cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leupoldsgrün
Leupoldsgrün l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Hof. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 10.26 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Leupoldsgrün el se tróa a 'na altèsa de 610 méter sura 'l leèl del mar.
Mastník
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Schönwies
Schönwies l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Landeck e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
Stazzion de Berlin-Spandau
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Schönwies
El sò codes statistegh l'è 70622.
Stazzion de Berlin-Spandau
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Interscambi
Rathaus Spandau
Vlčkovice v Podkrkonoší
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Trutnov.
Diocesi de Fidensa
La Diocesi de Fidensa (Dioecesis Fidentina in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Emilia-Rumagna, da l' arcidiocesi metrupulitana de Mòdna e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri
La diocesi l'è stài cutitüida in del 1601 e in del 2008 la gh'eva 73.473 abitànt e 72.973 batsàd.
L'è un po' in d'la pruìncia ad Parma e un po' in d'la Pruìncia ad Piasensa; i teritòri de Fidensa, Salsmagùr, Pelegrìn, Büsé, Pulésin e Zibèll, in d'la pruincia ad Parma, e de Mundséi, Castelvédar e Vilanöva in d'la pruincia ad Piasensa.
Bundesstraße 439
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Bàsa Sasònia.
Priverno
Priverno l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Latina. El g'ha presapóch 13.129 abitàncc, 'na superfìce de 56 km² e 'na densità de 234 ab./km². El cunfìna coi cümü de Maenza, Pontinia, Prossedi, Roccagorga, Roccasecca dei Volsci, Sezze, Sonnino.
Castro Pretorio (metropolitana de Roma)
Castro Pretorio  l'è 'na stazion de la Linia B de la Metropolitana de Roma.
Zafferana Etnea
Zafferana Etnea (en Sicilià: Zarafana) l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania 'ndèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 20 km a nòrt de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 8648 abitancc.
Castro Pretorio (metropolitana de Roma)
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Zafferana Etnea
El teretóre del cümü de Zafferana Etnea el töl dét a le frasiù de Fleri, Pisano, Petrulli; Sarro-Civita, Passopomo, Airone-Emmaus, Poggiofelice, e Caselle.
Zafferana Etnea 'l cunfìna cói cümü de Aci Sant'Antonio, Acireale, Adrano, Belpasso, Biancavilla, Bronte, Castiglione di Sicilia, Giarre, Maletto, Milo, Nicolosi, Pedara, Randazzo, Sant'Alfio, Santa Venerina, Trecastagni e Viagrande.
Castro Pretorio (metropolitana de Roma)
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Vita (TP)
Vita l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Trapani. El g'ha presapóch 2.437 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 305 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calatafimi-Segesta em Salemi.
Labégude
Labégude l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Vals-les-Bains, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Verrayes
Verrayes l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha, 'na superfìce de 22 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chambave, Fénis, Nus, Saint-Denis, Torgnon.
Labégude
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.12 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 226 méter a 'na altèsa màsima de 520 méter s.l.m.
Rajka
a l'è un comun del Distret de Mosonmagyaróvár, cont una popolazzion de abitant.
Adlikon bei Andelfingen
Adlikon bei Andelfingen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Andelfingen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.71 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Adlikon bei Andelfingen al se tröva a una altitüden de 448 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Andelfingen, Dägerlen, Humlikon, Ossingen, Thalheim an der Thur. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
Adlikon l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1255 col nom de Adilinkon.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Martínkov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Strada de segonda class 107
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 24.514 km. La conliga Říčany e Týnec nad Sázavou.
Francio
250px|right|thumb|Reprezantasiù schemàtica de 'n àtom de francio El fràncio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Fr. El g'ha nömer atòmich 87, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de fràncio el g'ha 87 prutù. El sò nòm l'è stat catàt fò per vìa del fat che l'è stat scuprìt de la chìmica franséza Marguerite Catherine Perey, en unùr a la sò pàtria.
Nisü dei sò izòtopi l'è stàbil, e chèl che g'ha l'emivìta piö lónga, el 223Fr, el ghe l'ha de 22 minücc. Chèsto 'l völ dì che 'l francio l'è 'n gran rar al stat natüràl, tat che se stéma che ghe sàpe mìa de piö de 25 gram de francio en töta la grösta terèstre.
Cogolin
Cogolin l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Grimaud, del circondàre (arrondissement) de Draguignan e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 27.93 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 390 méter s.l.m.
Vebron
Vebron l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Florac, del circondàre (arrondissement) de Florac e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 69.66 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 611 méter a 'na altèsa màsima de 1246 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Vebron l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Monteleone di Fermo
Monteleone di Fermo (Monteleó  'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Fermo. El g'ha presapóch 454 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 57 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belmonte Piceno, Monsampietro Morico, Montelparo, Santa Vittoria in Matenano, Servigliano.
Ampelmännchen
L'Ampelmännchen (omin del semafer) a l'è la figura antropomorfa doperada in di semafer pedonai de la Republega Democratega Todesca, doperaa anca incoeu in di zonn orientai de la Germania e, per di reson turistegh, anca in àlter canton del Stat.
L'è staa ideaa in del 1961 del psicolegh Karl Peglau cont l'obietiv de sbassà el numer di incident pedonai in del Paes, ch'eren deventaa 'na granda causa de mort. In origin el voreva proppi modifegà el sistema di semafer, cont el sostituì del ross cont ona barra e del verd cont ona frescia, ma vist el volt cost de la modifega totala l'ha deciduu de doperà 'n sistema pussee comprensibil cont i semafer circolar.
Cont la fin de la Germania orientàla el se pensava de adeguà i segnai orientai a quej occidentai, ma di protest han faa tegnì l'Ampelmännchen che l'è deventaa on simbol turistegh de la Germania intrega e anca doperaa di ostalgich. Di città, anca in la Germania occidentala, l'han installaa, anca in version de dònna.
Radio (element chimich)
250px|right|thumb|Aspèt del ràdio El ràdio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Ra. El g'ha nömer atòmich 88, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de ràdio el g'ha 88 prutù. El sò nòm el l'ha ciapàt de la paròla latìna radius che völ dì ràgio e l'è stat scuprìt de la Marie Curie e del sò spus Pierre endel 1898 endei minerài de pechblenda/uraninite de la Boemia setentriunàla.
El ràdio el g'ha nisü izòtopi stàbii e dóca töte le fùrme sota le quàle el se prezènta i è radioatìve (la paròla stèsa "radioatività" l'è stàda coniàda a pàrter del nòm de chèsto elemènt, per vìa de le sò proprietà). L'izòtopo piö stàbil, el 226Ra el g'ha 'n emivìta de 1602 agn.
L'è 'l piö gréf de töcc i metài alcalì terùs e del pónt de vìsta chìmich el se 'nsomèa al bario. Se 'l tróa cumbinàt en quantità mìnime endel mineràl de pechblenda e 'nden quach óter mineràl de uranio. La radiasiù che 'l ràdio el'emèt l'è de tré sórcc: ràgi alfa, ràgi beta e ràgi gàma. Semài che se 'l mes·cia sö col berilio, l'èmèt apò a dei neütrù
El ràdio metàlich el g'ha 'n culùr biànch löster, ma 'l vé négher a la svèlta semai che 'l vé 'n contàt co l'aria. L'è lüminescènt ('na lùce blö bastànsa fiàca), e 'l se coróde en àiva per furmà idròsido de ràdio.
Plantae
Plantae (del latì: "plantae", piànte) l'è 'l nòm de 'n tàxon colocàt al ranch tasonòmich de régn.
Endèla circuscrisiù piö làrga el cuincìt col ogèt de stüde de la scènsa de la Botànica, e 'l töl dét divèrsi clàdi de organìsmi, emparentàcc a la lontàna, che i pöl véser ragrupàcc en cianobatéri, fóns, àlghe e piànte terèstre, organìsmi che quaze i g'ha nisü caràter en cümü föra che de ìga cloroplàst (o de véser el progenitùr de 'n cloroplàst, endèl càzo dei cianobatéri) o de mìa ìga mobilità (endèl càzo dei fóns).
Endèla sò circuscrisiù piö abitüàla (endèla clasificasiù de 5 régn de Whittaker, 1969 ), i cianobatéri, i fóns e le àlghe piö sèmpe i è stacc ragrupàcc en óter régn. En chèsta clasificasiù, el régn Plantae el se referés ai organìsmi multicelular con cèlule de tipo eucariòta en con parét celulàr (chèl che vergü i ciàma cèlula vegetàl, definìda come 'l tipo de cèlula dei vegetài), organizàde 'n maniéra che le cèlule le g'hape alméno 'n sèrto leèl de specializasiù funsiunàla. Le piànte, definìde 'n chèsta maniéra le oté l'energìa de la lùce del Sul, che le rìa a catürà per mès de la clorofìla cuntignìda 'ndèi cloroplàst de le cèlule piö o méno specializade per chèsto còmpet, e con chèla energìa lé e per mès del procès de la fotosìntezi le trasfùrme 'l diósido de carbònio e l'àiva 'n söcher, che le dopèra come fónt de energìa chìmica per realizà töte le sò atività. Se le defenés per chèsta rizù dei organìsmi autòtrof. En piö le esplòra l'ambiènte entùren (de sòlet pèr mès de òrgani specializàcc compàgn de le raìs) per sorbéser sö óter nütrièncc esensiài dopràcc per fa sö le proteíne e le ótre molécole che le g'ha de bezògn per scampà.
Gh'è de mèter en evidènsa che la circuscrisiù de Whittaker la làsa fò del régn de le Plantae le àlghe che le g'ha multicelularità condèn mìnimo de diviziù dei còmpecc. Gràsie a le conoscènse che se g'ha al dé d'encö sùra la filogenia, se sà che la circuscrisiù del Whittaker la reönés endèl régn Plantae apò a organìsmi emparentàcc entrà de lùr a la lontàna fés. Endèl ambiènt scentìfich, i taxon ütii i è chèi che i g'hape 'n progenitùr en cümü. Le anàlizi molecolàre del DNA che gh'è stat fat endèi öltem agn, che le g'ha desgarbiàt en lìnee generài, l'àlber filogenétich de la vìta, le ìndica che töte chèle che conosóm come "piànte terèstri" (taxon Embryophyta), "àlghe vérde" (che 'nsèma co le embriòfite le ciàpa 'l nòm de Viridiplantae), àlghe róse (taxón Rhodophyta), e 'n taxon picinì ciamàt Glaucophyta, le g'ha 'n progenitùr cümü, che l'è stat el prìm organìsmo eucariòta a 'ncorporà en cianobatério endèla sò cèlula e isé a furmà 'l prim cloroplàst.
Al dé d'encö l'è chèsto ragrupamènt de organìsmi chèl che vé recunusìt come Plantae endèi ambièncc scentìfich (a le ólte ciamàt "clado Plantae", per vìa che i sò organìsmi i g'ha 'n antenàt cümü, per diferensiàl del "régn Plantae" de la circuscrisiù del Whittaker, circuscrisiù amò doperàda de spès endèi lìber de tèst.).
Divèrsi organìsmi che g'ha i cloroplàst (per ezèmpe le àlghe maròn) i rèsta föra del taxon, perchè i è mìa discendèncc dirècc de chèi che g'ha 'ncorporàt el prim cloroplàst, ma i ha aquizìcc de maniéra segondària, quan che i g'ha 'ncorporàt 'na àlga vérda o 'na àlga rósa 'ndèla sò cèlula, e al dé d'encö isé i è colocàcc endèn quach óter taxon, aisebé che i sàpe eucarioti multicelulàr con cloroplàst.
I nòm alternatìf per el "clado Plantae", che i è Archaeplastida e Primoplantae, i fà riferimènt al fat che 'l sò antenàt l'è stada la prìma piànta sùra la tèra. Per conclùder, a le ólte se ciàma "piànta" töcc i eucariòti coi cloroplàscc, sènsa destènguer se i l'ha encorporàt de maniéra primària o segondària, gnè se i è uni o multicelulàr (per ezèmpe l'è fàcil véder doprà chèsta definisiù de piànta endèi tèsti che tràta de cloroplàsti).
Le piànte le g'ha 3 série de DNA, giü 'ndèl núcleo, giü 'ndèl mitocondrio e giü 'ndèi cloroplast. Le 3 séri de DNA i è stàde dopràde endèla botánica sistemática per ipotizà relasiù de parentéla 'ntra le piànte.
Lobmingtal
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Mikko Hyppönen
El Mikko Hyppönen (Finlandia, 1969) a l'è 'n informategh finlandes, espert de sigurezza informatega e de malware, oltra che divulgator.
Dipendent de F-Secure del 1991, incoeu a l'è a capo de la ricerca de l'azienda. El se occupa soratutt de lotta al crimen informategh, l'ha per esempi traa giò la botnet de Sobig.F.
L'ha faa 'n documentari in sui autor del malware Brain e 'l gestiss el Musee del Malware de l'Internet Archive. L'è famos anca per la legg de Hyppönen relativa a l'Internet di Ròbb che la dis che se 'na ròba la se ciama smart a l'è vulnerabil.
Cassina de Brughet
La Cassina de Brughet (Cascina Brughetto in italian) a l'è una località de Busti Grandi e, in principi, 'n importanta cassina.
Storia
Per un quaj storegh l'è stad in la zona arenta a la Cassina che, in del 1176, l'è scominciada la Bataja de Legnan.
Fina a mità del 1900 ghe sera domà l'abitad rural, menter poeu l'è cressuda l'urbanizazzion a nord e per el 1950 a l'è in pratega conurbada al rion de Sant Edoard.
Dopo del 1950 el deventa vun di rion pussee abitad de Busti e in del 1991 la Gesa de Santa Cros, fada su in del 1951, l'è elevada a parochia e 'l nass el rion de Santa Cros.
Saint-Paul-d'Uzore
Saint-Paul-d'Uzore l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Montbrison, del circondàre (arrondissement) de Montbrison e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.51 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 350 méter a 'na altèsa màsima de 520 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Paul-d'Uzore l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Robinia pseudoacacia
La Robinia pseudoacacia (en Bresà: Rübì; en Bergamàsch: Rübinia), l'è 'na piànta de la famìa de le Fabaceae, uriginària de l'Amèrica setentriunàl
Descrisiù
El rübì l'è 'na piànta che rìa 'nfìna a 20 o 30 méter de altèsa. De spès la trà fò dèle casàde de le raìs e la fùrma dei boscài che i pöl dientà 'nvazìf. El trónc l'è gris-maròn conde 'na scórsa spèsa e rügùza 'n diresiù longitüdinàl. Le casàde e i ram zùegn i g'ha i spì.
Fòie
Le fòie le cröda 'n envéren, i è lónghe 'nfìna a 30-35 cm có 11-21 fuiulìne a fùrma de öf, mìa capetàde, lónghe 'nfìna a 6 cm. Del dé le rèsta deèrte e de nòt le tènta de seràs giöna sö l'ótra.
Fiùr
I fiùr i è biànc o crèm, i è lónc piö o méno 2 cm e i se 'nsömèa a chèi del roaiòt, i fùrma dèle gràte che pindùla.
Fröcc
I fröcc i g'ha la fúrma d'en cornazèl, prìma i è vércc e dòpo i diènta maròn, i è lónc piö o méno 10 cm. Quan che i è madür i sbàt a tùren i giandì.
Difuziù
El rübì l'è uriginàre de l'Amèrica setentriunàl, endóche la fùrma dei bósc pür. L'è stada portàda 'n Euròpa endèl 1601 de Jean Robin, el botànic del re de Frància. 'N Euròpa l'è cunsiderada 'na spéce che 'mpèsta per via de la velocità con che la crès e per via de le sò raìs che i è isé grànde che le fenés per stofegà le piànte de le spéci nostràne, compàgn de la rùer o la castègna. En piö, la sò grànda capacità de adatàs la fa che le se tróes bé tat sö le spónde del mar 'tat cóme 'ndèi mucc, enfìna ai 1000 méter. La conseguènsa l'è che se và 'ncùtra a 'na üniformasiù del patrimònio vegetàl e a la pèrdida de le diferènse ambientài, che 'nvéce se sérca de protèger suratöt endèl'Euròpa meridiunàl.
Al dé d'encö el rübì se 'l tróa en pó 'n töta Itàlia, suratöt en Piemónt (endóche i bósc pür e mes•ciacc de rübì i cuàrcia zó 'na àrea de alméno 85.000 ètari) en Lombardìa, en Veneto, e 'n Toscàna.
Ecologìa
El rübì l'è 'na piànta che ghe piàs a stà al sul, e che la se rifùrma mìa facilmènt quan che l'è cuarciàda zó de le ótre piànte. La preferés i teré mìa 'npacàcc e che fà pasà bé l'àiva, apò a se i è poarì de nütrimèncc. Ghe à bé i teré a reasiù subàcida, e la se adàta mìa tat bé ai teré tròp argilùs. Compàgn de töte le ótre leguminùze, le sò raìs i è 'n simbiózi cónde microrganìsmi fisadùr de l'azóto e isé l'è bùna per migliurà la qualità del teré. Töt ensèma, el rübì l'è 'na spéce piuniéra, che però (per lo méno de föra del sò habitat natüràl) la g'ha 'na éta cürta (60-70 agn) e isé, 'ndèle zòne piö gràse l'è 'na spécie che pöl véser piàno piàno sustitüìda con dele spéci che scàmpa de piö.
Stazion de Pioppaino
La Stazion de Pioppaino a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Priego
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Scartament metrich italian
El scartament metrich italian a l'è 'n scartament tipegh italian derivaa del scartament metrich internazional che 'l gh'ha ona distanza in tra i binari de 950 mm.
Origin
In Italia, compagn de la Franza, el scartament l'éra misuraa no del pont pussee interno del binari ma de l'ass, donca el meter italiann l'éra equivalent a 950 mm in del sistema de misura standard.
Storia
In Italia 'sto scartament l'è miss con la legg 5002 del 29 de luj 1879, che la stabiliva i mesur a l'ass de 1'000 mm e de 1'500 mm, ciovè 950 mm e 1'435 mm in del sistema standard.
De quell ann la pupart di ferrovij a scartament redutt italiann a hinn staa faa su a scartament metrich italian e la pupart di ferrovij a scartament metrich internazional che gh'è in Italia hinn staa faa su in l'Imperi Austro-Ongaregh, compagn de la ferrovia del Renon e de la ferrovia Trent-Malé-Mezzana, o per compatibilità internazionala compagn de la ferrovia Dòmm-Locarn o de la ferrovia del Bernina: 'n eccezion parziala l'è la ferrovia Genoa-Casella, fàda su in del 1929.
Con l'annession del Trentin e de Triest in del 1919 l'Italia la eredita anca on poo de lign a scartament bosniach, che hinn saraa dent di agn '20, foeura che per la ferrovia de la Val Gardena che la sara in del 1960. Di alter a hinn inveci trasformaa a scartament metrich internazional, compagn de la ferrovia de la Val de Fiemm, che la resta finna al 1960 anca lee.
Anca la pupart di Ferrovij de la Sardegna a hinn staa saraa, ma mai del tutt: del 2000 'na part l'è trasformada in tram, compagn de la tranvia de Sassari e de la red di tram de Cagliari.
Ona part de la ferrovia Circumetnea l'è stada poeu convertida a scartament standard e l'è deventada la metropolitana de Catania.
Saas im Prättigau
Saas im Prättigau a l'è un cumün svizzer del distret de Prättigau/Davos. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 26.71 km², e al se tröva a una altitüden de 938 meter sura al livel del mar.
Otàgon
right|thumb|250px|Ün otàgon mia regolàr right|thumb|250px|Ün otàgon regolàr
Saas im Prättigau
Cumün tacaa
miniatura|manzína|Saas im Prättigau El cumün de Saas im Prättigau a l'è tacaa ai cumün de Conters im Prättigau, Klosters-Serneus, Küblis, Sankt Antönien, Sankt Gallenkirch (AT-8).
Otàgon
'l otàgon (dal Gréch Antìch, da oct cioè òt e gonos cioè àngoi), l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon che 'l gh'à òt làti; menimà se ciàma otàgon regolàr, ün otàgon che 'l gh'à i òt làti töi lónch istès e i òt àngoi töi gràncc istès e cioè de 135 gradi.
Saas im Prättigau
Storia
Saas is first mentioned about 1290 col nom de Säusch.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Otàgon
Ol perìmeter d'ün otàgon
Per troà 'l perìmeter d'ü otàgon, se 'l otàgon l'è mia regolàr, mè fà l somatòria de töcc e òt i làti, menimà se l'è regolàr bàsta fà.
L'àrea d'ün otàgon
Gh'è dò manére dièrse per troà l'àrea d'ü otàgon regolàr:
'ndóe l l'è 'l làto, a l'è l'apotéma e 8l e 2P i'è 'l perìmeter. Per capì chèsta fórmula, bàsta pensà che 'l otàgon 'l sìes facc de òt triàngoi regolàr e per ògnü de chès-ce triàngoi 'l làto del otàgon l'è la bàze, menimà l'altèsa l'è 'l apotéma, isé per troà l'àrea de ü de chès-ce triàngoi s'fà come per töcc i triàngoi, cioè bàze per altèsa e pò gh'è de dividì töt per dù, e alùra per troà l'àrea del otàgon l'è asé moltiplicà per òt.
Öpör s' pöl fà:
'ndóe l l'è 'l làto e ns' l'è 'l nömer stàndard che per 'l otàgon l'è piö o méno 4.82843.
Auriol (FR-13)
Auriol l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Roquevaire, del circondàre (arrondissement) de Marsìglia e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 44.64 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 171 méter a 'na altèsa màsima de 937 méter s.l.m.
Peraltilla
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Éliane de Meuse
Éliane de Meuse, (nùm cumplèt Éliane Georgette Diane de Meuse Bruxelles, 9 d'agùst 1899 - Forest 3 de febràr 1993) l'è stàia una pitùra Bèlga.
L'ha cuminciàd a pitürà quan che l'era amò 'na fiulìna, vers i 14 ann, cun Ketty Hope. Dòpu, l'ha frequentà la butìga de Guillaume Van Strydonck (che l'ha fundài el grüpp Les XX ) In del 1921 l'ha venciü el Prémi Godecharle.
In dl' l'Académie royale des beaux-arts de Bruxelles, l'ha cunusüd el sò òmm, anca lü pitùr, Max Constant Armand Van Dyck.
Stazion de Marina di Cerveteri
La Stazion de Marina di Cerveteri a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia ferrovia Tirrenica. L'è foeura de la tariffa urbana romana.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Distret de Hajsyn
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Niederstetten
Niederstetten l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Main-Tauber-Kreis. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 104.06 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Niederstetten la se tróa a 'na altèsa de 306 méter sura 'l leèl del mar.
Jun
In física e chímica, sa ciàma jun un àtum u una mulécula cunt una càrga elétrica, ca la pö vèss pusitíva (catiún) upüür negatíva (aniún); ul prucèss de pèert u ciapà eletrúni a l'è la junizazziun.
I iuni sa rapreséntenn cunt ul símbul de l'àtum curespundeent cunt un segnètt + u - a segunda de la càrga ca gh'è: per esémpi, ul sòdi al pèert un eletrún, al diventa un catiún e al sa scriff Na+, quant invéci l'ussígen, de eletrúni, na ciàpa dü e al vègn O2-.
La paròla jun la vègn, giüüst per cambià, dal greech ion, particípi passaa de iénai (andà).
L'è staa ul Michal Faraday ca l'à prupòost, in del 1830, l'esisténza dii iuni, anca sa l'è staa l'Arrhenius ca l'à desvilüpaa la teuría: per quèst, l'à ciapaa ul Prémi Nòbel per la chímica in del 1903.
L'energía ca ga vöör per strepàch vía un eletrún a un àtum ga dísenn putenziaal de iunizazziun, ca inn dii custaant físich caraterístich per i difereent àtum.
De sòlit, i valuur dii putenziàj de iunizazziun sa sbàssenn de menemàn ca sa va (in de la taula periòdica) dal vóolt al bàss: istèss sa sa va da drita a manzína. L'andameent de chii valuur chí a l'è prupurziunaal al cuntràri a i valuur del racc atòmich; a l'è natüraal, vist ca in d'un àtum piscinín i eletrúni a inn püssee areent al nücli e dunca a séntenn püssee fórta la fòrza de atrazziun.
Ul primm putenziaal de iunizazziun a l'è quèll ca ga vuraría per strepà vía ul primm eletrún de un àtum; ul seguunt valuur al diss l'energía per strepà vía ul seguunt, e.v.i. I difereenz tra i putenziàj sücesiif a inn gròss (vàrda la taulèta chí de suta), dunca i àtum a fúrmenn dumè puch tiip de iun, quii ca pödenn furmàss cunt dii energii nurmàj.
Châtonnay
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 31.84 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 424 méter a 'na altèsa màsima de 615 méter söl leèl del mar.
Baillargues
Baillargues l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Castries, del circondàre (arrondissement) de Montpellier e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.68 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 13 méter a 'na altèsa màsima de 57 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Baillargues l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
March Tamburell
El March Tamburell (Marco Tamburelli in italian) l'è on lenguista lombard con tancc agn de studi, nassuu e chersuu in de la Bassa Lombarda (Olterpò Paves), che'l laóra a nivel universitari (dal 2010 a l'Universidaa de Bangor) in del setor de la Lenguistega.
Despoeu d'avè ciapaa la laurea in Lenguistega Generala in del 2001 a la University College London, quatter agn pussee tard l'ha faa on Dotoraa (Ph.D.) in lenguistega in de l'istessa universidaa, cont una tes in su 'l bilenguism infantil.
El March Tamburell 'l se cruzzia soratut de "Bilenguism", pussee prezisament de'l desvelup lenguistegh di bagaj bilengov. A l'è staa anca l'editor de'l Periodich, on giornal eletronegh tutt intregh in lengua lombarda (variant ocidentala), scriuu cont la Grafia Insubrica Unificada.
Vun di interess de'l dotor Tamburell l'è quell de promoeuv 'na grafia che la sia fazil de leng de tucc, anca quij ch'hinn minga tant prategh de parlad insubregh; e che, a l'istess temp, la sia anca minga inscí dura de scriv. L'intent l'è quel de fà inscí che la gent che la voeur leng o scriv in Lombard/Insubregh la se troeuva minga denanz on mur de regol e de segn critografegh, ma 'na grafía che e la vaga ben on poo per tucc.
Chela grafía chí la scusaría anca de pont intra tutt i parlad insubregh/lombard inscí de dagh a trà pussee ai trat comunabej che ai difarenz. Chel ideja chí l'eva giamò stada trada inanz de la Vos de l'Insubria, on associazion colturala e lenguistega insubrega. La mira la saría anca quela de dà 'na man a gnì su cont una parlada comun, cioè na Koiné insubrega/lombarda, fada su minga a'l tavolin, 'ma paresempi 'l Rumantsch Grischun (parnonzia: rumànc grisgion), ma, a'l contrari, che la vegna de la gent, de quij che la parlen chela lengua chí: on desvelup lenguistegh natural compagn de quel che l'ha faa su la lengua inglesa de'l didincoeu (on aprocc bottom-up inscambi de vun top-down).
El March Tamburell l'è vun di sostenidur de la grafia Scriver Lombard (L. Brasca 2011) e, in general, del model polimomegh. L'è member del comitaa scientifich del Comitaa per la Salvaguardia di Patrimoni Lenguistegh.
Regnitzlosau
Regnitzlosau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Hof. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 39.90 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Regnitzlosau el se tróa a 'na altèsa de 528 méter sura 'l leèl del mar.
Rodio
250px|right|thumb|Aspèt del rodio El ròdio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Rh. El g'ha nömer atòmich 45, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de ròdio el g'ha 45 prutù. En natüra se 'l tróa sota fùrma de 'n ünech izòtopo stàbil, el 103Rh.
L'è stat scuprìt del chìmich inglés William Hyde Wollaston endel 1803, póch tép dòpo ìga scuprìt el palàdio. El sò nòm el l'ha ciapàt de la paròla gréca rhodon che völ dì ròza, per vìa del culùr de giü dei sò compòscc.
L'è 'n metàl nòbil, che se coróde mìa tat facilmènt, de 'n culùr biànch arzentàt che riflèt 'na gran part de la lùce che 'l ciàpa, dür ma fàcil de laorà. L'è stat per tat tép el metàl piö car de töcc, endel 2008 a crumpàl ghe ülìa de piö de 10000 $ a l'óncia, che corespónt a 350$ al gram
Muñopepe
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Lagna (VC)
Lagna (Alagna in Piemuntes; Alagna Valsesia in Italian; Im Land in Walser) a l'è un cumün valsesian de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è sitüaa in de l'alta Valsesia, ai pee del Munt Rösa. El cunfina cun la Val d'Aosta (cumün de Gressoney-la-Trinité), cun la Pruvincia de Verbania (cumün de Machignaga) e, ünich de la sua pruvincia, cun la Svizzera (cumün de Zermatt, in del Cantun Vales). A l'è vün di ültim sit in Italia induve l'è anmò viva la lengua e la cultüra walser (suratüt in de la Val d'Otru, ciamada in walser Olter Tal).
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lagna l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Ponza
Ponza l'è 'n ìzola del Mar Tirreno, che fà part del arcipélago de le ìzole Pontine.
El teretóre de l'ìzola 'l fà cümü de per sò cönt e 'l pórta 'l stès nòm de l'ìzola stèsa.
El cümü 'l fà part de la pruvìncia de Latina, regiù del Làsio e 'l cönta presapóch 3.107 abitàncc, el g'ha 'na superfìce de 9,87 km² per 'na densità de 315 ab./km².
Valtournenche (AO)
Valtournenche l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha, 'na superfìce de 115 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Antey-Saint-André, Ayas, Bionaz, Chamois, Torgnon, Zermatt (CH-VS).
Monti Tiburtini (metropolitana de Roma)
Monti Tiburtini  l'è 'na stazion de la Linia B de la Metropolitana de Roma.
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Quarésma
La Quarésma l'è 'l tép de 40 dé che l' vé prìma de la Pàsqua e che 'l taca col Mercoldé di sènder che l' vé söbet dòpo l'öltem dé de Carneàl, ol martedé gras. A dìla giösta la Quarésma la düra 'mpó de piö de 40 dé, de fati dal Mercoldé di sènder al Gioedé Sant gh'è 44 dé, in töte i manére la Quarésma la regórda i 40 dé che Nòst Signùr la pasàt in del dezèrt dòpo 'l sò batès in del Giordà. Pròpe per chèsto la Quarésma l'è ü tép dedicàt a la preghiéra, a i penitènse, a i fiorècc per mèi preparàs a la Pàsqua de Nòst Signùr e 'n particolàr i enerdé de Quarésma e 'l Mercoldé di sènder i è ciamàcc dé de màgher e de digiü: de màgher, dezà che gh'è mia de maià la càrne, de digiü dezà che gh'è de maià póch.
San Gioann Batista
Gioann el Batista, ciamaa anca el Precursor l'è staa on predicator e profeta giudee, vivuu in del primm secol de l'età cristiana. L'è consideraa el fondador de 'na comunità ascetega e batista che l'è stada a l'origin de on quai moviment renovador de la religion giudea in quell secol: el pussee important de tucc a l'è 'l cristianesim. L'è veneraa 'me on sant de tucc i ges cristiann che acetten el culto di sant, e l'è tegnuu de cunt anca de l'Islam (in del Coran l'è regordaa 'me vun di profeta pussee important de la storia prima del rivà del Maomett). L'è el profeta final di mandee.
Vita
I font principai de la vita de San Gioann hinn i Vangel. Segond el cunt evangelegh, el San Gioann l'era el fioeu de Zaccaria e de Lisabetta (cusina de la Madonna), che l'hann avuu quand eren giamò vegg. El sò nass l'è staa nonziaa de l'arcangel Gabriell, l'istess che 'l g'ha faa la Nonziada anca a la Madonna. Quand che lee l'è andada a visità Lisabetta, el Gioann, che l'era ancamò in del venter de la mamma, el s'è movuu per la contentezza de incontrà la mader del Signor. Per avè cognossuu Gesù de persona e per avèll nonziaa ancamò prima che 'l nassess, San Gioann l'è staa deciaraa "el pussee grand di profeta". I font evangelegh hann menaa a fà cred che Gioann el sia nassuu circa ses mes prima de Gesù: donca intorna al 24 de giugn, che l'è vivuu 'me festa de San Gioann giamò in di primm secoi de l'età cristiana. Gioann l'è andaa a viv in del desert, e lilinscì l'ha vivuu in manera povera e magra, tra penitenz e orazzion. In di Vangel l'è ciamaa "vos de vun che 'l cria in del desert". La gent l'andava in del Gioann per fàss batezà, cont on impegn de conversion de la soa vita. Per 'sta reson, hann scominciaa a andàggh intorna anca di discepoi. Quand che l'è rivaa anca Gesù a trovàll, al princippi de la soa predicazzion, el Gioann l'ha dii subet che quell lì l'era el Signor, el Messia che tucc eren dree a spettà, "l'agnell de Dio che 'l toeu via i peccaa del mond". Despoeu de l'inconter con Gesù, San Gioann l'ha seguttaa in la soa predicazzion, e a 'vèggh intorna di discepoi. A on certo pont el par squasi che 'l Gioann el gh'abbia 'vuu di dubbi in su la natura de Gesù, e 'l gh'ha mandaa di discepoi a ciamàggh se l'era proppi lu el Messia. In de la soa predicazzion, el Gioann l'ha scominciaa a criticà el fà del re Erode, che l'aveva sposaa la soa cugnada Erodiade. El re, tutt inrabbii, l'ha faa mett in preson e poeu, per fàggh piasè a la Salomè (tosa de la Erodiade), el gh'ha faa tajà el coo.
Patron
San Gioann l'è consideraa el patron, tra i tanti categorii, di sartor, pellizzee, albergador, cortellatt, de l'Orden de Malta e de tucc quei che hinn staa sgavezzaa.
Paes
In Lombardia el San Gioann l'è patron de Ader, Albegn, Almè, Aviategh, Bust Grand (e de la soa veggia piev), Caravaa, Carona, Casnigh, Cernusch Lombardon, Cislian, Cesan Boscon, Cluson, Dossena, Fornoeuv, Lanzada, Lonaa, Madon, Mezold, la Moeuja, Morbegn, Monscia, la Motta, Mozz, Palazzagh, Predor, San Gioann del Doss, San Gioann in Cros, Sest San Gioann, Soldan, Sotta el Mont, Stezan, Tremosen, Trenn, Viadanega, Voeuri. In del Piemont oriental a l'è 'l patron de Bolzan, Briga e Cumiagh.
Markvartice (Třebíč)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Püski
a l'è un comun del Distret de Mosonmagyaróvár, cont una popolazzion de abitant.
Ludersdorf-Wilfersdorf
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Enàgon
right|thumb|250px|Ün enàgon regolàr
'l enàgon (dal Gréch Antìch enneagonon, da εννεα cioè nöf e γωνον cioè àngol), l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon che 'l gh'à nöf làti; menimà se ciàma enàgon regolàr, ün enàgon che 'l gh'à i nöf làti töi lónch istès e i nöf àngoi töi gràncc istès e cioè de 140 gradi.
L'àrea d'ün enàgon
Gh'è dò manére dièrse per troà l'àrea d'ü enàgon regolàr:
'ndóe l l'è 'l làto, a l'è l'apotéma e 9l e 2P i'è 'l perìmeter. Per capì chèsta fórmula, bàsta pensà che 'l enàgon 'l sìes facc de nöf triàngoi regolàr e per ògnü de chès-ce triàngoi 'l làto del enàgon l'è la bàze, menimà l'altèsa l'è 'l apotéma, isé per troà l'àrea de ü de chès-ce triàngoi s'fà come per töcc i triàngoi, cioè bàze per altèsa e pò gh'è de dividì töt per dù, e alùra per troà l'àrea del enàgon l'è asé moltiplicà per nöf.
'ndóe l l'è 'l làto e ns' l'è 'l nömer stàndard che per 'l enàgon l'è piö o méno 6.18182.
Tösens
Tösens l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Landeck e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 70629.
Autostrada H17 (Ucraina)
L' a l'è 'n autostrada nazzional de l'Ucraina, longa km.
Strada de segonda class 108
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 20.045 km. La conliga Stříbrná Skalice e Přistoupim.
Santa Vittoria in Matenano
Santa Vittoria in Matenano l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Fermo. El g'ha presapóch 1.485 abitàncc, 'na superfìce de 25 km² e 'na densità de 59 ab./km². El cunfìna coi cümü de Force, Monte San Martino (MC), Montefalcone Appennino, Monteleone di Fermo, Montelparo, Servigliano.
Torio
L'è stat scuprìt del chìmich svedés Jöns Jakob Berzelius endel 1815, che 'l l'ha batezàt col nòm tòrio en unùr de la divinità noréna Thor e signùr de le tunàde.
Stat regional
On Stat regional, ciamaa anca Stat di autonomij, a l'è on Stat unitari indova che el poder a l'è devoluu vers di istituzion de caratter regional.
A l'è different de on Stat federal perchè in d'on Stat regional el poder a l'è semper del Stat e l'è devoluu, menter in di federazion i entità substatai gh'han del poder sò e de on Stat centralista perchè l'esercizzi del poder a l'è compartii del governo central cont di àlter entità.
S-Bahn
De solet i S-Bahn, almen quei pussee grand, gh'hann una trata comun in del center urban, indova che i vari treni ghe passen insema, inscì de dà una frequenza de servizzi vesina a quella de 'na metropolitana.
El modell l'è stad poeu esportad in di zone vesine: per esempi in Cechia, in Danimarca e in Altitalia.
Stat regional
A l'è arent al Stat decentraa, anca se lilinscì la division a l'è pussee bassa che a nivell regional, 'me de provincia o de contea.
Collobrières
Collobrières l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Collobrières, del circondàre (arrondissement) de Toulon e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 112.68 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 58 méter a 'na altèsa màsima de 776 méter s.l.m.
Prima Giuan Capitel Cinch
Prima Giuan
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR> <BR>
Pruteina
thumb|right|230px|Strütüra tridimensiunala de l'[[emoglobina. L'animaziun la fà vidè la transiziun intra i dò furm cunfurmaziunaj (ussigenada e deossuginada).]] I pruteinn a hinn macrumulecul faa de cadenn de aminuacid ligaa intra de lur cunt un ligam ciamaa ligam peptidigh. A hinn biomulecul de strütüra cumplessa e massa muleculara elevada. Un aminuacid a l'è faa d'un atum de carboni (C) central ligaa a un grüp carbussiligh -COOH, un grüp amminigh -NH2 e un grüp R che'l pö cambià e che'l carateriza l'aminuacid. El ligam peptidigh a l'è el prudot de la cundensaziun di grüp NH2 e COOH de dü diferent aminuacid per furmà un ligam CO-NH (ligam dubi C=O al resta un grüp carbuniligh, intanta che'l ligam peptidigh a l'è el ligam culuraa de blö in de la figüra): in quela manera chì dü aminuacid a hinn saldaa insema per furmà un "dipeptid". Cun quel prucediment chì se fann sü di cadenn che poden vess de poch aminuacid, ciamaa "oligopeptid", ma anca d'un nümer propi grand, i "polipeptid". I polipeptid se poden cunsideraa di pulimer e i aminuacid di monomer.thumb|center|360px|Un toch de cadena pruteiga induè che se ved el ligam peptidigh in blö
Strütüra
thumb|right|150px|la strütüra tridimensiunala d'una pruteina I pruteinn presenten quater diferent nivej de strütüra, a partì de l'urden di aminuacid in d'una cadena fina a rivà a la strütüra 3D de pruteinn cumpless, che la dipend propi di aminuacid che gh'è in de la cadena e del so urden.
A l'è la sequenza lineara di aminuacid giuntaa insema cunt el ligam peptidigh.
A l'è la furma definitiva dìun ünità peptidiga (cumpagn de dì una pruteina deperlee) che l'è el resültaa de l'interaziun de tüt i cadenn de la strütüra segundaria e - a bun cünt - propi de tücc i aminuacid de la pruteina. La strütüra terziaria a l'è fada de domini, che hinn toch carateristigh e distinguibel de la pruteina, despess cunt una funziun biuchimiga specifega.
A l'è el resültaa de l'assuciaziun de dü o püssee sub-ünità peptidigh per ligam fiach in manera propi specifega (e di völt i punt disulfür).
Se ciama "pruteina cuniugada" una pruteina che la gh'ha anca un grüp minga polipeptidigh ('me un jun metaligh), ciamaa grüp prustetigh.
Funziun
I pruteinn i gh'hann diferent funziun, per esempi:
Sintesi
In del laburatori, i straa a hinn dò:
Andelfingen (ZH)
Andelfingen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Andelfingen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.65 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
Bernardino Biondelli
El Bernardìn Biundeli (Bernardino Biondelli en italiàn) l'è stai un lenguista, numismatich e archeolugh italiàn, nassüd a Volón de Zevio el 14 mars dal 1804.
Andelfingen (ZH)
El cumün de Andelfingen al se tröva a una altitüden de 370 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adlikon bei Andelfingen, Dorf, Flaach, Humlikon, Kleinandelfingen, Ossingen, Volken. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Bernardino Biondelli
Dopu avè insegnàd matemàtega, storia e geugrafìa ind le scole de Veruna e de altre cità dal Véneto, ind el 1839 el s'è trasferìd a Milàn, indùe l'ha culaburàd cun el Pulitecnich e a quàl püblicassión de lenguìstega. I sò articul fin al 1845 i en stai fai sü ind el libor: Studii linguìstici.
Andelfingen (ZH)
Storia
miniatura|manzína|La gesa de Andelfingen Andelfingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1248 col nom de Andelfingon. Infina al 1970, l'eva conossüü col nom de Grossandelfingen.
Bernardino Biondelli
Dopu el s'è ucupàd de indoeuropeìstica e dialetulugìa. Anca se cun miga tanta furtüna, el Biundelli l'è rivàd prima dal famùs lenguista Graziadio Isaia Ascoli a tanti rob.
Andelfingen (ZH)
Storia
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Bundesstraße 440
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Bàsa Sasònia.
Bernardino Biondelli
Ind el 1849, in merit a le sò cumpetense, l'è entràd ind el Gabinèt Numismatich Braidense indùe l'è stai cunservadù fin al 1883; ind el 1869 l'ha püblicàd el sag La Zecca di Milano.
El s'è pö ucüpàd de archeulugìa (argumént par el quàl l'è stai numinàd prufessùr a l'Academia scientifico-leteraria de Milàn dal 1859 al 1884), e de lenguìstica d'le cultüre preculumbiane d'America. Le sò ricerche ins a chi argumént chi i en staie püblicàde tra el 1858 e'l 1869.
L'è mort a Milàn el 11 lüi dal 1886, indùe l'è ricurdàd cun una làpide fissada sura la faciada d'la cesa de San March, in via Fatebenefratelli, apùs Brera.
Pozorrubio de Santiago
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Vilantice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Trutnov.
Perarrúa
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Lablachère
Lablachère l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Joyeuse, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 26.38 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 160 méter a 'na altèsa màsima de 451 méter s.l.m.
Santa Venerina
Santa Venerina 'l cunfìna cói cümü de: Acireale, Giarre e Zafferana Etnea.
Distret de Žmerynka
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Tauberbischofsheim
Tauberbischofsheim l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Main-Tauber-Kreis. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 69.31 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Tauberbischofsheim la se tróa a 'na altèsa de 183 méter sura 'l leèl del mar.
Muñomer del Peco
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Santa Severa
La Stazion de Santa Severa a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia ferrovia Tirrenica. L'è foeura de la tariffa urbana romana.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Stazion de Via Nocera
La Stazion de Via Nocera a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Senad de Milan
"[...] Daspò vu vederì tut el Senat, conseier gienerai e castelan e i president di dù Magistrat, princep e castelan, trì prazedent, quel dol Senat e quei di Magistrat, e col gran cangielir conservator quel ch'as dis l'ordinarij, e quel di biad; gh'è anc el prezendet dra sanitat, e i fiscai da le toghe e dai pagn corti, tesorier gieneral, monizioner e po l'ofiz ch'a 's dis di colitrar. [...]"
- Cheribizo, 1624 ca.
El Senad de Milan (latin: Senatus Excellentissimus Mediolani; italian: Senato di Milano) l'è staa vun di orghen governativ pussee important del Ducaa de Milan. El gh'aveva fonzion giurisdizionai e legislativ, e l'è andaa inanz del 1499 fina al 1786.
Storia
El Senad l'è staa miss in pee del Luis XII de Francia, con l'editt de Vigeven del vundes de november del 1499, in sul modell di parlament frances. L'ha sostituii duu colegg precedent, cioè 'l Consilium secretum e 'l Consilium iustitiae. L'orghen l'è staa mantegnuu anca di spagnoeu (che n'hann sgrandii de bon i competenz) e di austriegh: inscì el Senad l'è staa on element de continuità bell fort. A l'è staa sopress in del 1786 de l'imperador Giusepp II d'Austria, e i sò competenz hinn staa spostaa a on orghen noeuv, ciamaa Consili de Governa. Quest chì l'è soravivuu fina al 1797, cont el rivà di frances e la nassuda de la Republega Cisalpina.
Strutura
El Senad de Milan l'era faa su de member - ciamaa senator - nominaa a vita. In del 1499 gh'era dersett milanes e on quai frances de fiducia del Luis XII. I senator gh'aveven de fà mestee diferent: almanch duu prelaa, quatter militar, intant che i alter gh'aveven de vess dotor de colegg. I primm dersett senator hinn staa l'Antoni Trivolz (vescov de Comm), Girolom Pravesin (vescov de Novara), Peder Galaraa, Francesch Bernardin Viscont, Gilbert Boromee, Erasmo Trivolz, Claude Leistel (del parlament de Tolosa), Gian Francesch Marlian, Michele Rizzo, Gian Francesch Cort, Gioffredo Caroli, Giovann Stefen Castion, Girolom Cusan, Antoni Caccia, Girolom Moron e Giovann Biragh. Col passà del temp el numer di senator el s'è grandii: in del 1537 a eren giamò 27. In del Ses'cent hinn deventaa quindes, di quai trii spagnoeu. Demaneman i giureconsult, che vegniven del patrizziaa milanes, hann finii per vess la magioranza, per via de l'estrazion coltural soa de lor: per on giureconsult el colmen de la cariera l'era devegnì on senator.
Fonzion
El poter pussee important del Senad l'eva el diritt de interinazion di legg, cioè 'l poter de confermà i disposizion del re (o del sò governador), opur de opones a lor in del cas che i fudessen in contrast cont i legg del Statt de Milan.