cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lasalle (FR-30)
Lasalle l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lasalle , del circondàre (arrondissement) de Vigan e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.1 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 210 méter a 'na altèsa màsima de 621 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lasalle l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Rino Fisichella
miniatura Rino Fisichella (Cudógn, 25 d'agùst 1951) l'è un Arcivèsc católic, president de la Puntificia Academia par la Vita.
Biugrafia
Nasüd a Cudógn, in de la Basa Ludesana el 25 d'agùst 1951, l'ha stüdiàd al Culég San Francésc, dai Padri Barnabiti. L'è diventád prét el 13 de márs del 1976.
In d'el 1994 l'è diventád prevóst de la césa de San Gregóri Nazianzeno, praticament la césa de la Camera d'i Depütáa. L'è stái cunsacrád Vésc aüsiliari de Ruma el 12 setémber 1998 dal Cardinál Ruini. In d'el 2002 l'è stai numinà Retùr de la Puntificia Üniversità del Laterán, e dal 17 giügn 2009 l'è president de la Puntificia Academia par la Vita.
Mótt
« Viam veritatis elegi » (« G'ho sernìd la strada d'la veritá »)
Distrett de Malësi e Madhe
thumb|El distrett in [[Albania]] El Distrett de Malësi e Madhe (Rrethi i Malësisë së Madhe in Albanes; Velika Malesija in Serb) l'è vun di 36 distrett de l'Albania. Situaa in de la Prefettura de Scutar, l'è 'l distrett pussee a nòrd del paes. El confina cont el Montnegher e 'l gh'ha 'me capploeugh la città de Koplik. El sitt pussee a nòrd a l'è Vermosh.
Suddivison amministrativa
El distrett el cunta ona municipalità e cinqu comun.
Gentiana clusii
Gentiana clusii l'è 'na spéce de piànta erbàcea che fà part de la famìa botànica de le Gentianaceae. thumb|240px
Descrisiù
Chèsta spéce la se 'nsömèa fés a la Gentiana acaulis, le g'ha töte dò 'l gambì cürt cürt e 'l fiùr blö e piötòst. Che àidia a catàle fò i è: la prezènsa (en G. acaulis) o sènsa (en G.clusii) de màce vérde dét endèla coròlala fùrma del àngol 'ntra i pétali (bèl sèch en G. clusii, piö srotondàt en G. acaulis ); ma sura de töt la sò ecologìa, co G. clusii che la preferés teré calcàrei e G. acaulis che 'nvéce la culunìza teré silìcei.
Distribusiù
Compàgn de la G. acaulis,  G. clusii se la tróa sö le Alpi, söi Apenì, söi Pirenèi, sö la cadéna del Giüra, endèla Forèsta Négra e 'ndèi Carpasi.
Tasonomìa
Gentiana clusii l'è stàda discriìda de Perr. & Songeon e püblicàda söl Bulletin de la Societe d'Histoire Naturelle de Savoie 1853: 185. 1854.
Forze armade
I forze armade a inn un grup de sgent armada, definid militar, ben organizada, de solet de 'n Stat sovran o de 'n entità compagna, 'me un'autonomia o 'n proto-Stat, che fann compit de guerra o comunque de tipo bellich, e che difenden l'esistenza de l'entità che servissen.
I forze armade inn partide in branche, i pussee tipeghe a inn l'Armada, che la fa servizzi de terra, la Marina militar, che la fa servizzi in del mar e in di aque in sgeneral, e l'Aeronautega militar, che la lavora in di cel. Gh'è anca despess una giandarmaria, o ben un corp de polizzia a ordenament militar, una guardia costera, che la se ocupa de la polizzia intorna ai coste, una guardia de frontera, che la sta ai confin, un'infanteria de marina o 'na forza spazzial.
Bormi
Burmi u "Bórm" (nom ufizial in talian: Bormio; in rumanc: Buorm; in tudesch storich: Worms im Veltlin) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Bòsch (Gére)
Bòsch o el Busch (Bosco ex Parmigiano) l'è 'na frasiù del cümü cremunés de le Gére. El paìs a 'l se tróa 'ntra 'l Murbàsch e 'l Pò, mìa delóns del cunfì có l'Emìlia (Pruìncia de Piacènsa) e de Cremùna (6 km). I abitàncc i è de piö de méla, perchè gh'è stat fat en bù pià reguladùr che 'l g'ha pirmitìt de fà sö divèrse cà 'n chèla zóna ché. A Bòsch gh'è la séde del cümü de le Gére. El sò nóm el vé di bósch che 'na olta gh'éra töt entùren al Pò; la denominasiù ex Parmigiano 'nvéce la vé del fàt che 'nfìna al 1815 chèl paìs ché l'éra sóta la dominasiù del Dücàt de Pàrma e Piacènsa.
Mojo Alcantara
Mojo Alcantara l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina.
El g'ha, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Mojo Alcantara el cunfìna coi cümü de.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Mojo Alcantara l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta (dati ISTAT):
Bormi
A Bórm se parla 'l Burmin, un dialet del Lumbard Alpin.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bórm l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Étoile-Saint-Cyrice
Étoile-Saint-Cyrice l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Orpierre, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.41 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 698 méter a 'na altèsa màsima de 1296 méter s.l.m.
ETHZ
L' ETHZ (Eidgenössische Technische Hochschule Zürich), l'è n'üniversità tecnica da Zürigh, lè la scöla püsée rinomada dala Svizra.
L'è staja metüda in pè 'l 16 de utuber nal 1855 col nom Eidgenössische Polytechnische Schule; la scöla l'è separada in du part: la püsée vegia la s' tröva nal centro dala città e chela püsée növa (che l'è anca la püsée granda) l'è bastanza fo dala Città, sü sül möt che s' ciama Höngerberg.
L'ETHZ l'è separada in 16 departiment e la g'ha 23 facoltà da bachelor e 39 da master. Pö gh'è anca la pussebiledaa de fà curs che menen a un duturaa in materi technegh, matemategh e de siens natüraj. Incö gh'è püsée che 16000 sgint ch'i stüdia a l'ETHZ.
Medový Újezd
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Sant Feliu de Guíxols
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Bicorp
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Ambérieux
Ambérieux l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Anse, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.55 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 167 méter a 'na altèsa màsima de 176 méter söl leèl del mar.
Odřepsy
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
Strada voivodal 471
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 36 km.
Cournanel
Cournanel l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Limoux, del circondàre (arrondissement) de Limoux e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.34 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 174 méter a 'na altèsa màsima de 482 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Cournanel l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Festival de Sanrem 1980
El Festival de Sanrem 1980 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Automotrice à grande vitesse
Automotrice à grande vitesse a l'è on elettrotreno a volta velocità desviluppaa de la Alstom e doperaa unicamente de Italo-Nuovo Trasporto Viaggiatori per i lign italian a volta velocità, ch'ij ciama "AGV 575".
Storia
El progett a l'è scominciaa in del 1998 per i lign a volta velocità de la Spagna, a spes de l'azienda. El 5 de febrar 2009 a l'è relassaa el prototip PEGASE e pocch dòpo l'azienda Nuovo Trasporto Viaggiatori ne órdena 25.
Caratteristich
A differenza di TGV e del Frecciarossa 500 a l'è on elettrotreno complett, ossia tucc i carrej han di motor, 'me i Siemens Velaro e i Shinkansen giappones. Ispiraa ai TGV a l'è el sistema di carrej in tra i carrozz, che aumenten la stabilità de marcia e la sicurezza se gh'è on deraliament. El gh'ha ERTMS e 'l pò andà finna a 360 km/h, anca se la ferrovia italiana, indova incoeu el gira, a l'è limitada a 300.
Henniez
Henniez a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.63 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Henniez al se tröva a una altitüden de 484 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cerniaz, Granges-près-Marnand, Marnand, Seigneux, Villarzel, Villeneuve (FR).
Ol Brinsc
El Brinsc (ol Brinsc in Bosin; Brinzio in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta, cont ona süperfis de 6,41 km² e 'na densità de 0 ab./km².. El paes el se troeuva in la Val Cuvia, a 9 chilòmeter de distanza de Vares.
Arent a Brinz se troeuva anca on laghett omònim.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Brinsc l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Cità gemelaa
Ol Brinsc a l’è gemelaa con:
Nový Dvůr
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
Aquilin
Aquilin o anca Aquilini (prononzia local: [akwi'li]; it. Acquilini) a l'è ona frazzion del comun de Brion, in de la Provincia de Bressa.
Banca
Ona banca a l'è 'n ent, publegh o privaa, che 'l se occupa de recoeuj danee di sò client per investij o de fàgh credit se gh'han de besogn.
Mirante do Vale
Ol Mirante do Vale l’è 'l gratacél piö ólt de São Paulo e de töt ol Brazìl, de fati co i sò 51 pià l’è ólt 170 méter; l'è stài fa sö tra 'l 1959 e 'l 1960.
214
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Zofingen
Zofingen a l'è un cumün svizzer del distret de Zofingen. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 11.07 km², e al se tröva a una altitüden de 439 meter sura al livel del mar.
Groß-Enzersdorf
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Fulica atra
300px|drita|miniatura|La fulaga miniatura| Fulica atra La fulaga (Fulica atra, Linnaeus 1758) l'è una speci de usel acquategh da la famiglia dai Rallidae.
Ocana
Ocana l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Bastelica, del circondàre (arrondissement) de Ajaccio e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 26.06 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 36 méter a 'na altèsa màsima de 1311 méter s.l.m.
Aying
Aying l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Mònaco. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 54.98 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Aying el se tróa a 'na altèsa de 610 méter sura 'l leèl del mar.
Stazion de Borgh Tisin
La Stazion de Borgh Tisin a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contratt con la Region Piemont.
Avrieux
Avrieux l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Modane, del circondàre (arrondissement) de Saint-Jean-de-Maurienne e del dipartimènt de la Savoia.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 37.85 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1094 méter a 'na altèsa màsima de 3506 méter s.l.m.
Camin de Biancalan
El Camin de Biancalan (scrivuu ofizialment Camin de Biancalàn), cognossuu anca 'me Pass Murell (Passo Murello) a l'è ona crena che la permett de passà la cresta del Biancalan, che del Pizz de Termin la va giò in sul fond de la Val Calanca. El permett de rivà de l'Alp del Pagan e quei de Biancalan e de Naucal.
Festival de Sanrem 1981
El Festival de Sanrem 1981 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Marie (FR-06)
Marie l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Saint-Sauveur-sur-Tinée, del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.77 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 341 méter a 'na altèsa màsima de 2089 méter s.l.m.
Traian Băsescu
El Traian Băsescu (Basarabi, quatter de november del 1951) a l'è on politegh romen. L'è on member del Partii Democrategh Liberal, de center-destra. Giamò sindegh de Bucarest (2000-2004), l'è staa eleggiuu president del sò paes in del 2004, ma in del 2007 el gh'ha 'vuu de lassà el sò post perchè sospenduu del parlament. On quai mes dopo l'è staa anmò eleggiuu president. L'è staa sospenduu 'na segonda voeulta in del 2012, anca se poeu la sospension l'è stada anulada de la Cort Costituzional.
Altnau
Altnau a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.67 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Altnau al se tröva a una altitüden de 398 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Güttingen, Hagnau am Bodensee (DE-BW), Langrickenbach, Münsterlingen, Stetten (DE-BW).
Monforte San Giorgio
Monforte San Giorgio l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina.
El g'ha, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Monforte San Giorgio el cunfìna coi cümü de.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Monforte San Giorgio l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta (dati ISTAT):
Engelberg
Engelberg  a l'è un cumün svizzer del Canton Obwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 40.75 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|Panurama El cumün de Engelberg al se tröva a una altitüden de 1015 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Flühli (LU), Hofstetten bei Brienz (BE), Attinghausen (UR), Gadmen (BE), Innertkirchen (BE), Isenthal (UR), Wassen (UR), Wolfenschiessen (NW).
Salagnon
Salagnon l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Bourgoin-Jallieu-Nord, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
Engelberg
Storia
Engelberg l'è menziunaa la prima volta in del 1122 ai temp de la fondazion de l'Abazia omonima, col nom de Engilperc.
Salagnon
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Engelberg
Storia
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Salagnon
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.21 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 221 méter a 'na altèsa màsima de 397 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Salagnon l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
215
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Castell Mina de la Scala
Del 1859 ghe viven i Mina de Cremona, che poeu se sgionten ai de la Scala, e incoeu l'è de proprietà di so ered, i cont Persegh Licer.
Del 2017 l'è vert al publegh, e in la zona se cunta su che ghe sibien di fantasma.
Drezz
Drezz (parnonzia local: [drɛts]; italian: Drezzo)l'è ona frazion del comun comasch de Colverd. El se troeuva a nord de Gironegh e de Parè (i alter duu centri del comun), e 'l confina cont el comun tesines de Ciass. El paes el gh'ha ona popolazion de 1.266 abitant. L'è staa ona frazion del comun de Lieto Colle in tra el 1928 e 'l 1956 (insemm a Parè e Cavallasca), per poeu deventà on comun indipendent. L'è restaa inscì fina al 2014.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Drezz l'è mostraa in de la tabella chì de sotta:
Juvigny (FR-02)
Juvigny, Aisne a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindigh a l'è Mauricette Christophe, con mandaa 2001-2008.
Schlagintweitia
Schlagintweitia l'è 'n zèner de piànte de la famìa botànica de le Asteraceae. L'è furmàt de quàter spéci, ma de chèste apéna trè i è uficialmènt acetàde.
Tasonomìa
El zèner Schlagintweitia l'è stat discriìt del August Heinrich Rudolf Grisebach e püblicàt endèl Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen 5: 156. 1853.
Spéci
Le spéci acetàde al mes de löi del 2012, i è:
Distrett de Pukë
El distrett de Pukë (Rrethi i Pukës in Albanes) a l'è vun di 36 distrett de l'Albania. El se troeuva in de la Prefettura de Scutar.
Suddivision amministrativa
El distrett el gh'ha dò municipalità e vòtt comun.
Hermenches
Hermenches a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.76 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Hermenches al se tröva a una altitüden de 679 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Corcelles-le-Jorat, Moudon, Peney-le-Jorat, Ropraz, Rossenges, Sottens, Syens, Vucherens.
Laudun-l'Ardoise
Laudun-l'Ardoise l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Roquemaure, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
Autostrada A49 (Franza)
La  a l'è 'n autostrada de la Franza.
Laudun-l'Ardoise
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 34.19 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 26 méter a 'na altèsa màsima de 274 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Laudun-l'Ardoise l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Diario Frontera
A l'é staa fundaa del 1978 dal José Benedicto Monsalve.
Strada voivodal 472
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 9 km.
Affeltrangen
Affeltrangen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.4 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Affeltrangen al se tröva a una altitüden de 489 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amlikon-Bissegg, Braunau, Bussnang, Lommis, Thundorf, Tobel-Tägerschen.
Groß-Schweinbarth
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Zufikon
Zufikon a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 4.8 km², e al se tröva a una altitüden de 405 meter sura al livel del mar.
El cumün de Zufikon a l'è tacaa ai cumün de Berikon, Bremgarten, Eggenwil, Hermetschwil-Staffeln, Oberwil-Lieli, Unterlunkhofen, Widen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Cize (FR-01)
Cize l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Ceyzériat, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.52 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 264 méter a 'na altèsa màsima de 540 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Cize l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Strada voivodal 473
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 117 km.
Sant Feliu de Pallerols
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
216
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Coursan
Coursan l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Coursan, del circondàre (arrondissement) de Narbonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 24.61 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 14 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Coursan l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Bolbaite
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Clurür de vinil
thumb|100px|Furmula de strütüra thumb|100px|Rapresentaziun spaziala El clurür de vinil o cloreten o cloretilen a l'è un gass senza culur de furmula CH2=CHCl che'l se dupra per la prudüziun del PVC cunt un prucess de pulimerizazziun.
Luigi Carcano
"Mi sont el Luisin neod del pòr Bigin che l'era on formaggee la in Borgh di Formaggiatt"
El Luigi Carcano (Milan, 1920 - Milan, 17 de avril 1999) a l'è stad un poeta italian.
Biografia
Ciamad el Luisin tassista, desgià che in la vita el faseva quell mester, de sgiovin el fa i scoeule comerciai e l'è poeu arestad per di reson politeghe in del 1939, l'è poeu ciamad ai armi in la guerra con la Grecia, e l'è ferid. El resta in ospedal e l'è poeu sbandad, e 'l va insema ai Liad a combater contra el fassism.
Tornad el scerniss apont de fà el tassista, mester che ghe pias e che 'l va fer, tant de parlànn in la soa poesia: "Cognoss tucc i canton del grand Milan. Studià el percors e minga sbaglià strada. Vedè, tasè, ma minga fà el ruffian. E tirà là...de viv a la giornada."
El fondarà pussee inanz, con di collega veteran de guerra, la Sociazzion di Tassista ex combatent. El se met poeu in sodalizzi cont el Vittorio Pinotti, cont el che 'l scriv un bell poo de canzon e de oeuvere de teater.
Voramai pensionad, el gh'ha de cambià cà quand che, in del 1996, el padron la vend, e quell tema chi el sarà regordad in di so poesie. El moeur poch dopo, in del 1999.
Festival de Sanrem 1982
El Festival de Sanrem 1982 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Angola
thumbnail|drita|160px L' Angola (Angola in purtughes) a l'è un paes de l'Africa centrala.
Rhônexpress
Rhônexpress a l'è on servizzi espress de tram-treno che 'l conliga el center de Lion a l'Aeroport de Lion.
Angola
A l'è tacaa a la Repüblica Demucratica del Congo, al Zambia e a la Namibia; l'exclave de Cabinda la cunfina cun la Repübliga Demucratica del Congo e'l Congo. L'Angola 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
Rhônexpress
Longa 23 km, a l'è servida de 6 Stadler Tango e la compartiss part de la linia cont la linia 3 de la red di tram de Lion. La gh'ha quatter fermaa, che permetten l'interscambi cont i lign A e B de la metropolitana.
Angola
La capital a l'è Luanda.
La gh'ha una süperfiss de 1.246.700 km² e una pupulaziun de pressapoch 25,7 miliun d'abitant (2014).
300px|centro
Storia muderna
L'Angola a l'è stada un pussediment del Purtugal fina al 1975, quand che l'ha cunquistaa la sua indipendenza dopu d'una guera de liberaziun lunga.
Urganizaziun pulitiga
L'Angola (nom ufizial: República de Angola) a l'è una repübliga.
El president a l'è el João Lourenço (del 2017).
Marián Čalfa
El Marián Čalfa (Trebišov, 7 magg 1946) a l'è on politegh cecoslovacch e avocatt slovacch, primm minister de la Cecoslovacchia dal 1989 al 1992 e President de la Cecoslovacchia ad interim per 17 dì in tra i dimission de Gustáv Husák e l'elezion de Václav Havel.
Biografia
Member del Partii Comunista de la Cecoslovacchia, l'era espert de legg e càpo del dipartiment legislativ del Parlament federàl dal 1985. Durant de la Revoluzion de Velluu a l'è ciamaa a sostituì Ladislav Adamec per facilità la transizion a la democrazia. Pocch dòpo vessés insediaa el president Gustáv Husák el se dimett e 'l ciappa el roeul de president ad interim finna al 29 de dicember 1989, cont l'elezion del Václav Havel a President.
In del genar 1990 el molla el partii comunista per sgiontàss del Publich contra la violenza che in del 1991 la deventa Union Civica Democratica. Dòpo la sconfitta del sò partii in del 1992 el torna avocatt a Praga.
Líšná (Plzeň)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
217
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Landtag de la Baviera
El Landtag de la Baviera l'è 'l Parlament Monocameral de la Baviera, vun di Stat de la Germania. I elezion hinn faa ogni 5 agn, in d'ona domenega o festa nazionala. I gh'han de vess faa dopo 59 mes de l'ultema elezion ma prima de 62 mes.
Amplepuis
Amplepuis l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Amplepuis, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
Eygliers
Eygliers l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Guillestre, del circondàre (arrondissement) de Briançon e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 30.04 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 881 méter a 'na altèsa màsima de 2670 méter s.l.m.
Amplepuis
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 38.44 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 336 méter a 'na altèsa màsima de 868 méter söl leèl del mar.
Juvincourt-et-Damary
Juvincourt-et-Damary a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindigh a l'è Bernard Soudant, con mandaa 2001-2008.
Ouchy-Olympique (metropolitana de Losanna)
Ouchy-Olympique  a l'è 'na stazion de la metropolitana de Losanna, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Fabisògn de cald
El fabisògn de cald l’è la necessità de cald che i piant gh’hànn besògn per andà foeura de perìod de indormenza invernal, comunque dòpo de 'vègh soffisfàa el fabisògn de frècc. A l’è divèrs second la varietàa.
Unitàa de cald
El calcol del fabisògn de cald a l’è fàa travèrs i unitaa del cald (GDH, de la lengua inglesa Growing Degree Hours) in funzion de la temperadura oraria seconda la capacità del livèll de temperadura de soddisfà el fabisògn de cald. Di temperadur sòta i 4,5°C contrubuìssen minga in del soddisfà el fabbisògn de cald, e sora i 25°C la capacità l’è costanta e massima.
Grafich di GDH (in vertical) in funzion de la temperadura oraria (in orizzontàl):
Gradi dì
On'altra manera de esprìmm el fabisògn de cald a l'è quèlla di gradi dì (o ben la somatòria di differenz giornader tra tra la temperadura media e 'na temperadura base in media de 10°C (viariàbel segond la pianta).
Esempi de fabisògn de cald per quaj spece:
Jim Meskimen
El James Ross "Jim" Meskimen (Los Angeles, 10 de setember del 1959) l'è on attor comegh american.
Netřebice (Boemia central)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
Alpnach
Alpnach a l'è un cumün svizzer del Canton Obwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 56.98 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Alpnach al se tröva a una altitüden de 464 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ennetmoos (NW), Entlebuch (LU), Hergiswil (NW), Kerns, Sarnen, Schwarzenberg (LU), Stansstad (NW). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Storia
Alpnach l'è menziunaa la prima volta in del 870 col nom de Alpenacho.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Distrett de Scutar
El Distrett de Scutar (Rrethi i Shkodrës in Albanes; Област Скадар/Oblast Skadar in Serb) a l'è vun di 36 distrett de l'Albania. El se troeuva in de la prefettura omònima e 'l confina cont el Montnegher.
Pizz de Termen
El Pizz de Termen (scrivuu despess Piz da Termin; italian: Pizzo Termine) l'è ona scima di Alp Lepontinn. A l'è volt 2.899 meter in sul nivell del mar, e 'l se troeuva in sul confin in tra la Val Calanca (Canton Grison) e la Val Pontiron (Canton Tesin): per vess pussee precis anmò, in tra el comun grisones de Rossa e quell tisines de Biasca. El se troeuva in del rosc de montagn de Fracion-Torent, e in tra el Torron d'Oeurz e 'l Pizz Giumella.
Ayn
Ayn l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Le Pont-de-Beauvoisin, del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.44 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 440 méter a 'na altèsa màsima de 720 méter s.l.m.
Villa Sant'Antonio
Villa Sant'Antonio l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 454 abitàncc, 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 24 ab./km². El cunfìna coi cümü de Albagiara, Assolo, Asuni, Mogorella, Ruinas, Senis.
Faliraki
Faliraki (in grec: Φαληράκι) l'è la principal lucalità balnear da l'isula greca da Rodi, in dal Dudecanes. La sa tröva in da la Baia da Faliraki, in da la zöna nord-uriental, a circa 14 km a sud da la cità da Rodi e 10 km a sud da l'aeroport. La fa part dal cümun da Kallithea.
Giusepp Ravizza
El Giusepp Ravizza, in italian Giuseppe Ravizza (Noara, 19 de marz del 1811 - Livorn, 30 otober 1885) l'è staa on inventor e avocat italian, inventor de la macchina de scriv.
Biografia
El Ravizza el vegn da ona fameja nòbil (vun di sò antenat l'era on comandant lombard ai primm crociaa).
El se laurea in legg domà perchè el sò maester el volea no che 'l Ravizza fudess ingegner.
Lu ha pasaa ona granda parta de la sò vita a studià el problema de la scritura a machina: El sò clavicembalo scrivano l'è ritegnuu la prima macchina de scriv.
Zuzgen
Zuzgen (Zuzge in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Rheinfelden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 8.40 km², e al se tröva a una altitüden de 382 meter sura al livel del mar.
El cumün de Zuzgen a l'è tacaa ai cumün de Buus (BL), Obermumpf, Mumpf, Zeiningen, Hellikon.
Laval-Pradel
Laval-Pradel l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de La Grand-Combe, del circondàre (arrondissement) de Alès e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.68 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 48 méter a 'na altèsa màsima de 165 méter söl leèl del mar.
Ferruccio Ferretti
El Ferruccio Ferretti (Mantoa, 1 de setember 1868 - Mantoa, 28 de otober 1915) a l'è stad un poeta italian, che 'l scriveva in dialet mantoan.
Laval-Pradel
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Laval-Pradel l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ferruccio Ferretti
L'ha lavorad prima in d'un sgiornal e poeu in d'una banca, e l'ha scrivud domà per passion in lengua local, senza mai publegà i so poesie, che inn publegade 11 agn dopo de la soa mort. I so poesie pussee important a inn "Resi", dedicad a 'na cagneta, e "I martiri di Belfiore", dedicad ai personagg omonem del Resorgiment italian giustizziad de l'Imperi d'Austria.
Giovanni Degli Antoni
El Giovanni Degli Antoni (ciamaa Gianni, Piasenza, 4 de marz 1935 - Segraa, 9 de april 2016) a l'è staa on accademich e informategh italian.
Laureaa in fisega a l'Università di Studi de Milan in del 1960, dopo vessès diplomaa al licee scientifegh, e espert in elettronega, l'ha fondaa la scoeura informatega de la Statala in del 1986, cont di alter esperiment de cibernetega fin del 1969. L'ha tolt part a la creazion del center televisiv de l'Università e a di esperiment de collaborazion informatega in tra i vari università. L'ha anca juttaa in l'analisi di dacc in del scandol di Man Nett che l'ha segnaa la transizion de la Prima Republega a la Segonda, insemma a l'Antonio Di Pietro.
Dopo de la soa mort a l'è staa nomenaa Professor Emerit e gh'han dedicaa el Dipartiment de Informatega de l'Università di Studi.
Madunina
Storia de l'opera
Pödd dàss que i mudèi del quàder i sìun Angelina Cian, de 11 ann, e del sò fradelìn. In princìpi, Ferruzzi el vureva apena fà un quàder sü la maternità, ma dòpu el sücess a la Biennale de Venesia l'han ciamàd Madunina.
El quàder l'è pasàd de màn in màn, da quant John George Alexander Leishman l'ha töi a quand l'è rivàd forse in Pensilvania, a la scùnda ipotesi che l'è n'dài pers in sü 'na nàv da l'Europa a l'America.
Incö, l'è stài truàd un quader che par ch'el sia visìn a l'uriginal a oli. ;.
Eupili
Eupili (nom ufizial in italian: Eupilio in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm che gh'ha, 'na superfiss de 0 km² e 'na densità de 0 ab./km²
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Eupili l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Dialèt ólt mantuà
Al dialèt Ólt Mantuà l'è un dialèt parlàt indèla zona ólta de la pruìnsa de Màntua. L'è 'na parlàda galoitàlega lumbàrda de transiziun vers el Mantuà de cità. El se 'nsömèa, ma l'è mìa istès, al bresà. Per inflesiù, cadènsa e mode de dì a l'è un dialèt mescià 'ntra 'l bresà e 'l mantuà, 'n mès ai quai a l'è 'nficàt dét. Söl dialet ólt Mantuà al g'ha inflüènsa sura de töt al bresà, ma in buna part pò a 'l mantuà, tant che di volte i carateristeghe i è de töcc du. In serte zone al g'ha apò di influense: del cremones n'dela zona de Cané, e del verones n'del zona de Ólta Mantuana.
Variànt
Endèl dialèt alt mantoà se pöl troà divèrse variàncc: le parlàde dei paés de Castiù, Castèl, Médule, Casalmór, Casarimàn, che i se tróa endèla part nord-ucidentàla de la pruìncia de Màntoa, tacàcc al teretóre bresà, i è chèle che se 'nsomèa de piö al bresà, tat sóta l'aspèt fonétich (e tòniga piö deèrta), compàgn che del pont de vìsta lesicàl; 'na fasa 'ntermedia, caraterizada da la perdita de quach fenomeno tìpich del bresà, la töl dét la zona de Àzula, Gidisöl, Ceresàra, Cavriàna e Sulfrì.
La fasa 'ndo che gh'è piö afinità col mantuà lè chèla a oriènt: Ólta Mantuana, Piübega, Gasòlt, Gùit, Redundèsch.
'Ndèi cumü de Monsanbàn, Ólta Mantuana, Pónti söl Mincio, arènt al cunfì co la pruìncia de Veruna, se troa dei dialècc de tranzisiù col verones.
'N di zòne de Cané gh'è di presenze de elemencc de transiziù con el cremones.
Funedega e Funulugea
L’ólt mantuà el g'ha en cümü con i óter dialècc lombarcc orientai sèrte tracc fonétich:
Anca el dialèt ólt mantuà, come töcc i dialèt lombarcc, endel cors dei secui l'è stacc interesàt da na cospicua italianisasiù funedega: el dialèt in zéner lè mai stàcc ön sistema a sé stant, ma lè stai sötapost ai nöe necesità pragmadegh e al custànt inflös del sistema, suraurdinàcc, dela lengoa, che'l s'è semper manifestàt al lièl piö estern e superficial, chèl de i sone. I è ad esempi intervenüt i seguent fenomen:
El fenomen el sè ampliat in di öltèm decen. La presiù de la lengua naziunàl en söl dialèt lè avegnida atravers regol dè cumpurtamènt e canai diverse respett a ön secul fa: menter alura i era i parlant de le class suciàl piö elevàcc a “enzentilì” el sò dialèt col modelà la funedega sö l'italià per marcà i distanse dai class piö bass, incö l'adeguamencc a l'italià el gh'è in ogni strat sucial, facilitat de növ mod de viver, e de la difusiù di mass-media.
Gramadega e Urtugraféa
Indicativ Prezènt
Indicatìf Imperfèt
Indicatìf Fütür Sèmpe
Nel lèsech se pöl repurtà i ezèmpe ché sóta:
Per chèl che riguàrda i dé de la setemàna
Per chèl che riguàrda i mis de l'an
Dialèt de Cané
Mé dìghi dónca, che al tèmp del prim rè de Cìpro, dòpo fàta la conquìsta de Terasànta dal Gotifré de Buglión, è capitàt che 'na gentìl dóna de Guascógna, che l'éra andàda pelegrinà al Sepólcher, nel tornà indrè, riàda a Cìpro, la fü insültàda vilanamènt da quàlch balòs. E lé, pasionàda e sènsa consolasión, l'ha pensàt de andà a fàn rapórt al rè. Ma qualchedün i ghe dis che l'era fadìga bütàda vìa, perchè 'l rè l'éra de vìta tant balórda e póch bóna, che no 'l fàva mai giüsta vendèta dèi insült di àter, ma 'l sofrìva con brüta viltà quèi fat a lü, in manéra che tücc quèi che gh'ìva quàlch ràbia, i la sfogàva con insültàl o minaciàl a lü. La dóna, a sènter 'sta ròba, sènsa sperànsa de podìs vendicà, l'ha pensàt, per solevàs de la sò nòia, de volì sgagnà la mizéria del rè. E la va pianzènt denàns a lü, e la ghe dis: "Càra el mè siòr, vègni mìga denàns a té perchè me spèti 'na vendèta de l'insült ch'i m'ha fat, ma a sodisfasión de quèl, te préghi d'insegnàm cóme te fé a sofrì quèi insült ch'i fa a té, per imparà cosè cóme g'hó de soportà el mè sènsa rabìm, che lo sa el Signór, se podès, te 'l donarès volentéra, giaché te 'n sé un cosè brào portadór". El rè, che fin alóra l'éra stat tard e pégher, cóme se 'l se füs desmisià dal són, scomensànt da l'insült fat a 'sta dóna, che l'ha vendicàt brüscamènt, l'è diventàt rigorozìsim persecutór de tücc quèi che d'alóra inàns fazèsen qualcòza cóntra l'onór de la sò coróna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n284/mode/2up Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 264-265]
Dialèt de Castiù
Dìze dóca che al tép del prém rè de Cìpro, dòp che Gofréd e Buiù l'ha ciapàt Terasànta, è sücidìt che una sióra nòbila l'è nàda al Sepólcro en pelegrinàgio, de dóe 'ndèl vègner endrè, riàda a Cìpro, da di balòs l'è stàda maltratàda pròpe da paezà; del qual laùr lé, fàndo i sò lemèncc sènsa consolasiù, la g'ha pensàt de nà a ricórer al rè; ma gh'è stat dit da vargü che la sarès stàda fatìga sbatìda vià, parchè l'éra tat slenàt e bù de póch che 'nvéze de vendicà con giustìsia i tórcc di óter, el na mandàa zó ànse tancc che i ga fàa agh a lü, con una iltà de fà ergógna; e isè töcc quii che gh'ìa quàch brüzùr endèl stòmech, i sa sfugàa col fàga di afróncc a lü. Sentèndo isè la fómna, pèrsa la sperànsa de pudì ès vindicàda, per refàs a la mèi del sò dispiazér, l'ha decìs de pià 'l rè en la sò mizéria; e, nàda aànti de lü pianzènt, la g'ha dit: "Mè siùr, mé no ègne mìga dinàns de té parchè spére che ta ma èndichet de la oféza che i m'ha fat, ma en compènso, te préghe che ta ma insègnet cóme te fét té a supurtà quèle che sènte che i ta fa, en manéra che mé, 'mparàndo de té, pòse supurtà con pasiènsa la mè; che, el Signùr el la sa, se pudès te la darès a té olontéra, tànto che té g'hét le spàle bùne". El rè, che fina alùra l'éra stat tardìf e pégher, cóme che 'l s'ès de desmisià in chèl momènt, scomensànt da l'asiù fàda a 'sta fómna, che l'ha castigàda a quèl Dìo, l'è deentàt persecutùr rigurùs fis de töcc quèi che fès vergóta cóntra la dignità de la sò curùna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n284/mode/2up ibidem, pag. 265]
Dialèt de Cavriàna
Dìze dóca che al tèmp del prim rè de Cìpro, dòpo che Gofrédo de Buglióne l'ha fat la conquìsta de Terasànta, è süsidìt che 'na nòbil sióra de Guascógna l'è nàda 'n pelegrinàs al Sant Sepólcher e 'ndèl tornà endré de là, ariàda a Cìpro, da quàlche birbàncc de óm l'è stàda maltratàda endèna bröta manéra. De 'sta còza, lé sènsa consolasiù de sórt dolèndos, l'ìa pensàt de nàsen a lamentà daànti al rè; ma gh'è stat dit da argü che se perdaràs la fadìga, perchè lü l'éra tant débol e isé de póch che non solamènt no 'l fàa giüstìsia ai àlter de le oféze risìide, ma ànse con öna viltà che la fa stómech el soportàa quèle sènsa nömer fàte a lü: fin al punt che ognü che gh'aès quàlche argót per el cò, el la sfogàa col fàga quàlche oféza o vilanìa. La dóna, sentèndo 'ste ròba, desperàndo de podés vendicà, per vìga quàlche consolasiù del sò dolùr la s'è fisàda de volì tö per el cül l'imbecilità de 'sto rè. Ed esèndo nàda pianzèndo daànti de lü, la g'ha dit: "Càro 'l mè siòr, mé no vègne mìga a la tò prezènsa perchè té te fàghe vendèta de l'oféza che m'è stàda fàda, ma a sodisfasiù de quèla, te préghe che te m'ensègne cóme té te sopórte quèle che mé sènte che 't vé fàde. Perchè, 'mparàndo da té, mé pòse soportà con pasiènsa la mia; che 'l la sa 'l Signùr, cóme te la donarès vontéra, se podès, esèndo té isé brào de toreràle!". El rè, che fin alùra l'éra stat indolènt e pìgher, cóme se 'l se desmisiès dal són, scomensàndo da l'oféza fàda a 'ste dóna, che l'ha vendicàt pròpria de rezù, l'è dientàt un perseguitadùr rigorùs de töcc quèi che d'alùra inànse i ès comìs quàlche còza cóntra l'onùr de la sò corùna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n286/mode/2up ibidem, pag. 266]
Dialèt de Ghidisöl
Ghe dìze dóca che ai tèmp del prim rè de Sìpro, dòpo che Gofrédo de Bügliù l'ìa ciapàt la Téra Sànta, gh'è sücès che 'na gran scióra de Guascógna l'è 'ndàda per deosiù al Sànto Sepólcro, e 'ndèl turnà, quand l'è riàda a Sìpro, l'è stàda insültàda de quàlche balòs. Töta föra de lé per 'ste ròba, la vulìa endà del rè a lamentàs. Ma vargü i g'ha dit che l'aràs trat vià el tèmp, perchè 'l rè l'éra 'n óm isè de póch, che óltre no éser gnà bù de vindicà le oféze fàde ai àter, el supurtàa aca quìle ch'i ga fàa a lü; e sücidìa che töcc quii che gh'ìa vargót cóntra lü, i se sfogàa col dìghen de töte le sórcc. La scióra, quand l'ha sintì 'ste laùr, sènsa sperànsa de vindicàs, e per cunsulàs a la méi, la s'è risólta de cuionà la picolésa del rè. Per fà quést, l'è 'ndada de lü có le làgrime ai öcc e la g'ha dit: "Car el mè sciór, mé no ègn mìga davànti a té có la sperànsa de vindicàm da quél ch'i m'ha fat, ma per pregàt almén che te me dìze cóme te fé a supurtà töte le oféze ch'i me dis ch'i ta fa; dizémel e isè podarò emparà a supurtà la mia. E Dio sa, se 'l pudés fà, cóme te la darés untéra a té, che te sé isè brào de supurtàn tànte". El rè, che fin alùra l'éra stat isè trascüràt e isè pégher, cóme se 'l se fés desmisiàt töt endèna ólta, l'ha scomensiàt a vindicà cóme va l'oféza ch'i gh'ìa fat a 'sta scióra, e l'è deventàt el pö grant nemìch de töcc quii che dòpo 'ste laùr és fat vargót cóntra l'onùr de la sò corùna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n286/mode/2up ibidem, pag. 267]
Prudusiù leterària
Grupi müzicai e cantàncc che cànta 'n dialet ólt mantuà:
Mary Shelley
miniatura|La Mary Shelley in d'un ritrat faa in del '800. La Mary Shelley, (Londra, 30 de agust del 1797 - 1 de febrar del 1851) a l'è stada una scritura inglesa, tusa di scritur William Godwin e Mary Wollstonecraft. A l'è famusa per el so liber, Frankenstein del 1818.
Nassüda Mary Wollstonecraft Godwin, a l'è stada la miee del pueta rumantigh Percy Bysshe Shelley.
Sant Ferriol
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Eugenia Roccella
La Eugenia Roccella (Bologna, 15 de november 1953) a l'è una politega e giornalista italiana, ministra per la familia, la natalità e i pari oportunità del 22 de otover del 2022 in del governo Meloni.
Stazion de Irun
La Stazion de Irun l'è 'na stazion ferroviaria del servizzi ferroviari suburban de Milan, sita in la città de. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de.
Autostrada A51 (Franza)
La  a l'è 'n autostrada de la Franza.
Ibiza (metropolitana de Madrid)
Ibiza  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Madrid.
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
Biliettaria automatica
Festival de Sanrem 1983
El Festival de Sanrem 1983 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Milčice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
Böi
Böi (nom ufizial in talian: Buglio in Monte) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
A l’è tacaa a Ardenn, Berbenn, Sgesa, Culurina, Furcula, La Tur e Val Màsen.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Böi l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Salaise-sur-Sanne
Salaise-sur-Sanne l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Roussillon, del circondàre (arrondissement) de Vienne e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
1422
El 1422 a l'è 'n ann del secol quell de quindes.
Aadorf
Aadorf a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 20.0 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Salaise-sur-Sanne
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Salaise-sur-Sanne l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Aadorf
miniatura|manzína|200px|Gesa catòlega El cumün de Aadorf al se tröva a una altitüden de 517 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bichelsee-Balterswil, Frauenfeld, Hofstetten bei Elgg (ZH), Elgg (ZH), Hagenbuch (ZH), Matzingen, Turbenthal (ZH), Wängi.
Usellus
Usellus l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 919 abitàncc, 'na superfìce de 35 km² e 'na densità de 26 ab./km². El cunfìna coi cümü de Albagiara, Ales, Gonnosnò, Mogorella, Villa Verde, Villaurbana.
Litohlavy
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Courtauly
Courtauly l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Chalabre, del circondàre (arrondissement) de Limoux e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.72 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 380 méter a 'na altèsa màsima de 581 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Courtauly l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Elchesheim-Illingen
Elchesheim-Illingen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rastatt. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 10.14 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Ampuis
Ampuis l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Condrieu, del circondàre (arrondissement) de Lione e del dipartimènt del Rodano.
Elchesheim-Illingen
El cümü de Elchesheim-Illingen el se tróa a 'na altèsa de 110 méter sura 'l leèl del mar.
Ampuis
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 15.57 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 145 méter a 'na altèsa màsima de 536 méter söl leèl del mar.
67P/Churyumov-Gerasimenko
67P/Churyumov-Gerasimenko l'è 'na cometa scuprìda endel 1969 del astrònom ucraìno-soviètich Klim Churyumov, a stüdià le fóto che la gh'ìa scatàt la scensiàda ucraìna-soviètica Svetlana Gerasimenko.
Churyumov-Gerasimenko la g'ha 'na fùrma iregolàr come de du gnòch tacàcc ensèma. La g'ha 'n perìodo orbitàl de 6,45 agn. La fà part de la famìa de le cométe gioviàne. Endel més de óst del 2014 la sonda spasiàla Rosetta, de l'Agensia Spasiala Europea la l'ha ragiungìda e ai 10 de setèmber del 2014 l'è entràda endela sò òrbita. Ai 12 de noèmber del 2014 la g'ha sganciàt el lander Philae, che l'è ateràt sö la superfìce de la cometa. L'è stàda la prìma ólta che 'na sonda de l'òm la ateràa söndena cométa.
I dati rileàcc de la misiù Rosetta i g'ha pirmitìt de stemà la sò masa che la par véser entùren ai dés miliardi de tonelàde.
Strada voivodal 474
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 5 km.
Lovatens
Lovatens a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.45 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Lovatens al se tröva a una altitüden de 712 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Billens-Hennens (FR), Brenles, Curtilles, Dompierre, Prévonloup, Sarzens.