cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lengue indoeuropee
I lengue indoeuropee i ciapen denter una fameia de plussee de cent lengue imparentade intra de lor. Qella fameia qì la ciapa denter squas tute i lengue d'Europa, el nord del continent indian (Asia del Sud), el plató iranian (Asia del Sud-ovest), e un bell poo de l'Asia centrala. La fameia indoeuropea la g'ha el numer plussee grand de parlants de tute i fameie lenguistege recognossude, e i lengue derivade de l'indoeuropee, a inn parlade plu e manc de tri miliards de persone.
Mottaron
- Proverbi de Intra
Lengue indoeuropee
I Grup Principai
Dent' ind la fameia lenguistega indoeuropea se pœden individuar diferents grup :
Mottaron
El Mottaron (Mottarone) l'è on mont del grupp del Mergozzoeu, in di Alp Peninn. A l'è volt 1.492 meter.
Lengue indoeuropee
Grup Neolatin o Romanz
Al ciapa denter l'area dei paes qe parlen una lengua qe la vegn del latin volgar ( lengove romanze ); a inn situade soratut ind l'Europa del sud, fœra qe la Romania e la Moldavia. I grande lengue neolatine a inn l' italian, ol spagnœl ( castelian ), ol frances, ol portoges e ol rumen. I lengue neolatine a i enn parlade ind qei paes qì, plu un quai toc de olter stats: ol Belgii meridional ( ciamad anca Vallonia ), un quai comun ind la penisola de l' Istria in Croazia, i canton Grixon e Texin in Svizra e un quai sit in Ungaria indove se parla ol rumen. In banda a lor g'è dei lengue qe i g'hann no ol status de lengue ofiçai, ma a inn nomà lengue rejonai :
Grup Jermaneg
Qell grup qì al tegn dent' tuta l'Europa de nordovest e un toc de quella central. Ol gross de l'Europa jermanega l'è de relijon protestanta, anca se ind el sud de la rejon ( Baviera, Austria, Svizra ) se professa la relijon catolega. L'area jermanega la quata la Jermania, la Denimarca, la Svezia, la Norvegia, la Finlandia (domé i comun qe i parlen ol svedes), l'Islanda, i isole Farœr, i Paes Bass, un toc del Belgii (la rejon dei Fiander), l'Austria, la Svizra todesca, i do isole britanege. Ind i secoi indree un badaluc de todesc a inn andaits a viver ind la Russia e in del Qazaqistan: adess a formen ol grup dei todesc del Volga; ol todesc l'è parlad anca dei abitants del Sud Tirœl, ind l'Italia del nord. Dei dialets de orijen jermanega a inn parlads ind una quai banda de la França ( Alsazia, rejon de la Mosella, Lorenna ), ind el Lussemburg (lezeburjeesh); una quai comunitaa jermanofona la g'è anca in Italia, ind i Dolomit e in sul pian de Asiag. Oltre lengue rejonai jermanege a enn doperade in Jermania ( l'alemann, ol volt todesc, ol frison ). Una lengua curiosa, ind el mond jermaneg, a l'è l' yiddish : l'è una derivazion del volt todesc, doprada dei judee de l'Europa de l'est ; la se scriv cont l'alfabet judeic.
Grup Slav
I lengue de orijen slava a inn spantegade ind tuta l'Europa oriental e i se pœden spartir ind tri broqe :
In banda a qei lengue ofiçai qì, recognossude a nivell nazional, se pœden incontrar anca dei lengue rejonai, miga ofiçai, comé ol cassubian (parlad ind la rejon de la Pomerania in Polonia) e ol sorab, parlad ind un quai canton de la Jermania de l'est.
Grup Balteg
Al tegn dent' i do lengue ofiçai de la Lituania e de la Letonia.
Grup Celteg
Ge fann part un poo de lengue, parlade ind la zona dei isole britanege; qei lengue qì g'hann miga ol status de lengue ofiçai. I lengue celtege a inn i lengue Gaelege (parlade in Irlanda, Scozia, Galless, isole del Canal, Cornovaia) e ul breton (parlad in França, ind la rejon de la Bretagna).
Olter grup minor
Semper ind la fameia indoeuropea a g'inn dei broqe minore, representade de domà una lengua:
Mottaron
A l'è cognossuu per vess on sit indove che ghe va on monton de gent a scià duranta i vacanz invernai, oltra a vess staa on bell poo de voeult ona tappa del Gir d'Italia.
Geografia
El Mottaron el se troeuva in d'ona posizion puttost isolada: in mezz in tra el Lagh d'Orta e 'l Lagh Maggior, e per quest a l'è cognossuu anca tant 'me la montagna di duu lagh. De la soa scima (che la partegna al comun de Stresa, in Provincia de Verbania) se poden vedè 'sti duu lagh, ma anca el Mont Roeusa, la Val d'Ossola e la Val Strona, i lagh de Mergoeuzz, Vares, Monaa e Comabbi, la Pianura Padana e i Alp Marittim. Intorna a lù a gh'è i paes de Gignes, Stresa, Baven, Gravellona, Omegna e Armen. A sud del mont la vegna foeura l'Agogna, fiumm che 'l passa anca per Novara e che 'l riva giò fina a Mortara.
Strada de segonda class 428 (Slovachia)
La  a l'è una strada de segonda class de la Slovachia longa 4.431 km.
Cremùna
- I trè T de Cremùna
Evulusiù demogràfica
L'andamènt stòrich del nömer de abitàncc del cümü de Cremùna l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Antichità
Cremùna l'è mensiunàda la prìma ólta 'ndèla stória come 'n insediamènt dei Cenomani, 'n popolasiù cèltica che gh'è riàt endèla piàna del Pò entùren al 400 prìma del Signùr. El nòm Cremùna però l'ìa amò piö ècc, fórse atribüìt zamò dei prim òm che s'è 'nsediàt endèl pòst, i antìchi isé i g'ha tiràt fò 'n bèl pó de interpretasiù fantaziùse per spiegàl. Endèl 218 prìma del Signùr i Romàni i g'ha stabilìt endèla zòna en prìm avampòst a nòrd del fiöm Pò e i g'ha mantignìt el nòm uriginàl. Cremùna e la sò vizìna (la modèrna Piacensa, sö la spónda sud del fiöm), i è stàde fondàde 'l stès an, co l'obietìf de penetrà 'ndèla pianüra che piö tàrde la deentarà la Pruvìncia de la Gallia Cisalpina. Cremùna en póch tép l'è nìda a éser la giöna de le cità piö gròse de l'Italia del Nòrt, aidiàda pò a del fàt de éser sö la stràda che colegàa Gènova a Aquileia, ciamàda Via Postumia. La g'ha furnìt soldàcc a Giùlio Cézare e la 'na 'ncaàt dei favùr quan che chèsto l'è stat al potére, piö tàrde però la s'è mitìda de la bànda de Bruto de del Senato Romàno endèl sò conflìt col Augusto, e chèsto, dòpo ìga insìt, endèl 40 prìma del Signùr el g'ha confiscàt la töte le tère de Cremùna e 'l i ha distribüìde ai sò òm. El poéta Virgìlio, che 'l gh'ìa fat le scöle a Cremùna, el s'è ést portà vià el podére de famìa ("tròp derènt a la disgrasiàda Cremùna"), ma piö tàrde l'è riàt a riutignìla. La prosperità d ela cità l'è nàda 'n nacc a crèser enfìna al 69, quan che l'è stàda sbatìda pelària 'ndèla segónda Batàia de Bedriacum de le trùpe de Vespasiano, che combatìa per mitìl sö come Imperadùr cùtra 'l sò rivàl Vitellio. Cremùna l'è stàda ricustrüìda col sostègn del stès Vespasiano, ma par che la sàpe mai piö riàda al leèl de prosperità che la gh'ìa prìma perchè l'è de fat sparìda de la stória 'nfìna al sècol VI, quan che la ricompàr come avampòst militàr de l'Impéro Romano de Ucidènt (Bizantì) ai tép de la guèra Gòtica.
Alt Medioévo
Quan che i Longobàrcc i g'ha 'nvadìt l'Italia 'ndèla segónda metà del sècol VI, Cremùna l'è restàda 'n caposàlt dei Bizantì come part del Ezarcàt de Ravenna. La cità la s'è spandìda vèrs nord-òvest, co la creasiù de 'n camp trinceràt de föra de le müre. Endèl 603, Cremùna la vé cunquistàda e distrugìda del rè longobàrt Agilulfo. El sò teretóre 'l vé dividìt entra i Dücàcc de Brèsa e Bèrghem. Póch agn dòpo però, endèl 615, la regìna Teodolìnda, devóta Catòlica co l'edèa de convertéser i cremunés, la g'ha fat recoströéser la cità e turnàt a stabeléser en Vèscof. El contròl de la cità isé l'è pasàt de menemà 'ndèle mà del Vèscof, che l'è deentàt piö tàrde en vasàl del Sacro Romano Impero dòpo che Carlo Magno 'l g'ha batìt i Longobarcc e cunquistàt l'Italia. Isé Cremùna la g'ha püdìt slargà 'n pó 'l sò potére e la sò prosperità e 'n quach vergü dei sò Vèscof i g'ha ìt de le pàrcc importàncc 'ntra 'l sècol X e 'l sècol XI. El Vèscof Liutprando de Cremùna l'è stat mèmber de la cort imperiàl sóta la dinastìa Sàsone e Olderico el g'ha utignìt dei privilégi importàncc per la cità de l'Imperadùr Ottone III. L'economìa de la cità l'è stàda spuciàda pò a de la custrusiù del pórt söl Pò en curispondènsa presapóch del camp fortificàt bizantì.
Envéce, i du vèscof Lambèrt e Ubaldo i g'ha creàt discòrdie co la zét de Cremùna. L'imperadùr Corrado II, per mèter a pòst la quistiù, el g'ha duzìt vègner a Cremùna 'ndèl 1037 ensèma col papa Benedèt IX amò zuinì.
Perìodo comünàl
thumb|left|Palàs comünàlSóta Enrìco IV, I cremunès i g'ha tacàt a rifüdàs de pagà le tàse al imperadùr e al vèscof perchè i ia ritignìa tròp opresìve. Segónt 'na legènda, el "gran gonfaloniér" (càrica paragunàbil al sìndech d'encö) "Zanén de la Bàla" (Giovanni Baldesio) el s'è confrontàt a duèl col imperadùr stès. Enrico el sarès finìt dizarciunàt e isé la cità la sarès stàda izimìda de pagàga la tàsa de l'an che la curispundìa a 'na bàla de ór de 3 chìli. La legènda la dìs pò che chèla bàla de ór che gh'ìa destinàt come pagamènt de le tàse la sarès ghe stàda dunàda a la Berta, la murùza del Zanén, per dopràla come dòte per quan che i se sarès spuzàcc.
Le prìme nutìsie stòriche de 'n cümü lìber de Cremùna i è del 1093, quan che 'l g'ha partecipàt a 'na aleànsa cùtra l'imperadùr comandàda de Matilde de Canossa, ensèma ai cümü de Lodi, Milà e Piacènsa. El cunflit l'è finìt co la scunfìta de Enrico IV e la sò famùza ümiliasiù de Canossa de nacc a papa Urbano II endèl 1098. En chèsta ocaziù Cremùna la g'ha utignìt la Insula Fulcheria, che l'ìa 'l nòm dat al teretóre del Cremàsch.
De chèl momènt lé, el nöf cümü el g'ha ambiàt pò a lü a fàga guèra ai cümü vizì per slargà 'l teretóre e crèser el sò potére. Endèl 1107, Cremùna la g'ha cunquistàt Turtùna, ma quàtr'àgn dòpo 'l sò ezèrcit l'è stàt batìt de bröt de le bànde de Bressanoro. A la stèsa maniéra che 'ndèle ótre cità de l'Italia setentriunàla, la popolasiù l'ìa spartìda 'n dò fasiù opòste, i Guèlfi, a favùr del Papa, che i ìa 'n magiurànsa 'ndèla cità nöa, e i Ghibilì a favùr de l'Imperadùr, che i gh'ìa la sò rocafòrt endèla cità ècia. Le dò fasiù i éra isé irecunciliàbii che i guèlfi i éra riàcc al pónt de fa sö 'n Palàs Comünàl nöf, che 'l ezìste amò 'ncö e l'è ciamàt "Palazzo Cittanova".
Quan che 'l Barbarósa l'è nìt en Itàlia per riafermà la sò autorità, Cremùna la s'è schieràda 'nsèma a lü co l'edèa de otègner 'na mà cùtra Crèma, che 'ntàt, aidiàda de Milà, la sìa ribelàda. La vitòria utignìda dei imperiài e la sò lealtà 'ndèi confròncc del Barbarósa la g'ha pirmitìt de otègner endèl 1154 el dirìt de mèter en pé 'na zèca e de bàter monéda.
Endèl 1162, le fórse del Imperdùr amò aidiàcc dei cremunés i g'ha asaltàt Milà e i là defàda fò. Póch agn dòpo però, 'ndèl 1167 la cità la g'ha cambiàt spónda e la s'è ünìda a la Léga Lombàrda. Le sò trùpe le g'ha fat part de l'ezèrcit che 'l 29 de màgio del 1176, 'l g'ha scunfigìt el Barbarósa 'ndèla famùza Batàia de Legnà.
La Léga Lombàrda l'è mìa però nàda 'n nacc tat tép dòpo la vitória cùtra l'Imperadùr: el 17 de löj del 1191 'na guèra sciopàda 'ntrà Brèsa e Milà de 'na bànda e Bèrghem e Cremùna de l'ótra per el contròl de Sàrnech, la vegnarà a có 'ndèla batàia de Pontòi, ciamàda pò a batàia de la Malamórt. El "carroccio" cremunés el vegnarà portàt a Brèsa e mitìt en móstra 'ndèl Dòm. Endèl 1213, a Castigliù (Castelleone), i Cremunés i g'ha batìt 'na aleànsa furmàda de Milà, Lodi, Crèma, Novàra, Cóm e Brèsa.
Endèl 1232, Cremùna la s'è aleàda col nöf Imperadùr, el Federìco II, che l'ìa turnàt a ègner endèl nord de l'Italia per pröà a restabeléser la sò autorità. Endèla Batàia de Cortenuova, i cremunés i è stacc de la bànda dei vinsidùr. En conseguènsa el Federìco II de spès el g'ha stabilìt la só córt en cità. Endèla batàia de Parma, però, i Ghibilì i n'ha ciapàt 'na bèla rebatìda e 'n pér de miér de Cremunés i è stacc facc prizunér. Quach agn dòpo Cremùna la s'è endicàda e la g'ha scunfigìt l'ezèrcit de Pàrma. Comandàt de Umberto Pallavicino l'ezercit dei Cremunés l'è riàt a catürà 'l "Carroccio" dei Parmezà e per sècoi i g'ha ubligàt a tègner tacàde vià le bràghe del rivàl a la Catedràl de Pàrma come sègn de ümiliasiù.
Endèl 1301, Luchetto Gattilusio l'ìa podestà de Cremùna e 'n chèst perìodo la cità la g'ha prosperàt enfìna a rià a 'na popolasiù de presapóch 80.000 abitàncc, de piö dei 69.000 del 2001.
La Signurìa
Endèl 1266, el Pallavicino l'è stat casàt vià de Cremùna, e 'l goèrno dei ghibilì l'è finìt dòpo che 'l sò söcesùr, el Buoso de Dovara, el g'ha cidìt el potére a 'n consórse de citadì ciamàt "Pàce e Fede". Endèl 1271, vé creàt la càrica de Capità del Popol, ma 'ndèl 1276 el potére 'l vegnarà ciapàt en mà del marchés Cavalcabò Cavalcabò, che 'ndèl 1305 el sarà rimpiasàt de sò fiöl, Guglielmo Cavalcabò, che 'l la mantegnarà 'nfìna al 1310.
Monte di Procida
Monte di Procida l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 12.838 abitàncc, 'na superfìce de 3 km² e 'na densità de 4.279 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bacoli.
Cremùna
La Signurìa
En chèsto perìodo vegnarà facc sö o restaüràcc divèrsi palàs e custrusiù, comprés el Toràs, la céza romànica de San Fransèsch, el transèt del Dòm e la Lòza dei Militi. En piö, l'agricültüra la vegnarà sustignìda condèna nöa rét de canài e fòs. Dòpo 'na quach invaziù forestére (en particolàr chèla de l'imperadùr Enrìco VII endèl 1311), el Cavalcabò l'è düràt enfìna al 29 de noèmber del 1322, quan che 'na famìa amò piö potènta, chèla dei Visconti del Galeàs I, i è deentàcc i Signùr de Cremùna. I dürarà per en sècol e mès, interumpìcc endèl 1327 de Ludovìco 'l Bàvaro, endèl 1331 de Gioàn de Boémia, e 'ndèl 1403 de 'n ritórno sporàdich dei Cavalcabò. Ai 25 de löi del 1406, el capità Cabrino Fondulo el g'ha copàt el sò padrù Ubaldo Cavalcabò e töcc i mèmber màs•cc de la sò famìa, e 'l g'ha ciapàt el contròl de Cremùna ma pöch piö tàrde, l'è stat cunsideràt mìa bù de portà 'n nacc el sò còmpito, e l'è stat ubligàt a molà la cità tùrna ai Visconti dòpo 'n pagamènt de 40,000 fiurì dór.
El Filippo Maria Visconti el farà deentà la Signurìa de Cremùna ereditària. Cremùna la deentarà part del Dücat de Milà, e la ghe narà dré a le sò vicènde 'nfìna a l'ünificasiù de l'Italia. Sóta i Visconti e piö tàrde sóta i Sfórsa, Cremùna la g'ha ìt 'na grant evulusiù cültüràla e religiùza. Endèl 1411, el Palàs Cittanova l'è deentàt la séde de l'Üniversità dei mercànt del fustàgno. Endèl 1441, Cremùna la vegnàra catàda fò per véser la séde del le spùze de Fransèsch I Sfórsa e Bianca Maria Visconti endèla capèla fàda sö dei Frà Biniditì, e che 'ncö l'è stàda sustitüìda de la céza de San Sigismónt. En chèla ocaziù lé par che 'l sàpe stat servìt per la prìma ólta en dóls nöf, che piö tàrde 'l vegnarà ciamàt e 'l deentarà famùs col nòm de turù. Ludovich el Móro 'l sostegnarà la custrusiù de custrusiù e divèrse òpere per el Dòm, per la céza de Sant'Agata e per el Palàs de Cümü.
I ucupasiùn furèst
In del 1446 Cremòna l'è stàda serciàda di trüp del Francesco Piccinino e del Luigi dal Verme. I Venesiàn gh'han mandaa in sò sucùrs Scaramuccia da Forlì, che l'è riessii a süperà l'asédi, e l'ha pruvucà inscì 'l falimént de l'imprésa di dü cunduté e la liberasiùn de la cità. Cun la guèra tra Lüduvìch el Mòru e la Frància del Lüìs XII, Cremòna l'è passàda per un bréf perìut (1449-1509), sòta la Repübliga de Venésia. La sitüasiùn l'è restàda inscì fìna a la Batàlia de Gnidèl, 11 maccn del 1509), che l'ha vìst vìncc i francumilanés. I vicend cumplicaa di guèr d'Itàlia, che véden bàtes i vün cùntra i àlter Spàgna, Frància, Venésia e Milàn, la tröa la sùa fin in del 1516, quànt el Trataa de Noyon el sancìss l'esìli del düca milanés Massimiliàn Sfòrsa. I Spagnöö, i nöf padrùn del Milanés, cunquìsten definitivamént Cremòna in del 1524, quànt che ciàpen el Castèl de Sànta Crus. L'ucupasiùn spagnöla (cunfermàda cul trataa de Madrid del 1526) la sarà pütòst düra per la pupulasiùn cremunésa, in del séns ch'i Spagnöö i tuaràn vìa un frach de resùrs ecunòmich de purtà in pàtria, sénsa però fàch di reinvestimént in sül teritòri. A bun cünt, a Cremòna vegnaràn faa sü anmò un bèl puu d'edifìssi religiùs e palàss. La sitüasiùn la sarà un puu migliùr sòta la duminasiùn ustrìega, che la partìss del 1707 e la finìss (se cüntum mìnga 'l perìut napuleònich) fìna 'l 1859. Ai témp del Dücaa milanés e fìna al 1786 Cremòna l'è stàda 'l caplöch del Cuntàt de Cremòna, che pöö l'è staa trasfurmaa in la Pruvìncia de Cremòna. Ai témp del Napuleùn e del Régn Itàlich invéci Cremòna l'éra 'l caplöch del dipartimént del Pò de Sùra (Haut-Pô).
Sìmboi
Ol stèma stòrech de la sità l'è ü scüd fassàt de róss e d'arzènt. In del '800 l'è stàcc zontàt ol bràs cola bàla (che al vègn da la legenda de Zanen de la Bala), che prima l'era adóma in del cimiéro.
Economìa
L'economìa de la cità l'è ligàda al sistéma prudutìf de la sò pruvìncia che l'è per lo piö bazàt amò sö l'agricültüra. Gh'è però apò a de le indüstrie alimentar 'ntra le piö 'mportànte de töta Itàlia: per ezèmpe la Negroni per el setùr dei insacàcc, la Sperlari, la Vergani, la Barilla/Mulino Bianco per el setùr dolciàre e pò amò l'Oleificio Zucchi, e la Auricchio per i formài.
Gh'è apò 'na sèrta prezènsa de 'ndüstrie metalmecàniche (aciaierìa Arvedi e Off. Mecc. Feraboli), de trasformasiù del Petrolio (Rafinerìa Tamoil), energética (AEM Cremona), e telecomünicasiù (AEMcom). L'artigianato Cremusnés l'è caraterizàt de 'n gran nömer de butìghe de liutai specializàde 'ndèla prudusiù de strümèncc a arch, recunusìde 'n töt el mónt pe la qualità dei strümèncc che i è bùne de fà sö e che le se rifà a le figüre stòriche de Stradivari. Guarneri e Amati.
Cremùna l'è cunusìda apò a per la prudusiù del turù e dei materiài en còt.
L'è famùza apò a la mostarda cremunéza fàda co la fröta candìda endèn bagn de sénape.
Cremunés importànt
Persùne ligàde a Cremùna:
La squadra de fùbal
La squadra de fùbal de la sità l'è la Cremonese che la gh'à i maiète a bande grìze e róse.
Strada statal 9 dir Tangenzial Est de Lod
La  a l'è 'na strada statal d'Italia de proprietà de ANAS che la serviss la zona est de Lod e la conliga la Via Emilia a la ex SS 235.
Brouzet-lès-Alès
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.03 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 159 méter a 'na altèsa màsima de 631 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Brouzet-lès-Alès l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Szulok
a l'è un comun del Distret de Barcs, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Visp
La Stazion de Visp a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di EuroCity che conlighen Milan a Briga, i InterCity de la Ferrovia Federala Svizzera servizzi regionai de la Matterhorn Gotthard Bahn a frequenza oraria e de la RegionAlps.
Lach de Olginàt
miniatura|300px|drita|Ol lach de Olginàt
Ol lach de Olginàt ‘l se tróa ‘n pruìnsa de Lèch e l'è metìt apéna a mesdé del lach de Garlàt. Sö la sò rìa mansìna gh’è ‘l paìs de Olginàt, menimà sö l’ótra spónda s’tróa ‘l paìs de Calós.
Ol lach che l’è mia tat grànt, larch piö o méno 600 méter, lónch 1 chilòmeter con d'öna süperfìs de 0,77 km², ‘l nàs dal fiöm Ada che, egnìt fò dal lach de Lèch prima e da chèl de Garlàt dòpo, ‘l turnà a slargàs amò öna ólta a Olginàt prima de turnà a cór vèrs la pianüra e ‘l Pò.
Pruvincia de Munscia e Brianza
thumbnail|220px|left|Paesagg de la bassa [[Brianza]] La Pruvincia de Munscia e de la Brianza (Provincia di Monza e della Brianza) la se tröva in de la part ucidental de la Lumbardia e l'è in pratica ul teritori del Nord Milan, in de la vegia Pruvincia de Milan, con tradissiòn però ca la hìnn minga istess. cuntrariament a chel che se pudaria capì a legg ul nom, la pruvincia la tegn minga dent tüta la zona de la Brianza, ma dumé la part de la pianüra, la püssee meridiunal. Ul rest de la Brianza, che la saria tüta la zona di runch, l'è spartida tra i pruvinz de Com e de Lech. Dunca ul teritori el se slarga quasi tüt in de la zona de l'altra pianüra, föra che un quai cantun in de l'estremu nord, induvè se incuntra un quai runchet, prevalentement murenigh (uriginaa ai temp de la glaciaziun). Vist ul livel de pupulament, el se capiss che ul paesagg natüral el gh'è pü in de la Bassa Brianza: cà, strad, feruvii, insediament indüstriai, cumerciai e per ul temp liber a quaten una grossa feta del teritori. Dumé in di zonn prutet a suraviven tuchei de ambient e paesagg che, anca se minga cumpletament natürai, a resten in tüt i modi liber da gross cuntaminaziun.
La Pruvincia de Munscia e de la Brianza la gh'ha la densità de pupulaziun püssee volta in de la Lumbardia, püssee anmò de quela de la Pruvincia de Milan. In de la magiur part di cas, i cà di diferent cumün se salden insema: induvè gh'hinn nò i cà, a gh'hinn capanun, center cumerciai, autustrad. Tüta chesta presenza ümana la riva dal fat che la pupulaziun di cumün de la pruvincia l'è dree a cress fin dai ann '50, quand l'è cuminciada l'emigraziun (prima dai regiun de l'Italia meridiunal, pö da l'Africa, l'Asia e l'America del Süd). L'emigraziun l'è l'ünica resun de l'aüment de pupulaziun, vist che uramai da una trentena de ann i mort hinn püssee di nassüü (ul saldu natüral l'è negativ). Cumè in tüt i paes ucidentai, dunca, gh'è semper menu giuvin e semper püssee vegg, cunt tüt i publemi che ghe vegnen.
La pruvincia la gh'ha vüna di ecunumii püssee fort d'Italia: anca in de la vegia Pruvincia de Milan ul teritori de la Brianza el cuncentrava un bel poo de la strutüra indüstrial. L'indüstria l'è svilüpada sü tüt ul teritori, per la magiur part custitüida da aziend medi e piscinit (a völt anca dumé aziend a livel familiar) che lavuren un poo in tüt i setur, anca se ul tessil, i aredament e la mecanica hinn un poo püssee present. Cumè i tüt i ecunumii muderni, fin dai ann '70 l'è dree a svilüpàss ul prucess de terziarizzaziun: dunca, insema a l'indüstria forta, in di ültim trent'ann el s'è svilüpaa un setur terziari, fina a riva al terziari vanzaa (marketing, reclam, servizzi infurmatich, ricerch e svilüp, cumünicaziun).
Comun
I comun de la Pruvincia de Munscia e Brianza hinn.
La lengua
La lengua ufizial e püssee spantegada l'è l'italian. La lengua lucal la resta ancamò adess el lumbard. Tradiziunalment el dialet de la zona el vegna ciamaa "brianzö", e quel chì el var suratüt per la zona strengiüda in tra el Lamber e l'Ada. El brianzö, anca se 'l gh'ha di carateristegh uriginai (suratüt a nivel funetegh), el se sluntana minga tant del mudel milanes, già che la Brianza l'è semper andada dree a Milan.
thumbnail|700px|nissön|Paesagg inturnu al pass de [[Üsmaa.]]
Meeder
Meeder a l'è un paes de la Germania de 4.005 abitant (2006), in del Land de la Baviera. Al se tröa in de la Franconia Volta e'l fa part del Landkreis de Coburg.
Castell (Valsolda)
"Castell l'è su in d'on sass e pò stà su domà cu che nass, e se riva on forestee el vegn trattaa 'me on giudee."
Castell (Castello in italian) l'è vuna di frazion del comun comasch de la Valsolda. El paes el se troeuva dent a la vall, in su la strada che la mena de Puria (nord) a Bogas (sud-ovest). A l'è staa on comun indeperlù fina al 1927. Al temp di piev el partegniva a la Piev de la Valsolda. La scormagna di sò abitant a l'è scigoll (parnonzia local: [ʃi'gol]). El sant patron a l'è San Martin.
Fontos
miniatura Fontos, cognossu anca 'me Al Bass (parnonzia local: [fu'ntos]; in Italian: Fondotoce) l'è ona frazion de Verbania. El toeu sù el sò nomm del fatt che lì arent del paes la ghe passa la Tos, prima de 'ndà denter al Lagh Maggior.
El 20 de giugn del 1944 a Fontos hinn staa coppaa 43 partigian italian, faa presonee in la Val Granda duranta i restrellament di nazifascista.
Panzanella
La panzanella (ciamàda ach Pansanella, Panmolle e Panmollo) l'è ü piàt frècc che s'màngia sùra de töt d'estàt e l'è ü mangià de l'Ùmbria, di Màrche, del Làsio e de la Toscàna, però fò che la Lünigiàna, la Garfagnàna e la Ersìlia 'ndo che l'è cognusìt, ma l'è mia consideràt ü mangià del pòst ma di vilegiàncc, de fati, in del mangià, ma ach piö 'n generàl, la Lünigiàna, la Garfagnàna e la Ersìlia i è piö vizì a la Ligüria che a la Toscàna.
Ingredièncc
La pansanèla l'éra fàcia öna ólta adóma de pà dür, sigóla rósa e bazìlico, töt consàt con öle, sal e azìt. Ol piat l'è dientàt però col tép piö complicàt e l'è mia malfà troàga dét ach di tòch de sèlem, de pondór, fòie de pedersèm, fète de cöcömer, s'pöl consàla ach col pìer e fò sùra ògne cógo 'l pöl inventà la sò de pansanèla e metèga pò del tù, i öf, i wurstel, i erdürìne sóta öle, la mozzarella, i ulìe, ecc. Gh'è ach la pansanèla de mar che la g'ha ach i fröcc de mar.
In Toscàna 'l pà 'l vé prìma metìt in mòia e pò fat a ciapilì e mes-ciàt sö con töt ol rèst, menimà di ótre bànde 'l pà 'l vé bagnàt e pò pogiàt intréch in del piàt e sura la fèta se mèt töt ol rèst compàgn de la bruschetta.
Münchsteinach
Münchsteinach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 29.47 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Münchsteinach el se tróa a 'na altèsa de 307 méter sura 'l leèl del mar.
Bister (VS)
Bister a l'è un cumün svizzer del distret de Östlich Raron, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.8 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Bister al se tröva a una altitüden de 1054 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Mörel-Filet, Grengiols, Termen.
Windischeschenbach
Windischeschenbach l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alt Palatinato. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neustadt an der Waldnaab. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 36.38 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Lorenzo Quadri
El Lorenzo Quadri (Sorengh, 5 de november 1974) a l'è 'n politegh svizzer, Consiliee Nazional per la Liga di Ticines.
Biografia
Nassuu a Sorengh de 'na familia originaria de Canoeubi, el se diploma a Lugan e 'l se laurea in giurisprudenza a l'Università de Berna in del 1999. L'entra in la redazion del Mattin de la Domenega e in del 2003 l'è elegiuu per la prima voeulta in del Gran Consili del Tesin, indova che l'è rielegiuu in del 2007.
Mohernando
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
La Motte-Saint-Martin
La Motte-Saint-Martin l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de La Mure, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.6 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 486 méter a 'na altèsa màsima de 1712 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de La Motte-Saint-Martin l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Stäfa
Stäfa a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Meilen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.59 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Stäfa al se tröva a una altitüden de 408 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Freienbach (SZ), Hombrechtikon, Männedorf, Oetwil am See, Richterswil, Wädenswil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Rob de vedè
miniatura|Vignee arent a Stäfa La cità l'è bela cugnussüda per el centri cultüral Rössli, che 'l se tröva in sü la riva del lagh. L'è pütost impurtanta anca la prudüziun de vin, suratüt el Riesling.
Strada de segonda class 484 (Slovachia)
La  a l'è una strada de segonda class de la Slovachia longa 10.389 km.
Dran
Dran (Drano) l'è vuna di frazion del comun comasch de la Valsolda. El paes el se troeuva dent a la vall, a nord de Logg e a sud de Puria. A l'è staa on comun indipendent fina al 1927 (Logg l'era vuna di sò frazion). Al temp di piev el partegniva a la Piev de la Valsolda. La scormagna di sò abitant a l'è bechett.
Sonvilier
El cumün de Sonvilier al se tröva a una altitüden de 802 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Renan, Saint-Imier, Les Bois, Le Pâquier (NE), Dombresson, Chézard-Saint-Martin.
Pedrosa de Duero
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Massimilian Allegri
L'ha anca giugà al balon e da giuin levà fa part del Milan del Capello per ul ritir nei Stai Unì.
Da alenador del Cagliari e del Sassuolo ha vengiù un para de premi persunal, la Panca d'Or e la Panca d'Arsgent. Dop avegh vengiuu un para de trofei (vun Campionaa italian e voeuna Supercoppa) cunt ul Milan l'è sta scaricà in del december 2013 dal so proprietari Silvio Berlusconi; al sò post han metú ul Seedorf. Depress l'è andà a la Juventus, indoe el gh'ha vengiuu cinq scudett, quatar Copp Italia e duu Supercopp italiane, riand anca in final di Coppa di Campion in de la Champions League 2014-2015 e in de la Champions League 2016-2017 (tucc i duu perduu). In del 2019 la Juventus el gh'ha scaricà e al sò post l'è andà ul Maurizio Sarri. Atualment l'è svincolà.
Palmarèss
Alenador
Hande Yener
Hande Yener pseudonim de Makbule Hande Özyener (12 de genar del 1973, Istanbul, Türchia) l'è una cantant törca.
Leinestraße (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Ode an die Freude
Ode an die Freude ("Oda a la gioia" in lombard) l'è 'na poesija del Friedrich Schiller scriccia in del 1786 per celebrà el sentiment de unità e fratellanza de tutta l'umanità. L'è famosa principalmente per vess stada tolta dal Ludwig van Beethoven comé test per la sò Nona sinfonia de Beethoven, doperada anca comé Inn europee
Roštín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Zlín e del distret de Kroměříž.
Bronte
.
Murviel-lès-Béziers
Murviel-lès-Béziers l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Murviel-lès-Béziers, del circondàre (arrondissement) de Béziers e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 32.36 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 19 méter a 'na altèsa màsima de 220 méter söl leèl del mar.
Daniele Nava
El Daniele Nava (Lecch, 20 de sginee 1975) a l'è 'n politegh italian, president de la Provincia de Lecch in tra el 2009 e 'l 2014 e sottasecretari de la Gionta Regional Lombarda del 2014 al 2018.
Biografia
Imprenditor in l'azienda de familia, con sed in Brianza, el ghe lavora de quand che 'l gh'ha 22 agn. Capogrupp de la Lianza Nazionala in del Consili Comunal de Lecch del 1997 al 2001, l'è staa in tra i pussee votaa de la Cà di Libertà in del 2001 e in del 2006, period in del che l'è staa vicesindegh, riconfermaa finna al 2009.
El partecipa in del 2009 a la fondazion del Popol de la Libertà e l'è nomenaa vice-coordenator a Lecch. In del midemm ann a l'è elegiuu President de la Provincia finna al 2014, quand che 'l deventa sottasecretari de la Region per i Ent Locai. L'ha aderii poeu al Noeuv Centerdestra de l'Angelino Alfano. L'aderiss poeu an'mò a Forza Italia.
Strada statal 723 Tangenzial Ovest de Ferrara
La  a l'è 'na strada statal de l'Italia, che la corr in Emilia-Romagna, per intregh in la provincia de Ferrara.
Matee Capitel Vot
Matee
La Parola del nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess in del nost parlà Insübregh del didincö.
Capitel Vot
1 Quand che'l Crist l'eva dree a lassà 'l munt, gh'è gnüü 'dree na bolgia de gent. 2 E intra chela gent chi gh'eva anch un lebrus che gh'è sübet vegnüü incuntra e l'è 'ndaa giò in sü i genögg e l'ha tacaa sü a digh: "Signur, se ti te 'l vöret, ti te me podet netà. E 'l Gesü 'l gh'ha faa: sí che 'l vöri fà. Sii net!" E d'un bot la lebra l'eva desparüda e l'om l'eva 'ncamò net. 4 E pö'l Gesü el gh'ha dii: "me racumandi, nè, citu. Digh nagot a nissün de quel ch'huu faa incö! Va a fàt vedè del prevet e fà un uferta, inscí 'ma l'ha dii de fà 'l Musè a quij che vureven vess netaa."
5 Quand che 'l Crist l'ha tacaa sü a 'ndà in direziun de Caperna, gh'è 'gnüü incuntra un cumandant de l'armada rumana 6 che 'l gh'ha dii, che 'l gh'ha faa: Signur, el me serv l'è a cà malaa e l'è dree a sufrì cumpagn d'una bestia. 7 Va, bun, el gh'ha dii 'l Gesü, 'dess vegni cunt ti in la tua cà e ghe pensi mi. 8 Ma 'l cumandant el gh'ha respundüü: Signur, mi a sunt minga dign che ti te vegnet int la mia cà, inscambi, dì dumà 'na parola, e 'l me serv el saraa malaa pü. 9 Perché, te vedet, anca mi sunt una persona d'üturidaa e gh'huu di suldaa suta de mi; e se mi a vün ghe fuu: va! Lü 'l va; e se a n'olter ghe disi: ue ti, ven chi! Lü 'l vegn; e anca 'l me serv se ghe disi: fa quist u fa quel, lü 'l fa e basta senza gnanca dervì boca. 10 Quand che 'l Gesü l'ha sentüü chi parol chi, 'l s'è un puu maravejaa e 'l gh'ha dii a quij che ghe vegniven adree: mi a ve disi, in tüta veridaa: ciumbia ue, 'na fee inscí granda in Israel ghe l'ha propi nissün! 11 Ma mi a ve disi: ghe ne saraa tanc che vegnaran de tücc i cantun de la tera in del Regn di Cej a setass giò cunt l'Abram, l'Isach, e 'l Giacòb ; 12 ma i bagaj d'Israel vegnarann rüzaa föra in del fusch; ghe saraa un gran caragnà e degrignà de dinc. 13 E pö 'l Crist el ghe fà al cumandant: cià va, va un puu a cà e che 'l süceda pür quel che ti t'heet credüü che 'l sücedaraa. E 'l serv del cumandant ruman de chel mument li l'è staa pü malaa.
18 Però quand che 'l Crist l'ha vedüü la masnada de gent tüt inturna, l'ha dii inscí de 'ndà in sü l'oltra spunda del mar. 19 E linscí ghe 'gnüü incuntra un scrivan che 'l gh'ha dii: Maester, mi a te vöri 'gnì adree e 'gnii a stà insema ti in la tua cà. 20 E 'l Gesü 'l gh'ha dii: i gulp gh'hann la tana e ij üsej in del cel gh'hann i nid; però 'l Fiö de l'om el gh'ha no un sit indua 'ndà al cobi. 21 E n'olter intra i dissepui 'l gh'ha faa al Crist: Signur, dam el permiss de 'ndà al fupun a met el me pader suta tera. 22 Ma 'l Gesü 'l gh'ha respundüü: vegnum adree e lassa che sien i mort a trà i mort al fupun! 23 E inscí 'l Gesü l'è muntaa sü in sü la barca e i so dissepuj gh'hinn andaa 'dree. 24 Però pö, tüt d'un bot, l'è 'gnüda na gran tempesta in sül mar inscí che la barca l'eva tüta quatada de agua. Ma 'l Crist l'eva dree a durmì e l'ha daa ment a negot. 25 Alura i so dissepuj, tücc strimii, hinn andaa de Lü e gh'hann dii: Signur, jüdun, sem dree a negà!! 26 E lí 'l Signur el gh'ha respundüü: öö, che gent de poca Fee che sii violter! Cuma l'è che l'è che gh'ii tüta chela fifa chi? E 'l s'è levaa sü e cunt una brüta cera 'l gh'haa dii inscí al mar e al vint de stà quiet. E sübet l'è staa tüt quiet e tranquil. 27 Alura la gent la s'è maravejada e l'ha pensaa e l'ha murmuraa: ma chilè chess chi ch' anca 'l mar e 'l vint ghe dann a trà?
28 E inscí hinn riaa in sü l'oltra ria del mar, arent al paes di Gadarenee. E sübet gh'hinn andaa incunter düü pussedüü; eren vegnüü föra di balm ed eren inscí perilius che nissün ghe meteva pe in sü chela straa chi. 29 E alura gh'hann vusaa 'dree al Crist: "Ue, Ti, ste vöret anmò de nüm, Ti Fiö del Signur? Seet vegnüü a fann patì anmò inanz che 'l sia vura?" 30 Però delunsg de lur gh'eva 'n gran cröcc de lög a la pastüra. 31 Alura i spiret cativ hann pregaa 'l Crist e gh'hann ciamaa: se te se vöret liberann de nüjolter, menun un puu in di lög. 32 E alura 'l Crist l'ha vusaa: föra di pee! E d'un bot i spiret cativ hinn 'gnüü föra di omen pussedüü e hinn andaa in di lög. E, alura, tüt i lög hinn sübet curüü giò del bürun in del mar indua hinn negaa tüt.
33 E alura i pastur hann ciapaa sü e hinn scapaa via in del paes di Gadarenee e gh'hann cüntaa sü tüsscoss a tücc. 34 E, alura, tüt el paes gh'è 'ndaa incunter al Gesü. E quand che la gent del paes l'ha vedüü 'l Crist l'ha pregaa de lassà 'l so paes.
Meta (NA)
Meta (NA) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 7.696 abitàncc, 'na superfìce de 2 km² e 'na densità de 3848 ab./km². El cunfìna coi cümü de Piano di Sorrento, Vico Equense.
Lübeca
Lübeca (Hansestadt Lübeck o dumà Lübeck in tudesch; Lubecca in italian; Lubeka in pulach) l'è giöna de le cità ciamàde Anseàtiche perchè le g'ha fat part de la Léga Anseàtica. L'è la segónda cità piö grànda del Schleswig-Holstein dòpo de Kiel.
El sò cèntro stòrich l'è 'nserìt endèl patremóne de l'umanità de l'UNESCO per el stil Gotich Baltich.
Geografìa
L'è sitüàda 'ndèl nòrd de la Germània, 'ndèl Land del Schleswig-Holstein póch delóns de 'ndóche 'l fiöm Trave 'l se sböta 'ndèl Mar Bàltich (a Travemunde).
Monümèncc
200px|left|thumb|La Holstentor
Aministrasiù
El sìndech l'è Bernd Saxe.
Cità 'nzemelàde
thumb|right|200px|El münizipi Lübeca a l'è gemelada cun:
Egmating
Egmating l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ebersberg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 19.16 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Egmating el se tróa a 'na altèsa de 620 méter sura 'l leèl del mar.
Stazion de Santo Stefano
La Stazion de Santo Stefano a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa di Ferrovie della Calabria in contratt de servizzi con la Region Calabria.
Rudná pod Pradědem
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Bruntál.
Stazion de Stabio
La Stazion de Stabio a l'è 'na stazion ferroviaria svizzera de l'omonim comun tesines che la interconnett la ferrovia Mendris-Vares e la linia turistica Mendris-Malnaa.
Storia
Fada su el 27 de giugn 1926 de la Società Anonima per la Ferrovia Mendrisio-Stabio-Confine a l'è sarada el 30 de april 1928 per i difficoltà finanziari. Dal 1 de giugn el sarà anca l'offizi de la dovana.
Doperaa dòpo de la guerra 'me pont de raccord ferroviari in del 1980 a l'è ceduu ai Ferrovij Federai Svizzer che la amplia e la dopera, dal 1989, per di treni diesel/vapor turistich.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni de la red celer del Canton Tesin, lign S40 e S50, dal 2014 in di fasc orari de ponta e dal 2016 de tucc i treni. Dal 7 de genar 2018 a l'è servida stabilment di treni per Vares e dal giugn 2018 ona corsa su du a l'è estenduda a Malpensa T2.
Dal 1928 al 2014 a l'era servida domà di treni merci e turistich.
Servizzi
La stazion la gh'ha: Biliettaria automatega
Oberickelsheim
Oberickelsheim l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neustadt a.d.Aisch-Bad Windsheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 18.22 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Lettera d’amor
Ona lettera d'amor l'è on palpee scrivuu a ona personna amada cont dent i sentiment d'amor che quell che l'ha mandada el proeuva (o el dis de provà) per lee (o lu). La po vess on moeud de fà el fir o anca ona di maner de fà cress on rapport d'amor. La popolaridaa di letter d'amor l'è stada al topp durant e doppo del Romanticism.
Notre-Dame-de-Lorette (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 12 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Mairàgh
Mairàgh (Mairago in Italian) l'è un cumün de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 0 abitant (dàto del ), furmàd da Mairàgh e da la frasiòn Basiàsc.
Storia
La sò urìgin, forse, la rìva a l'antica Ruma. Dòpu, i sò pruprietari i'enn stai i vari vesc de Lod, per pö pasà in del Medio Evo ai sciùr de Saliràn: i Simonetta, i Talenti (1480) e i ''Vaini (1703).
Cultüra
I dü monüment impurtant del teritòri i'enn le dù cese de San Marc e de San Giòrg, tüte dù del sécul XIII.
Ecunumia
El g'ha la sò impurtansa l'alevament de le àvie, cun l'indüstria del mél.
El rest de l'industria i'enn di artigiàn mecanic e del légn.
In di ann adrée, a Basiàsc, a gh'era el metano, cun l'Agip che la gh'eva vün di sò impianti. Al dì d'incö, gh'é apena i serbatòi de depòsit.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Mairagh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Fever
La fever a l'è 'na condizion temporanea de volzament de la temperatura corporea, che per l'omm a l'è de circa 37°, dovuu a pussee condizion de che i pussee comun a hinn i infezion e i infiammazion. A nivell fisiologich la fever la se volza longh del dì parchè la produzion del cortisoeu, on potent anti infiammatori, a l'è faa soratutt al mattin del corp.
Szántód
a l'è un comun del Distret de Siófok, cont una popolazzion de abitant.
Střížkov (metropolitana de Praga)
Střížkov  a l'è 'na stazion de la Linia C de la metropolitana de Praga.
Interscambi
Fermada de l'autobus
Volgia
miniatura Volgia o Olsgia (parnonzia local: ['ulʒa]; Olgia Italian) l'è ona frazion del comun vigezzin de Re. La se troeuva proppi arent al confin cont i Cent Vai, in Svizzera (pussee precisament, cont el paes de Camed). Al dì d'incoeu la strada la passa pù per Olsgia per rivà al confin, ma on temp a l'eva inscì: per 'sta reson, on temp lilinscì a gh'era anca ona guarnison de soldaa che gh'aveven de controllà che ghe fudessen minga di incursion de l'altra banda. A bon cunt, i sentee per rivà in Svizzera i gh'è anmò al dì d'incoeu, e donca se pò rivà al confin a pee.
FC Torines
El Football Club Torinese (Folber Club Torines in lombard), pussee semplicement Torines, l'era vœuna squadra de folber, nassuda in del 1894. El gh'ha tom part a tucc i primm Campionai italian. In del 1906, insema a dei ex juventini, sa destriga per formà el Torin d'incœ.
Buscemi
Buscemi l'è un cumün de la Pruvincia de Siracusa (SR)
FC Torines
Ligam de fœra
Football Club Torinese
Allinges
Allinges l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Thonon-les-Bains-Ouest, del circondàre (arrondissement) de Thonon-les-Bains e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 15.01 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 438 méter a 'na altèsa màsima de 750 méter s.l.m.
Partido de la Sierra en Tobalina
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Sèrle
Sèrle (Serle en Italià) l'è 'n cümü de 0 abitàncc (dàto del ) de la Pruvìncia de Brèsa. El teretóre el se tróa a 500 méter söl lièl del mar, söle culìne de le preàlpi bresàne a 15 kilòmetri a Est de la cità de Brèsa.
Endèl teretóre del cümü de Sèrle gh'è stat istutüìt el pàrco Monumento Naturale Altopiano di Cariadeghe söndèna superfìcie de 500 ètari, 'ntra i 600 e i 900 méter de altèsa. Le formasiù càrsiche tìpiche de l'altopià i è 'na caraterìstica bastànsa ünica 'ndèla zòna de le preàlpi bresàne. Per chèsta rizù 'l parco l'è frequentàt de spès de speleòlogi e scaladùr, difàti se pöl troà divèrse büze profónde, 'ntramès a piànte secolàr e divèrse varietà de fiùr endèn'ambiènt amò piötòst salvàdech. Al intèrno de chèsta àrea gh'è apò a 'l Monastér de S.Bartolomé (zà San Piéro en Mont'Ursì), fondàt endèla prìma metà del sècol XI.
Sèrle 'l fa pàrt de la Comunità Montàna de la Val Sàbia.
Strada europea E422
La Strada europea E422 a l'è 'na strada europea in Germania. La conliga Trevir e Saarbrücken e l'è longa 95 km.
Saint-Pons (FR-07)
Saint-Pons l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Villeneuve-de-Berg, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16.5 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 214 méter a 'na altèsa màsima de 683 méter s.l.m.
Kuničky
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Blansko.
Strada statal 412 de la Val Tidon
La  a l'è 'na ex strada statal d'Italia, adess gestida de la Lombardia e de l'Emilia-Romagna.
La scomincia a Overa, indova che la finiss la via milanesa Rivamont e la scomincia quella de Noverasch, e la se conliga con la SS 462 Pass del Penice, menter in origin la se fermava a Castell San Giovann, indova che la se conligava con la SS10. Longa 95 km e verta in del 1963, in del so percors la incrosa la strada provincial 40 Binasch-Meregnan, la ex-SS235 e la 234.
Tim Berners-Lee
thumb|right|200px|Tim Berners-Lee endèl 2009. Sir Timothy "Tim" John Berners-Lee, l'è nasìt ai 8 de zögn del 1955 a Lóndra. El s'è laureàt en fìzica 'ndèl 1976 al Queen's College de l'Università de Oxford. L'è cunsideràt el bubà del web.
Denàcc al bezògn de destreböéser e scambià enformasiù sö le sò ricérche endèna maniéra piö eficàce, Tim el g'ha svelöpàt le edèe che pò i è nìde a furmà el web. Lü e 'l sò grùpo i g'ha greàt chèl che per vìa de le sò inisiài en inglés el vé ciamàt: Linguàgio HTML (HyperText Markup Language); el protocòl HTTP (HyperText Transfer Protocol), e 'l sistema localizasiù de ogècc endèl web URL (Uniform Resource Locator). Nömerùze de le edèe del Berners-Lee se le retróa endèl progèt Xanadu.
Biografìa
I sò genitùr i éra matemàtich e i fàa part de la squàdra che g'ha mitìt en pé 'l Manchester Mark I (giü dei prim compiùter) a l'Università de Manchester endèl 1949. Berners-Lee el g'ha cuminciàt a stüdià a la Sheen Mount Primary School e dòpo l'è nat en nacc al Emanuel School de Wandsworth.
L'è stat 'n aliévo del The Queen’s College de Oxford endóche 'l g'ha partecipàt a la custrusiù de 'n compiùter fat co circùiti TTL, en procesùr Motorola 68000 e 'na televiziù ècia. El s'è laureàt en fìzica 'ndèl 1976.
El g'ha cunusìt la sò prìma spùza 'ntàt che l'ìa a Oxford e i g'ha cuminciàt a laurà a la Plessey Telecommunications Limited (Poole) come programadùr. Endèl 1978, el g'ha lauràt a la D.G. Nash Limited (ach amò a Poole) endóche 'l g'ha scriìt en sistéma operatìf.
Endèl dezèmber del 2004 el g'ha acetàt la càtedra de 'nformàtica a la scöla de eletrònica e informàtica de l'Università de Southampton, isé de püdì lauràga dré al sò progèt nöf, el Web semàntich.
Cariéra
thumb|left|200px|El [[NeXTcube del Berners-Lee al CERN, l'è stat el prim server web del mónt.]]
Berners-Lee el g'ha lauràt al CERN del zögn del 1980 enfìna al dezèmber del stès an. En chèsto perìodo, el g'ha prupunìt en progèt bazàt söl hypertext per rènder piö fàcil la maniéra de condivìder e agiornà le 'nformasiù 'ntra ricercadùr. En chèsto perìodo, el g'ha apò mitìt zó 'n progràma ciamàt ENQUIRE che però l'è mìa riàt a completà.
Endèl 1989, el CERN l'ìa el gróp de Internet piö grant de töta Europa e Berners-Lee el g'ha capìt che gh'ìa la pusibilità de de mèter ensèma l'Internet e l'hypertext (HTTP e HTML), e de chèsta uniù sarès nit fò che che adès l'è cunusìt come World Wide Web. El g'ha svelöpàt la sò prìma propòsta de Web endèl més de mars del 1989, ma 'l g'ha mìa utignìt granchè atensiù, isé, 'ndèl 1990 e co la colaborasiù de Robert Cailliau, i g'ha fat 'na reviziù del progèt che la vegnarà acetàda del sò dirigènt, Mike Sendall. El g'ha doperàt edèe e intüisiù mìa tat diferènte de chèle che 'l gh'ìa dopràt endèl sistéma Enquire per mèter sö 'l World Wide Web, e isé gh'è stat piö fàcil fa sö apò 'l prìm navigadùr (ciamàt WorldWideWeb e svelöpàt col NEXTSTEP) e 'l prim server Web che 'l ciamarà httpd (HyperText Transfer Protocol daemon).