cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Calluna vulgaris
Le fòie i è a fùrma de ucìne, sempervérde (le cröda mìa 'n envéren), opòste e altèrne a còpia (cioè ògna còpia la se prezènta en puzisiù altèrna en rapórt a chèla prìma), spése e 'ncaalàde l'öna a l'ótra en quàter fìle per lónch, a sesiù triangolàr. I è sèsii e a la bàze le g'ha come dò uricìne picinìne. I è lónghe 2 o 3 mm e làrghe 0,7 mm.
Clibio
Clìbio, (nòm uficiàl en Italià: Clibbio) l'è 'na frasiù del cümü de Sàbio, en Pruvìncia de Brèsa. La g'ha presapóch en sentenér de abitàncc e la se tróa a 289 méter süra del leèl del mar.
El paés l'è colocàt söl versànt sinìster de la Val Sàbia. El fà paròchia de per sò cönt e la sò céza l'è 'ntitulàda a San Lorèns.
Calluna vulgaris
I fiùr i è de culùr viòla, ròza o piö de rar biànch. I è portàcc sö grizimbulì apicài.
Kingstown
El gh'ha 15.900 abitant (1999).
1432
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Balzhausen
Balzhausen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Günzburg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 14.65 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Balzhausen el se tróa a 'na altèsa de 516 méter sura 'l leèl del mar.
Calluna vulgaris
Habitat e distribüsiù
L'è 'na piànta che se càta 'n Europa, en Sibéria, en Azia e 'n America setentriunàla.
Campitello di Fassa
Campitello di Fassa (Ciampedèl en ladì; Kampidel im Fassatal en todèsch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 732 abitàncc, 'na süperfìce de 25 km², per 'na densità de 29 ab./km². El cunfìna coi cümü de Santa Cristina Valgardena (BZ), Selva di Val Gardena (BZ), Castelrotto (BZ), Canazei, Tires (BZ), Mazzin. L'è giü dei disdòt cümü de la Ladinia.
Calluna vulgaris
Habitat e distribüsiù
Sö l'arch alpì la crès dré ai pàscoi, endèl sotabósch e 'ndèi ambièncc che ciàpa östa 'l nòm de lé, cioè le brughiére.
INRI
thumb|right|300px|Ol Signùr in crùs e sùra 'l Titulus Crucis: INRI
INRI l'è la sìgla de la fàze latìna Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum che l'éra sùra la crus de Nòst Signùr e che s'pöl tradüzela con Gezü de Nàzaret, ol Rè di Giüdèi. L'è regordàda in del Nöf Testamènt in töcc i quàter Vangéi, chèl del San Matéo (27:37), del San March (15:26), del San Lüca (23:38) e del San Gioàn (19:19).
Ferrovia Codola-Nocera Inferiore
La  a l'è 'na ferrovia italiana a scartament normal che la conliga Nocera Inferiore e longa 12 e 4 km.
Verta del 1882, l'è in Campania e l'è de proprietà de Red Ferroviaria Italiana.
San Vincenz e Grenadin
La capital a l'è Kingstown.
El gh'ha una süperfiss de 389 km² e una pupulaziun de pressapoch 110.000 abitant.
Storia
San Vincenz e Grenadin a l'è staa un pussediment del Regn Ünì fina al 1979, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga
San Vincenz e Grenadin a l'è un regn del Commonwealth e el re a l'è el Carl III.
El prim minister a l'è Susan Dougan (del 2019).
Növ Messich
right|thumb|300px El Növ Messich a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 315.194 km² e una pupulaziun de 1.903.289 abitant.
A l'è tacaa a nord al Colorado, a ovest a l'Arizona, a süd al Texas e al Messich, a est al Texas e a l'Oklahoma.
La capital a l'è Santa Fe (62.203 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Albuquerque (448.607 abitant).
Pizza con l'ananas
La pizza con l'ananas, ciamada anca pizza hawaiana, a l'è una pizza cont una bas de formai e tomates che la gh'ha su del giambon e di tochei de ananas, e 'n quajvun ghe sgionta anca peveron, fonsg e oltra roba.
A diferenza de quell che 'l dis el nom la gh'ha minga origin in di Hawaii, se pensa che l'è originaria del Canadà, forsi ispirada al Toast Hawaii todesch, che 'l gh'ha anca lu dent l'ananas. El so inventor el saria el Sam Panopoulos, vun di prim pizzaroeul del Canadà, che l'ha provad a messedà dolz e salad, tant 'me in la cusina chinesa.
'Me pizza a l'è assee controversa: soratut in Italia l'è vista 'me 'n ingiuria a la tradizzion del mangià, menter foeura la pias pussee a la sgent, anca se gh'è 'n quajvun che ghe pias no el meter insema el tomates, el salad e l'ananas.
Bundesstraße 59
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez al Nord Reno-Westfalia.
Merton Park (Tramlink)
a l'è 'na fermada del Tramlink, el servizzi tranviari del sud de Londra.
Uperazziú cungjuntista
Le uperazziú cungjuntiste i è i uperazziú perfurmade süj cungjuunt, senza s’ucüpá da la natüra di elemeent ch’i cumponn chiist cungjuunt.
Reüniú
La reüniú da düü cungjuunt A e B, nutada A \cup B (lesíi « A üniú B »), sa la definiss par :
L’esistenza dal cungjuunt resültaant a l'è garantida par l’assioma da la reüniú. La suva ünicitaa la sigüta dal assioma d'estensiunalitaa.
Grancy
Grancy a l'è un cumün svizzer del distret de Morges, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.65 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Uperazziú cungjuntista
Reüniú
Sa pöö remarcá che al è  pussíbil da stabilí un murfiism intra l’ünivèers di cungjuunt münii da la reüniú e chel di prupusizziú münide dal u lògich. La reüniú a l’è inscí in l’ünivèers di cungjuunt una legg da cumpusizziú da deent sucjativa, cumütativa, idemputenta, unitària e distribütiva par rapòort à l’intersezziú  (vidée chí-dapress). Ul cungjuunt vöj en al è l’elemeent néutar.
Grancy
El cumün de Grancy al se tröva a una altitüden de 581 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chavannes-le-Veyron, Cottens, La Chaux, Pampigny, Senarclens, Vullierens.
Uperazziú cungjuntista
Reüniú
La reüniú a l’è apó una legg da deent íntal cungjuunt P(E) da le parte d’un cungjuunt E qual-sa-vöör. La gh'a mia noma le istesse prupietaa che chí-da-sura, però al è, da suramarozz, assurbenta e ul sò elemeent assurbeent al è ul cungjuunt E intreegh. Par cuntra, la  a è  in generaal ní regülara, ní inversíbila.
Ul cardinaal da l’üniú da düü cungjuunt al è  mia in generaal la suma di cardinaj da chiist düü cungjuunt (traa si i è dis&midot;gjuunt, i.e. si la suva intersezziú a l’è vöja) :
Intersezziú
L’intersezziú  da düü cungjuunt A e B, nutada A \cap B (lesí « A inter B »), sa la definiss par :
Sa al pöö remarcá che al è  pussíbil da stabilí un murfiism intra l’ünivèers di cungjuunt münii da l’intersezziú  e chel di prupusizziú münide dal e lògich. L’intersezziú a l’è inscí in l’ünivèers di cungjuunt una legg da cumpusizziú da deent sucjativa, cumütativa, idemputenta, assurbenta e distribütiva par rapòort à la reüniú. Ul cungjuunt vöj en al è l’elemeent assurbeent.
L’intersezziú a l’è apó una legg da deent in ul cungjuunt P(E) da le parte d’un cungjuunt E qual-sa-vöör. La gh'a mia noma le istesse prupietaa che chí-da-sura, però al è da suramarozz, unitària e ul sò elemeent néutar al è  ul cungjuunt E intreegh. Par cuntra, l'è in generaal ní regülara, ní inversíbila.
Cumplementazziú u diferenza
La cumplementazziú  d’un cungjuunt B int un cungjuunt A, nutada (lesí « A maanch B » u « cumplemeent da B in A »), sa la definiss par :
La cumplementazziú a l’è in l’ünivèers di cungjuunt una legg da deent ünitària à drita e assurbenta à mansina cunt elemeent néutar à drita e assurbeent à manzina ul cungjuunt vöj.
Wii Fit Plus
Wii Fit Plus a l'è 'n gioeugh per el Wii sortii del 2009, evoluzion del precedent Wii Fit.
Montvernier
Montvernier l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Saint-Jean-de-Maurienne, del circondàre (arrondissement) de Saint-Jean-de-Maurienne e del dipartimènt de la Savoia.
Wii Fit Plus
Comé per el predecessor el dopera principalment la Wii Balance Board e la gionta ai esercizzi del Wii Fit alter 15 gioeugh, ambientaa in l'Isola de Wuhu, la midemma de Wii Sports Resort. El deventa possibil creà 'n sistema de allenament o fàll fà al gioeugh.
Montvernier
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Uperazziú cungjuntista
Diferenza simétrica u reüniú dis&midot;gjunta
La reüniú dis&midot;gjunta da düü cungjuunt A e B, nutada A \Delta B (lesí « A delta B »), sa la definiss par : Al esiist d'otre definizziú equivalente : Chesta darera definizziú la gjüstífega l’apelazziú  da diferenza simétrica da spess dada à chesta uperazziú.
Wii Fit Plus
Esercizzi
Ai esercizzi classich a hinn giontaa 15 esercizzi del Training Plus che hinn:
Montvernier
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.68 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 560 méter a 'na altèsa màsima de 1726 méter s.l.m.
Uperazziú cungjuntista
Diferenza simétrica u reüniú dis&midot;gjunta
La reüniú dis&midot;gjunta a l’è una legg da deent da l’ünivèers di cungjuunt, sucjativa, cumütativa e ünitària d’elemeent néutar ul cungjuunt vöj.
Pero-Casevecchie
Pero-Casevecchie l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Fiumalto-d'Ampugnani, del circondàre (arrondissement) de Bastia e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.71 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 200 méter a 'na altèsa màsima de 1000 méter s.l.m.
Uperazziú cungjuntista
Cungjuunt da le parte
Ul cungjuunt da le parte d’un cungjuunt E, nutaa abitüalameent \mathcal{P}(E) u (E), al è, cuma ul sò nomm al indica, ul cungjuunt furmaa par töcc i sübcungjuunt dal cungjuunt E: Par esempi si A = {a,b}, (A)={Ø,{a},{b},A}
L’esistenza dal cungjuunt da le parte al è assürada par un assioma, l’assioma dal cungjuunt da le parte. Cheest assioma al esprimm in süstanza che par cada cungjuunt E, al esiist un cungjuunt F cuntegniint töcc i sübcungjuunt da E.
Vallabrix
Vallabrix l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Uzès, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.94 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 108 méter a 'na altèsa màsima de 237 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Vallabrix l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Uperazziú cungjuntista
Cungjuunt da le parte
L’ünicitaa dal cungjuunt da le parte al è assürada par un òolt assioma, l’assioma d'estensiunalitaa.
Ul cungjuunt da le parte d’un cungjuunt, münii da la reüniú, da l’intersezziú e da l’inclüsiú al furma una àlgebra da Boole.
Prudüit cartesià
Ul 'prudüit cartesià , nutaa A \times B (lesí « A cruus B »), da düü cungjuunt A e B al è ul cungjuunt di para da che la prima cumposanta la vegn da A e la segunda da B :
Sa gh'a par A e B finii:
Suma dis·gjunta
La reüniú dis&midot;gjunta da düü cungjuunt A e B la  gh’a da mia vess cunfundüda cun la suva suma dis&midot;gjunta, nutada A + B \, u  : I símbuj 0\, e 1\, in la definizziú precedenta i pöö vess remplazzaa par d’òolt, par esempi \emptyset e. L'ünega esigenza a l’è che i düü símbuj druvaa i síes difereent ü dal òolt.
Poule-les-Écharmeaux
Poule-les-Écharmeaux l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Lamure-sur-Azergues, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
Uperazziú cungjuntista
Suma dis·gjunta
La suma dis&midot;gjunta al è staa cunsepida par che, cuntrariameent à la reüniú, ul cardinaal dal sò resültaa al síes sémpar la suma di cardinaj di cungjuunt cunsernii :
Poule-les-Écharmeaux
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 31.23 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 450 méter a 'na altèsa màsima de 962 méter söl leèl del mar.
Uperazziú cungjuntista
Suma dis·gjunta
La pöö vess druvada cuma süstitüü à la nuzziú  da para da cungjuunt, suratütt cura che chiist cungjuunt i è süssetíbil da vess da le classe.
Espunenziala
Sa definiss F^E \, cuma ul cungjuunt da le aplicazziú da E in F.
Sa pöö alura identifiá ul cungjuunt da le parte d’un cungjuunt E,, à  ; cheest chí al vöör dí in efett à identifigá  cada paart da E a la suva indicatriis.
Sa pöö apó cunsiderá ul prudüit cartesià  cuma ul cungjuunt E^I.
Ortaffa
Ortaffa l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Elne, del circondàre (arrondissement) de Perpignan e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.49 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 19 méter a 'na altèsa màsima de 90 méter söl leèl del mar.
Dialett gardesan
El dialett gardesan l'è ona parlada de transizion tra el Lombard (oriental) e 'l Veneto (dialett verones). Come che 'l dis el sò nomm, l'è parlaa intorna al Lagh de Garda, soratutt in la soa zona a nord, tra i provincc de Bressa, Trent e Verona. Tra i paes indove se parla 'sto dialett a troeuvom Tremosen, Tignal, Nagh, e Malzesen.
Ortaffa
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Ortaffa l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Heinfels
Heinfels l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Lienz e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
Dialett gardesan
Dialett de Maderno (BS)
Dóca dìze che al tép del prim rè de Sìpro, dòpo che Gofré de Bugliù l'aìa fàta la conquìsta de Tèra Sànta, el susedè che öna gran sióra de Guascógna l'è nà en pelegrinàio al Sànto Sepólcro; de dóe tornà en Sìpro, quàlch balòs l'ha maltratàda vilanamènt. Lamentàndes la poerèta sènsa consolasiù, l'ha pensà de ricórer al rè; ma vergü l'ha avizà che la faràs i pas endàren, perchè l'éra tant indolènt e isé póch de bù, che mìa solamènt no 'l fàa giüstìsia per i insült fat ai óter, ma 'l soportàa de bislàch ànche quèi cóntra de lü; talchè ognü che gh'ès dispiazér, el se sfogàa col tösela col rè e fàga dispèt. La fómna, sentènt 'ste informasiù, disperàda de no podì vendicàs, per consolàrse la s'è fisà de spónzer l'indolènsa del rè. La va de lü e, pianzènt, la dis: "Càro el mè siòr, no só vegnìa a la sò prezènsa perchè me spète giüstìsia de l'insolènsa che i m'ha fàta; ma per mia sodisfasiù el préghe d'ensegnàrme àca mì a soportàrla sènsa fiàr, cóme 'l fa có le sò; che sa Dìo cóme sarès contéta se podìs dàrghela a lü, che l'è isì duls de portàsele vìa". El rè, che sin adès l'éra sèmper stà ün pégher e bù de niét, cóme se 'l se dismis'ciàs, prinsipiànt a castigà l'insült fat a lé col vendicàla de cör, l'è diventà rigorùs sènsa mizüra vèrs töcc quèi che tramàs vergót cóntra l'onùr de la sóa corùna. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n170/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 145-146]
Heinfels
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
Dialett gardesan
Dialett de Malzesen (VR)
Dìgo dónca che nèi témp del prìmo rè de Sìpro, dòp el conquìst fat de Tèra Sànta da Gotifrédo de Büglión, è avenü che üna zentìl dóna de Guascógna en pelegrinàgio l'è andà al Sepùlcro, da dóve tornàndo, rivà en Sìpro, da cèrti sceleràti òmeng vilanamènt l'è stà oltragià. Per cui èla, sènsa algüna consolasiò dülèndose l'ha pensà d'andàrsene a riciamàr al rè. Ma gh'è stà dit d'algün che la fadìga la se perdarìa, perchè èl l'éra de sì rimèsa vìta e de cozì pòch bé, che tüt àlter che i sfrégi dèi àlter con giüstìsia el vendichès, entànt che qualùnque avéva crüscio algün, quèl col fàrghe quàlche oféza o vergógna 'l sfogàva. La quàl còza sentèndo la fómna, desperà de la vendèta, per avér quàlche consulasiò de la sò nòia, l'ha propòst de volér mòrder la mizéria del dit rè; e, nàndo vìa pianzèndo davànti a èl, l'ha dit: "Siòr mìo, mì nò vègno a la tóa prezènsa per vendèta ch'i mi aspèti de la ingiüria che m'è stat fata; ma, en sodisfasimènt de quèla, te prégo che te me insègni cóme tì te sòfri quèle che mì sènto che i te fa, asiochè, da tì emparàndo, pòsa pasientemènt la mìa soportàr, la qual, la sa 'l Signór, se mì far el podès, vulentéra te donarìa, zà che sì bòn purtadór tì te sé". El rè, fin alóra stà tóndo e pégher, quàzi che dal són el se resveiès, scominsiàndo da la ingiüria ch'éra stà fà a 'sta fómna, la qual agramènt l'ha vendicà, l'è devegnü rigidìsim persecütór de qualùnque che cóntro l'onór de la sóa coróna el cometés vergóta da alóra 'n sèguito. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n576/mode/2up ibidem, pagg. 556-557]
Heinfels
El sò codes statistegh l'è 70735.
Dialett gardesan
Dialett de Arch
Dìgo dónca che al tèmp del prim rè de Zìpro, quàndo Gotifré de Bülióm l'aèa ciapà la Tèra Sànta, 'na gran siòra de Frànsa la è nà vestìa de pelegrìm al Sepólcro; e pò, tornà endrìo e vegnüa a Zìpro, de la zènt da fórca i ghe n'ha fat de tüte le sórt. 'Sta pòera siòra no la se podèa dar pàzze de 'sta còsa, e l'ha pensà bem de nar dal re per farse far rezóm; ma qualchedüm el g'ha dit che 'l rè l'éra 'n óm così da gnènt ch'envézze de far giüstìzzia ai àltri, no 'l la fèa gnànca per lü; cosichè tüti quèi che la gh'aèa con lü, i se divertìva a fàrghe en mücc de dispèti. 'Sta siòra, quàndo la sènte 'sta còsa e che no la se podèa pü vendicàr, la se pènsa mò, per consolàrse 'n póch del sò dispiazzér, de dàrghe 'na sponzüa a 'sto rè. La va dónca da lü tüta pianzènt e la ghe dis: "Siòr, mì no vègno da vü perchè me féghe giüstìzzia de tüt quèl che i m'ha fat; ma ve prégo envézze d'ensegnàrme cóme vói fé a aèr pazziènza de quèl che i ve fa a vü; perchè cossì emparàndo pòsa aèr pazziènza de quèl che i me fa a mì. Se mì podès arivàr a far 'sta còsa, ve züro che ve farìa 'n gran regàl, zachè gh'aè così bóne spàle. El rè, che l'éra stà enfim alóra 'n gran mincióm, cóme üm che se desmìsia, l'ha scomenzià a vendicàr süi fiòchi el tórt che i gh'aèa fat a quèla siòra, e pò l'è deventà üm che 'l castighèa a pü no pòs tüti quèi che i fèa qualcòsa cóntro l'onór de la sò coróna. ibidem, pagg. 633-634
On cunt in del dialett de Limon
N'an fa mé nóno, che iéri l'ha compì otant'agn, el m'ha cuntà a mì e a mia surèla 'sta stòria: Gh'éra una vólta endèn pìcol paés n'òm che 'l gh'azéa du fiöi. En dì el più zùen dei du fréi l'è nà da sò pàder e 'l g'ha dit: "Bubà, vòi èrghe tüt quèl che me tóca; déme quèl ch'è mé!" El pàre, che 'l ghe voléa tant bé ai sò fiöi, l'ha fat quèl che 'l ghe dumandéa. Quàlche dì dòpo el pütèl, l'ha ciapà tüt i sò sòldi e l'è marcià. 'Nden paés luntà l'ha vivést alegraménte, imbriagàndose 'séma ai sò amìci e balàndo 'séma a le putàne. Iscì 'n póche setimàne l'ha maià föra tücc i sòldi e l'è restà sénsa niénte. Che cósa 'l gh'azéa de fà? Cóm'arösa fat a vìver? Dóve arösa catà 'n tòch de pà? Finalménte l'è nà da 'n cuntadì e 'l g'ha dumandà: "Gh'ìu bizògn de 'n famèi?" "Sì", el g'ha dit el cuntadì, "ma cùme te sé, st'an om ha üt la brìna, trópa àqua e 'n piö la tompèsta. Alùra podaró dàrte apéna 'n pó de pà e nient'óter". "Non serve che me déde vergót óter, mì ghe n'hó asé de nò mörer!" "Tücc i dì te naré 'ndél mè cap e 'nde quèl prà, a pasculàr i pursèi e le pégre. Sét contét?" E 'l pór pütèl l'ha portà a pasculàr le bèstie del sò padrù tre, sich, dés, vìnti, tànte vólte. Quand el vedéa 'n pursèl gras che 'l magnàa le giànde, el dizéa tra sè: "Bèl poarèt che sù mì! Se füse restà a cà, staréf mólto mèi! Cùme l'éra bèl de mé pàre! Adès invéce stó tànto mal". Per non mörer, magnàa èrba e raìs, e 'l pianzéa: "Alméno podés turnàr dai mé!" E piàns ancö, piàns dumà, non ne podéa piö; la fam e i dulùr i le fazéa dimagrìr sèmper de piö. Alùra dòpo 'n pó de més, àca se la cà de sò pàre l'era tat luntàna, l'ha pensà de turnar andré. Dòpo èr caminà divèrsi dì e divèrse nòt, l'ha rivà descàls e strasà nel sò paés, dóve stagéa i sò genitùr. Quànde sò pàre l'ha vist a vègner avànti pià pià, arét a la séza del cortìf, coi öcc bas, el s'è mès a uzàr da la contentèsa, el gh'è curèst encùntra e l'ha bazà sö la frónt, sö le sguànze e sö la bùca. "Nò, bubà, no sté a bazàrme sö! Só stat tróp catìf! I mè peché i è tróp grancc, no pòde piö èser vòst fiöl, sarù ü dei vòst famèi!" Ma 'l padrù l'ha ciamà sés famèi e 'l g'ha dit: "Portéme chì 'l mé vestì piö bèl e metéghel indòs. Pòi metéghe 'n anèl al dì e le scàrpe ai pè. Vóter là zó tolé de l'àqua, invié 'l föch e copé 'l piö bèl vedèl, perché vòi che féve tüt 'na gran fèsta. Vardé: 'sto mè fiöl l'azéi perdì e adès l'hó catà de nöf!" E dòpo 'l s'è girà vèrs el fiöl: "Nóme", g'ha dit e l'è nat sübit in cà col pütèl. El pütel ghe tegnìa con tüte e dò le mà la sinìstra del bubà. E tüt el dì i ha magnà, i ha beést tat vì e i ha cantà de le bèle cansù. Vivaio Acustico delle lingue e dialetti d'Italia
Castellnovo
a l'è un comun de la provincia de Castellón, cont una popolazzion de abitant.
Saint-Martin-le-Châtel
Saint-Martin-le-Châtel l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Montrevel-en-Bresse, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.77 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 197 méter a 'na altèsa màsima de 225 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Martin-le-Châtel l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Strada voivodal 729
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 4.4 km.
Roccella Valdemone
Roccella Valdemone al è arent a Castiglione di Sicilia, Malvagna, Mojo Alcantara, Montalbano Elicona, Randazzo e Santa Domenica Vittoria.
Otročín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Karlovy Vary e del distret de Karlovy Vary.
Castronuevo
a l'è un comun de la provincia de Zamora, cont una popolazzion de abitant.
Gare de Lyon (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 1 e 14 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Morden Road (Tramlink)
a l'è 'na fermada del Tramlink, el servizzi tranviari del sud de Londra.
Diocesi de Nuara
La Diocesi de Nuara (Dioecesis Novariensis in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia del Piemunt, da la diocesi metrupulitana de Vercèj e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri
La diocesi, in del 2004, la gheva 545.065 d'abitant e quasi 525.265 batsàd, con 346 paròchie. L'e guernada dal vesch Renato Corti.
Quasi tüta la diocesi la g'ha el rìt rumàn. El rìt ambrusiàn el gh'è in de le paròchie de è adottato nelle parrocchie di Canöbi, Sant'Agata, San Bartulumee, Trafiüm, Falmenta, Creala, Cavaj-Gürun, Spocia, Cürsel-Urass, Gür, Finer, Traregh-Vigiuna, Caner.
Gare de Lyon (metropolitana de Paris)
Interscambi
Stazzion de Paris Lion (RER) Fermada del bus
Napkor
a l'è un comun del Distret de Nyíregyháza, cont una popolazzion de abitant.
Michael Andreas Barclay de Tolly
El Michael Andreas Barclay de Tolly (in Insubregh: Michee Andreja Barclay de Tolly; in Russ: Michail Bogdanovič Barklaj-de-Tolli; 1761 - 1818) un todesch che 'l stava de cà in de la Livònia, ma de origin scozzesa (clan dij Barclay), l'haa servii 14 agn in del esercit rùss prima de devegnì general. L'haa combattuu cont success contra i Polacch, i Svedes e i Turch e in del 1799 l'è devegnuu general.
Ferrovia Civitanova Marche-Fabriano
La  a l'è 'na ferrovia italiana a che la conliga Civitanova Marche e  longa 94.85 km.
Martis
Martis l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Sassari. El g'ha presapóch 630 abitàncc, 'na superfìce de 22 km² e 'na densità de 29 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chiaramonti, Laerru, Nulvi, Perfugas.
Inverter
L'inverter a l'è on circuitt elettrich de potenza che 'l trasforma la correnta continua in correnta alternada. L'è doperaa, per esempi, per mett in la red l'energia di pannej fotovoltaich.
Michael Andreas Barclay de Tolly
L'haa combattuu contra el Napoleon a Pultusk e a Eylau, poeu el s'è cruzziaa de reformà l'esercit dòpo che in del 1810 l'è staa faa minister de la Guerra.
Ferrovia Civitanova Marche-Fabriano
Verta del 1884, l'è in Marche e l'è de proprietà de.
Michael Andreas Barclay de Tolly
Quand el Napoleon l'haa invaduu la Rùssia l'è staa el primm a dì che gh'era de trass indree senza combatt, ma el s'è scontraa cont l'alter comandant rùss Bagration ch'el voreva inveci combatt e l'è staa sostituii del Kutusov. A Borodino el Barclay de Tolly el comandava l'ala destra dij rùss, ma poeu el s'è retiraa de l'esercit per problema de salut.
L'è tornaa indree in del 1813 e l'haa comandaa l'esercit rùss a Bautzen, in de la Campagna de Francia e duranta i Cent dì quand che l'haa menaa i sò trupp contra Paris.
Arcinges
Arcinges l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Belmont-de-la-Loire, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
Payra-sur-l'Hers
Payra-sur-l'Hers l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Salles-sur-l'Hers, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Arcinges
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Payra-sur-l'Hers
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 24.52 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 237 méter a 'na altèsa màsima de 362 méter söl leèl del mar.
Valtteri Bottas
El Valtteri Bottas (Nastola, 28 de avost 1989) a l'è un pilota d'auto finlandes, che 'l corr in Formula 1 con l'Alfa Romeo.
Arcinges
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.44 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 398 méter a 'na altèsa màsima de 720 méter söl leèl del mar.
Valtteri Bottas
L'ha scominciad a correr con la Williams per passà in del 2017 a la Mercedes, con la che l'è stad vizecampion del mond in del 2019 e in del 2020, del 2022 el corr con l'Alfa Romeo.
Stazion de Colmegna
La Stazion de Colmegna l'è 'na stazion ferroviaria regionala de la Lombardia sita in la città de. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de. L'è anca stazion del tocch lombard de la ligna S30 de la Red celer ticines.
Payra-sur-l'Hers
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Payra-sur-l'Hers l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Arcinges
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Arcinges l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
1152
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
1435
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Hohenstadt
Hohenstadt l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocarda. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Göppingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 11.64 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Maggianegh
"I cinch virtù de Maggianegh: el curattin bell, i belegott, el pomm d'or, l'aqua de Sant Imbon, i giovinott grand e gross e cojon."
- Proverbi lecches
Strada voivodal 730
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 45 km.
Maggianegh
Maggianigh (Maggianegh in lecches; Maggianico in Italian) a l'è ona frazion de la città de Lecch. El paes el se troeuva ai pee del Magnoeuden (del qual el vegn giò la Braola, che la traversa el paes) e minga lontan del Lagh de Garlaa, e donca a sud del centro de Lecch. L'è traversaa anca del riaa Civ. A l'è staa per on bell poo de temp ona frazion del vegg comun de Bellee; in del 1867 i comun de Bellee e de Cius s'hinn unii e 'l nomm de 'sto noeuv comun l'è vegnuu proppi Maggianigh. El comun de Maggianigh l'è staa taccaa a Lecch domà in del 1928. Al comun de Maggianegh la partegniva la frazion de Barch.
Quargnento
Quargnento (en piemontés: Quargnent) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Alessandria. El g'ha presapóch 1.296 abitàncc, 'na superfìce de 36,2 km² e 'na densità de 36 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alessandria, Castelletto Monferrato, Cuccaro Monferrato, Felizzano, Fubine, Lu, San Salvatore Monferrato, Solero.
Maggianegh
La scormagna di abitant a l'è belegott.
Capacità de scambi catiònich
miniatura|Scambi catiònich La capacità de scambi catiònich (despèss scurtada con CSC) a l’è la quantità de cation che pòden vèss scambiàa, esprèssa in cmol(+)/Kg de soeul succ, che on material, ciamàa scambiador, dotàa de proprietàa dE adsorbiment el pò trattegnì per scambi iònich. El scambi iònich a l’è vun di meccanismi principàj cont i quàj el terrén el tratten e ‘l ghe mètt a dosposizión aI piant e ai microrganismi di element compagn del calcio, del magnesio, del potàssi, del'azòto amoniacàl, e per quèst la CSC a l’è on ìndes de la fertilità chimica del terrén.
Forsythia
Sèrte spéci del zèner Forsythia le vé dopràde come ornamentài per la sò fiuridüra (en primaéra) zàlda e bèla spèsa.
Capacità de scambi catiònich
Adsorbiment catiònich
In del terrén, el scambiadór a l’è rappresentàa de l’insèma di partìcol sòlid che gh’hànn di grandèzz minor de 0,1 μm, bon de fa el mestée di collòid idròfil elèttronegativ; quèj partìcol chì hinn comprés ind la class de la tessidura del terren de la tèrra crea e hinn rappresentàa perlopù de l’humus e di mineràj creós vèr e pròppi (montmorilloniti, vermiculiti, illiti, ecc.). Per di valór del pH alt, i fànn el lavorà di collòid elettronegativ anca i idròssid de fèr (goethite, lepidocrocite) e de allumini (gibbsite) e i mineraj creòs del grùpp de la caolinite, ma in condizioni ordinari quèj mineràj chì gh’hànn ‘na capacità de scambi catiònich bassìssima e laoren ‘me di collòid elèttropositiv. La superfice totàl di collòid elèttronegativ a l’è de sòlit ciamada complèss de scambi.
L'interazion infra i cation e ‘l complèss de scambi l’è rappresentada di fòrz de attrazion elettrostatica ch ‘a hinn minga specifich. In realtà, i catión deslenguàa denter ind la soluzion circolanta hinn idratàa, o ben gh’hànn intorna on strat pu o manc spèss de molécol de acqua; el spessor de quèll strat chì e ‘l numer càregh elèttrich fànn de manera che el scambi catiònich el faga la selezión di catión.
La capacità de scambi catiònich de on scambiadór la dipend soratùtt de la densità di caregh elèttrich negativ in su la superfice. L’origin de quèj càregh chì la pò vèss vuna de quèsti chì.
Collòid organich
miniatura|La struttura [[Tetraedro|tetraedrica del SiO4.]] I caregh negatìv se originen de la spartizion di grupp funzionàj àcid, travèrs el slontanament de on ion idrògen. Di grupp funzionàj hinn per esempi tucc i grupp carbossilich (-COOH), e i grupp ossidril (-OH) di fenòl:
I proprietàa àcid de quèj grupp chì hinn pussée marcaa per i carbossìl, inveci i grupp fenòlich ciapen part a la formazion de caregh negatìv superciàj soratùtt per di valor elevàa del pH.
Mineraj creós
link=Special:FilePath/Struttura_illite_mica.jpg|miniatura|Struttura 2:1 (TOT) de on mineràl creós. I caregh negatìv che gh’è in di mineràj creós pòden ‘vègh divèrsi origin:
SiO3-OH → SiO3-O- + H+
La densità di caregh elèttrich negativ la dipend, a bon cunt, de du fattór: la natura di caregh e ‘l pH del terren. In fonzión de la natura di càregh, la densità l’è relativament bassa se i caregh hinn originàa in prevalenza de la rottura di graticol cristallìn (es. caolinite), l’è in media alta a hinn originàa de on alt numer de sostituzion isomòrfi silicio-alumini (es. montmorillonite), l’è molto alta se hinn originàa de la spartizion ionica di grupp funzionaj organich (es. humus). De conseguenza la CSC a l’è in gener pussée alta in di scambiadór organich e pussée bassa in quèj mineràj e, quant ai collòid mineràj, l'è pussée alta in di mineràj creós ricch de sostituzion isomòrfi (vermiculiti, montmorilloniti) e pussée bassa in di fillosilicaa primari (Tabèlla 1). A gh’è poeu anca de dì che, in ambient àcid on quàj mineràl creós, compagn di caoliniti, el pò fà el lavorà di collòid elèttropositiv per via di sò proprietà molto anfòter di grupp idròssid e del bass grad di sostituzion isomòrfi de la graticola cristallina. Infra i scambiador mineràj, on comtèégn particolàr l'è quèll di zeoliti, 'na famiglia di tèttosilicàa: quèj mineràj chì gh'hànn 'na CSC compagna de quèll de l'humus e che la sortìss de la struttura particolar de de l'alt grad de sostituzion isomòrta infra el silicio e l'allumini.
Corelazión tra el pH e la capacità de scambi
Con la sbassada del pH el grad de spartizion di collòiod elèttronegativ el se sbassa, e ‘l tend vèrs el pont isoelèttrich, per quèst la densità de càrega negativa la se redùss parècc ind on ambient àcid. El ne sortìss che la CSC de on terrén o d’on qualsesia scambiadór la va su quand che ‘l pH el va su (la sbassada de la concentrazión di ioni H+ la spòsta l'equilibri vèrs sinistra) e la diminuìss con la sbassada del pH (l'aument de la concentrazione di ion H+ el spòsta l'equilibri vèrso drizza):
Valutazion de la CSC di terrén
In del terrén la presenza di partìcol che gh’hànn di proprietà de scambi l’è domà ‘na part di tucc di granìtt de la tèrra crea, per quèst i valór de la CSC che se nòten hinn molto pussée bass. In quèj condizion chì la CSC a l’è determinada, oltra che de la natura del scambiador e del pH, anca del tenór de tèrra crea. La CSC, generalment al’è putòst bassa in di terreni minga compàtt, che ghe ‘n’hànn denter pòch de collòid, e in quèj di region tropicàj, de sòlit ricch de mineràj creós cont ona proprietà de scambi piscinina (caoliniti) e in pratega senza sostanza organica. La CSC la raggiòng di valór relativament alt in di terrén creós di zòn temperad, soratutt se hinn ben dotàa di mineraj di grupp de la vermiculite e della montmorillonite. Tuttamanch i valór pussée alt de la capacità de scambi catiònich hinn quèj di terrén dotàa de tanta sostanza organica, con di livèj estrèmmament alt in di terrén torbós.
La classificazión di terrén segond la CSC la ven raportada ind la tabèlla 2. Generalment di valor relativament alt, comprés infra 15 e 50 meq/100g se troeuven in di terrén creós dotàa de collòid che gh’hànn ‘n’alta capacità de scambi, inveci in di terrén de alt tenór de sostanza organica a se pòden superà anca i 100 meq/100g. Quèsti indicazion chì gh’hann tuttamanch domà on valór orientatìv perché tutt el discórs el dipend del tipo de collòid mineraj e, soprattùtt, de la reazión del terrén.
Determinazion de la CSC
El princippi in sul quàl la determinazion l’è fondada l'è la capacità de residuv bàsich d’on elettrolìt che 'l gh’hà dent on sal specìfich; in quèlla fase chì se doperen di procedùr standard ‘me per esempi la tamponada del pH a on cèrt valór de riferiment e el trattamént meccànic (agitazión, centrifugazión). In del cors del trattament el residuv bàsich del sal, che l’è fàa su de on catión, el ciapa el pòst di catión adsorbìd che vann in soluzión. In su l’estràtt che ‘l ven trattàa, vegnen fàa di determinazion specifich, compagn, per esempi, de la titolazion in volùmm d’on reagént dopràa che ‘l vanza, che permètten de trà foeura el valór de la capacità de scambi con l’aplicà i fórmol specifich del métod dopràa.
Ògni métod el gh’hà di errór sistematich che pòden falsànn l’interpretazión. I divèrsi métod, defàtt, fornìssen di risultàa divèrsi in fonzión de quèj fattòr chì:
Per quèj resón chì, el risultàa d’on'analisi el gh’hà de vèss semper compagnàa de l’indicazion del métod dopràa. Generalment i pòden vèssegh di errór ind l’interpretà i risultàa in di soeul molto àcid (sòtastima o sorastima) e in quèj ricch de calcàr (sorastima), inveci generalement hinn assée fidàbil i interpretazion fàa in sui risultàa ottegnùu per i soeul con ona reazión prèss a la neutralità, de già che ‘l sò tass de saturazion di bas a l’è assée elevàa e ‘l sò tenór de calcar a l’è moderàa.
I métod dopràa hinn fondà in su dò manér de frontà el problema :
I métod pussée dopràa hinn du.
1. Estrazión per mèzz de l'acetaa d'amòni (CH3COONH4) con sistéma tamponàa a pH 7.
Quèll mètod chì l’è staa elaboraa del Chapman in del 1965. A l'è el métod offizial in Italia, e l’è adottaa ‘me métod offizial anca in tanti alter stat; in di Stat Unii d'America a l’è stàa dopràa tantìssim in del cors di decènni.
I vantàgg de quèll métod chì hinn soratùtt la disponibilità d’ona granda quantità de daa de riferiment e de la facilità de la soa aplicazion: ancabén el sìa putòst longh (circa 30 minùt) l’è util de vèss eseguìi in di laboratori de analisi e l’offrìss ‘na reperibilità discreta di risultàa, cont on errór màssim del 10%. De sorapù, l'estràtt el poò vèss poeu impiegàa per la determinazion quantitativa di bas de scambi (Ca, K, Mg e Na che pòden vèss scambiàa).
I svantàgg hinn soratutt du: el primm l’è associaa a ‘na sorastima de la CSC di terrén fortement àcid, el second l'è el fàa che l'acetaa amònich el mena in soluzión di quantità rilevant de calcio trà foeura de la frazion del calcàr. L'impiégh de quèl métod chì l’è nò consiliàa per i terrén alcalìtt che gh’hànn denter pussée del 50% de calcàr, per via d’on errór possìbil de misurazion alt.
2. Estrazion con clorur de bario (BaCl2•2H2O).
Quèll métod chì, che l’è raccomandàa de la Soil Science Society of America, gh’hà divèrsi variànt. La manera classica la prevèd l'estrazión cont ona soluzión tamponada a pH 8,1 de idròssid de bario in trietanolamina. I variant impiegàa preveden l'estrazión per mèzz del clorur de bario in soluzion acquosa o in soluzion de trietanolammina con tampon a pH 8,1. Generalament a l'è on mètod che gh’è de laoragh tant adrée, per el quàl l’è necessari di pareggiadur specifich e de impiegà on reagént (el cloruro de bario) tòssich e assosènn inquinant. El vantagg a l’è però che ‘l pò vèss impiegà per la pupàrt di soeul e che ‘l pò vèss ripetùu. In sostanza a l’è on mètod pussée precìs de quèll de prima, bon anca per di misur che gh’hànn besògn de ‘na cura maggiora ma men preferìi d’abitùdin per i analisi. In di terrén alcalìtt, ancabén quèll mètod chì el traga foeura el calcio de la frazión del calcàr, l’offrìss on errór màssim pussée piscinin rispètt al métod de l’acetàa amònich.
Rappòrt tra CSC e podè tampon
El complèss de scambi del terrén el rappresenta ona vasca di ion idrògen e de bas de scambi che ‘l fa interferenza cont i procèss che menen a l’acidità o a la alcalinità de manera de tend a fermaj. Quèll contégn chi el ghe dà la contrinuzion maggiora al podè tampón del terrén, ch'a l'è in di alter paròll la proprietà de mèttess contra di variazion del pH cont el neutralizzànn i càos.
La presenza de ion idrògen in del complèss de scambi la fa de manera che el terren el se mètta contra di agent responsàbil de l’alcalinità: l’aggionta d’ona bas ind la soluzion circolanta la fa de manera de dagh l’inviada a on equilibri de scambi, con l’adsorbiment del residuv bàsich in sul complèss de scambi e col rilàss di ion idrògen. In di alter paròll, in di condizioni che menen a l’alcalinità el complèss de scambi totàl el fa el mestée de l’àcid:
Vicevèrsa, la presenza di bas de scambi la fa de manera che el terrén el se mètta contra di agent che 'l menarissen a l'acidità: l'aggionta de on àcid ind la soluazion circolanta la ghe dà l’inviada a on equilibri de scambi con l’adsobiment di ion idrògen e ‘l rilass d’ona bas. In di alter paròll, in di condizion che menen a l’acidità, el complèss del scambi el fa el mestée de la bas.
Bellee (Lecch)
Bellee (Belledo) l'è ona frazion de la città de Lecch. El paes el se troeuva arent al Bion (a nord) e al mont Magnoeuden (a sud), a sud-est del centro de la città. L'è staa per on bell poo de temp on comun indipendent, che al temp di piev el partegniva a la Piev de Lecch. Oltra a Bellee, el comun el gh'eva anca i frazion de Maggianigh, Gaggianigh (che al dì d'incoeu l'è sparida), Negugg e Barch. In del 1867 Bellee e 'l vesin comun de Cius hinn staa unii insemma, e la sede comunal l'è stada spostada a Maggianigh. In del 1928 l'è staa unii a Lecch.
La scormagna di sò abitant a l'è casciasass.
Castries
thumb|right|200px|El port Castries a l'è la capital de Santa Lüzia.
Euston Square (metropolitana de Londra)
Euston Square  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Capacità de scambi catiònich
Rappòrt tra CSC e podè tampon
In di terrén che ghe n’hànn pòch de collòid, ‘me quèj minga compàtt e quèj ricch de scheleter, la soa capacità de scambi bassa la ghe limita i proprietà tempón. I terrén molto àcid, de già ch'i gh’hànn ‘na capcità de scambi catiònich pussée bassa e, soratùtt, ‘na fòrta mancanza de bas de scambi, hinn assée suscettìbel e hinn fàcil a vegnì anmò pussée àcid, inscambi gh’hànn on podè tampon elevàa in di confront del’alcalinità. Al contrari, i terrén alcalìtt, de già ch'i gh’hànn on tass de saturazion di bas prèss al 100%, gh’hànn on podè tampon elevàa in di confront de l’acidità, ma hinn sucettìbel a l’aument ulteriór del pH.
Quèll contegn chì el spiega anca la difficoltà in del correg la reazion anormal de on terren dotà d’ona elevada capacità de scambi catiónich de già che ‘l complèss del scambi el manifèsta ona inèrzia vigorosa ind i confront di intervent de correzion.
Rappòrt tra CSC e tècnica agronòmica
Segond a quant dìtt in precedenza a l’è evidént che la capacità de scambi catiònich la sia on fattór important per la feritilità del terrén. El complèss de scambi fa el lavorà del volìn chimich quand che el tass de saturazión di bas l’è minga del 100%: ona ingrassadura la ghe dà l’inviada a on equilibri de scambi cont el rilàss di ion idrògen ind la soluzión circolanta e l’adsorbiment del cation in sul complèss de scambi. El stèss cation el sarà protètt del slavaggiament e maneman rilassà ind la soluzion circolanta de manera de vèss a dispozion di piant, la tècnica agronomica la gh’hà de adattàss ai condizion reaj de manera de sfruttà i possibilità offèrt d’ona elevada capacità de scambi catiònica, vicevèrsa de scusà i lìmit d’ona capacità de scambi bassa.
Terren con bassa CSC
I terreni con bassa CSC gh’hànn, in sostanza, pòch de nutrìent. In quèj terrèn chì i piant manifèsten pu o manc la mancanz de potassi, de calcio e de magnesio. Per di resón divèrsi ma contingént, i terrén cont 'na bassa capacità de scambi, gemeralment, gh’hànn pòch de azòto e de fòsforo: defàtt, ona bassa capacità de scambi l’è, generalment, compagnada de ona dotazion modèsta de sostanza organica, che che l'è assosènn util per trattegnì l’azòto in forma organica e ‘l fòsforo, sia in forma organica sia in forma mineràl, adsorbii in sui collòid organich e in sui collòid elettropositìv.
La tecnica agronòmica la gh’hà de adattàss con el scusà la ridotta fertilità con l’ingrassadura. I ingrassadùr bondant pòden fa aumentà i pèrdit per slavaggiament de già che el terrén l’è nò pu bon de trattegnì ona quantità rilevanta de elemént nutriènt. I ingrassadùr gh’hànn donca de vèss moderàd e frequént s'a se voeruen doprà di ingràss mineràj. Inscambi, l'appòrt de quantititiv rilevant de materiàl organich, al fin de l’ingrassadura organica (quantità moderàd) o al fin del'emendamént (quantitàa elevàa) el gh’ha on grand effètt positìv, de già che 'l migliora la dotazion de element nutriént e poeu, con l'aggionta de l'humus el svolza el tenòr de collòid e, de conseguenza. la capacità de scambi catiónich. 'Na bona pratega agricola in di terrén sciòlt l’è donca el mèttegh el letàmm o, inscambi, l'appòrt de qualsessia ingràss orgànich. L’ingrassadura mineral l’è minga fondamentalment de dà indrée, tuttamanch la gh’hà de vèss fada in maera moderada e spantegada in del sors del temp al fin de evità di pèrdit per slavaggiament che darìssen sia on impàtt econòmich sia ambiental.
Euston Square (metropolitana de Londra)
Interscambi
Fermada del bus
Capacità de scambi catiònich
Terreni cont on'alta CSC
I terrén cont on'alta CSC pòden vèss ricch de element nutriént, ma la valutazion la gh’hà de vèss semper raportada al tass de saturazion basica, che l’è on parametro che ‘l dipend soratùtt del pH del terrén.
Se la reazion l’è acida (pH < 5-5,5), anca in presenza de ona CSC alta la dotazion de element nutrient a l’è bassa istèss, soratùtt quèlla del calcio. El potàssi e ‘l magnesio pòden vèss present anca in di quantità discrètt, ma cont ona reazion del terrén fortement àcida ghe sarà anca la mancanza de quèj bas chì. L'azòto a l’è present in di quantità discrètt se el terrèn a l’è assée dotàa de sostanza organica, inscambi el fòsfro el podarìss mancà in resón del fàa che l’è nò movibil per resón chimcih. In quèj terrén chì l’ingrassadura mineràl l’appòrta di benefizi important de già che 'l complèss de scambi el ven ricch de bas. L'effètt, generalment el dura minga s’a se trànn minga via o se limiten nò i càos de l’acidità in sul longh tèrmen. On intervent de correzion insèma a ona ingrassadura de fond l’è bon de fa cress la fertilità di quèj terrén chì. Tuttamanch la rispòsta a l’ingrassadura l’è semper positiva soratùtt se vegnen fàa di somministrazion bondànt.
Se la reazion l’è nèutra o moderatament àcida (pH 6-7,5) el terrén el pò vègh on'ottima fertilità e l’offrìss ona possibilià de scèrna pussée granda. L’ingrassadura de fond la pò vèss necessaria se gh’è ona mancanza d'ona specifica bas de scambi, inveci quèlla de mantegniment l’è raccomandada al fin de conservà in del cors del temp di livèj de fertilità alt.
Se la reazion a l’è moderatament alcalina (pH 7,5-8,5) el terrén el gh’avrà on tass de saturazion basica elevàa, prèss al 100%. In quèj condizion chì la fertilità potenziàl l’è elevada, ma l’è sconduda per via del fàa che tanti nutriént hinn minga solùbil, in particolar el fòsforo e divèrsi microelemént. A pòden anca capità di mancanz de potàssi per via de l'antagonismo del calcio che ‘l se manifèsta sia al livèll de l’assorbiment di radìs, sia de l'assorbiment in su i collòid. Generalment quèj terrén chì gh'hànn besògn de furbarij particolar de manera de limità i procèss che fànn vegnì minga solùbil i element nutriént. La concimazión la gh'hà de vèss fada sòtt’oeugg, soratutt quant a l’appòrt de l'ingràss fosfatich, inveci di alter fenòmen de mancanza pòden vèss frontà cont l’ingrassadura travèrs i foeuj o con di alter furbarij tecnich (per esempi l’uso de portinèst che resisten al calcàr per la vìdor e ‘l per). L’ingrassadura potàssica l’è bona de dà di benefizzi important, ma generalment, in quèj terrén chì, l’è 'na bona usanza eseguì di intervent moderàa e cont ona cèrta frequenza, de già che i ingrassadùr bondànt pòden ‘vègh minga succèss. La correzion la fà minga el so lavorà de già che l'elevada CSC, el tass di saturazion di bas elevàa e l'elevàa tenór de calcàr attiv esàlten al màssim el podè tampón vèrs l’acidità.