cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arni (AG)
Storia
L'andament storegh de la popolazion de Arni l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Carboneras
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Okna
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Česká Lípa.
Strada nazzional 22 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa km.
Distret de Kőszeg
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Autovia A-65
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Civitella Casanova
Civitella Casanova l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 2.057 abitàncc, 'na superfìce de 31 km² e 'na densità de 66 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carpineto della Nora, Civitaquana, Loreto Aprutino, Montebello di Bertona, Ofena (AQ), Penne, Vicoli, Villa Celiera.
Fuentes de Oñoro
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Aegukka
Aegukka (Cant Patriottegh), o anca Achimun pinnara (Tel chì el sô del mattin) l'è l'inn nazional de la Corea del Nord. Da la division coreana al 1947 l'inn l'era el midemm de la Corea del Sud, ma con l'articol 165 de la Costituzion Nordcoreana l'è staa mittuu 'sto inn chì, scricc dal Pak Se-yong e con la musega del Kim Won-yun. Diversament da la pupart di cant nordocorean, la parla minga del Partii di Lavorator de Corea o del Kim Il-sung: L'è on'ode a tuta la Corea intrega.
Kostelec nad Labem
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mělník.
El gh'ha el status de cità.
Distret de Körmend
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Conakry
thumb|right|200px|Panurama Conakry a l’è la capital de la Guinea.
Consili Regional de la Val d'Aosta
El Consili Regional de la Val d'Aosta a l'è l'assemblea legislativa de la Val d'Aosta, faa de 35 consiliee.
Conakry
A l’è anca la prima cità de la Guinea per impurtanza ecunomiga e per pupulaziun, cun pressapoch 2 miliun d'abitant.
Geugrafia
Conakry a l'è un impurtant pòrt in sü l'Ocean Atlantich.
Noszvaj
a l'è un comun del Distret de Eger, cont una popolazzion de abitant.
Teplice
a l'è una cità de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Teplice.
Robres del Castillo
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Hejnice (Pardubice)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Defrag
El Defrag l'è ona procedura che la ottimizza l'hard disk e la fa in manera che i file sien arent in tra de lor, in di cluster vesin e donca de avègh di temp de lettura pussee bass. El defrag el pò vess faa sia dal filesystem (comé in del cas del ext4) sia con la suplega de l'utent, comé cont el NTFS.
Cantoria (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Mezzano
La Stazion de Mezzano a l'è 'na stazion de la ferrovia Ferrara-Rimini, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Koro (Mali)
Koro l’è öna sità e ü cümü del Mali, che la se tróa in del sircondàre de Koro che l’è ‘n de la regiù Mopti. In del 1998 a Koro i ghe stàa de cà 38.442 persùne.
L’agricoltüra l’è ‘l laurà piö praticàt da i abitàncc de Koro.
Okrouhlá (Liberec)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Česká Lípa.
Neratovice
El gh'ha el status de cità.
Stazzion de Ponte a Tressa
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Siena-Grosseto, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion l'è servida di servizzi regionai de Trenitalia, in contrat de servizzi cont i region interessade.
Distret de Kunszentmárton
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Rodezno
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Territori cremasch
El territòri cremasch, ò anca domà Cremasch, l'è on'area geografiga situada in del coeur de la Lombardia che 'l correspond a la part a nòrd de la Provincia de Cremona, de la qual el rappresenta la zòna pussee industrializzada e densament abitada. El sò center principal l'è la città de Crema.
Kirchheim (Würzburg)
Kirchheim l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Würzburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 18.99 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Džbánov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Territori cremasch
Stòria
L'identità del Cremasch e di sò abitant l'è andada a formàss intorna a Crema duranta i secoi, cont avveniment che renden quella zòna chì on territòri specifich. I primm testimonianz sora la presenza de la città hinn del XI secol. Al temp la se trovava in su l'Isola Fulcheria, on'isola situada in del mezz del vegg Lagh Gerond. In quell period lì el territòri l'era oggett de interess de part de la diòcesi de Cremòna, come testimònien vari document stòrich: quest perchè l'era ona zòna situada tra i fiumm Adda e Seri e longh la strada tra i città de la Lombardia occidental (Milan e Lòd), de quella meridional (Pavia e Piasenza) e de quella oriental (Bergom, Bressa e Cremòna). L'era donca on sitt ricch de aqui e fess important del pont de vista strategich. Dòpo la fas comunal, Crema e 'l sò territòri hann faa part del Ducaa de Milan (a partì del 1335) e de la Repubblica de Venezia (dòpo el 1449). In del 1580 l'è nassuda la Diòcesi de Crema. I sò confin corrisponden a quei del vegg territòri del liber comun de Crema. In del 1797 (28 marz-10 luj) Crema l'è stada la capital de la Repubblica Cremasca, che poeu l'è entrada in de la Repubblica Cisalpina. In del Regn Lombard-Venet tutt el territòri l'era drent a la Provincia de Lòd e Crema, voeuna di noeuv Provincc Lombard del Governo de la Lombardia: con la nassida del Regn d'Italia, el Lodesan l'è staa unii a la Provincia de Milan (fina al 1992), el Cremasch inveci a la provincia de Cremòna, stòrica rival de Crema. A gh'è staa vari propòst per rend el Cremasch ona provincia, ma nissuna la gh'ha avuu success.
Kirchheim (Würzburg)
El cümü de Kirchheim el se tróa a 'na altèsa de 277 méter sura 'l leèl del mar.
Territori cremasch
Comun de la circoscrizion de Crema
La circoscrizion de Crema (voeuna di quatter de la Provincia de Cremòna) la comprend i comun de Bagnoeu Cremasch, Camisan, Campagnoeula, Cavergnaniga, Cavralba, Casal Vidolasch, Casalett Ceredan, Casalett de Sora, Casalett Vaver, Castell Gabbian, Cev, Credera Rubbian, Crema, Cremosan, Dovera, Fanengh, Gnidell, Izan, Madignan, Mont Cremasch, Montòdin, Moscazzan,  Palazz Pignan, Pandin, Pianengh, Pieraniga, Quintan, Ricengh, Rivoltella, Rivòlta Grassa, Rivoltellina, Rivòlta, Romanengh, Salviroeula, Sergnan, Spin, Torlin, Trescor Cremasch, Vaian e Vailaa.
Vicoli
Vicoli l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 445 abitàncc, 'na superfìce de 9 km² e 'na densità de 49 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brittoli, Carpineto della Nora, Civitaquana, Civitella Casanova.
Territori cremasch
Comun de la circoscrizion de Crema
Parlom donca de 40 comun, per on total de 416 km quadraa e circa 130.000 abitant.
Comun de la Provincia de Crema
In del 2001 l'è stada propòsta ona legg per la creazion de ona provincia con capploeugh Crema, cont i seguent 48 comun, var a dì i 40 de la circoscrizion e alter vòtt (marcaa col grassett): Bagnoeu Cremasch, Camisan, Campagnoeula, Cavergnaniga, Cavralba, Casal Vidolasch, Casalett Ceredan, Casalett de Sora, Casalett Vaver, Castell Gabbian, Castelleon, Cev, Credera Rubbian, Crema, Cremosan, Cumignan, Dovera, Fanengh, Fiesch, Genivòlta, Gnidell, Gombit, Izan, Madignan, Mont Cremasch, Montòdin, Moscazzan, Palazz Pignan, Pandin, Pianengh, Pieraniga, Quintan, Ricengh, Rivoltella, Rivòlta Grassa, Rivoltellina, Rivòlta, Romanengh, Salviroeula, Sergnan, Soncin, Spin, Ticengh, Torlin, Trescor Cremasch, Trigol, Vaian e Vailaa.
Bisògna dì che però i comun de Soncin e Castelleon hann semper faa part, per tradizion, del territòri cremones, puttòst che de quell cremasch, e che i comun de Soncin e Rivòlta hann deciaraa de vorè fà minga part del Cremasch.
Baumgartenberg
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Mšeno
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mělník.
El gh'ha el status de cità.
Stazion de Pinerolo Olimpica
La Stazion de Pinerolo Olimpica a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de in su la.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni SFM de la linia 2 del servizzi ferroviari metropolitan de Turin, cont cadenzament orari (semioraria in di or de pont) e gestii de la Trenitalia.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Brniště
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Česká Lípa.
Autovia A-67
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Gajates
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Nagyút
a l'è un comun del Distret de Füzesabony e Kál, cont una popolazzion de abitant.
Canjáyar
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Světec
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Teplice.
Stazzion de Monteroni d'Arbia
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Siena-Grosseto, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion l'è servida di servizzi regionai de Trenitalia, in contrat de servizzi cont i region interessade.
Strada nazzional 23 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa km.
Guinea
thumbnail|drita|160px La Guinea (Guinée in frances) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacada a la Guinea-Bissau, al Senegal, al Mali, a la Costa d'Avori, a la Liberia e a la Sierra Leone e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Conakry.
Al gh'ha una süperfiss de 245.857 km² e una pupulaziun de pressapoch 9.500.000 abitant.
Sajazarra
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Guinea
300px|centro
Storia muderna
La Guinea a l'è stada un pussediment de la Francia del 1890 al 1958, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga
La Guinea (nom ufizial: République de Guinée) a l'è una repübliga.
El paes a l'è staa sota el guern d'una giunta militara del 2008. Al dì d'incö però l'è pü inscì.
El president a l'è Mamady Doumbouya (del 2021).
El prim minister a l'è Mohamed Béavogui (del 2021).
Stazion de Airasca
La Stazion de Airasca a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de in su la.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni SFM de la linia 2 del servizzi ferroviari metropolitan de Turin, cont cadenzament orari (semioraria in di or de pont) e gestii de la Trenitalia.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Berg im Attergau
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Aristau
Aristau a l'è un cumün svizzer del distret de Muri. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 8.64 km², e al se tröva a una altitüden de 401 meter sura al livel del mar.
El cumün de Aristau a l'è tacaa ai cumün de Besenbüren, Boswil, Jonen, Merenschwand, Muri, Ottenbach (ZH), Rottenschwil.
Stazion de Cervia-Milano Marittima
La Stazion de Cervia-Milano Marittima a l'è 'na stazion de la ferrovia Ferrara-Rimini, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Liběchov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mělník.
El gh'ha el status de cità.
Phishing
El phishing l'è ona gabola fada in sul Internet per robà di dacc a on utent, e per fàll el fa finta de vess on quajvun comé la banca, la polizia o la posta.
L'è vuna di tattegh de l'ingegneria sociala pussee doperada, normalment a hinn mandaa on mucc de email generegh a pussee gent che se pò, ma gh'è anca di tattegh de phishing pussee miraa e l'obiettiv l'è semper quell de rivà a di dacc reservaa comé i password de la casella email, del cunt in banca o del cloud.
Dolní Čermná
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
El gh'ha el status de comun mercad.
Bédar
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Nagyvisnyó
a l'è un comun del Distret de Bélapátfalva, cont una popolazzion de abitant.
Kist
Kist l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Würzburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 3.87 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Kist el se tróa a 'na altèsa de 373 méter sura 'l leèl del mar.
Kleinrinderfeld
Kleinrinderfeld l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Würzburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 7.74 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Kleinrinderfeld el se tróa a 'na altèsa de 311 méter sura 'l leèl del mar.
Montesilvano
Montesilvano l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 39.133 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 1701 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cappelle sul Tavo, Città Sant'Angelo, Pescara, Spoltore.
Yamoussoukro
Al gh'ha 200.659 abitant (2005).
Munüment
A Yamoussoukro la gh'è vüna di ges catolich püssee grant al mund: la basiliga de Nostra Sciura de la Pas.
Galindo y Perahuy
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Distret de Kunhegyes
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
San Asensio
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Pertoltice pod Ralskem
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Česká Lípa.
Stazion de Lido di Classe-Lido di Savio
La Stazion de Lido di Classe-Lido di Savio a l'è 'na stazion de la ferrovia Ferrara-Rimini, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Distret de Levice
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Nitra, con capital.
Srbice (Ústí nad Labem)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Teplice.
Autovia A-68
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Abidjan
right|150px Abidjan a l’è la capital ecunomiga e del cumerci de la Costa d'Avori, anca se la capital pulitiga a l'è Yamoussoukro.
A l'è anca la prima cità de la Costa d'Avori per pupulaziun, cun püssee de 4 miliun d'abitant.
Cità gemelaaa
thumb|right|200px|El "Plateau", la növa zona cumerciala, e la lagüna "Ébrié" Abidjan a l'è gemelaa cun:
Nagytálya
a l'è un comun del Distret de Eger, cont una popolazzion de abitant.
Origo gentis Langobardorum
L'Origo Gentis Langobardorum l'è un test del VII secol in su la storia dei Antig Lombards, de l'orijen lejendaria a'l segond regn del Pertarit (672-688). L'è contegnid ind tri manuscriits dei Leges Langobardorum, conservads a:
A g'è un sunt de la lejenda anca ind la Historia Langobardorum del Paol Diacon.
Stazzion de Buonconvento
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Siena-Grosseto, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Kralupy nad Vltavou
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mělník.
Stazion de Nichelino
La Stazion de Nichelino a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de in su la.
Kralupy nad Vltavou
El gh'ha el status de cità.
Stazzion de Buonconvento
Moviment
La stazzion l'è servida di servizzi regionai de Trenitalia, in contrat de servizzi cont i region interessade.
Stazion de Nichelino
Moviment
La stazion a l'è servida di treni SFM de la linia 2 del servizzi ferroviari metropolitan de Turin, cont cadenzament orari (semioraria in di or de pont) e gestii de la Trenitalia.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Deciarazion d'independenza de la Catalogna
La Deciarazion d'independenza de la Catalogna a l'è stada la deciarazion unilateral de independenza firmada de 72 deputaa de la maggioranza independentista del Parlament de Catalogna el 10 de ottober del 2017, che la deciara, in applicazion de la legg de transitorietà giuridica e de fondazion de la Republega, la Republica Catalana 'me Stat independent, sovran, de diritt, social e democratich.
A l'è stada preceduda de on descors del Carles Puigdemont al Parlament, indova l'ha nonziaa i resultaa del referendum per l'autodeterminazion e l'ha domandaa de sospend la Deciarazion per on para de setteman per permett de negozià cont la Spagna.
El 27 de ottober 2017, dopo del refud spagnoeu a dialogà, el Parlament catalan l'ha proclamaa la Republica.
Villa Celiera
Villa Celiera l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 890 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 74 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carpineto della Nora, Castel del Monte (AQ), Civitella Casanova, Farindola, Montebello di Bertona, Ofena (AQ).
Berja
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Provincia de la Spezzia
La ''' (' in italian) a l'è una provincia de la region, con cap-loeugh.
La gh'ha dent i comun de.
Stazion de Gatteo a Mare
La Stazion de Gatteo a Mare a l'è 'na stazion de la ferrovia Ferrara-Rimini, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
La Spesia
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
La cità la se tróa sö l'estremità orientàla de la Liguria, a póch chilòmetri del cunfì co la Toscàna, al cèntro de 'n golfo natüràl al qual la ghe dà nòm. Chèsto golfo l'è cunusìt apò a col nòm de Golfo dei Poeti, e l'è töt cunturnàt de 'na cadéna de culìne, la piö àlta de le quài l'è 'l mut Verrugoli, 749 m s.l.m., a òvest de la cità.
Cità 'nzemelàde
La Spesia l'è 'nzemelàda co le cità de:
thumb|left|200px|El pórt
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de La Spezia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
San Millán de Yécora
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Bruck-Waasen
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Dolní Dobrouč
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Stazzion de Murlo
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Siena-Grosseto, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion l'è servida di servizzi regionai de Trenitalia, in contrat de servizzi cont i region interessade.
Costa d'Avori
A l'è tacada al Ghana, al Burkina Faso, al Mali, a la Guinea e a la Liberia e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Yamoussoukro, ma la cità püssee impurtanta a l'è la vegia capital Abidjan.
Strada nazzional 24 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa km.
Costa d'Avori
La gh'ha una süperfiss de 322.460 km² e una pupulaziun de pressapoch 26.378.274 abitant.
300px|center
Storia muderna
La Costa d'Avori a l'è stada un pussediment de la Francia del 1893 al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga
La Costa d'Avori (nom ufizial: République de Côte d'Ivoire) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Alassane Ouattara (del 2010).
El prim minister l'è l'Patrick Achi (del 2021).
Rtyně nad Bílinou
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Teplice.
Distret de Zlaté Moravce
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Nitra, con capital.
Distret de Komló
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Abtwil (AG)
Abtwil a l'è un cumün svizzer del distret de Muri. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 4.14 km², e al se tröva a una altitüden de 536 meter sura al livel del mar.
El cumün de Abtwil a l'è tacaa ai cumün de Hohenrain (LU), Sins.
Kürnach
Kürnach l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Würzburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 12.29 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Kürnach el se tróa a 'na altèsa de 250 méter sura 'l leèl del mar.
Nagyréde
a l'è un comun del Distret de Gyöngyös, cont una popolazzion de abitant.
Ammerswil
Ammerswil a l'è un cumün svizzer del distret de Lenzburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 3.19 km², e al se tröva a una altitüden de 452 meter sura al livel del mar.
Legg del Poe
La Legg del Poe l'è ona legg nassuda in su la Red che la dis che senza di emoticon che riden o di olter segn ciar che vun l'è dree a parlà per ischerz, el se pò minga fà ona parodia del fondamentalismo senza ch'on vergun la toeuva de vera. Donca, in pratega, senza i element tipegh de la lengua parlada tant 'me l'intonazion o robb compagn in del scricc, comè i emoticon, a l'è dura toeu per el nas el fondamentalismo, e inscambi el fondamentalismo, quell vera, el pò vess ciappaa per ona parodia.
Ammerswil
El cumün de Ammerswil a l'è tacaa ai cumün de Dintikon, Egliswil, Hendschiken, Lenzburg.
Popolazion
miniatura|manzína|250px|Gesa e center del paesin de Ammerswil
Galinduste
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Bentarique
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Autovia A-72
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Altenburg (Germania)
thumb|La piazza del mercaa Altenburg (Starograd in lusazian inferior; Starohród in lusazian superior; Starohrad in cech stòrigh; Altenburgo in spagnoeu; Altenbourg in frances) a l'è ona città de la Germania centro-oriental. El territori aministraa de la città l'è abitaa de 0 personn (dato del )
La città la se troeuva in de la Turingia, in del circondari de l'Altenburger Land.
Stòria
La città l'è stada abitada a longh de popolazion slav: la prima citazion de la città la ven de on document de l'imperador Otton II (976). El Barbarossa el n'ha faa vun di centri pussee important del sò regn.
In del 1256 l'ha ciappaa el titol de città.
Tocco da Casauria
Tocco da Casauria l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 2.759 abitàncc, 'na superfìce de 29 km² e 'na densità de 95 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolognano, Bussi sul Tirino, Castiglione a Casauria, Corfinio (AQ), Popoli, Salle.
Tocco da Casauria|thumb|290px Tocco da Casauria|thumb|290px
Brunnenthal
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Rimini Viserba
La Stazion de Rimini Viserba a l'è 'na stazion de la ferrovia Ferrara-Rimini, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Fiès
Fiès l'è 'l cümü piö meridiunàl de la pruvìncia de Brèsa e 'l se tróa ai cunfì co le pruvìnce de Cremùna e de Màntoa.
La zona l'ìa zà abitàda 'n época preistòrica. De le bànde de le località de Santa Cristina e Cademàrc, endèl 1898, gh'è stàt troàt de le tómbe de la cültüra de Remedèl (2200 agn prìma de Crìsto).
El nòm del paés el compàr per la prìma ólta endèn docümènt del sècol IX.
Veltrusy
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mělník.
El gh'ha el status de cità.
Nagykökényes
a l'è un comun del Szirák District e Distret de Hatvan, cont una popolazzion de abitant.
Dobříkov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Distret de Topoľčany
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Nitra, con capital.
Benizalón
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Proboštov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Teplice.
Stazzion de Monte Antico
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Siena-Grosseto, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion l'è servida di servizzi regionai de Trenitalia, in contrat de servizzi cont i region interessade.
Distret de Kisvárda
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Galisancho
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
San Román de Cameros
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
San Valentino in Abruzzo Citeriore
San Valentino in Abruzzo Citeriore l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 1.959 abitàncc, 'na superfìce de 16 km² e 'na densità de 122 ab./km². El cunfìna coi cümü de Abbateggio, Bolognano, Caramanico Terme, Scafa.
Distret de Kistelek
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
San Millán de la Cogolla
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Všetaty (Mělník)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mělník.
El gh'ha el status de comun mercad.
Buchkirchen
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Distret de Šaľa
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Nitra, con capital.
Dlouhá Třebová
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Santuari de la Madona de Tiran
El Santuari de la Madona de Tiran a l'è un santuari in la part alta de la cità, center religios el pussee important de la Valtolina.
Storia
Per la tradizzion catolega el 29 de setember 1504 a Tiran l'è stada vista la Madona in d'un ort che l'ha domandad al bead Mario Omodei de fà su un tempi dedicad a Lee. El 25 de marz 1505 la scomincia la costruzzion e i estèrni inn fornid in del 1513 e l'è consacrada el 14 de masg 1528.
Descrizzion
L'è ispirad ai canon del Renassiment de bellezza e equilibri e l'è stad progetad del Tomas Rodee e per el so gust baroch l'è considerada, insema al Dom de Milan e a la Certosa de Pavia, vuna di gese pussee bell in Lombardia.
Autovia A-73
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Leinach
Leinach l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Würzburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 28.02 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Leinach el se tróa a 'na altèsa de 280 méter sura 'l leèl del mar.
Strada nazzional 25 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa km.
Legg del Godwin
La Legg del Godwin l'è ona evoluzion de la Reductio ad Hitlerum nassuda in del 1990 per oeuvra del Mike Godwin che la dis: "Meneman che 'na discussion in sul Internet la vegn pussee longa, la probabilidaa ch'on quejvun o on quejcoss el vegna paragonaa a i nazista o Hitler la vegn arent a vun"
- M.Godwin
Chella conclusion logica chi l'era nassuda in di primm agn di discussion in su l'internet, ai temp di grup del Usenet.
Benitagla
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Distret de Kiskőrös
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Stazion de Cesenatico
La Stazion de Cesenatico a l'è 'na stazion de la ferrovia Ferrara-Rimini, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
San Torcuato
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Distret de Nitra
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Nitra, con capital.
Osek (Ústí nad Labem)
a l'è una cità de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Teplice.
Dlouhoňovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Nagyfüged
a l'è un comun del Distret de Gyöngyös, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Bellaria
La Stazion de Bellaria a l'è 'na stazion de la ferrovia Ferrara-Rimini, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Stazzion de Civitella Paganico
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Siena-Grosseto, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Mónosbél
a l'è un comun del Distret de Bélapátfalva, cont una popolazzion de abitant.
Margetshöchheim
El cümü de Margetshöchheim el se tróa a 'na altèsa de 170 méter sura 'l leèl del mar.
Distret de Kiskunmajsa
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Gallegos de Argañán
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Stazzion de Civitella Paganico
Moviment
La stazzion l'è servida di servizzi regionai de Trenitalia, in contrat de servizzi cont i region interessade.
Mělník
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mělník.
El gh'ha el status de cità.
Dřínov (Mělník)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mělník.
Strada nazzional 26 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa km.
Benahadux
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Candiolo
La Stazion de Candiolo a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de in su la.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni SFM de la linia 2 del servizzi ferroviari metropolitan de Turin, cont cadenzament orari (semioraria in di or de pont) e gestii de la Trenitalia.
Servizzi
Biliettaria
Stazion de Brandizzo
Moviment
La stazion a l'è servida di treni SFM de la linia 2 del servizzi ferroviari metropolitan de Turin, cont cadenzament orari (semioraria in di or de pont) e gestii de la Trenitalia.
Oben am jungen Rhein
Oben am jungen Rhein (In volt sora el gioven Ren in lombard) l'è l'inn nazional del Liechtenstein. L'è basaa in su la musega del God Save the Queen, cont on test scrivuu in del 1850 dal Jakob Josef Jauch. Se dopera la midemma melodia de l'inn ingles perchè i prinsep de Hannover, ona voeulta tolt el trono de la Confederazion Germanega, l'han mittuu comé inn, e 'l Liechtentein l'ha voruu dàgh on test.
Fina al 1963 la primma strofa la diseva "Oben am deutschen Rhein" ossia "In volt sora el Ren todesch" e "Das teure Vaterland" l'era "Im deutschen Vaterland", ma in quel ann tucc i riferiment a la Germania hinn staa cavaa via.
De solit ai fras "Hoch leb' der Fürst vom Land, Hoch unser Vaterland" ("Longa vitta al Prenzip de la terra, viva la nòsta Pàtria") la gent, soratutt i pussee vigg, la volza la man a la manéra de 'n giurament, tradizion mitteleuropea ciamada Schwurhand.
El test
Oben am jungen Rhein Lehnet sich Liechtenstein An Alpenhöh'n. Dies liebe Heimatland, Das teure Vaterland, Hat Gottes weise Hand Für uns erseh'n.
Hoch lebe Liechtenstein Blühend am jungen Rhein, Glücklich und treu. Hoch leb' der Fürst vom Land, Hoch unser Vaterland, Durch Bruderliebe-Band Vereint und frei.
Stazion de Brandizzo
Servizzi
Biliettaria
Stazion de Candiolo
Interscambi
Fermada de l'autobus
Stazion de Brandizzo
Interscambi
Fermada de l'autobus
Oben am jungen Rhein
Traduzion Lombarda
Là su sora el gioven Ren El gh'è 'l Liechtenstein In di oltur alpin. Chella cara nosta terra chi Chella cara Patria chi l'è stada scernida foeura per numm de la savia man del Signor.
Longa vita al Liechtenstein dree a butà fior longh el gioven Ren feliz e fedel. Longa vita al Prinzip de la nosta Tera, longa vita a la nosta Patria, libera e giontada insemma de fradernaj ligamm d'amor.
Autovia A-74
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Rob Bishop
El Rob Bishop (Kaysville, 13 luj 1951) a l'è un statunitens, representant del.
San Vicente de la Sonsierra
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Burgkirchen
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Distret de Komárno
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Nitra, con capital.
Aulla
Aulla (Aùla in dialèt cararì) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Massa e Carrara. El g'ha presapóch 10.175 abitàncc, 'na superfìce de 59 km² e 'na densità de 172 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolano (SP), Fivizzano, Fosdinovo, Licciana Nardi, Podenzana, Santo Stefano di Magra (SP), Sarzana (SP).
Offenburg
Offenburg (Offäburg in alemann; Offenbourg in frances) a l'è ona cità todesca del Baden-Württemberg.
Ohníč
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Teplice.
Distret de Kiskunhalas
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Distret de Nové Zámky
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Nitra, con capital.
Cinisi
Cinisi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Palermo. El g'ha presapóch 10.253 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 311 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carini, Terrasini.
Envers la fì dei agn setànta l'è stàt lüminàt de spès endèle crònache per vìa de la vicènda de Peppino Impastato, en zùen del paés che g'ha sercàt de lotà cùtra la mafia (suratöt cùtra 'l boss Gaetano Badalamenti) e che per chèsta rizù l'è stat copàt de la stèsa organizasiù che 'l combatìa.
Oberpleichfeld
Oberpleichfeld l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Würzburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 8.66 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Stazzion de Roccastrada
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Siena-Grosseto, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Oberpleichfeld
El cümü de Oberpleichfeld el se tróa a 'na altèsa de 263 méter sura 'l leèl del mar.
Stazzion de Roccastrada
Moviment
La stazzion l'è servida di servizzi regionai de Trenitalia, in contrat de servizzi cont i region interessade.
Stazion de Igea Marina
La Stazion de Igea Marina a l'è 'na stazion de la ferrovia Ferrara-Rimini, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Strada nazzional 27 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa km.
Franch Locadell
Ol Franch Locadell (Berghem, 3 de loeuj 1960) a l'è 'n medegh italian, president del Consei superior de sanità.
Biografea
L'è lauread a l'Università di Stoeude de Pavia en medesina e ceroeuséa e specializzad en pediatria e ematologia. L'è anch diretor del dipartiment de onco-ematologia e de terapéa cellular e genica a l'ospedal pediatregh Bambin Gesù de Roma e l'è apò professor ordenare de pediatria a l'Università la Sapienza.
En del 2005 l'è stad insignid de la medaja d'or al merit de la sanità poeublega.
Gallegos de Solmirón
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Desselbrunn
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Chvatěruby
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mělník.
Distret de Kiskunfélegyháza
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Mátraszentimre
a l'è un comun del Distret de Gyöngyös, cont una popolazzion de abitant.
Mátraderecske
a l'è un comun del Distret de Pétervására, cont una popolazzion de abitant.
Ben McAdams
El Ben McAdams (West Bountiful, 5 dicember 1974) a l'è un statunitens, representant del.
Beires
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Autovia A-75
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Cítov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mělník.
Santa Engracia del Jubera
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Cotkytle
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Diersbach
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Rimini Torre Pedrera
La Stazion de Rimini Torre Pedrera a l'è 'na stazion de la ferrovia Ferrara-Rimini, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Piòvi
Piòvi (nom ufizial in italian: Piode) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El paes el se tröva in de la Valsesia e 'l cunfina cun la Pruvincia de Biela (cumün de Pecinengh).
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Piòvi l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Bayárcal
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Choceň
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
El gh'ha el status de cità.
Prosselsheim
Prosselsheim l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Würzburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 20.03 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Prosselsheim el se tróa a 'na altèsa de 269 méter sura 'l leèl del mar.
Stazzion de Sticciano
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Siena-Grosseto, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion l'è servida di servizzi regionai de Trenitalia, in contrat de servizzi cont i region interessade.
Mátraballa
a l'è un comun del Distret de Pétervására, cont una popolazzion de abitant.
Čakovičky
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mělník.
Santa Eulalia Bajera
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Santa Coloma (La Rioja)
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Chivasso
La Stazion de Chivasso a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de in su la.
Airö
Airö (Talian: Airolo; Tudesch storegh: Eriels; Rumanc storegh: Iriel; Walser: Aeruls) a l'è un cumün svizzer del distret de Leventina. in del Canton Tesin. Al gh’ha 0 abitant (dato del ) e una süperfiss de 94 km², e al se tröva a una altitüden de 1175 meter sura al livel del mar.
Novosedlice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Teplice.
Stazion de Chivasso
Moviment
La stazion a l'è servida di treni SFM de la linia 2 del servizzi ferroviari metropolitan de Turin, cont cadenzament orari (semioraria in di or de pont) e gestii de la Trenitalia.
Strada nazzional 28 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa km.
Airö
Geugrafía
miniatura|manzína|200px|Airö, vist de la strada del Pass del Sant Gottard Airö 'l se tröa int la Val Leventina, 55 chilometer a nord de Bellinzona.
Stazion de Chivasso
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Riedenheim
Riedenheim l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Würzburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 23.99 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Riedenheim el se tróa a 'na altèsa de 313 méter sura 'l leèl del mar.
Garcibuey
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Běstovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Stazion de Piscina di Pinerolo
La Stazion de Piscina di Pinerolo a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de in su la.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni SFM de la linia 2 del servizzi ferroviari metropolitan de Turin, cont cadenzament orari (semioraria in di or de pont) e gestii de la Trenitalia.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Bagnone
Bagnone (Bagnón en dialèt cararì) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Massa e Carrara. El g'ha presapóch 2.022 abitàncc, 'na superfìce de 73 km² e 'na densità de 28 ab./km². El cunfìna coi cümü de Corniglio (PR), Filattiera, Licciana Nardi, Monchio delle Corti (PR), Villafranca in Lunigiana.
thumb|left|Bagnone
Měrunice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Teplice.
Angelo Inganni
L'Angelo Inganni (Bressa, 24 de november 1807 - Gussagh, 1880) a l'è stad un pitor italian
L'ha dissegnad per la pupart vedude de la Lombardia e di scene de vita popolar.
Postua
Postua (inscì anca in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
El paes el se tröva in de la Val Sessera, ai pee del Munt Barun (2044 meter) e al cunfin cun la Pruvincia de Biela (cumün de Anloch e de Cavril).
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Postua l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Stazzion de Montepescali
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Tirrenica e de la ferrovia Siena-Grosseto, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Stazion de Padova
La Stazion de Padova a l'è 'na stazion de la Milan-Venezia, Ferrovia Calalžo-Padova, ferrovia Bassano-Padova, ferrovia Padova-Bologna e ferrovia Padova-Padova Interporto, che la serviss el comun de Padoa. L'è taccada a stazione di Ponte di Brenta, Stazion de Mestrino, Stazion de Vigodarzere e stazione di Padova Campo Marte.
Stazzion de Montepescali
Moviment
La stazzion l'è servida di servizzi regionai de Trenitalia, in contrat de servizzi cont i region interessade.
Calèpe
Castèi Calèpe l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che 'l se tróa 'n de la Al Calèpe apröf al fiöm Òi che l’ sègna ìl cunfì tra Bèrghem e Brèsa.
El g'ha 'na popolasiù de, con d'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
De èt
Ol bórgh de Castèl di Cóncc de Calèpe ‘ndóe gh’è amò 'l castèl co i tór e i müra merlàde de l’època e 'l giardì sö 'n d'ü teràs panoràmech söl fiöm. Ol bórgh medievàl 'l presènta amò ü tòch di müre e quàter tur de l’època.
I Frasiù
I frasiù de Castèi Calèpe i è Taü, Quintà e Siidì.
Diffusion del Rayleigh
La diffusion del Rayleigh (pronunziàa /ˈreɪli/, che la ciapa el sò nòmm del fisich britànnich Premi Nobel John William Strutt Rayleigh) a l’è la diffusion di ond sberlusént provocada di partìcol piscinìtt rispètt a la longhèzza d'onda de l'onda medèmma, che la succed quand che la lus l’intravèrsa on mèzz tolber, soprattùtt gas e lìquid ma anca sòlid con dent di porcarij  o di inclusion. In particolar la succed per radiazion che l'è men energetica de l’energia de legàmm de l’elettron con l’atom.
Questa fenòmen chì, cont el tegnì cunt di effètt de coerenza quantistica, el fà el sò mestèe in manera che l’energia del foton la cambi nò (a l'è on fenòmen elastich). Oltra a la diffusion del Rayleigh, on’altra a l’è la diffusion del Thomson, fada de on elettron lìber de bassa energia. La diffusion del Rayleigh de la componenta bloeu de la lus del sol fada di molecol de l’aria a l’è la resón principal che ‘l cièl el par de color azzurr.
La diffusion a l’è elàstica, o ben la radiazion spanduda la gh’ha l’istèssa freguenza de quèlla incidenta e la radiazion spanduda a l’è anca ciamada radiazion Rayleigh.
Diffusion per mèzz de partìcol piscinìtt
La quantità de lus che la ven spanduda de la diffusion del Rayleigh la dipènd sia de la grandèzza de la partìcola sia de la longhèzza d’onda de la lus. El coefficient de diffusion, e donca l’intensità de la lus spanduda, la varia al contrari de la quarta potenza de la longhèzza d’onda segond la leg del Rayleigh, che la ven aplicada in su di patìcol che gh’hànn on diametro assosènn pussée piscinìtt de la longhèzza d’onda de la lus. La diffusion per mèzz di particòl pussée grand de circa on décimm de la longhèzza d’onda de la lus la ven inveci trattada de la teoria del Mie.
Quan che on ragg de lus de longhèzza d’onda λ e intensità I0 el ciappa denter ‘na sola partìcola piscinina, l'intensità de la lus che la ven spanduda de lee (I) a l’è dada de la leg:
indoe Ra l’è la distanza da la partìcola (de gia che pussée che se slontànom l’intensità la diminuìss), θ l'angol de diffusion, n l'indes de rifrazion de la partìcola e d a l’è el diametro de la partìcola.
La destribuzion angolar de la diffusion del Rayleigh a l’è determinada del tèrmen (1+cos2 θ), ch’a l’è on coefficient in simmitria rispètt al pian perpendicolar a la direzion incidenta de la lus; per quèst la lus spanduda innanz la gh’ha l’istèssa intensità de la lus spanduda indrée. Cont l’integrà in su ona sfera che contorna la partìcola a se pò ottegnì la sezion de button de la diffusion del Rayleigh, σs:
El coefficient de la diffusion del Rayleigh per on grupp de partìcol spantegàa in manera casual, incoerenti intra de lor, compagn che ind on gas, a l’è el numer de partìcol per unitàa de volùmm N moltiplicàa per la sezion de buttón.
Diffusion del Rayleigh per mèzz di molecol
La teoria del Rayleigh la se aplica anca e soratùtt ai molecol in deperlór, consideràd me partìcol pontiformi (o ben de diametro nagòtt). In tal caso a se parla nò de indes de rifrazion oppùr de diametro de la partìcola ma puttòst de la soa polarizzabilità α, che la descrìv quant i caregh elèttrich de la molecola a se moverànn a caosa del camp elèttrich dondant de la lus, e ingenererànn in sò turn ona pìccola onda elèttromagnetica sferica. In quèll caso chì l’intensità de la diffusion del Rayleigh per ona molecola sola a l’è dàa de:
El coefficient totàl de diffusion (la sezion de botton) de ‘na sola molecola de azòto, ch’a l’è el componenta principàl de l'atmosfera, el gh’hà ha on valor de circa 5,1 x 10−31 m2 per ona longhèzza d'onda de 532 nm (lus verda). Quèst el fa de manera che a la pression atmosferega per ògni meter del tragìtt la verrà spanduda ona frazion de lus de circa 10−5 grazie a l’azòto.
El color azzurr del ciel
La dipendenza forta de la diffusion del’incontrari de la longhèzza d'onda (1/\lambda^4), la fa de manera che la lus bloeu la venga spaduda assosènn pussée de la lus rossa. Ind l'atmosfera i "foton bloeu" vengnen spandùd quand che l’onda l’intravèrsa el cièl e a l’è per quèlla resón chì che a se pò vedè la lus blu che la riva de tutt i canton del cièl intanta che i alter foton riven direttment del sol. Notà che nonostant che a se dopra el tèrmen foton la teoria de la diffusion del Rayleigh a l’è stada sviluppada con l’elèttromagnetismo classich, senza l'uso de la meccanica quantistica.