cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Soltarigh
Soltarigh (Soltarico) a l'è ona frazion del comun lodesan de Cavenagh. Ghe viven circa cinquanta abitant. El paes el se troeuva vesin a on vegg brasc voeui de l'Adda (lanca).
Stòria
Nominaa per la prima vòlta in del 1180, Soltarigh l'è staa per tant temp on comun indeperlù. In del period napoleònigh l'ha faa part del comun de San Martin, poeu in del 1869 l'è staa unii a Cavenagh.
Dialèt bresà
El bresà (bressan en lombàrt ocidentàl; en Italià dialetto bresciano), l'è 'na parlàda che fa part del ram gallo-italico de le lèngue romànze. Se 'l pàrla, 'ndèle sò diferènte varietà, endèl teretóre de la pruvìncia de Brèsa.
Careterìstiche principài
'Na bùna part de le paròle del Bresà le g'ha urìgin latìna, compàgn de l'italià: difàti i dialècc del Lombàrt i vé del latì volgàr parlàt en chèle zòne abitàde al tép de la culunizasiù romàna de zèncc de stìrpa cèltica. El teretóre bresà, en particolàr l'è stat séde dei Galli Cenomani che i s'è stabilìcc a sò ólta sùra a le popolasiù che gh'èra za lé, facilmènt de stìrpa compàgna ai Liguri e ai Euganei endèle ài e de zèncc de urìgin Etrüsca 'ndèle pianüre. Piö tàrde 'l teretóre bresà l'è stat envadìt dei Longobardi, popolasiù germànica che vignìa de la Scandinavia. La lèngua dei Longobardi la g'ha lasàt mìa póche órme 'ndèle paròle bresàne.
Clasificasiù
El Bresà 'l fà part del ensèma de le lèngue romànze, e 'n particolar, secóme che l'è 'n dialèt lombàrt, el fà part del ram Gallo-itàlico.
Endèla categurìa dei dialècc del Lombàrt, el Bresà 'l se piàsa, 'nsèma al Bergamàsc e al Cremàsc, 'ndèi dialècc Lombàrt Orientài.
Variàncc
Le variàncc del dialèt bresà i è tàte. Per lo piö se tràta de variasiù de prunùncia piötòst lezére, ma sèrte parlàde, compàgn per ezèmpe del Mezanés (dialèt de Lemezàne) e i dialècc de la Àl Camònega, le ezebés diferènse piö marcàde, al pónt che 'l deènta difìcil pò a capìss de giü con l'óter.
Zòna de difuziù
La distribusiù del Bresà la corespónt piö o méno ai cunfì aministratìf de la pruvìncia. Secóme che la Pruvìncia de Brèsa l'è piötòst grànda, apò a le varietà de dialèt i è tàte e le resènt de la 'nflüènsa dei dialècc parlàcc endèle pruvìncie vizìne. Endèla zòna ucidentàl el Bresà 'l sföma 'ndèl Bergamàsc (che 'l se 'nsömèa fés) sènsa 'n cunfì nèt. Endèle parlàde de la bàsa (teretóre de pianüra 'ndèl sud de la pruvìncia) l'è fàcil reconóser l'acènto cremunés e mantoà, aisebé che l'è 'l Bresà che 'n realtà 'l scunfìna. I dialècc parlàcc a Àsola (MN), Castiù (MN), Castèl (MN), Ostià (CR), Robèc (CR), ecc. i è dialècc piö vizì al Bresà che nó al Mantoà o al Cremunés. A nòrt, endèla pàrt setentriunàla de la Al Camònega i dialècc i è piötòst de tìpo Lombàrt-Alpìno, sul de la média àl a nì 'n zó i ciàpa le caraterìstiche tìpiche del Bresà. El Bresà 'l scunfìna apò a 'ndèl teretóre de la pruvìncia de Trènt. I dialècc de la àl de Léder e la àl d'Àmpola i è cunsideràde variàncc locài del Bresà.
Funulugìa
La descrisiù e i ezèmpe riportàcc en chèsto artìcol i se referés a la varietà parlàda 'ndèl'àrea urbàna de Brèsa. I prensépe generài i è bù apò a per le ótre varietà del Bresà, aisebé che 'l sape normàl troà de le diferènse locài importànte.
El Bresà 'l g'ha 9 vocài e 20 consonàncc.
Consonàncc
En quàc óter ezèmpe de chèsta caraterìstica:
Vocài
El Bresà 'l g'hà 9 fonémi vocàlech:
Dèle ótre vocài le pöl véser prezènti 'ndèle paròle töde 'n prèst de ótre lèngue.
El suòno finàl endèle paròle caàj, mài, formài, ecc. l'è 'n realtà la consonànt aprosimànt /j/.
Apostuj Capitel Vintset
Apostuj
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR>
Dialèt bresà
Vocài
Endèna bùna part de le varietà del Bresà, 'l fonéma 'l vé rindìt condèl alòfono  quan che chèsto l'è l'öltem suòno de 'na paròla (semài che la sìlaba l'è mìa acentàda; bizògna sta atènti a mìa cunfundìl condèl fonéma ).
Apostuj Capitel Vintset
Capitel Vintset
1E cuma l'è staa decis che fasessum véla per l'Italia, hann cunsegnaa sia Paul che un quij alter presunee a un centüriún de nomm Giüli, de la cuort Augüsta. 2E despö che serum naa sü a bord una nav d'Adramiti che 'l stava per fà véla per i lögh arént a l'Asia, èmm faa véla, essend cun nümm Aristarch, un macedon de Tessalunica. 3E 'l dì despö, èmm desbarcaa a Sidún, e Giüli, cumpurtandus gentilamént vèrs Paul, l'ha permetüü che lü 'l andass a i amìs per utegnì cüra. 4E despö che avevum faa véla de là, èmm navegaa suta 'l Ciper perchè i vent eren cuntrari, 5e despö che avevum navegaa travèrs el mar arént a la Cilicia e Panfilia, èmm desbarcaa a Mira de Licia.
Dialèt bresà
Vocài
Ezèmpe de /a/ finàl:
Benetússer
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Apostuj Capitel Vintset
Capitel Vintset
6E là, despö che 'l centüriún l'aveva truaa una nav d'Alessandria che la faseva véla per l'Italia, m'en ha faa nà sü. 7E navegand lentamént per tant dì, e a fadiga vegnend arént a Cnid, perchè 'l vent el m'ha minga permetüü a nà vesìn, èmm navegaa suta la Creta, arént a Salmún, 8e fasendun véla ultra, sèmm naa a un cèrt lögh de nomm Kaloi Limenes, che l'era vesìn a la citaa de Lasea.
Dialèt bresà
Vocài
A diferènsa del Lombàrt Ucidentàl, el Bresà — isé cóme i óter dialècc del Lombàrt Orientàl — el g'ha mìa vocài lónghe 'n upuzisiù a vocài cürte. Endèle paròle cóme caàl (it. cavallo), caaöcc (it. libellula), péer (it. pepe), deèrt (aperto), ecc., le dò vocài le fùrma 'n iàto.
Apostuj Capitel Vintset
Capitel Vintset
9E quand tant témp l'era passaa e 'l viagg l'era già periculús, perchè 'l desün l'era già passaa, Paul el i ha visaa, 10disend a lur: «Omen, a vedi che 'l viagg el sta per vèss cun dagn e tanta perdida no dumà de la carga e de la nav ma anca di noster anemm». 11Ma 'l centüriún l'era persuas püssee del pilota e del capitanu de la nav che di robb che eren dii de Paul. 12Ma perchè 'l port l'andava minga bén per el passà l'invern, i püssee hann daa 'l cunsili de fà véla de là, per pudè, despö de vèss riaa a Fenicc, un port de Creta che 'l guarda 'l süd-ovest e 'l nord-ovest, passà l'invern.
Dialèt bresà
Vocài
Del pónt de vìsta stòrich, chèsta situasiù l'è sèmper creàda de la sparisiù de la consonànt intervocàlica -v-, per ezèmpe: caàl < *cavàl < lat. vol. caballus, caaöcc < *cavaöcc, deèrt < *devèrt, péer < *péver < lat. piper.
Apostuj Capitel Vintset
Capitel Vintset
13E quand un vent del süd l'ha bufaa ligeramént, perchè aveven pensaa de brancà 'l pruposit, despö che aveven levaa l'ancura, hann navegaa de vesìn arént al Ciper. 14E no tant témp despö, un vént de tempesta l'ha bufaa che l'è ciamaa Euracilún. 15E despö che la nav l'era brancada e la pudeva minga resist el vént, despö che l'avevum lassaa, en serum purtaa. 16E intanta che currevum suta una cèrta isula, ciamaa Cauda, a fadiga sèmm staa capaz d'avègh putér sü la barca; 17despö che l'aveven levaa, hann duvraa jüt, legand la nav; e perchè aveven paüra che burlassen giò sü la Sirt, hann rilassaa l'atrèzz , e inscì eren purtaa. 18E perchè serum sbatüü de la tempesta, el dì despö faseven el trà via de la carga, 19e 'l tèrz dì hann traa via cunt i lur propi man l'atrezadüra de la nav. 20E perchè aveven cumparii né 'l suu né i stèll de tant dì, e perchè un invèrn no léger l'era mèss sü de nümm, infin l'era tolta via tüta speranza che nümm saressum salvaa.
Dialèt bresà
Prudusiù leterària
I prim ezèmpe de tèscc scriìcc en Bresà i è dèi tòch de 'na lòde cunusìda cóme Mayor gremeza il mund no pothevela ancor aver, un tèst scriìt a mà 'ndel sècol XIV e ritroàt a Böegn (Val Trompia).
Apostuj Capitel Vintset
Capitel Vintset
21E quand la gh'era tanta mancanza de paciatoria, alura, despö che l'era staa in pee in mèzz a lur, l'ha dii: «L'era necessari, o omen, se m'avevuv daa a trà , che fasessuv minga véla de Creta e utegnessuv chèst dagn e perdida. 22E adèss v'esurti a avègh letizia, già che la ghe sarà nissüna perdida d'anema de vialter, ma dumà de la nav. 23Già che 'l m'ha cumparii chèsta nocc un angiul del Diu del qual mì sun, el qual mì anca servi, 24disend: Che te gh'hee minga paüra, Paul: l'è necessari che te cumparet a Cesar, e varda, Diu 'l t'ha daa liberamént tücc quij che naveghen cun tì. 25Dunca, che gh'avii letizia, omen, già che credi in de Diu che inscì el sarà segund la manéra che 'l m'è staa dètt. 26Ma l'è necessari che nümm burlum giò sü una quaj isula».
Dialèt bresà
Prudusiù leterària
Datàda 24 de óst del 1339, e ritroàda de Mons. Paolo Guerini endèl Archive Stòrich Civich, gh'è apò 'na Descrisiù de töte le fontàne de Brèsa. Se tràta de 'na descrisiù tècnica cumpilàda de 'n anònim perìt endèla lèngua volgàr bresàna del tép. L'incipit de chèsto docümènt el dis:
Fórse póch piö recènt l'è la Passio Christi (conusìda apò col sò incipit: "Cum fo tradith el nos Segnor") ritroàda del Giuseppe Bonelli endèn còdes dei Disciplinati de S.Cristoforo de Brèsa e püblicada per la prima ólta 'ndèla rivista "Brixia Sacra" 'ndèl 1914. Se pènsa che la sàpe datàbil 'ntrà la fì '300 e 'l prensépe del '400. Endel stès còdes, gh'è stat ritroàt piö de recènt du óter tèscc, coévi del prim, cunusìcc come "Planctus Virginis Mariae" e "Sententia finalis iudicii", che 'nséma co la Passio i costetöesarès 'na sórt de ofése paralitürgich per el dé del Giöedé Sant.
Estràt de la Passio Christi
Cum fo tradith el nos Segnor e vel dirò cum grandt dolor Al tempo de quey malvas Zuthé Un grant consey de Christ sì fé
Estràt del Planctus Virginis Mariae
Chi vol othí grant pietath Ascolt la Virgen ch’à parlath. Quant ela vith el so fiol Morí in cros a xí grant dol
Estràt del Sententia finalis iudicii
Contra tug i pechathor conclusiva La quala Yesú Christ nos Segnor darà Quant a la fí del munt lu si vegnirà Xí cum De veras in sua mayestath E che ognom sí serà resuscitath Cum el proprio corp e cum l’anima I quay in quest munt viveva insema.
En bèl pó piö cunusìda l'è però la Massera da bè en cumpunimènt en vèrs de Galeàs dei Urs (en italià: Galeazzo dagli Orzi), segretàre de Mariotto Martinengo, en nòbil del pòst, püblicàda a Brèsa 'dèl 1554, endóche gh'è descriìt le virtü de la bràa maséra Flor de Coblat, endóche Coblat l'è la versiù antìca de Cobiàt, en italià Collebeato, che alùra l'èra en paizì tacàt ai mucc a nort de la cità de Brèsa.
Al dé d'encö, la prudusiù leterària l'è crisìda 'n quantità e se tràta per lo piö de comédie 'n dialèt e cumpunimèncc de poezìa. Àngel Canòssi (1862-1943) l'è la figüra piö 'mportànte de la poezìa en Bresà, ma i mèrita de véser regordàcc apò l'Aldo Cibaldi nasìt a Salàdega 'ndèl 1914 e mórt a Gösàc endèl 1995, el manerbiés Ricardo Regósa, e 'l Franco Fava de Izé, ecc.
Dialèt de Brèsa
Ön òm el gh'ìa du s'cècc. E 'l piö zùen el dizè al sò bobà: "Bobà, dèm la part de béni che me pertóca!" e lü el ga fé le parcc. Póch dòpo el piö zùen, fat sö töta la sò ròba, el se metè 'n viàs per ön paés lontà, e là 'l maiè föra töt el sò, endèi vése. Dòpo che 'l g'ha consömàt töt, s'è fat en quèl paés öna gran caristìa, e lü 'l scomensè a troàs en bizògn. E l'andè e 'l se metè a sèrver giü de quèl paés che 'l la mandè endèi sò camp a fà pascolà i porsèi. E l'aerés volìt impienì la sò pànsa de le taèle che i mangiàa i sì, ma nisü ghe 'n dàa. Tornàt pò 'n lü, 'l dizè: "Quàcc servitùr en cà del mè pàder i g'ha abondànsa de pà, e ché mé möre de fam. Learò sö, e 'ndarò da mè pàder e ga dizarò: Bobà, ó pecàt cóntro 'l Signùr e cóntro de vó; Zà no só piö dègn d'èser ciamàt vòst fiöl; tignìm cóme giü dèi vòst servitùr". E, leàt sö, l'andè de sò pàder. Sò pàder el la vedè, che l'éra amò de lóns, el s'è moìt a compasiù e, corèndogh incóntra, el gh'è sbalsàt al còl e l'ha bazàt. Alùra 'l fiöl el g'ha dit: "Bobà, ó pecàt cóntro 'l Signùr e cóntro de vó; zà no só piö dègn d'èser ciamàt vòst fiöl". Ma 'l pàder el dizè ai sò servitùr: "Zó, prèst, portè ché 'l piö bèl àbit e vistìl, e mitìga l'anèl en dit e le scàrpe 'n pè; E menè föra 'n vedèl engrasàt e copèl, e mangióm e stóm alégher! Perchè 'sto mè fiöl cheché l'éra mòrt e l'è resösitàt; l'éra pèrs e l'è stat catàt" e i sa metè a tàola. E s'cèt piö grant l'éra 'ndèl camp, e 'ndèl vègner a càza, quant che l'è stat vizì, el sentè a sonà e cantà. E ciamàt föra 'n servitùr, el ga domandè che noità gh'éra. E lü 'l ghe rispondè: "L'è riàt tò fradèl e tò pàder l'ha copàt ön vedèl engrasàt perchè 'l l'ha ricüperàt sà". E lü l'è andàt en còlera, e no 'l volìa andà dét; ma sò pàder l'andè föra e 'l se metè a pregàl. E lü 'n rispòsta 'l ghe dizè: "Ardè, l'è tacc agn che ve sèrve e no v'ó mài dizübidìt; e vó no m'ì mai dat gnà 'n cavrèt per godìmela coi mè cameràde; E adès che quest àlter cheché, che l'ha maiàt föra 'l sò có le dóne, l'è tornàt, ì copàt per lü 'l vedèl engrasàt!" E 'l pàder el g'ha rispòst: "Car el mè s'cèt, té te sé sèmper con mé, e quèl ch'è mè l'è tò; Bizognàa fà past e godìsela, perchè 'sto tò fradèl cheché l'éra mòrt e l'è resösitàt; l'ìe pèrs e l'ó catàt". [http://books.google.it/books?id=JTuvWkz2GQYC&printsec=frontcover&hl=it&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 53]
Dialèt de Aenù
Al dì d'incoeu Avenon l'è ona frazion del comun de Pertega Bassa, in de la Val Sabbia. Dìze dóca che ne tép del pròm rè de Cìpri, dòpo che Gotifré de Bugliù l'ìa conquistà Tèra Sànta, l'è vignìt fò che öna sciùra de Guascógna l'è nà a pelegrinà al Sepólcro. Dòpo che l'è turnà a Cìpri, da vargü borlandòcc de òmegn l'è stà maltratà. Éla, sènsa negüne consolasiù, la 's dulìa; e la pensàf de nà dal rè; ma vargü i g'ha dét che la fa la faìga endàren, perchè l'éra tant sènsa spìret che, ólter no èser bù de vendicà i detòrcc di óter, el sofrìa da bislàch i fat a él, sichè quèi che gh'aìa quàlch magù, i se sfogàa cóntra de él. Quand 'sta fómla l'ha sintìt 'sto laùr, desperà de vendicàs, per sentìs om pó solevà del sò mal la pensàf de vulì mortificà la mizéria del rè. La gh'è nà avànti e la ghe dit: "Car el mè sciòr, mé no vègn mìa da él perchè 'l me vendicàs di ensülcc che i m'ha facc; ma per saì cóme 'l fa él a sofrì quèi che i ghe fa, che pòse 'mparà da él a soportài. El sa 'l Signùr come gh'éi dunarès volontèra, da che l'è isè bù de soportài!". Ol rè, che fìna alùra l'éra stà tardìf e pégher, compàgn che 'l se disciàs fò dal sòn, l'ha scomensàf a vendicà de razù l'ingiüria fàta a 'sta fómla, e dòpo el s'è mit a perseguità de cör quèi che fàa dizonùr a la sò curùna. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n166/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari Italiani in Certaldo, 1875, pag. 142]
Dialèt de Bagulì
Bagolin el se troeuva in de la Val del Caffer (ona lateral de la Val Sabbia), al confin cont el Trentin. Déch tóca che 'ndài tép dal pröm rè de Sìpri, dòpo che Gofrét de Bugliù l'àa ciapàda Tèra Sànta, süsedé che 'na nòbela de Guascógna la né pelegrìna al Sepólcher, e de liò egnéndo, reàda 'n Sìpri, da quàlcie balòs de òm la reseé dle bröte asiù. De la quàl còza, sènsa consolasiù crösàndose, la pansé de reolgìs al rè; ma 'l ghe egné dét da argiü ca l'éra fadìga tràda ìa, perchè a l'éra sé dèbol e sé bascòt che no mìa s'afróncc dèi àtre con östìsia l'endecàs, ma 'l ne toleràa abòt pròpe da coió de quì facc a èl, tat che quì che gh'ìa qualcie rògne a i le sfogàa col fàch dei detòrcc o di ensülcc. Santìda quèla còza liò la fómla, desparàda de endecàs, per véch quàlcie consolasiù del sò dolùr la 's fisè de olì mordì la meschenetà de quèl rè; e, nàdasan pianzèndo denàcc a èl la 'gh déde: "Vö, siór, mé no égn mìa da ö per endèta che 'm spète del detòrt che m'é stà fat, ma 'nvéze de quèla, ev prégo che m'ensegnàf comparté fé a sofrì quì che mé sènte ca i ve fa, asiochè, emparàndo da ö, mé pòse con pasiènsa soportà 'l mè. Ché 'l le sa 'l Segnùr, se 'l podès fà, de töt ciör v' donarès, dal momènt che gh'ì sé bùne spàle". El rè, che fina aliùra l'éra stà mezariù e pégar, comià s'al se fós desadà, ha scomansà dal tòrt fat a quèla fómla, ca 'l vandeché seeramènt, al persagueté con töt regùr tócc quì che d'aliùra inàcc fàa argót cùtra l'onùr de la sva corùna. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n166/mode/2up ibidem, pagg. 142-143]
Dialèt de Brèsa
Dìze dóca che ai tép del prim rè de Cìpri, dòpo che Gofrét de Bugliù l'ha ìt ciapàt la Tèra Sànta, l'è sücedìt che öna zentildóna de Guascógna l'andè pelegrìna al Sepólcro, e de là endèl tornà, quàndo la riè a Cìpri l'è stàda maltratàda de quàch birbànti. E lé la se 'n dolìa sènsa consolasiù; la pensè de 'ndà a fàn istànsa al rè; ma ergü i g'ha dit che sa perderès el fiàt, perchè l'ìra isé schif e isé póch de bé che gné 'l vendicàa le ingiürie di àlter, ma ànsi el toleràa con gran debolèsa quèle sènsa fì ch'i ga fàa a lü, cóze che quèi che i gh'ìa de le ràbie i ia sfogàa a fàga di despècc. Quàndo la fómna l'ha sintìt 'sto laùr, disperàda de vendicàs, per consulàs del sò mal l'ha pensàt de pià la mizéria de 'sto rè; e l'è 'ndàda de lü a piànzer e a dì: "El mè siòr, mé no vègne de té per ìga vendèta de l'insolènsa che i m'ha fat, ma per ìga sodisfasiù, ta préghe a ensegnàm cóme ta fé a tolerà quèle che i ta fa a té, perchè, a 'mparà da té, a mé pòse tolerà con pasiènsa la mia, perchè 'l la sa 'l Signùr che se mé 'l podès fà, te la donerès, perchè ta sé ön fachì isé brào". El rè, che fìna alùra l'ìra stat pégher e tàrde, cóme se 'l se fös desedàt, l'ha scomensàt a vendicà 'l mal de 'sta fómna, e l'ha podìt fàl sènsa fadìga, e pò l'è deentàt persecüdùr di piö sevéri de töcc che i fès ergóta cóntra l'unùr de la sò corùna. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n168/mode/2up ibidem, pag. 144]
Dialèt de Munticiar
Mé dich dóca che al tèmp del prim rè de Sìpro, dòpo che Gofrédo de Buglióne l'ha ciapàt la Tèra Sànta, è sücès che öna sciùra de Gascógna isè pelegrinàt l'è nàda al Sepólcro, e nel tornà endré, riàda a Sìpro, l'è stàda maltratàda da dièrs balòs. E, per el dispiazér che la g'ha ìt, l'ha pensàt de lamentàs dal rè; ma ergü i g'ha dit che la fàa la fadìga endàren, perchè 'l rè l'éra tat timorùs e tat da póch che no se podìa sperà che 'l castighès i tórcc dèi àlter, se con ergógna el sorbìa i tórcc che isè despès i ga fàa a lü; e per quèst töcc quèi che gh'ìa con lü quàch brüzùr, no i lasàa de sodisfàs sènsa fàga le piö bröte asiù. Sentìt isè la fómna, e ést che no la podìa endicàs, per soleàs dal dispèt, la s'è risolvìda de pià la mizéria del rè. E isè, pianzìt l'è nàda dignàns a lü e la g'ha dit: "Sciór, mé no ègne da té perchè spére d'éser endicàda de l'afrónt che i m'ha fat, ma per pregàt d'ensegnàm envésce cóme te fé a soportà quèi che sènte che i te fa a té, e al tò ezèmpe a emparà a béer zó el mè, che se podès, el la sa el Signùr, de bóna òia te 'n farès ön regàl, tant che te sarès brào de sorbìtel". El rè, che fina alùra l'éra stat ön minciù, cóme se 'l se füs desedàt, l'ha scomensàt a castigà sènsa remisiù l'oféza che i gh'ìa fat a 'sta fómna, e per l'aègner l'ha castigàt a bòt töcc quèi che gh'aès ofés l'onùr de la sò corùna. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n170/mode/2up ibidem, pag. 146]
Dialèt de Salò
Dìze dóca che nèi tèmp del prim rè de Cìpri, dòpo la conquìsta fàta de la Tèra Sànta da Gottifrè di Buglione, è sücès che 'na gran dàma de Guascógna l'è andàda en pelegrinàgio al Sepólcro e turnàndo 'ndré, rivàda en Cìpri, da dèi gran berechì l'è stàda 'nsültàda en módo vilà; de 'sta ròba lé, lamentàndose sènsa nesöna consulasiù, l'ha pensàt de andà a reclamà dal rè. Ma gh'è stat dit da qualchedü che se bötoràs vìa la fadìga, perchè gl'ìra de vìta isè mischìna e de sè póch, che non soltànt el no vendicàva con giüstìsia le insolènse dèi àlter, ànsi con viltà de biazimàs el soportàva quèle che gh'éra fàte a lü; entant che ognü che gh'ìa quàlche crüsio, el lo sfogàva col fàch insolènsa e vergógna. La fómna, sentèndo 'ste ròbe, desperàda de vendicàs, per quàlche consolasiù de la sò nòia l'ha stabilìt de volì schernì la mizérgia de 'sto rè; e, andàda pianzèndo davànti a lü, l'ha dit: "El mè siòr, mé no vègne a la tò prezènsa perchè spète vendèta de l'insolènsa che m'è stàda fàda, ma a sodisfasiù de quèla, te préghe che te m'ensègne cóme te patìset quèle che mé sènte che i te fa perchè, emparàndo da té, mé pòse portà con pasciènsa la mia; che, 'l la sa 'l Signùr, se 'l podès fà, volentéra te dunerès, perchè te ne sé cozé bù portadùr". El rè, enfìna alùra stat tard e pégher, cóme se 'l se descès dal sòn, scomensàndo da l'insolènsa fàta a quèsta fómna, che con ràbia l'ha vindicàt, l'è deventàt gran persecütùr de töcc quèi che, cóntra l'unùr de la sò corùna, quàlche ròba ei fès d'alùra en avànti. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n170/mode/2up ibidem, pagg. 146-147]
Dialèt de Trubiöl
Dìze dóca che nèi tép del prim rè de Sìpro, dòpo che Gotifé de Bugliù l'ha quistà la Tèra Sànta, öna nòbela de Guascógna, pelegrinànd, l'è nà al Sànto Sepólcro, de dóe tornànt en Sìpro, quàlch barù i l'ha isé vilanamét maltratà. Che, lamentàndes töta sconsolà, l'ha pensà de nà a ricórer al rè. Ma i g'ha dit quàlch d'ü che l'éra fià bütà vìa, perché l'éra isé fiàch e isé de niènt che, óltre no éser bù de castigà con giüstìsia l'insült fà ai óter, el sgorlìa de bislàch sènsa vergógna tancc e tancc dèi óter vèrs de lü, finchè quèi che gh'ìa di crüsi i se sfogàa con dèi dispréze cóntra 'l rè. Endèl séter 'ste laùr, disperàda de no podì vendicàs, tat per podì ìga öna quàlch consolasiù de la sò nòia, l'ha pensà de spónzer la debolèsa del rè. E, prezentàndes pianzèndo, la g'ha dit: "El mè siòr, mé no vègn mìa ché a domandàch giüstìsia de l'asiù che i m'ha fà, ma per sodisfasiù de quèla el préghe de insegnàm cóme 'l fa töte quèle che gh'ó sintìt che i ghe fa a lü, per imparà la maniéra de soportà con pasiènsa la mia; che 'l sa 'l Signùr cóme la dunarès volentéra a lü, che l'è isé bù de portàsela vìa. ibidem, pagg. 147-149
Dialèt de Eröla Nöa
Dìze dóca che 'ndi tèmp del prüm rè de Cìpri, dòpo fàda la conquìsta de Tèra Sànta da Gofrédo de Bügliù, gh'è sücés che 'na siùra de Guascògna l'è 'ndàda per diusiù fìna al Sepólcro, e 'ndèl turnà 'ndré, riàda 'n Cìpri, l'è stàda maltratàda da sérte balòs sènsa creànse. E sicóme per 'ste laùr l'éra föra de lé, la g'ha pensàt de 'ndà del rè; ma gh'è stat de quèi che i g'ha dit che la tràa vìa 'l fiàt per negót, perchè lü 'l menàa 'na vìta isè fiàca e isè 'nsülsa per el bé, che 'nvése de vendicà con giüstìsia le oféze dèi àlter, el na soportàa ànse con sò gran dizunùr 'na infinità ch'i ghe fàa a lü stès. Al pünto che töcc quèi che gh'ìa vargóta per i còrni, i se sfogàa col fàga di dispècc e col mancàga de rispèt. Sintìda 'ste ròba, la fómna, pèrsa la sperànsa de pödìs vendicà, la g'ha pensàt, cóme per cunsulàs, de spónzer la viltà de 'ste rè; e, 'ndàda töta pianzolènta deànti a lü, g'ha dit: "El mè siòr, mé no vègne mìga a la tò prezènsa perchè vòe éser vendicàda de la oféza ch'i m'ha fat, ma 'n sodisfasiù de quèsta, te préghe che te me 'nsègnet comè té te sopórtet quèle che g'hó sintìt che i ta fa perchè, 'mparàndo da té, pöde soportà con pasiènsa la mé che, 'l Signùr 'l la sa, te donarès ontéra se pödès, zà che te sé isè brào de supurtàle". 'L rè, che 'nfìna alùra l'éra stat lónch e pégher, comè se 'l se desedès 'n quèl momént da 'n sòn, 'l g'ha scomensàt a vendicà fis la vilanàda che i gh'ìa üzàt a 'ste fómna, e pó l'è deentàt ön bòia d'ön persecütùr de töcc quèi che d'alùra inàns i gh'ès fat argót cóntra l'unùr de la sò curùna. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n172/mode/2up ibidem, pagg. 149-150]
Dialèt de Castiù
Dìze dóca che al tép del prém rè de Cìpro, dòp che Gofréd e Buiù l'ha ciapàt Terasànta, è sücidìt che una sióra nòbila l'è nàda al Sepólcro en pelegrinàgio, de dóe 'ndèl vègner endrè, riàda a Cìpro, da di balòs l'è stàda maltratàda pròpe da paezà; del qual laùr lé, fàndo i sò lemèncc sènsa consolasiù, la g'ha pensàt de nà a ricórer al rè; ma gh'è stat dit da vargü che la sarès stàda fatìga sbatìda vià, parchè l'éra tat slenàt e bù de póch che 'nvéze de vendicà con giustìsia i tórcc di óter, el na mandàa zó ànse tancc che i ga fàa agh a lü, con una iltà de fà ergógna; e isè töcc quii che gh'ìa quàch brüzùr endèl stòmech, i sa sfugàa col fàga di afróncc a lü. Sentèndo isè la fómna, pèrsa la sperànsa de pudì ès vindicàda, per refàs a la mèi del sò dispiazér, l'ha decìs de pià 'l rè en la sò mizéria; e, nàda aànti de lü pianzènt, la g'ha dit: "Mè siùr, mé no ègne mìga dinàns de té parchè spére che ta ma èndichet de la oféza che i m'ha fat, ma en compènso, te préghe che ta ma insègnet cóme te fét té a supurtà quèle che sènte che i ta fa, en manéra che mé, 'mparàndo de té, pòse supurtà con pasiènsa la mè; che, el Signùr el la sa, se pudès te la darès a té olontéra, tànto che té g'hét le spàle bùne". El rè, che fina alùra l'éra stat tardìf e pégher, cóme che 'l s'ès de desmisià in chèl momènt, scomensànt da l'asiù fàda a 'sta fómna, che l'ha castigàda a quèl Dìo, l'è deentàt persecutùr rigurùs fis de töcc quèi che fès vergóta cóntra la dignità de la sò curùna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n284/mode/2up ibidem, pagg. 264-265]
Apostuj Capitel Vintset
Capitel Vintset
27E cuma l'era la quaturdicesima nocc quand nümm serum purtaa scià e là in del mar Adriategh, vèrs mezanocc i marinee suspetaven che vegniven vesìn a quaj tèra. 28E quand aveven sundaa, hann truaa vént brasc ; e despö che s'eren faa luntan e de növ aveven sundaa, hann truaa quindes brasc ; 29e perchè aveven paüra che burlum giò cuntra lögh de prej, hann traa via de la popa quater ancur e pregaven che 'l devegness dì. 30E già che i marinee cercaven de scapà via de la nav e aveven sbassaa la barca in del mar cunt el pretést cuma staven per destend ancur de la prüa, 31Paul l'ha dii al centüriún e a i suldaa: «Se no chèst personn resten sü la nav, vialter pudii minga vèss salvaa». 32Alura i suldaa hann tajaa via i cord de la barca e l'hann lassaa burlà giò.
Alice Superiore
Alice Superiore (en piemontés: Àles) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 614 abitàncc, 'na superfìce de 6 km² e 'na densità de 102 ab./km². El cunfìna coi cümü de Trausella, Meugliano, Meugliano, Lessolo, Rueglio, Vico Canavese, Fiorano Canavese, Issiglio, Lugnacco, Pecco, Vistrorio.
Festival de Sanrem 1965
El Festival de Sanrem 1965 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Apostuj Capitel Vintset
Capitel Vintset
33E fin che 'l dì 'l stava per vegnì, Paul l'esurtava tücc a ciapà paciatoria, disend: «Incöö cumpii 'l quatordicesim dì, speciand sénza avè mangiaa, avend ciapaa nagott. 34Dunca, v'esurti a ciapà paciatoria, già che chèst l'è per la vostra salvéza, già che un cavèll del cuu de nissün de vialter el perarà». 35E despö che l'aveva dii chèstcoss e l'aveva ciapaa pan, l'ha daa grazi a Diu denanz a tücc e despö che 'l l'aveva s'cepaa, l'ha cumenzaa a mangiàll. 36E tücc hinn devegnüü de bun curagg e lur medemm hann ciapaa paciatoria. 37E serum, tücc i anemm sü la nav, cuma düsent setanta ses. 38E quand eren sagulaa de paciatoria, slegeriven la nav, bütand föra 'l furmént in del mar.
Abrera
a l'è un comun de la provincia de Barcelona, cont una popolazzion de abitant.
Apostuj Capitel Vintset
Capitel Vintset
39E quand l'è devegnüü dì, hann minga recugnussüü la tèra, ma hann usservaa una cèrta baja che la gh'aveva una spiàgia, sül qual hann decidüü, se pudeven, de rüzà la nav. 40Despö che aveven destacaa i ancur, i hann lassaa nà in del mar, intanta che aveven deslenguaa i legamm di timúnn, e despö che aveven alzaa la véla prenzipala al vént che 'l bufava, tegneven la nav vèrs la spiàgia. 41E despö che avevum burlaa giò denter d'un lögh che 'l gh'aveva mar de düü lati, hann faa incepada la nav, e intanta che la prüa, incepada, l'è restada fèrma, e la popa l'era destrüta suta la forza di und.
Comus (FR-11)
Comus l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Belcaire, del circondàre (arrondissement) de Limoux e del dipartimènt de l'Aude.
Strada voivodal 445
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 13 km.
Comus (FR-11)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.07 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 612 méter a 'na altèsa màsima de 1623 méter söl leèl del mar.
Apostuj Capitel Vintset
Capitel Vintset
42E 'l gh'era un prugètt di suldaa de mazà i presunee, perchè nissün el nudass via e filass. 43Ma 'l centüriún, perchè 'l vureva salvà Paul, el i ha impedii del prugètt, e l'ha cumandaa quij che pudeven nudà de bütàss giò per primm in del mar per nà föra a la tèra, 44e 'l rést, chi sü asc, e chi sü un quij di pèzz de la nav. E inscì l'è sücess che tücc hinn staa salvaa del pericul a tèra.
Saint-Victor-de-Cessieu
Saint-Victor-de-Cessieu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Tour-du-Pin, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.22 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 310 méter a 'na altèsa màsima de 555 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Victor-de-Cessieu l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Dà la precedenza (segnal)
Dà la precedenza a l'è 'n segnal stradal doperaa per regolà el traffigh in situazion indova che i fluss a hinn in contrast, 'me in di incros, in di intersezion o in di rodond.
Braunau (TG)
El cumün de Braunau al se tröva a una altitüden de 670 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Affeltrangen, Bronschhofen (SG), Bussnang, Schönholzerswilen, Tobel-Tägerschen, Wuppenau.
Castión (LO)
Castión (Castiglione d'Adda in Italian) l'è un cumün de 0 abitant (dàto del  ) del center de la pruìncia de Lod.
Dà la precedenza (segnal)
L'è despess reppresentaa de 'n triangol cont el vertis in bass, di voeult integraa cont la categoria che la gh'ha la precedenza.
Castión (LO)
El sa tröva a poca distansa da dùe la Müsa la se trá in Ada.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castión l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Constantine (VD)
Constantine a l'eva un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.83 km² e in del 2009 al gh'eva una popolazion de 327 abitant.
In del mes de nuvemeber del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Bellerive, Chabrey, Constantine, Montmagny, Mur, Vallamand et Villars-le-Grand han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Vully-les-Lacs. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011.
L'abitaa de Constantine al se tröva a una altitüden de 510 meter sura al livel del mar e quand che l'eva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Avenches, Bellerive, Montmagny e Vallamand.
Velenice (Boemia central)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
Nello Musumeci
Sebastiano Musumeci, dii Nello (Militello in Val di Catania, 21 de genar 1955), a l'è on politegh italian, minister del mar e de la Bassitalia del 22 de ottober 2022.
L'è staa President de la Sicilia dal 18 de november 2017 al 25 de settember 2022, elegiuu in di elezion del 5 de november.
Eurodeputaa dal 1994 al 2009 l'è dal 2012 Deputaa a l'Assemblea Regionale Siciliana
198
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Bystrá nad Jizerou
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
Paulinho Nogueira
Paulinho Nogueira, el sò nùm cumplèt l'era Paulo Artur Mendes Pupo Nogueira (Campinas Brasil, 8 d'utùber 1946 - São Paulo 2 d'agùst 2003) l'è stài un müsicista, cantànt e chitarista brasilian.
L'ha inventàd la craviola, una chitara particulàr cun 12 corde, e l'è anca stài el prìm maèster de Toquinho.
Ligàm de föra
Pagina sü Paulinho Nogueira de multconnect.com.br
Gary Coleman
El Gary Wayne Coleman (Zion, 8 de febrar del 1968 – Provo, 28 de magg del 2010) l'è staa on comegh e ator american. L'eva famos per la soa part de Arnold Jackson in "El me amis Arnold" (original: "Diff'rent Strokes"), andaa in onda in di Stat Unii dal 1978 al 1986.
Strada voivodal 447
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 19 km.
Skomelno
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Librizzi
Librizzi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina.
El g'ha, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Librizzi el cunfìna coi cümü de.
Folembray
Folembray a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindigh a l'è Denis Cordier, con mandaa 2008-2014.
Badia de Dolzagh
thumb|Voeuna di pòrt de la Badia Badia de Dolzagh (Badia di Dolzago) a l'è ona frazion del comun novares de Bellinzagh.
Ghe viven circa quindes abitant. La se troeuva a quatter chilòmetri a sud-òvest del centro comunal, in d'ona ricca de aqui (el nòmm Dolzagh el ven pròppi de dulcis aqua, cioè "aqua dolza").
La badia l'è stada fada sù in del XII secol di canònigh regolar. Al dì d'incoeu la gh'è domà la badia, menter del borgh de Dolzagh gh'è nissuna traccia.
La Cluse
La Cluse l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Étienne-en-Dévoluy, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 40.15 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1027 méter a 'na altèsa màsima de 2683 méter s.l.m.
Puigcerdà
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Farina
La farina a l'è 'l quell lavorà che 'l ven foeura quand che se masnen cereai o anch alter prodott. La semola, per esempi, l'è ona farina de granulometria magior, indè che i component singoi hinn de forma redonda e con denter poca polver: per esempi, zuccher semolaa, o semola de forment dur. In del parlà de tucc i dì, per "farina" intendom quella de forment (soratutt quell tender), intant che ghe disom semola a la farina de forment dur. Per el sò roeul in de la preparazion del pan e de la pasta, quei dò chì hinn i farinn pussee spantegaa in del mond, proteggiuu di legg de tucc i paes del mond. Esisten anca farinn de melgon, de orz, de farr, de ris, de biava, de seghel, de lemm, de frutta, de castegn, de sciger, de tuber e anca de alter mangià anmò.
Reilingen
Reilingen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rhein-Neckar. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 16.35 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Reilingen el se tróa a 'na altèsa de 102 méter sura 'l leèl del mar.
Divinitaa inrabient
miniatura|403x403px|Statua del Mahākāla, figuraa cont on cortell par trà via la pell (kartika) e ona coppa fada cont on crani de on omm (kapala). Ind el buddhesim, i divinitaa inrabient (tibetan: trowo, sanscret: krodha) hinn di formi, o aspett, o manifestazion bestiaj, invers, terrifegh o propri indiavolent de di buddha inluminaa, bodhisattva (sant) o deva (creatur divinn). Per i sœu podè strasordenari de destruvà tucc i ostacoj ins la via che la menna a l’inluminazion, a ghe disen ancasì krodha vighnantaka, “i destrugon bestiaj dij ostacoj”. I divinitaa inrabient hinn vunna di carattaristegh pussee notabel de l’iconografia del buddhesim Mahāyāna e Vajrayāna.
Quella fatta chì de dia la compariss per la primma vœulta in India ind el secol quell de 6. A l’inizzi se concentraven prenzipalment ins la figurazion di yakṣa – dij elf, fad o spiret de la natura – e a hinn vegnuu pœù ona carattaristega central del buddhesim tantregh indian invers la fin del secol quell de 10 e l’inizzi de quell de 11.
Vision general
manzína|miniatura|On thangka, on tradizional depenc tibetan de la Vajrayoginī. Ind i tradizion minga tantregh del buddhesim Mahāyāna, quej creatur chì hinn di divinitaa protettriz che destruven i ostacoj al gagnament de la buddhitaa o a la comprension del dharma. I agissen come di guardian contra i demòni e el sò mestee l’è quell de trà insemma tucc i vess senzient par scoltà sù i insegnament di buddha. Ind el buddhesim tantregh, i vegnen consideraa di formi inrabii e terrifegh di buddha e di bodhisattva midemm. I creatur inluminaa pœuden ciapà quej formi chì par protésg e vuttà i vess senzient sconfonduu ind el saṃsāra. A representen anca l’energia o el podè necessari par voltà i fattor mentaj negativ in saviezza e compassion. A hinn an' pœù ona representazion del podè de la compassion de l’attivitaa inluminada che in maner divers la menna i vess senzient a la liberazion spiritual, e dij element transformador di tantra, che doperen la transformazion de dij emozion negativ come ona part del sentee religios. Segonda el monegh tibetan e maester de meditazion Chogyam Trungpa: «i yidam inrabient lavoren direttament e vigorosament con raiva, aggression e inlusion, inscì de riessì a conquistàjj e desfàssen per semper.»
Ind l’art buddhista tantrega, i divinitaa inrabient hinn representaa come di creatur che a vardàjj a stremissen sù, cont on aspett de demòni, zornii con di crani uman e olter ornament soziaa ai camp sant, foppon e ai ossari oltra a vèss depensgiuu con di carattaristegh sessualment seggestiv. Par el Rob Linrothe, l’imagen sensual e indiavolenta la representa: «el velen concepii come el sò contravelen, dovraa come ona forza liberadriz», e l’osserva anca che a hinn: «ona metafora di process interna portaa del yoga par guadagnà l’inluminazion.»
Yidam
Ind el Vajrayāna indo-tibetan, i yidam hinn di divinitaa meditazionaj e, donca, di formi divinn di buddha e di bodhisattva dovraa ind la meditazion. On tantrista el ven iniziaa ind el maṇḍala e mantra de ona divinitaa particolara che l’ha scernii (sanscret: Iṣṭa-devatā, “divinitaa preferida”) e ind di prategh spirituaj (sadhāna) ins la divinitaa come l’obiettiv de la transformazion personal. Quella pratega chì del yoga de la divinitaa l’è central ai formi tantregh del buddhesim, come el buddhesim tibetan. I yidam pœuden vèss pacifegh, inrabient o “asquas-inrabient” – gh’hann dij aspett e inrabient, e pacifegh. I dia inrabient pœuden vèss despartii intra omen e fomen. I Heruka (tibetan: thrag 'thung; “i bagador de sangh”) a hinn di creatur mas’c che assumen di formi violent par esprìmm el sò desligament del mond de la ignoranza, come Yamāntaka, Cakrasaṃvara, Mahākāla o Vajrakīlaya. I ḍākinī hinn i sœu equivalent femenin e a vegnen representaa come di dej indipendent. I ḍākinī inrabient pussee communn hinn la Vajrayoginī e Vajravārāhī.
Protettor
I protettor, o dharmapāla, hinn di creatur propri gajard, despess di deva o di bodhisattva che protesgen la religion buddhista contra i manasc interni e esterni e i ostacoj a la soa pratega. On dharmapāla el pœu anca vèss on garuḍa, nāga, yakṣa, gandharva o asura. Dij olter sort de protettor includen i Lokapālas o i “quatter rè del cel” e Kṣetrapālas o “protettor de la region”.
Vott dharmapāla
On rosc de dharmapāla famos fiss in Tibett l’è cognossuu come “i vott dharmapāla” (tibetan: དྲག་གཤེད; tibetan translitteraa: drag gshed), e vegnen intenduu come di difensor del buddhesim e del dharma universal. A hinn dij vess sopranaturaj cont on grad de bodhisattva che: «gh’hann de fàggh la guerra senza pietaa ai demòni e ai nemis del buddhesim.» I vott dharmapāla a hinn:
Conilhac-Corbières
Conilhac-Corbières l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lézignan-Corbières, del circondàre (arrondissement) de Narbonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.18 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 55 méter a 'na altèsa màsima de 204 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Conilhac-Corbières l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Peri (FR-2A)
Peri l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Celavo-Mezzano, del circondàre (arrondissement) de Ajaccio e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23.65 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 38 méter a 'na altèsa màsima de 1507 méter s.l.m.
Bari Sardo
Bari Sardo (Barì 'n lèngua sàrda) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, endèla Pruvìncia de l'Ogliastra. El g'ha presapóch 3.769 abitàncc, 'na superfìce de 37 km² e 'na densità de 102 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cardedu, Ilbono, Lanusei, Loceri, Tortolì.
Albiano d'Ivrea
Albiano d'Ivrea (en piemontés: Albian) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 1.696 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 154 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bollengo, Ivrea, Palazzo Canavese, Piverone, Azeglio, Caravino, Vestignè.
Dagnent
miniatura Dagnent (Dagnente in italian) l'è ona frazion del comun novares de Aròna. Ghe viven circa 490 abitant.
L'è staa on comun indipendent fina al 1928. In del sò cimiteri se troeuven i tomb del Mike Bongiorno e del Felice Cavallotti.
Atomik Harmonik
Atomik Harmonik l'è n' grüpp turbo-folk sloven.
Storia
Al grüpp l'è staj metüü in pè na l'estaa dal 2004 da Jani Pavec, Dejan Čelik, Špela Kleinlercher e Špela Grošelj. In l'autünn dal stess agn l'è gia gnii fo al so prim singol Brizgalna Brizga e l'album Brizgaaaaj!, che l'è staj par 16 setimagn al prim di charts d'la Slovenia. Al singolo Brizgalna Brizga i l'ha pö faj anca in inglees, nal 2005, col titol Turbo Polka e u g'ha vü successo in tüta Europa (l'è anca rivaa ni charts todis'c e austriach). Püsé inanz i è pö gni fo altri singoi e nal 2006 l'album Vriskaaaaj. Certi membri i è cambiaa, tüc insema i è però sempro restaa 4.
Membri
Jani Pavec (2004-)
Špela Grošelj (2004-2010)
Špela Kleinlercher (2004-2006)
Iris Soban (april/maj 2006)
Charix
Charix l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Nantua, del circondàre (arrondissement) de Nantua e del dipartimènt de l'Ain.
Atomik Harmonik
Membri
Mateja Vuk (2006-2010)
Charix
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Pleiku
Pleiku (anca Plei Cu o Plây Cu) a l'è una cità in del center del Vietnam. A l'è la capital de la pruincia de Gia Lai. El sò distret al gh'ha 186.763 abitant.
Atomik Harmonik
Membri
Tom Primc (2009-)
Charix
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 18.27 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 580 méter a 'na altèsa màsima de 1046 méter söl leèl del mar.
Atomik Harmonik
Membri
Darja Gajšek (2010)
Pleiku
A l'è staa un reuport strategigh in de la guera del Vietnam
Wislikofen
miniatura|manzína|250px|Wislikofen Abbey
Atomik Harmonik
Membri
Petra Crnjac (2010-2011)
Vesna Kociper (2010-2011)
Mateja Poročnik (2011-)
Saška Hren (2011-)
Miha Ojsteršek (2011-)
199
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Atomik Harmonik
Discografia
Singoi
2004 Brizgalna brizga
Corcelles-le-Jorat
Corcelles-le-Jorat (Corcèles in arpitan) a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.94 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Atomik Harmonik
Discografia
2005 Na seniku
Saint-Victor-de-Morestel
Saint-Victor-de-Morestel l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Morestel, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
Charix
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Charix l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Binagh
Binagh (nom ufizial in italian: Binago in Italian) l'è on comun de, 'na superfiss de 6,9 km² e 'na densità de 0 ab./km². che 'l se troeuva in de la Provincia de Còmm. El confina con la Provincia de Vares e i sò abitant hinn ciamaa ''Scusaritt".
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Binagh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Saint-Victor-de-Morestel
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Shanghai
340px|thumb|right Shanghai (la prununcia cureta in lumbard la saress: Scian-hai; in Cines: 上海; in Mandarin: Shànghǎi; in Shanghainese: Zånhae) a l'è la cità püssee granda de la Cina. L'è sitüada sü la costa urientala del paes, sül Mar Cines uriental, a la buca del Fiümm Azür. La gh'ha püssee de 19 miliun d'abitant (2009).
Saint-Victor-de-Morestel
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.13 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 205 méter a 'na altèsa màsima de 272 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Victor-de-Morestel l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Atomik Harmonik
Discografia
2005 Turbo polka
Chuchelna
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
Atomik Harmonik
Discografia
2006 Polkaholik
2007 Skupaj za Slovenijo
2008 Sladko vince
2008 Kdo osvojil bo moje srce
2008 Čokolada
2010 Vse pride in gre
2010 Lep soncen dan
Quim Torra
Quim Torra, nomm complett Joaquim Torra i Pla, (Blanes, 28 de dicember 1962) a l'è on avocatt, scrittor, editorialista e politegh catalan, elegiuu in del 2017 deputaa al Parlament de Catalogna cont Junts per Catalunya e elegiuu el 14 de magg 2018 President de la Generalitat de Catalunya, indicaa del President in esili Carles Puigdemont dòpo del refudà di giudes spagnoeui di àlter candidaa.
Atomik Harmonik
Discografia
2006 Vriskaaaaj!
2011 Traktor Polka
Colegament
Sito üficial: http://www.atomikharmonik.si/novice.html
Bottighofen
Bottighofen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.4 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Bottighofen al se tröva a una altitüden de 409 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Konstanz (DE), Kreuzlingen, Lengwil, Meersburg (DE), Münsterlingen.
L'è culucaa in sü la sponda del Lagh de Costanza al cunfin intra Svizzera e Germania.
Rumagnes
Rumagnes (nom ufizial: Romagnese) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia.
Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Rumagnes l'è mustraa in de la tabela chi de sota
...Piace?
...Piace? l'è na banda de müsega punk-rock sgüissera fundada nal Giügn dal 2007 a Lucarn. La band, fada sü de quater giuinòt de la Sgüissera italiana, la canta in lengua lumbarda, in d'üna di variant tesines, quela de Lucarn.
Storia
El grupp el nas in del 2009 in Sguissera, el fa anca assée sücess, ma in del 2012 dü member lasen el grupp.
Impegni sucial
In del 2009 urganìzen on event musical, el Rock ' n respect, per ona fundaziuna che l'è cuntra la viulenza in di giuvinott.
Autostrada A34 (Franza)
La  a l'è 'n autostrada de la Franza.
Strada voivodal 449
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 70 km.
Geras (Austria)
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Sirá
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Thymelaeaceae
Thymelaeaceae l'è 'l nòm de 'na famìa botànica cosmopolita de l'ùrden de le Malvales. La töl dét 50 zèner e 898 spéci.
De chèsta famìa fà part perlopiö piànte a portamènt de àlber o arbùsto, ma h'è pò a 'na quach piànta rampicànt e erbàcea.