cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Archimede
A diferènsa de le sò 'nvensiù, i scrìcc matemàtich del Archiméde i è mìa stacc granchè cunusìcc endel'antichità. I matemàtich de Alesàndria i l'ha lizìt e i l'ha lüminàt endèle sò òpere, ma la prìma compilasiù integràla de la sò òpera l'è stàda fàda 'ndèl 530 dòpo del Signùr del Isidoro de Mileto. I comèncc sö le òpere de Archiméde scriìcc de Eutocio endèl sècol VI i ghe dervarà le pórte a 'n püblich piö grant. Le póche còpie de le òpere del Archiméde che gh'è riàt a scampà fin dòpo 'l Médio Évo i è stàde 'na fónt emportànta de edèe 'ndèl Rinascimènt,. La scopèrta 'ndèl 1906 de òpere scunusìde del Archiméde endèl Palinsèst de Archiméde la g'ha aidiàt a capéser cóme che l'è riàt a otègner i sò rezültàcc matemàtich.
AltaVista
AltaVista  l'è staa vun di primm motor de recerca, creaa da la Digital Equipment Corporation per mostrà la potenza di sò computer. L'è staa disponibil dal 15 de dicember del 1995 al 8 de luj del 2013, quand che l'è staa sostituii da Yahoo.
Goncourt (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 11 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Montferrat (FR-38)
Montferrat l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Saint-Geoire-en-Valdaine, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
Pina de Ebro
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Montferrat (FR-38)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.26 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 488 méter a 'na altèsa màsima de 721 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Montferrat l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Bad Saulgau
Bad Saulgau l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Sigmaringen. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 97.34 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
left|200px|thumb|La céza principàl Bad Saulgau la se tróa a 'na altèsa de 587 méter sura 'l leèl del mar.
Uehlfeld
Uehlfeld l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neustadt a.d.Aisch-Bad Windsheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 31.23 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Uehlfeld el se tróa a 'na altèsa de 278 méter sura 'l leèl del mar.
Pama (Austria)
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Strada de segonda class 483
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 28.1 km.
Unlingen
Unlingen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl de Biberach. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 26.87 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Unlingen el se tróa a 'na altèsa de 535 méter sura 'l leèl del mar.
Francufort sül Men
Franchfort sül Men (Frankfurt am Main in tudesch) a l'è una cità de l'Assia, in Germania.
La gh'ha 0 abitant (dato del ), e pressapoch 1.800.000 abitant se cuntum tüta l'area metrupulitana.
Geugrafia
thumb|left|200px|La Alte Nikolaikirche A Franchfort al passa el fiüm Men.
Paulínia
200px|right|thumb|Paulínia in del stat de São Paulo Paulínia a l'è una cità del Brasil in del stat de São Paulo, cun 81.544 abitant (2008). thumb|300px|center|Paulínia.
Francufort sül Men
Aministraziun
El sindich a l'è Peter Feldmann (dal Lüj del 2012).
Cità gemelaa
Franchfort a l’è gemelaa cun:
Milizzia
"Milizziot tucc, soldad nissun"
- Carla Catani
Una milizzia a l'è una forza combatenta formada no de soldad professionista ma de citadin. Gh'è di Stat indova che la milizzia a l'è scrivuda in la lesg, compagn di Stat Unid indova che el dirit de havégh e portà i armi l'è stabilid del segond emendament per di reson de milizzia, menter di alter afiden la soa difesa a 'na forza de milizzia, compagn de la Svizzera, menter di alter ancora a doperen 'na milizzia 'me forza, despess ausiliaria, de polizzia. Una milizzia, a bon cunt, la po vesser anca irregolar e combater per esempi per l'independenza de 'n territori o per el terrorism.
Spilimbergo
Spilimbergo (en furlà: Spilimberc; en todèsch: Spegenberg) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Pordenone. El g'ha presapóch 11.080 abitàncc, 'na superfìce de 72 km² e 'na densità de 154 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arba, Dignano (UD), Flaibano (UD), Pinzano al Tagliamento, San Daniele del Friuli (UD), San Giorgio della Richinvelda, Sequals, Vivaro.
MMS
El MMS, l'acronim del ingles Multimedia Messaging Service che'l vör dì Servissi de Messac Mültimediaj, a l'è un servissi de messac telefonich che'l permet de mandà messac cunt uget mültimediaj (imagin, audiu, videu, test furmataa).
Strada europea E264
La Strada europea E264 a l'è 'na strada europea che la quatta Estonia e Latvia. La conliga Jõhvi e Inčukalns e l'è longa circa 340 km.
Makov (Moravia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Blansko.
Zborovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Zlín e del distret de Kroměříž.
Křižíkova (metropolitana de Praga)
Křižíkova  a l'è 'na stazion de la Linia B de la metropolitana de Praga.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Saint-Montan
Saint-Montan l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Bourg-Saint-Andéol, del circondàre (arrondissement) de Privas e del dipartimènt de l'Ardèche.
SMS
La parola SMS (acronim de l'ingles Short Message Service che'l vör dì servizzi de messagg cürt) a l'è duprada de solit per indicà un messagg cürt de test che'l se manda cunt un telefun celülar o alter.
Saint-Montan
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 33.18 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 56 méter a 'na altèsa màsima de 400 méter s.l.m.
SMS
Quest servizzi chì a l'è nassüü in urigin per la red GSM ma adess a l'è dispunibil anca per alter red cume la UMTS e una quaj red fissa. Se pö anca mandà un sms a un telefun celülar cunt un cumpiüter o cunt un telefun de la red fissa.
Strascee
"Andava a Rogoredo e 'l cercava i sò danee, andava a Rogoredo e 'l vosava 'me on strascee."
- Enzo Jannacci, Andava a Rogoredo, 1964.
El strascee o strasciaroeu ([stra'ser] o [strasa'røl] in lombard oriental) l'era quell omm che on temp el girava per i strad e per i cà, per toeu su e portass via, in sul sò carrett, i strasc. Poeu dopo j'avaria venduu a tocch ai carter, che cont i strasc gh'avarien tiraa foeura la carta.
Somogytúr
a l'è un comun del Distret de Fonyód, cont una popolazzion de abitant.
Strada statal 12 var de l'Abeton e del Brenner
La  a l'è 'na strada statal de l'Italia, che la corr in Emilia-Romagna. Verta del 2006, la conliga la SS12 a la SP ex SS324 a l'altezza de La Pieva.
Wädenswil
El cumün de Wädenswil al se tröva a una altitüden de 407 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Au, Zurich, Hirzel, Horgen, Männedorf, Meilen, Richterswil, Schönenberg, Stäfa, Uetikon am See. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Pareja
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Brig Bahnhofplatz
La Stazion de Brig Bahnhofplatz a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de Brig-Glis.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Matterhorn Gotthard Bahn a frequenza oraria.
Bogas
Bogas (Albogasio) l'è ona frazion del comun comasch de la Valsolda. El paes el se troeuva in su la riva del Lagh de Lugan, minga delongg del confin cont el Tesin (comun de Lugan, frazion de Gandria). A l'è in mezz in tra la frazion de Oria e quella de San Mà. A l'è anca spartii in del paes de Bogas ver e proppi e la località de Bogas de Sora. L'è staa on comun indeperlù fina al 1928. La scormagna di sò abitant a l'è sciocch. Bogas l'è cognossuu per vess vuna di ambientazion del romanz pussee famos de Antonio Fogazzaro, cioè Piccolo Mondo Antico.
Presencio
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Wädenswil
<!--
Geography
thumb|left|Wädenswil as seen from [[Lake Zürich (June 2009)]] thumb|left|Wädenswil and Lake Zurich (1794) Wädenswil has an area of. Of this area, 59.3% is used for agricultural purposes, while 9.6% is forested. Of the rest of the land, 29.8% is settled (buildings or roads) and the remainder (1.3%) is non-productive (rivers, glaciers or mountains). housing and buildings made up 20.8% of the total area, while transportation infrastructure made up the rest (9%). Of the total unproductive area, water (streams and lakes) made up 0.4% of the area. 24.5% of the total municipal area was undergoing some type of construction.
Demographics
Wädenswil has a population (as of ) of. , 20.5% of the population was made up of foreign nationals. the gender distribution of the population was 48.6% male and 51.4% female. Over the last 10 years the population has grown at a rate of 2.1%. Most of the population speaks Todesch  (85.0%), with Italian being second most common ( 3.9%) and Serbo-Croatian being third ( 1.9%).
In the 2007 election the most popular party was the SVP which received 35.2% of the vote. The next three most popular parties were the SPS (17.6%), the FDP (13%) and the CSP (11.3%).
Pamhagen
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Wädenswil
Demographics
The age distribution of the population is children and teenagers (0–19 years old) make up 22% of the population, while adults (20–64 years old) make up 64.2% and seniors (over 64 years old) make up 13.9%. The entire Swiss population is generally well educated. In Wädenswil about 76.7% of the population (between age 25-64) have completed either non-mandatory upper secondary education or additional higher education (either University or a Fachhochschule). There are 8796 famìe in Wädenswil.
there were 6128 Catholics and 7507 Protestants in Wädenswil. In the 2000 census, religion was broken down into several smaller categories. From the, 43.5% were some type of Protestant, with 40.5% belonging to the Swiss Reformed Church and 3% belonging to other Protestant churches. 32.2% of the population were Catholic. Of the rest of the population, 5% were Muslim, 7.5% belonged to another religion (not listed), 4% did not give a religion, and 11.9% were atheist or agnostic.
Transportation
thumb|Motor ship Glärnisch serving as Restaurant at Wädenswil harbour The municipality is located on the A3 motorway.
Wädenswil is a stop of the Zürich S-Bahn on the lines S2, S8 and S13 on the SBB-CFF-FFS InterRegio. Its train station is a 29 minute (S8) ride from Zürich Hauptbahnhof. The Zimmerberg bus line (Zimmerbergbus), provided by the Sihltal Zürich Uetliberg Bahn (SZU), connects the Zimmerberg region and parts of the Sihl valley.
Wädenswil is a stop of the Zürichsee-Schifffahrtsgesellschaft.
-->
Strada de segonda class 484
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 5.5 km.
Strada statal 10 Padana de Sota
La  a l'è 'na strada statal d'Italia de proprietà de ANAS, che la conliga Turin a Monselice. A l'è vuna di trate de strada pussee important de l'Altitalia e l'è stada istituida in del 1928.
Dal 2001 al 2021 a l'è stada devoluda ai vari region, menter incoeu a l'è tuta in man a l'ANAS, foeura che per la trata in Veneto, che l'è gestida 'me strada regional. Un toch de la strada la fa de tangenzial de Cremona.
Bouillargues
Bouillargues l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de La Vistrenque, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 15.77 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 27 méter a 'na altèsa màsima de 84 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Bouillargues l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Osloer Straße (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Vysoká (Moravia-Slesia)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Bruntál.
Phan Thiet
300px|thumb|right|Phan Thiet Phan Thiet (anca Phan Thiết) a l'è una cità in del süd del Vietnam. A l'è la capital de la pruincia de Binh Thuan. El sò distret al gh'ha 826.763 abitant. A l'è a 198 km a nord-est de Cità de Ho Chi Minh.
A l'è staa una bas militar strategica in de la guera del Vietnam
ESA
La Agensìa Spasiàla Europèa (en inglés: European Space Agency, en fransés: Agence spatiale européenne; breviada ESA) l'è 'na organizasiù internasiunàla dedicada a l'esplorasiù spasiàla, con 22 stacc mèmber. L'è stàda constitüìda ai 31 de magio de 1975. Ghe laùra presapóch 2000 persùne (sènsa cöntà i apaltàcc) e la g'ha 'n portafòi anöàl de 4.282 miliù de Euri per l'an 2013. La sede principala de l'ESA l'è a Parìgi, ma le sò strütüre i è en gran part decentralizàde.
Neumarkt in der Oberpfalz
Neumarkt in der Oberpfalz l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alt Palatinato. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neumarkt. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 79.03 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Contratt cont i Italian
El Contratt cont i Italian a l'è on document presentaa e firmaa del Silvio Berlusconi a Porta a Porta el 8 de magg 2001, cinch dì prima di elezion politegh. El capo de l'opposizion el se impegnava, in cas de vittoria, a fà di reform unii in cinch pont e 'l se impegnava a presentàss no ai elezion dopo se 'l avess faa no almen 4 di 'sti cinch pont. A l'è ispiraa al Contratt con l'America faa in del 1994 di Republegan e che n'ha faa vincc el Congress.
L'impegn
El Berluscon, in reppresentanza di sò liaa de la Cà de la Libertà, el prometteva de:
Valor legal
A l'è staa ciarii che 'l contratt el gh'ha nissun valor legal: Inscì l'ha stabilii el Tribunal Civil de Milan.
In del genar 2006 ona pensionada de Udin l'ha faa causa al Berlusconi perchè la soa pension a l'éra mìnga de pussee de 516€. El Premier a l'è staa convocaa del Giudes de Pas.
Pinseque
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Zahnašovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Zlín e del distret de Kroměříž.
Manegh
El manegh a l'è la part d'on ogett o de 'n istrument che la se ciappa con la man. El pò avèggh vari formi e dimension, anca a segonda de la soa fonzion: per esempi, se 'l serviss a tirà su o trasportà l'ogett (ona valisa, on sedell...), o a tegnìll in man (on cortell, on martell, ona scova, on remol...). Inoltra el pò vess de vari materiai, compagn de l'avori, d'oss, de ferr, de plastega, de legn. In di istrument a corda (violin, ghitarr e via inscì) el manegh a l'è la part pussee longa e streccia, indè che se troeuva la tastera di cord.
El nomm
La parolla "manegh" la riva de on latin volgar *manĭcu(m), che l'è colegaa cont el termen manus (cioè "man"). El termen l'è spantegaa anca in olter lengov romanz, compagn de l'italian manico, del spagnoeu mango e del catalan mànec. El termen latin classegh, ansa el s'è conservaa in del portoghes alça.
Lysice
a l'è un comun mercad de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Blansko.
UEFA Champions League 2014-2015
L'UEFA Champions League 2014-2015 (Coppa di Campion d'Europa 2014-2015 in lombard) l'è staita quella del 60 edizion de qest tornee qí de folber europee per club, jestid de l'UEFA.
La squadra che l'ha vinjuda l'è staita el Barcelona, che l'ha batud in final la Juventus per 3 a 1.
Strada europea E265
La Strada europea E265 a l'è 'na strada europea che la quatta Estonia e Svezia verta dal 2008. La conliga Tallinn e Port of Kapellskär e l'è longa 348 km.
Val d'Aosta
La Val d'Aosta (frances: Vallée d'Aoste; italian: Valle d'Aosta; arpitan: Val d'Outa; walser: Augschtalann o Ougstalland; piemontes: Val d'Osta) l'è ona vall, ona region e ona provincia autonoma italiana. La confina a nord con la Svizzera (Canton Valles), a ovest con la Francia (region de Roden-Alp) e a sud-est cont el Piemont (provincc de Versej, Biella e Turin). A l'è la region pussee piscinina de tutta l'Italia, e la gh'ha ona popolazion de apena 128.021 abitant. El sò capploeugh a l'è Aosta.
Geografia
La Val d'Aosta l'è intregament quattada di montagn, i pussee alt d'Italia e de l'Europa ocidental: in tra de lor a poeudom cità el Mont Bianch, el Mont Roeusa, el Cervin e 'l Gran Paradis. L'è tutta traversada de la Dora Baltea, on afluent del Pò. Dent a la Val d'Aosta nassen tanti sotta-vai, tra i quai a gh'è la Val del Lys, la Val del Gran San Bernard e la Valdigne.
Storia
Abitada fin de la Preistoria, l'è stada la terra di Salass, ona popolazion celtega. Poeu l'è stada conquistada di Roman, che hann fondaa la città de Augusta Prætoria Salassorum (incoeu Aosta), in onor de l'imperador August. In de la città de incoeu resisten anmò i vegg mur roman, l'arch trionfal, el tester e vari port.
Dopo la fin de l'Imperi Roman, l'è passada ai ostrogott, ai longobard e poeu ai burgund, che l'hann portada per la prima voeulta in de l'orbita francesa. Al temp di Franch l'è devegnuda vun di sit per indè che la passava (e la passa) la Via Francigena che la mena de l'Inghilterra fina a Roma. Despoeu de vess partegnuda al Regn d'Italia, l'è passada anmò 'na voeulta al regn de Borgogna. In 'sta manera, la vall l'ha scominciaa a ciappà i caratter de coltura francesa che resisten anca incoeu.
Al temp del fascism, gh'è stada ona campagna de italianizazion bella forta, che l'ha portaa a mudà el nomm a tucc i comun. Dopo la fin de la II Guerra Mondial però l'è staa portaa tusscoss a la situazion precedent. La Val d'Aosta, inoltra, l'è stada deciarada region a statutt special, e destaccada del Piemont.
Lenguagg
In Val d'Aosta el frances l'è lengua ofizial arent a l'italian. El frances l'è semper staa doperaa storegament tant 'me lengua de coltura, e le troeuvom in la gran magioranza di toponem. La lengua local l'è l'arpitan, che l'è recognossuu 'me lengua regional. In di paes de la Val del Lys a l'è parlaa (semper manch) el walser, ona lengua germanega. In de la bassa vall el s'è spantegaa el piemontes canavesan.
Apple Desktop Bus
miniatura|drita|Tastadura ADB Apple Desktop Bus l'era on bus dij computer de la Apple a bassa velocità, doperaa per taccà dispositiv de input 'me la tastadura o el mouse, ma anca per i trackball e i tavolett grafegh. L'è nassuu in del 1986 e l'era, oltra che in di computer Apple, in quej de la NeXT. Comé per el standard PS/2, intorna a l'ann 2000 l'è staa sostituii da la USB. El dopera ij midemm connetor del cav S Video.
Weichs
Weichs l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Dachau. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 18.72 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Weichs el se tróa a 'na altèsa de 468 méter sura 'l leèl del mar.
Malpighiales
Malpighiales i è 'n leèl tasonòmich che g'ha ranch de ùrden che 'l töl dét piànte colocàde endèla sotaclàs de le Rosidae segont l'organìsmo de clasificasiù filogenética APG. La sistemàtica intèrna de chèsta categurìa la g'ha amò de éser determinàda.
Segont el sistéma de clasificasiù piö ècc, ciamàt sistema de Cronquist, le famìe che adès i è cunsideràde part de le Malpighiales i éra sparnegàde en divèrsi óter ùrdegn, mìa töcc colocàcc endèle Rosidae. I piö cunusìcc de chèsti i è: Polygalales, Violales, Theales, Linales e Euphorbiales. La famìa de le Malpighiaceae l'ìa colocàda pò a lé endèle Polygalales, en ùrden che l'è amò vàlit segont el Sistema Integràt de Informasiù Taxonómica (ITIS).
Scima de Moncal
La Scima de Moncal (it. Cima di Moncale) a l'è ona montagna di Alp Orobi. La gh'ha on'altezza de 2.306 meter sora el nivell del mar. La se troeuva in su la cresta orobega principal (ciamada localment el fil), a cavall in tra la Valtolina e la Val Varon. A l'è la prima scima a sud-est del Legnon, e l'è a nord-ovest del Pizz Olt.
McDonald's
La McDonald ' s l'è ona azienda de restorazion rapida americana, spantegada in tutt el mond.
Procida
Procida (en napoletà: Proceta) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. L'è sitüàt so l'ìzola che pórta 'l stès nòm. El g'ha presapóch 10635 abitàncc, 'na superfìce de 4,1 km² e 'na densità de 2593.90 ab./km².
L'ìzola de Procida la g'ha 'na superfìce de 3,7 km². El perìmetro, töt frestaiàt, el mizüra presapóch 16 km. El teretóre del cümü el cuàrcia zó töta l'ìzola e pò a 'l izolòt lé tacàt de Vivara (0,4 km²). Le dò ìzole le fà part de le ìzole Flegree. sitüàde endèl golf de Napoli.
Strada de segonda class 486
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 18.6 km.
501
Gh'è söcedìt
Al tép del règn del Gondebald i vé tiràde 'nsèma i lègi e i üzi di Burgundi che i ciapa 'l nòm de lex Burgundionum o lex gunebada.
Chi gh'è mórt
B'utz'aj Sak Chiik, rè, nasìt in del 459.
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Grächen
Grächen a l'è un cumün svizzer del distret de Visp, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.29 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Quater pruvínz
L'area di Quater pruvinc l'è una zona cultüralment omogenea che la se tröva ins i apenin intra i pruvinc de Genua, Lissandria, Pavia, e Piasenza, e indè che gh'è un repertori fulkluristich ligaa al strüment cugnussüü cume el pénfer di Quater pruvinc. I quater pruvinc in quistion i fan part de quater region diferent:
Grächen
El cumün de Grächen al se tröva a una altitüden de 1619 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eisten, Embd, Sankt Niklaus, Stalden, Törbel.
Quater pruvínz
Isturicament i henn zonn de passagg per cumerciant, suldaa, pelegrin e viaggiadur che passaven per via de vari straa che i menaven da quij part:
Diespeck
Diespeck l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neustadt a.d.Aisch-Bad Windsheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 20.99 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Quater pruvínz
Ligam da fö
Sit da prumuziun cültürala di 4 pruveenz
Diespeck
El cümü de Diespeck el se tróa a 'na altèsa de 301 méter sura 'l leèl del mar.
Saint-Georges (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 12 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Invalidovna (metropolitana de Praga)
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Vrbno pod Pradědem
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Bruntál.
El gh'ha el status de cità
Saint-Martin-de-Crau
Saint-Martin-de-Crau l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Arles-Est, del circondàre (arrondissement) de Arles e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 214.87 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 2 méter a 'na altèsa màsima de 447 méter s.l.m.
Somogyudvarhely
a l'è un comun del Distret de Csurgó, cont una popolazzion de abitant.
Uttenweiler
Uttenweiler l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl de Biberach. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 49.78 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Uttenweiler el se tróa a 'na altèsa de 595 méter sura 'l leèl del mar.
Parndorf
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Paredes de Sigüenza
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
HTML
L'HTML (acronim per l'ingles Hyper Text Mark-Up Language) a l'è un lenguagg de furmataziun che l'è dupraa per descriv i ducüment ipertestuaj che gh'hinn in del World Wide Web. De solit tücc i sit a hinn scrivüü in HTML, el codes che'l browser al legg e l'elabura per pö fà vidè la pagina in del scherm del cumpiüter.
Gammertingen
Gammertingen l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Sigmaringen. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 52.97 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Pradoluengo
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Gammertingen
Gammertingen la se tróa a 'na altèsa de 662 méter sura 'l leèl del mar.
Balestrate
Balestrate l'è un cumün de la Pruvincia de Palermo (PA)
Erlenbach (ZH)
Erlenbach a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Meilen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.97 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Erlenbach al se tröva a una altitüden de 412 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Herrliberg, Küsnacht, Thalwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
Erlenbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 981 col nom de Liber Heremi ma questa identificazion l'è discutibel. Intra 'l 1173 e 'l 1190 l'eva staa menziunaa col nom de Erlibach.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Cedeira
Cedeira l'è on comun spagnoeu de la comunitaa autonoma de la Galizzia. El se troeuva in de la. El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è.
Pankstraße (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Tramonti di Sopra
Tramonti di Sopra (en furlà: Tramonç Disore; endèla parlàda locàl: Vil di Zora) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Pordenone. El g'ha presapóch 408 abitàncc, 'na superfìce de 123 km² e 'na densità de 3 ab./km². El cunfìna coi cümü de Claut, Forni di Sotto (UD), Frisanco, Meduno, Socchieve (UD), Tramonti di Sotto.
Plasencia de Jalón
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Věžky (Zlín)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Zlín e del distret de Kroměříž.
Parsberg
Parsberg l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alt Palatinato. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neumarkt. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 57.00 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Reconvilier
Reconvilier a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.23 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Parsberg
Parsberg la se tróa a 'na altèsa de 553 méter sura 'l leèl del mar.
Reconvilier
El cumün de Reconvilier al se tröva a una altitüden de 731 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Tavannes, Saicourt, Saules, Loveresse, Malleray, Péry, La Heutte.
Pizz Volt
El Pizz Volt (Pizzo Alto) l'è ona montagna di Alp Orobi. El gh'ha on'altezza de 2.505 meter sora el nivell del mar e 'l se troeuva in su la cresta principal di Orobi (ciamada localment el fil), a sud-est del Legnon. In su la soa scima a confinen i comun de Rogol, Delebi (Valtolina, provincia de Sondri) e Promana (Val Varon, provincia de Lecch).
Ludíkov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Blansko.
ExoMars
right|thumb|250px|Modèl del ExoMars en espuzisiù en Germania ExoMars l'è 'n progèt svelöpàt de l'Agensìa Spasiàla Europèa (ESA) en colaborasiù col la Agensìa Spasiàla Federàla Rusa per mandà sö Marte 'na sonda che restarà 'n òrbita, 'na sonda che g'ha de aterà restà fìsa e dò esploradùr (rovers) che farà dele resérche per troà tràse de vìta pasàda o prezènte sö Marte. Chèsta misiù la fà part del Programa Aurora Europeo e la g'harà 'n cóst de 850 miliù de Euri.
Misiù
thumb|250px|Model del rover en müimènt ExoMars l'è 'n progèt furmàt de dò misiù, töte dò co l'obietìf de sercà tràse biològiche sö Marte.
Alimentàt a baterìe, Schiaparelli el funsiunarà per quàter sol. Dòpo che el Schiaparelli el se smorsarà, el TGO el doprarà l'aerofrenàgio per circolarizà la sò òrbita a 'na 'na altèsa de 400 km endel córs de sèt més, el 'l cuminciarà la sò misiù scientifìfica principàla e 'l restarà atìf alméno 'nfìna al 2022.
La segónda misiù la vegnarà lanciàda de Bajkonur conden Proton-M endel 2018, e la cunsistarà de 'n mòdulo de ateràgio fat sö perlopiö de la società rùsa Lavočkin a pàrter dei dati che la Schiaparelli la mandarà sö la Tèra, e la portarà sö Marte en rover ESA endel més de zenér del 2019. La deciziù del sit de ateràgio la sarà ciapàda en bàze ai dati mandàcc del TGO; i candidàcc i sarès Ia Mawrth Vallis, l'Oxia Planum, l'Hypanis Vallis, e l'Aram Dorsum. Töcc i sicc selesiunàcc i se tróa endela zòna equatoriàla, i è geologicamènt antìchi e i pórta i sègn de 'na prezènsa pasàda de àiva al stat lìquit. La decisiù finàl la sarà ciapàda endel 2017.
El rover, alimentàt de cèle fotovoltàiche el sarà bù de müìs deperlü sö la superfìce de Marte, el farà anàlizi geològiche e biochìmiche per determinà la formasiù de le préde arènt a la superfìce e sercà tràse de vita prezente o pasàda. I dati catàcc sö i sarà mandàcc sö la Tèra dò ólte al sol per mès del Trace Gas Orbiter.
La düràda preventivàda de la misiù l'è de alméno sèt més con spostamèncc de alméno 70 meter ògna sol e la g'harès de catà sö alméno 17 campiù de préda.
Bluetooth
El Bluetooth a l'è un prutucol per ret persunaj senza fil (WPAN, in ingles Wireless Personal Area Network). El permet un metud standard, ecunomich e sicür per scambià infurmaziun intra dispusitif diferent cunt una frequenza radiu sicüra a racc cürt.
El bluetooth al cerca i dispusitif (per esempi palmar, telefun celülar, cumpiüter, cumpiüter purtatil, stampant, futucamer digitaj, videugiöch) in d'un racc d'una quaj desena de meter per metej in cumünicaziun.
Montrevel (FR-38)
Montrevel l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Virieu, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.37 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 441 méter a 'na altèsa màsima de 705 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Montrevel l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Strada statal 12 var/A variant de la Mirandola
La  a l'è 'na strada statal de l'Italia, che la corr in Emilia-Romagna. Verta del 2012, la scomincia a Medolla per conligàss dopo circa 6 chilometer con la Mirandola.
Eminem
Marshall Bruce Mathers III cugnusüü cum'é Eminem (St. Joseph, Missouri, U.S.A., 17 Utubar dal 1972) l'è un rapper, atur e produtur american.
Louis Pasteur
right|250px|thumb
Louis Pasteur (27 de dezèmber del 1822 - 28 de setèmber del 1895) l'è stat en chìmich fransés che g'ha fat dele scopèrte de 'mportànsa fondamentàl en divèrsi camp de le scènse natürài, sùra de töt per chèl che riguàrda la chìmica e la microbiologìa. El g'ha dat el nòm a la tècnica ideàda de lü stès de la pasteurizasiù.
I sò contribùti en chìmica orgànica i è stacc la scopèrta del dimorfìsmo del àcit tartàrich. Col sò microscòpio el g'ha oservàt che l'àcit racémich el prezentàa dò fùrme de cristàl, en simetrìa a spècc. L'è stat per conseguènsa el scupridùr de le fùrme destrùrsa e sinistrùrsa che le deviàa el piàno de polarizasiù de la lùce col stès àngol ma 'n sènso contràre.
Biografìa
L'è nasìt ai 27 de dezèmber del 1822 a Dole, en Frància, endóche 'l g'ha pasàt apò a la sò 'nfànsia. De zùen l'ìa mìa 'n stüdènt prometènt en scènse natürài; de fat, semài che 'l demustràa 'na quach inclinasiù particulàr l'ìa piötòst envèrs le matérie artìstiche e la pitüra. La sò prìma ambisiù l'ìa de fà 'l profesùr de art. Endèl 1842, dòpo de éser stat maèstro a la Scöla Reàl de Franche-Comté de Besançon, el g'ha utignìt el sò diplóma, condèna valütasiù de "mediòcre" en chìmica. Sò pàder el l'ha mandàt a la Scöla Normàl Süperiur de Parìgi, ma lé 'l dürarà mìa tat tép e pò 'l turnarà al paés endóche l'ìa nasìt. L'an dòpo però 'l tùrna amò a Parìgi e dòpo éser pasàt a la Scöla Normàl Süpériur, el deènta profesùr en Fìzica al Licèo de Digióne, aisebé che 'l sò véro 'nterès l'ìa zamò la chìmica.
Cuntribusiù scentìfiche
El g'ha realizàt dei gran stüde sùra la microbiologìa e 'l g'ha aidiàt a mèter en bànda 'na ólta per töte la teorìa de la generasiù spontànea.
Isomerìa òtica
Endèl 1849 Pasteur el g'ha risulvìt el “mistéro” del àcit tartàrich (C4H6O6). Chèsta sostànsa la parìa ezìster en dò fùrme che gh'ìa la stèsa idèntica cumpuzisiù chìmica ma che gh'ìa dele caraterìstiche diferènte, a segónda de le sò urìgign: l'àcit tartàrich che vignìa de materiàl vivènt (per ezèmpe, chèl del vì) l'ìa 'n gràdo de polarizà la lùce, quan che 'nvéce chèl pruducìt en laboratóre en maniéra sintética el gh'ìa mìa chèsta proprietà aisebé che la fòrmula chìmica l'éres la stèsa.
Pasteur el g'ha ezaminàt col microscòpio dei cristài de sài furmàcc de àcit tartàrich de laboratóre e 'l g'ha fat càzo a 'n laùr curiùs: gh'ìa dei cristài de du tìpi diferèncc, precìs tra de lùr ma con strütüra a spècc, compàgn de le nòste mà. La cumpuzisiù l'ìa la stèsa, ma la maniéra de asociàs dei sò àtomi la püdìa éser diferènta e simétrica, e semài che giöna la polarizàa la lùce a dèstra, l'ótra la la polarizàa al contràre, cioè a sinìstra.
Amò piö curiùs l'ìa che, quan che l'ezaminàa i cristài de àcit tartàrich de urìgign natürài, i éra töcc de 'n tìpo apéna — che vülìa dì che i éser vivèncc i pruducìa àcit tartàrich de 'n tìpo apéna, chèl che 'l polarizàa la lùce a dèstra. Chèsta scopèrta la g'ha vülìt dì per lü la concesiù de la Legiù d'unùr Franséza, quan che 'l gh'ìa apéna 26 agn de età. Endèl 1854 l'è stat numinàt decàno de la Facoltà de Scènse a l'Üniversità de Lille. Sèt agn dòpo, a 33 agn, l'ìa zà diritùr e aministradùr dei stüde scentìfich a la stèsa Scöla Normàl Süperiùr endóche 'l gh'ìa stüdiàt.
Pasteurizasiù
left|thumb|200px|Stüde de microbiologìa de Pasteur. En quach stüdiùs del sò tép, comprézo 'l chìmich todèsch famùs Justus von Liebig, i insistìa a dì che la fermentasiù l'ìa 'n procès chìmich e che gh'ìa mìa de bezògn de nisü organìsmi estèrni. Col sò microscòpio 'l Pasteur el g'ha scuprìt envéce che entràa 'n zöch du microrganìsmi — dò varietà de leàcc — che i éra la ciàf del procès. Giü 'l pruducìa l'àlcol e l'óter l'àcit làtich, che 'l ghe dàa 'n saùr àgher al vì e 'l la fàa nà a mal.
El g'ha isé ideàt en método nöf per eliminà i microorganìsmi che pöl degradà 'l vì, la bìra o 'l lat: dòpo de ìga seràt el lìquit en pröète bèle sigilàde, el la scaldàa 'nfìna a rià a 44 gràdi centìgradi per póch tép.
Dòpo 'na prima reasiù negatìva dei prudutùr al pensér de scaldà 'l vì, en esperimènt controlàt con dei lòcc de vì scaldàt e mìa scaldàt, s'è dimustràt che 'l procedimènt el funsiunàa. Gh'ìa nasìt la "pasteurizasiù", el procès che al dé d'encö el garantés la sigürèsa de 'na möcia de prodócc alimentàr.
Generasiù spontànea
thumb|150px|L. Pasteur, Facoltà de Midizìna de Rosario, Argentina, òpera del [[Erminio Blotta]]
El Pasteur el g'ha dimustràt apò che ògna procès de fermentasiù de decumpuzisiù orgànica l'è cauzàt de l'asiù de òrganìsmi vivèncc e che la multiplicasiù dei microorganìsmi endèi bröcc de cültüra l'ìa mìa 'l rezültàt de 'na generasiù spontànea. Per dimustràl, el g'ha ciapàt dei bröcc, el i ha facc bóer per sterilizài e pò 'l i ha mitìcc 'na part en fiàsch sigilàcc condèn fìlter che lasàa mìa pasà nesöna partezèla de pólver, e 'n ótra part en fiàsch che gh'ìa 'l còl lónch e ripiegàt en zó, 'n maniéra che la pólver la fàes fadìga a pasà dét e rià al bröt de cültüra.
Dòpo 'n pó de tép el g'ha oservàt che crisìa negót endèi bröcc de cültüra e chèsto vülìa dì che i organìsmi che gh'ìa cumparìt endèi fiàsch che gh'ìa mìa gne fìlter gne còl lónch e piegàt i vignìa del estèrno, facilmènt de la pólver sóta fùrma de spòre.
Isé 'l Louis Pasteur el g'ha mostràt che i microorganìsmi i se fùrma mìa de per sò cönt endèl bröt de cültüra, e isé 'l g'ha scontradìt la teorìa de la generasiù spontànea e dimustràt che ògna éser vivènt el vé de 'n óter éser vivènt (Omne vivum ex vivo), en prensépe scentìfich che l'è a la bàze de la teorìa de l'urìgin micròbica de le malatìe e che g'ha significàt en cambiamènt cencetuàl sö i éser vivèncc e l'inìsio de la Bcteriologìa modèrna.
Atività cùtra la propagasiù de le malatìe
A ìga risulvìt el probléma de l'indüstria vinìcola en maniéra isé brilànt, l'è stat automàtich che quan che 'na malatìa dei bàchi de séda la g'ha 'ncuminciàt a mandà 'n ruìna la prudusiù 'ndèl sud de la Francia, i ciamàes tùrna el Louis Pasteur. Chèsto 'l saìa negót de sétoi, ma quan che 'l g'ha cuminciàt a mitìi sóta 'l sò microscòpio el g'ha ést sübit che gh'ìa 'n parasìta che 'l i a 'mpestàa e isé pò a le fòie de le quai i se alimentàa. La sò diàgnozi la sarà dràstica: töcc i sétoi e le fòie 'mpestàcc i gh'ìa de éser distrugìcc e sustitüìcc con sétoi e fòie nöe.
El sò cuntribùto co la malatìa dei bàchi de séda, la g'ha tiràt l'atensiù apò a sö töte le ótre malatìe contagiùze. L'edèa che le malatìe le püdìes vègner trasmitìde 'ntra éser vivèncc l'ìa 'n anatéma. Se tratàa de 'n óter de chèi póncc dèboi che adès i è cunsideràcc inspiegàbii. Adognimòdo, gh'ìa negót de "òvio" endèl'edèa de 'na malatìa contagiùza.
Giü dei chirùrghi piö famùs che g'ha dat scult ai sügerimèncc del Pasteur l'è stat el britànich Joseph Lister, che 'l g'ha svelöpàt le edèe del Pasteur e 'l i ha sistematizàde endèl 1865. Lister l'è cunsideràt encö el pàder de la antisepsìa moderna, e 'l g'ha realizàt en càmbe radicàl endèla maniéra de fà le operasiù: i dutùr i gh'ìa de laàs le mà e doprà dei guàncc, i strümèncc i gh'ìa de éser sterilizàcc prìma de doprài, gh'ìa de netà le ferìde condèn quach sulusiù che copàa i mìcrobi. Prìma de Lister e Pasteur, ìga de pasà per le mà de 'n chirùrgo l'ìa, 'n divèrsi càzi, 'na sentènsa de gangréna e mórt.
El stès Pasteur, endèl 1871 el g'ha sügerìt ai dutùr dei öspedài militàr de fà bóer i strümèncc e le bènde. El g'ha ideàt el fùren, ciamàt "fùren Pasteur", che vignìa bù per sterilizà i strümèncc e töt el materiàl de laboratóre.
I vacìni de Pasteur
left|thumb|200px|Busto de Pasteur, [[Universidad Nacional de Colombia, Bogotá.]] Endèl 1880, el Pasteur l'ìa dré a fà dei esperimèncc söi pói per capéser i mecanìsmi de trasmisiù dei batéri che ghe fàa ègner el Coléra dei ozèi. Ensèma col sò asistènt, Charles Chamberland, i ghe inuculàa el batério (Pasteurella multocida) ai pói e i valütàa l'evulusiù de la malatìa.
La stória la dis che Pasteur l'ìa dré a ciapàs 'na vacànsa, e 'l g'ha dat encàrech al Chamberland de inuculà a 'n grùpo de pói condèna sèrta cültüra de batéri, prìma de pàrter pò a lü 'n férie. Ma 'l Chamberland el s'è desmentegàt de fal, e l'è partìt. Quan che töcc dù i turnàcc andré dòpo de 'n més, i pói i s'ìa mìa 'nfetàcc e la cültüra de batéri l'ìa amò là 'ndóche i l'ìa lasàda, ma 'n tòch piö dèbola. Chamberland 'l g'ha inuculàt i batéri ai pói a töte le fòze ma lur i vülìa mìa saìghen de mörer. I g'ha svelöpàt en quach sìntomi, e 'na versiù lezéra de la malatìa, ma i scampàa.
Lasistènt, dizorientàt, l'ìa dré per copò töcc i pói e ambià de nöf, quan che 'l Pasteur el l'ha fermàt: l'edèa de 'na vacinasiù l'ìa cunusìda zamò del 1796 e Pasteur el la cunusìa. El g'ha ispunìt amò 'na ólta i pói al coléra ma amò 'na ólta i è scampàcc perchè i gh'ìa elaboràt 'na risp'osta imunitària. Pasteur isé 'l g'ha mìa svelöpàt el prìma vacìno, ma 'l prim vacìno de batéri endebulìcc artificialmènt — a pàrter de chèl momènt lé gh'ìa mìa piö de bezògn de troò dei batéri adatàcc per fà 'l vacìno, se püdìa doprà i batéri de la malatìa stèsa ma 'ndebulìcc.
Pasteur el g'ha mitìt en pràtica chèsta scopèrta sübet endèl càzo de ótre malatìe cauzàde de agèncc batérich. Endèl 1881, el dà 'na demostrasiù dramàtica de l'eficàcia del sò vacìno cùtra 'l carbònchio: el g'ha inuculàt el sò vacìno a 'na metà de 'n ròs de pére e 'l g'ha inietàt el carbònchio (Bacillus anthracis) a l'ótra metà. De chèle vacinàde n'è mórt gnè öna, le ótre i è mórte töte.
Endèi sò stüde cùtra la ràbia, el dopràa i conécc enfetàcc co la malatìa, e quan che chèsti i mürìa el fàa sügà el tesùto nervùs per endebulì l'agènt patògeno che 'l la provocàa, che 'ncö sóm che l'è 'n virus. Endèl 1885 en pipì, Joseph Meister, l'è stat piàt de 'n cà rabiùs quan che'l vacìno de Pasteur l'ìa stat pröàt apéna condèn quach cà. El pipì el sarès mórt de sigür semài che 'l svelöpàa la malatìa, ma 'l Pasteur l'ìa mìa 'n dutùr, e se 'l ghe inuculàa 'l vacìno sènsa ìga prìma fat de le pröe 'l sarès nàt encùtra a problémi legài.
Adognimòdo, dòpo ìga cunsultàt dei óter coléghi, el s'è dicidìt a inuculàga a estès el vacìno al pipì. El tratamènt l'è stat en sücès totàl, el pipì l'è guarìt de la ferìda e 'l g'ha mai svelöpàt la ràbia.
Eredità scentìfica
L'espuzisiù de la sò "teurìa micròbica de le malatìa contagiùze", segónt la quàl töte le malatìe infetìve i è cauzàde de 'n quach mìcrobo che se difónt de 'na persùna a l'ótra, la g'ha reprezentàt l'inìsio de la midizìna scentìfica. G'ha vülìt dì che ògna malatìa l'ìa l'efèt evidènt (sìntom) de 'na càuza che püdìa véser sercàda e eliminàda per mès de 'n tratamènt specìfich. Endèl càzo de le malatìe contagiùze, bezognàa alùra sercà qual che l'ìa l'agènt che cauzàa ògna malatìa e pò troà la maniéra de combatìl. Per le sò atività, el Pasteur, l'è cunsideràt en pioniér de la microbiologìa modèrna.
Endèl 1973, l'Üniù Astronòmica Internasional la g'ha stabilìt de rindìga mèret al Pasteur e la g'ha 'ntitulàt en cratér del pianéta Màrte.
Stazion de Sedrun
La Stazion de Sedrun a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de Canton Grisun e Tujetsch.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Matterhorn Gotthard Bahn a frequenza oraria.
Strada statal 234 Codognesa
La  a l'è 'na strada statal d'Italia de proprietà local che la conliga Pavia a Cremona, e in del fàll la passa per i comun de Casalpusterlengh, Codogn, Pizzigheton e Belgios, cont un trat arent al Po.
Istituida in del 1958, in del 2001 a l'è passada a la Region, che la delega la gestion ai province de Pavia, Lod e Cremona. In del 2008 la trata urbana dent de Cremona a l'è stada declassada e l'è stada mituda 'me part de la strada 'na variant per la strada de Paù, e donca la strada la finiss pu a Cremona ma a Castellverd. In del 2017 la Lombardia e l'ANAS hann firmad 'n acord per fà su 'na società messedada de gestion di strade lombarde, ma per adess la strada la resta sota la ministrazzion di province.
Aigues-Mortes
Aigues-Mortes l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del cantù omònim, e 'l fa part del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Montouliers
Montouliers l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Chinian, del circondàre (arrondissement) de Béziers e del dipartimènt de l'Hérault.
Aigues-Mortes
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 57.78 km² e l'è sitüàt endèla zòna geogràfica de la Camargue.
Lavagna
Lavagna (Lavàgna in ligur), l'è ün cumün de 0 abitànt che 'l se troeuva in Ligüria, Pruvincia de Genua. El cunfìna coi cumün de Chiavari, Cogorno, Ne e Sestri Levante.
Geografia fisica
thumb|200px|Lavagna (a destra) e Chiavari (a manca) vedüdi dal satèlit La cità la se troeuva in sü la Rivera de Levànt de la Ligüria, in de la zona del Tigùli, ma la se slunga anca in de l'entrutèra. L'è a 41 chilòmeter da Genua. El teritòri cumünàal l'è divìs da quèl de Chiavari dal fiüm Entèla, che'l và a finì denter el mar propi in mèzz ai dò cità.
Somogyvámos
a l'è un comun del Distret de Fonyód, cont una popolazzion de abitant.
Dietersheim
El cümü de Dietersheim el se tróa a 'na altèsa de 301 méter sura 'l leèl del mar.
Lavagna
Geografia fisica
In del 2007 gh'hànn dàa a Lavagna la "Bandèra blü" perchè'l sò mar l'è minga spurch.
Aigues-Mortes
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Aigues-Mortes l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Lavagna
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lavagna l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Scügnài
Scügnài (en Italian Secugnago) l'è un cumün de 0 abitant (dàto del  ) de la pruìncia de Lod, Lumbardia. El se tröva a metà strada fra Lod e Casàl.
Erfurt
Erfurt a l'è una cità de la Germania de 0 abitant (dato del ).
Montouliers
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Lavagna
Storia
In ün prìmm temp, Lavagna l'è stàda üna cuntèa dij Caruling e dopu l'è diventàda dij vescuf de Genua. Pussèss de la famiglia Fieschi, fìn al 1198 l'ha fàa sü ün frach de prublèmi a la Republica Ligura.
Pardos
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Pilgersdorf
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Portici
Portici l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 58.905 (cens. 2001) abitàncc, 'na superfìce de 4 km² e 'na densità de 14726 ab./km². El cunfìna coi cümü de San Giorgio a Cremano.
Saint-Paul-le-Jeune
Saint-Paul-le-Jeune l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Les Vans, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Erfurt
A l'è la capital e la cità püssee pupulada del Land (Stat Federal) de la Türingia.
Lavagna
Storia
In del XII secul, Lavagna l'è diventàa ün Cumün de per lüü, anca se l'è stàda semper cuntrulàda ün poeu dai Fieschi.
Montouliers
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.7 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 43 méter a 'na altèsa màsima de 223 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Montouliers l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Saint-Paul-le-Jeune
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.38 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 196 méter a 'na altèsa màsima de 451 méter s.l.m.
Lavagna
Storia
In del 1564 l'è stàda sachegiàda dal pirata türch Dragut, che l'ha fàa ün frach de dànn cumè anca in olter paes del Levànt.
In del 1815, dopu el Cungrèss de Viena, Lavagna l'è stàda asegnàda al Règn de Sardegna, cumè tütta la Republica Ligura; dal 1861 la fa part de l'Itàlia.