cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ascani Maria Sforza
Vizecanzelee
In del conclav de l'agost 1492 el proeuva a deventà Papa ma el falliss: El promett el sò vot al Papa Lissander VI in cambi de la soa collaborazion. In cambi de l'elezion el noeuv Papa el nomena Ascani vizecancelee, ciovè primm minister de facto de la Santa Sed. Per rinforzà i ligamm in tra i dò coronn Ascani l'ha organizza el Matrimoni in tra el Giovann Sforza, sò cusin e governator de Peser, cont la Lucrezia Borgia, fioeula illegittima del Papa.
Invasion franzesa
El bon rapport in tra el Papa e Ascani el forniss quand che la Franza la scerniss, in del 1494, de invad Romma. El Papa, che 'l saveva di macchinazion del cardinal Giulian de la Rover, l'ha scernuu de resist menter l'Ascani, liaa in secrett cont el Carlo VIII de Franza, l'ha sostegnuu l'invasion.
Quand che la Franza l'è stada battuda Ascani l'è poduu tornà in Vatican, senza però provà a tornà an'mò in di favor del Papa. Quand che 'l Giovann Borgia l'è staa mazzaa a cortelad, Ascani l'è staa accusaa del saltament ma assolt del Pontefice.
La Franza l'ha invaduu poeu an'mò l'Italia cont el sostegn roman e Ascani l'ha vist el borlà di Sforza a Milan. In di conclav del 1505 el proeuva ancamò a ciappà la tiara, ma a l'è sconfitt, e 'l moeur in del 1505.
Tributt
Milan el gh'ha dedicaa 'n importanta arteria stradala longa 1,5 km che la costeggia el Navili Paves in direzion Pavia.
Miasin
Miasin (nom ufizial in italian: Miasino) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Amén, Armagn, Orta, Pitnasch.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Miasin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Stotzing
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Noyarey
Noyarey l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Fontaine-Sassenage, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16.86 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 191 méter a 'na altèsa màsima de 1649 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Noyarey l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Lombardism
Per lombardism se intenden di parole entrad de la lengua lombarda in di alter lengov.
Italian
L'italian standard l'ha ricevud un poo de parole del lombard in l'antighità, ch'eren relativ soratut a di situazzion tipegh de l'Altitalia. Di esempi classegh a inn, ligad al clima, "bufera", "slavina" e, a ipotizzà che el nones l'è lombard, "ciaspola", ligad a l'ambient e al mangià songino (de songin), brugo (de brugh), rugiada (de rosada), brughiera, cascina (de cassina) e fesa. Anca ciabatta l'è rivad del lombard sciavata, termen rivad probabilment dal sefardin e, anca se 'l deriva de la lengua veneta, "ciao" l'è rivad in italian con l'intermediazzion del milanes.
In di prim edizzion di du moros el Lissander Manzon l'heva doperad di forme assee lombard e frances in del test, roba che l'ha menad a un test assee gram de lensger, tant de menàll a "resentà i pagn in l'Arno" e a meter giò i bas de la lengua italiana del dì d'incoeu.
Con l'unità d'Italia Milan l'è deventad la capital economega del Pajes e donca inn entrad in italian di noeuv parole ligad soratut al mond del lavorà e de l'economia.
Italian de Lombardia
L'italian de Lombardia el gh'ha pussee de lombardism, sia in di forme gramategai, per esempi "essere dietro a" (compagn de "vesser dree a") e 'n gran us di verb frasai (scrivere giù, fare su, mangiar fuori), che in di parole, compagn de schiscetta, brancare (de brancà) e comò.
Frances
L'esempi pussee cognossud de lombardism in frances l'è "artichaut", che 'l deriva diretament de articioch e l'è passad poeu a l'ingles.
Milena Miconi
Milena Miconi, (nasüda a Roma el 15 de dicémber 1971) l'è una atùra italiana.
Biugrafia
Nasüda a Roma el 15 de dicémber 1971, l'ha cumenciàd a laurà in teàter in d'i ann '80, e ültimement la laurà asè in televisiòn,
Sistema de Cronquist
El Sistéma de Cronquist l'è 'na schematizasiù adotàda per la clasificasiù scentìfica de le Angiospermae (piànt de fiùr). Chèsto sistéma l'è stat svelöpàt de Arthur Cronquist endèi sò tèscc: An Integrated System of Classification of Flowering Plants (1981) e The Evolution and Classification of Flowering Plants (1968, 2e: 1988).
Milena Miconi
Biugrafia
L'è testimonail del prugètt Parent Project.
Sistema de Cronquist
El sistema de Cronquist el divìt le piànte de fiùr en dò clas principài, monocotilédoni e dicotilédoni. I ùrden corelàcc i è puzisiunàcc an sotaclàs.
L'è 'n sistéma dopràt amò de divèrsi studiùs de Botànica, ma l'è alméno parsialmènt süperàt de l'òpera de clsasificasiù del 'Angiosperm Phylogeny Group, (clasificasiù APG).
Per una Sinistra rivoluzionaria
Per una Sinistra rivoluzionaria (Per ona sinistra revoluzionaria in lombard) a l'è 'na coalizion de estrema sinistra presentada ai elezion politegh italian del 2018 e fada su del Partito Comunista dei Lavoratori e de Sinistra Classe Rivoluzione.
Republega Socialista Sovietega Kirghisa
La Republega Socialista Sovietega Kirghisa ( in kirghis) a l'è stada una republega socialista sovietega part de l'URSS, in pee del al.
Ebersberg
La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 40.84 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Republega Socialista Sovietega Kirghisa
I lengove ofizziai eren la e la capital a l'era. Incoeu l'è sostituida del.
Ebersberg
Ebersberg la se tróa a 'na altèsa de 558 méter sura 'l leèl del mar.
Pražského povstání (metropolitana de Praga)
Pražského povstání  a l'è 'na stazion de la Linia C de la metropolitana de Praga, ciamada inscì in regord de la revolta de Praga del 1945 contra di nazista.
Servizzi
Biliettaria
Jindřichov (Moravia-Slesia)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Bruntál.
Luzaga
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Pappenheim
Pappenheim l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Weißenburg-Gunzenhausen. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 64.32 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Pappenheim la se tróa a 'na altèsa de 405 méter sura 'l leèl del mar.
Býkovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Blansko.
Sally Field
La Sally Margaret Field (Pasadena, California, 6 de november del 1946) l'è ona comega e attris americana.
Arbusigny
Arbusigny l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Reignier-Ésery, del circondàre (arrondissement) de Saint-Julien-en-Genevois e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.25 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 675 méter a 'na altèsa màsima de 964 méter s.l.m.
Sesto 2012
El Sesto 2012 a l’è ona squadra de folber de Sest San Giovann ch'a l’è stada fondada adrée a l’idèa d'on grupp de des amìs in del mes de marz del 2012 cont el nòmm de ASD Football Sesto 2012. El primm president de la squadra l’è staa el Lu Rong Yi, on impresari e titolar d’on bar originari de Lucheng in Cina, e l'è staa el primm president cines d’ona squadra de folber italiana. La squadra l'ha comenzàa la soa attività in del mes de luj del 2012 innanz de la stagión 2012-2013. In quell’ann là la squadra l’hà giogàa (cont el nòmm de "Football Sesto 2012" mantegnuu fin la fin del stagión 2017-2018 innanz de ciamass domà "Sesto 2012") in tèrza categoria. L'è stada promòssa a la fin de la soa primma stagión in segonda categoria. in del 2014 l'è stàa cambiàa el presidént, quand che ‘l Lu Rong Yu l’hà decidùu de dà nò el bar del center sportìv in fittanza. El bar l'era staa tiraa in pée de lù medesim e poeu bandonaa dòpo che l’aveva nop rispettàa i sò dover cont el comun. La reson probabil de quèsta soa scèrna chì l’era che lù, che l’era el proprietari d'on bar arent el gh'aveva paura de la concorrenza. La riunion di sòci l’hà inscì deciduu de desfesciall, e de mètt al sò pòst l’Alessandro Bertinazzi El bar del center sportìv l’è staa poeu incendiaa l’ann adrée in del magg 2016. El foeugh l’è staa de orìgin maliziosa. La squadra l’è migliorada de maneman, in del 2015 l'hà mancà i playòff a l’ultim moment, ma l'è stada promòssa in prima categoria l'ann adree, a la finn de la stagion 2016-2017.
El stadi indoe el Sèst el giuga l’è compres in del Center sportiv Boccaccio del comun de Sest San Giovann che’l gh’hà denter 2 camp a cinch, vun a sètt e on camp a vundes in èrba sintetica fàa in del 2017, che l’è quèll doprà del Sesto 2012 per i sò partid. Incoeu el giuga in primma categoria.
Color
I color sociaj hinn el bloeu, el bianch e l'arancion. L’arancion incoeu el ven minga dopraa; l’è staa dopraa soratutt in di temp indree quand che la squadra la gh'aveva el nòmm de "Football Sesto 2012".
Veneto brasilian
El Veneto brasilian o Talian a l'è el dialèt del Vénet che l'è parlaa suratüt in de la part del stat de Rio Grande do Sul del Brasil indùe che se fà el vin e in del stat de Santa Catarina a nòrt. A l'è anca ciamaa Vêneto brasileiro. El Talian a l'è la cunseguénsa de la granda imigrassiùn suratüt de vénet in quèla regiùn in del votcént e nöfcént. El Talian el vén del vénet antìch e l'è staa inflüensaa di lénguf del Nòrt Italia e del Purtughés del Brasil ma, vist che la gramatiga e 'l lèssich a hinn suratüt vénet, a l'è minga cunsiderada una léngua créula. Cume 'l Riograndenser Hunsrückisch (hunsriqueano riograndense in purtughés), un dialèt tudèsch che 'l parlen di brasiliàn de urigin tudèsca, el Talian l'ha sufrii anca lü la campagna de nasiunalisassiùn del presidént Getúlio Vargas, scuminciada in di an '40, per ubligà quij che parlaven minga el purtughés a parlàl. Parlà el Talian o el Riograndenser Hunsrückisch in püblich a l'era cunsideraa cuntra la nassiùn e ufensìf. E i cunseguéns se sénten ancamò incö.
El Pader Nòster in Talian
Pare nostro, che te si in celo, santificà sia el to nome, vegna a noi el to regno, sia fata la to volontà, come in celo così in tera. Da' a noi, oncò, el pan cotidiano, e perdona i nostri pecati, come noantri perdonemo ai nostri debitori, e no lassarne cascar in tentassion, ma liberane del male, amen.
Östlich Raron (distret)
El Distret de Östlich Raron (en fransés: District de Rarogne oriental) l'è giü dei quatórdes distrècc del canton Vales, en Svìsera. Endèl el gh'ìa 'na popolasiù totàl de  abitàncc. El capolöch l'è la citadìna de Mörel.
Cümü
I cümü del distrèt de Östlich Raron i è:
Dialett mendrisiott
El Mendrisiott (ciamaa familiarment anca momò) l'è on dialett del Lombard occidental. Come che 'l dis el sò nomm, a l'è parlaa in del distrett de Mendris, el tocch pussee a sud del Canton Tesin. L'è proppi bell vesin ai parlà comasch e varesott, e de fatt el pò vess consideraa anca domà on sotta-dialett del Comasch. Insemma cont el Luganes el fa sù el grupp meridional de l'inscì-ciamaa dialett ticines. Oviament, el confin l'è nò inscì nett e precis, e pò dàss che anca in del Varesott e in del Comasch a ghe sia di dialett compagn de quell de Mendris.
Caratteristegh
Tendenzialment, per i dialett del Mendrisiott podom cattà foeura quei caratteristegh chì:
Ona novella del Boccasc
Son per cuntàvv sù che in di temp del primm re da Cipro, dopo che Goffredo de Buglion l'aveva conquistaa la Terra Santa, è success che ona bella donna da Guascogna l'è andada a visità ol Sant Sepolcro, e quand lee l'è tornada a Cipro gh'è staa di omen cattiv che l'hann scherzada. E lee l'ha creduu ben d'andà a ciamà ol re; ma a gh'è staa quaidun che gh'ha dii de minga andà, perchè ol re el se sentiva migna ben e l'avaress faa ol viagg inutilment, e che la saress stada piuttost rimproverada. Quand quella donna l'ha sentii 'sti robb chì, mezza disperasa per vendetta, la s'è messa in ment d'andà del re fasendigh cognoss la sova povertà; e, arrivada là, la gh'ha dii: "Che 'l senta, scior, mì son migna vegnuda de lù per cuntàggh sù la vendetta che m'hann fai, ma per sentì de lù come 'l fa a sopportà quii che ghe fann a lù, affinchè anca mì possa imparà a sopportài, e Dio voeur che podess ottenèll". Allora ol re, che l'era semper stai lì quiett, el s'è faa risentì, e de quell dì innanz el s'è mettuu a difend rigorosament tutt i sò popol che fuss maltrattaa. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n650/mode/2up Giovanni Papanti, I parlari italiani a Certaldo, 1875, pag. 630]
Oupia
Oupia l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Olonzac, del circondàre (arrondissement) de Béziers e del dipartimènt de l'Hérault.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.04 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 50 méter a 'na altèsa màsima de 295 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Oupia l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Vízvár
a l'è un comun del Distret de Barcs, cont una popolazzion de abitant.
Strada europea E012
La Strada europea E012 a l'è 'na strada europea in Kazakistan e Cina. La conliga Almaty e Khorgas e l'è longa 349 km.
Castellammare di Stabia
Castellammare di Stabia l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 66413 abitàncc, 'na superfìce de 17 km² e 'na densità de 3907 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gragnano, Pimonte, Pompei, Santa Maria la Carità, Torre Annunziata, Vico Equense.
Strada de segonda class 537 (Slovachia)
La  a l'è una strada de segonda class de la Slovachia longa 62 km.
Saint-Denis - Porte de Paris (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 13 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del tram Fermada del bus
Stazion de Sarnen
La Stazion de Sarnen a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de Sarnen.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Zentralbahn.
Sástago
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Don Busch
A l'era nassüü ai Bèch, Castelnöv, che al di d'incö al se ciama in sò unur Castelnöv Don Bosch, el 16 d'agust del 1815. In del 1841 a l'è staa urdinaa cüraa. A l'è mort a Valdoch, Türin, el 31 de genar del 1888.
Don Busch a l'è 'l fundadur de la cungregaziun di salesian e di tusann de Maria Aüsiliatris.
Suens al scriveva i sò predigh in piemuntes, che hinn anca cunservaa incö. In piemuntes l'ha scrivüü anca tòni (un gener literari tipigh piemuntes) e alter vers.
In del 1934 l'ha canunizaa sant el Papa Pio XI.
Dettenhausen
Dettenhausen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Tübinga. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 11.02 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Dettenhausen el se tróa a 'na altèsa de 412 méter sura 'l leèl del mar.
Montorio (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Macchinista
El macchinista a l'è la persona che la guìda on treno e che la se occupa de controllà el respett de la velocità massima e del segnalament. L'è despess assistii di alter figur, a segonda del sistema ferroviari, 'me el capotreno, el foeughista, el frenista o el controllor.
Casteldaccia
Casteldaccia l'è un cumün de la Pruvincia de Palermo (PA).
Piev de Lenn
Per secoi, la piev de Lenn l’è stada ona division de la provincia de Com e de la diocesi de Com.
La piev
Sota el profil civil, la sudivision aministrativa de la piev l’è stada razzionalizada de l'imperatris Maria Teresa d'Austria che l'ha reconossud ‘sti 3 comun chì:
Tännesberg
Tännesberg l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alt Palatinato. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neustadt an der Waldnaab. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 46.57 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Tännesberg el se tróa a 'na altèsa de 585 méter sura 'l leèl del mar.
Kyselovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Zlín e del distret de Kroměříž.
Cavian
right|200px|thumb right|200px|thumb|Posizion de Cavian in del so distret Cavian (nom ufizial in italian: Caviano) a l'è un ex cumün svizzer del distret de Locarno. in del Canton Tesin. In del 2010, quan che l'è staa incurpuraa a Gambarögn al gh’eva pressapoch 124 abitant e una süperfiss de 3,2 km². L'abitaa al se tröva a una altitüden de 282 meter sura al livel del mar.
In del ginee del 2010, insema coi cumün de Conton, Gerra, Indemen, Magadign, Piazzögna, San Nazzee, Sant Abondi e Vira el s'è fundüü in del növ cumün de Gambarögn.
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
La Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais a l'è on'università de Belo Horizonte, Minas Gerais, Brasil, che l'è stada fondada in del 1958.
Pfäffikon (ZH)
Pfäffikon a l'è un cumün svizzer, capolögh del distret (en todèsch: Bezirk) de Pfäffikon, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 19.54 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Pfäffikon al se tröva a una altitüden de 547 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bäretswil, Bauma, Fehraltorf, Hittnau, Russikon, Seegräben, Uster, Wetzikon, Wildberg. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
Pfäffikon l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 811 col nom de faffinchova. In del 965 l'eva menziunaa col nom de haffinchova.
Strada de segonda class 538 (Slovachia)
La  a l'è una strada de segonda class de la Slovachia longa 7,4 km.
Pfäffikon (ZH)
Storia
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Bukovinka
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Blansko.
Baghèt
thumb|right|130px|Fregi dala metà del [[XV secul a Malpaga (BG), Castel de Bartolomé Coleù, pitur anònim. (10)]]
El baghèt (dal lumbard ‘’baga’’, parola prubabilment d’urigen celtega che la vö dì “sach de pel”) l'è un tipu da piva che la vegniva sunada, fin vèrs la metà dal secul passaa, in dala Pruvincia da Bèrgum. Pürtròp a scumenzá dal dòpu guera, al baghèt l’è stai dismentegaa e, prugressivament, sustitüi da óltar strüment (presempi la fisarmònica). Dumá ültimament di ricercadur e di stüdius hann cuntribüii a fal riviv e finalment incö l’è ancamò pussibil scultá la sò vus.
Stòria
thumb|right|150px|Strüment apartegnüü al Quirino "Manòt" Picinali ([[1880-1962) da Gandino. (töt giò dal Valter Biella) ]]
In tücc i paes de l'Euròpa hinn cugnusüü di strüment cun nom cuma zampógna, cornamüsa o piva che hinn sta assè impurtant, e in tanti cas hinn ancamò, per l'espressività müsicala dal mond pupular. Hinn certament antich i sò urigin, dafát a gh'hinn nutizzi sicür che di aeròfún cun la risèrva d'aria evan giamò druvaa a Ruma indal prim sécúl dòpu Crist. Indal períut medieval una gran quantità da funt icunugrafich la docümenta che l'eva presenta una faméja da strüment che i eva druvaa nurmalment e che la sa diferenziáva in divers tipulugii. Quèi mudèl diferent hiin i radis dai piv e dai zampógn che ancamò adèss hinn present in tüta l'Euròpa.
thumb|right|300px|cartína dala lucalizazión di piv ind i zonn [[Pianüra Padana|Padan-Alpin (9)]]
Lucalizazión geugrafica di piv indal Nort Itália (2)
Al baghèt bergamasch al sa inseríss indüna area granda cuma tüt al Nòort Itália indúa l’è ancamò testimuniada la presenza de certi tipi de cornamüs. In particular sa distinguen:
Al baghèt indala tradizión Bergamasca (3)
La presenza da sunadur indala media Val Seriana l'eva ben radicada ma, sa pò dí, quasi impruvisament e tücc inséma chesta cumünità da müsegh l'a dismetüü de suná vèrs i ann '40. Segund di ricerch püssee recent a resülta che un sunadur da Gazzaniga (BG) l’ha dismetüü de suná indal 1975 e l’è mort indal 1976. Gh'è de nutá che la magiuranza l'eva de estrazión cuntadina. Quèi pòch che evan mia cuntadít i faseva l’artisan. Al vegn dónca a ment al lögh cumün che al vör ligá al baghèt a la dimensiún suciala dei pastur. Cuntadit evan i sunadur e cuntadina l'eva la cültura che la impieniva l'espressività del baghèt, ligaa ai sir d'invernu passaa indala stala. Inscí anca l’mument tempural indúa che sa drövava la piva l’eva cunseguentement ligaa al mond cuntadin. A sa cuminciaa a suná al principi dal invernu quand che i rivaven i prim fregg, al laurá indi camp al lassava püssee respir ai sunadur che pudevan inscí, cun tanta pazienza, mét ancamò in fünziún al sò strüment metüü via l’ann adré e sa nava innanz a suná fin a carnival. Apena la rivava la primavera, sa tacava turna a lavurà indi camp e la piva la vegniva metüda via faja sü indun tòch da stofa par prutegiala in atesa d'un altar invernu. thumb|right|280px|Al baghet cun i nom di sò cumpunent (8) Ancamò incö in bergamasch sa dupera la paròla maschil "baghèt" par indicá la piva o, püssee genericament, tücc i tipi da cornamüs. Indal sò "Vocabolario dei dialeti bergamaschi antichi e moderni (Tipografia Editrice Fratelli Bolis, Bergamo 1873)", Antonio Titaboschi al dá la definizión:
"Baghèt, Pia e Gnora Piva o Cornamusa. Sorta di strumento pastorale composto da un otro (Baga) e di quatro Cannelle (Bochì, Pia o Diana, Orghegn o Bas): il Bochì è la cannella più corta, con un foro unico in cima, per gonfiar l’otro col fiato: la Diana o Pia è la cannella un po’ più lunga terminata in campana, con pochi fori, da aprirsi e chiudersi col polpastrello delle dita, e così dare una qualche modulazione al suono che ne esce collo stringere l’otro fra il peto e le braccia: i Bas o Orghen sono le due cannelle destinate a servire d’accompagnamento"
Baghèt, Pia e Gnora Piva o Cornamusa. Tipu da strüment pastural cumpost de un sach (Baga) e de quater cann (Bochí, Pia o Diana, Òrghégn o Bass): al Bochí l’è la cana püssee cürta, cun dumá un bögg in scima che al serviss par sgunfiá al sach cul fiaa; la Diana o Pia l’è la cana un zich püssee lónga che la finiss a campana, cun poch büs, da sará o derví cun i did di man, e dagh inscí una quaj modulazión al sun che l’vegn föra intant che sa strenc al sach pien d'aria tra l’pèt e i brasc; i Bas o Òrghén hinn i altar dü cann druvaa par fá de acumpagnament.
Cuma el fünzióna
I mutur che i genera al sun indal baghèt hinn di dispusitiv che i vibra quan che hinn traversaa da un buf d'aria. Indal baghèt ga n'è tri: dó indi orghen e vün indala diana. Al nom generich da chesti dispusitiv l’è ancia che la pò vess sempliz se l’è la gh'a dumá una part che la vibra upür dúbia se i part che i vibra hinn dó. Indi cann lungh (i orghegn) a gh'è dent di anci sempliz (vüna indal prim orghen e vüna indal segund orghen) inveci indala diana a gh'è dent un'ancia dúbia.
In urigin i anci I evan fai de un material natüral, la cana da paltüm (Arundo donax) ma incö hinn preferibil i materi plastich che gh'hann püssee stabilità e anca resistenza mecanica. In pratega i anci da plastega a düran püssee e custan da menu.
I nom uriginai dai anci druvaa indi Vai bergamasch l’eva: L'aria che la serviss per fá ná in vibrazión i anci la vegn prima da tüt acumülada indala baga (al sach da pèl) pöö, al sunadur al fa aümentá la pressiún dal'aria dent ala baga fasent fòrza cunt al brasc che al schiscia la baga cuntra al pèt. I anci sempliz che gh'è dent indai orghen i cumincia a vibrá per prim parchè hinn calibraa per una pressiún püssee bassa mentre l'ancia dúbia che gh'è indala diana la cumincia cun una pressiún legerment püssee valta. A l’è mia necessari de cuntinüá a bufá dent indal bochí parchè l'aria cuntegnüda indala baga l’è assee par fá suná al baghèt per 10 - 15 segund (al temp, magari, par cantá una stròfa dala canzún); l'autunumìa d'aria la dipent principalment dala dimensiún e qualita dala baga e dala fatüra di anci. La tradizión dal baghèt la insegna che i sun di orghen devan vess "putent" e chel dala diana "fort". Al prublema principal indala custrüzión dai anci dala diana l’eva che a duvevan véss sensibil a una pressiún bassa e dónca duvevan vess sutil, quasi trasparent ma cunt i strüment da laur che i gh'eva la lavurazión la vegniva cumplicada e tanti anci i sa rumpeva ancamò prima da pudé vess druvá. Anca dopu che evan prunt par suná i anci da cana i gh'eva mia tanta stabilità e evan fragil. De tüta manera, la pressiún giüsta par suná la g'ha de véss da 30 cm/H2O o anca menu.
prim orghen
Al prim orghen l’è furmaa da dó seziun cuassiái infilaa (per circa 10 ghei) vüna dent in chel'altra. I dó part pòdan inscí scur dent e föra in manera che la lünghezza dala cana la pò variá. La pussibilità de slungá o scürciá la cana la parmet de acurdá al sun che l’vegn föra dal prim orghen. Al sun al sa valza de tunalità se la cana la sa scürcia e al sa bassa se la cana la sa slunga. Al prim orghen l’è acurdaa un'utáva sóta dala diana. Al büs lungitüdinal che l’travèrsa tüta la cana l’è cilindrich.
segund orghen
La strütüra del segund orghen l’è cumpagna da chela del prim orghen, i diferenz hinn da lüngheza e da diametru dal büs. Al segund orghen pöö l’è furma da tri sezión inveci che da dó. Anca al segund orghen al pò véss slungaa u scürciaa fasend scur i tri sezión cuassiái. La sò acurdadüra l’è dó utav sóta dala diana.
diana
Se al scòpu dai orghen l’è de fá dumá una nòta (nurmalment la tònica dala diana) che la serviss de acumpagnament, la diana inscambi la gh’ha de vess manuvrada cui did di man parchè la pòda fá una meludía. La diana la gh'ha una strütüra fissa, la pò mia véss slungada o scurciada, però la gh'ha vot büs (set da sóra e vün da sót) che vegnan saraa o dervii cunt i pulpit di did di man per l'emissiún da 9 not. A difarenza dai orghen, al büs lungitüdinal dala diana l’è cònich (strenc in scima largh in fund).
bochí
Un altar toch pütost impurtant dal baghèt l’è al bochí. In scima al bochí a gh'è un canel de tegn in buca che al serviss per bufá l'aria indala baga, in fund a gh'è la valvula da ritegn che la impediss a l'aria de turná föra.
baga
La baga la vegniva tajada föra dala pèl mia cunsciada da cavra o pégura cüsida cunt al per da denter.
Impiant sunor
Dai ricerch fai dal Valter Biella (7) a sem che i baghet uriginaj I evan intunaa in LA magiur cun estensiún da una utáva sü una scara diatònica e dónca i not i evan: (SOL), LA, SI, DO, RE, MI, FA, SOL, LA. A dispet de la prubabilità che i strüment avaréssan pudüü suná anca di not föra dala scara diatònica (ul sunadur Ruggeri ja ciamava "mezz vus") a gh'hinn mia di testimunianz che i pòda cunfermá, dónca pa'l mument, a devum pensá che i müsich sunaa evan basaa dumá süla scara diatònica da LA magiur. I orghen, cuma giamò dii prima, in intuna un'utava (prim orghen) e dó utav (segund orghen) sóta dala tònica dala diana (LA).
Ditegiadüra
La ditegiadüra dal baghèt l’è da tipu "dervii" parchè la sücessiún di not dala scara la sa suna dervend i büs dala diana vün par völta (dal bass vèerz l’alt, tücc sara = SOL; tücc dervi = LA). I eventüai "mèzz vus" (i not agiüntiv dala scara crumatega) sa pòdan utegn cun certi pusiziun di did ciama a "pirùn".
Tradizión
Suná ul baghèt, cuma hem giamò vist, l’eva una atività purtada inanz prevalentement dala pupulazión cuntadina e artigiana dai dó secul passaa. Cuma evidenzià dai stüdi dal Valter Biella, a gh'evan di regull mia scrivüü che tücc i sunadur i rispetava. Prim dal tüt indi part dal baghet a pudevan mia vessegh dent i culur dal diául (ul negher e ul róss) e pöö al períud dal ann indúa sa pudeva suná l’eva praticament dumá l’invèrnu.
Ul baghèt al dí d'incö
Cuma hem giamò vidüü prima, i baghet uriginaj evan intunaa in LA magiur. Incö al Valter Biella, l’ünich liütari che al custrüiss baghet, l’ha faa di ricerch e l’ha pruvaa a elaburá di mudifich ai dimensiún dala diana e di òrghegn. Par esempi, da vün di strüment uriginaj truaa (ul püssee lungh, che forsi l’eva intunaa in LAb) l’ha ricalculaa i misür par fá un strüment intunaa in SOL magiur (tunalità che la parmet da suná insema a óltar strüment pupular da la Pianüra Padana). De tüta manera, a gh'hinn anca di versiún intunaa in SIb che hinn la evolüzión püssee natürala dai strüment uriginaj in LA (defati, i strüment uriginaj I evan mia tücc cumpagn. La tunalità da riferiment l’eva ul LA magiur ma i strüment evan custüii a man e vegnivan o püssee lungh o püssee cürt). La carateristica püssee impurtanta de mantegn l’è la "fadiga" che sa duveva fá par suná e dónca la custrüzión di anc (semplis e dúpi) l'è vün di detali püssee delicaa.
Bèrghem Baghèt
La Bèrghem Baghèt l’è la prima e l’önega bànda de baghèt al mónt; l'è nasìda in del 2006 a Ambìer ‘n Pruìnsa de Bèrghem, dal Utùer del 2009 la s’è spostàda a Palasàch e in del 2010 l'à tiràt in pé ol Bergamo on pipes, ol prim fèstival internasiunàl de cornamüze.
Strada europea E013
La Strada europea E013 a l'è 'na strada europea in Kazakistan. La conliga Saryözek e Koktal e l'è longa 177 km.
Lupiana
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Treuchtlingen
Treuchtlingen l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Weißenburg-Gunzenhausen. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 103.00 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Neukirch (DE-BW)
Neukirch l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bodenseekreis. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 26.58 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Malpica de Bergantiños
Malpica de Bergantiños l'è on comun spagnoeu de la comunitaa autonoma de la Galizzia. El se troeuva in de la. El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
Republega Socialista Sovietega Leton
La Republega Socialista Sovietega Leton ( in leton) a l'è stada una republega socialista sovietega part de l'URSS, in pee del al.
Malpica de Bergantiños
El sò codes statistegh l'è.
Republega Socialista Sovietega Leton
I lengove ofizziai eren la e la capital a l'era. Incoeu l'è sostituida de la Letonia.
Casoria
Casoria l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 77.546 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 6462 ab./km². El cunfìna coi cümü de Afragola, Arzano, Cardito, Casalnuovo di Napoli, Casavatore, Frattamaggiore, Napoli, Volla.
Monterrubio de la Demanda
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Janov (Moravia-Slesia)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Bruntál.
El gh'ha el status de cità.
Francesco Mandelli
Francesco Mandelli (Erba, 3 d'April dal 1979), (cugnussüü anca cul nom da Nongiovane), l'é un atur, cundutur televisiv e comich italian.
Silenen
Silenen a l'è un cumün svizzer del Canton Üri. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 144.78 km², e al se tröva a una altitüden de 510 meter sura al livel del mar.
miniatura|manzína|El pont de Chärstelenbach de le bande de Amsteg El cumün de Silenen a l'è tacaa ai cumün de Disentis/Mustér (GR), Erstfeld, Gurtnellen, Linthal (GL), Schattdorf, Spiringen, Tujetsch (GR), Unterschächen.
Geography
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Saint-Symphorien-sous-Chomérac
Saint-Symphorien-sous-Chomérac l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Chomérac, del circondàre (arrondissement) de Privas e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Bermuda (vestiment)
I bermuda a hinn ona sorta de braga curta, cont ona longhezza che la riva pù o manca ai genoeugg. A hinn ben spantegaa, in particolar in gins, come vestiment casual di òmen, mantegnend inscì la comoditaa di tradizionai bragh denim in de la version de l'estaa.
Saint-Symphorien-sous-Chomérac
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.86 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 110 méter a 'na altèsa màsima de 394 méter s.l.m.
Bermuda (vestiment)
Origen
El sò nòmm el riva giò da la sò popolaritaa in de l'arcipelagh britannegh di Bermuda, indove vegnen mettuu su minga domà come on vestiment casual, ma ancasì in de di ocasion pussee tiraa, despess insemma a giacca e cravatta.
I bermuda a hinn nassuu per dà ona soluzion ai proibizion imposuu d'ona legg locala, che l'inebiva i dònn del fà vedè i gamb tutt biòtt. Minga tròpp temp apos a hinn deventaa on indument anca per i òmen.
Usagg
L'esercit britannegh l'ha adottaa l'usagg di bermuda per i stanziament in di pais tropegai e in del desert, e al dì d'incoeu hinn ancamò part de la divisa de la Marina Reala.
Cargo-pants
Compagn di bermuda per longhezza a hinn i cargo-pants, che però se desferenzien per avè on taj "baggy", e, in general, vess ancamò men "elegant" di bermuda.
Costumm da bagn bermuda
De solet se indica cont el termen "bermuda" anca 'l costumm da bagn per òmm a braghett curt.
Strada de segonda class 539 (Slovachia)
La  a l'è una strada de segonda class de la Slovachia longa 6,6 km.
Muggia
Muggia (en triestì: Muja; en furlà: Mugle; en latì: Castrum Muglæ; en slovéno e cruàt: Milje; en todèsch: Mulgs) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Trieste. El g'ha presapóch 13.299 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 1023 ab./km². El cunfìna coi cümü de San Dorligo della Valle, Trieste.
L'è l'ünich cumü istrià che l'è restàt a l'Itàlia dòpo de la Segónda Guèra Mondiàl.
Dußlingen
Dußlingen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Tübinga. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 13.06 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Dußlingen el se tróa a 'na altèsa de 379 méter sura 'l leèl del mar.
Strada europea E014
La Strada europea E014 a l'è 'na strada europea in Kazakistan. La conliga Usharal e Dostyk e l'è longa 188 km.
Terza rodaia
La terza rodaia a l'è on sistema doperaa per alimentà i treni, doperaa despess in di sistema de metropolitana.
Aspett tecnich
La terza rodaia la scorr arent al treno che 'l se tacca cont on pattin che 'n va in su 'sta rodaia. In di ultim temp la rodaia a l'è despess protegiuda cont on isolant.
A l'è 'n alternativa a 'na linia aerea per i treni che i gh'ha de vess cont on profil bass, grazia a l'eliminazion del pantograf.
A l'è però svantaggios in quej lign cont di passagg a nivell e cont di deposit, per la corrent ad altezza omm. A l'è anca impossibil de doperà quand che gh'è una linia a volta velocità, perchè la supporta no el carich de corrent adatt.
Grafing bei München
Grafing bei München l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ebersberg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 29.57 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Terza rodaia
Aspett tecnich
Di voeult a gh'è anca ona quarta rodaia per sarà el circuitt senza doperà i binari classich: A l'è el cas de la linia 1 de la metropolitana milanesa e di treni parisitt MP 05 in su gomma.
Grafing bei München
Grafing bei München la se tróa a 'na altèsa de 522 méter sura 'l leèl del mar.
Optevoz
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 280 méter a 'na altèsa màsima de 415 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Optevoz l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Würzburg
Würzburg (Wirzburg in bavares; Wurtzbourg in frances; Herbipolis in latin; Wurtzburgo in spagnö e purtughes) a l'è una cità de la Germania de 134.225 abitant (2007).
Bönigen
Bönigen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.1 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|manzína|Bönigen e söl sfónt Ringgenberg El cumün de Bönigen al se tröva a una altitüden de 568 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Iseltwald, Gündlischwand, Gsteigwiler, Matten bei Interlaken, Wilderswil, Interlaken.
Würzburg
Aministraziun
El sindich a l'è el Georg Rosenthal.
Bönigen
Storia
Bönigen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1261 col nom de villa Boningen.
Würzburg
Cità gemelaa
Würzburg a l'è gemelaa cun:
Bönigen
Storia
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Stazion de Silla
La Stazion de Silla a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de Castel di Casio. L'è verta dal 28 ottober 1927 e l'è in su la ferrovia Porrettana.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni suburban de la linia S1A del servizzi ferroviari metropolitan de Bologna de la Trenitalia.
Interscambi
Fermada de l'autobus
Kvasice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Zlín e del distret de Kroměříž.
Bukovina (Cechia)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Blansko.
Gesa de la Madonina in Praa
"Oh Madonnina, Madonnina in Praa quanti da sti discors ti t'e scoltaa; e come mamma comprensiva e bona protegg sti nost bagaj, cara madona."
- Carmen Broggi, I poesij dra Carmen, 1979
La gesa de la Madonina in Praa (italian: Chiesa della Madonnina in Prato) a l'è on santuari catolegh de la citaa de Vares, in del rion de Biumm de Sòtta.
Storia
In del Cincent Biumm el se trovava foeura di mur de Vares, in mez ai praa, e l'è donca per 'sta reson che la gesa la gh'ha 'sto nomm. On temp la gh'aveva de vess vuna di tanti gesioeur de campagna, ma cont el temp l'è cressuda de importanza, fina a deventà ona gesa on poo pussee grandotta. Giamò a la fin del secol XV donca la gesioeura l'è stada sgrandida: l'è nominada per la prima voeulta in del 1567 in d'on document de la curia milanesa. Al temp la gesa la gh'aveva ona pianta a forma de cros grega e ona faciada rustega e quasi biotta, senza portegh nè campanin. In del 1574 el Carlo Boromee l'ha domandaa de imbellì la gesa: ma s'è comenzaa a fà i lavorà domà in del secol adree. In de tra el 1678 e 'l 1686 la gesa l'ha ciappaa ona forma noeuva, a cros latina, e gh'è staa poeu cambiaa la faciada, segond el gust manierista del temp. Semper in quell temp, el de dent de la gesa l'è staa picciuraa de artista lombard. In del 1722 el cammaster Gioann Antoni Speron el gh'ha faa taccaa arent on campanin, de stil barocch. Infina, in del 1742 l'è stada recostruida anca la sagrestia. In del Vottcent la gesa l'ha patii di brutt moment: a semm che a on certo pont a l'era stada fina desconsacrada, anben che i varesin suttaven a vess devott a la picciura de la Madona che 'l se troeuva in de l'absida. In del secol XX gh'è staa di olter problema: per esempi el tecc el s'è creppaa, e quest l'ha faa vegnì dent l'aqua; inoltra, la gesa l'è stada on poo schisciada intorna a on mugg de cà noeuv de tipo residenzial. In tra el 1995 e 'l 1996 la gesa l'è stada restavorada de l'architett Marco Giani, che l'è staa bon de portalla al sò splendor di temp indree.
Tabuenca
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Provincia de Milan
La Provincia de Milan (Italian: Provincia di Milano) a l'è stada ona provincia de la Lombardia che la cunta pussee de trii milion de abitant e per quèst motiv a l'è la terza provincia pussee popolada de tuta l'Italia. Incoeu a l'è sostituida de la città metropolitana de Milan.
La confina a nòrd con la Provincia de Vares e la Provincia de a Monscia e Brianza, a est con la Provincia de Bergom, la Provincia de Cremona e la Provincia de Lòd, a sud con la Provincia de Pavia e a òvest con la Provincia de Noara. La gh'hà anca on'exclave, el comun de San Colomban al Lamber, che se troeuva intra i Provincc de Lòd e Pavia. L'è nassuda in del 1797 del vegg ducaa de Milan (al temp sòtta el domini dij Austriach) cont el nòmm de Departement de l'Olòna. In del 1815, quand l'è nassuu el Règn Lombard-Vènet la gh'è stada ona division de la Provincia de Pavia. In del 1862, subit dòpo l'Unitaa d'Italia i Savòja gh'hann giontaa la Provincia de Lòd, che l'è stada tacada fina al 1992. Infin, in del 2004 l'è nassuda la Provincia de Monscia e Brianza, che l'è diventàa ona realtaa in del 2009.
A partì dal primm de sgenee 2015, la pruincia a l'è stada sopressa e 'l sò post a l'è staa ciapaa da la cità metropolitana de Milan.
Mum
Mum (nom ufizial in italian: Mòm in Piemuntes; Momo in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
Provincia de Milan
Geografia
La Provincia de Milàn la se troeuva in de la Lombardia del nòrd-òvest, in de la zòna de l'Alta Pianura situada intra el Tisin a òvest e l'Ada a est. El primm el nass in Svizzera e'l finiss in del Pò arent a Pavia; l'alter el vegn del Lagh de Còmm e'l finiss in del Pò intra i provincc de Lòd e Cremona.
Mum
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
Provincia de Milan
Geografia
Alter fiumm important hinn el Lamber, che'l passa a est de Milàn (quarter de Lambraa) e'l confluiss (finiss dent) in del Pò a Òri Litta (LO), e 'l Seves, che inveci el vegn di colinn del Comasch e poeu el riva drent a la Martesana.
Yandere
Yandere a l'è on termen giappones doperaa per riferiss al stereotip de 'n personagg in apparenza dolz ma che in realtà a l'è ossessionaa del personagg de che l'è interessaa e l'è pront a fà di att violent e brutaj contra di personn che attacchen el sò amaa o che hinn interessaa a lu.
Provincia de Milan
Geografia
On important aspett de la idrografia milanesa hinn i Navili, canai ch'i hann faa i Duch de Milan duranta l'Etaa de Mezz e anca dòpo per podè trasportà i prei per fà sù el Dòmm (che l'è anmò in costruzion). Anca se la pussee part l'hann sarada, resten anmò in vita el Navili Grand, el Navili Paves e la Martesana. Ma gh'hinn anca alter canai, comè el Villoresi.
In de la Provincia de Milan a gh'è on gran numer de parch, e regordom el Parch Ada Nòrd e 'l Parch de la Val del Tisin.
Stòria
La stòria de la Provincia de Milan l'è ligada a quèlla del capploeugh, che el gh'ha avuu i istess sòrt.
Mum
L'è tacaa ai cumün de Barénch, Bransach, Briun-ä, Caltignaga, Vlésc e Vavru.
Provincia de Milan
Stòria
Abitada prima di Insuber e poeu di Gall, la zòna l'è stada ciapada di Roman arent al 200 prima de Crist. Vers la fin de l'Imperi roman, Milàn l'è diventada la capital de l'Imperi. L'è stada poeu invaduda di Visigòtt, di Longobard (di quai el vegn el nòmm "Lombardia") e di Franch. L'è stada donca sòtta el Sacro Roman Imperi ma l'ha vist la nassida de on gran numer de comun indipendent.
Dòpo el period comunal, tutt el teritòri l'è staa ciappaa di Signor de Milan, che l'hann governaa fina a la rivada di Frances e di Spagnoeu. Per dusent ann el Ducaa de Milan l'è staa rett di Asburgh de Spagna, fina a quand, dòpo la Guerra de Succession Spagnoeula, el domini l'è passaa a l'Imperi d'Austria che l'ha tegnuu (a part duranta i invasion del Napoleon) per alter cent'ann. La Lombardia occidental l'è staa loeugh de on gran numer de batali duranta la Segonda Guerra de Indipendenza (1859), a la fin de la qual l'è stada unida al Regn de Sardegna, che duu ann dòpo (1861) l'è diventaa el Regn d'Italia. De chì, la stòria l'è compagna de quella italiana.
Strada statal 336 del Reoport de la Malpensa
La  a l'è 'na strada statal d'Italia de proprietà de ANAS che la conliga l'autostrada A4 a Bust Grand con l'autostrada A4 a Marcall cont el Cason, e inscì de tocà el reoport de la Malpensa.
Provincia de Milan
Comun
I comun de la Pruvincia de Milan a hinn.
Strada statal 336 del Reoport de la Malpensa
Classifegada 'me strada extraurbana principal, la soa classifegazzion burocatega a l'è 'n poo 'n rebellot. La gh'ha 'na trata che la conliga Bust a Varall, in provincia de Noara, 'na diramazzion che la conliga el Terminal 2 a Magenta e la diramazzion A che la conliga insema, a Vanzaghell, la strada principal a la Gallaratesa.
Provincia de Milan
Lengua
La lengua ofizzial e pussee spantegada in sul territori l'è l'italian. Milan l'è vun di center de iradiazzion de l'italian modern. In ogni cas, el resist ancamò el lombard 'me lengua local, anca se in d'ona posizzion semper pussee precaria. El milanes l'è la variant pussee prestigiosa del lombard ocidental, che l'è ancamò bona de influenzà i dialett di caploeugh provinciai. Del pont de vista dialettal, la provincia milanesa la pò vess spartida in d'ona quai sotta-zona, a segonda di center minor: a ovest a gh'è 'l magentin e 'l biegrassin, a sud el binaschin (che 'l se vesina al paves), a sud-est el meregnanin (ormai lodesan), a est e nord-est el brianzoeu. La zona de Legnan la ved la presenza del dialett bustocch-legnanes che, anca se l'è ciarament ocidental, el gh'ha di caratteristegh proppi originai.
Porte de Vanves (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 13 e 14 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del tram Fermada del bus
Mum
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Mum l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Flogging Molly
I Flogging Molly hinn on grup celtic punk irlandes, nassüü in del 1997 a Los Angeles, California, USA. El nom del grup al deriva da "Molly Malone", un pub irlandes de Los Angeles.
Yandere
L'esempi pussee famos a l'è el personagg de Mirai Nikki Yuno Gasai.
Loranca de Tajuña
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Moncalvillo
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Carlo Bertolazzi
El Carlu Bertulazz (Riolta, 2 de nuember 1870 - 2 de giugn 1916) l'è stai un scritur de liber e de cumedie, giurnalista e critich lumbard e italian.
Zala (Ongaria)
a l'è un comun del Distret de Tab, cont una popolazzion de abitant.
Hošťálkovy
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Bruntál.
Pailhès (FR-34)
Pailhès l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Murviel-lès-Béziers, del circondàre (arrondissement) de Béziers e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Casola di Napoli
Casola di Napoli l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 3.657 abitàncc, 'na superfìce de 2 km² e 'na densità de 1829 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gragnano, Lettere.
Pailhès (FR-34)
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Pailhès l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Fabrizio Biggio
Fabrizio Biggio (Firenz, 27 da Giugn dal 1974), (cugnussüü anca cul nom da Biggio), l'é un atur, cundutur televisiv e comich italian.