cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Almodóvar del Pinar
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Gangkofen
Gangkofen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rottal-Inn. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 108.79 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Gangkofen el se tróa a 'na altèsa de 439 méter sura 'l leèl del mar.
Commission Juncker
La Commission Juncker a l'è stada 'na commission europea guidada del e in pee dal  al.
L'era componuda de.
Citonice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
Maqina
Una maqina (del latin machina, a travers ol grec μαχανά) l'è un insema de orgen mecaneg jontads in manera de voltar dei forze motrix per far, cond o senza ol controll d'un operator, vun o plu lavorar specifeg, per realizar un obietiv.
Csurgónagymarton
a l'è un comun del Distret de Csurgó, cont una popolazzion de abitant.
Oberglatt
Oberglatt a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dielsdorf, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.29 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
miniatura|manzína|El put söl fiöm Glatt El cumün de Oberglatt al se tröva a una altitüden de 431 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bachenbülach, Höri, Niederglatt, Niederhasli, Rümlang, Winkel. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
Oberglatt l'è menzionaa la prima volta inturen al 1153-55 col nom de Obrunglate.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Luboměř
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Nový Jičín.
Sant Andreu Arenal/Fabra i Puig (metropolitana de Barcelona)
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi e l'è intregament accessibila per i disabil: Biliettaria Ascensoeur
Quintanilla del Coco
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Distret de Beryslav
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Agensia Spasiàla Italiana
La Agensia Spasiàla Italiana, in italian Agenzia Spaziale Italiana, l'è l'agensia che la fa stüdi scentifegh e missiun spasial in Itàlia.
Nollendorfplatz (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Jim Risch
El Jim Risch (Milwaukee, 3 masg 1943) a l'è un statunitens, senator del.
Schonach im Schwarzwald
El cümü de Schonach im Schwarzwald el se tróa a 'na altèsa de 765 méter sura 'l leèl del mar.
St. Martin (GR)
Geugrafia
El sit el se tröva sü de la Luchnern, una gura bela strècia che la mena in de la Val de Valser. A l'è cunpunüü de svariaa grupìt de cá, spantegaa de chi e de la, ch' al didincö, tanc, hin remagnüü sensa gent. El grupèt de cà, 'l pü a nord, el se ciama Sankt Martin, ciuè San Martin. Püssee a süd, gh'em Gadenstatt e Lunschania, a manca e a drissa del Ren Valser. Sü in scima a la pared del munt, gh'è Mont (1469 m), Mariaga (1601 m) e Travisasch (1'689 m.). El grupèt de cà pü a süd el se ciama Bucarischuna (1167 m).
L'andament istoregh de la pupulassiun l'è indicaa in de la tabela chi desuta:
Pagnacco
Pagnacco (en furlà: Pagnà) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 4.597 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 328 ab./km². El cunfìna coi cümü de Colloredo di Monte Albano, Martignacco, Moruzzo, Tavagnacco, Tricesimo.
Sázava (Vysočina)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
San Nicola Manfredi
San Nicola Manfredi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 3.169 abitàncc, 'na superfìce de 18 km² e 'na densità de 176 ab./km². El cunfìna coi cümü de Benevento, Ceppaloni, Chianche (AV), Montefusco (AV), Paduli, Petruro Irpino (AV), San Giorgio del Sannio, San Martino Sannita, Sant'Angelo a Cupolo, Torrioni (AV).
Strada de segonda class 277
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 19.6 km.
Burk
Burk l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ansbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 14.10 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Burk el se tróa a 'na altèsa de 466 méter sura 'l leèl del mar.
Chvalovice (Moravia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
Codo
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Nancy Pelosi
La Nancy Pelosi (Baltimora, 26 de marz 1940) l'è 'na politega statunitensa, speaker de la Cambra di Reppresentant di Stat Unii in tra el 2007 e 'l 2011 e poeu del 2019, l'è la donna a vess rivada pussee in alt in di istituzion americann e l'è stada la prima speaker italo-americana, californiana e donna.
Distret de Heničes'k
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Stazzion de Santeramo in Colle
La  a l'è 'na stazzion de la ferrovia Rocchetta Sant'Antonio-Gioia del Colle, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazzion a l'è servida de nissun treno passeger, desgià che del 2017 la linia a l'è doperada domà per el trafegh de mercanzia.
Bruvél-Campugnin
Bruvel Campugnin (nòm uficiàl in italian: Brovel Carpignin in Piemuntes; Brovello-Carpugnino in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Armagn, Massin e Lesa) e 'l gh'ha, ultra ai dü center principai che ghe dan el nom, alter dò fraziun: Graja Piana e Strupin, senza cünta i lucalità de Carpugnin, Cassinun e Loch.
Di tre zon de la qual l'è cumposta la pruvincia, el paes el fa part de quela del Cüsi.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bruvél-Campugnin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Saint-Alban-Auriolles
Saint-Alban-Auriolles l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Joyeuse, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.57 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 92 méter a 'na altèsa màsima de 254 méter s.l.m.
Stazion de Anzio
La Stazion de Anzio a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de. L'è verta dal e l'è in su la. L'è doperaa del servizzi ferroviari suburban de Roma.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Le Grand-Lemps
Le Grand-Lemps l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Grand-Lemps, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Cassini-Huygens
thumb|250px|right Cassini–Huygens l'è 'na misiù interplanetària sènsa òm, progetàda e realizàda en colaborasiù de la NASA, de l'ESA e de l'ASI, lanciàda ai 15 de utùer del 1997, co l'obietìf de stüdià el sistema de Saturno, co le sò lüne e i sò anèi.
Le Grand-Lemps
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.9 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 434 méter a 'na altèsa màsima de 724 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Le Grand-Lemps l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Cassini-Huygens
La sónda l'ìa cumpunìda de du elemèncc: l ' orbiter, ciamàt Cassini, svelöpàt de la NASA e el lander, ciamàt Huygens svelöpàt de l'ESA.
San Nazzaro (BN)
San Nazzaro (BN) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 805 abitàncc, 'na superfìce de 2 km² e 'na densità de 403 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calvi, Montefusco (AV), Pietradefusi (AV), San Giorgio del Sannio, San Martino Sannita.
Ferrals-les-Montagnes
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Cassini-Huygens
Cassini-Huygens l'è stàda la prìma sónda a mitìs endel'òrbita de Saturno, el prim de löi del 2004 (a le 04:12 ùra de Greenwich), e la quàrta a ésega pasàda derènt (prima de Cassini-Huygens gh'ìa zà pasàt la Pioneer 11 e le Voyager 1 e 2). Ai 25 de dezèmber del 2004 el lander Huygens el s'è destacàt de l'orbiter Cassini e la g'ha ciapàt la diresiù de la lüna piö grànda de Saturno, Titano. Ai 14 de zenér del 2005 Huygens l'è penetràda endel'atmosféra de Titano e 'ntàt che 'l la streersàa la g'ha catàt sö dàti e la g'ga töt zó fotografìe de la superfìce, la g'ha registràt i rumùr. La g'ha tocàt el teré dòpo de 'na discéza de dò ùre e mèza e l'è nàda en nacc a trasmèter el sò segnàl amò per 'n ùra e mèza.
Ferrals-les-Montagnes
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 25.78 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 358 méter a 'na altèsa màsima de 887 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Ferrals-les-Montagnes l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Cassini-Huygens
L ' orbiter Cassini el ciàpa el sò nòm de l'astrònom italià Giovanni Cassini che, envers la fì del Ses-sènt, el g'ha ìt 'na part principàla endel stüde de Saturno e dei sò anèi. El lander Huygens envéce el ciàpa el sò nòm de l'astrònom olandés del sècol XVII Christiaan Huygens che col sò telescòpio el g'ha scuprìt Titano.
Bundesautobahn 96
La Bundesautobahn 96 a l'è 'n autostrada de la Germania gestida de Ministeri Federal di Straport e de l'Infrastruttura Digital. Longa 172.5 km, la conliga Lindau e Monegh de Baviera.
Murten
El cumün de Muntelier al se tröva a una altitüden de 453 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bas-Vully, Büchslen, Courgevaux, Galmiz, Greng, Haut-Vully, Lurtigen, Meyriez, Münchenwiler (BE), Muntelier, Müntschemier (BE), Ried bei Kerzers, Salvenach.
Storia
El paes l'è staa menziunaa la prima volta in de l'ann 515 co la citazion de una postazion difensiva ciamada “Muratum”.
Lichnov (Nový Jičín)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Nový Jičín.
Cernobi
Cernobi (Italian: Cernobbio) l'è ün cumün de la Provincia de Còmm che gh'ha, 'na süperfis de 0 km² e 'na densità de 0 ab./km².
L'è staa fundaa cun l'uniun de tre rialtà ministrativ: Cernobi, incöö induvè che gh'è ul münicipi, Piazza (Santu Sc'tefan) e Ruena, incöö i düü fraziun püssee grand. In del 2005, cunt ul decree de ul President da la Repüblica Ciampi, Cernobi l'è deventada üna "Cità".
Ul sit principal l'è cognussüü in Italia e anca in del mund per i sò meeting internaziunai ca vegnan faa a la "Vila d'Esc'te", vün di albergh püssee famus e car ca ga sian al mund.
Geugrafìa
Cernobi l'è ul prim cümün ca sa truva venend de Comm e andand sü per ul Lagh de Comm, ram ucidental, spunda ucidental. Ul sò teritori cumünal l'è grand pü u menu 11 km quadraa. Ul port süra ul lagh l'è a 199 m (süra ul level de ul mar), la muntagna la püssee alta l'è ul "Bisbin", ca 'l mesüra 1325 m. Questa muntagna l'è famusa en tüt ul comprensori parchè gh'è ün santuari induvè che tüta la gent (anca di cumün svizar ai pè da la muntagna) in del passaa veniva par adurà e ringrazià la Maduna.
In de la pianüra pinina vicin a ul lagh gh'è la Cernobi residenzial e industrial, cunt i fabrich, i palaz e i vil püssee bei, tücc cun parch pien de giardin storic (Vila d'Este, Vila Erba, Vila Belinzagh, Vila Bernascun). Sü la culina de Piazza gh'è ün'altra zuna residenzial, tücc vilet e viletin cuntüna abundanza de vert. Ruena, inculada a la muntagna la riempis la culina sempar de vilet, anca si püssee vecc di quii de Piazza. Sura questa granda "conurbaziun" Cernobi - Piazsa - Ruena inn i bosch de castagn sota, e de fagg e betui sura. La cima de ul Bisbin l'è cunerta de Abee, ma l'è üna piantumaziun artificial dii agn '30. In mez a ques'cc bei bosch a truvum i Munt e i Alp, grüp de cà pinin induvè che sa praticava la pasturizia; i Munt inn a meza costa (600/700 m), i Alp un pu püssee alt (900/1000 m).
Giarre
Giarre (Grech: Kallipolis; Giarri) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Catania. El g'ha presapóch 26.402 abitàncc, 'na superfìce de 27 km² e 'na densità de 978 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acireale, Mascali, Milo, Riposto, Sant'Alfio, Santa Venerina, Zafferana Etnea.
Cernobi
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Cernobi l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Icking
Icking l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bad Tölz-Wolfratshausen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 16.99 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Icking el se tróa a 'na altèsa de 636 méter sura 'l leèl del mar.
Strada de segonda class 278
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 31.7 km.
Rabanera del Pinar
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Csákány
a l'è un comun del Distret de Marcali, cont una popolazzion de abitant.
Rognac
Rognac l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Berre-l'Étang, del circondàre (arrondissement) de Istres e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.46 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 271 méter s.l.m.
Deutsch Goritz
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Světnov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Dick Durbin
El Dick Durbin (East St. Louis, 21 november 1944) a l'è un statunitens, senator del.
Distret de Kachovka
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Varages
Varages l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Barjols, del circondàre (arrondissement) de Brignoles e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 35.11 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 259 méter a 'na altèsa màsima de 573 méter s.l.m.
Chvalatice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
Massing
Massing l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rottal-Inn. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 36.1 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Codos
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Massing
El cümü de Massing el se tróa a 'na altèsa de 428 méter sura 'l leèl del mar.
Wittenbergplatz (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Aztech
I Aztechi i era una di grandi populaziun preculumbiani, la pusè viva quan chi ie entrac en cuntat cunta i Spagnol. I se ha svilupat en la regiùn mesoamericana del Mesic dal tresent fin al cincent.
En nahuatl, la lengua di i'Aztech, "Aztec" el vul dì "quel che'l ven de Aztlàn", na regiùn mitica en del nord del Mesic. I Aztech i se riferivan a se stes cuma Mexica o Tenochca: l'us dela parola "aztechi" cuma termine generic per designà tuci quili genti acumunadi da tradiziun, abitudini religiun i lengua ai Mexica lè stac intrudutt dal geografu tedesc Alexander von Humboldt per fa na distinziun cunta gli attuali mesican.
L'etimologia dela parola Mexica l'è incerta. Alcun'i iputizza che la sia la parola Nahuatl che la vol di Sô, altri i pensa che la posi deruvà dal num del cundutier Mexitli. Altri amò i dis che'l se po tratà de'n tipu de pianta che la creseva dinta'l Lach Texcoco. Leon Portilla'l sugeris che'l podia stà per "umbelic dela luna" dal Nahuatl metztli (luna) e xictli (umbelic).
Diebach
Diebach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ansbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 22.37 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Diebach el se tróa a 'na altèsa de 394 méter sura 'l leèl del mar.
Bransach
Branzagh (nom ufizial in italian: Bellinzago Novarese) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara. El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Milan (cumün de Nusaa) e cun quela de Vares (cumün de Lunaa Puzzö) e 'l se tröva in sü i spund del fiüm Tisin.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bransach l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Esempi del dialet de Branzagh
Un om al gh'eva dü matai. E 'l püssè gióvan ad lui l'ha dii al par: “Par, dam la part ad la roba ch'am partuca!” e 'l par al gh'ha dai al sé toch a tüi dü. Da là a poch temp al matà püssè gióvan l'ha tirà riva tütcoss, e s'ha 'ndai in pais lunten, e là smorbia cum l'eva e poch da bon, a s'ha mangià ogni grazia di Dii ch'al gh'eva. E dopo ch'l'ha 'vü mangià tüt, inda cul pais ha gnü una gran calastria, e inura l'ha cmanzà a 'vègh dabsogn. E l'è 'ndai e s'è matü a fè 'l sarvitù inda vün da cul pais, ch'a 'l mandà in di sé caimp a cürè i porscii. E tanta l'eva la fam ch'al feva ga gh'eva fin scoss ad mangià 'l sgarobia ch'i mangevan i porscii, ma nzün agh na deva. Inura 'l matu l'ha cmanzà a pansègh denta, e 'l zeva tra lü: “Mu par al mantegna tancc sarvitui che 'gh manca propia nuta, e mangian ogni grazia da Dii, e mì mòra dla fam! Mì ciaparò sü e j'andarò a mu par e 'gh zarò: Par mì, j'hò pcà contra 'l ciel e dadnain da tì; Mì son degn piü ad vess ciamà té matà; tegnam, per carità in cà tóga comè vün di té sarvitui”. Lü dunca l'ha ciapà sü e l'ha 'ndai da su par; e quand su par l'ha vüst a gnì da lunten, al gh'ha 'vü scarazion; l'ha corü e s'ha bütagh al cöl e l'ha basà. E 'l matà a gh'ha dii: “Mì j'ho pcà contra 'l ciel e dadnain da tì, e son degn piü ad vess ciamà té matà” Ma 'l par l'ha dii ai sé sarvitui: “Purtè chì i pagn püssè bii e vistìl, e matìgh un anela in dii e i cuzei in di pii; e amnè fora 'l vidil ingrassà e mazzèl, e mangiuma e stuma legar: parchè ist mé matà l'eva mürt e l'è tornà viv, i l'eva pardü e l'ho trogà ancura”. E s'hann matü a fè una gran festa. Indu cul moment 'l matà püssè grand l'eva fora in di caimp; e quand l'è turnà e l'è stai bela riva a cà, l'ha sintü che denta a 's baleva e 's soneva a tüt andè. E vüst fora vün di sé sarvitui, a gh'ha ciamà cuss l'eva cul manesg ch'as feva in cà. E lü gh'ha dii: “Al té fradì l'è gnü cà 'ncura e tu par, par la contantezza l'ha mazzà 'l vidil ingrassà da sgià ch'l'è gnü cà sen e salva”. Ma lü l'è gnü rabià e l'ha mia vorsü andè 'n cà; ma su par l'è gnü fora a praghèl d'andè denta. Ma lü a gh'ha dii al par: “Mì l'è sgià tancc agn ch'it fagh al sarvitù, e cul t'am cmandeva l'ho sempar fai guantir; epüra ti te m'é dai nianca una vota un cavret da mangè e stè legar cun i mè camarada. Ma par ist té matà ch'l'ha mangià tüt insama al vacasc, una vota ch'lè tornà cà, ti ta gh'é mazzà 'l vidil ingrassà”. E 'l par a gh'ha dii: “Car al mè matà, ti t'è sempar con mì, e tüta la roba méia l'è tóga. Dunca absogneva fè festa e fè baldoia, parchè ist té fradè l'eva mürt e l'è gnü viv, l'eva pardü e l'è stai trogà 'ncura”. (Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, 1878)
Aliaguilla
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Marina (metropolitana de Barcelona)
Marina  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Barcelona e de la metrotranvia Trambesòs, linia 4.
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi e l'è intregament accessibila per i disabil: Biliettaria Ascensoeur
Rottol (Corp Sant)
"Oh Làmber, Ròttul, mia stagiun sgalisa!"
- Franco Loi, I cart, 1973
I Rottol (italian: Rottole) hinn ona localitaa de Milan, che la se troeuva in de la periferia nord-est (muncipi 2).
El sò nomm el riva, probabilment, de "rotta", in del sens de la rottura di argen per via de l'aqua.
Storia
El borgh di Rottol a l'era on paesorin de campagna che l'era denter ai Corp Sant de Porta Renza (in su la strada che la va a Carsenzagh). In di secol indree, a l'era cressuu intorna a la gesetta de San Carla (fada su in del Medioev e trada giò in del 1963). I Rottol hann taccaa a cress quand che 'l comun de Milan l'ha scernii quell sit per mettegh el deposit de la ruera de Milan. De quell moment, gh'è vegnuu lì on mucc de gent per lavorà, e 'l borgh l'ha cambiaa tutt el sò aspett.
Referenz
<References/>
Libhošť
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Nový Jičín.
Strada de segonda class 279
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 44.4 km.
Schönwald im Schwarzwald
Schönwald im Schwarzwald l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Schwarzwald-Baar. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 27.81 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
thumb|200px|left|'Na céza a Schönwald El cümü de Schönwald im Schwarzwald el se tróa 'ndèla zòna de la Forèsta Négra, a 'na altèsa de 1000 méter sura 'l leèl del mar.
Stazzion de Casal Sabini
La  a l'è 'na stazzion de la ferrovia Rocchetta Sant'Antonio-Gioia del Colle, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazzion a l'è servida de nissun treno passeger, desgià che del 2017 la linia a l'è doperada domà per el trafegh de mercanzia.
Vucala aretraa
La carateristica che la definiss 'na vucala aretraa l'è che la lengua l'è pusiziunaa püssee indree che se pö int la buca, senza però creà un ustacul ch'el pudriss vess classificaa cume cunsunant.
I vucal aretraa ricunussüü da l'IPA i henn:
Svratka (città)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Břežany (Moravia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
Csököly
a l'è un comun del Distret de Kaposvár, cont una popolazzion de abitant.
San Martino Sannita
San Martino Sannita l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 1.184 abitàncc, 'na superfìce de 6 km² e 'na densità de 197 ab./km². El cunfìna coi cümü de Montefusco (AV), San Giorgio del Sannio, San Nazzaro, San Nicola Manfredi, Sant'Angelo a Cupolo, Torrioni (AV).
Stazion de Anzio Colonia
La Stazion de Anzio Colonia a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de. L'è verta dal e l'è in su la. L'è doperaa del servizzi ferroviari suburban de Roma.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Distret de Skadovs'k
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Rabé de las Calzadas
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Meter quadrad
Ol meter quadrad (simbol: m², di volte l'è dovrad mq) l'è una unitaa de misura de la superfix e l'è per definizion l'area de un quadrad de lato 1 meter. L'è part del sistema internazional de unitaa de misura.
Ol dovrar de mq l'è mìa jœst: q l'è ol simbol del quintal, donca ol mq al poderess vesser interpretad come milli-quintal.
Dechantskirchen
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Strument musegal
thumb|330x330px|El [[Baghet|baget, per esempi, tipeg ind la musega tradizionala lombarda, a l'è un strument musegal de la familia dei aerofon.]] I struments musegai i inn dei ojets drovads a far de la musega. Tut qell qe 'l pœl far su son al pœl vesser cunsiderad un strument musegal, ma el termen in jeneral al vœl referir-s a ojet specifegament fait per far musega.
Ind la storia
La storia dei strument musegai la g'ha principi cont el principi de la cultura umana, quand i veniven drovads in riti e cerimonie, e qesto usaj al seguta, naturalment anca incœ, in tants culture minga ocidentai. La data e l'orijen del prim strument a l'è ojet de dibattit intra i studios. In seguit, i divers culture i hann sviluppad la composizion e l'esecuzion de melodie per l'intratteniment, e con l'evoluzion de la lor applicazion i cambien i struments.
Classificazion
I struments musegai i pœden vesser classificads segond tants criteri. Intra i plu diffus qell basad in su l'usaj qe ne fa el strumentista, diffus fess e ripres ampiament ind la strutura de un'orqestra, e qell basad in sul metod de produzion del son, ind la version occidentala cognossud comè sistema Hornbostel-Sachs, cont un predecessor storeg ind l'India intra el 200 inanz e despœ Crist ("Nātyaśāstra/Bharata Muni").
La classificazion dei struments musegai a l'è una disciplina qe la sta indeperlee, per la qual i inn staits ideads vari sistemi ind i agn. I criteri plussee comun de classificazion i inn l'estension del strument, la soa grandeza, el material del qual a l'è fait o la manera ind la qual el son a l'è emetud, comè ind el plussee famos metod accademeg, la classificazion Hornbostel-Sachs. La scienza qe la studia i struments musegai a l'è ciamada organolojia. La pœl vegnir anca segond criteri divers, per esempi cont una differenziazion dei carateristege comun, o i tecnege de usaj, o el camp de aplicazion, per orijen jeografege.
Ad us del strumentista
A l'è la classificazion orientada a la strutura de l'orqestra sinfonega e la se scompartiss donca in:
Niscemi
Niscemi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Caltanissetta. El g'ha presapóch 27.564 abitàncc, 'na superfìce de 96 km² e 'na densità de 287 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caltagirone (CT), Gela, Mazzarino.
Breslavia
right|250px|thumb|Breslavia Breslavia (cugnussüda anca a col so nom in lengua polaca: Wrocław) l'è ona cità polaca, sitüada in del voivodà de la Basa Slesia. La se tröva in de la Polonia sudocidentala, in sü i spond del fiüm Oder La g'hà 632.996 abitant e ona superfìss de 293 km 2. El so starosta (sindegh) l'è el sciur Rafał Dutkiewicz.
La cità l'è 'ngiümelada cunt i cità de:
Contamina
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Oberweningen
Oberweningen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dielsdorf, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.86 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
miniatura|manzína|Oberweningen in de la val Wehntal El cumün de Oberweningen al se tröva a una altitüden de 465 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bachs, Fisibach (AG), Regensberg, Schleinikon, Schöfflisdorf, Siglistorf (AG). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
Oberweningen l'è menzionaa la prima volta inturen al 1096-1111 col nom de Waningen. In del 1291 l'eva menzionaa col nom de Oberenweningen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Paltò
El paltò (del frances paletot) a l'è 'n soprabit pesant doperaa per protegés del fregg, faa despess de lana.
El paltò a l'è mìnga modelaa in sul fisegh de la personna e l'è donca despess largh e 'l se mett tipicament sora de la giacca.
Palmanova
Palmanova (en furlà: Palme) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 5.344 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 411 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagnaria Arsa, Gonars, San Vito al Torre, Santa Maria la Longa, Trivignano Udinese, Visco.
Rand Paul
El Rand Paul (Pittsburgh, 7 sginer 1963) a l'è un statunitens, senator del, fioeul del Ron Paul.
Jachenau
El cümü de Jachenau el se tróa a 'na altèsa de 790 méter sura 'l leèl del mar.
Trachycarpus fortunei
Trachycarpus fortunei (Hook.) H.Wendl., 1863, ciamada anca palma de Fortune, palma cinesa putost che de la Cina e anca palma de Chusan , a l'è ona pianta che la fa part de la famiglia di Arecaceae (sotta-famiglia Coryphoideae), che la vegn da l'Asia e de spess coltivada in Italia comè pianta ornamentala.
Spantegament e habitat
La T. fortunei a l'è origenaria di montagn de la Cina e de la Birmania. .
Da tant secoi, la vegn coltivada sia in Cina che in Giappon per ricavà fiber tessij per fà-sù cord, sacch e vestii, resistent comè a l'usura. Per el sò spantegament, fin da l'antichitaa, tucc incoeu sann che chesta palma chì a l'è areala d'origen.
A l'è la palma pussee resistenta a i bass temperadur e per chesta reson chì la vegn dovrada in di pòst indue i alter palm vegnerïen minga sù, nanca se quattaa-sotta, comè in Scozia e in del Canada occidental, menter gh'hann puu dificoltaa a viv indue la temperadura a l'è pussee succia e calda. I piant adult stann ben anca inquand a gh'hinn −15 °C, e poden anca stà per on cicinin de temp sotta i −20 °C. I piant giovin, invece, poden vess in quand a gh'hinn men de −8 °C. .
La pianta a l'è stada portada in Europa in del 1844 da Robert Fortune, e incoeu a gh'è staa tacaa-dree el sò nòmm. Anca in Lombardia, in del Tesin meridional e in del Piemont nòrd-oriental, si come a l'è ona pianta che la se adatta ben a la temperadura, a l'è ona pianta spantegaa comè per ornà vill, parch e giardin.
Ried bei Kerzers
Ried bei Kerzers  a l'è un cumün svizzer del distret de See (in frances: District du Lac), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.02 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Murten/Morat al se tröva a una altitüden de 453 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ferenbalm (BE), Büchslen, Galmiz, Gempenach, Gurbrü (BE), Kerzers, Münchenwiler (BE), Murten/Morat.
In del mes de ginee del 2006, Ried bei Kerzers l'ha incorporaa el cumün de Agriswil.
Evoluzion de la popolazion
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ried bei Kerzers l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
Delémont (distret)
El Distret de Delémont (en todèsch: Delsberg) l'è giü dei tré distrècc del Canton Giüra, en Svìsera. El capolöch del distrèt l'è la citadìna de Delémont. La lèngua piö parlàda 'ndel distrèt l'è 'l fransés e la popolasiù totàl l'è de abitàncc.
Cümü
thumb|right|Le góle del Pichou El distrèt de Delémont l'è furmàt de 28 cümü:
Diagramma del Stüve
upright=2.5|thumb|Diagramma del Stüve El diagramma del Stüve a l’è vun di diagramma tèrmodinamich (insèma al Nomogramma de l'Herlofson e al tefigramma) che 'l servìss de analizzà la struttura tèrmica de l’atmosfera terrèstra e per fà i prevision meteorològich (i diagramma fàa su a quèl fin chì hinn anca ciamàa diagramma aerològich ).
Descrizion
El diagramma del Stüve el ven doprà per rappresentà in su on diagramma i valor de la temperadura e del pont de rosada vegnùu foeura di misùr effettuàa cont i radio-sondagg, i reoplan e i satèllit meteorològich che ne fànn trà foeura la stabilità convettiva oppùr l’energia potenzial convettiva disponibil (CAPE, sigla de la lengua inglesa che la voeur dì Convective Available Potential Energy). De fianch del diagramma del Stüve, pòden anca vèss mìss di frècc piscinìtt che insegnen la direzion e la fòrza di vent a divèrsi livèj de pression.
El diagramma del Stüve l’è stàa sviluppàa in del 1927 del meteoròlogh todèsch Georg Stüve (1888-1935) e l’è stàa accettàa a la svèlta per via de la soa semplicità de già che ‘l dopera di lìnej drizz per i trè variabel principàj: la pression, la temperadura e la temperadura potenzial. Per via de la semplificazion a hinn andàa perdùu i requisiti de eguaglianza di àarej (de l'equazion del Clausius–Clapeyron) che inveci a hinn sodisfàa in du di alter diagramm dopràa in quèll camp chì, o ben el nomogramma de l'Herlofson e ‘l tefigramma. In di aplicazion pràtegh tuttmanch quèlla semplificazion chì l'ingenera minga di problema particolar.
k = R /c_p l'è 0.286 (indoe R l’è la costanta universal di gas per l'aria sècca e c_p l’è el calor specifich de l'aria a pression costanta).
A l’è on diagrama che ‘l gh’ha su tanti curv:
In sul diagramma del Stüve poden vèss rappresentàa i dati del stat vertical de la troposfera misuràa per mèzz del radio-sondagg, oppur prevìst per via di modèj meteorologich:
Ribes uva-crispa
La grizzèlla (Ribes uva-crispa L. ) a l’è on arbust de frutt che ‘l partén a la famiglia di Grossulariacei e al géner ribes. I sò borlìtt hinn consideràd di frutt de bosch.
Descrizion
La gh’hà di foeuj lobàd, senza stìpol, 'na pelosità variàbel.
I fior, in deperlór o a fiorescenza di 2-3 fior, gh’hann on pedùncol curt. El caliz l’è fàa su de cinch sepali giald-verd, giald o porporitt, de 5–7 mm. La corònna l’è fada su de cinch petali pussée piscinìtt di sepali, alternàa con lor. El fior el gh’hà 5 stamm dispòst in corrispondenza di petali. L'ovari l’è ìnfer, cont on stilaa dividuu in du. La fiorida la succéd d’april e ‘l fruttì d’agost.
El frutt l’è on borlìn commestìbil de grandèzza e pelosità variàbel con de la somenza in del dedenter; ghe n’è divèrsi varietà colaràd de ross o de giald. I radìs hinn superficiàj e vànn nò in profondità.
Distribuzion e habitat
La grizzèlla l’è ona pianta eurasiatica, spantegada de l'Euròpa al Giappon. In Italia l’è comùn in sui Alp e sui mont Penin center- settentrionàj, fin al Molise. La cress in di bosch e in di pràa de montagna.
Coltivazion
La grizzèlla la preferìss di posizión a la mèzza ombrìa e di sit frèsch, de già che la soffrìss la siccità a la longa. La cress ben in di terren sub-àcid minga tròpp compatt. A l’è molto resistenta al frècc, la gh’hà nò paura de gelàd tardiv e l’è assosènn resistenta ai malattìj.
Bregenz (distret)
thumb|right|300px|Puzisiù del distrèt de Bregenz endel Land del Vorarlberg El distret de Bregenz (en todèsch Bezirk Bregenz) l'è giü dei distrècc del Land del Vorarlberg, en Austria. El se tróa endela part piö ocidentala de l'Austria e l'òcupa la part setentriunàla del Land.
Cità e cümü
thumb|right|300px|Cümü del distrèt de Bregenz
El distrèt de Bregenz el g'ha 40 cümü: giü, chèl che ghe dà nòm al distrèt (Bregenz) el g'ha statùto de cità (Stadtgemeinde) e sich (Bezau, Hard, Hörbranz, Lauterach e Wolfurt) i g'ha statùto de cità mercàt. El dàto 'ntra le parèntezi l'è 'l nömer de abitàncc (agiurnàt al ):
Biandraa
Biandraa (nom ufizial in italian: Biandrà in Piemuntes; Biandrate in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
A la cità l'è legaa el nom del sò cunt Guid III, vün di prutagunista di guer tra la Lega Lumbarda e 'l Federich Barbarussa.
Ortografìa del Bresà
Contèst
Le quistiù che g'ha creàt i pio tacc problémi i è la reprezentasiù dei suòni [s] e [z] (rindìcc a segónda del autùr a le ólte có -ss-, a le ólte có -s- o sedenò có -z-) e 'l suòno [ʧ] en contràst col suòno [k] quant che 'l capèta a la fì de la paròla (rindìt a segónda del autùr có -cc, -c o -ch).
Ortografìa modèrna
Le régole dopràde endèi artìcoi marcàcc come scriìcc segónt l'ortografìa modèrna le se rifà a la grafìa del Canossi che l'è sènsa döbe l'autùr dialetàl bresà contemporàneo piö 'mportànte, con apèna 'n quac ritóc, per rindìla piö sistemàtica, endóche 'l poéta l'ìa mìa stàt unìvoco.
Régole ortogràfiche
Le régole i è le stèse che se dopèra per scrìer en Italià föra che per le ecesiù riportàde ché sóta:
Vocài
Se dopèra l'acènto gràve e acùto per distìnguer el fonéma del fonéma  e 'l fonéma  del fonéma  'ndèle sìlabe acentàde. En piö, se dopèra la diérezi per reprezentà le vocài srotondàde e.
Üzo del acènto
L'acènto gràfic el g'ha dò funsiù:
Töte le paròle mìa monosilàbiche le g'ha de ìga 'na sìlaba col acènto gràfic, sedenò pöl vésega dei döbe sö 'ndoche méter l'acènto tònic e chèsto 'l pöl creà cunfuziù e fa confónder le paròle. Per ezèmpe, se se scrìf fiochel sènsa acènti se sà mìa se se völ dì fiòchel (it.: nevica?) o fiochèl (it.: falcetto).
Sicóme che le vocài àtone (mìa acentàde) le g'ha en valùr distintìf minùr, l'è mìa nesesàre discriminà tra vocài deèrte e vocài seràde. Chèsto 'l völ dì che la paròla vedèl la pöl véser prununciàta tat come  sènsa compromèter la comprensiù.
Chèsto 'l völ dì che se troarà l'acènto gràfic (acùto o gràve a secónda del valùr de la vocàl) apéna sö la sìlaba che la pórta l'acènto tònic.
Quan che l'acènto tònic el stà söndèna vocàl srotondàda (ezèmpe: ödela [ˈødela]) ocór mìa segnàl perchè gh'è zà la diérezi, però quan che 'la capèta söndèna sìlaba con 'na vocàl mìa srotondàda ma la paròla la g'ha dét 'na quac vocàl srotondàda (ezèmpe: rödèla [røˈdɛla]) alùra bizògna segnàl sedenò se pöl pensà che 'l nàghe söla vocàl srotondàda.
Consonàncc
Le régole per la prunùncia de le consonàncc i è le stèse de chèle de l'ortografìa de la lèngua italiàna föra che per chèle situasiù che l'Italià 'l conós mìa o adognimòdo i è mìa ambìgue. Per ezèmpe:
Diferènse respèt a le régole del Canossi
El Canossi el gh'ìa stabilìt de le régole de letüra che i è pò stàde püblicàde 'ndel'apendìce a la sò racòlta de poezìe Melodia e Congedo. Le regole piö ambìgue che s'è sercàt de rasiunalizà i è le seguèncc:
Per el rèst le régole i è pròpe le stèse del Canossi, con apéna 'na sistematicizasiù de l'üzo dei acènti che però zà 'l Canossi 'l tindìa a doperà de spès per evità cunfuziù cóme 'ndèle paròle dàga, bàter, Municìpio, 'ndoche l'acènto l'è doperàt apò condèle paròle piàne (acènto tònic söla penöltema).
Colegamèncc estèrni
I tòc ciapàcc de le Dés Zornàde del Canossi se pöl troài apò a söi sicc indicàcc ché sóta:
Le régole ortogràfiche dopràde del Canòssi i è stàde de lü stès descriìde e püblicàde 'ndel Melodia e Congedo, vülüm cüràt de l'Aldo Cibaldi. Endèi sit riportàt ché sóta i è stàde trascriìde isé cóme le compàr söl lìber apéna lüminàt:
En óter sito de referènsa gramaticàl e de ortografìa l'è chèsto: https://sites.google.com/site/dialetdebresa/grammatica
E ché se tróa un pó de vocabolario: https://sites.google.com/site/dialetdebresa/dizionario
Kunín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Nový Jičín.
Bundesautobahn 99
La Bundesautobahn 99 a l'è 'n autostrada de la Germania gestida de Ministeri Federal di Straport e de l'Infrastruttura Digital. Longa 53.5 km, la conliga Monegh de Baviera e Brunnthal.
Tann (DE-BY)
Tann l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rottal-Inn. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 37.55 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Tann el se tróa a 'na altèsa de 447 méter sura 'l leèl del mar.
Algarra
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Strada de segonda class 280
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 52.3 km.
Ehingen (Ansbach)
Ehingen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ansbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 47.63 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Ehingen el se tróa a 'na altèsa de 465 méter sura 'l leèl del mar.
Tuningen
Tuningen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Schwarzwald-Baar. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 15.59 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Tuningen el se tróa a 'na altèsa de 743 méter sura 'l leèl del mar.
Saint-Alban-d'Ay
Saint-Alban-d'Ay l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Satillieu, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Kurfürstendamm (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Běhařovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
El gh'ha el status de comun mercad.
Saint-Alban-d'Ay
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23.73 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 369 méter a 'na altèsa màsima de 1181 méter s.l.m.
Rubus fruticosus
El spin o la roveda (quèlla che la fa i mor) (Rubus fruticosus L.) a l’è 'na pianta arbustiva caducifoeuja de la famiglia di Rosacei originari a de l'Eurasia. I sò frutt hinn de sòlit ciamàa mor (sing. mora).
Descrizion
A l’è on arbust spinós che l’è bon de raggiòng i 2–3 m de altèzza, el pò vèss tant largh quant longh o anca pussée, per via di sò gètt longhissìm che ògni ann vegnen su di radìs. I foeuj hinn càduch, fàa su de 3-5 foeuj piscìninn a làmina ovàl e cont i màrgin fàa a resega e spinós e con la punta guzza. I fior hinn ermafrodìtt, biancaster o roeusa, miss insèma a fa su di fiorescenz a grappèlj. La fiorida la succéd in del mes de giugn. L’è ona pianta che de lee i av ‘ ne trànn foeura on mel particolar mònoflòra. I frutt hinn fàa su de tanti drup piscinìtt, de colór ross in di primm fas de la crescita, e poeu negher quand che hinn madùr. I frutt tachen a vegnì madùr d’agost. .
Utilizzazion in cusina
I frutt (mor), vegnen catàa su quand che hinn madùr de tarda estaa, e pòden vèss dopràa per fa di marmellàd òttim che, dòpo de la cottura, vegnen passàa cont on filter per tràgh via la somenza. Tuttamanch, a l’è important che la quantitàa de sucher le sia minga inferiora de del 60%, al fin de fa de manera de ‘vegh nò el problema del botulin (Clostridium botulinum); oppùr i mor gh’hànn de vèss còtt ind ona padèlla ‘ndoe ghe sia miss denter el 30% de sucher, on zicch de vanilia e mèzz bicerìn de rhum, e poeu còtt fin tant che la marmellada l'è nò assèe densa. La marmellada l’è òttima sora i bonbón, la panera còtta e ‘l gelaa.
Utilizzazion
La pianta, ancasì, la ven doprada per segnà el confìn di proprietà e di fond, con di fonzión soratutt difensìv, grazie a tucc i sò spin che quatten i ramm e per la massa intrigada che i sò ramm formen, che l’è ‘na barrera che l’è diffìcil passàgh de là.
Di alter fonzión di sces di spin hinn quèlla de la fornidura de la polverìnna e del nèttà de fa on mel, despèss mònoflòra. , De già che l'è ona pianta bona de fà el ben, despèss l'è vistada di av.
Granieu
Granieu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de du Pont-de-Beauvoisin, del circondàre (arrondissement) de de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.73 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 214 méter a 'na altèsa màsima de 311 méter söl leèl del mar.
Distret de Cherson
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Granieu
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Granieu l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ferrières-les-Verreries
Ferrières-les-Verreries l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Claret, del circondàre (arrondissement) de Montpellier e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.42 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 206 méter a 'na altèsa màsima de 421 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Ferrières-les-Verreries l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
San Marco dei Cavoti
San Marco dei Cavoti l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 3.707 abitàncc, 'na superfìce de 48 km² e 'na densità de 77 ab./km². El cunfìna coi cümü de Baselice, Colle Sannita, Foiano di Val Fortore, Molinara, Pago Veiano, Pesco Sannita, Reino, San Giorgio La Molara.
Sviny (Vysočina)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
La Verdière
La Verdière l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Rians, del circondàre (arrondissement) de Brignoles e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 68.16 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 327 méter a 'na altèsa màsima de 692 méter s.l.m.
Bärnbach
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Cosuenda
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Poznan
La g'hà 567.882 abitant e ona superfìss de 261,85 km2. El so starosta (sindegh) l'è el sciur Jan Grabkowski.
Ruscus
El Ruscus L., 1753 l’è on gener di piant che ‘l parten a la famiglia di Liliacei (Asparagaceae second la classificazión APG), che ghe partegnen sett speci, soratùtt de orìgin europea.
I speci che partegnen a quèll genér chi hinn perpetùv e semperverd, de sòlit con di foeuj dur e fibros,Quajvuna la prodùss di borlìtt de colór vistós, de sòlit ross, inveci di alter gh’hànn ona florescenza pòch vistosa e di frutt piascìnitt.
Rognes
Rognes l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lambesc, del circondàre (arrondissement) de Aix-en-Provence e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 58.32 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 160 méter a 'na altèsa màsima de 501 méter s.l.m.
Stazzion de Campobasso
La  a l'è 'na stazzion de la ferrovia Campobasso-Termoli e Campobasso-Isernia, che la serviss el comun de.
Rebolledo de la Torre
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Meter cubo
Ol meter cubo (simbol: m³, di volte l'è dovrad mc anc se l'è mìa corret) l'è una unitaa de misura del volœm del sistema internazional de unitaa de misura. L'è per definizion ol volœm de un cubo coi spigoi de 1 meter.
Diagramma aerològich
Per ògni livèll de pression hinn rappresenta i valór de la temperadura, la temperadura de rosada, la direzion e la velocità delvent rilèvàa per mèzz di radio-sondagg. Quèj valór chì hinn poeu miss insèma a fa su di curv:
Quèsti chì hinn i vari tipi de diagramma areològich:
Memento mori
Memento mori l'è una locuzion latina qe la vœl dir "Regordes qe g'heet de mœrer".
Storia
L'era dovrada ind el cristianesim medieval, per far capir la vanitaa de la veta mortala in su la Terra in contraposizion a qella eterna despò de la mort. La g'ha orijen ind la usanza de regordar ai jenerai roman, quand qe i era portads in trionf, qe anca lor i era mortai.
L'era popolar ind la pitura cristiana, e l'è deventad ol mot dei frads trapists.