cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Remigio Ceroni
El Remigio Ceroni (Monterubbiano, 21 april 1955) l'è 'n politegh italian, Senator per Forza Italia in la legislatura quella de XVII, legislatura che l'è staa vun di member de la Commission Permanenta Bilanc.
Usc'nengh
Usc'nengh (nom ufizial in italian: Olcenengo) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
Adressa MAC
L'Adressa MAC (Media Access Control) a l'è un codes de 48 bit che l'è assegnad in manera univoca, in teoria, a ògni dispositiv de red e l'è doperad a nivell de red local per identifegà ogni dispositiv.
Usc'nengh
L'è tacaa ai cumün de Carsan-a Blot, Casanöva, Culubian, Quint, San Giurman, Vercèj.
Boadilla del Camino
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Adressa MAC
A l'è possibel cambiàll a nivell de software.
Usc'nengh
El paes el se tröva arent a Vercei e l'ha vist nass el Carlo Angela (1875-1949) che, ultra a vess el pader del Piero, l'ha salvaa un mücc de giüdee dal nazismu e per quest l'è staa numinaa da Israel Giüst trai Naziun.
Ipolytarnóc
a l'è un comun del Distret de Salgótarján, cont una popolazzion de abitant.
Usc'nengh
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Usc'nengh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Stazion de Borgo Valsugana Centro
La Stazion de Borgo Valsugana Centro a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è conligada a.
Lošany
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kolín.
Stazion de Borgo Valsugana Centro
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia e, di voeult, de Trentino Trasporti.
Novel (FR-74)
Novel l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Évian-les-Bains, del circondàre (arrondissement) de Thonon-les-Bains e del dipartimènt de l'Alta Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.9.
Idiazábal
a l'è un comun de la provincia basca de Gipuzkoa, cont una popolazzion de abitant.
Horjul
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Birsfelden
Birsfelden a l'è un cumün svizzer del distret de Arlesheim, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.52 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Iliny
a l'è un comun del provincia di Nógrád, cont una popolazzion de abitant.
Mauro Del Barba
El Mauro Del Barba (Murbegn, 20 luj 1970) l'è 'n politegh italian, Senator per Italia Viva, in la legisladura quella de XVIII, e per el Partii Democrategh in la legislatura quella de XVII, legislatura che l'è staa vun di member de la Commission Permanenta Bilanc.
Birsfelden
El cumün de Birsfelden al se tröva a una altitüden de 259 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Basilea (BS), Grenzach-Wyhlen (DE-BW), Muttenz, Riehen (BS). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Křižanovice (Pardubice)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Chrudim.
Saint-Ferréol-Trente-Pas
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 21.48 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 380 méter a 'na altèsa màsima de 1131  méter söl leèl del mar.
Audnì
Audnì (Aunì in Piemuntes; Oldenico in Italian; Odinicum in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
El paes el se tröva al cunfin cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de la Badia) e arent al fiüm Sesia.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Audnì l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
510
Chi gh'è mórt
Ün an indré / Ün an inàcc
Potenza sonòra
La potenza sonòra or potenza acustica a l’è la quantità de energia sonòra mandada foeura, reflettuda, transmissa o recevuda, per unitàa de temp. A l’è definida come "el prodòtt de la pressión sonòra e la componént de la velocità di partìcol, ind on pont in su la superfice adrée a la direzión perpendicolàr a la superfice medèsima, integrada sora quèlla superfice là". L’unità de misura in del Sistèma internazional de la potenza sonòra l’è el watt (W). La potenza sonòra l’è definida come la potènza che la sortìss de ‘na superfice che la circuìss la sorgént. Per ona sorgént sonòra, diversamènt de la pression sonòra, la potenza sonòra la dipend né de l’ambiént né de la distanza ma domà de la sorgént. La pression sonòra a l’è ona proprietà del camp sonòr ind on cèrt pont del spazzi, ligada a la potenza totàl emissa de la sorgént sonòra in tucc i direzión. La potenza sonòra che la passa travèrs on’area la ven di vòlt ciamada fluss sonòr o fluss acustich travèrs quèll’area là.
Roberta Pinotti
La Roberta Pinotti (Genua, 20 masg 1961) a l'è una italiana, ministra de la difesa in del governo Gentiloni del 2016 al 2018.
L'è member del. .
Los Molinos
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
Hakeem Jeffries
El Hakeem Jeffries (Brooklyn, 4 agost 1970) a l'è un statunitens, representant del.
Sedum
Sedum l'è 'n zèner de piànte suculènte de la famìa de le Crassulaceae che 'l töl dét 'ntra 500 e 600 spéci diferènte, distribüìde 'ndèle regiù temperàde e frède de töcc du i emisfér de la tèra. I è piànte che s'è adatàt a rezìster en ambièncc sèch dàto che i è bùne de 'nmagazinà l'àiva 'ndèle sò fòie carnùze. La grandèsa la pöl nà dei 10/12 ghèi endele spéci piö pesène ai boscài de mès méter de le spéci piö grànde.
thumb|200px|left|[[Sedum reflexum]] I fiùr de chèsto zèner i g'ha 5 pétali e 5 stam. Le se 'nzènera facilmènt per talèa e per somésa, e chèsto 'l i a rènt ale ólte piànte 'nvazìve. Se le dopèra de spès per fà bèi i giardì ruciùs, le bordüre, ma apò a per furmà dei tapé sóta piànte e piantèle.
Spéci piö cunusìde
thumb|265px|right|[[Sedum hernandezii]]
Stazzion de Medesan
La Stazzion de Medesan a l'è una stazzion de la, che la serviss ol comun de.
Moviment
La stazion a l'è pioeu servida di treni passeger del 2013.
Saint-Gervais-sur-Roubion
Saint-Gervais-sur-Roubion l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Marsanne, del circondàre (arrondissement) de Nyons e del dipartimènt de la Drôme.
Stazion de Roncegno Bagni-Marter
La Stazion de Roncegno Bagni-Marter a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è conligada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia e, di voeult, de Trentino Trasporti.
Saint-Gervais-sur-Roubion
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.57 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 144 méter a 'na altèsa màsima de 233  méter söl leèl del mar.
Stazzion de Pont Selva (1911)
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia de la Vall Seriana, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Muscol
El muscol a l'è un orghen fad per la pupart de tessud muscolar che l'è donca bon de moeuves.
Vercana
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Vercana l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Héhalom
a l'è un comun del Distret de Pásztó, cont una popolazzion de abitant.
Mar Ligur
Ol mar Ligur (mâ Ligure in ligur, mer Ligurienne in frances, mari Licuru in cors, mar Ligura in ocitan) l'è la part plussee setentrionala del mar Mediterrani ocidental.
Al va dei rive de la Liguria fina a la ponta setentrionala de la Corsega; l'è picinin ma profond, e i montagne i riva fina a'l mar. Ol pont plussee profond l'è a nord-ovest de la Corsega, cond plu de 2,836 m sota ol nivell del mar. Al ciapa denter tut ol Golf de Jenoa.
Al confina a sud cond el mar Tirren.
Sacheon
Sturegament, la cità l'era un sitt impurtant di bataj navaj dürant la Guèra Imjin.
Aministraziun
La cità l'è dividüda in de ses distret (dong; 동), vün eup (읍) e sett myeon (면).
Stazion de Compiobbi
La Stazion de Compiobbi a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa. L'è servida anca di treni.
Palassö
Palazzö (nom ufizial in italian: Palazzolo Vercellese) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
Hoštka
a l'è una cità de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Litoměřice.
Palassö
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Lissandria (cumün de Camin e Gabian).
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Palassö l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Boadilla de Rioseco
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Pitavin-santonges
El pitavin-santonges (o parlanjhe) l'è ona lengua d'oïl parlada in del sud-ovest de la Franza, al confin cont l'ocitan.
Valeria Fedeli
La Valeria Fedeli (Treì, 29 luj 1949) a l'è una italiana, ministra de l'istruzzion in del governo Gentiloni del 2016 al 2018.
Pitavin-santonges
Difusion e variancc
A dìlla tuta "pitavin-santonges" l'è na definizzion comprensiva che la cata dent dò parlade (pitavin e santonges), di quai l'è stada monstrada l'unità relativa ai inizzi del segol quell de XIX de un quai autor, e confermada anca de studi del secul XX fad di università de Liverpool, Angers, Poitiers, Lion, Nantes e Clermont-Ferrand. La prima voeulta che se dopra quest termin chì l'è el 1905. El pitavin-santonges l'è parlad in de la region del Poitou-Charentes, la Vandee e in del Paes de Retz (Paes de la Loira), in del nord de la Gironda (Aquitania - zona del Paes Gabaye), e in d'on quai comun del departiment d'Indre (per esempi Le Blanc, Bélâbre, Argenton-sur-Creuse), a l'estrem ovest de la Dordogna (zona de La-Roche-Chalais) e al confin cont el Lot-en-Garonne, arent a l'exclave lenguistega de Monségur, inscì 'me a la ponta de Grave. L'è donca parlad in di storeghe region del Poitou, de l'Aunis, de l'Angoumois e de la Saintonge.
Linguasphere l'ha spartid inscì el pitavin-santonges:
Antartid
miniatura|Antartid L'Antartid a l'è el püssee meridiunal di cuntinent; ul Pol Süd al sa tröva in del sö territori.
Cunfurmaziun
L'Antartid l'è estes par 13 miliun da chilometer quadraa, piöö olter 1.500.000 kmq da giazz permanent (pack). L'è furmaa da do part, spartii da 'na muntagna, ul Mont Transantartich:
Ul 98% dul teritori antartich l'è quataa dal giazz, ch'al pod anca vess spess 4 km (in media 2,5 km). Ul giazz de l'Antartid el cuntegn el 90% da l'aqua dulza da la Tera.
Clima
L'Antartid l'è ul sit püssee frecc dula Tera. I Rüss ga hann misüraa -89,2 gradi.
Pupulaziun
L'Antartid al g'ha menga una pupulaziun indigena; l'è abitaa dumà di scienziaa ca lauran in di laburatori antartich.
Ikaztegieta
a l'è un comun de la provincia basca de Gipuzkoa, cont una popolazzion de abitant.
Hodoš
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Mar Tirren
Ol mar Tirren (in napoletan e italian Mar Tirreno, in cors e sard Mare Tirrenu, in sicilian Mari Tirrenu, in frances Mer Tyrrhénienne), l'è una part del mar Mediterrani. L'è bordad de la costa italiana (Toscana, Lazi, Campania e Calabria, e dei isole de Corsega, Sardegna, Sicilia.
La so massema profonditaa l'è de 3,785 m. Al confina a nord cond el mar Ligur e a sud (a travers ol streit de Messina) cond el mar Ioneg.
Stazion de Levico Terme
La Stazion de Levico Terme a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è conligada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia e, di voeult, de Trentino Trasporti.
Masojedy
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kolín.
Eco
In fisica e acustica l ' eco a l’è ‘n fenòmen prodòtt de la riflession di ond sonòr contra d’on ostàcol che vegnen al sò turno percepìd de noeuv de quèll ch’a i hà emettùd cont on cèrt ritàrd rispètt al son dirètt. Quèll ritàrd chì el gh’hà de vèss nò inferiór d’on décim de segond. Sòta quèll valór chì a se pò pu parlà de eco, ma de rivèrber. On esempi tipich del rivèrber a l’è quèll che ’l ven prodòtt ind ona stanza per via de la riflession di ond sonòr in sui paréd del perìmete r.
Descrizion
In di tèrmin pussée generaj, l'eco el pò vèss definìi come on’onda che la ven riflettuda de 'na seuperfice indeoe che ‘l mèzz de propagazion el cambia la soa natura, e che la torna indrée cont ona intensità acustica e ‘n ritàrd che 'l sia assée de vèss percepìi.
L'eco el pò vèss vorsùu (compàgn che in di sònar) oppùr minga vorsùu compàgn che in di telefon.
L'intensità la ven generàlment misurada in decibel (dB).
Propagazion del son - eco e rivèrber
Al fin che ‘l son el se propaga, la condizión essenziàl l’è la presenza del mèzz de propagazión; de conseguenza in del voeud gh’è nò la propagazión del son, ma domà el silenzi totàl. Per capì com’a l’è che ‘l se propaga el son, a se pò buttà on sass in l’acqua e se vedarà el che ‘l "desturb" el se proèpaga travèrs di lìnej concentrich. In realtà, l’è nò l’acqua che la se spòsta, ma l’impùls de propagazión perché l’acqua la fa domà di spostamént vèrs l’alt e vèrs el bass.
On fenòmen fondamentàl de la propagazión del son l’è la riflession che la càpita quand che l’onda sonòra l’incontra on ostàcol e la torna indrée. A se reconóssen inscì dò ond: l’onda incidenta e quèlla riflettuda. La riflession la pò vèss percepuida in do manér: come rivèrber e come eco.
El rivèrber el succèd quand che l’onda incidenta la ven percepida de l’orèggia del scoltadór insèma a quèlla riflettuta, inveci a gh’è 'n eco quand che i dò ond vegnen percepìd in deperlór. Al fin che ‘l se faga l'eco a l’è necessari che la distanza intra la sorgént sonòra e l'ostàcol la sia de almanch 17 meter. Quèsta misura chì l’è fornida d’on càlcol che ‘l ten in cunt el fàa che ‘l son el se propaga in l’aria a 20 °C a circa 340 m/s. Per distingu de bon du son (e donca avègh on eco) a l’è necessari che sti du sìen distànt in tèrmin de temp almànch de 1/10 di segond. Quèll intervàll de propagaziٙón chì el corrispónd a la distanza de 34 meter, o ben de 17 meter infra la sorgènt sonòra e l’ostàcol e de alter 17 meter per el percórs a l’incontrari. Se la distanza l’è minora de 17 meter gh’è inveci el rivèrber.
Toponimi
In di vari part del mond a gh’è di leough che ‘l sò nòmm el sortìss fOeura de l’eco, compàgn del Bric Resonau in Liguria, de Rhêmes-Saint-Georges in Valle d'Aosta o de la Contea di Suwannee  in Florida.
Hugyag
a l'è un comun del Distret de Balassagyarmat, cont una popolazzion de abitant.
Muncravèl
Muncravèl (Moncrivél in Piemuntes; Moncrivello) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Türin (cumün de Burgh Masin, Majun, Mazzè, Vila Regia e Visch).
Red di tram de Brno
La red di tram de Brno a l'è on servizzi de straport publich che 'l quatta la città ceca de Brno. A l'è la segonda linia del Paes per longhezza e la prima in orden de temp.
A l'è fada de 11 lign che corren in su 70 km de binari.
Muncravèl
Storia del burgh e del sò castel
Ma la storia del castel l'è legada anca ad alter donn che hin staa spus di düch de Savoia: in 'stu lögh a gh'è staa el matrimoni, per esempi, tra 'l Carlu I de Savoia e la Bianca del Munfraa (1472-1519); el Carlu III de Savoia (1504-1553), pö, l'ha dunaa a la sua miee Beatris del Purtugal. Cun quela dona chì l'è finii el periud de splendur del castel, perchè in seguit ai guer d'Italia cumbatüü da Francia e Spagna, quest chì l'è diventaa semper püssee un sit per guarnisun militar, per vess pö cuntendüü tra vari famili piemuntes.
Red di tram de Brno
Storia
Quand che la città a l'era anmò part de l'Imper Austro-Ongarich, in del 1869, a l'è mittuu on tram a cavall, e dopo pocch a l'è estenduu finna a la Stazion.
Strada statal 6 (Austria)
La  a l'è 'na strada statal austriega longa km.
Muncravèl
Storia del burgh e del sò castel
In del 1692 el pussess del castel l'è passaa a la famija Del Caret, fina a quand, tra 'l 1817 e 'l 1825, a l'è staa minga traa giò da un incendi disastrus. Dopu che, in del 1972, l'è staa faa sü de növ, el castel el pò vess visitaa e dupraa per iniziativ cultürai e türistich.
Red di tram de Brno
Storia
In del 1884 a l'è inauguraa el tram a vapor, e in del 1900 la scomincia l'elettrificazion di lign, ma el vapor el resta fina al 1914.
Strada statal 6 (Austria)
Alter proget
<!--Droga krajowa B6 (Austria)]]
Muncravèl
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Muncravèl l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Red di tram de Brno
Storia
In del 1942 vuna di lign de ferrovia a l'è trasformada in tram.
Hajdina
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Giuliano Poletti
El Giuliano Poletti (Imola, 19 november 1951) a l'è un italian, minister de lavorà in del governo Gentiloni del 2016 al 2018.
Jerry Nadler
El Jerry Nadler (Brooklyn, 13 sgiugn 1947) a l'è un statunitens, representant del.
Giuliano Poletti
L'è member del.
Senter
Un senter a l'è una strada strecia che l'è desvilupada del passà di omen e di bestie che, cont el so pass, segnen in sul terren la via.
Red di tram de Brno
Lign
I lign a hinn:
Material rotabil
Comé per la pupart di lign cech, el material rotabil a l'è soratutt de la Škoda e de la ČKD Tatra.
I tram doperaa de la Tatra a hinn:
De la Škoda a hinn doperaa:
Di alter ditt a gh'è:
Galleria di foto
<Gallery> File:Tram T3M.3 Brno.jpg|Tram T3 File:Tram 03T Brno.jpg|Tram Škoda 03 T File:Underground tram station in Brno-Líšeň 2.JPG|Stazion sotterranea di tram File:Brno, 140 let MHD (61), Nádražní, 52+205.jpg|Tram stòrich 52 cont el 205 File:Tram K2YU Brno.jpg|Tram K2YU File:Nostalgie 2016 (9).jpg|Tatra T3 stòrich File:Retrotramvaj T2 1435 na lince č. 5 (9).jpg|Tatra T2 storich File:Tram Vario LF Brno.jpg|Tram VarioLF File:Tram 13T Brno(1).jpg|On 13T File:Tram Mifkova Brno.jpg|Tram a 'na fermada File:Tram 107+215 Brno.jpg|Tram stòrich 107 cont el 215 File:Tram horse tram Brno.jpg|Tram a cavaj </Gallery>
Bèrs (BG)
Bèrs San Fìrem (nòm uficiàl en italià: Berzo San Fermo) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa sö ü teràs aluviunàl 'n de la Al Caalina a 21 km de la sità e a 350 méter söl lièl del mar.
Bivio
Storia
Bivio l'è numenaa la prima volta in de l'ann 840 col nom de stabulo Bivio. Al ciapa el so nom del cruzal che 'l porta ai pass del Giülia e del Pas da Set (en tudesch: Septimer Pass) che i representava giamò in epuca romana un pont de passagg. Inturen al ann 840 l'è staa faa sü un uspizzi per i vilan bargajot (lumbardofun). In tra el secul XIII e 'l secul XIV, Bivio l'è diventaa un'enclav lubardofuna/italofuna tüt in mezz a cumün germanofun (Avers) e de lengua rumancia (Marmorera e tüta la val del Giülia).
Bèrs (BG)
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Bivio
Storia
L'andament istoregh de la pupulazion de Bivio l'è indicaa in de la tabela chi desuta:
Bèrs (BG)
El cunfìna coi cümü de Dréra, Bórgh, Entràdech, Forèst, Grù e Vigà.
Bivio
Lengh
Bivio l'è l'ünegh cumün svizzer de là dei Alp (cioè a Nord del spartaacque cuntinental) indue che la lengua ufizial l'è l'italian e la gent la parla el bargajot, che l'è 'l lumbard (con influenz rumanc) parlaa in de la Val Bargaja. In de l'an 1860 el Bargajot l'eva ancamò la prima lengua per l'80% dei abitant.
Bèrs (BG)
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Bèrs l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Fassism
miniatura|drita|Mussolini e Hitler in di agn 30 El fassism l'è 'n ideologia politega autoritaria, di voeult totalitaria, e nazionalista de estrema destra nassuda in Italia per oeuvra di Benito Mussolini che l'ha menaa a la dittatura dal 1922 al 1943/1945. Per estension se parla de fassism per tucc quej ideologij che doperen di metod minga democrategh e razzista e che se socien no al comunism.
OpenStreetMap
A l'è fad su de volontari che per dissegnà la mapa doperen trasciad GPS, foto del sgolatasc e del satellit.
Fassism
El nomm el vegn di fass, doperaa di littori roman 'me simboi de giustizia.
Saint-Jean-en-Royans
Saint-Jean-en-Royans l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Jean-en-Royans, del circondàre (arrondissement) de Valence e del dipartimènt de la Drôme.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 27.86 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 196 méter a 'na altèsa màsima de 1295  méter söl leèl del mar.
Grosuplje
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Costituzion del Liechtenstein
La Costituzion del Liechtenstein a l'è la legg fondamental del Liechtenstein, in vigor del 1921. L'ha rimpiazzaa la Costituzion del 1862 e l'ha trasformaa el Prenzipaa in d'ona monarchia costituzional, l'ha sbassaa l'età per votà e l'ha tolt via i mèmber del Landtag nominaa dal Prenzip. L'è stada approvada durant del Regn del Giovann II.
La definiss el Pajes 'me ona monarchia ereditaria costituzionala cont ona bas parlamentara e democratega.
L'è stada reformada in d'on poo de occasion: I pussee important a hinn staa in del 1984, durant del Regn del Franzesch Isepp II e l'ha daa el dirizz de votà ai donn e in del 2003 sotta 'l Regn del Giovann Adamm II, che l'ha daa pussee poder al Prenzip e l'ha daa la possibilità de secession per i comun e de toeu via la monarchia cont on referendum.
Ceranesi
Ceranesi (en lìgure: Çeranexi) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bosio (AL), Campomorone, Genova.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ceranesi l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Bad Königshofen im Grabfeld
Bad Königshofen im Grabfeld l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rhön-Grabfeld. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 69.52 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Bad Königshofen im Grabfeld la se tróa a 'na altèsa de 275 méter sura 'l leèl del mar.
Crassulaceae
Le Crassulaceae i è 'na famìa de piànte che töl dét presapóch 1,400 spéci repartìde 'n 33 zèner. I è piànte che gh'è bùne de 'magazinà l'àiva 'ndèle sò fòie suculènte. Se le tróa 'n pó 'n töt el mónt ma suratöt endèl emisfér boreal e 'ndè'Africa del Sud, en pòscc endóche l'àiva l'è póca e 'l clìma l'è sèch.
Nesöna de le spéci de chèsta famìa le g'ha 'na gran importànsa per l'alimentasiù de l'òm, però ghe n'è vergöne che vé de spès dopràde come ornamentài per vìa de la fùrma che de spès l'ò stràna. I è piànte rüsteghe che g'ha bizògn de póche cüre. 'Ntra le piö cunusìde gh'è la Crassula ovata (piànta de la giàda) e la Kalanchoe blossfeldiana.
La clasificasiù intrafamiliàr ale ólte l'è mìa tat fàcil perchè divèrse spéce i è bùne de ibridàs entra de lùre. I sistéme de clasificasiù piö ècc i mitìa le Crassulaceae endèl ùrden de le Rosales, ma i sistémi piö modèrni i l'ha asegnàda al ùrden de le Saxifragales.
Tongyeong
right|300px|Tongyeong
Irun (Spagna)
a l'è un comun de la provincia basca de Gipuzkoa, cont una popolazzion de abitant.
Gianluca Galletti
El Gianluca Galletti (Bologna, 15 luj 1961) a l'è un italian, minister de l'ambient in del governo Gentiloni del 2016 al 2018.
L'è member del. .
Boada de Campos
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Strada statal 7 (Austria)
La  a l'è 'na strada statal austriega longa km.
Stazion de Sant'Ellero
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Mrzky
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kolín.
Binningen (BL)
Binningen a l'è un cumün svizzer del distret de Arlesheim, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.43 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Binningen al se tröva a una altitüden de 292 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Allschwil, Basilea (BS), Bottmingen, Oberwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Franch del Liechtenstein
Finna al 1920 el Liechtenstein el doperava la soa corona, ligada vun a vun a quèlla de l'Austria-Ongheria ma quand che l'è deventada instàbil han scernuu de ligàss a la moneda svizzera.
In del 1920 a hinn faa i unich banconott, per emergenza, e in del 1930 a l'è finii el còni ordinari e l'è doperada domà 'me moneda collezionistega.
Stazzion de Cluson
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia de la Vall Seriana, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Leganés
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
Stefano De Martino
El Stefano De Martino (Torre Annunziata, 3 de ottober del 1989) l'è on ballerin e conduttor televisiv italian. L'è 'na personalità assee cognossuda de la television italiana e, in general, del star system italiano, anca per i sò relazion moros cont la Emma Marrone, cantantautris italiana, e la Belén Rodríguez, modella e sobrett argentina, del qual el gh'ha 'vuu on fioeu ciamaa Santiago.
Stazion de Caldonazzo
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia e, di voeult, de Trentino Trasporti.
Horní Řepčice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Litoměřice.
Horpács
a l'è un comun del Distret de Rétság, cont una popolazzion de abitant.
Partèngh
Partengh (Përtench in Piemuntes; Pertengo in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Sijan, Custansan-a, Rivi e Strupian-a.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Partèngh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Stazzion de Voghera (FAA)
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Voghera-Voeurz, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Laos
El Làos a l'è un paes de l'Asia süd urientala. A l'è tacaa al Myanmar, a la Cina, al Vietnam, a la Cambogia e a la Thailandia. La capital a l'è Vientiane.
Al gh'ha una süperfiss de 236.800 km² e una pupulaziun de pressapoch 6 miliun d'abitant.
Urganizaziun pulitiga
El Laòs a l'è una repübliga.
El president a l'è el Thongloun Sisoulith (del 2021).
El prim minister a l'è el Phankham Viphavanh (del 2021).
Hont (comune)
a l'è un comun del Distret de Balassagyarmat, cont una popolazzion de abitant.
Vientiane
thumb|right|200px|El templi [[Budism|budista Pha That Luang , el munüment naziunal del Laos]] Vientiane a l'è la capital del Laos.
A l'è anca la prima cità del Laos per pupulaziun cun pressapoch 200.000 abitant, 730.000 se cuntum tüta l'area metrupulitana (2005).
Geugrafia
Vientiane al se tröa in sül fiüm Mekong, che'l marca el cunfin cun la Thailandia, propi denanz a la cità thailandesa de Nong Khai.
Grad (Slovenia)
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Horní Beřkovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Litoměřice.
Vasena
Al censiment de el 21 de Otober 2001, la cuntava 317 abitants.
Storia
Vasena l'è staita fondada arent a'l X secol, da i abitant di Mandell, qe veniven a coltivar i teren
Ind el 1428, a Vasena l'è stait concedud de haver un propri podestà e ministrar i propri provent
Durant la prima guerra mondiala, l'è stait trad su un santuari ind el post ciamad Castol, per i contribuent al conflit
Jeografia
L'è situada de su e de jò a 208 m sovra el mar.
Inn famos i so du sass a caduda ind su el lac, el Sass de la Mascarpa e l'Aqua Marça, localitaa tra Vasena e Limonta famose intra i jovin de el lœg per tufar-s, anca se pericolos
Bad Neustadt an der Saale
Bad Neustadt an der Saale l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rhön-Grabfeld. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 36.79 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Vasena
Toponomastega
miniatura|601x601px|Mapadura de i lœg de Vasena: Ind blœ: spiaje, ind naranz: lœg abitad, ind jald: lœg de interes, ind verd: lœg cultivads o bosqiv Curiosa l'è la toponomastega locala vasenesa, de orijin popolara. Ind l'majin inn rafigurad i nom de i lœg cont la mapadura, qe inn:
Bad Neustadt an der Saale
Bad Neustadt an der Saale la se tróa a 'na altèsa de 242 méter sura 'l leèl del mar.
Vasena
Lœg abitad
miniatura|Val de Varç: a dritta un om cont el jerl sora i sass tipeg de la banda
Infrastuture
A Vasena g'è miga el tren. A bon cunt, l'è conligada travers el batel de "Navigazione Lario", cont la traita Lec-Belas.
G'ha trè fermade di coriera, cont la traita semper Lec-Belas
Psan-a
Psana (nom ufizial in italian: Pezzana) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Pavia (cumün de Palestar e de Rusasch).
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Psan-a l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Biel-Benken
Biel-Benken a l'è un cumün svizzer del distret de Arlesheim, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.12 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Biel-Benken al se tröva a una altitüden de 317 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bättwil (SO), Leymen (FR-68), Neuwiller (FR-68), Oberwil, Therwil, Witterswil (SO). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Stazion de Calceranica
La Stazion de Calceranica a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è conligada a.
Burgaria
La Burgaria (Comitatus Burgarensis in latin) a l'è stad vun di contad in che l'era partid el Ducad de Milan, in pè del secol quell de ses, fad su del Regn di Lombard, al sècol quell de 15, quand che i contad inn stad tolt via, anca se a bon cunt, sgiamò in del secol quell de 13, a l'éra squasi del tut stad tolt dent del Sevar.
Chiavari
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümÜ de Carasco, Cogorno, Lavagna, Leivi e Zoagli.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Chiavari l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Burgaria
Con caploeugh principal Parabiaa e secondari Corbeta, Rosaa e Dairagh, la correspondeva circa a quell che incoeu l'è ciamad Altmilanes.
El confinava probabilment a Nord cont el Sevar, col Tesin a Ovest, con la contea de Milan a Sud e con la Brianza a Est, se pensa cont el Seves 'me confin.
Del VI al VIII secol l'è stad governad di Sambonifacio, del IX secol di Crivei.
Saint-Julien-en-Quint
Saint-Julien-en-Quint l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Die, del circondàre (arrondissement) de Die e del dipartimènt de la Drôme.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 47.35 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 498 méter a 'na altèsa màsima de 1692  méter söl leèl del mar.
Determinant
El determinant de 'na matris quadrada a l'è 'n numer che 'l indica di proprietà geometrich de la matris. A segonda de la grandezza de la matris a gh'è di different maner de calcolàll: A l'è semper bon el teorema de Laplace, che 'l desviluppa i righi o i colonn per ottegnì, ricorsivament, el resultaa vorzuu: Per i matris 3x3 gh'è la regola de Sarrus che la semplifica assee el cunt, per i matris 2x2 l'è el prodott de la diagonala principala men quell de la secondaria, per i matris 1x1 l'è l'unich element. Degià che 'l determinant de 'na matris triangolara a l'è el prodott de la diagonala principala a l'è possibil doperà el Metod de eliminazion de Gauss per trovàlla e calcolà inscì el determinant.
Bangkok
Bangkok a l'è la capital de la Thailandia.
Al gh'ha 6.355.144 abitant (2000).
Kočí
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Chrudim.
Las Rozas de Madrid
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
Nebovidy (Boemia central)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kolín.
Maurizio Martina
El Maurizio Martina (Calsinàt, 9 setember 1978) a l'è un italian, minister de l'agricoltura in del governo Gentiloni del 2016 al 2018.
L'è member del. .
Kassel RegioTram
El Kassel RegioTram a l'è on sistema de tram-treno de la città de Kassel. A l'è fondaa in sul modell Karlsruhe e l'è intregament operativ dal 2007 e gestii de ona joint venture de la Deutsche Bahn e di straport regionai de Kassel.
Idea
L'idea del RegioTram a l'è quella de taccà direttament la zona de Kassel cont la soa area metropolitana, e permett di viagg dirett senza trasbord.
El coeur de la infrastruttura a l'è on passant in tra el sistema suburban e quell urban faa in la Stazion Centrala de Kassel.
Storia
I primm proeuv de servizzi del gener a hinn staa faa in del 2001 cont di treni prestaa de la Saarbahn, in su la tratta Kassel-Warburg.
I tram Alstom a hinn staa consegnaa in del 2004 e han ciappaa servizzi in del 2005 in su la linia R3.
A fin 2006 a l'è verta la linia R4, e in del del 2007 la linia R9.
Material rotabil
El sistema el dopera 28 RegioCitadis de la Alstom consegnaa in del 2004, e arent ai tram doperaa in su la red olandesa RandstadRail.
18 a hinn di tram cont doppia elettrificazion, doperaa in sui lign de treno, e 10 a hinn dotaa de motor Diesel per andà in sui lign senza elettricità.
Thailandia
La Thailandia (ประเทศไทย in thai) a l'è un paes de l'Asia süd-urientala.
A l'è tacada al Myanmar, al Laos, a la Cambogia e a la Malaysia.
La capital a l'è Bangkok.
La gh'ha una süperfiss de 514.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 63 miliun d'abitant.
Avenida de la Ilustración (metropolitana de Madrid)
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria automatega Ascensoeur
Oceania
thumb|right|La posizzion de l'Oceania in del mond|250px thumb|right|250px|Mapa de l'Oceania L'Oceania a l'è una region geografega e geopolitega che l'è fada d'un insema de isole de l'Ocean Pacifegh e che la gh'ha 'me part continentala l'Australia; de solet la se spartiss in quater region: Australasia, Melanesia, Micronesia, e Polinesia. L'Oceania a l'è el pussee piscinin di continent cont una superfis de terra de circa 8,525,989 km², e 'l segond manch popolad, dopo de l'Antartid, con circa 41 milion de persone. I ses cità pussee popolade a inn Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth, Auckland, e Adelaide.
Etimologia
In del 1804, el geograf Conrad Malte-Brun (1775-1826), in del so tratad de Géographie mathématique, physique et politique publegad con l'Edme Mentelle, l'insubiss el termen "Oceanegh" («Océanique» in frances) per ciapà denter sia l'Australasia sia la Polinesia del Charles de Brosses. El Malte-Brun el drovarà poeu la fras «Terres océaniques» anca in del 1810 e in del 1812.
El termen "Oceania" («Océanie» in frances) el vegn inventad del cartograf Adrien-Hubert Brué per la mapa che el publega in del 1814, con titol complet «Océanie, ou cinquième partie du monde, comprenant l'archipel d'Asie, l'Australasie et la Polynésie (ou le continent de la Nouvelle-Hollande et les îles du Grand Océan)».
Thailandia
Re: Rama X
Oceania
Geografia
La Micronesia, che la se troeuva a nord de l'equator, la ciapa denter i Isole Mariane a nord-ovest, i Isole Caroline in del center, i Isole Marshall a ovest e i isole de Kiribati in del sud-est.
Thailandia
Nom
El paes al se ciamava Siam fina al 1949.
Oceania
Geografia
La Melanesia, a sud-est, la ciapa denter la Noeuva Guinea, la seconda isola pussee granda del mond dopo de la Groenlandia e la prima de l'Oceania. I olter isole principiai a inn el rosc di isole Maluku, el rosc de Bismarck, el rosc di isole Salomon, i isole Santa Cruz, Vanuatu, Figi e Noeuva Caledonia.
Thailandia
Nom
La parola Thai la vör dì liber o libertà in lengua thai, ma a l'è anca el nom de l'etnia püssee granda del paes.
Oceania
Geografia
La Polinesia, la se spantega di Hawaii in del nord a la Noeuva Zelanda in del sud, la ciapa denter Tuvalu, Tokelau, Samoa, Tonga e i isole Kermadec a ovest, i Isole Cook, Isole de la Società e Isole Austral in del center, e i Isole Marches, Tuamotu, Isole Mangareva, e Isola de Pasqua a est.
Thailandia
Urganizaziun pulitiga
La Thailandia (nom ufizial: ราชอาณาจักรไทย) a l'è un regn.
El guernu l'è staa ciapaa de 'na giunta militar, e 'l sò cap a l'è Prayuth Chan-ocha (del 2014).
Oceania
Geografia
L'Australasia la ciapa denter l'Australia, la Noeuva Zelanda, la Noeuva Guinea, e di olter isole de l'Ocean Pacifegh. A ovest la gh'ha l'Ocean Indian a sud Ocean Antartegh.
Irura (Spagna)
a l'è un comun de la provincia basca de Gipuzkoa, cont una popolazzion de abitant.
Gornji Petrovci
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Spybot (malware)
Spybot l'è ona fameja de trojan de dimension descognossuu, ma stimaa a circa mill. L'è staa anca brevement ol malware con pussee variant, ma l'è sta superaa dal Agobot.
Hollókő
a l'è un comun del provincia di Nógrád, cont una popolazzion de abitant.
Bennwil
Bennwil a l'è un cumün svizzer del distret de Waldenburg, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.51 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Bennwil al se tröva a una altitüden de 515 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Diegten, Eptingen, Hölstein, Langenbruck, Niederdorf, Oberdorf. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Stazion de Pontassieve
La Stazion de Pontassieve a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa. L'è servida anca di treni.
Stazzion de Torrazza Coste
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Voghera-Voeurz, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Hlinná
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Litoměřice.
Gornji Grad
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Adriano Espaillat
El Adriano Espaillat (Santiago de los Caballeros, 27 setember 1954) a l'è un statunitens, representant del.
Saint-Julien-en-Vercors
Saint-Julien-en-Vercors l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de La Chapelle-en-Vercors, del circondàre (arrondissement) de Die e del dipartimènt de la Drôme.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 18.47 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 412 méter a 'na altèsa màsima de 1605 méter söl leèl del mar.
Belmonte de Campos
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Claudio De Vincenti
L'è member del. .
Stazion de San Cristoforo al Lago-Ischia
La Stazion de San Cristoforo al Lago-Ischia a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è conligada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia e, di voeult, de Trentino Trasporti.
La Serna del Monte
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
Strada statal 8 (Austria)
La  a l'è 'na strada statal austriega longa km.
Němčice (Kolín)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kolín.
Bischofsheim an der Rhön
Bischofsheim an der Rhön l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rhön-Grabfeld. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 67.72 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Bischofsheim an der Rhön la se tróa a 'na altèsa de 448 méter sura 'l leèl del mar.
Itsaso
a l'è un comun de la provincia basca de Gipuzkoa, cont una popolazzion de abitant.
Kostelec u Heřmanova Městce
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Chrudim.
Herencsény
a l'è un comun del provincia di Nógrád, cont una popolazzion de abitant.
Gornja Radgona
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Luca Lotti
El Luca Lotti (Empoli, 20 sgiugn 1982) a l'è un italian, minister del sport in del governo Gentiloni del 2016 al 2018.
Francos Rodríguez (metropolitana de Madrid)
Francos Rodríguez  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Madrid.
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria automatega Ascensoeur
Pila (VC)
Pila (inscì anca in Piemuntes e Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Pila l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Becerril de Campos
a l'è un comun de la provincia de Palencia, cont una popolazzion de abitant.
Aquila Nègra
miniatura| Aquila chrysaetos
L'aquila négra l'è 'n özel rapàce difundìt en Europa e 'n Azia. La vif apò a sö le Alpi. La màia ozèi, conécc e öf de falchèt. La se ciàma apó Astor e Aquilot.
Strada statal 9 (Austria)
La  a l'è 'na strada statal austriega longa km.
Fascia presidenzial
La fascia presidenzial a l'è 'n ornament doperaa di President de 'n quaj Pajes del mond, soratutt in Sud America.
De solit reppresenten i colô de la bandera nazional e metten el stemma o 'n quaj àlter simbol nazional, e di voeult l'è portaa cont on collar de 'n onoreficenza nazional.
Fisarmonega
La fisarmonega cromatega, o plussee comunement, fisarmonega, ( del greg fissò + armonikòs, φυσώ + αρμονικός, bof + armoneg ) in frances accordéon, ( a + còrdion, α + χόρδιον, donca senza corda ) a l'è un strument musegal aerofon cont mantex a ancia livera ; a l'è staita per tants agn un strument folcloristeg ligad a la tradizion de la danza popolar. 300px|right|thumb|Una fisarmonega cromatega.
Gorje
a l'è un comun de la Slovenia, cont una popolazzion de abitant.
Fisarmonega
El prim brevet de un accordion, termen incœ drovad in tante lengove (pur cont variant grafege) per indegar la fisarmonega, l'è stait lassad jo el 6 de maj del 1829 a Viena del creador de orgen e piano Cyrill Demian e dei so fiœi Carl e Guido.
Strutura & Tecnega
I evoluzion de la tecnega e de la creazion del strument i hann semper plussee perfezionad el so timber e la so intonazion, insì de far in mœd de meter dent' el strument anca in ambits musegai plussee istruids.
La fisarmonega la tœ dent' do botonere, vœna a dreita e l'oltra a mancina, qe i se sonen cont i relative man. La botonera mancina la g'ha de solet ( ma miga semp' ) el rœl de dar-g el compagnament musegal e scandir el ritm, ind el sonar soratut cont un rejister plussee grav rispet a qell de la botonera de dreita, indove inscambi se sonen tipegament i melodie.
Qella botonera qì de mancina l'è tipegament faita sœ de do file de boton relativ a'l rejister bass ( ciamad respetivament dei "Bass" e dei "Contrabass" ) indove a ogne boton ge correspond una nota, e qei note lé i enn metude jo per orden de quinta ; i seguta tre o quater file de boton tipegament relativ a'l rejister subit plussee sguz, qests ultem qì i pœden haver-g un mester diferent in bas a'l strument, ma in jeneral ge prevalen do filosofie : qella dei bass deslenguads e qella dei bass standards.
Ind la manera a bass standards i file de boton apos dei bass e contrabass i sonen miga domà una singola nota per ognedun, ma plutost un acord ( de do o plussee note ), e i enn tœlde insema in bas a grup de tri o de quater qe i permet de formar in sociazion cont el boton de bass subit lineads : la comun posizion de esecuzion l'è cont el quart did (anular) sœl bass ( qe tipegament a l'è la tonega de l'acord ), e del terz e segond did in sœ i boton dei acords aprœv.
Ind la manera a bass deslinguads inscambi anca i file de boton apus a basse contrabassi sonen anca lor domà una nota per ognedun, e in qei file qì ind tut i se ved desposizion tipegament cromateg dei note, anca se cont disposizion variegade respet a la fila dei bass : qella disposizion qì a l'è preferida ind la musega tradizional, ma a bon cunt la plussee spantegada.
Ind ogne cas el didon l'è l'uneg did qe al ven no drovad sœ qella botonera, ma 'l se drova domà per meter in orden la man e per sqiçar 'l boton de costa a'l mantex, qe, ind el dervir i bux de l'aria, al permet una major velocitaa de serament e de overdura del mantex istess. I fisarmonege cromatege i pœden haver-g de 48 a 120 bass : qest qì al misura l'estension total dei file de la botonera, e donca l'estension total de l'intonazion de l'istessa.
La segonda botonera, in sœ la costa dreita, l'è ciamada botonera cantabel, e la pœ vesser ind una manera alternativa faita cont una tastera a model orgenisteg ( ciamada anca modell piano, faita de 41 tasts, indove 17 i è neger e 24 bianc ) o de un sistema de boton metuds jo cromategament. La botonera in formad orgen ( o model piano) la g'ha un metod d'us del tut ingual a qell de un normal orgen, tutavia la disposizion vertegal dei tasts ge n' tira sœ la dificoltaa d'us e d'esecuzion. Qella lé l'è diferenta de qella del piano, sia per i carateristege mecanege de azionament del tast, sia per corsa del tast ( qe l'è minor ), sia per el fait qe la denamega dei son ( donca el so volum a nivell d'individov ) la ven no faita de la diferenta pression dei dids ins' el strument ma l'è l'efet del devers temp de overdura del mantex, e donca un'overdura plussee lenta la farà sœ un son plussee fiac, menter de un'overdura enerjegaal vegnarà fora un son plussee fort.
La botonera cont sistema a boton, inscambi, al figura 3, 4, 5 o 6 file de boton, l'è ciamada fisarmonega a boton e de quaivœlta in error fisarmonega cromatega anca se pur qe la version cont tastere de modell organisteg l'è ingual cromatega. A g'enn difarente posizion de boton, i plussee spantegade i enn el C-Griff ( sistema talian ) e el B-Griff ( sistema russ ).
A g'enn pœ i fisarmonege diatonege, ciamade anca armonege a mantex ( termen q' al ven – ind un territori governad de l'Imper Austrieg – de l'influenza lenguistega cont el jermaneg harmonika). Lumenanta l'esperienza del don Giuseppe Greggiati, qe 'l g'ha lassad ind el mantovan testimonianz storege incredibele ind el so Metodo per l'armonica a mantice, scrivud a man ind el 1842, incœ al se trœva a Ostilia (MN) ind el Fondo Musicale Giuseppe Greggiati e nunc publegad ind el liber de l'Attilio Amitrano, Il Metodo per l'Armonica a Mantice di Don Giuseppe Greggiati (La Grafica, 2012). I armonege a mantex i eren caraterizade de un minor numer de bass ( jeneralment 2, 4, 8 o 12 ), del poder sonar in mœd facil doma ind una quai tonalitaa.
Qests struments qì i enn tipegament bitoneg, val a dir ind el sqiçar l'istess boton i sonen do note devers ind bas a'l vers del mantex ( q' al pœ vesser in overdura o in sarament ).