cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apostuj Capitel Derset
Capitel Derset
22E despö che Paul l'era staa in pee in del mèzz de l'Areupagh, el diseva: «Omen atenés, ve vardi cuma religiús assee in de tüsscoss. 23Già che intanta che passavi e usservavi bén i voster ugètt de cült, huu truaa anca un altar sül qual l'era scrivüü: A un Diu scugnussüü. Dunca, Lü che adurii, vialter che 'l cugnussii no, mì ve pruclami Lü. 24El Diu che l'ha faa 'l mund e tüsscoss che en hinn, Lü che l'è Signúr del cél e de la tèra el sta no de cà in di témpi faa de man, 25né l'è servii de man üman, avend besogn de quajcossa de püssee, degià che 'l da a tüsscoss la vita, el fiaa e tüsscoss; 26e l'ha faa de vün ogni naziún di vèss üman, perchè stassen de cà sura tüta la fàcia de la tèra, avend determinaa témp assegnaa e i cunfinn de lur abitaziún, 27perchè cercassen Diu, semai 'l tucassen e 'l truassen, e Lü 'l füss luntan d'ognidün de nümm. 28Già che in de Lü vivum e mövum e sèmm, cuma anca quij di voster propi puètt hann dii:
Già che sèmm anca la sua prugenì.
29Dunca, già che sèmm la prugenì de Diu, gh'èmm minga de pensà che la divinitaa l'è cumpagn d'or, d'argént, de prèja, de scültüra de l'art o un pensee d'un vèss üman. 30Dunca, Diu l'ha passaa sura a i témp de l'ignuranza, i robb di quij el urdina adèss a tücc i vèss üman depertütt de revedè, 31perchè l'ha stabilii un dì in del qual el giüdegarà 'l mund cun giüstizia in de l'omm che l'ha numinaa, avend pruvedüü féd a tücc perchè 'l l'ha levaa sü di mort».
32E quand aveven vedüü 'l levà sü di mort, el sgugnaven, e diseven: «Te sentarèmm sü chèst ancamò». 33Inscì Paul l'è naa föra de mèzz de lur. 34Ma quij omen che s'eren ünii cun lü hann credüü, intra i quij l'è Diunís l'areupagita, e una dona de nomm Damaris e alter cun lur.
Alcubierre
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Strada de prima class 7
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 86.981 km. La conliga Praga e Hora Svatého Šebestiána.
Stazion de New Cross Gate
New Cross Gate a l'è 'na stazion de la, che la serviss.
Moviment
Ghe corren i servizzi.
Interscambi
Fermada del bus
Weidenberg
Weidenberg l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bayreuth. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 68.91 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Weidenberg el se tróa a 'na altèsa de 436 méter sura 'l leèl del mar.
Sitke
a l'è un comun del provincia di Vas, cont una popolazzion de abitant.
Presepi
"In poveri panni il figliol compose e nell'umil presepio soavemente il pose"
- Lisander Manzon
I urìgin dal Presepi i en cristiane e i fan riferiment a 'na tradission dal II sécul dopu Crist, de festegià la nassüda de Gesü ind la grota de Betlèm, ind la qual se penseva che lü l’era vegnüd a la lüs. Ind al Vangel de San Lüca se cünta che la Madona, dopu avel fai nass, l’ha fai sü el pìcul ind una fassa e l’ha miss ind un "praesepe", donca ind un travis d’la stala.
Urìgin
El nom el par che 'l vegna de la vegia parola lumbarda persef (che 'l vör dì "mangiatoja di bes'c"). <BR> Ind i Vangel Apòcrif se parla invece de 'na grota cun el bö e l’àsin, tacadi al fiulin par scaldal cun el lur fiat. Ch’la rapresentassion chi l’ha gh’ha avüd un grand sücèss pupular. I frà cistercens i en stai i püssè fort sustenidù dal presepi, parchè i pensèvun che l’era impurtant de fà cunuss ben a la gent tüti i mument de la vita de Gesü.
L'invension dal presepi insì 'me l'è cunussüd al dì d'incö l'è invece de San Francesch d'Assisi. I particular i en cuntadi ind la biugrafìa dal Sant, scrivüda da Tumas da Celano. Lü l'ha scrit che dù smane prima dal dì de Nadal dal 1223, San Francesch el s’era acurdad cun Giuan Velita, signur de Greccio par celebrà lì la festività e fà ved a tüti i paisan i prublema che’l gh’ha avüd Gesü par fass acetà quand l’è vegnüd al mund.
Artigianad
Tanti post i han fai dal presepi 'na vera art, cume Bèrghem, Nàpuli e la Val Gardena indùe l'abilità d'i artigiàn l’ha fai nass miràbil cumpusission. Anca incö gh'en artista ch'i fan sü Presepi in tanti stil: i rapresentun la natività ambientada in bàite de muntagna, spiage, cassine d'la bassa padana, capanine africane e quarté citadin de tüti i temp e de tüt al mund. I drövun i material püssè disparad, cume el sügher, el legn, la carta, el carton, el pulistirol, la teracota, i güss de nus de coch e quant àltor pöd ispirà la fantasìa.
Tradission
El Presepi, scund la tradission, el g'ha da es fai ind el dì de San Nicola o de Santa Lüsìa (Sant Ambrös a Milan), par lassà però la grepia vöda. Ind la not de Nadal se metarà el butanin ind al travìs. La cumpusission la se cumpleta el 6 de genar, cun l'arìu d'i tri Re Mag vegnüdi da urient a purtà regal de or, incens e mira a quel che la stela cumeta l'ha indicad cume la lüs dal mund.
Klínec
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-západ.
Kramolna
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Náchod.
Viola (strümènt)
Una viola l'è un strüment müsegal ch'al sömeja al viulin e al viulun. La viola la gh'ha un son püssee bass de un viulin, ma püssee volt de un viulun. Al gh'ha quater cord, el do, el sol, el re e 'l la, propi 'me el viulun, ma de l'utava de sura. La viola la ven sunada cunt un arch, tegnüü cunt la man destra (struments a arc). Quajvölta i cord i pöden vess spizegaa (pizzicato).
Frankfort
thumb|300 px|right Frankfort a l'è la capital del Kentucky, vün di stat di Stat Ünì d'America. La sua pupulaziun a l'è de 27.741 abitant (2000).
Alcover
a l'è un comun de la provincia de Tarragona, cont una popolazzion de abitant.
Viola (strümènt)
Quand che la gent la ved la viola, de spess la pensa che la sia un viulin. Quest perchè la viola l'è dumà un toch püssee granda de un viulin, e 'me 'l viulin, la viola la se ten in su la spala sinistra del müsicista. La pö granda differenza tra una viola e un viulin l'è el son diffarent.
Palanzùn
El Palanzùn (ciamàa anca Palanzöö, Palanzone o Palanzolo in italiàn) l'è 'na muntagna di Prealp, vôlta 1436 meter. El se troeuva in del Triangul Lariàn e de 'sta zona chì l'è la segunda muntagna pussee vôlta, superàa dumà dal San Primm. Da la cima, in duvè hann fàa sü üna capelina a furma de piramid, se poeu vedè ün gran bel panurama sü la Pianüra Padana, sül Lach de Comm e süi muntagn inturn. Apena sot la cima el ghè 'l Refügi Riella (1285 meter), che l'è gestii da la seziùn de Comm del CAI (Circul di Alpìn Italiànn).
Viola (strümènt)
Chel lü che'l suna la viola al se ciama "violista", menterl che la fa sö e la mett a post l'è el liüter. I cumpositur i druven la viola per sunà i not de l'armonìa. L'è vön di strümencc principaj ind un quartett de arch, insema a dü viulin e un viulun.
Piev milanes
In del Medioev, el termin piev (del Latin plebs, plebis) l'indicava ona circoscrizion ecclesiastiga inferior ai diòcesi. Del XII secol, in età comunal, la piev l'ha ciappaa anca di fonzion civil per el contròll del territòri de part di città maggior, che hann doperaa anca i vegg aggregazion territoriai. In Lombardia quei aggregazion chì hann ciappaa el nòmm de piev, cort e squader. In particolar, el territòri de la diòcesi de Milan l'è staa per tant temp spartii in piev (che hinn rivaa al numer de 65) che a la sò vòlta hinn staa dividuu in borgh, cassinn e loeugh che hinn staa i antenaa di comun moderni. In alternativa ai piev gh'eren ona quai cort ('me la Cort de Monza), vicariaa (el Vicariaa de Binasch) o squader (la Squadra de Nibiònn). I piev gh'hann avuu competenz politigh fina al 1797 ed eren raggruppaa a soa vòlta in quatter contad (Martesana, Sever, Burgaria e Bazzana). I piev milanes se troeuven in d'on territòri che 'l comprend i attual provincc de Milan (a eccezion de Milan), de Monza, de Lecch, de Vares e on quai comun de la Provincia de Còmm e de la Gera d'Adda bergamasca. La fin definitiva di piev, anca del pont de vista religios, l'è rivada in del 1972, quand che hinn staa sostituii cont i vicariaa.
Cassina Boschiroeula
La Cassina Boschiroeula a l'è 'n compless agricol faa su in del 1300 e adattaa in del 1400 'me tenuda de cascia per i scior de Milan, prima i Viscont poeu i Sforza. Al dì d'incoeu a l'è stada restaverada e l'è doperada 'me abitazion, con arent on parch publegh.
Atmosfera terrèstra
L ' atmosfera terrestra a l’è el strato de gas che ’l rivestìss el pianètta Tèrra, tegnùu giò grazie a la forza de gravità, e ‘l ghe partecipa per la pupàrt ind el sò girament. Cont ona composizion chimica varia, la gh’ha ‘na struttura puttòst complèssa e spartida in cinch strat, ciamàa sfer, ricavada da i inversadur del sò gradient tèrmich vertical, che a partìi del pussée bass hinn: troposfera, stratosfera, mesosfera, tèrmosfera, ionosfera ed esosfera. In su la superfice che la segna el confìn infra du strat gh’è ‘n'inversadura de la temperadura ciamada "pàusa". El studi de tucc i aspètt de l’atmosfera l’è denter in del grupp di disciplìnn di scienz de l'atmosfera.
Composizion
Asca la presenza di polver, i aerosòl e i inquinant miss denter di òmen, l’atmosfera terrèstra la pò vèss considerada ‘me ‘na mes'ciada de gas che, in del caso de l’aria sècca, o ben senza tegnì cunt del vapor de la acqua, al soeul la gh’ha sta composizion chimica chì (percentuaj scrivùu in sul volumm):
Olter a quèj gas chì gh’hèmm de sgiontagh el vapor de acqua (H2 O), che l'è present in d'on percentual a l’è puttòst variàbel (dal 0% al 6%), cont ona media del 0,33%}}.
Minga tucc i strat gh’hann i stèss concentrazion de gas: per esempi el vapor de acqua el gh’è squas domà ind la tropofera, che l'è 'l el strat pussée de bass, e ghe n’è quas nagòtt ind la tèrmosfera e ind l’esosfera, che, inscambi gh’hànn dent quasi tutt l'elio e l'idrogeno. La concentrazion del vapor de acqua ind la troposfera, ancasì, l’è nò costanta, ma la varia anca in manera fòrta de on sit a l’alter e in del cors del temp per via del temp atmosferegh, ò ben per via di procèss de svaporament e condensa, fasi del  ciclo de l'acqua. La pupart de l '' ozòno l’è contegnùda ind la stratosfera indoe ‘l fa su on strat important: l'ozònosfera.
La composizion di gas de l'atmosfera l’è minga stada semper quèlla de incoeu, ma l’è cambiada assosènn in del cors de la storia della Terra.
Dati tècnich
La massa atmosferega a l’è pressappòch, de la che i trìi quarter hinn contegnùu in di primm M|11|ul=km}} de altèzza.
La pression atmosferega media in sul livèll del mar, ò ben el pes medi de la porzion d'atmosfera che la sta sora ‘na superfice orizzontal situada al livèll del mar dividùu per l’area de chèsta superfice chì, la var 1013 hPa. L’è l’istessa de quèlla che la farìss, al so fondament, ona colòna de acqua alta on zich pussée de meter. Quèll valor chì, l’è stàa decìs per l’unitàa de misura de la pression ciamada atmosfera.
El ciel l’è bleou per via de la diffusion del Rayleigh de la component bloeu del spèttro visibel de la radiazion solar, de manemàn maggior adree al crèss de la densità de l’aria.
L'atmosfera terrèstra la gh’ha nò on limit esterno nètt, ma la sfuma on poo a la volta vèrs el spazzi, e ‘l sò color de manemàn el va del celest al bleou, fin al negher scur scur in del voeud in tra i pianètta.
Proprietàa fisich
El spessor de l'atmosfera terrèstra, segond i grandèzz dopràa de la fisica di particól, el po’ vèss crivùu inscì  indoe l a l’è l'altèzza dell'atmosfera e \rho a l’è la densità, inscì de tegnìi cunt de quantè el material el ven incontràa di particól che intravèrsen l’atmosfera. In del nòst cas l’atmosfera a l’è intraversada di ragg còsmich e ‘l sò spessor a l’è. Quèst chì l’è l’istèss de circa 27 vòlt X_0, che l’è lunghèzza de radiazion ind l’aria con  e circa 11 vòlt la lunghèzza d'interazion adrònica, definida 'me l'interazion d'on proton con l'aria:
Marej atmosferegh
I marej atmosferegh pussée important hinn ingeneràd soratutt ind la troposfera e ind la stratosfera indoe l’atmosfera la pò vèss scadada in manera periòdica grazie al fatt che ona part del vapor de l’acqua e del'ozòno la surbìss la radiazion. I marej generàa hinn peou bònn de propagàss de quèj region chì andando su fin a la mesosfera e a la tèrmosfera. I marej atmosferegh pòdenn vèss misuràa ‘me variazion regolar del vent, de la temperadura, de la densità e de la pression. Impunemànch i marèj atmosferegh gh'abbìen tant in comun coi marej di ocean, i se desferenzien de quèj chì per dò caratteristich important:
Siben che el calor del sol el sia el reponsabil principal de quant i oscillazion di marej atmosferegh hinn ampi, i camp gravitazional del Sol e de la Luna pròvochen anca lor di marej atmosferegh. Compagn de quèll che ‘l succed in di oceani i marej che succedden per via del camp gravitazional hinn anmò pussèe ampi de quèj ingeneràd del camp solar (de fàtt quèj chì pòden vèss consideràa trascurabil).
A livèll del soeul, i marej atmosferegh pòden vèss di oscillazion piccol de la pression in su la superfice con perìod de 24 e 12 or. Tuttamanch, a altèzz maggior, i marej diventen molt grand. Ind la mesosfera (altèzza de ~ 50 - 100 km) i marej atmosferegh poden raggiòng ‘na velocità de 50 m/s e hinn despèss la càosa principal di moviment de l’atmosfera.
Strat atmosferegh
Per comenzà, s’è sòlit a scompartì l’atmosfera in tre strat segond la sò composizion chimica:
De sòlit, se divid l’atmosfera segond i sò parametri principaj, infra i quai, el primm a l’è la temperadura.
Troposfera
A l’è el strat indoe i succeden quasi tucc i fenòmen meteorològich e la gh’ha dent el 80% de la massa di gas complessiva e 'l 99% del vapor de l’acqua: l'aria de la troposfera a l’è riscaldada da la superfice terrèstra e la gh’ha ‘na temperadura che la va giò con l'altèzza fin ai circa −55 °C de la tropopausa. L'aria di strat pussée de bass, che la tend a ’ndà su, l’ingenera di grand corrent convettiv che originen i vent equatorial costant (i aliséi); quèll effètt chì el se mètt insèma al’inscì ciamàa "effètt Coriolis" caosàa del girament de la térra, e tutt du ghe laoren adrée a la circolazion atmosferega e i perturbazion atmosferegh.
La troposfera la gh’ha on spessor variàbel second la latitudin: ai pòli la gh’ha on spessor in media de 8 km inveci 20 km sora l'equator. La pression atmosferega la va giò con l’altèzza second ‘na legg de prima approssimazion esponenzial; oltra i 7–8 km de quòta la pression a l’è inscì bassa che a se riéss pu a respiràa senza doperàa i mascher conligàd cont i bómbol de ossìgen.
A andà su in quòta oltra i 5 km, minga domà la pression e la temperadura, ma anca contegnùu de vapor de l’acqua de l'aria el diminuiss, inveci sòta i 5 km l'umidità la va su con la distanza dal soeul. De on cèrt pont la temperadura la se stabilizza a circa −55 °C : a l’è la tropopausa, la zona de passàgg infra la troposfera e la stratosfera.
La paròla troposfera la ven dal grècch τρόπος (trópos) che ‘l voeur dì "variazion, cambiament" proppi perchè dent in 'sta sfera chì se troeuven tutt quèj mòti d’aria verticaj e orizzontaj che messesen l’atmosfera medésima e caratterizzen la variabilitàa del temp atmosferegh. La troposfera a l’è ancasì el loeugh de la vita, minga domà di fenòmen meteorologich: tucc i piant e tucc i vèss vivent i ghe viven denter e doperen i gas che le fann su, oltra a profittàa de la radiazion solar che la riva giò al soeul.
Stratosfera
A l'è el strat atmosferegh che ‘l stà sora la troposfera e ‘l riva fin a ‘n’altèzza de 50–60 km. Chichinscì a gh'è el fenòmen de l’ inversadura tèrmica: ind la troposfera la temperadura  la va giò con l'altezza, inveci ind la stratosfera la va su, fin a la temperadura de 0 °C. Quèst fenòmen chì l’è caosàa de la presenza d’on strat de ozòno (molecola de tri atomi de ossigen), l'ozònosfera, che la surbiss su la pupàrt di radiazion solar ultraviolètta (UV) (circa el 99%). In on quaj sit de l’ozònosfera el strat de ozòno l’è vegnùu tròpp suttil (fenòmen del bus del’ozòno, scopèrt ind la zòna antartica) iscì che l’è pu bon de dà assée protezion di ragg ultra-violètt che, in quèj conidizion chì, riessen a rivà in gran quantità al soeul terrèster.
Sti ragg chì, i ghe fànn di dagn seri ai vegetaj e in general a tucc i organismi vivent. I dagn per l’òmm pòden vèss i tumor de la pèll e el vegnì òrb, per via di dagn a la retina di quai a se pò pu tornà indrèe. Ind la stratosfera i component hinn semper pussee srarìi, el vapor de l’acqua e ‘l pulviscol atmosferegh diminuissen; gh’è ancamò on quaj rar fenòmen meteorològich e di particolar tipi de nivol (per esempi i nivol de madrèperla).
Mesosfera
In sta zòna chì, che la va dai 50 ai 90 km de quòta, l'atmosfera la subìss pu l’effètt de la superfice terrester e l’è l’istèssa a tucc i latitidin. A l’è caratterizzada de element gazos srarìi fiss e de ‘n’aument de quèj pussée legger, inveci quej pussée pesant diminuissen. In 'sta part chì de l'atmosfera la temperadura la taca ancamò a’ndà giò con l’altèzza e la riva al so valor pussa bass, variabel tra i −70 ed i −90 °C, a circa 80 km; a 'sta quòta chi se pòden notà di vòlt i nivol nòtt-sberlusent, fàa su probabilment de cristall di giazz e  polver piccolissim: a se pòden vedè d’estaa, al crepuscol e se presenten ‘me nivol suttil e sberlusent, inluminàa con vigor di ultim ragg del Sol.De l'aspet de che quèi nivol chì, se capiss che a gh’è on complèss de corrent aerej, de andadura variabel, che la riva a di velocità fin a km/h.
I variazion de altèzza de la mesopausa dependen de 'sti mòti chì, compagn de quèll che ‘l succed ind la tropopausa e ind la stratopausa. In sti condizion chì i gas se mèten a strat per el fenòmen fisich de la diffusion e la composizion chimica de l’aria la cambia con la quòta. El biossid de carbòni el descompar a la svèlta, el vapor de acqua anmò pussée in prèssa e anca la percentual de ossigen la taca a andà giò con la quòta. I percentual de gas legger ‘me l’elio e idrògen van su. L'effètt de riscaldament de l'ozòno l’è finìi e la temperadura la diminuiss menemàn che la quòta la va su fin che la se stabilizza al confin de sora de la mesosfera (−80 °C ind la mesopausa).
In quèll strat chi se formen i "stell che se mocchen", o ben i piccol meteorit che de sòlit riessen nò a rivà in su la superfice terrèstra e brusen innanz de rivà giò in tèrra,cont el lassà di fris sbarlusent. De la de la mesopausa, alla quòta de circa 100 km, l'aria l’è inscì srarìda che la fa pu resistenza palpabil contra el mòto di còrp, e ‘l diventa possibil a moeuves de mòto òrbital. Per 'sta reson chì, in astronautica la mesosfera l’è considerada el confin cont el Spazzi.
Tèrmosfera
La tèrmosfera è el strat dòpo la Mesosfera. La temperadura, dòpo che l'è andada già ind la mesosfera, la taca de noeuv a cress con la quòta. A prtì di dat sperimental, se dis che a ‘n’altèzza de circa 300 km la temperadura la sarìss de 1000 °C. L’è paradossal che i astronauta che se troeuven a quèll’altèzza chi gh’abbien de mètt su di tòni riscaldà per minga morìdel frècc nonostant che el gas che gh’è intorna gh’abìa ‘na temperadura maggiora de quèlla di tòni e donca ghe ceda el calor. La reson de quèll fàtt chì a l’è che l’aria l’è tant srarida che la quantitàa de calor che la pò ced a al tòni per conduzion l’è sossènn inferiora de quèlla che ‘l tòni el mòlla per irradizion
Ionosfera
La ionosfera a l’è el strato de atmosfera indoe i gas atmosferegh hinn ionizzàa: la fa su i strat esterni de'atmosfera, indoe che, quand che la radiazion solar la riva, la ghe strèppa via i elettron ai atomi e ai molecol. La gh’ha dent, in del so insèma, ‘na frazion minima de la massa gazosa atmosferica, circa domà el 1%  (l’è srarìda fiss), ma la gh’ha on spessor d’ona quaj centèna de chilometri e la surbiss ‘na bona part di radiazion ionizzant che vegnen del spazzi. La temperadura in quèll strato chì la va su con l'altèzza, per l'irradiazion del sol, e la riva ai 1700 °C al sò limit esterno. La gh’ha ‘na struttura a bind, divis in del cors del dì per via de la fòrta radiazion solar che la preferiss de ionizzà gas divèrsi a quòt divèrsi: de nòtt, quajvuna de sti bind chì la mètt insèma, inscì che la riflettività radio de la ionosfera l’aumenta.
La composizion chimica l’è anmò compagna de quèlla media, dòminen l’azòto e l’ossigen, ma la cambia manemàn che se va su in altèzza. A la quòta de circa 550 km, sti du gas chì hinn pu i component principaj de l’atmosfera, ma vegnen desfesciàa de l’idrògen. La ionosfera la gh’hà ‘na granda importanza in di telecomunicazion perché l’è in bona de riflètt i ond radio, de già che je ajuta a propagàss oltra l’orizzont visìbel: tra i 60 e i 80 km vegnen riflettùd i ond longh, tra i 90 e i 120 i ond medi, tra i 200 e i 250 le ond curt, tra i 400 e i 500 km i ond curtissim.
Esosfera
A l’è la part pussée de foeura de l’atmosfera terrèstra, indoe la composizion chimica la cambia del tutt. L'esosfera la gh’ha minga on vèr confin de sora e la sfuma manemàn vèrs el spazzi inter-planetari fin anca a ‘vègh denter ‘na part di fass del van Allen. Denter ind l’esosfera a se pò dissegnà ona linea ideàl (molto arbitraria e variàbel  e donca minga reconossoda officialment) ‘me confin de la zòna indoe la forza de gravità l’agìss (franza atmosferega), de là de la qual on oggètt el subìss pu la forza de gravità terrèster e ‘l scappa via in del spazzi. I sò costituent, ‘me giamò dìtt, hinn soratutt l’idrògen e l’elio, in maggioranza vegnùu foeura di partìcol del vent solar tiraà denter da la magnetosfera terrèster (l'idrògen qualora el sia mandàa foeura da la Terra el sariss minmga bon de rivà a ona tal altèzza: el se òssida in acqua se non alter quand che ‘l raggiòng l'ozonosfera).
Con di metod de osservazion indirètt e di càlcol teòrich a se oten che la temperadura de l'esosfera la va su con l'altèzza fino a rivà, o ancasorpassà i 2000 °C (de temperadura cinetica). A càosa de sta temperadura chì,ona quaj molecola la raggòng la velocità de fuga terrèster e la scappa via in del spazzi foeura de l’atmosfera,.
Influenza di giazzee polar
I giazzee influenzen el clima de tutt el pianètta per divèrsi resón:
Influenza di giazzee terrèster
Quand che i giazzee terrèster quatten el soeul ne ridusen la quantitàa de ròcc liber disponibil per l'assorbiment de l'anidride carbònica. Se ghe n'è pussèe de giazzee, la ven tirada via de men de l'atmosfera l'anidride carbònica de l'atmosfera, e donca se gh'avarà pussée de effètt sèrra (de già che l'anidride carbònica a l'è on gas sèrra), l'aument de l'effètt sèrra el fa de manera de 'vègh men giazzee e donca pussèe de anidride carbònica tirada via de l'atmosfera, donca men effètt sèrra, donca pussèe de giazzè. A l'è on ciclo a retroazion negativa.
Inscambi, in del caso de la tundra, però i giazzee che se deslenguen fànn de manera de trasformà la tundra ind on padù indoe a se ingenera el metano ch'a l'è on gas sèrra.
Influenza di bosch
I bosch, cont el procèss de la fotosintesi clorofilliana contribuìssen a trà foeura l'anidride carbònica de l'atmosfera; ancasì i bosch fànn andà su el fluss de vapor de acqua vèrs l'atsmosfera. Soratùtt in di clima cald, indoe la svapo-traspirazion di piant a l'è alta, la presenza di piant la fà cress anca la possibilità de formazion di nivol.
Influenza di vulcan
Con la fórmola chì de sota a l'è possibil valutà la riduzion de l'intensità de la radiazion caosàda di eruzion di vulcan:
indoe:
Influenza di attivitàa de l'òmm
L'òmm cont i sò attività (soratutt la combustion e quand che vegnen toeu giò i alber) mètt dent ind l'atmosfera di gas che pròvochen l'inquinament atmosferegh e i sò conseguenz negativ compagn de:
Pescia panera
La Panera (parola Sursilvana rumancia, acentada in sü la segunda silaba, che la vör dì Panera u «Cherdensa del Pan») ghe disen la gent a la pescia pü volta de la Sgüissera. La se tröa in del Cantun Grisun in d'un toch biot de busch suta 'l cumün de Luven in de la Val Lumnezia. In del 1971 l'è stada metüda suta pruteziun de la natüra.
Parvensa
L'etaa de la pescia l'è stimaa a 250 agn. Inturn a l'arbur gh'è un camp de giögh cunt un sit de pizzagh sü 'l fögh.
Gresciagh
Gresciagh (parnonzia local: [gra'ʃaːk]) o anca Gresciaa (nomm ofizzial in italian: Grezzago) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan che 'l cunta 0 abitant. El paes se troeuva a 27 km a nòrd-est del capploeugh, vers el fiumm Adda e al confin con la Provincia de Monza e Brianza (comun de Busnagh).
Stòria
I origin de Gresciagh paren incert, ma se pòden segurament portà al Medioev Alt, quand che in de la Pianura Padana hinn staa creaa òper d'irrigazion che hann permiss la represa di coltivazion dòpo el period di invasion barbarich. Hinn nassuu inscì nucli abitaa piscinitt in zòn intorna a ges costruii cont el svilupp del Cristianesim. A Grezzagh l'è stada fada inscì la cappella de San Martin che, come 'l ven foeura de document del 1200, la partegniva a la Piev de Pontiroeu. Gresciagh l'era donca on fond legaa a Trezz, per quell che 'l reguardava la vita social e a Pontiroeu per la vita religiosa. In del Quattercent ai cà rustich de la popolazion el s'è giontaa el palazz Zoja, la sede del signor del loeugh. A partì del 1861 (quand che a Gresciagh ghe viven circa 555 abitant) fina al dì d'incoeu la popolazion del paes l'è pradigament triplicada.
Heidenheim (circundari)
El circondàre de Heidenheim l'è giü dei 35 circondàre del Baden-Württemberg, endèl sud de la Germania. El se tróa 'ndèl distrèt aministratìf de Stocàrda.
Bečice (Tábor)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Tábor.
Boucieu-le-Roi
Boucieu-le-Roi l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Tournon-sur-Rhône, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
Distrett de Kurbin
Division amministrativa
El distrett el comprend dò municipalità e duu comun:
Boucieu-le-Roi
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.94 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 242 méter a 'na altèsa màsima de 623 méter s.l.m.
Francesc Macià i Llussà
El Francesc Macià i Llussà (Vilanova i la Geltrú, 21 de ottober del 1859 – Barcellona, 25 de dicember del 1933) l'è staa on politegh e militar catalan, famos cont la scormagna L'Avi (El nono).
L'è staa el president quell de 122 de la Generalità de Catalogna e vun di fondator del partii Sinistra Republegana de Catalogna.
San Polo Matese
San Polo Matese l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 445 abitàncc, 'na superfìce de 17 km² e 'na densità de 26 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bojano, Campochiaro, Colle d'Anchise, San Gregorio Matese (CE).
Quai de la Gare (metropolitana de Paris)
Interscambi
Fermada del bus
Schwarzach im Pongau
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Bundesstraße 281
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Türingia.
Bandera de la Cità del Vatican
La Bandera de la Cità del Vatican a l'è la bandera nazzional doperada in, fada di color e representada de l'emoji.
Sant'Albano Stura
Sant'Albano Stura (en piemontés: Sant Alban) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 2.080 abitàncc, 'na superfìce de 28 km² e 'na densità de 74 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fossano, Magliano Alpi, Montanera, Morozzo, Rocca de' Baldi, Trinità.
Alessandrino (metropolitana de Roma)
Alessandrino  l'è 'na stazion de la Linia C de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Chillón
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Beaufin
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 744 méter a 'na altèsa màsima de 2080 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Beaufin l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Arcümégia
Arcümegia o, un temp, Arcümezza (Arcumeggia in Italian) a l'è una fraziun del cumün de Casalzüign, in de la Pruvincia de Vares. Arcümegia la gh'ha una pupulaziun de circa 60 abitant.
El paes a l'era un cumün indipendent che 'l faseva part de la Piev de Valcüvia. L'è un sit cunussüü perchè in del 1956 l'Ente Pruvincial per el Türismu l'ha decidüü de trasfurmàl in un burgh dipingiüü: al dì d'incöö almanch 23 cà del burgh hin pitüraa.
Recoules-d'Aubrac
Recoules-d'Aubrac l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Nasbinals, del circondàre (arrondissement) de Mende e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Alcanar
a l'è un comun de la provincia de Tarragona, cont una popolazzion de abitant.
Flims
Flims a l'è un cumün svizzer del distret de Imboden. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 50.46 km², e al se tröva a una altitüden de 1081 meter sura al livel del mar.
El cumün de Flims a l'è tacaa ai cumün de Elm (GL), Laax, Pfäfers (SG), Sagogn, Trin, Valendas, Versam.
Storia
Flims l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de Fleme.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
miniatura|centro|600px|I mucc en envéren
Monte Roberto
Monte Roberto l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 2.446 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 188 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelbellino, Cupramontana, Jesi, Maiolati Spontini, San Paolo di Jesi.
Sorkifalud
a l'è un comun del provincia di Vas, cont una popolazzion de abitant.
Lusia
Lusia (en vèneto: łusia) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
Herbert Dorfmann
Laureaa in scienz agrari a l'Università Cattolega del Sacher Coeur de Piasenza, l'è staa direttor de la Cambra de Commercc de la Provincia de Bolzan e de la Liga di Condaditt del Sudtirol.
Lusia
El cunfìna coi cümü de Barbona (PD), Lendinara, Rovigo, Sant'Urbano (PD), Villanova del Ghebbo.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Lusia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Sanfrè
Sanfrè (en piemontés: Sanfrè) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 2.484 abitàncc, 'na superfìce de 15 km² e 'na densità de 166 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bra, Cavallermaggiore, Pocapaglia, Sommariva del Bosco, Sommariva Perno.
Karlsbad (DE-BW)
Karlsbad l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Karlsruhe. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 38.01 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Karlsbad (DE-BW) el se tróa a 'na altèsa de 264 méter sura 'l leèl del mar.
Maurizio Costanzo
Ol Maurizio Costanzo (Roma, 28 de avost 1938 - Roma, 24 de fevrer 2023) a l'è stat un giornalista, condutor de la television, de la radio e scenegiator italian, cognossid soratut per i so talk show compagn del Maurizio Costanzo Show.
Stazzion de Sundgauer Straße
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Fluoro
250px|right|thumb|Fiàla con dét del fluòro a bàsa temperadüra El fluoro l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol F. El g'ha nömer atòmich 9, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de fluoro el g'ha nöf prutù. El fà part de la categurìa dei alògen.
A temperadüra e presiù stàndard el fluoro el se prezènta come 'n gas, culùr zalt, piö gréf de l'ària e 'n gran tant reatìf. El deènta lìquit a la temperadüra de -188°C e sòlit a -220°C.
En natüra se 'l tróa sèmper ligàt a óter elemèncc
Petrov (Boemia central)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-západ.
Jetřichov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Náchod.
Karlsdorf-Neuthard
Karlsdorf-Neuthard l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Karlsruhe. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 14.01 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Karlsdorf-Neuthard el se tróa a 'na altèsa de 110 méter sura 'l leèl del mar.
Régny
Régny l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Saint-Symphorien-de-Lay, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.8 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 305 méter a 'na altèsa màsima de 510 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Régny l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Olympia, Washington
thumb|Olympia|right Olympia a l'è la capital del stat de Washington, vün di stat di Stat Ünì d'America. L'hann fundada el 28 de genar del 1859. La gh'ha una pupulaziun de 42.514 abitant. A l'è in de la Cuntea de Thurston.
Munt San Primm
El Munt San Primm (Monte San Primo in italiàn), muntagna di Prealp de 1682 meter, l'è la pussee vôlta dal Triangul Lariàn. La muntagna l'è fada da ün custùn erbùs pütost lungh; in sü la cima pussee vôlta de la cresta ghè üna crus e ün ripetitùr. La vista l'è spetaculàar: se poeu vedè la Pianüra Padana, i lach de Comm, Lügàn e Magiùr, i zon d'inturn e i Alp. In de la part urientàl del custùn ghè ün impiant de risalita per scià ch'el cumincia ai pè del versant nord. Dal sò grüpp muntuùs (Munt Furcèla) al nass el fiümm Lamber, vün di pussee lünch de la Lumbardìa.
Ahorntal
Ahorntal l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bayreuth. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 41.70 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Villeneuve-Minervois
Villeneuve-Minervois l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Peyriac-Minervois, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
Arras
Arras (Aro in Piccard; Atrecht in Olandes; Nemetacum in Latin) a l'è ona città de la Francia cont ona popolazion de 0 abitant, dato agiurnaa al.
Villeneuve-Minervois
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Ahorntal
El cümü de Ahorntal el se tróa a 'na altèsa de 400 méter sura 'l leèl del mar.
Villeneuve-Minervois
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23.85 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 166 méter a 'na altèsa màsima de 760 méter söl leèl del mar.
Arras
L'è 'l capploeugh del departiment del Pass de Calais, in de la region amministrativa del Nòrd-Pass de Calais e in quella stòrica de l'Artois.
Villeneuve-Minervois
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Villeneuve-Minervois l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Arras
Stòria
Duranta i guerr condòtt del Giuli Ceser in Gallia, Arras l'era conossuda cont el nòmm de Nemetocenna e l'era la capital de la tribù di Atrebaa. El nòmm de incoeu el ven de la paròla arazz, perchè ghe 'n vegniva prodòtta on grand numer, duranta el Medioev. L'era anca vun di pont de passagg de la Via Francigena, la via di pellegrinagg che la pòrta de Canterbury a Ròma segnada del vescov ingles Sigerich (che le ciama cont el nòmm de Atherats). L'è in man a la Francia del 1654, e l'ha vist nass el rivoluzionari Maximilien de Robespierre (1758-1794).
Monte San Vito
Monte San Vito l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 5.530 abitàncc, 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 263 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chiaravalle, Jesi, Monsano, Montemarciano, Morro d'Alba, San Marcello, Senigallia.
San Massimo
San Massimo l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 723 abitàncc, 'na superfìce de 27 km² e 'na densità de 27 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bojano, Cantalupo nel Sannio (IS), Macchiagodena (IS), Roccamandolfi (IS), San Gregorio Matese (CE).
Sodio
El sòdio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Na (de la paròla latìna Natrium). El g'ha nömer atòmich 11, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de sòdio el g'ha öndes prutù.
Sö la tèra l'è bastànsa bondànt e 'l rìa a costetöéser el 2,6% de la grösta terèstre (el quàrt elemènt per quantità e 'l prim 'ntra i metài alcalì), L'è 'n metàl de aspèt cerùs e arzentàt, el reagés facilmènt e l'è de cunsistènsa mulzìna. El fà part de la categurìa dei metài alcalì che se tróa en abondànsa en natüra ligàcc a óter elemèncc. El ciàpa föch facilmènt e 'l dà 'na fiàma de culùr zalt. El se òsida a la svèlta a contàt co l'ària e 'l reagés en maniéra violènta a contàt co l'àiva.
Ligàt a l'elemènt Cloro el fùrma el sal ciamàt clorùro de sòdio (NaCl) che l'è mìa óter che 'l sal de cuzìna, en componènt primàre de la diéta de l'òm e de gran emportànsa per el nòst metabolìsmo celulàr. L'è dopràt apò 'ndèla fabricasiù del saù en cumbinasiù con sèrte àcidi gras.
Anières
Anières a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.85 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Lemezàne
El cümü de Lemezàne l'è stat creàt endèl 1927 e l'è 'l rezültàt de la fuziù de tré cümü che finamài alùra i gh'ìa fat de per sò cönt: Lemezàne Piéf (con chèle che i éra le sò pfrasiù: Piatüch, Gazöl, Fontàna, Rèns, Dòs, Al, Mezalüna e Tèrmen), Lemezàne San Bas·cià (co la sò frasiù de la Faidàna) e Lemezàne Sant'Apolóne (con Montagnù, Sunìch, Pregnà e Musnìga). Ai 3 de utùer del 2012 Lemezàne l'è stàda unuràda uficialmènt del tìtol de cità.
Lemezàne l'è cunusìt en töta la pruvìncia apò a per i sò dialècc (diferèncc de frasiù a frasiù), difìcii de capéser pò a per le persùne dèi paés piö vizì.
Montallegro
Montallegro (en Sicilià: Muntallegru) l'è 'n cümü de la Pruvincia de Agrigento, en Sicilia. El se tróa a 80 km a sud de Palermo e a 25 km nordòvest de Agrigento. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 2.639 e 'na superfìce de 27,3 km².
Montallegro l'è tacàt ai cümü de Agrigento, Cattolica Eraclea e Siculiana.
Garbana
miniatura Garbana (istess in italian) l'è ona frazion del comun lumellin de Gambolò, in de la Provincia de Pavia. El paes el se troeuva a ovest del centro comunal, in su la strada che la mena a Mortara.
Lagh d'Ej
miniatura|El lagh e, in fond, vuna di digh El Lagh d'Ej (Lago Delio) l'è on laghett natural lombard. El se troeuva in de la Val Vedasca a 930 meter sora el nivell del mar, dent al comun de Macagn, e minga delongg del confin cont el Canton Tesin. L'è staa scavaa de on giazzerin che adess a gh'è pù giazzerin, anca se 'l lavorà di omen (che gh'hann faa tre digh) l'ha cambiaa la soa forma veggia, cont el svolzàll de bon.
Viulun
El tö part ind la sutafameja de i viulin, anduve i fan part i strümencc che gh'han quater cord, acurdaa a intervaj de quinta, che i figüren di taj a "eff" ins la tavula armonega (arc).
Chel lüü ch'el suna el viuluncell al se ciama "viuluncellista". El viulun l'è un strüment devera popular. Al fa part de la fameja de i strüment a corda. Al gh'ha tancc mester: cume strüment solo, ind la müsega de ciambra e anca in urchestra. L'è anca druvaa ocasiunalment de i müsicista pop, cume The Beatles, Björk e Jamiroquai.
Storia
El viulun l'è staa tacaa sö ind el XVI secul. A chel temp lé la gh'era una fameja de strümencc ciamaa i viol. I strümencc de la fameja del viulin i eren dré a fàss sö e i gh'eren un badalöcch de esmperimencc cunt strümencc de form e grandezz difarent. El violone a l'era popular cume bass. L'era simil al cuntrabass del dé d'incö. El nomm violoncello, al vör dì "violone picinin". El viulun al gh'ha anca 4 cord. El viulun l'è staa faa cume el strüment basso ind i grupp de strümencc ad arch (el cuntrabass l'è staa giöntaa püssee tard, e al pö sunà i not de l'utava de suta). A l'era druvaa per cumpagnà cume basso continuo, sunand l'istessa roba de la man sinistra del müsicista de clavicembalo. Quand che i cumpusitur han descumenciaa a scriv concerti grossi (pez per urchestra e grup picinin de sulista), i han descumenciaa a dàggh al viulun di solo picinin. In chel möd chì el viulun l'ha descumenciaa a vess druvaa debon cume strüment solo. El Johann Sebastian Bach l'ha scrivüü ses suite per viulun solo (senza cumpagnament, donca el müsicista al gh'ha de sunà depersè). Chij lé i henn ancamò cunsideraa i pezz püssee bej scrivüü per el viulun. Olter cumpusitur i han descumenciaa a scriv över per el viulun solo, cume el Joseph Haydn, el Mozart e 'l Beethoven. El viulun l'era nünch a l'istess nivell di olter strümencc ad arch, minga pö dumà sunand una semplis part de bass. Ind el XIX secul un fracch de cumpusitur famus l'ha scrivüü müsega per el viulun. Un fracch de lur i eren viuluncelista deperlur, cume el Carl Davidov, el David Popper e 'l Julius Klengel. Un quaj cumpusitur devera impurtant che l'ha scrivüü müsega per el viulun l'è staa: el : Mendelssohn, el Chopin, el Schumann, el Brahms, el Dvořák, el Fauré, el Saint-Saëns, el Elgar e 'l Sergei Rakhmaninov. Dü famus pezz scrivüü püssee de recent per viulun e urchestra i henn Cello Symphony del Benjamin Britten e The Protecting Veil del John Tavener.
Oudenaarde
Oudenaarde (Oudenaorde in Fiammingh; Audernarde in Frances) a l'è ona città belga di Fiander che la cunta 28.517 abitant. L'è traversaa del fiumm Schelda e la se troeuva in di Fiander Oriental. L'è famosa per vess stada loeugh de ona battalia de la Guerra de Succession Spagnoeula in del 1708 (11 luj): chì de fatt i trupp imperiai guidaa de l'Eugeni de Savòia e del John Churchill, I duca de Malborough hann battuu l'esercit frances del Luis Giusepp de Borbon-Vendôme.
Alerre
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Calzetta
miniatura|drita|Di colzitt de donna La calzetta a l'è 'n tocch de la biancheria intima de tesuu che 'l quatta el pee e almen 'n tocch de la caviggia. Tradizionalment eren doperaa di omen e di tosann preadolescent, vist che poeu i donn doperaven i colz. Al dì d'incoeu 'sta differenza chì l'è dré a slontanàss, e i donn doperen i calzett despess, anca se in di occasion pussee formai l'è doperaa anmò la calza tradizionala o 'l collant.
In d'on poo de coltur l'è tradizion mett ona calzetta che l'è impienii di cadò e di dolz da la Befana o dal Bobà Nedal. In Russia inveci se doperaven no i calzett, e anca i soldaa finna ai agn 1970 gh'aveven i pezz de pee. Vist che in Russia l'è comun cavàss i scarp prima de andà dent in d'ona cà eren doperaa di sciavatt de legn ciamaa lapti.
Rebeba
La rebeba (inscì anca in lombard oriental, per el Bergamàsch el Zappettini el la riporta come ribeba; in lumbard uriental anca medafreda, zanforgna in milanes e olter dialett ucidentaj ) l'è un strüment müsegal idiofun faa sö de una strutüra de medall repiegada sura de lee, che la figüra 'me un ferr de cavall, inscì de fà sö un spazi liber in mezz al qual se cata 'na lamela sutil de metall che che de una banda a l'è marcada a la strutüra del strüment e de l'oltra l'è livra. L'è un strüment spantegaa breech in tüt el mund cunt di carateristegh morfologegh devers; in Europa e India a ghe n'hemm segn a partì del XIV secul e l'è tipegh de la müsega del völgh. In Italia l'è assé spantegaa in Sardegna, anduve l'è cugnussüü 'me Trunfa o Trumba, e in Sicilia anduve l'è cugnussüü cume marranzanu e l'è de spess druvaa per cumpagnà i tarantell.
Vön di püssee impurtancc center de prudüziun de rebeb l'era a Boccorio, frazzion del comün de La Riva, in Pruvincia de Vercei, in Piemont, ai pè del Mont Rösa.
Bandera de Vanuatu
La Bandera de Vanuatu a l'è la bandera nazzional doperada in, fada di color e representada de l'emoji.
Bechyně
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Tábor.
El gh'ha el status de cità.
Jestřebí (Hradec Králové)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Náchod.
Seeham
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Boulieu-lès-Annonay
Boulieu-lès-Annonay l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Annonay-Nord, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.45 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 358 méter a 'na altèsa màsima de 915 méter s.l.m.
Strada de prima class 8
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 38.055 km. La conliga Praga.
Bundesstraße 282
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Sasonia e Türingia.
Tamins
Tamins a l'è un cumün svizzer del distret de Imboden. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 40.71 km², e al se tröva a una altitüden de 662 meter sura al livel del mar.
El cumün de Tamins a l'è tacaa ai cumün de Bonaduz, Domat/Ems, Felsberg, Pfäfers (SG), Trin.
Storia
Tamins l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1224 col nom de Tuminne.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Panthera tigris
La Tigre (nom scentifegh Panthera tigris, Linnaeus 1758) l'è un animal carnivur da la famiglia di Felidae. L'è ul püssé grand di cinq grand felin dal gener Panthera. L'é cunsiderada predatur alfa, ciué l'animal cal sa colluca all'apice da la cadèna alimentar, e esend da dimensiun nutevol, l'è caraterizada da la particular culurasiun dal mantel strià cal g'a serv a "spezà" uticament la figùra da l'animal; ül disegn dal mantel al varia legerment da sutaspeci a sutaspeci. Gh'in di varianti al culur dal mantel, principalment in da la sutaspeci da la Panthera tigris tigris (Tigre indiana dal Bengala).
Ferrovia Sassari-Alghero
La  a l'è 'na ferrovia regionala italiana a  longa  km.
Verta del, l'è in e l'è de proprietà de.
Stazion de Brockley
Brockley a l'è 'na stazion de la, che la serviss.
Torre Spaccata (metropolitana de Roma)
Torre Spaccata  l'è 'na stazion de la Linia C de la Metropolitana de Roma.
Stazion de Brockley
Moviment
Ghe corren i servizzi.
Torre Spaccata (metropolitana de Roma)
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Stazion de Brockley
Interscambi
Fermada del bus
Torre Spaccata (metropolitana de Roma)
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria