl dét apò a le frasiù de Cadunea, Caneva, Casanova, Cazzaso, Fusea, Illegio, Imponzo, Lorenzaso e Terzo.
Sacrament
thumb|350px|El Tritich di Set Sacrament, del [[Roger van der Weyden. Museu Real di Bej Art d'Anversa.]] Un Sacrament a l'è in de la fed e tradiziun cristiana un segn eficass de la grazia de Diu. A hinn bun in manera indipendenta de la dignità del minister che ja celebra: i sacrament funziunen ex opere operato (per l'istess fat che hinn faa). Sacrament a l'è la tradüziun del latin sacramentum, che'l curispund al grech mysterion.
El prutestantesim e'l catolicesim se distinguen per el nümer e'l sens di sacrament
Per i catolich, del Cuncili de Trent, i sacrament a hinn set:
Livet-et-Gavet
Livet-et-Gavet l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Le Bourg-d'Oisans, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 46.5 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 366 méter a 'na altèsa màsima de 2763 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Livet-et-Gavet l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Dialett astesan
Caratteristigh
Oltra ai ròbb ch'emm giamò ditt, l'astesan se differenzia del Piemontes comun per:
El Fioeu Trason in Astesan (1853)
Un òm l'avia doi fieui. E ël pù giovo a l'ha dit a sò pari: "Pari, deme on po' la mia part!” E ël pari l'ha divis le sostanse fra lor. Da lì a pòchi dì, essènà tuti radunà, ël pù giovo a l'è partì per un pais lontan, e là l'ha dissipà la soa part, vivend lussuriosament. Dòp che l'avia peui consumà tut, ant col paìs a-i è vnuje 'na gran fam, e chiel l'ha comensà a avèj ëd bsògn. E l'è andàt a stè per servitor a cà d'un ëd col pais, dal qual l'è stat mandà an campagna an pastura ai crin. Chiel al sercava d'empisse la pansa di giandi ch'a mangiavo lor; ma gnun a-j na dava. Anlora, tornà ant se stess a l'ha dit: "Quanta gent ëd servissi an cà ëd mè pari a abondo ëd pan, e mi qui a meur ëd la fam! Andreu dunque da mè pari, e a-j direu: ''Pari, mi già i heu fat mal avanti al siél e avanti a voi; già mi i son pù nen degn che a 'm ciami vost fieul. Fèmi com un di vòst servitor''". E aosandsi a l'è andàt da sò pari. A l'era ancora lontan, quand sò pari l'ha vist, e pijà da la compassion a-j è coruje 'ncontra, l'ha ambrassalo antorn al còl e l'ha basalo. E 'l fieul a l'ha dije: "O pari, mi i heu pecà contra ël siél, e voi; già i son pù nen degn ch'a 'm ciami vòst fieul. E 'l pari dis ai servitor: "Prest, porté la vestimenta pù bela, e vestilo subit; butèj l'anèl ant ël dì, e le scarpe ant i pè; Mnè prest un vidèl gras, e masselo; mangioma e doma un past; Perchè cost mè fieul a l'era mòrt e l'è risuscità; l'era perì e l'è stat trovà". E a 's son butase a mangiè. Ël fieul pù vèj a l'era an campagna; tornand, e trovandsi vsin a cà, a l'ha sentì la musica; E a l'ha ciamà ël perchè a 'n servitor. Cost qui a l'ha dije: "Tò fradèl a l'è tornà, e tò pari l'ha fat massè un vidèl perchè a l'è tornà a cà san e salv". Cost fieul l'è andàt an còlra e 'l voria nen entrè. Sò pari anlora a-j è vnuje 'ncontra, e lo pregava ch'a l'entrèissa. E chiel a-j ha responduje: "Son tanti ani che mi a 'v serv, e i heu mai disubidivi; e voi a m'èi mai dami 'n agnèl da mangiè con i mè amis. E dòp che cost vòst fieul, che a l'ha divorà la soa part con le dòne ëd mond, a l'è tornà, a-j èi massà un vidèl gras." Anlora ël pari a-j ha dije: "Sent, mè fieul, ti a 't ses sempre con mi, e tut còs a mi i posséd a l'è tò; A bsognava però dé un past e stè alegher perchè tò fradèl a l'era mort e a l'è risuscità; l'era perdussi e l'avoma trovalo."
[http://books.google.it/books?id=oVoNAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Bernardino Biondelli, saggio sui dialetti Gallo-Italici, pag. 506]
I sonett de l'Alfieri (1783)
Son dur, lo seu, son dur, ma i parlo a gent ch'ha l'ànima tant mola e dëslavà ch'a l'é pa da stupì se 'd costa nià i-j piaso apen-a apen-a a l'un për sent.
Pure im dogn nen për vint fin ch'as decida s'as dev troné sul palch o solfegé, strassé 'l cheur o gatié marlàit l'orìa.
Già ch'ant cost mond l'un l'àutr bzògna ch'as rida, l'è un mè dubiet ch'i veui ben ben rumié: s'l'é mi ch'son 'd fer o j'italian 'd potìa.
Saint-Fortunat-sur-Eyrieux
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Dialett astesan
I sonett de l'Alfieri (1783)
S'l'é mi ch'son d'fer o j'italian 'd potìa l'era pa un dubi mai ch'a dvèissa andé (com i sento purtròp ch'ven d'arivé) a ferì ij Piemontèis pì an là dl'orija.
Saint-Fortunat-sur-Eyrieux
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 22.07 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 115 méter a 'na altèsa màsima de 791 méter s.l.m.
Dialett astesan
I sonett de l'Alfieri (1783)
L'é un mè dubièt, an soma, e as deuv nen pijé për voi pì ch'për l'Italia quanta a sia. E peui, d'un pòvr autor a la babìa, com a la vòstra, sfògh bzogna ben dé.
Tossicia
Tossicia l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 1.497 abitàncc, 'na superfìce de 25 km² e 'na densità de 60 ab./km². El cunfìna coi cümü de Colledara, Fano Adriano, Isola del Gran Sasso d'Italia, Montorio al Vomano.
Dialett astesan
I sonett de l'Alfieri (1783)
Mè sonetass, pòst ch'a va comentà parlava an general e solament a coj ch'han, pì che 'l cheur, l'orija dlicà.
Türchia
La Türchia (Türkiye in türch; Tirkiye in cürd, Tourkía in grech; تركيا in arab; Türkiyə in azer; Թուրքիա in armen) l'é un paes cunt un teritori che'l se tröa 'l 97% in Asia (Anatòlia) e 'l 3% en Üropa (Tràcia Urientàla).
Dialett astesan
I sonett de l'Alfieri (1783)
Direu, s'a veulo vnì a'n comodament, ch'né lor 'd potìa né 'd fer mi son mai stà: o mi 'd fer doss, lor 'd pauta consistent.
Türchia
El 3% de teritori türch che'l se tröa in Üropa, l'inscí ciamada Tràcia Urientàla, int el vintesem secul l'è stáa dispüdáa e utegnüü de la Grecia (intra 'l 1920 e'l 1923), ma al didincö una dispüta ufiziala la gh'è pü.
La Türchia l'è tacada a la Grecia, a la Bülgaria, a la Georgia, a l'Armenia, a l'Azerbaigian, a l'Iran, a l'Irak e a la Siria.
La capital a l'è Ankara.
La gh'ha una süperfiss de 780.580 km² e una pupulaziun de pressapoch 68 miliun d'abitant.
Urganizaziun pulitiga
El President a l'è el Recep Tayyip Erdoğan (dal 2014, giamò primm minister dal 2003).
El Vice president a l'è l'Fuat Oktay (dal 2018).
Marcellinara
Marcellinara l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 2.199 abitàncc, 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 110 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amato, Caraffa di Catanzaro, Maida, Miglierina, Pianopoli, Settingiano, Tiriolo.
Haworthia truncata
Haworthia truncata l'è 'na spéce de piànte suculènte che fà part de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. L'è uriginària del Sudàfrica.
Tasonomìa
Haworthia truncata l'è stàda discriìda del Selmar Schönland endèla püblicasiù Transactions of the Royal Society of South Africa 1: 391, dendèl an 1910.
Strada europea E03
La Strada europea E03 a l'è 'na strada europea che la quatta Frància verta dal 1983. La conliga Cherbourg, Rennes, Nantes e La Rochelle e l'è longa 459 km.
Policía Canaria
thumb|Logo de la Polizia La  Policía Canaria  l'è la forza de polizia autonoma di Isol Canari. La gh'ha 100 agent e l'è stada fondada del 2010 dal President canario Paulino Rivero.
Fan part de sta polizia anca i poliziott municipai, ma domà quej sotta el controll dirett de la Comunità autonoma hinn consideraa. El governo el voeur rivaa a 1'700 agent.
Kutas
a l'è un comun del Distret de Nagyatád, cont una popolazzion de abitant.
Ferrovia Landquart-Coira-Thusis
Verta del 1896, l'è part de la red fondamental retiga, degià che la conliga la ferrovia de l'Albula a la Ferrovia Landquart-Davos.
Strada de segonda class 371
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 20 km.
Los Fayos
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Quart Oggiee
Quart Oggiee (Quarto Oggiaro) a l'è on quarter de Milan situaa in del nòrd-òvest de la città.
El quarter el confina coi comun de Novaa e Baranzaa e coi quarter de Vialba, Villapizzon, Bovisasca e Comasina.
Stòria
Quart Oggiee (che fina al 1872 se ciamava offizialment Quarto Uglerio) a l'è staa on quarter del comun de Musòcch fina al 1923, quand che 'l sò centro comunal l'è staa unii a Milan. El ciappa ciarament el nòmm de la posizion che 'l gh'eva respett al Dòmm de Milan, cioè a quatter milia de distanza (compagn de Quint Roman, Sest San Giovann e Settim). El s'è molto grandii in de la segonda metà del XX secol, grazie a l'immigrazion de la Bassitalia, che l'ha faa vegnì on quarter-dormitòri. L'è diventaa vun di simbol del degrad de la periferia milanesa.
Alzon
Alzon l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Alzon, del circondàre (arrondissement) de Vigan e del dipartimènt del Gard.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 27.48 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 502 méter a 'na altèsa màsima de 1414 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Alzon l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Kašnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Břeclav.
Provincia de Lucca
La confina con e l'è fàda su de.
La gh'ha abitant e 'n area de  km². El president l'è el.
Afrikanische Straße (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Tinieblas de la Sierra
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Program counter
Esempi
Chichinscì a vedom on semplis programma per el processor LC-3 che 'l azzera on register per poeu scrivegh denter 1.
Se pò vedè donca che, in questa architettura, al program counter a l'è immediatament sommada l'unità per rivà a la cella dopo e a la fin di operazion a l'è mandaa innanz. Cont di operazion de salt a l'è possibil mudàll.
Valvola de scarich tèrmich
La valvola de scarich tèrmich a l’è ona valvola che la servìss de protég on generadór de calór o 'n scambiadór de calór o comunque on circùit 'doe el circola on flùis de ‘na temperadura tròppa alta cont el descaregà el fluid che ‘l mena in gir el calór fin tant che la temperadura la minga tornada de noeuv indrée ai condizión normàj (de sòlit sòta i 100 °C)
Strada europea E01
La Strada europea E01 a l'è 'na strada europea che la quatta Regn Ünì, Irlanda, Spagna e Portugàl verta dal 1983. La conliga Larne, Belfast, Lisburn, Newry, Dundalk, Düblin, Wexford, Ferrol, A Coruña, Santiago de Compostela, Pontevedra, Vigo, Tui, Valença, Braga, Porto, Coimbra, Lisbuna, Montijo, Albufeira, Castro Marim, Ayamonte, Huelva e Seviggia e l'è longa 2509 km.
Valvola de scarich tèrmich
Fonzionament
Quand che la temperadura del flùid la va su fina a ‘na cèrta temperadura fissada ciamada la temperadura de pesadura el flùid che gh’è denter in del sensór el se slarga e 'l fà alzà on fust che la permètt a l’acqua de passà travèrs el scàrich. Ancasì quand che ‘l fust el se alza el se dèrva anca on contàtt elèttrich in la part de sora (interruttór).
Vilnius
thumb|left|200px|La furtèzza de [[Gediminas]]
Vilnius, (vardii anca d'olt nomm da la citaa) a l'è la capitala e la püssée granda citaa da Lituània, cont una povülazzion da 553.904 (1.4milion insema con la contea da Vilnius) in Dicémbru 2005.
Istòria
thumb|left|[[La Catedrala da Vilnius, in 1912.]]
Vargün istorian al identifica la citaa con Voruta, una capitala legendària da Mindaugas, incoronaa in 1253 comè Rei da Lithuània. La citaa a l'è menzionada in font scrivüd in 1323 ind i Lètar dal grandüca Gediminas, ch'iè stad mandad a di citaa Tudesch e i invitava i comünitaa Tudeesch e Giüdée a sa stabilí in la capitala. In 1387, la citaa la vegn assignada i drecc da citaa par Jogaila, vün di sübsequent dal Gediminas.
thumb|right|[[La purta da l'Alba, l'ünega purta remagnüda ni müür da la citaa]]
Intra 1503 e 1522 la citaa la vegn incircolada con di mür ch'i eva növ acess e trè tor. Vilnius la rivava al pich dal sò desenvilüpament sòta ul regn dal Sigismund August, ch'al möv la so curt a là in 1544. Ind i sécol sübsequent, Vilnius la deventa una citaa constantament cressent e sa desenvilüpant. Chesta cressüda a l'era devüda in part a l'establissment da l'Üniversitaa da Vilnius pal rei Stephen Bathory in 1579. L'üniversitaa sa la desenvilüpa prest in vün di püssée important céntar cültüraj e sientífich da la reson e ul püssée notàbel céntar sientífich da la commünitaa Polonesa-Lituaniana. I activitaa social, polítich e econòmich i era in pien gir in la citaa. In 1769, ul Cimiteri Rasos, vün di püsée andegh cimiteri suravivent da la citaa, al vegn fondaa. Pendent ul sò ràpid desenvilüpament, la citaa la vegn derva ai migrant de fö e fina dapress da l'esteriur dal Grandücaa da Lituània. Cada grupp al feva la sò ünica contribüzzion a la vita da la citaa e i art, ul comers e la sienza i propserava. Dürant la guèra Rüsso-Polonesa (1654-1667) la citaa a la vegniva ocüpada par la Rüssia per püssée d'agn. La citaa la vegniva pijada e brüsada, e la so povülazzion massacrada. La citaa la perdeva ul sò momentum per fisc agn, però la povülazzion la taché amò a cress, e al comenzament dal 19ein sécol i abitant da la citaa i rivava a 200.000, fent-en vün di cénter püssée larg in Nòrd Europa.
thumb|left|The Vilnius Alumni yard
Savièse
Savièse a l'è un cumün svizzer del distret de Sion, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 71.0 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Vilnius
Istòria
Pendent la Prima guèra mondiala, Vilnius — compagn ul rest da la Lituània — la vegniva ocüpada par Germagna da 1915 fina a 1918. L' Att da restorazzion da l'independenza da Lituània al vegniva proclamaa in la citaa al 16 da Fevrée, 1918. Dopu la retirada di forz Germànich, i forz Lituanian i vegniva rüsad indrée par i avanzant forz d'ocüpazzion Rüss. Vilnius la passva da man püssée da völt: par un zichinin a l'era sota controll di ünitaa d'auto-defensa Polones, ch'i voreva mia la citaa vess ocüpada par i Bolscevich. Pöö l'armada Polonesa la regagné ul controll, e i Soviétich amò. Par unzich dopu la so desfada in la Bataja da Varsòvia (1920), la'rmada rossa in retirada la dava indrée la citaa a la Lituània col signá un trataa da paas ul 07 12 1920. La Pològna apó la recognosseva Vilnius e la rreson compagn part da Lituània col Trataa da Suwalki, signaa ul 07 10 1920. Da tüta manera, ul 09 10 da l'istess an, l'armada Polonesa sota ol general Lucjan Żeligowski la ropmé ul trataa e la ciapé Vilnius dapress un colp fizzius. La citaa e i sò vesinasg i vegniva proclamaa un separaa stat da Lituània centrala (Vidurio Lietuvos Respublika).
Savièse
El cumün de Savièse al se tröva a una altitüden de 820 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arbaz, Ayent, Conthey, Grimisuat, Gsteig bei Gstaad (BE), Lauenen (BE), Ormont-Dessus (VD), Sion.
Vilnius
Istòria
Ul 20 Fevrée da 1922 l'intrega àrea la vegniva fada part da Pologna, con Vilnius capitala da la Wilno Voivodship (Wilno essent ul nomm da Vilnius in Polones).
Ul governament Lituanian al sa mové a una capitala temporària, Kaunas, e al disé che la Pologna l'eva ocüpaa e anessaa Vilnius illegalament e i relazzion diplomàtich intra Lituània e Pologna i vegniva rompüd usca al 1938. I Polones e i Giüdée i feva sü la magioritaa da la povülazzion da Vilnius, cont una pita minoritaa da noma ul 0.8%. thumb|left|Cattedrala Urtudòssa da la [[Theótokos, cun sül sfuunt la Tùr Gediminas.]]
Intal temp da mezz, la citaa, per una oltra völta in la sò istòria, la godé d'una períoda da desenvilüpament dinàmica. L'üniversitaa la vegniva rederva sota ul nomm da Üniversitaa Stefan Batory e l'infrastrüctüra da la citaa la vegniva significantament amejurada. In 1931, la citaa la gh'eva 195.000 abitant, fent-en la cinquena citaa püssée larga in Pologna. Vargün Lituanian al dispüta chesta pitüra da la cressüda ecomòmica e al fa notá che ul standard da vita al era considerabelment inferiur che mia int oltri part da Lituània.
thumb|right|[[La Tùr Gediminas]]
Nant drée al protocoll secrett dal Patt Molotov-Ribbentrop, ul 19 Setembru Vilnius la vegniva ciapad e anessada par l'Ünion Soviétiga. Al 10 10 1939, dapress un ultimatum, ul governament Lituanian al aceptava la presenza da baas militar Soviétigh in scambi da la restorazzion da la citaa a la Lituània. Malgraa ul process da transferiment da la capitala da Kaunas a Vilnius al comenzass sübit dapress, tüta la Lituània la vegniva ocüpada par l'Ünion Soviétiga in Giügn 1940, prüma che ul transfer al füdess completaa. Un növ governament comünista al era instalaa, con Vilnius capiala da la növa RSS Lituaniana. Fin a 40.000 inabitant da la citaa i vegniva arestaa e mandaa int i gulag intal est delons da l'Ünion Soviétiga.
In lüj 1944 Vilnius la vegniva ciapada amò par l'armada Soviétiga. Ul NKVD al arestava i soldaa Polones. Vilnius al era incorporaa in l'Ünion Soviétiga. compagn capitala da la RSS Lituaniana imediadament dapress. Sübit dopu la Segonda guèra mondiala, un largh nümer da Polones al vegniva espülsaa da la Lituània ocüpada vers la Pologna. Acoblaa con la migrazzion di Lituanian in Vilnius, chest desenvilüpament al resültava in un canbi in la fàbrica demogràfica da la citaa.
Cadolzburg
Cadolzburg l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Fürth. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 45.44 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Vilnius
Istòria
190 px|thumb|right|[[Presidential Palace, Vilnius|Ul palàss Presidenzial]]
Simonetta Rubinato
La Simonetta Rubinato (Treviso, 22 de dicember del 1963)  l'è 'na politega italiana, senatora, e prima deputada, per el Partii Democrategh, partii che 'l molla in del 2018 quand che la decid de lavorà per dà vitta a 'n moviment federalista e autonomista per fà l'Europa di Region.