cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agonès
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.16 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 119 méter a 'na altèsa màsima de 323 méter söl leèl del mar.
Ruggell
El se troeuva a una altituden de meter sora del nivel del mar e 'l gh'ha  abitant e ona superfis de  km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Schellenberg, Gamprin, Sennwald e Altstätten oltra che a l'Austria e a la Svizzera.
Valdis Dombrovskis
El Valdis Dombrovskis (Riga, 5 d'agost del 1971) a l'è on politegh letton. Giamò professor de fisega in vari università (anca a Magonza), l'è staa deputaa in del sò paes e in Europa. Del 2002 a l'è vun di capp del parii Età Noeuva (centrodestra). A l'è 'l primm minister letton, nominaa in del 2009.
Misterbianco
Misterbianco (en Latì Medieval: Monasterium Album; en Mustarjancu) l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 6 km a òvest de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 45.961 e 'na superfìce de 37,5 km².
El teretóre de Misterbianco el töl dét apò a le frasiù de: Piano Tavola, Poggio Lupo, Lineri, Belsito e Serra.
Misterbianco l'è tacàt ai cümü de: Camporotondo Etneo, Catania, Motta Sant'Anastasia, San Pietro Clarenza.
Ilche
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Dinhard
Dinhard a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Winterthur, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.15 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Dinhard al se tröva a una altitüden de 434 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altikon, Dägerlen, Rickenbach, Seuzach, Thalheim an der Thur, Winterthur. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
Dinhard l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1275 col nom de Thynart.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Saint-Julien-d'Oddes
Saint-Julien-d'Oddes l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Saint-Germain-Laval, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.41 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 384 méter a 'na altèsa màsima de 560 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Julien-d'Oddes l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Stazion de Roma Balduina
La Stazion de Roma Balduina a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia.
Servizzi
Biliettaria
Xenon
250px|right|thumb|Emisiù lüminùza celèsta de 'n tübo de scàrica con dét el xenon El xenon (o xeno) l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Xe. El g'ha nömer atòmich 54, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de xenon el g'ha 54 prutù. El fà part de la categurìa dei gas nobii che i è caraterizàcc de 'na inèrsia chìmica quàze totàl. A la temperadüra e presiù standard el se prezènta come 'n gas bèl gréf, sènsa gne culùr gne udùr. A ecitàl per mès de 'na scàrica elètrica el se ilumina de 'na lùce celèsta. L'è dopràt per la fabricasiù de lampadìne.
Stazion de Roma Balduina
Interscambi
Fermada de l'autobus
Xenon
Endel'atmosféra de la Tèra se 'l càta 'n tràse (concentrasiù de 0.05 ppm), e 'l pöl prezentàs sota fùrma de òt izòtopi stàbii e giü apéna apéna radioatìf.
L'è stat scuprìt endel 1898 de William Ramsay e Morris Travers endèi rèscc lasàcc de l'evaporasiù parsiàla de l'ària lìquida.
Sentee Pembrokeshire
Storia
El scritùr Ronald Lockley, in del 1952, l'ha fài d'le ricerhce sul Parc Nasiunàl Pembrokeshire Coast, e l'ha vìst che a drè al percùrs gh'era d'i paesìn picinìn, ma nò culegàd tr d'lùr.
Lü e la Cumisiòn per l'espròpri d'le tère i hann fài una relasiòn in del 1953 e i hann vìst che quasi tütt i hann dì de sì a lìespèròpri per fa el sentè. Per finì föra el laurà gh'è vursüd 17 ann e el sentè l'è stài inaugürad el 16 de màgg del 1970, cun 180 miglia (290 km), e in d'i ültim ann l'hann slungàd fin a 299 km.
Colle Santa Lucia
Colle Santa Lucia (en ladì: Col; en vèneto: Col Santa Luzia; en todèsch: Verseil) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 418 abitàncc, 'na superfìce de 15 km² e 'na densità de 28 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alleghe, Cortina d'Ampezzo, Livinallongo del Col di Lana, Rocca Pietore, San Vito di Cadore, Selva di Cadore.
Le Beausset
Le Beausset l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Beausset (l'è 'l capolöch), del circondàre (arrondissement) de Toulon e del dipartimènt de le Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 36 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 80 méter a 'na altèsa màsima de 560 méter s.l.m.
Valverdejo
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
San Ginesio
San Ginesio l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 3.797 abitàncc, 'na superfìce de 77.72 km² e 'na densità de 49 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquacanina, Camporotondo di Fiastrone, Cessapalombo, Colmurano, Fiastra, Gualdo, Ripe San Ginesio, Sant'Angelo in Pontano, Sarnano, Tolentino.
Referendum consultiv del 2017 in Lombardia
El 22 de ottober del 2017 gh'è staa in Lombardia on referendum consultiv in su la vertura di trattativ cont el governo italian per avègh pussee formi de autonomia, come previst de l'articol 116 de la Costituzion. El referendum, previst de l'articol 52 del Statut Regional, l'è staa faa cont la votazion elettronega.
Storia
El referendum a l'è staa deciduu del Consili Regional cont delibera 17 febrar 2015, n. 638, poeu seguida de la legg regionala n. 3 del 23 febrar 2015, voruda del Movimento 5 Stelle, che l'ha autorizzaa el vot elettronich in di consultazion regionai.
Vadosfa
a l'è un comun del Distret de Kapuvár, cont una popolazzion de abitant.
Referendum consultiv del 2017 in Lombardia
Storia
El 13 de giugn el Consili Regional l'ha approvaa 'na mozion in sul defàss se 'l vinc el sì.
Modalità del votà
Per la prima voeulta in Italia se votarà in manera elettronica. El sistema, progettaa de l'azienda olandesa SmartMatic, el preved el doperà di tablet per votà che hinn attivaa del President del Segg cont on interruttor dopo de 'vègh verificaa l'identità de l'elettor e, per privacy, el registra no l'ora esatta del vot per impedì de savè cossa che l'ha votaa on elettor.
I tablet, 24000, sarann lassaa in comodaa d'us ai scoeul, cont on investiment de 23 milion de Euro.
Per sicurezza in circa el numer de segg che corresponden al 5% di elettor ghe sarà la stampa del vot in su la carta, recolt automaticament in d'on urna e poeu scutaa a man per verificà la corrispondenza cont el vot elettronich.
Per votà la sarà minga doperada la tessera elettorala.
Posizion di Partii
La pupart di partii la s'è s'cerada cont el sì. In la maggioranza, la Liga Nord e Forza Italia supporten el sì, anca Fratelli d'Italia - Alleanza Nazionale l'è per el sì, e l'ha auspicaa che la Lombardia la devegna ona Region a Statut Special, anca se la leader nazionala Giorgia Meloni l'ha parlaa contra del referendum.
In l'opposizion, el Moviment 5 Stell l'è per el sì, e l'ha parpognuu la domanda offiziala, in contrast a quella de la Liga che la domandava el Statut Special.
El Partito Democratico a l'è pussee spartii: La pupart di Democratich la considera el referendum inutil, ma la part ligada al Giorgio Gori a l'è per el sì, inveci i part ligaa a di alter personagg a hinn pussee per l'astension.
Foeura del Consili
In tra i Partii foeura del Consili Regional s'hinn s'ceraa differentement.
Pro Lombardia e la sezion lombarda de Fare! hinn per el sì.
Sinistra Italiana l'ha supportaa sia l'astension che el no, inveci el Partii de la Refondazion Comunista l'è per el no.
El Moviment Nazional per la Sovranità a l'è per el sì.
Resultaa
I elettor ciamaa a votà in Lombardia hinn staa 7,897,056, dividii in 9,224 sezion elettoral de 1,523 comun.
I segg elettorai hinn dervii dai ore 7:00 a i 23:00 indela sola giornada de dominega 22 ottober 2017.
Báňovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Turgenitubulus
Turgenitubulus l'è 'n zèner de gastròpodi che fà part de la famìa dei Camaenidae.
El töl dét le spéci elencàde ché sóta:
1489
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Casìne Gandìne
Le Casìne Gandìne (Cascine Gandini) i è 'na frasiù del cümü cremàsch de Palàs, endèla Pruvìncia de Cremùna. Gh'è 'na pupulasiù de 211 abitàncc. El paìs l'è stat en cümü indipendènt enfìna al 1929 (fò che 'ndèl perìot 1810-1816, quànd che l'è stat tacàt a Scanabò).
Radon
El radon l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Rn. El g'ha nömer atòmich 86, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de xenon el g'ha 86 prutù. El fà part de la categurìa dei gas nobii che i è caraterizàcc de 'na inèrsia chìmica quàze totàl. A la temperadüra e presiù standard el se prezènta come 'n gas gréf fés, sènsa gne culùr gne udùr.
L'è radioatìf e l'izòtopo piö stàbil, el 222Rn, el g'ha 'n tép de smezamènt de 3,8 dé, per chèsto l'è dopràt en radioterapìa. El perìcol piö gròs del radon l'è che 'l pöl cumulàs endèle cà e deentà giöna de le càuze de tümur al pulmù piö 'mportànte.
Kbelnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Hohentauern
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Strada de prima class 54
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 83.153 km. La conliga Slavkov u Brna.
Saint-Privat-du-Fau
Saint-Privat-du-Fau l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Le Malzieu-Ville, del circondàre (arrondissement) de Mende e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 22.16 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 879 méter a 'na altèsa màsima de 1417 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Privat-du-Fau l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Sant'Angelo in Pontano
Sant'Angelo in Pontano l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 1.496 abitàncc, 'na superfìce de 27,43 km² e 'na densità de 55 ab./km². El cunfìna coi cümü de Falerone (FM), Gualdo, Loro Piceno, Montappone (FM), Penna San Giovanni, Ripe San Ginesio, San Ginesio.
Villeneuve (CH-FR)
Villeneuve a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.54 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Villeneuve al se tröva a una altitüden de 481 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cremin (VD), Granges-près-Marnand (VD), Henniez (VD), Lucens (VD), Seigneux (VD), Surpierre.
Lupang Hinirang
Lupang Hinirang a l'è l'inn nazzional doperad in Filipinn, componud del Julián Felipe e col test scrivud del José Palma.
Dialett de l'Italian
I Dialett de l'Italian, ciamaa anca Italian regionai, hinn i dialett de la lengua italiana. Hinn tradizionalment spartìj in 5 macrogrupp, tucc cont i sò division a nivell regional, provincial e comunal: L'italian settentrional, l'italian median, el dialett toscan, l'italian meridional e l'italian de la Sardegna. In l'italian settentrional vedom anca di particolarità in l'italian tesines e l'italian de Bolzan, messedaa cont el todesch e 'l bavares.
El toscan e 'l median s'hinn evoluu autonomament del latin, inscambi i alter trii grupp hinn nassuu de 'l spantegàss de l'italian standard in del Regn d'Italia e cont el contatt cont i alter lengov d'Italia.
Stazion de Scafati (Circumvesuviana)
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Autostrada A15 (Italia)
L'Autostrada A15  a l'è 'n autostrada italiana che l'è in Emilia-Romagna, Toscana e Liguria e verta del e gestida de Autocamionale della Cisa e Società Autostrada Ligure Toscana. Longa 108.5 km, la conliga Parma e La Spesia.
Dalia Grybauskaitė
La Dalia Grybauskaitė (Vilnius, primm de marz del 1956) a l'è ona politega lituana. In del 2009 a l'è stada eleggiuda presidenta del sò paes. A l'è la primma donna a quattà quella carega chì.
Monument al Carlo Catani
El monument al Carlo Catani a l'è una statua de bronz sita in del center de Milan, in via Santa Margherita, che la rafigura el Carlo Catani, filosof politegh pader del penser federalista in Italia.
Fada su in del 1901 de l'Ettore Ferrari, la ved el Catani che 'l pogia la man destra in su 'n liber e cont una fascia a tracolla, con dissegnade sora di scene de la soa vita politega.
Nodar
miniatura|In gris ciar i Pajes che aderissen a l'[[Union Internazionala del Nodariaa Latin, ciovè che gh'han la figura del nodar in del sò ordenament]] El nodar a l'è on offizial, present in d'on poo de ordenament de civil law, che 'l se occupa de garantì la validità e la correttezza di contratt e di alter negozzi giuridegh. Hinn squasi semper di pubblegh offiziai che, a segonda de l'ordenament, lavoren direttament per el Stat o hinn di liber professionista che fann 'na fonzion publega.
O
O (minuscol o) l'è una letera de l'abecee latin.
Ol simbol [o] al representa anca una vocal posterior semiserrada rotondada ind l'abecee foneteg internazional.
In lombard
Ind i grafie lombarde l'è dovrada in manera diferenta: la classega milanesa e la Scriver Lombard i la dovra per representar i son /o/, /ɔ/ e /u/ (insé l'è lassad a u la /y/); inscambe, i grafie basade in sul modell ticines i la dovra domà per i prim do, compagn de la grafia de l'italian.
Comelico Superiore
Comelico Superiore (endèla palàda ladìna locàla: Cumelgu Soura; en vèneto: Cumeligo Soverior) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 2.448 abitàncc, 'na superfìce de 96 km² e 'na densità de 26 ab./km². El cunfìna coi cümü de Auronzo di Cadore, Danta di Cadore, San Nicolò di Comelico, Sesto (BZ).
P
P (minuscol p), pe in lombard, l'è una letera de l'abecee latin.
Bobby Lee
El Robert Young "Bobby" Lee, Jr. (San Diego, California, 17 de settember del 1971) l'è on comegh e ator american, che l'ha tolt part a MADtv.
P
Ol simbol [p] al representa anca una consonant oclusiva bilabial sorda ind l'abecee foneteg internazional.
Pedro-Rodríguez
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Radošov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Maamme
Maamme a l'è l'inn nazzional doperad in Finlandia, componud del Fredrik Pacius e col test scrivud del Johan Ludvig Runeberg.
Engi
Engi a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 40.7 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Engi al se tröva a una altitüden de 812 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Flums (SG), Matt, Quarten (SG), Schwanden, Sool.
Storia
Engi l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1350 col nom de ze engi.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Villenbach
Villenbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Dillingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 17.81 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Villenbach el se tróa a 'na altèsa de 437 méter sura 'l leèl del mar.
Kacákova Lhota
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Ilz (Austria)
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Saint-Julien-la-Vêtre
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.9 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 490 méter a 'na altèsa màsima de 823 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Julien-la-Vêtre l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Isábena
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Turgenitubulus pagodula
Turgenitubulus pagodula l'è 'na spéce de gastròpodi che fà part de la famìa dei Camaenidae. L'è endémich de l'Australia.
Und (Ongaria)
a l'è un comun del Distret de Sopron, cont una popolazzion de abitant.
Stazzion de Olympiastadion
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Rionero Sannitico
Rionero Sannitico l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Isernia. El g'ha presapóch 1.128 abitàncc, 'na superfìce de 28 km² e 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquaviva d'Isernia, Castel di Sangro (AQ), Forlì del Sannio, Montenero Val Cocchiara, Vastogirardi.
Jonio (metropolitana de Roma)
Jonio  l'è 'na stazion de la Linia B de la Metropolitana de Roma. A l'è vun di capoligna settentrional, insemma a Rebibbia
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria Parchegg de scambi
Boucicaut (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 8 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Arosa
Arosa a l'è un cumün svizzer del distret de Plessur. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 42.54 km², e al se tröva a una altitüden de 1775 meter sura al livel del mar.
El cumün de Arosa a l'è tacaa ai cumün de Alvaneu, Davos, Langwies, Lantsch/Lenz, Molinis, Peist, Schmitten, Tschiertschen, Vaz/Obervaz, Wiesen.
Storia
Arosa l'è staa menziunaa la prima volta in de l'ann 1330 col nom de Araus.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Naziun
Una naziun a l'è un insema de personn cunt una - reala o imaginaria - storia cumüna, cultüra, lengua o urigin etniga che i viven in d'un particular paes o teritori Anca se de solet i naziunalista meten i bas de la storia d'una naziun in del passaa, el desvilüp e la cuncetualizaziun de quel che l'è una naziun a l'è ligaa al desvilüp di mudern stat indüstriaj e di muiment naziunalista in Europa in di secuj quij de XVIII e XIX.
Anca se "naziun" a l'è dupraa de spess in manera minga furmala 'me sinonim de stat, a l'è minga l'istessa roba. I paes induè che 'l cuncet de "naziun" al va d'acordi cun el cuncet pulitigh de "stat" a hinn ciamaa Stat Naziun.
Niedernhall
Niedernhall l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Hohenlohekreis. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 17.71 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
200px|left|thumb|El MunicìpioNiedernhall la se tróa a 'na altèsa de 202 méter sura 'l leèl del mar.
Micurà de Rü
El Micurà de Rü (todesch: Nikolaus Bacher; San Cassiano, quatter de dicember del 1789 - Innsbruck, 29 de marz del 1845) l'è staa on prevet e lenguista austriegh.
Tranvia de la Certosa de Pavia
La tranvia de la Certosa de Pavia a l'è staa 'n servizzi de straport in pee del 1913 al 1944 che 'l conligava la Certosa de Pavia a la stazion omonema.
Storia
In del 1896 el Ignazio Maria Giraud l'insubiss a la Società di Strad Ferraa del Mediterrani 'na tranvia elettriga per conligà la Certosa a la stazion cittadina inscì de favorì el turism e l'attività del Giraud, che 'l faseva di liquor in la zona. L'è presentaa on progett per conligà la stazion al monument arent a la Certosa.
Con la statalizzazion di ferrovij italiann el progett el se blocca e se torna a parlà domà in del 1909 con l'interessament del Enrico Maddalena, gener del Graud, che l'otegn la concession in del 1912 per ona linia a cavall che l'è attivada el 1 de settember 1913, dopo de 'n lavorà de trii mes. La corsa la durava cinch menut e se faseven quatter o cinch cors al dì.
Con la prima guerra mondial l'è sospeduda perchè el ministeri de la guerra el requisiss i cavaj, che tornen in del 1919 e donca el servizzi el recomincia el 1 de marz 1919.
Se pensa donca de passà a di mezz a motor e dopo che di trattativ fallissen se proeuva a motorizzà 'na carrozza cont el motor de 'n autocarr Fiat 18.
Con la segonda guerra mondial i servizzi rallenten e hinn sospenduu in del 1942 quand che i cavaj hinn confiscaa: l'è otegnuu on cavall indree che 'l permett de fà on orari redutt, fermaa in del 1944. I ered del Maddalena, fornida la guerra, proeuven a dervì de noeuv la linia ma l'è faa no perchè l'armament l'era in d'on stat gramm e 'l straport in su gomma el faseva fiss concorrenza.
I binari, che eren ancamò visibil in di agn '80, hinn staa tolt via in del 2009.
Caratteristegh
La linia a l'era a trazion animala e a scartament metrich a binari unich cont on raddobbi per i incros: longa pocch pussee de 'n chilometer la partiva a l'ingress de la Certosa, la costeggiava el mur e a travers de la strada provincial la rivava a la stazion di treni.
Material rotabil
In su la tranvia eren doperaa dò carrozz crompaa de segonda man de la red di tram de Genoa, ch'eren tiraa de 'n cavall ciascona. I carrozz a hinn ancamò conservaa, voeuna al Musee Volandia - in precedenza al Musee Ogliari - e l'oltra a la Certosa, indova che l'è bandonada dopo vess stada de 'n azienda milanesa.
Nomm
El nomm l'è 'l primm element de identificazin de 'na persona e insemma al cognomm el forma el nomm complet. L'è 'l primm nomm proppi de 'na persona e l'è doperaa soratutt in di contest informai.
Vara de Rey
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Serravalle di Chienti
Serravalle di Chienti l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 1.154 abitàncc, 'na superfìce de 96 km² e 'na densità de 12 ab./km². El cunfìna coi cümü de Camerino, Fiuminata, Foligno (PG), Monte Cavallo, Muccia, Nocera Umbra (PG), Pieve Torina, Sefro, Visso.
Glun
Glun l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Tournon-sur-Rhône, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
Elgg
Elgg a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Winterthur, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.53 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
Glun
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Elgg
Storia
Elgg l'è menziunaa la prima volta intra l'ann 760 e 'l 763 col nom de Ailaghoga. In del 1166 l'eva inscambi menziunaa col nom de Elgoue e in del 1370 col nom de Elggaw.
Glun
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.56 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 105 méter a 'na altèsa màsima de 472 méter s.l.m.
Elgg
Storia
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Verbania
El gh'ha ona popolazzion de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Riscian, Baven, Cambiasca, Cossoeugn, Ghifa, Gravellona, Laven-Mombell (VA), Mergoeuzz, Misgina, Santin, Stresa e Vignon.
Oltra ai duu vegg centri, la città la cunta anca i frazzion de Antoliva, Biganzoeu, Uncc, Cavandon, Fontos, Possagg, Suna, Torced, Trobas, Zoverall.
Geografia
La città la se troeuva in su 'n promontori a forma de triangol inversaa al center del Lagh Magior, che 'l marca la ponta setentrional del golf Boromee, indè che la ghe va dent la Tos. In su la riva sud-ovest a gh'è i paes de Palanza e Suna, intant che a nord-est, separada del cors del riaa San Bernardin, a gh'è la frazzion de Intra. A nord, infina, a gh'è Trobas. La zona l'è circondada de mont: a est a gh'è 'l Mont Ross, intant che a nord la scomincia la Val Granda e 'l Zeda (2.156 meter) e 'l pizz Marona (2.051 m). In del territori comunal a gh'è anca la reserva natural de Fontos, apena de foeura de la città, in del pont indove la Tos la ghe va denter al lagh. El territori comunal el s'estenda de on'altituden che la va di 197 meter in su la riva del lagh ai 693 de la scima del mont Ross; nonostant che la pupart del center abitaa el se troeuva in tra i 200 e i 400 meter. Ona part bella granda del territori comunal l'è quattaa de bosch.
Storia
El comun l'è nassuu in del 1939 de la fusion di comun de Intra e de Palanza. El nomm del noeuv comun l'è derivaa de quell del Lagh Magior, ciamaa anca Verban.
Motta Sant'Anastasia
Motta Sant'Anastasia l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 9 km a òvest de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 10.431 abitàncc e 'na superfìce de 35,7 km².
Verbania
Storia
El 20 de giugn del 1944 Verbania l'è staa el teater de on massacher: 43 partigian hinn staa fusilaa di SS todesch a Fontos, dopo vess staa constringiuu a passà a pè a travers de Intra, Palanza e Intra con denanz on cartell con scià la scritta Quei chì hinn i liberador d'Italia opura hinn i bandii?. Vun di fusilaa el s'è salvaa perchè, ferii, l'è staa creduu mort.
Motta Sant'Anastasia
El teretóre del cümü de Motta Sant'Anastasia el töl dét apò a le frasiù de Piano Tavola e Sigonella (endóche se tróa 'na bàze aèrea militàr).
Motta Sant'Anastasia l'è tacàt ai cümü de: Belpasso, Camporotondo Etneo, Catania e Misterbianco.
Verbania
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Verbania l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Belgentier
Belgentier l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Solliès-Pont, del circondàre (arrondissement) de Toulon e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.38 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 126 méter a 'na altèsa màsima de 620 méter s.l.m.
Shinya Nakano
Shinya Nakano (Chiba, Giapun, 10 Utubar dal 1977) l'è stò un pilòta motociclistich giapunes.
Toquinho
Toquinho, che in realtà el se ciama Antonio Pecci Filho (São Paulo Brasil, 6 de lüi 1946) l'è un müsicista, cantant e pueta brasilian, de urìgin italiana.
Biugrafia artistica
L’ha cuminciá a véss cugnusüd in Italia in del 1969 cun l’album La vita, amico, è l'arte dell'incontro, suná in cumpagnia del so maester e padrìn artistic Vinicius de Moraes, e Urnèla Vanoni.
El grüpett l’ha fai anca La voglia, la pazzia, l’incoscienza e l’allegria
L'ann dòpu l'ha fai, cun Ennio Moricone, Per un pugno di samba, de Chico Buarque de Hollanda.
In del 1983 el g'ha avìd un grand sücess cun Acquarello, cantàd anca in italiàn. In del 1990 l'ha cantàd al Festival de Sanremo in còpia con Páula Turci la cansòn Ringrazio Dio (tìtul in purtüghés Nas asas de um violão).
Se l’ha ditt
A pruposit de la Vanoni, l’ha ditt:
"Cunùsi minga altra dona che l’àbia cantád méi de la Vanoni in La voglia, la pazzia, l'incoscienza, l'allegria"
Grupp del carbòni
I elemeent del grupp del carbòni a inn quii del grupp 14 (püssee giüüst sa sa cunsidera i nòmm IUPAC) in de la taula periòdica:
Chii elemeent chí g'ann 4 eletrún in del sò livèll energétich püssee de föra, e g'ann la tendénza a mètii insèma cunt i ólter àtum; de menemàn ca l'àtum al vègn gròss, la crèss la tendénza de pèert i eletrún.
Del grupp, dumè ul carbòni a l'è bun de furmà aniún (C4- ); ul silíci e ul germàni, tütt e dü mèzz-metàj, a fúrmenn jún pusitíff (catiún (Si4+ e Ge4+ ); ul stàgn e ul piuump a inn metàj e da ültimm l'unünquàdi a l'è un elemeent sintétich, radiuatiif.
Budeč (Boemia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Jičíněves
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
For The Gambia Our Homeland
For The Gambia Our Homeland a l'è l'inn nazzional doperad in Gambia, componud del Jeremy Howe.
Stazion de Pompei Santuario
La Stazion de Pompei Santuario a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Jaca
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Giovann Paol Lomazz
El Giovann Paol Lomazz, cognossuu anca 'me Compà Zavargna (italian: Giovanni Paolo Lomazzo; Milan, 26 de april del 1538 - Milan, 27 de genar del 1592) l'è staa on pitor, critegh d'art e poeta milanes.
Vita e oeuver artistegh
L'ha dit de avè studiaa insemma al Giovann Battista de la Cerva (erede de la botega del Gaudenzio Ferrari, vun di artista pussee important del Manierism lombard), l'ha scominciaa la soa cariera de pitor cont ona serie de afresch che regordaven anmò l'art del Bernardin Luin, in de la gesa de Caronn Pertusella, arent al Bernardin Camp. Poeu dopo l'ha frescaa el refettori de Santa Maria de la Pas a Milan, cont ona copia de l' Ultima Cena del Leonard (trada giò ai temp de la II Guerra Mondial) e quell di Agostinian de Piasenza. Ghe resta negott di sò litratt, che però el someja che gh'abbien portaa on certo sucess: el par che l'abbia faa i litratt di cardinai Giovann Girolom Moron e Lissander Crivell, el marches Francesco d'Avalos, dò sorell del Carlo Borromee e on quai princip todesch. Invers la fin di agn '60 e i primm '70 el Lomazz l'ha dipingiuu ona serie de pal d'altar per ges milanes, quasi semper su tavola. I sò quader pussee important però hinn quei de la capella Foppa a San March a Milan (1573), indè che l'ha frescaa dò stiri de San Peder e San Paol, ona Gloria d'Angel e ona pala d'altar con la Madonna e Sant. Poch dopo quell'oeuvera chì l'è deventaa sguersc. L'è mort arent a Porta Cicca a 53 agn. El sò unegh aliev important a l'è staa l'Ambroeus Figin.
Oeuver letterari
Dopo che l'è deventaa sguersc, el Lomazz el s'è dedicaa a scriv e sistemà i sò scritt, che hinn tra i pussee important per 'vèggh notizzi del Manierism e di pitor de la Lombardia, oltra che per i sò notazion teoregh. Ma el Lomazz l'è staa anca on poeta, sia in italian, che in lombard. In italian l'ha scrivuu I Grotteschi, intant che in lombard l'ha faa su i Rabisch. Quella oeuvera chì l'è stada scrivuda in fachinesch, ona specie de dialett tesines compagn a quell di fachin che vegniven giò a Milan de la Val de Blegn, ma mes'ciaa con influenz milanes e anca spagnoeu. I sò poesii in lombard hinn legaa a la soa partecipazion 'me member (e poeu 'me "nabad", cioè abaa) de l'Academia di Fachin de la Val de Blegn. Quell chì l'era on rosc de artista, musicista, artisan e omm de teater che se incontraven de scondon sotta la protezion de Bacch, con di scormagn. El stranomm del Lomazz a l'eva Compà Zavargna. (Paolo Lomazzo Rabisch drà Academiglia dor compà Zauargna, nabad dra vall d' Bregn, ed tucch i su fidigl soghit, con ra' ric enciglia dra valada. Or cantò di suersarigl, scianscia)
Interprogett
<i> </i>
Vegg comun de la Provincia de Bergom
Spostament de provincia
Calolz e Cort, Carenn, Val d'Erv, Mont Marenz, Torr di Bus e Vercuragh.
Niobio
250px|right|thumb|Aspèt del niòbio El niòbio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Nb. El g'ha nömer atòmich 41, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de niòbio el g'ha 41 prutù. En natüra se 'l tróa sóta fùrma de 'n izòtopo apéna: 93Nb.
L'è 'n metal gris, löster che ciàpa 'na sfömadüra che tìra al blö quan che 'l rèsta a contàt co l'ària a temperadüra ambient per en pó de tép. Le proprietà chìmiche del niòbio le se 'nsomèa fés a chèle del tantalio.
El sò nòm el l'ha ciapàt de Niobe, figüra de la mitulugìa gréca, fiöla de Tantalo. L'è stat scuprìt del chìmich inglés Charles Hatchett endel 1801, che però en prensépe el l'ìa batezàt columbio perchè el l'ìa troàt enden mineràl che se ciàma columbite. Endel 1809, el chìmich inglés William Hyde Wollaston l'ìa però riàt a la cuncluziù che 'l columbio e 'l tantalio i éra 'l stès laùr e per tat tép l'è mìa stat pusìbol de distìnguer i du elemèncc. L'è stat el chìmich todèsch Heinrich Rose a determinà endel 1846 endei minerài che cuntiognìa tantalio gh'ìa dét apò a 'n óter elemènt, che lü el g'ha ciamàt niobio e quach agn piö tàrde, 'ntra el 1864 e 1865, dei óter stüde i g'ha stabilìt che chèsto l'ìa nient'óter che 'l colombio che 'l gh'ìa troàt Hatchet al prensépe del sècol.
Ilztal
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Töltéstava
a l'è un comun del Distret de Győr, cont una popolazzion de abitant.
Schaan
Schaan l'è on comun del Liechtenstein e 'l fa part del circondari elettoral (in todesch: Wahkreis) de l'Oberland.
El se troeuva a una altituden de meter sora del nivel del mar e 'l gh'ha  abitant e ona superfis de  km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Eschen, Vaduz, Planken, Triesenberg, Balzers, Triesen, Buchs, Maienfeld e Gamprin.
Pozzilli
Pozzilli l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Isernia. El g'ha presapóch 2.199 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 67 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquafondata (FR), Capriati a Volturno (CE), Conca Casale, Filignano, Montaquila, Monteroduni, Venafro, Viticuso (FR).
Stazion de Roma Monte Mario
La Stazion de Roma Monte Mario a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Robert Brian Wilson
El Robert Brian Wilson (Cerritos, California, 8 de marz del 1962) l'è on comegh e ator american.
Infradit
miniatura|drita|Di infradit I infradit hinn di calzadur assee semplisc, faa de 'na soeula e 'na banda a forma de Y che la liga el pee a la soeula. Hinn doperaa tipicament in di contest informai, per andà in spiaggia e domà in estad, anca se in di Stat pussee pover hinn anca doperaa 'me scarpa per tucc i dì.
Hinn doperaa da on fracch de agn, i primm testimonianz ja troeuvom in del 1500 a.C, ma s'hinn spantegaa de bon domà dal 1960.
Aigne
Aigne l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Olonzac, del circondàre (arrondissement) de Béziers e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Aigne l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Pascualcobo
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Stat Naziun
Un Stat Naziun a l'è una quaj furma de stat che'l ciapa la sò legitimità del servizi 'me entità suvrana per una naziun.
El stat a l'è un entità pulitega e geopulitega; la naziun a l'è un entità cultürala e/o etniga. El termin "Stat Naziun" l'impliga una cuincidenza intra i dü nom e'l fa de distinziun per alter furm de stat.
Vega del Codorno
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Tradescantia
Tradescantia (conusìda pò a col nòm popolàr de Erba mizéria) l'è 'l nòm de 'n zèner de piànte erbàcee e perèni che fà part de la famìa botànica de le Commelinaceae e uriginàre de l'America. La töl dét 'na setantìna de spéci distribüìde del Canada meridiunàl enfìna a l'Argentina setentriunàla. L'è stàda portàda 'n Euròpa come piànta ornamentàl endèl sècol XVII. Vergöne de le spéci che fà part de chèsto zèner i è stàde ogèt de stüde citogenétich per vìa del fat che le s'è evulvìde per mès de scàmbe cromozòmich de natüra vària e diferensiàda, tat strütürài che nömèrich. Chèsto zèner l'è stat ogèt de atensiù pò a per la sò perdispuzisiù a deentà de le èrbe 'nfestànte fastidiùze per l'agricültüra e pò a per la pusibilità de dopràle come indicadùr biològich per la determinasiù de la prezènsa 'ndèl ambiènt de mutàgeni.
left|150px|thumb|Fòie tìpiche de Erba mizéria El Linèo el g'ha dàt nòm a chèsto zèner en unùr a John Tradescant Jr. (1608-1662), natüralìsta e viazadùr che g'ha portàt endèl Regn Ünìt divèrse spéci de piànte americàne catàde sö endèle sò tre spedisiù en Virginia (Stati Ünìcc). La prìma spéce discriìda l'è stàda la Tradescantia virginiana, portàda 'n Europa 'ndèl 1629, e cultiàda come ornamentàla.
Bas-Intyamon
Bas-Intyamon a l'è un cumün svizzer del distret de Gruyère, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 33.27 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Bas-Intyamon al se tröva a una altitüden de 720 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Charmey, Grandvillard, Gruyères, Haut-Intyamon.
Venceslaa I de Boemia
El Venceslaa I de Boemia (in cecch Václav, Praga, 907 circa – Stará Boleslav, 28 settember 935) a l'è staa el duca de Boemia, fioeu del Vratislaa. L'è veneraa 'me Sant de la Gesa Cattolega, degià che la sò nona Ludmilla l'ha educaa in manera cristiana e 'na voeulta andaa al trono l'ha cristianizzaa el sò Paes. L'è staa mazzaa di sicari mandaa del fradell Boleslaa, restaa pagan, e l'è retegnuu on martir.
L'è el patron de la Boemia, de la Cechia e de la Slovacchia.
Saint-Rome-de-Dolan
Saint-Rome-de-Dolan l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Le Massegros, del circondàre (arrondissement) de Florac e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Rome-de-Dolan l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
La Chapelle-de-la-Tour
La Chapelle-de-la-Tour l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de La Tour-du-Pin, del circondàre (arrondissement) de e del dipartimènt de l'Isère.
Autostrada A16 (Italia)
L'Autostrada A16  a l'è 'n autostrada italiana che l'è in Campania e Puja e verta del e gestida de Autostrade per l'Italia. Longa 172.5 km, la conliga Napoli e Canosa di Puglia.
La Chapelle-de-la-Tour
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.04 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 375 méter a 'na altèsa màsima de 452 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de La Chapelle-de-la-Tour l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Citogenetica
La citogenetica l'è chèla brànca de la biulugìa che la stüdia la morfologìa dei cromozòmi, per chèl che se rìa a éder col microscopio òtich, e 'l cariotipo, cioè l'ensèma dei cromosomi de 'na cèlula.
Cortina d'Ampezzo
Cortina d'Ampezzo (en ladì: Anpezo o Ampez; en vèneto: Cortina d'Anpezo; en todèsch Hayden; en latì: Cortina Ampecanorum) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 5.954 abitàncc, e l'è cugnusìda per véser öna famùza stasiù sciìstega. La se estènt per ön'àrea de 254,51 km² e 'na densità de 23 ab./km². El cunfìna coi cümü de Auronzo di Cadore, Badia (BZ), Braies (BZ), Colle Santa Lucia, Dobbiaco (BZ), Livinallongo del Col di Lana, Marebbe (BZ), San Vito di Cadore.
Citogenetica
L'è stat endèl 1956 che gh'è stat acertàt la stabilità del cariotipo, cioè del nömer e de la strütüra dei cromozòmi. S'è püdìt isé acertà chè le cèlule eucariote le pöl véser aploidi (condèn cromozòma per ogna tipo), o diploidi (con du cromozòmi per tipo). El nömer dei tìpi de cromosomi l'è definit per ogna spéce e se 'l sègna condèna "n": i asècc aploidi se i sègna co "n", chèi diploidi co "2n".
Confrontà i cariotipi de spéci diferènte l'è 'n grant ütil per recoströéser l'evulusiù de le spéci.
La Concorde
La Concorde a l'è l'inn nazzional doperad in Gabon, componud del Georges Aleka Damas e col test scrivud del Georges Aleka Damas.
Poggio Sannita
Poggio Sannita (Caccavòn endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Isernia. El g'ha presapóch 919 abitàncc, 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 46 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agnone, Castelverrino, Civitanova del Sannio, Pietrabbondante, Salcito (CB), Schiavi di Abruzzo (CH).
Strada de prima class 55
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 145.374 km. La conliga Olomouc.
Stazzion de Heerstraße
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Ponte Mammolo (metropolitana de Roma)
Ponte Mammolo  l'è 'na stazion de la Linia B de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria Parchegg de scambi
Ergunsàna
Ergunsàna (Vergonzana) l'è 'na frasiù de la sità de Crèma, endèla Pruvìncia de Cremùna. Se sa mìa bé de 'ndóche l'è egnìt el nóm del paìs (o de virgultum o de virgetum, o del nóm de persùna Verecundus/Verecundianus), ma se sa che l'è mai stat indipendènt, e dóca l'è sèmper stat sóta 'l contròl de Crèma. La scurmàgna dèi sò abitàncc (che i è 141) a l'è fasulèt.
A gh'è 'n óter paìs che 'l se ciàma istès de chèsto ché, e l'è Ergunsà, frasiù del cümü cumàsch de Multràs.
Ziertheim
Ziertheim l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Dillingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 20.83 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Öhringen
Öhringen l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Hohenlohekreis. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 67.79 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Öhringen la se tróa a 'na altèsa de 230 méter sura 'l leèl del mar.
Chímica
right|thumb|200px|Una [[mulécula de fülereen]] La chímica a l'è la scénza ca la stüdia la cumpusizziun e i reazziun de la matéria.
A vardà chèla definizziun chí, al paar ca g'è minga un cunfín bèll ciaar tra la chímica e la física; de sòlit sa cunsíderenn cumè chímich i fenòmen ca riguàrdenn i cambiameent de ligàmm chímich tra i difereent cumpuneent de la matéria.
A scaar püssee piscinítt de quii de l'àtum sa va deent in del dumíni de la física (física nücleaar, física dii partisèj).
In tütt i mòdi, sa pö dí ca la física la tègn deent la chímica.
Tajagrana
Right|thumb|80px|Un tajagrana El tajagrana l'è un curtel druad par i furmai grana.
Bořetín (Boemia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Tajagrana
Picinin, el gh'à 'na lama curta e rubüsta, a furma de guta, e un manogh de legn a furma di pum. El se dröva par scavà di toch picinin de furmai che'l va miga tajad ma servid in scaie, sculpide da un toch grand che se met in sal taul.
Par derv le furme ghe n'è de püssè grand e fort, cun la lama a chignöl e cun el cò dal manogh piat, che'l pöd es batüd cun un martel.
L'arnes l'è tipicament padan, cunussid in d'le zone indue el grana l'è püssè cunsümad. L'è difati present in dal simbul dal parmesan D.O.P.
Chímica
Stòria
La stòria de la chímica la cumença in de la preistòria, quaant a l è staa descuveert ul fööch, 40.000 ann fà: e l'è pròpi duperaant ul fööch ch'al s'è pudüü cumincià, cunt ul princípi dii teemp antích, a laurà i metàj, ca gh'érenn de vèss tiraa föra da i mineràj natüràj. De menemàn ch'al sa nava inaanz, a vegnéven descuveert ul véder e i primm leech metàlich, cumè l utún.
Invèr ul sécul IX primm de Criist la nasséva, in de la cità de Lissàndria d'Egítt, l'aart cunsiderada la màma de la chímica: l'alchímia. I alchimiist érenn dree, al paar, dumè a cercà la manéra de vultà i metàj nurmaal in òor (cunsideraa ul metàll perfètt); ubietiif secundàri a érenn truà la préa filusufaal, fabricà la panacea üniversaal (una spéci de medesína per guarí tütt i maladii) e creà la vída.
Anca sa i alchimiist i gh'éren di ubietiif impussíbil, e ga curéven adree cunt dii métud ca gh'éren pròpi nigútt de scentífich, in dii sécul ann metüü insèma un patrimòni de cunusceenz fisc gròss (suratütt elemeent, cumpòost chímich e maneer de fabricàii).
In del Renassimeent, Paracèls, cunt i sò ricerch de medesína, l'è cunsideraa ul pà de la chímica mudèrna; da chèl mumeent lí i stüdiuus de chímica ann descuveert un muntun de cumpòost chímich difereent e perfezziunaa sémper püssee i tècnich per utegní i difereent mulécul.
In dii teemp mudèrn sa fann dii gròss pass inaanz:
Divisiun de la chímica
I bròch principàj de la chímica a inn:
Indüstria chímica
L'indüstria chimica l'è un'impurtanta atività ecunomica: incö materiai sgresg cume l'oli, el gass natüral, l'aqua, l'aria, i metai e i minerai, a hinn trasfurmaa in püsee de 70000 prudott.
Peronism
miniatura|El Perón El peronism a l'è 'n pensee politegh desviluppaa del Juan Domingo Perón e de la miee Evita Perón. A l'è consideraa sintetigh e popolista, arent al socialism nazional del tardo-fassism italian. A nivell economegh el se ispirava al keynesism e ai politegh leninista, tant de fà du pian quinquennai, cont on fort welfare e 'na granda importanza di sindacaa.
Al dì d'incoeu el peronism 'l influenza an'mò on bell poo de partii in Argentina, sia de destra che de sinistra e 'l gh'ha success internazional sia in tra l'estrema destra che in tra l'estrema sinistra.
Jičín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Calfreisen
Calfreisen a l'è un cumün svizzer del distret de Plessur. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 5.17 km², e al se tröva a una altitüden de 1249 meter sura al livel del mar.
El cumün de Calfreisen a l'è tacaa ai cumün de Castiel, Maladers, Praden, Says, Trimmis.
Storia
Calfreisen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1156 col nom de Caureisene.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Jeff Garlin
El Jeffrey Todd "Jeff" Garlin (Chicago, Illinois, 5 de giugn del 1962) l'è on comegh e attor american.
Bonne Nouvelle (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 8 e 9 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Papatrigo
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Norifumi Abe
Norifumi Abe (Tokyo, Giapun, 7 Setembar dal 1975 - Cità de Kawasaki, Giapun, 7 Utubar dal 2007) l'è stò un pilòta motociclistich giapunes.
Tavisupleba
Tavisupleba a l'è l'inn nazzional doperad in Georgia, componud del Zacharia Paliashvili e col test scrivud del David Magradze.
Irdning-Donnersbachtal
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Saint-Julien-Molin-Molette
Saint-Julien-Molin-Molette l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Bourg-Argental, del circondàre (arrondissement) de Saint-Étienne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Radonín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.