cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Option Canada
Ol lìber Les Secrets d'Option Canada
La stòria de l’Option Canada l’è egnìda fò amò turna in del 2006 quando ol Normand Lester e ‘l Robin Philpot i à püblicàt ü lìber ‘ntitulàt Les Secrets d'Option Canada. I dù scritùr i ghe sarès riàcc a mèt i mà sö öna casa de docümèncc segrécc piéna de lètere e de fatüre.
Ol giödes Bernard Grenier
L’è pò stacia facia ön inchièsta portàda ‘nacc dal Bernard Grenier, ü giödes ‘n pensiù de la Curt Söperiùra del Québec. A la fì l’è saltàt fò che ‘l lìber l’à esageràt ‘n del daga di cólpe a tace pulìtech che sömèa che i ghe entràa mia o che i éra fai negóta de mal, ach se i dù scritùr i à domandàt de 'ndagà mèi.
In töte i manére l’è egnìt fò che, se ach l’Option Canada l’à mia spendìt in manéra mia legàl i 3.500.000 dòlari che i dizìa ol Normand Lester e ‘l Robin Philpot, de sigür segónt ol Bernard Grenier, n'à spendìt però almanch 539.000 dòlari.
Pee
El pee o pè (del latin pes, pedis) l'è quella part del corp che la se troeuva in fond a la gamba, per mezz de la caviggia. Se femm on confront in tra el pee e la man, a podom vedè ona quai somejanza (per esempi, per el fatto che tucc duu i gh'hann i dii): la reson a l'è che vegnen giò de struttur embrionai istess precis, che poeu hann ciappaa di caratteristegh different.
Apucaliss Capitel Növ
Apucaliss
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR>
Troskovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
Apucaliss Capitel Növ
Capitel Növ
7E la céra di saltamarìnn [l'era] cumpagn de cavàj preparaa a [la] guèra, e sü i lur cuu [gh'eren robb] cuma curonn cumpagn d'or, e i lur fàcc [eren] cuma i fàcc di vèss üman, 8e gh'aveven cavèj cuma cavèj di donn e i lur dént eren cuma [quij] de leùnn, 9e gh'aveven curàss cuma curàss de fèrr, e 'l sún di lur al [eren] cuma ['l] sun de car a tant cavàj currend a [la] guèra, 10e gh'hann cu cumpagn [de quij de] scurpiùnn e spungignùnn, e in di lur cu [la gh'è] la lur auturitaa de fà maa [a] i vèss üman [per] cinch més, 11gh'hann [per] rè sura lur l'àngiul de l'abiss; [el] sò nomm [l'è] in d'ebraich Abadón e in del grèch [el] nomm el gh'ha Apollion.
12El vün guai l'è naa via: varda, vegnen ancamò duu guai dopu [de] chèst.
Cantallops
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Apucaliss Capitel Növ
Capitel Növ
13E 'l sèst àngiul l'ha sunaa la tromba e huu sentii vöna vús di corn de l'altar d'or che [l'è] denanz de Diu, 14disend al sèst àngiul che 'l gh'ha la tromba: «Deslengua i quater àngiul che [hinn staa] ligaa sül grand fiümm Eufràt. 15E hinn deslenguaa i quater àngiul che [hinn] preparaa per l'ura e 'l dì e 'l més e l'ann, perchè mazàssen el tèrz di vèss üman. 16E 'l nümer di esèrcit de cavalerìa [hinn] dusént miliún, huu sentii 'l lur nümer. 17E inscì huu vedüü i cavàj in de la visiún e quij che ghe se seten giò, avendugh curàss de ross de fögh e de giacint e de zolfregh, e i cuu di cavàj [hinn] cuma cuu de leùnn, e di lur bucch el va föra fögh e fümm e zolfregh. 18De chèst trè piagh hinn staa mazaa el tèrz di vèss üman, del fögh e del fümm e del zolfregh che 'l va föra di lur bucch. 19Già che l'auturitaa di cavàj l'è in de la lur buca e in di lur cu, già che i lur cu [hinn] cumpagn de serpént, avendugh cuu e cun lur fann maa.
20E 'l rèst di vèss üman, quij [che] hinn minga staa mazaa in de chèst piagh, s'hinn minga revedüü di òper di lur man, perchè aduràssen minga i demoni e i ìdul d'or e d'argént e de lutún e de prèja e de lègn, che poden né vedè né sentì né caminà, 21e s'hinn minga revedüü di lur umicidi né di lur magì né di lur furnegaziún né di lur rubalizi.
432
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Medicina (BO)
Medicina (endèla parlàda locàl: Midgénna é literalmènt én lombàrt medezìna), l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 13.276 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 159 km², per 'na densità de 83 ab./km². El cunfìna coi cümü de Budrio, Molinella, Massa Lombarda, Dozza, Imola, Castel San Pietro Terme, Ozzano dell'Emilia, Castenaso.
Sancy-les-Cheminots
Sancy-les-Cheminots a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ol sindegh (maire) a l'è Jean Deligny, con mandaa 2001-2008.
Montresta
Montresta l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 650 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 28 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bosa, Villanova Monteleone (SS).
Cantagallo
Cantagallo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Prato. El g'ha presapóch 2.941 abitàncc, 'na superfìce de 95 km² e 'na densità de 31 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barberino di Mugello (FI), Camugnano (BO), Montale (PT), Montemurlo, Pistoia (PT), Sambuca Pistoiese (PT), Vaiano, Vernio.
Sternenfels
Sternenfels l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Enzkreis. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 17.32 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Ascrea
Ascreal'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Rieti. El g'ha presapóch 284 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 20 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castel di Tora, Collegiove, Longone Sabino, Marcetelli, Paganico Sabino, Pozzaglia Sabina, Rocca Sinibalda, Varco Sabino.
.sx
.sx a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Strada voivodal 567
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 29 km.
Belmonte in Sabina
Belmonte in Sabinal'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Rieti. El g'ha presapóch 617 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 27 ab./km². El cunfìna coi cümü de Longone Sabino, Rieti, Rocca Sinibalda, Torricella in Sabina.
Lhuis
Lhuis l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Lhuis, del circondàre (arrondissement) de Belley e del dipartimènt de l'Ain.
Tonengo
Tonengo (en piemontés: Tonengh) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Asti. El g'ha presapóch 192 abitàncc, 'na superfìce de 5 km² e 'na densità de 38 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aramengo, Casalborgone (TO), Cavagnolo (TO), Cocconato, Lauriano (TO), Moransengo.
Lhuis
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 24.43 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 201 méter a 'na altèsa màsima de 1020 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lhuis l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Sabran (FR-30)
Sabran l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Bagnols-sur-Cèze, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Hyde Park Corner (metropolitana de Londra)
Hyde Park Corner  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Sabran (FR-30)
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 35.64 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 39 méter a 'na altèsa màsima de 285 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Sabran l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Těchařovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Marbach an der Donau
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Spada del Islam
miniatura|drita|El Mussolini con la spada La Spada del Islam (italian: "Spada dell'Islam", arab:"سيف الإسلا‎, Sayf al-Islām" l'eva 'na spada regalada al Mussolini del 1937, despoeu la sò nomina a Prottetor del Islam (it. "Protettore dell'Islam", ar. "حامي الإسلام‎, Hāmī al-Islām")
Miggiano
Miggiano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 3.750 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 536 ab./km². El cunfìna coi cümü de Montesano Salentino, Ruffano, Specchia, Tricase.
Stazion de Rescaldina
La Stazion de Rescaldina l'è 'na stazion ferroviaria regional de la Lombardia, doperada anca del treno rapid Malpensa Express, sita in la città de. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de.
Ferrovia Roma-Frascati
La  a l'è 'na ferrovia italiana a che la conliga Roma e Frascati e longa 24 km.
Spada del Islam
Storia
Del 1934, despoeu la fondazion de la Libia Italiana, el Mussolini el fa ona politica a favor dei arab, i ciamava "musulman de la quarta sponda d'Italia" e l'ha faa su Moschee, Villagg, Ospedai e Scoeur.
Anca per ciappà el favor di arab, el 20 marz 1937, va in Libia e 'l ciappa quela spada dal cap berber Iusuf Kerisc, dòp ona granda cerimona. Poeu el va a Tripol, a la testa de 2600 cavalier, e promett ai arab:
Despoeu la cerimonia, la Spada l'è rimanuda in ona teca de veder a Rocca delle Caminate e l'è scomparuda despoeu el bottin di antifascista.
Descrizion de la spada
La spada l'eva a doppia lama, decorada cont i arabesch e or massic, l'è stada fada da ona fabbrica de Fiorenza.
Valfloriana
Valfloriana l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 567 abitàncc, 'na süperfìce de 39 km², per 'na densità de 15 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capriana, Anterivo (BZ), Castello-Molina di Fiemme, Sover, Lona-Lases, Telve, Baselga di Pinè.
Minerbio
Minerbio (endèla parlàda locàl: Mnêrbi) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 7.537 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 43 km², per 'na densità de 175 ab./km². El cunfìna coi cümü de Baricella, Bentivoglio, Budrio, Granarolo dell'Emilia, Malalbergo.
Rambaud (FR-05)
Rambaud l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Bâtie-Neuve, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.71 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 793 méter a 'na altèsa màsima de 1260 méter s.l.m.
Polizia de Puerto Rico
miniatura|drita La Polizia de Porto Rico (in spagnoeu Policía de Puerto Rico) l'è la forza de polizia de Porto Rico.
Melpignano
Melpignano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 2.209 abitàncc, 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 221 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castrignano de' Greci, Corigliano d'Otranto, Cursi, Cutrofiano, Maglie.
Caudiès-de-Fenouillèdes
Caudiès-de-Fenouillèdes l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Paul-de-Fenouillet, del circondàre (arrondissement) de Perpignan e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 36.45 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 279 méter a 'na altèsa màsima de 1000 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Caudiès-de-Fenouillèdes l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Sagama
Sagama l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 209 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 19 ab./km². El cunfìna coi cümü de Flussio, Scano di Montiferro (OR), Sindia, Suni, Tinnura.
Marco Mengoni
right|200px|thumb|El Mengoni in d'un cuncert El Marco Mengoni a l'è un cantant italian nassüü nel 1988 a Ronciglione en Pruvìncia de Viterbo.
L'ha vinciüü al X-Factor in del 2009 e 'l Festival de San Remo in del 2013.
Carcheto-Brustico
Carcheto-Brustico l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Orezza-Alesani, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.19 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 436 méter a 'na altèsa màsima de 1697 méter s.l.m.
Lavalette (FR-11)
Lavalette l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Montréal, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
.sv
.sv a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Curis-au-Mont-d'Or
Curis-au-Mont-d'Or l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Neuville-sur-Saône, del circondàre (arrondissement) de Lione e del dipartimènt del Rodano.
Lavalette (FR-11)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Curis-au-Mont-d'Or
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Strada voivodal 568
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 6 km.
Curis-au-Mont-d'Or
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.03 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 168 méter a 'na altèsa màsima de 440 méter söl leèl del mar.
Lavalette (FR-11)
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.55 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 134 méter a 'na altèsa màsima de 241 méter söl leèl del mar.
Carmignano
Carmignano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Prato. El g'ha presapóch 11.784 abitàncc, 'na superfìce de 38 km² e 'na densità de 310 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capraia e Limite (FI), Lastra a Signa (FI), Montelupo Fiorentino (FI), Poggio a Caiano, Prato, Quarrata (PT), Signa (FI), Vinci (FI).
Canet d'Adri
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Giustizia sociala
miniatura|Manifestazion in Egitt per la giustizia sociala Per giustizia sociala se intend el concett che la società la gh'ha de vess giusta. A segonda del pensee politegh la pò vess interpretada differentement: De solit la sinistra la interpreta in sens de redistribuzion di ricch ai pover, la Gesa cattolega comé manera per desviluppà la dimension de l'omm, inveci per el Friedrich von Hayek la pò esist no e l'è 'na ròba senza sens.
433
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Veselá (Liberec)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
Modolo
Modolo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 176 abitàncc, 'na superfìce de 2 km² e 'na densità de 88 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bosa, Flussio, Magomadas, Suni.
Saponay
Saponay a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindich a l'è Alain Fontaine, con mandaa 2001-2008.
La Granja de la Costera
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Strada voivodal 569
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 19 km.
Marchegg
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Autostrada A13 (Svizzera)
La  a l'è no autostrada de la Svizzera che la passa in mez ai Canton Grisun, Canton San Gal e Canton Tesin.
Fiez
Fiez a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.83 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Fiez al se tröva a una altitüden de 520 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bullet, Buttes (NE), Champagne, Fontaines-sur-Grandson, Giez, Grandson, La Côte-aux-Fées (NE), Sainte-Croix.
Telfs
Telfs l'è on comun marcaa austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Innsbruck-Land e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
Eurostar Italia Business
Eurostar Italia Business (T-Biz in di orari) a l'è stada 'na categoria de servizzi de la Trenitalia attiva dal 2005 al 2008 e pensada 'me alternativa a l'aeroplan per i lavorator frequent che viaggiaven in tra Roma e Milan.
Müntschemier
El cumün de Müntschemier al se tröva a una altitüden de 438 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Brüttelen, Treiten, Kerzers, Ried bei Kerzers, Murten, Bas-Vully, Ins.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Eurostar Italia Business
El servizzi, faa cont di ETR.485, el conligava Milan a Roma in 4 or e 5 minut, cont ona fermada de 3 menut a Bologna e senza fermaa a Fiorenza, contra di 4 or e 30 menut di àlter treni.
Straubenhardt
Straubenhardt l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Enzkreis. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 33.08 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Straubenhardt el se tróa a 'na altèsa de 438 méter sura 'l leèl del mar.
Třebsko
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Carpineto
Carpineto l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Orezza-Alesani, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 2.44 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 477 méter a 'na altèsa màsima de 922 méter s.l.m.
Molinella
Molinella (endèla parlàda locàl: Mulinèla) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 13.741 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 127 km², per 'na densità de 108 ab./km². El cunfìna coi cümü de Argenta (FE), Baricella, Budrio, Medicina.
Melissano
Melissano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 7.446 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 621 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casarano, Matino, Racale, Taviano, Ugento.
Borbona
Borbonal'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Rieti. El g'ha presapóch 725 abitàncc, 'na superfìce de 46 km² e 'na densità de 16 ab./km². El cunfìna coi cümü de Antrodoco, Cagnano Amiterno (AQ), Cittareale, Micigliano, Montereale (AQ), Posta.
Víchová nad Jizerou
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
.st
.st a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Ferrovia Roma-Fiumicino
Verta del 1878, l'è in çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle e l'è de proprietà de Red Ferroviaria Italiana.
Réallon
Réallon l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Savines-le-Lac, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 71.4 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1000 méter a 'na altèsa màsima de 2990 méter s.l.m.
435
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Camós
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Strada voivodal 570
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 17.8 km.
Green Park (metropolitana de Londra)
Green Park  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Haworthia mirabilis
Haworthia mirabilis l'è 'na spéce de piànta suculènta de dimensiù pesène che fa part de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. L'è endémica del Sudàfrica.
Descrisiù
L'è 'na pianta suculènta perenifòlia che la pöl ègner grànda dei 4 ai 45 ghèi. En natüra se la cata a 'na altitüden de 500 méter.
Olivetti P602
Storia
La Programma 101 la gh'ha havud bon success, ma la respoeusta del mercad american l'è rivada poch dopo, cont i varie machine di Wang Laboratories e l'HP 9100A, che gh'haveven anca di fonzion logaritmiche e di voeulte goniometreghe. L'azienda de Ivrea, che in del fratemp l'haveva recuverad la pupart di so eletronegh quand che la Olivetti General Electric l'haveva serrad su, l'ha donca respondud cont un sistema assee vesin a la Programma 101, ma fada in DTL, bona de gestì i numer in virgola mobel, de havégh una ROM con di fonzion pre-impostade e de podéss conligà a l'esterno con l'interfacia IPSO (Interfacia Perifereghe Standard Olivetti).
Tuenno
Tuenno (Tuèn en ladì nònes) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 2.215 abitàncc, 'na süperfìce de 70 km², per 'na densità de 32 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cles, Tassullo, Dimar, Nanno, Terres, Flavon, Denno, Cunevo, Campodenno, Ragoi, Spormaggiore, Molveno.
Olivetti P602
Storia
A diferenza de la Programma 101, che l'era venduda 'me calcolator/computer de tavol, l'Olivetti l'ha scernud 'me nom del prodot "microcomputer a programa memorizad". Se incoeu per microcomputer intendom un computer cont el microprocessor, a l'epoca se intendeva un computer pussee piscinin de 'n minicomputer.
Generalità
La machina a l'è 'n evoluzzion de la Programma 101 e la programazzion la cambia no inscì tant, se trata semper de 'n assembly simbolegh a boton. La tastadura a l'è squasi compagna de quella de la P101, e donca i fonzion pussee inn mitude con di combinazzion de boton, a diferenza de la concorenza, e anca de la futura P652, che gh'hann per la pupart di boton aposta.
Un quaj comand a l'è cambiad rispet a la Programma 101 e a la P203 per permeter el sgiontà di noeuv comand, menter di concet inn mudad fiss, l'è mitud per esempi el concet de sota-programa, inn mudad i salt e gh'è di comand pussee rispet al calcolator che l'è vegnud prima.
Strutura de la memoria
La memoria, semper a linia de ritard, a l'è circa dobia rispet a quell de la Programma 101. I register inn 16, ognun de 32 byte (donca 32 istruzzion o 30 zifer) e quei de lavorà inn no cambiad rispet a la Programma 101, menter inn sgiontad di register de deposit pussee e l'è mitud el concet de "zona", che permet de scancellàlla in bloch o de salvàlla in sul bindell magnetich.
El register A a l'è l'acumulator, cioè el salva el resultad de ogni operazzion e l'è el prim operand, M a l'è el register median, cioè quell che 'l salva l'input de la tastadura e l'è el segond operand, menter R a l'è el register con dent i rest e i resultad complet.
B a l'è un register che l'è no sorascrivud de la cartolina magnetega e l'è despess doperad 'me register bas per l'indirezzion, che l'è possibel in del sistema, o per salvà di dacc che gh'hann no de vesser scancellad de la cartolina.
I alter register poden vesser lensgiud e scrivud de la cartolina e anca havégh denter el programa e inn partid in trè zone:
I register poden vesser partid a mità o in quart, e l'è anca possibel fà di mes'ciozz.
Cartolina magnetega
La cartolina magnetega la permet de salvà tucc i register in di zone e, per permeter de cobià la memoria intrega del calcolator, a gh'è un boton per scernì che part de la memoria salvà in su la cartolina. A diferenza di machine vegnude prima, che podeven o caregà la memoria intrega a disposizzion o fà di schede parziai che se meten in su di register fiss, la P602 la permet de scernì ben indova che fermà la scritura in su la memoria cont una istruzzion aposta.
ROM
In la ROM, che la se podeva conligà facoltativament al calcolator, gh'eren varie fonzion matemateghe avanzade, pussee de precis:
A diferenza de la futura Olivetti P652, la gh'ha nissun boton specifegh in su la tastatura per ciamà i fonzion de la ROM, ma el dopera inveci 'n istruzzion de salt particolar, o ben "* /", seguida poeu de 'n istruzzion specifega per andà in d'un pont de la ROM.
Niederried bei Kallnach
Niederried bei Kallnach a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.6 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Niederried bei Kallnach al se tröva a una altitüden de 518 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Kallnach, Bargen, Radelfingen, Golaten, Kerzers, Fräschels.
Veyrins-Thuellin
Veyrins-Thuellin l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Morestel, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.56 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 204 méter a 'na altèsa màsima de 322  méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Veyrins-Thuellin l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
1457
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Ferrovia Roma-Capranica-Viterbo
La  a l'è 'na ferrovia italiana a scartament normal che la conliga Viterbo e Roma e longa 87 km.
Verta del 1894, l'è in Lazzi e l'è de proprietà de Red Ferroviaria Italiana.
Lochieu
Lochieu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Champagne-en-Valromey, del circondàre (arrondissement) de Belley e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.07 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 479 méter a 'na altèsa màsima de 1426 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lochieu l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Poggio a Caiano
Poggio a Caiano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Prato. El g'ha presapóch 8.613 abitàncc, 'na superfìce de 5 km² e 'na densità de 1723 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campi Bisenzio (FI), Carmignano, Prato, Signa (FI).
Dardilly
Dardilly l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Écully, del circondàre (arrondissement) de Lione e del dipartimènt del Rodano.
436
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Dardilly
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.99 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 240 méter a 'na altèsa màsima de 375 méter söl leèl del mar.
Giovanni De Sandre
El Giovanni De Sandre (Sacile, 1935) a l'è on informategh italian, coprogettista de la Programma 101.
Biografia
Nassuu a Sacile, arent de Pordenone, el s'è laureaa in elettrotecnica cont attestata supplementar de studi elettronich al Politecnich de Milan in del 1959.
L'ann dopo l'entra in Olivetti e squasi subit el riva in del team del Pier Giorgio Perotto.
In del 2015, per i 50 agn de la Programma 101, a l'è incontraa del premier italian Matteo Renzi a Palazz Chigi insemma al Gastone Garziera e a l'inventor de Arduino Massimo Banzi.
Amici
Amici da Maria De Filippi l'è un talent show italian in unda dal 2001, prima in sü Italia 1 fin al 2002, e dopu sü Canale 5 cun la cundüssiun da Maria De Filippi.
Strada voivodal 571
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 56.2 km.
Perled
Perled (nom ufizial in italian Perledo) l'è on comun de la Provincia de Lecch con, cont ona superfiss de 0 km² e ona densità de 0 ab./km². El paes el se troeuva in del Triangol Larian, al confin con la Provincia de Còmm (Menagg, San Sir).
Perled la gh'ha vari frazion, tra i quai gh'hinn Bolognina e Vezi, indove el se troeuva on castell medioeval. Inoltra, l'è dividuu in dò parròcchi: quella de Perled e quella de Gittana, voeuna di frazion.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Perled l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Montemurlo
Montemurlo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Prato. El g'ha presapóch 17.500 abitàncc, 'na superfìce de 30 km² e 'na densità de 583 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agliana (PT), Cantagallo, Montale (PT), Prato, Vaiano (PO).
Stazion de Castellanza
La Stazion de Castellanza l'è 'na stazion ferroviaria regional de la Lombardia, doperada anca del treno svelt Malpensa Express, sita in la città de, ma a servizzi de Castellanza. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de.
Monghidoro
Monghidoro (endèla parlàda locàl: Dscargalèsen) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 3.613 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 48 km², per 'na densità de 75 ab./km². El cunfìna coi cümü de Firenzuola, Loiano, Monterenzio, Monzuno, San Benedetto Val di Sambro.
Melendugno
Melendugno l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 9.303 abitàncc, 'na superfìce de 91 km² e 'na densità de 102 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calimera, Carpignano Salentino, Otranto, Vernole.
Saint-Alexandre (FR-30)
Saint-Alexandre l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Pont-Saint-Esprit, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.87 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 34 méter a 'na altèsa màsima de 270 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Alexandre l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
La Llosa de Ranes
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Tiefenbronn
Tiefenbronn l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Enzkreis. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 14.79 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Tiefenbronn el se tróa a 'na altèsa de 428 méter sura 'l leèl del mar.
Saulchery
Saulchery a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindich a l'è Bernard Gioria, con mandaa 2001-2008.
.sr
.sr a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Velká Lečice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Tonco
Tonco (en piemontés: Tonch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Asti. El g'ha presapóch 891 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 81 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alfiano Natta (AL), Calliano, Castell'Alfero, Corsione, Frinco, Montiglio Monferrato, Villa San Secondo, Villadeati (AL).
Savy
Savy a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindich a l'è Marie-Hélène Jeanjean, con mandaa 2001-2008.
Autostrada A14 (Svizzera)
La  a l'è no autostrada de la Svizzera che la passa in mez ai Canton Argovia, Canton Lüzerna e Canton Zug.
Apucaliss Capitel Des
Apucaliss
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR>
Borgo Velino
Borgo Velinol'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Rieti. El g'ha presapóch 919 abitàncc, 'na superfìce de 17 km² e 'na densità de 54 ab./km². El cunfìna coi cümü de Antrodoco, Castel Sant'Angelo, Cittaducale, Fiamignano, Micigliano, Petrella Salto.
Apucaliss Capitel Des
Capitel Des
1E huu vedüü un alter fort àngiul andand giò del cél vestii [in d']una nìgula e l'arch in cél [l'era] sül sò cuu e la sua fàcia [l'era] cuma 'l suu e i sò pee [eren] cuma culonn de fögh, 2e avendugh in de la sua man un liber piscinin avèrt e l'ha metüü 'l sò pee dricc sül mar, e la sinistra sü la tèra, 3e l'ha criaa in d'una granda vús propi cuma un leún el rügg. E quand l'ha criaa, i sètt trùnn hann parlaa i [lur] propri vús. 4E quand i sètt trùnn hann parlaa, stavi per scrìv, e huu sentii una vús del cél che la dis: «Sigila [i robb] che i sètt trùnn hann dii, e no scrìvuj. 5E l'àngiul, che huu vedüü essend staa in pee sül mar e sü la tèra, l'ha levaa sü la sua man driza in del cél, 6e l'ha giüraa per lü che 'l viv in di sècul di sècul, che l'ha creaa 'l cél e i [robb che] 'n [gh'hinn], e la tèra e i [robb che] 'n [gh'hinn], e 'l mar e i [robb che] 'n [gh'hinn], che 'l témp el sarà pü, 7ma in di dì de la vús del sètim àngiul, quand el sta per sunà la tromba, anca l'è staa finii el misteri de Diu cuma l'ha nünziaa a i [sò] propi sèrv i prufètt.
8E la vús che huu sentii del cél, parland de növ cun mì e disend: «Va, ricév el liber avèrt in de la man del àngiul che 'l sta in pee sül mar e sü la tèra. 9E huu vegnüü via a l'àngiul, disendugh de dàmm el liber piscinin avèrt. E 'l me dis: «Ricév e mangiall, e 'l farà maar el tò stomegh, ma in de la tua buca el sarà dulz cuma mél. 10E huu ricevüü 'l liber piscinin de la man del àngiul e l'huu mangiaa, e l'era in de la mia buca dulz cuma mél, e quand l'huu mangiaa, el mè stomegh l'è staa faa maar. 11E me disen: «L'è necessari che te prufetizet de növ sü gént e naziún e lénguv e tant règn.
Tigliole
Tigliole (en piemontés: Tijòli) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Asti. El g'ha presapóch 1.605 abitàncc, 'na superfìce de 16 km² e 'na densità de 100 ab./km². El cunfìna coi cümü de Asti, Baldichieri d'Asti, Cantarana, San Damiano d'Asti, Villafranca d'Asti.
Vítkovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
Saint-Ambroix (FR-30)
Saint-Ambroix l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Ambroix, del circondàre (arrondissement) de Alès e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.74 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 118 méter a 'na altèsa màsima de 485 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Ambroix l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Veyssilieu
Veyssilieu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Crémieu, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.49 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 248 méter a 'na altèsa màsima de 432 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Veyssilieu l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Pescaa
Pescaa (nom ufizial in italian Pescate) l'è on comun de la Provincia de Lecch che 'l cunta, cont ona superfiss de 0 km² e ona densità de 0 ab./km². El se troeuva ai pee del Mont Barr e in su i spond del lagh de Garlaa, comun al qual l'è staa taccaa duranta el period fascista, fina al 1953.
L'è tacaa ai comun de Galbiaa, Garlaa, Lecch.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Pescaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Lespinassière
Lespinassière l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Peyriac-Minervois, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
Lompnieu
Lompnieu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Champagne-en-Valromey, del circondàre (arrondissement) de Belley e del dipartimènt de l'Ain.
Lespinassière
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Strada voivodal 572
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 0.343 km.
Ferrovia Roma-Albano
La  a l'è 'na ferrovia italiana a scartament normal che la conliga Roma e Albano Laziale e longa 28 km.
Lespinassière
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lespinassière l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Lompnieu
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Ferrovia Roma-Albano
Verta del 1889, l'è in Lazzi e l'è de proprietà de Trenitalia.
Lompnieu
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.35 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 524 méter a 'na altèsa màsima de 1241 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lompnieu l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
PH
El sìmbol "pH" a l’è staa inventà in del 1909 del chimich danés Søren Sørensen.
Il tèrmen p (operadór) a l’è el sìmbol de dò operazion matemàtich in su l’attività del cation ossòni in soluzion acquosa: a se fa innanz el logaritm in base 10 de l'attività e poeu a ghe se mètt el sègn men denanz. Per i proprietà di logaritm, a s'ottèn el medésim risultàa anca cont el calcolà el logaritm del reciproch de de l’attività di ion ossòni.
Donca a se definiss inscì: )
indoe aH+ la rappresenta l'attività di catión ossóni. L'attività di ión ossòni a l’è ‘na grandèzza senza unitàa de misura, defàtt a l’è definibil inscì in tèrmen de concentrazion molar di ion ossòni: )
El coefficient de attività el tend a l'unità (e donca l'attivitàa la se vesina a la concentrazión molar di cation ossòni) per di soluzion acquos slongàd assée (≤ 0,1 mol/dm³). In quèj condizion chì, l'equazion de prima la pò vèss semplificada inscì:
Ancabén el sia minga giust del ponto de vista matematich, a l’è d’usanza, per resón de curtèzza, de tralassà l’indicazion de la concentrazion unitaria ind l’argoment del logaritm (ma cont el suppònn comunque la soa presenza) e scriv el pH domà in quèlla manera chì:
De convenzión, el pH di soluzion acquos l’assumm di valór infra 0 (acidità màssima) e 14 (basicità massima). La condizion de neutralità la corrispónd al valór de mèzz, 7, tipich de l'acqua pura a 25 °C.
El pH el poò vèss misuràa per via elèttrica, cont el sfruttà el potenziàl creàa de la differenza de concentrazion de ion idrògen in su i du lati de ‘na membrana de veder (vedée peaccàmeter), oppùr per via chimica, cont el sfruttà la capacità di quaj sostanza (ciamada indicadór) de cambià el sò color in funzion del pH de l'ambient 'ndoe l'è. De nòrma, chi sostanz chì hinn doperàd in soluzion, compagn per esempi de la fenòlftaleina e ‘l bloeu de bromotimòl.
Despèss i indicadór vegnen doperàa anca sora di band de carta ( i inscì ciamàd "cartinn indicadór universàl"), che cambien el sò colór quand che vegnen pocciàa denter in di sostanz àcid o basich. L’esempi pussée comun a l’è quèll di " tornasól", de colór roeusa in ambient àcid e azur in ambient alcalin.(
Acidità e basicità di soluzion acquos
L'acqua distillada, (senza sal e sostanz vari, a differenza de quèlla del rubinètt o di bott'li) l’è minga on bon elèttrolit, cioè la mena nò la corrent elèttrica, de già che la gh’hà denter domà ona quantità piscinina de ion ossòni (con carega positiva) e ossidril ( on carega negativa), per via de la reazion de autoprotòlisi de l’acqua segond quèll equilibri chì:
Per i soluzion solngàd, ‘doe l’è giust tiràgh vesin l’attività ai concentrazión, la costanta de autoprotolisi a l’è eguàl del prodòtt di concentrazion di ion ossidril e ossòni:
El valór de Kw de l’acqua distillada a 25 °C e 100 kPa (condizion standard) a l’è pari a 1,0 x 10−14 M2.
corrispondenta al pH = 7, che l’indica la neutralità.
De già che la costanta de autoprotolisi la cambia insèma a la temperadura, quèlla concnetrazion chì la varia cont el varià de la temperadura, e per quèst i calcol l'è mèj che se riferìssen a la temperadura standard 25 °C.
Poiché l'aggionta de ‘n’acid o d’ona bas a l'acqua l’aumenta o la diminuiss, la concentrazion di ioni [H3O+] rispètt al valore de la neutralità, ona soluzion (a 25 °C) la se ciamarà:
‘Na manera pussée sempliz de esprìmm l'acidità o alcalinità d’ona soluzión a l’è la funzion pH, descrivùda in de l'introduzion. L'utilizzazion de la funzión pH a l’è molto ùtil, de già che la permètt de restrèng l’intervàll in su ‘na scala de valór numerich. Donca l’utilizzazion de la funzion pH la permètt de dì che (a 25 °C) ’na soluzion a l’è:
Ona misura fada a la svèlta del pH a l’è possibil cont i inscì ciamàd cartinn indicador universal, ch'a hinn di fass suttil o di naster de carta ingravidàd d’ona mes’ciada de divèrsi indicador. Quand che hinn sùcc a hinn de colór giald, ma quand che vegnen espòst a ‘na soluzion acquosa àcida o basica cambien el so colór in funzion del pH de la soluzion:
pOH
miniatura|[[Peaccameter|peaccàmeter dopràa per misurà el pH]] A l’instèssa manera a se po’ introdù el pOH:
L’utilizzazion del pH e del pOH la permètt de esprimm el prodòtt iònich de acqua in quèlla manera chì:
Quèlla relazión chi l’insegna che ind ona soluzion acquosa a 25,00 °C la sòma del pH e del pOH la gh’hà de vèss semper eguàl de 14. S’a se conòss el pH (o el pOH) a l’è possibil de risalìgh ai concntrazion [H3O+] e [OH-], per mèzz de quèj espression chì:
IA l'istèssa manera del pOH, del pH, ancasì a se definìss ‘me logaritm decimal negativ de la concentrazion di ion H^+ in soluzion, e ‘l ven indicàa inscì:
Urano (pianeta)
Urano l'è chèl dei sèt dei pianéti del Sistema Solar en ùrden de distànsa del Sul, el tèrs per diàmetro e 'l quart per masa. Aisebé che 'l sàpe vizìbil pò a öcc nüt, compagn dei oter sich pianéti cunusìcc zamò de l'antichità, lü 'nvéce l'è mai stat recunusìt come pianéta per vìa de la póca lüminuzità e de la sò òrbita lènta; difati l'è stat scuprìt apéna ai 13 de mars del 1781 de William Herschel, e l'è deentàt isé el prim pianeta a éser scuprìt per mès de 'n telescopio.
PH
pOH
La concentrazion l’è misurada in mòl / liter de soluzion, e l’è ciamada concentrazion molar. Se per esempi ‘na soluzion acquosa la gh’ha ’n pH pari a 3,5, dai definizion el sortìss foeura che la concnetrazion di ion H^+ a l’è quèsta chì:
Urano (pianeta)
La cumpuzisiù chìmica de Urano l'è mìa tat diferènta de chèla de Netuno e diferènta envéce de chèla dei giganti gasus piö grancc Giove e Saturno. L'è per chèsta rizù che i astrònomi i preferés tratài come 'na clas separàda ciamàda gigànti giasàcc. La sò atmosféra, aisebé che la g'hape en cümü con chèla de Saturno e Giove la bondànsa de idrògeno e elio, la g'ha però 'na prupursiù bèla grànda de "gias", come l'aiva, l'amoniaca e 'l metano, ensèma a tràse de idrocarbùri.
PH
Standard per la misurada del pH
El standard internazionàl accettàa a l’è ‘na soluzione acquosa 0,05 M ( M= mòl per liter) de idrògenoftalaa de potassi, che ‘l sò pH a 25,00 °C l'è stà misuràd con el valor de pH = 4,005.
Urano (pianeta)
La sò atmosféra la g'ha pò la particolarità de éser la piö frèda del sistéma solar, condena temperadüra mìnima che la pöl rià a 49°K (−224°C). La prezènta 'na strütüra cumplicàda de nìgoi, bèla stratificàda, endela quala se pènsa che l'aiva la se tróe 'ndei leèi piö bas e 'l metano 'n chèi piö alcc. La part intèrna del pianéta 'nvéce la sarès fàda de gias e córne.
Transponder (Reoplan)
In aeronautica, el Transponder (in lombard pò vess traspondô) l'è on apparecc che 'l rispond a on interrogazion via radio cont on codes e di informazion.
Urano (pianeta)
Giöna de le caraterìste piö stràne del pianeta l'è l'orientamènt del sò as de rotasiù. Töcc i óter pianeti i g'ha l'as quàze perpendicolàr en rapórt al pià de l'orbita, envéce chèl de Urano l'è quàze paralél. Isé, 'ntat che 'l percór la sò òrbita, el g'ha 'n pólo che 'l vàrda 'nver el Sul per la metà del perìot de rotasiù e l'óter pólo che 'l varda el Sul per l'ótra metà. . El perìot de la sò revulusiù entùren al Sul l'è de presapóch 84 anni terèstri. L'òrbita de Urano la se tróa praticamènt söl pià de l'eclitica (inclinasiù de 0,7°).
PH
Standard per la misurada del pH
De tutt i maner a hinn stàa definìi tanti alter standard segondari, che ‘l sò pH a l’è stàa misura con la cura màssima possìbil rispètt al pH standard principàl.
Fontaines-sur-Grandson
Fontaines-sur-Grandson a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.86 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Camprodon
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
PH
Il pH in del calibrà l'elettrodo a veder
De già che a gh’è disponibil on grand numer de standard segondari, a l’è possibil de doperà in del calibrà l’elettrodo a veder on stadard che ‘l gh’hà on pH arent a quèll de la soluzion de vèss misuràa, oppur, l’è mèj de doprà du standard che gh’hànn di pH pòch superior o inferior a quèll de misurà, de manera de minimizzàa on possibil contegn "minga ideàl" de l'elettrodo medésim. El pò defàtt succed che la pendenza de la rètta che liga insèma la fòrza elettromotrìs de la cèllula de misurà el pH la sia leggerment divèrsa del valór "Nernstiàn" (RT/F * ln10), pari a 59,16 mV a 25,00 °C.
Fontaines-sur-Grandson
El cumün de Fontaines-sur-Grandson al se tröva a una altitüden de 568 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Fleurier (NE), Mauborget, Villars-Burquin, Vaugondry, Champagne, Fiez, Giez, Novalles, Grandevent, Bullet, Buttes (NE).
Wiernsheim
Wiernsheim l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Enzkreis. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 24.62 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Wiernsheim el se tróa a 'na altèsa de 366 méter sura 'l leèl del mar.
PH
pH de viragg
A l’è ciamàa pH de viràgg el valor del pH che ‘l correspónd al cambi de color de on indicador: quèll valór chì a l’è donca ùtil in del determinà qual è l’indicadór che l’è pussée giust de vèss doperà per fà 'na titolazion infra on acid e ‘na bas. Defàtt el pH de viràgg el doarìss correspònd al pont de equivalenza, quand che i equivalent di du component hinn eguàl in numer.
Transponder (Reoplan)
Al di d'incoeu, l'è doperaa per fà vedè i reoplan in su el radar secondari (e in su el sò sistema compagn, el IFF) e per i sistema contra la collision.
PH
Proton acid in di compòst organich
miniatura|Carbon alfa e beta. Chichiscì el [[carbonil el gh’ha du idrògen β e cinch idrògen α]] In di compòst organich, de sòlit i proton ligàa cont i atom de carbòni gh’hànn 'n acidità bassa, tuttmanch on quaj proton l'è bon de destaccàss de la molecola a la fàcil (de chi la soa  acidità). Ancaben l'acidità la sìa nò paragonàbil cont on àcid fòrt (pKa<1) el fenòmen el diventa important quand che sti chì vànn in contàtt cont ‘na bas che la gh'abìa 'na fòrza tal de ciapànn via el proton. Quèll aspètt chì a l’è de interèss perché i reazion àcid-bas hinn importànt ind la chimica organica. centro|450x450px|Acetaldèid àcida
Transponder (Reoplan)
Descrizion
El transponder drova on codes ottal, che 'l pò avegh dò o quater cifer.
PH
Proton acid in di compòst organich
Chi de sora a vènn fàa vedée el destàcch de on proton alfa de on carbonil, con pKa=17, che rispètt a l’acidità di proton de on alcan (pKa≈50) a l’è molto pussée bassa. El distàcch in quèll caso chì el po’ vèss spiegàa cont el notà che ‘l carbanión el s’è stabilizza per mèzz de ‘na risonanza, in particolar ‘na tautomeria cheto-enòlica.
Transponder (Reoplan)
Descrizion
I radar a dò cifer fan vedè domà i primm dò cifer de on codes a 4 cifer.
PH
Nòta per completèzza
La scala internazional del pH a l’è basada in su di concentrazión esprèss in mol/kg al pòst de mol/L. A l’è inscì perchè i concetrazion pòden vèss misuràd in tèrmen de volùmm. De tutt i maner ind la pupart di aplicazion prategh quèlla differenza chì 'è senza importanza.
Transponder (Reoplan)
Codes
El codes vegn scernii dal controllor del vol, ma gh'hinn anca di codes speciaj:
PH
Nòt stòrich e etimològich
Quant a l'etimologìa del tèrmen pH a l’è vegnuda foeura ‘na questión. Second quajvun la "p" l’indicarìss domà l’operadór matematich descrivùu adèssadèss, a gh’è di alter che pensen inveci che ‘l staga per "pondus" ("pes" in latin), oppur "power" (potènza in inglése). Quèj trii interpretazion chì hinn però putòst irragionévol vist che ‘l Sørensen l’hà pubblicàa domà in sti trii lenguv chì: todèsch, francès e danés. A l’è interessant de notà che ‘l Sørensen, despèss, l’ha dopràa la "q" inscambi de la "p" per designà l'elettrodo de riferiment (a idrògen).