cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Belfòrt
Belfòrt (Belforte) a l'è ona frazion (o mej on rion) de la città de Vares. A l'è situaa in de la part oriental del capploeugh e l'è traversaa de la strada omònima, che l'è voeuna di strad pussee important de Vares e che la fonziòna 'me arteria de collegament con Malnaa e con la Svizzera. A Belfòrt el se troeuva el castell che l'ha ospitaa el Barbarossa in occasion di sò guerr contra Milan. Al dì d'incoeu el castell (trasformaa in del Ses'cent in d'ona villa) el se troeuva in condizion de incuria. La gesa parrocchial l'è dedicada a la Madònna de la Speranza e de la Pas, ma l'è pussee conossuda 'me gesa del Lazzerett perchè l'ospitava i malaa de peste del Ses'cent. El rion l'è traversaa del riaa Vellon, che 'l finiss in de l'Olòna arent a Malnaa.
El quarter l'è staa loeugh de sconter tra i Casciador di Alp e i Austriach duranta la Segonda Guerra de Indipendenza.
Spartacus
thumb|right|Scultura da Spartacus a [[Berlin, Germania]] thumb|I muviment dai ribell in da la [[tersa guèra servil]] thumb|Statua da Spartacus crucifiss in via Appia a [[Roma, ma espòsta a Parigi, Francia]] thumb|right|L'atür american [[Kirk Douglas in dal 2011, l'ha interpretò Spartacus in dal film Spartacus dal 1960]] thumb|right|L'atür gales [[Andy Whitfield in dal 2010, l'ha interpretò Spartacus in dal telefilm Spartacus: Blood and Sand poch prima da murì in dal 2011]] thumb|Calciatur da la [[FC Spartak Moscow in dal 2006]] Spartacus (Tracia, circa 109 A.C. – Lucania, 71 A.C.) l'è stò un gladiatur e cundutier trace, ca l'ha capegiò una rivolta da s'ciavi, la pùsé impegnativa dai guer servili che Roma la dovù affruntà. L'é cugnusü cum'é Ül s'ciav che l'ha sfidò l'Imper.
Primi Ann
Al sa cugüns poc da precis da quand Spartacus l'era giujn: l'è però cert che l'é nasüü in Tracia da una famiglia da pastur appartenent a la tribù di Maedi; l'ha intrapres la prufessiun dal pà, ma al finiss in miseria e acceta d'entrà in da l'esercit ruman, e al cumbat in Macedonia cul grad da milite ausiliari. La dùra disiplina ubligada e i tanti episòdi da rasism ca l'ha duvù subì all'intern da la milisìa l'han cunvint a disertà e a scapà. Caturò, al vegn giudicò disertur e cundanò, secundo la legg criminal militar rumana, a diventà s'ciav. In seguit, circa al 75 a.C., al vegn destinà a fà ül gladiatur; Spartacus, di fati, al vegn vendù a Lentulus Batiatus, v'un lanista cal pusedeva una scòla da gladiatur a Capua. Spartacus al vegn ubligà a cumbatt denter l'anfitiatri campan cuntra i belv e cuntra alter gladiatur.
La Ribelliün
Spartacus, esasperò dai càtìf cundisiün che Lentulus al ga riservava a lü e agli alter gladiatur, al decid da ribelass e in dal 73 a.C. l'é scapò dall'Anfiteatri capuan in duà l'era cunfinà; alter 70 gladiatur l'han seguì fin al Vesuvi, la prima tapa da la rivòlta spartachista. Quand i ribel in pasò su la strada ca la purtava alla muntagna i ribel sa scuntran cun un drapell da suldà da la lucal guarnigiun, ch'eran stò mandò incuntra per fermà l'avansada. Al vincc però Spartacus, cal vegn elett cap dai ribell insèma ai galli Oenomaus e Crixus e sa rifùgian ai pied dal vulcan per riurganizass, aumentà i propri forss accugliend alter s'ciavi.
Segunda Tessalunices Capitel Vün
Prima Tessalunices
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR>
Capitel Vün
1Paül, Silvan e Timutee, a la gésa di Tessalunices in de Diu el noster Pader e 'l Signúr Gesü Crist, 2grazia a vialter e pas de Diu el Pader e 'l Signúr Gesü Crist.
Spartacus
L'intervent da Crassus
In dal dicembar dal 72 a.C., propri quand Spartacus turnava in Lucania, ül Senà ruman l'ha dò al proconsole Marcus Licinius Crassus l'incaric da fermà la rivòlta. Crassus l'ha ciapò ül cumand su 8 legiuni, per vincc a tucc i cost. Crassus l'ha muvù cuntra Spartacus cun ses legiuni, e alter 2 legiuni cunsulari ripetutament scunfitt, che i funt, però, riferisan ess stò decimà da Crassus stess. Infati, al sa narra che, cumbatend cun l’esercit da Spartacus, Crassus al vegn scunfitt e per punisiün l'ha urdinò la decimasiün di legiuni cunsulari fin all’imman cifra da ben 4.000 legiunari giustisiò cun ül sistema da la Verberatio (a bastunà) per la cudardia mustrada in di cunfront dal nemìs. Ma ül principal respunsabil da cal ruvesci chi l'era stò un amis da Crassus, Mummius, che, insèma ad alter nobil, al s'era post agli ordin dal proconsole, cum’era cunsuetudin per la nobiltà quand s’intraprendeva v'una campagna al cumand da valurüs cundutier, per metàs in lüss in di campagn pulitich; Mummius disubbedìs agli ordin e atacò Spartacus, ma questi al reagìs suprafacendul. Cun la Verberatio, Crassus s'é guadagnò püsé da Spartacus la paura e ül timur reverenzial di sö omàn, e al ristabiliss la disiplina e la fedeltà di sö trupp. Spartacus, ciapò in cuntratemp da ca la decisiun chi, l'ha deciss da sbarcà in Sicilia per o e uniss a una rivolta da s'ciavi, indipendent da la sua, in Trinacria. Tutavia, a causa dal tradiment dai pirati cilici (che s'eran miss d'acordi cun ül famigerò guvernatür da la Sicilia, Verre), al vegn custrett a stà fermu, nunustant ül tentativ d' atraversà ül strett cun i zatér che però riusivan no ad assicurà l’apròd, anca perché Verre aveva furtificà i coste in di press da Messina. Crassus urdinò la creasiün d'un gran mur in da la part püsé streta ca l'ha separava ül mar Ioni dal mar Tireni, in prusimità da l'istmo da Catanzaro, prutett da un fussà largh e prufund, che, tagliand da mar a mar la Calabria blucass Spartacus e facess minga arrivà rifurniment d' alcun genar ai sö trupp, tenend in dal cuntemp impegnà e ben allenà i legiunari. Difati, acadéva che Spartacus riceveva aiuti da briganti, s'ciavi fugitiv e disertur, tutavia, Spartacus, dopu una seri da tentenament, l'ha decidù da fursà ül blocc, fasend traversà i sö trupp in un punt di oper da difesa che l'era stà neutralisà.
La Scunfìta e la Mort
Rütt ül blocc, Spartacus al sa dirigg verso l’Apulia, secund alcuni perché al vureva salpà alla vòlta da la Tracia, secund alter perché al vureva fà ribellà gli s'ciavi da l'Apulia. Alüra Crassus atacò Spartacus ai spall, ma ül trace al riess a vincc in da la Bataglia da Petilia. Tutavia, per la stanchésa di sö omàn, Spartacus l'ha pudù minga sfrutà al meij ül success, in dal genar dal 71 a.C., anca perché l'esercit ruman, numerüs e ben armà, l'ha custrett Spartacus prima a scapà vers Brindisi, (semper a Brindisi, i sö ex alleà, Castus e Gannicus, han atacò i ruman e han perdù netament), e dopu alla ritirada, ancamò vers la Lucania. Difati la piana dal metapuntin, l'è teater dal passagg da l’esercit da s'ciavi e disperà da Spartacus ca ghan permiss da ciapa alter cunsensi. Plutarcus parla da l’arriv da tanti mandrian e pastur da la regiun che, gent giuijna e rubusta, s'in unì al grupp, e han sachegià i cità, tra i quali Heraclea (incö Policoro), e Metapontum (incö Metaponto), in dal post che ül gladiatur ribell al s'é incuntrò cun il pirata cilicio Tigrane per urganisà l'imbarc da Brindisi a Cilicia, dopu falì per ül tradiment dal pirata. La bataglia final ca l'ha vist la scunfita e la mort da Spartacus in dal 71 a.C. s'é svolta in di press dai surgenti dal fium Sele.
Adatament cinematugrafich e televisiv
Liam McIntyre
Spartacus Peak
In Antartid, precisament in di Isùl da Livingston, gh'é un picc da giàss alt 650 meter, ca l'han ciamà cul nom da Spartacus, Spartacus Peak.
San Michele Mondovì
San Michele Mondovì (en piemontés: San Michel) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 2.070 abitàncc, 'na superfìce de 18 km² e 'na densità de 115 ab./km². El cunfìna coi cümü de Lesegno, Mombasiglio, Monasterolo Casotto, Niella Tanaro, Torre Mondovì, Vicoforte.
Saint-Pantaléon (FR-84)
Saint-Pantaléon l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Gordes, del circondàre (arrondissement) de Apt e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 0.78 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 184 méter a 'na altèsa màsima de 277 méter s.l.m.
Melara
Melara (en ferarés: Mlàra; en vèneto: Melara) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bergantino, Borgofranco sul Po (MN), Cerea (VR), Ostiglia (MN).
Saint-Jacques (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 6 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Albinyana
a l'è un comun de la provincia de Tarragona, cont una popolazzion de abitant.
Mar Baltegh
El Mar Baltegh l'è on mar de l'Europa del Nord. El bagna i riv de noeuv statt: Danimarca, Svezia, Finlandia, Russia, Estonia, Letonia, Lituania, Polonia e Germania. I isol pussee important a hinn la Selandia, Gotland, Öland, Saaremaa, Hiiumaa, Osmussaar, Bornholm, Rügen, Usedom, Wolin. Ghe vann denter i fiumm Oder, Vistola, Njemen, Daugava e Neva.
Nomm del mar in vari lenguagg
Per ciamà 'sto mar (cognossuu ai temp di Roman 'me Mare Suebicum o Sarmaticum) gh'è almeno tre maner: chi che ghe dis mar de l'Est, chi mar de l'Ovest e chi inveci mar Baltegh.
Cañada de Calatrava
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
St. Anton im Montafon
St. Anton im Montafon l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Bludenz e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 80119.
Balkova Lhota
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Tábor.
Alfántega
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Casalèt (CR)
Casalèt (Casaletto Vaprio an Italià) l'è 'n paìs da da la Pruinsa da Cremuna.
'L è tacàt ai cümü da Campagnóla, Cavràlba, Cremusà, Quintà e Trescùr.
Evulusiù demogràfica
'L andamènt dal nömer d'abitànt 'l è mustràt an da la tabèla ché sóta:
Stazzion de Botanischer Garten
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
San Marcello
San Marcello l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 1.929 abitàncc, 'na superfìce de 25 km² e 'na densità de 77 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belvedere Ostrense, Jesi, Maiolati Spontini, Monsano, Monte San Vito, Morro d'Alba.
Göppingen (circundari)
El circondàre de Göppingen l'è giü dei 35 circondàre del Baden-Württemberg, endèl sud de la Germania. El se tróa 'ndèl distrèt aministratìf de Stocàrda. El cuàrcia zó 'na superfìce de 642,35 km² e'l g'ha 'na popolasiù de 258.464 abitàncc (2002).
Comitaa Ventoten
miniatura|Manifestazion europeista indova che l'ha partecipaa el Comitaa El Comitaa Ventoten (Comitato Ventotene in italian) a l'è 'na sociazion europeista italiana nassuda in del 2016. El sò motto a l'è "Europa, hashish, lassee fà", a mostrà l'attenzion de la sociazion per l'Europa, per la libertà de l'individov e per l'economia de mercaa.
La se occupa anca de equità in tra i generazion e l'ha faa anca di event con la Elsa Fornero in sul tema di pension.
San Martino in Pensilis
San Martino in Pensilis l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 4.824 abitàncc, 'na superfìce de 100 km² e 'na densità de 48 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campomarino, Chieuti (FG), Guglionesi, Larino, Portocannone, Rotello, Serracapriola (FG), Ururi.
Prefettura de Alessi
La prefettura de Alessi (Qarku i Lezhës in albanes) a l'è voeuna di 12 prefettur albanes. La se troeuva in de la part a nòrd-òvest del paes, la confina a òvest cont el Mar Adriatich, a nòrd con la prefettura de Scutar, a nòrd-est con quella de Kukës, a est con quella de Dibër e a sud con quella de Durazz.
El territòri l'è montuos a est e pussee in pianura vers el mar. La còsta l'è longa 38 chilòmeter e 'l mont pussee alt a l'è el mont Kunore (2121 meter), in del distrett de Mirditë.
Distrett
In de la prefettura gh'hinn trii distrett:
Seekirchen am Wallersee
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Geroeula (Casee)
Geroeula (parnonzia local: [dʒə'røːlə]; italian: Gerola) l'è ona frazion del comun paves de Casee, in de l'Oltrepò. El paes el se troeuva a nord del centro comunal, arent al Cornal, a la Scrivia (in del pont indè che la se butta dent al Pò) e al confin cont el Piemont. L'è stada on comun indipendent fina al 1835.
Jasenná (Hradec Králové)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Náchod.
Ořech
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-západ.
Beaufort (FR-38)
Beaufort l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Roybon, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.69 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 266 méter a 'na altèsa màsima de 374 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Beaufort l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Aufseß
Aufseß l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bayreuth. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 29.39 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Aufseß el se tróa a 'na altèsa de 414 méter sura 'l leèl del mar.
Kronau
El cümü de Kronau el se tróa a 'na altèsa de 110 méter sura 'l leèl del mar.
Regn dei Franc
Ol Regn dei Franc o Regn Franc (Regnum Francorum in latin) l'è stait un regn cread dei Franc con l'invasion del nord-est de la Gallia romana ind el 420. Ind i agn ol regn al s'è slargad a tuta la Gallia e part de la Jermania, fina a quand ind el 800 ol Carl Magn l'è stait incoronad imperador.
Recoules-de-Fumas
Recoules-de-Fumas l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Marvejols, del circondàre (arrondissement) de Mende e del dipartimènt de la Lozère.
Regn dei Franc
Ol regn l'era spartid in do grande rejon, Neustria e Austrasia, e l'è stait governad de do dinastie: i Merovinj (420-751) e i Carolinj (751-800), anc se quests qé i g'hiva jamò ol poder real jà de la fin del VII secol, col titol de maester de palaz.
Recoules-de-Fumas
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.77 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 879 méter a 'na altèsa màsima de 1144 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Recoules-de-Fumas l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Landtag del Liechtenstein
El Landtag del Liechtenstein l'è 'l Parlament del Principaa del Liechtenstein. El president l'è 'l Albert Frick.
I deputaa hinn elegiuu ogni 6 agn in du distrett elettoral, e i gh'ha de vess parlamentar lung l'esercità de la soa profession, anca se ciappen on'indennità. Gh'è l'immunità parlamentar. A la session de vertura l'è elegiuu on president e on vicepresident, che pò sostituìll se gh'è de besogn.
Jann Galeaz Viscont
Ol Jann Galeaz Viscont (Pavia, 16 de otover 1351 - Meregnan, 3 de setember 1402) l'è stait un member de la dinastia Viscont, Sior de Milan e, despò del 1395, prim Duca de Milan.
Joventuu
Fiœl del Galeaz II e de la Bianca de Savoia, ind el 1360 l'ha sposad l'Isabella de Valois, s'cieta del re de França Joann II. La dota de la sposa l'è staita la Contea de Sommières, pò cambiada con qella de Vertus, de la qual ol Jann Galez al ciaperà ol sovernom de Cont de Virtuu. Ol matrimone l'è miga stait fortunad: tuts i s'cietin mas'c (Jann Galeaz, Azon, Carl) i è morts, e a la fin anca l'istessa mader, ind el partorir l'ultem, l'è spirada; domà l'unega fiœla, la Valentina, l'è restaita col pader.
Intratant ol Jann Galeaz l'ha fait esperienza ind l'art de la guerra e de la diplomazia, grazia ai conflits intra la so fameia e i Savoia. Ind el 1373, aprœv a Monticiar, l'è stait vencid e ferid dei trupe nemixe. L'ann dop l'ha rapresentad ol so pader ind i tratative cond l'Amedee IV de Savoia, e l'ha firmad la pax de Casal.
Ol governar scompartid
Ind el 1375 ol pader al g'ha dait ol govern dei citaa de Novara, Vercei, Lissandria, Tortona, Valenza e Casal, cond la facoltaa de far la guerra e la pax cond i Savoia. Ol Galeaz al tegniva per luu Pavia, Com, Piaxenza e Bobi cond el titol de dominus generalis. Quand qe l'è mort ind el 1378, l'è començada la lota de poder intra i duu ram de la fameia, qell del Jann Galeaz e del so zio, ol Bernabò, qe al controllava la part orientala dei domini.
Tuts duu i circava de controllar qell olter: a l'interna, cond una politega matrimoniala intra i ereds (per reunir i duu ram), e a l'esterna cond el circar dei lianze cond dei oltre casade nobei, per rinforzar ol so poder.
Ind el 1378 ol Jann Galeaz l'ha conquistad Ast, e duu agn dop l'è rivad a far-s nominar Vicare Imperial del Venceslav de Lussemburg; ma ol Bernabò l'era dree a lavorar a un ligam matrimonial cond el Luis I d'Anjou, Cont de Provença.
Uneg Sior
A la fin ol Jann Galeaz l'ha decidid de liberar-s del so barba: ol 6 de maj del 1385 cond una scusa al l'ha atirad for de la pusterla de Sant Ambrœs e al l'ha fait imprexonar, cond l'aid del Iacopo Dal Verme e del Oton de Mandell. Al sarà tegnid ind el castell de Trez per un qualc mis, per pò vesser velenad. I citaa sota ol so domini i ha saludad ol nœv Sior comè un liberador: ol Bernabò l'hiva stait un sovran dur e spietad; inscambe, ol Jann Galeaz l'hiva sbassad i tasse.
Espansion
Paxifegad l'interna dei so domini, g'hiva de vardar-s de l'esterna: i Della Scala, Sior de Verona, i aidava i ereds del Bernabò, donca ol Jann Galeaz al s'è liad con Francesc ol Vegg de Carrara, Sior de Padoa. Ciapade Verona e Vicenza (1387), al s'è metid decorde con Venezia per spartir-s i domini del so vegg liad: donca l'ha ciapad anca Padoa, Feltre e Bellun (1388), a la Serenissima i è indaite Trevis e Ceneda.
Ind el 1389 l'è mandada in sposa a'l Luis de Valois, fradell del re de França, la Valentina Viscont, cond una granda dota e ol dreit de sucession in cas de estinzion del ram masqil.
I so mire i ha fait stremir Bologna e sovertut Fiorenza, qe l'è staita la so nemixa plu granda fina a la so mort. Ind el 1390 la citaa toscana la forma una liga (con denter ol Francesc Novell de Carrara, ol Carl Viscont, fiœl del Bernabò, ol Joann de Armagnac e 'l Steven de Baviera, qe i ha sposad dei s'ciete del Bernabò) qe la porta la guerra in Lombardia; grazie ai vitorie del Viscont in sui nemix ind el 1392 l'è firmada la pax, con la quala i è recognosside tute i conquiste del Jann Galeaz, manc Padoa, qe la s'era revoltada e l'è tornada sota ol Carrara.
Intra ol 1392 e ol 1393 g'è staits dei contats cond la França, per una spedizion comuna contra i fiorenzin; ma i oposizion d'una part de la cort de Paris i ha fermad tut. L'ann dop ol Jann Galeaz l'ha mandad una ambassada a'l Re dei Roman Venceslav, per ciamar-g un titol ind la jerarqia feudala per lejitimar ol so poder. I tratative i è indaite inants fina a'l 11 de maj del 1395, e ol 5 de setember ol Jann Galeaz l'è stait incoronads in Sant Ambrœs comè Duca de Milan. Insé, a'l preze de 100,000 fiorin, l'hiva ciapad un titol qe al le metiva sora ai olter nobei locai, dinasteg e asquas impossibel de tirar vià. Ol 13 otover del 1396 l'è rivad anca un olter diploma, qe al slargava ol poder ducal a tuts i domini viscontee (el prim l'era domà in su la citaa de Milan e ol so contad), al fissava un sistema de sucession basad in sul prim fiœl mas'c, a'l qual l'indava la Contea de Pavia, creada ad hoc. L'ann dop anca Angiera l'è staita levada a Contea, in omaj a la lejenda segond la quala i Visconts i vegniva de l'Anglo, s'ciet de l'Enea, qe l'havress fondad la citaa.
L'è fals inscambe ol diploma de nomina a Dux Lombardiæ, ma l'è una prova dei ambizion del Viscont e de la cort pavesa.
Bandonad ol projet de aidar ol Venceslav a otegnir la corona imperiala cond una spedizion comuna in Italia (in cambe del so aiœt a ciapar Fiorenza), ind el 1396 l'è staita tacada Mantoa, qe la s'era tirada vià de l'influenza viscontea. Ma l'intervegnir de Fiorenza, Venezia e Savoia insema l'ha portad a un tregua de dex agn con la citaa (1398). Ol Jann Galeaz al vuliva far-la finida con Fiorenza, donca al s'è inviad a preparar una smorsa de la quala l'havress pudid miga tirar-s vià: ciapada la Lunijana, ind el 1399 l'ha comprad del Gerard Leonard Appiani la citaa de Pisa e l'ha ciapad la dedizion de Siena, storega nemixa de Fiorenza; l'ann dop, cond un colp de man, l'ha ciapad Perugia, e despò i oltre citaa minor de l'Umbria i s'è daite deperlore. Domà Lucca l'era restaita libera, ma sota una granda influenza del Viscont.
Per circar de salvar-s, i fiorenzin i s'è impegnads cond un grand pagament a'l nœv Re de Jermania, ol Robert de Baviera (qe l'hiva roversad ol Venceslav) perqè al faxess una spedizion contra Milan. Ma una vitoria picinina dei trupe lombarde arent a Bressa (1401) l'è staita assee per far tornar indree ol sovran. Despò la borlava anca Bologna (1402), e la smorsa intorn a la republega toscana l'era insé completada.
La mort e la sucession
La mort improvisa del Duca (fors de malaria o pesta) ind el castell de Meregnan (1402) l'ha portad a la fin del so disegn. La joven etaa del so prim ered (ol Jovann Maria Viscont, 13 agn), la so decision de spartir ol govern intra i so s'ciets e l'ambizion dei so comandants, i ha portad a dei agn de lote intra i fazion, e de perdida de terre per ol Ducad.
Titoi
Ol Jann Galeaz l'era Duca de Milan, olter qe Sior de Milan, Verona, Crema, Cremona, Bergem, Bologna, Bressa, Bellun, Pieve, Feltre, Pavia, Novara, Com, Lod, Vercei, Alba, Ast, Pontremoli, Tortona, Lissandria, Valenza, Piaxenza, Bobi, Parma, Rej, Vicenza, Perugia, Vigevano, Borg San Donen e dei vai del Boite.
Trinità d'Agultu e Vignola
Trinità d'Agultu e Vignola l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Olbia-Tempio. El g'ha, 'na superfìce de 136 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aggius, Aglientu, Badesi, Viddalba.
Aiguamúrcia
a l'è un comun de la provincia de Tarragona, cont una popolazzion de abitant.
Stadi Luigi Zaffanella
El Stadi Luigi Zaffanella a l'è un impiant polisportiv de Viadana che 'l ospita i partide del Rugby Viadana. Inaugurad in del 1993, l'è dedicad al Pierluigi Zaffanella, capitani de la squadra in di agn '70 e '80. L'è fad su de trè tribune per un total de 6'000 post a settà.
San Damiano Macra
San Damiano Macra (en piemontés: San Damian (CN)) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 476 abitàncc, 'na superfìce de 54 km² e 'na densità de 9 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cartignano, Castelmagno, Celle di Macra, Dronero, Frassino (CN), Macra, Melle, Roccabruna, Sampeyre.
Renaison
Renaison l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Saint-Haôn-le-Châtel, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23.04 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 327 méter a 'na altèsa màsima de 820 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Renaison l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Castellar de Santiago
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Sorokpolány
a l'è un comun del Distret de Szombathely, cont una popolazzion de abitant.
Union dovanala
'N union dovanala a l'è 'n area indova i entità che ne fann part se impegnen a garantì la libera circolazion di merci e de doperà 'n unega tariffa vers i alter zon dovanai.
Quintà
Quintà (Quintano in Italià) l’è ‘n paìs da da la Pruincia da Cremuna.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è mustràt in de la tabela ché sóta:
Villepinte (FR-11)
Villepinte l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Castelnaudary-Sud, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
Pierre, South Dakota
Pierre a l'è la capital del South Dakota, vün di stat di Stat Ünì d'America. L'hann fundada in del 1880 e l'è del 11 de nuember del 1889 la capital de stat. La gh'ha una pupulaziun de 14.095 (2006) e l'è la segunda capital püssee piscinina di Stat Ünii d'America dopu de Montpelier, Vermont.
Villepinte (FR-11)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 15.4 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 124 méter a 'na altèsa màsima de 202 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Villepinte l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Landsting
El Landsting l'è 'l parlament de la Groenlandia, provincia autonoma de la Danimarca. El gh'ha 31 scagn e 16 hinn assee per la maggioranza.
L'è staa fondaa el 1 de magg del 1979, primma gh'era el Grønlands Landsråd, ossia el Consili Provincial.
Vos corelaa
+Folketing
Torre Maura (metropolitana de Roma)
Torre Maura  l'è 'na stazion de la Linia C de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Strada de prima class 9
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 111.396 km. La conliga Zdiby e Rumburk.
Phoenix
thumbnail|right|250px Phoenix (in O'odham Skikik, in Yavapai Wasinka, in Apache de l'Ovest Fiinigis, in Navajo Hoozdo, in Mojave Hachpa 'Anya Nyava) a l'è la capital, la cità püssee granda e l'area metrupulitana püssee granda de l'Arizona, vün stat di Stat Ünì d'America.
Clima
De solit el cel a l'è bel ciar, cunt una media de 300 dì de suu a l'ann. La temperadüra la riva a 38 °C per 89 dì a l'ann, suratüt de giügn a setember, ma la pö anca rivà a püssee de 40 °C. La temperadüra püssee granda a l'è stada quela del 26 de giügn del 1990: 50 °C.
Falconara Marittima
Falconara Marittima l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 28.154 abitàncc, 'na superfìce de 25 km² e 'na densità de 1126 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ancona, Camerata Picena, Chiaravalle, Montemarciano.
Jaroměř
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Náchod.
Ferrovia Sassari-Sorso
La  a l'è 'na ferrovia regionala italiana a  longa  km.
Verta del, l'è in e l'è de proprietà de.
Cassina Cagnoeula
Cassina Cagnoeula (Buon Gesù in italian) a l'è ona frazion di comun varesòtt de Olgiaa, Castellanza e Bust Grand.
John Ray
240px|right|thumb John Ray (29 de noèmber del 1627 Black Notley, arènt a Braintree (Essex) - 17 de zenér del 1705 Black Notley) l'è sta en natüralìsta inglés, cunsideràt giöna de le figüre piö 'mportànte d ela stória natüral britànica. Enfìna al 1670, el se firmàa come John Wray ma dòpo 'l g'ha ambiàt a doprà "Ray" perchè 'l gh'ìa scuprìt che l'ìa chèla la maniéra che la se firmàa la zét de la sò famìa.
L'ìa mìa 'n dutùr come i piö tacc dei sò coléghi natüralisti de l'época, e dóca l'ìa mìa 'ntersàt a a le piànte per vìa de le propietà de cürà le persùne ma piö che óter per rizù scentìfiche. L'è cunsideràt giü dei fondadùr de la botànica modèrna.
L'ìa fiöl de 'n frér, el g'ha ìt la pusibilità de stüdià a Cambridge. Sicóme che lé gh'ìa mìa dei córs de botànica el s'è mitìt de per sò cönt a stüdiàla.
Botànica
Endèl 1660, ghe comparìt e fùrma anònima, 'n òpera che tratàa de la flora de la zòna de Cambridge (Catalogus stirpium circa Cantabrigiam nascentium) endóche se tróa le sò prìme oservasiù. Ogna ólta che 'l ciapàa 'n ezàm 'na spéce nöa, el furnìa 'nformasiù sùra l'habitat, sùra la morfologìa, la fiuridüra e 'na quach indicasiù terapèutica. L'è nàda a finì che l'òpera la g'ha it en gran söcès.
Endèl 1670, el Ray el g'ha püblicàt el Catalogus plantarum Angliæ et insularum adjacentium, prìma òpera dedicàda a la flora ingléza, cuncluziù de divèrse campàgne de racòlta de èrbe 'n töt el paés.
El g'ìa pò pianificàt la püblicasiù de 'na flora europèa e 'l gh'ìa fat dei viàs en euròpa. El g'ha ambiàt a püblicà 'ndèl 1686 Historia plantarum generalis, prim tentatìf de 'na flora globàl.
Ray el g'ha fat el prim tentatìf de fà 'na clasificasiù natüràla de le piànte, e 'l g'ha spiegàt el sò método en tré òpere: Methodus plantarum nova (1682), el prim vülüm de Historia plantarum (1686) e 'ndèl Methodus emendata (1703).
El g'ha separàt i monocotilédoni dei dicotilédoni 'n maniéra bèla ciàra, fórse ispiràt del Teofrasto, e le gimnospèrme de le angiosperme. El gh'ìa fat 'na separasiù 'ntra le piànte sènsa fiùr e chèl coi fiùr.
L'è per sò mèret de lü che 'l vocabolàre botànich el s'è sgrandìt en maniéra cunsistènta. L'è stat lü che 'l g'ha 'ntrducìt paròle compagn de cotilédone o pòlen. Per le sò descrisiù el g'ha dopràt apò 'l vocabolàre del Marcello Malpighi, del Karl Sigismund Kunth o del Nehemiah Grew.
Piano
El piano (el nomm intregh l'è pianufort, ch'al ven del talian pianoforte) l'è un strüment müsegal cunt una tastera. Un piano nurmal al gh'ha 88 tast. I piano druven i tast per möv di martell che i pica sura i cord lé denter, e pöj i fann son. I piano i henn in do misür de bas: grand piano e piano a mür. El piano a l'è staa un strüment devera popular ind la müsega classega de l'Ucident fina del tard XVIII secul. Chel lü ch'el suna el piano al ven ciamaa pianista.
John Ray
Ornitologìa
Endèl 1676, Ray el g'ha püblicàt Ornithologia libri tres de Francis Willughby, mórt amò zùen. Chèsta versiù latìna la egnarà traducìda 'n inglés du agn dòpo. L'Ornithologia l'è cunsideràda giöna de le òpere de fondasiù de l'ornitologìa modèrna. Se sà mìa de precìzo quàla part che 'l g'hape ìt el Ray en chèsta òpera, la amicìsia col Willughby la spiéga sènsa döbe la sò discresiù sö chèsto argomènt.
Piano
Storia
El piano l'è staa inventaa del Bartolomeo Cristofori de Padua, in Italia. Lü l'ha faa sö 'l so prim piano ind el 1709. Ind el principi, el strüment el se ciamava "fortepiano", ch'al vör dì "fort-pian" in talian. El Cristofori l'ha desvelüpaa del clavicembal che'l par cume un piano, ma i cord del clavicembal i henn picaa de una lama picinina de metal. Ind el piano i cord i henn picaa de un martell. I prim strümencc a tastera, cume el clavicembal e l'orghen, ch'i eren druvaa a chel temp lé, i even una tastera debon püssee cürta respett a incö. Gradüalment la tastera l'è devegnüda püssee lünga fina a quand l'è rüvada a i 88 not (7 utav püssee tre not) del piano d'incö.
John Ray
El concèt de spéce
Endèl córs dei sècoi XVII e XVIII divèrsi zoòlogi e botànich i gh'ìa dopràt i concècc de zèner e spéce ma i gh'ìa mai dat en fondamènt rigurùs, e chèsto 'l gh'ìa 'ngeneràt 'na difuziù de nòm che la portàa apéna cunfuziù.
Galeazz II Viscont
El Galeazz II Viscont (Milan, 14 marz 1320 – Pavia, 4 agost 1378) a l'è staa on nòbel e militar milanes, scior de Lissandria, Alba, Ast, Comm, Tortona, Noara, Pavia, Vercej e Vigevan e, insemma ai fredej Bernabò e Mattee II, co-scior de Milan.
John Ray
El concèt de spéce
De sòlet se atreböés al Linèo de ìga dat per prim la de finisiù de chèsti concècc, a lèzer bé con atensiù i tèscc del Ray, che 'l Linèo 'l g'ha lüminàt en divèrse ocaziù, se capés che 'l Ray el gh'ìa discriìt i stès concècc endèla maniéra che ghe nàa arènt mìa de poch a chèla del Linèo, ma trentàgn prìma.
Galeazz II Viscont
Insemma al Bernabò, anca se minga de comun accord, l'ha slargaa el domini viscontee e l'ha vert la strada al gran Stat Viscontee che l'è staa poeu plasmaa definitivament del fioeu Gian Galeazz. A l'è staa patron di art e mecenaa del Francesch Petrarca, de luu invitaa a Pavia, città che l'ha fortement slargaa e restaveraa in memoria de la soa potenza 'me veggia capitala del Regn Lombard.
Brè (Arcisaa)
Brè (in italian Brenno Useria) a l'è ona frazion del comun varesòtt de Arcisaa che la cunta circa 1630 abitant. Prima del 1929 a l'era on comun indipendent e prima del 1927 el se trovava in de la Provincia de Còmm. Al temp di piev el se trovava in de la Piev de Arcisaa. El paes el se troeuva ai pee del Mont Useria (che ghe da el nòmm in italian) indè che se troeuva on santuari dedicaa a la Madònna, voeuna di tre ges consacraa de Brè.
Almudévar
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Leopold Trattinnick
L'è stat el prim cüradùr de "Gabinet botànich de la Córt", fondàt de Fransèsch I, Emperadùr de Austria.
Püblicasiù
'Ntra le töte le sò püblicasiù, chèste i è le piö 'mportànte:
Unùr
En sò unùr gh'è stat dat el nòm al zèner:
Straßwalchen
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Leopold Trattinnick
Unùr
L'abreviasiù dopràda per le spéci che 'l g'ha discriìt per prim l'è Tratt..
Sèvres - Lecourbe (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 6 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Stazzion de Feuerbachstraße
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Lagh Bajkal
El Lagh Bajkal a l'è un lagh de la Siberia meridional, del 1996 classifegad 'me patrimoni de l'umanità e considerad anca vuna di set meravije de la Russia.
Graja
miniatura Graja (Graglia Piana) l'è ona frazion del comun verbanes de Bruvél-Campugnin. La frazion la se troeuva a nord de Brovell e a sud de Carpugnin. A l'è stada on comun indipendent fina al 1928.
Saint-Pierre-de-Vassols
Saint-Pierre-de-Vassols l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Mormoiron, del circondàre (arrondissement) de Carpentras e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.93 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 180 méter a 'na altèsa màsima de 362 méter s.l.m.
Sdìrna
L’è facìa de ü telér de lègn lónch e strécc, quàter istànghe metìde a retàngol, dò cörte e dò lónghe, i dò stànghe piö cörte i gh'à ü büs in del mès e de töte e dò i bànde gh'è ligàda öna córda. De chèste dò córde öna la fenés con d’ü rampì de lègn che 'l vé bù per ligàle 'nsèma e fà 'l gróp. Per dovràla s’gh’éra de pogiàla zó ‘n tèra, s’ghe muntunàa sùra ‘l fé che pò s’ligàa sö bé co i córde, alùra se ciapàa la sdìrna in di mà e se la tegnìa co i bràs apéna sùra ‘l có. Prìma però gh’éra de paregià dèt in del fé ol pòst per fàga stà la cràpa e la sdìrna l’éra de portà ‘mpó sbièza al indré, chèl tat che l’éra necesàre per vèdega.
L’è ciamàda sdìrna sùra de töt in Val d’Emàgna, ma ach a Castegnù ‘n Val Brembàna, menimà ol vocabulàre del Antonio Tirabósch ‘l dis che in del rèst de la bergamàsca l’è ciamàda fraschéra, fò che ‘n Val de Scalf, ‘ndó che l’è ciamàda portadöa o portadòia.
Kürnbach
Kürnbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Karlsruhe. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 12.67 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Kürnbach el se tróa a 'na altèsa de 213 méter sura 'l leèl del mar.
Bundesstraße 283
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Sasonia.
Occhiobello
Occhiobello (en ferarés Ug'bèl; en vèneto: Ociobeło) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Bindlach
Bindlach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bayreuth. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 37.60 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Stazion de Honor Oak Park
Honor Oak Park a l'è 'na stazion de la, che la serviss.
Agliat
Agliat o Àilat (Vailate an Italià) ’l è ‘n paìs da da la Pruinsa da Cremuna.
Stazion de Honor Oak Park
Moviment
Ghe corren i servizzi.
Interscambi
Fermada del bus
San Benedetto Belbo
San Benedetto Belbo (en piemontés: San Benedet) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 192 abitàncc, 'na superfìce de 4 km² e 'na densità de 48 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bossolasco, Mombarcaro, Murazzano, Niella Belbo.
Isaac Newton
250px|thumb|right|Isaac Newton L'Isaac Newton l'era un fìsich, alchimista, matematich, chimich ingles, vivüü a caval del XVII e del XVIII secul; segund la magiur part di filosuf e di scenziaa, l'è staa el püssee impurtant scenziaa in de la storia de la scienza muderna, in sustanza quel che gh'ha daa urigin.
Biugrafìa
Newton l'è nassüü in Inghiltera, a Woolsthorpe-by-Colsterworth, el 4 de genar del 1643 (segund el calendari gregurian; per l'alter calendari duperaa a quij temp, quel giülian, l'era el 25 de dicember de l'ann prima). Newton l'è staa tiraa sü da la sua nona, vist che 'l sò pà l'è mort che lü l'era minga ammò nassüü, e quand el gh'aveva dü ann la sò mama l'è andada a viv cunt el sò om növ.
In del 1661 al s'è iscrivüü al'Üniversità, al Trinity College a Cambridge, induve l'ha ciapaa la laurea quater ann dopu; dopu la laurea l'ha lavuraa un poo a cà sua, e l'è in quel periud chì che l'ha metüü giò la sua teuria de la gravitaziun üniversala. Ammò, in di quij ann chì l'ha pö scuvert el teurema binumial, che pö el purtarà al calcul infinitesimal (anca se 'l Leibniz l'andava in gir a dì che l'aveva inventaa lü).
In del 1667 l'à cuminciaa a culaburà cunt el Trinity College, e cuntempuraneament l'ha püblicaa düü liber: De Analysi per Aequationes Numeri Terminorum Infinitas e De methodis serierum et fluxionum, cunt i quai l'ha metüü in gir i sò scuvert in de la fisica.
Carrión de Calatrava
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Isaac Newton
Newton: el sistema
El Newton el le scampa dal 1642 al 1727; ma el sò pensee l'è cumudaa in de la segunda metà del Ses'cent, perchè i descuvert del Newton i tröven post intra el 1665 e el 1667; el s'embat de quel temp che 'l ven sübit despö i stüdi a l'üniversità de Cambridge e rivolt in particular a matematega, astrunumia, fisega e chimega; ma el Newton el ghe lavura adree per tant ann a sistemà pulitu i früt de la sò ricerca prima de andà in tipugrafia. Intant el scumincia a insegnà matematega a l'üniversità de Cambridge e 'l deventa soci de la Sucietà reala de Lundra, l'è in di sò memori che 'l ghe porta là a vessegh dent i prìmm furmülaziun pübligh di sò dutrinn püssee impurtant.
Inscì la prima furmülaziun de la teuria de la gravitaziun üniversala induve el Newton ghe varda a la stessa manera tant a i fenomen del ciel che a quij de la tera, cunt el derivà per via matematega sia i legg del Keplero in sü i orbit di pianet sia i legg del Galileo Galilei in sü el vegnì a bass di ropp pesant del stess prinzìpi, la se tröva denter in d'una cumünicaziun De motu presentada a la Sucietà reala indel 1685.
Pö, despö un para d'ann, indel '87, la ved el ciar l'övra principala del Newton intitulada Philosophiae naturalis principia mathematica induve el principi de la gravitaziun üniversala el ven svolt e teurizzà in larga manera; indel 1690 el balca asquas del tüt el lavurà uriginal del Newton sia in sül teren filusofigh che scientifigh, anca se tanti di sò scritt i vegnen föra pö despö de che l'ann chì, intra de lur gh'è anmò da regurdà la famusaOttica püblicada indel 1704.
I ültim ann de vita del Newton hinn dedicaa a la pulitica e dessuramaross a la carega de diretur de la Zeca de Lundra; indel 1703 el Newton ven numinaa president de la Sucietà reala e l'è el scenziaa püssee autorevul del sò paes; l'è in de 'sti ann che se sistema la raculada col Leibniz a pruposit de chi l'è rivaa per primm a inventà el calcul infinitesimal. El ven föra che el Newton el gh'era rivaa prima del filosuf tudesch, anca se quest chì el le gh'era pö passaa dinanz in del dighel a tücc.
Gh'è da giüntàgh là che el Newton l'ha scrivüü anca tanti liber de carater religius.
El Newton in filusufia
Una prima facia per la qual l'övra per la püpart scentifega del Newton la gh'ha un'impurtanza particulara in filusufia l'è quela del sistema, che 'l preved una sintesi ben riüssida de ricerca sperimentala in sü i fenomeni natürai e de custrüziun matematega. In sustanza, el Newton el ghe varda a un insema de indüziun e de dedüziun che 'l gh'ha el sò precedent püssee impurtant indel Galilei; el s'embat, giüstu cünt, de svilüpà l'uservaziun sperimentala di fenomen fisigh per cavànn föra di legg de validità üniversala; a 'sti legg chichinscì ghe se riva cunt una generalizzaziun semper püssee slargada, che però la gh'ha mai da perd el ligam cunt l'uservaziun e 'l riscunter sperimentai; una volta pö che s'è rivaa sü in scima al basel püssee alt de la generalizzaziun permetüda dal riscunter sperimental, mè de trà inanz cunt la dedüziun per cavà föra di legg bon üniversalment di növ fenomeni da pudè uservà; la matematega l'è deddovera el strüment che 'l serva a scernì föra la presenza d'impiant o ligam püssee generai in di fenomeni uservaa e dessuramaross ja dupera per strulegà fenomeni nananmò uservaa; rispet al Galilei, che 'l parlava de la matematega cume de la lengua duperada da Diu per scrìv el liber de la natüra, el Newton el resta forsi ligaa a un'idea püssee strümentala de la matematega, induve el sò prìmm cumpit l'è quel de dàgh una furma rigurusa a i uservaziun sperimentai. Ai principi del sò sistema el Newton ghe da una furma precisa cun di regul de la ricerca che 'l met in mustra a l'inizzi del terz liber di Principia.
Szaknyér
a l'è un comun del Distret de Körmend, cont una popolazzion de abitant.
Maiolati Spontini
Maiolati Spontini l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 5.734 abitàncc, 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 273 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belvedere Ostrense, Castelbellino, Castelplanio, Cupramontana, Jesi, Monte Roberto, Rosora, San Marcello.
Trin (GR)
Trin a l'è un cumün svizzer del distret de Imboden. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 47.25 km², e al se tröva a una altitüden de 876 meter sura al livel del mar.
Storia
Trin l'è menziunaa la prima volta in del secul XII col nom de Turunnio.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Sainte-Croix-du-Verdon
Sainte-Croix-du-Verdon l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Riez, del circondàre (arrondissement) de Digne-les-Bains e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.7 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 443 méter a 'na altèsa màsima de 669 méter s.l.m.
St. Gallenkirch
St. Gallenkirch l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Bludenz e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El sò codes statistegh l'è 80120.
Graj
Graj o Grej (Graglio) l'è ona frazion del comun varesott de Vedasca. El paes el se troeuva dent a la Val Vedasca, a sud-ovest del centro comunal. L'è staa on comun indipendent fina al 1928, e 'l gh'aveva 'me frazion Cadee. Al temp di piev el partegniva a la Piev de Valtravaja.
Strobl
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Selandia
La Selandia (danes: Sjælland, parnonziaa [ˈʂɛˌlænˀ]; todesch, olandes e frances: Seeland; svedes: Själland; ingles: Zealand o Seeland; russ e lituan: Zelandija; letton: Zēlande; polacch: Zelandia) l'è l'isola pussee granda del Mar Baltegh. A l'è anca l'isola pussee granda del sò paes, cioè la Danimarca. L'è colegada anca a la Svezia e a l'isola de Fionia per mezz de pont stradai. La città pussee importanta de l'isola l'è Copenaghen, la capital del Paes.
San Giuliano di Puglia
San Giuliano di Puglia l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 1.163 abitàncc, 'na superfìce de 41 km² e 'na densità de 28 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bonefro, Casalnuovo Monterotaro (FG), Castelnuovo della Daunia (FG), Colletorto, Sant'Elia a Pianisi, Santa Croce di Magliano.
Endèl teretòre del cümü a gh'è stàcc, endèl 2002, en violènt teremòt.
Chris Pine
thumb|right|Chris Pine El Chris Pine (26 de agost del 1980) a l'è un ator american.
Almunia de San Juan
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Richard Belcredi
El Richard Belcredi (Jimramov, 12 fevree 1823 – Gmunden, 2 dicember 1902) a l'è staa on politegh austriegh.
Fioeu de 'na familia de origin lombarda nobilitada per merit, el studia legg a Praga e a Vienna, e in del 1862 a l'è nomenaa governator de la Slesia e in del 1864 de la Boemia. In del fevree 1865 a l'è nomenaa Primm Minister de l'Imperi. Conservator, el riess a risolv la crisi economega de l'Imperi e in del 1867 el se dimett, per poeu retiràss per malann in del 1870. El moeur a Gmunden in del 1902.
Fiammetta Baralla
Fiammetta Baralla (num vir: Beatrice Bentivoglio; Ruma el 2 de magg 1943 - Ruma el sètt de setèmber 2013), l'è n'atris italiana de cinema e de teater.
Biugrafia
Nassüda a Ruma 2 de màgg 1943, la cuminciad a fà teater da giuna. El sò prim cinema l'è stai in del 1957 cun La ragazza del palio. L'è 'ndaia pö inans a fà d'le cumedie in dal filon a l'italiana e in d'i ültim temp l'ha laurad specialment par la television.
In dl'estàd del 2013 gh'è vegnüd un ictus e l'è morta el sètt de setèmber.
Županovice (Boemia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Ram (element chimich)
250px|right|thumb|Aspèt natüràl del ram El ram l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Cu (de la paròla latìna "Cuprum" che la indicàa el ram che vignìa de l'ìzola de Cipro). El g'ha nömer atòmich 29, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de ram el g'ha vintinöf prutù.
El ram l'è 'n metàl che g'ha 'n culùr che tìra al ròza o al rós. El g'ha 'na cunducibiltà elètrica alta fés, süperàda apéna de chèpla de l'arzènt; el patés mìa tat la curuziù (per vìa de 'na pàtina che se fùrma sö la sò superfìce, prìma de culùr maròn scür e dòpo vérda o vérda-celèsta). L'è mìa magnétich e 'l favorés mìa la difuziù de batéri sö la sò superfìce. El g'ha du izòtopi stàbii: 63Cu e 65Cu: töcc i óter i è mìa stàbii e 'n grant radioatìf.
Mes•ciàt al stagn el fùrma 'na léga ciamàda bróns che l'è 'n materiàl metàlich che g'ha ìt 'na grant emportànsa endèla stória de l'evulusiù tecnològica de l'òm, zamò ai albùr de la stória: artefàcc de ram e bróns i è stacc troàcc en siti archeològich de cità sumére del 3000 prìma del Signùr e piö o méno contemporànee del Egìto. Endel muzèo statàl de Berlìno gh'è conservàt el prim tübo de ram cunusìt, che l'è stat ddatàt entùren a 2750 agn prìma del Signur.