cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Policie (Cechia)
Giurisdizion
A gh'è anca di unità faa su a nivell statal 'me l'antidroeuga, la sezion pirotecnega, la polizia di forestee, la protezion di volt carich del Stat e i unità tattich.
Galleria di foto
<Gallery> File:Vlaclavske namesti Skoda Czech republic policie officers.JPG|Agent de la Polizia File:Peaked cap.JPG|Cappell de la Polizia File:Czech police armored vehicle in Václav Havel Airport Prague.jpg|Veicol blindaa a l'Aeroport Václav Havel File:Eurocopter EC-135T-2, Czech Republic - Police AN1578260.jpg|Elicotter de la Polizia File:Policejní motocykl, Praha.jpg|Moto de la Polizia File:Czech Police Car, 2008 coloring.jpg|Auto de la Polizia File:LKCM04.jpg|Polizia a cavall File:Main railway station Praha, Skoda Czech republic policie.JPG|Auto de la Polizia </Gallery> </Div>
Bandera de l'Ucraina
La Bandera de l'Ucraina a l'è la bandera nazzional doperada in, fada di color e representada de l'emoji.
1307
El 1307 a l'è 'n ann del secol quell de quatordes.
Macedònia Urientàla e Tràcia
300px|right|thumb|La Macedònia Urientàl e Tràcia
La Macedònia Urientàla e Tràcia (Ανατολική Μακεδονία και Θράκη/Anatoliké Makedonía kai Thrákē ‘n lèngua gréca; Doğu Makedonya ve Trakya 'n lèngua türca; Източна Македония и Тракия/Iztočna Makedonija i Trakija 'n lèngua bülgara) l’è öna di regiù o periferée de la Grécia e la sò capitàl l’è Komotēné (Κομοτηνή ‘n lèngua gréca).
Derghen
Comun indipendent fina al 1869, l'è staa taccaa ad Affer e poeu insema a quell lì a Milan in del 1923.
Macedònia Urientàla e Tràcia
L’è bagnada dal Mar Egéo a mesdé (süd), la ghà a la sò matìna (èst) la Türchia, a mut (nord) la gh'à la Bülgaréa e a sìra (ovest) la Macedònia Sentràla che l'è ön ótra regiù de la Grécia.
Derghen
Strapòrt
La zona a l'è servida de dò fermaa de la linia 3 de la metropolitana milanesa: Derghen e Maciachini. La zona a l'è servida anca de la circonvallazion esterna 90/91, fàda cont i filobus.
Macedònia Urientàla e Tràcia
I prefetüre
La Macedònia Urientàla e Tràcia l’è fàcia sö da sich prefetüre:
trì i è ‘n Tracia
e dò in de la Macedonia Uriental
In de la Tracia ol 28% de la zét l’è de religù müsülmana.
Amposta
a l'è un comun de la provincia de Tarragona, cont una popolazzion de abitant.
Comitini
Comitini l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Agrigento, en Sicilia. El se tróa a 80 km sudest de Palermo e a 13 km a nordest de Agrigento. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na populasiù de 956 abitàncc e 'na superficie de 21,7 km².
Comitini l'è tacàt ai cümü de Aragona, Favara, Grotte.
Nový Hrádek
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Náchod.
El gh'ha el status de comun mercad.
Montpelier
thumb|250px|right|El Münicipi Montpelier a l'è la capital del Vermont, vün di stat di Stat Ünì d'America. A l'è la quinta cità del stat per pupulaziun (7.828 abitant).
Wurmsham
Wurmsham l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Landshut. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 28.14 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Wurmsham el se tróa a 'na altèsa de 480 méter sura 'l leèl del mar.
Libeř
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-západ.
Ostra
Ostra l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 6.211 abitàncc, 'na superfìce de 46 km² e 'na densità de 131 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belvedere Ostrense, Corinaldo, Montecarotto, Ostra Vetere, Ripe, Senigallia.
Pader Damián
Right|thumb|170px|Una foto de Pader Damián quan che l'era béle malád de [[lebra, in del 1888.]]
L'ha laurád un frach per i lebrùs de Molokai, e l'é stái pruclamáa beát dal Papa Giuánn Pául II in del 1995. El prìm dicember del 2005, la Radio VRT l'ha pruclamàd Beàt Damiàn el püsé grand Belga de semper.
El 11 de utùber del 2009 Papa Benedétt XVI l'ha pruclamàd Sant.
Pourcharesses
Pourcharesses l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Villefort, del circondàre (arrondissement) de Mende e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 31.79 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 600 méter a 'na altèsa màsima de 1662 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Pourcharesses l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Fratta Polesine
El cunfìna coi cümü de Costa di Rovigo, Lendinara, Pincara, San Bellino, Villamarzana, Villanova del Ghebbo.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Fratta Polesine l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Berzème
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 18.36 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 516 méter a 'na altèsa màsima de 839 méter s.l.m.
Barraux
Barraux l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Le Touvet, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 241 méter a 'na altèsa màsima de 950 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Barraux l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Boès
El cümü de Boès l'è 'nserìt endèla comunità montana dèla Val Trompia e 'na bèla pursiù del sò teretóre el fa part del Parco delle Colline.
Evulusiù demogràfica
Abitàncc censìcc
Dlouhá Lhota (Boemia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Tábor.
Deraliament de Pioltell
El 25 de genar 2018 ai 6:37 el treno Trenord 10452 di or 5:32, in servizzi in tra Porta Garibaldi e Cremona, a l'è deraliaa arent a la stazion de Pioltell-Limed.
El treno
El treno a l'éra faa de 'na locomotiva FS E.464 cont taccaa quatter carrozz FS tipo MDVC e ona carrozza semipilota a pianal rebassaa, gestii de la Trenord.
Incident
Ai or 6:57, in prossimità de la stazion de Pioltell-Limed, in tra la stazion de Trevij e quella de Lambraa, trii vagon passegee a hinn sortii del binari intant che viaggiaven a 140 km/h circa.
El di dopo la ferrovia Milan-Venezia a l'è stada parzialment reverta ma cont di desasi.
Vittim
El treno el trasportava circa 350 passegee, principalment pendolar per Milan. A gh'è staa trii mort e 46 ferii, anca se in origin se parlava de pussee de 100 ferii.
Inchiesta
Giamò de la mattina de l'incident la Procura de Milan l'ha vert 'n inchiesta contra ignott per disaster ferroviari colpos.
El 29 de genar, quater dì dopo de l'incident, hinn staa giontaa in del register di indagaa, 'me "att dovuu", i vertis de Trenord e Red Ferroviaria Italiana.
Villemagne
Villemagne l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Castelnaudary-Nord, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
Cletto Arrighi
El Cletto Arrighi (Carlo Righett a l'anagrafa, Milan, 1828 - Milan, 3 november 1906) a l'è staa on letteraa, giornalista e politegh italian. Esponent de la scapigliatura e amant del dialett milanes, tant de avègh scrivuu pussee de 30 oeuver teatrai e on dizionari, l'è staa anca deputaa per la sinistra storega in tra 'l 1867 e 'l 1869.
Villemagne
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.69 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 206 méter a 'na altèsa màsima de 655 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Villemagne l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ferrovia Botteghelle-San Giorgio a Cremano
La  a l'è 'na ferrovia regionala italiana a  longa  km.
Verta del, l'è in e l'è de proprietà de.
Mund (VS)
Mund a l'è staa un cumün svizzer del distret de Brig, in del Canton Vales. Dal prim de sgenee del 2013 l'è staa agregaa al cumün de Naters. Al mument de passaa sotaa Naters, la süperfis del teritori del cumün l'eva de 40.2 km² e in del dicember del 2011 al gh'eva una popolazion de 540 abitant.
L'abitaa de Mund al se tröva a una altitüden de 1188 meter sura al livel del mar e 'l so territori l'eva tacaa ai cumün de Baltschieder, Birgisch, Brig-Glis, Eggerberg, Lalden e Naters.
Stazion de Clapham High Street
Clapham High Street a l'è 'na stazion de la, che la serviss.
Moviment
Ghe corren i servizzi.
Interscambi
Fermada del bus
Albalatillo
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Sankt Georgen bei Salzburg
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
1308
El 1308 a l'è 'n ann del secol quell de quatordes.
Atmosfera (unitaa de misura)
L'atmosfera (o atmosfera standard, simbol atm), anca se l’è nò compresa in del Sistéma internazional de unità de misura, a l’è un'unitaa de misura de la pression molto doperada in del passàa ind la tècnica, ancamò al dì d’incoeu in del parlàa corrent. Per decision a l’è la pression de ona colòna de aria alta l’istèss de l’atmosfera terrèstra al livèll del mar, a 0 °C de temperadura e a 45º de latitudin. De tutt i maner in del determinà la pression atmosferega, minga domà la temperadura, ma anca l’umidità relatva de l’aria medèmma la ciapa part; per quèst in del Sistema internazionale de unità de misura l’atmosfera l’è stada desfesciada e cambiada cont on’altra unità de misura: el pascal (Pa).
Cenn storich
L’Evangelista Torricelli, dòpo ‘vègh costruìi el so primm barométer, l’ha misuràa la pression atmosferega al livèll del mar per mèzz de ‘n’esperiment conossùu e l’hà scopèrt che 1 atm l’è l’istèss de la pression esercida de ‘na colòna de mercurio alta 760 mm o torr. L’istèssa pression, per vèss esercida d’ona colòna de acqua la gh’ha besògn de ‘n’altèzza de circa 10,34 m, che la se po’ trà foeura del rappòrt 101 325 Pa/(9,8 m/s2 • 1000 kg/m3), indoe 1000 kg/m3 l’è la densità de l’acqua.
El stèss valor cont alter unità de misura
Chichinscìn a gh’è scrivùu i traformazion de l’atmosfera vèrs di alter unitàa de misura de la pression:
Serralunga d'Alba
Serralunga d'Alba (en piemontés: Seralonga d'Alba) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 491 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 61 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alba, Castiglione Falletto, Diano d'Alba, Monforte d'Alba, Montelupo Albese, Roddino, Sinio.
Ajaa
Ajaa o Jaa (Agliate) a l'è ona frazion piscinina del comun de Caraa, in de la Provincia de Monza e Brianza. L'è situada longh el fiumm Lamber. Ajaa l'è stada la sede de ona piev perchè gh'era stada fada sù in temp molto antigh (fòrsi ai temp del Sant Ambroeus) ona gesetta. Anca al dì d'incoeu la gh'è ona granda basiliga dedicada ai San Peder e Paol del X secol.
Rádóckölked
a l'è un comun del Distret de Körmend, cont una popolazzion de abitant.
James Clerk Maxwell
thumb|250px|right
James Clerk Maxwell (Edimburgo, 13 de zögn del 1831 – Cambridge, 5 de noèmber del 1879) l'è stat en matemàtich e fìzich scosés.
Le quàter equasiù de Maxwell le dimóstra che l'eletricità, el magnetìsmo e la lùce i è töte menifestasiù del stès fenòmeno: el camp eletromagnétich. De chèsto momènt en aànti, töte le ótre légi e equasiù clàsiche de chèste matérie se sarà rüdìde a càzi remplificàcc de le quàter equasiù fondamentài. L'òpera de Maxwell l'è stàda definìda la «segónda grant'ünificasiù de la fìzica», dòpo de chèla ezegüìda de l'Isaac Newton.
Maxwell el g'ha dimustràt che 'l camp elètrich e 'l camp magnétich i se propàga endèl spàsio sóta fùrma de ónde a la velocità costant de la lùce. Endèl 1864 el g'ha scriìt "A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field" endóche per la prìma ólta 'l g'ha iputizàt che la natüra ondulatòria de la lùce la födès la càuza dei fenòmeni elètrich e magnétich. La sò matività 'ndèla redasiù de 'n modèl ünificàt per l'eletromagnetìsmo l'è cunsideràt giü dei rizültàcc piö 'mportàncc de la fìzica del sècol XIX.
Però, lü l'è sèmper restàt amò ligàt a la teorìa clàsica – al dé d'encö oramài bandunàda – de la propagasiù de la lùce enndèn mès ciamàt etere luminifero, de sostànsa che se pöl gne descrìer gne tratègner gne mizürà e che la g'harès empinìt töt el spàsio öt.
Le lìnee del pensér del Maxwell i éra:
A mèret del método de investigasiù teòrica, el Maxwell el se bàza suratöt sö l'"analogia" perchè, degóndo lü, l'ìa 'n método bù per rià capéser vergót endèn quach matérie de la scènsa méno cunusìde, a pàrter de légi che goèrna dei fenòmeni che se conós piö bé. Ma apò a chèsto método, sèmper el Maxwell, l'ìa de éser dopràt con prüdènsa e consapeolèsa per mìa mandà a bàle töt el laurà e trasfurmà 'n strümènt ütil endèn föch de pàia.
Gaiba
Gaiba (en vèneto: Gaiba) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Bareggia
Bareggia (inscì anca in Italian) a l'è voeuna di dò frazion de Lisson, comun de la Provincia de Monza e Brianza. El paes el cunta circa 3500 abitant (ciamaa bareggiatt).
Gaiba
El cunfìna coi cümü de Bagnolo di Po, Ferrara (FE), Ficarolo, Stienta.
Lörrach (circundari)
El circondàre de Lörrach l'è giü dei 35 circondàre del Baden-Württemberg, endèl sud de la Germania. El se tróa 'ndèl distrèt aministratìf de Fribùrgo.
Ripe
Ripe l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 3.357 abitàncc, 'na superfìce de 15 km² e 'na densità de 224 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castel Colonna, Corinaldo, Ostra, Senigallia.
Redmond
Redmond a l'è una cità in de la King County, in del stat de Washington (stat), Stat Ünì d'America). A l'è a est de l'area metrupulitana de Seattle. El gh'ha una pupulaziun de 46.391 abitant (2003). Redmond a l'è cugnussüda perchè a l'è la sede de la Microsoft e de la Nintendo of America.
Hollfeld
Hollfeld l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bayreuth. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 80.65 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Torella del Sannio
Torella del Sannio l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 897 abitàncc, 'na superfìce de 16 km² e 'na densità de 56 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casalciprano, Castropignano, Duronia, Fossalto, Frosolone (IS), Molise, Pietracupa.
Bandera de l'Uganda
La Bandera de l'Uganda a l'è la bandera nazzional doperada in, fada di color e representada de l'emoji.
Nové Město nad Metují
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Náchod.
El gh'ha el status de cità.
Saint-Léger-du-Ventoux
Saint-Léger-du-Ventoux l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Malaucène, del circondàre (arrondissement) de Carpentras e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.29 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 355 méter a 'na altèsa màsima de 1901 méter s.l.m.
Altafulla
a l'è un comun de la provincia de Tarragona, cont una popolazzion de abitant.
Attacch informategh a Twitter del 2020
El 15 de luj 2020, intorna ai or 20:00 e 22:00 UTC, el gh'è staa l'attacch informategh a Twitter del 2020, indova che 'na motta de cunt verificaa de Twitter de alt nivell a hinn staa violaa per mett on messagg truffaldin che 'l domandava de mandà 'na cifra in bitcoin a 'n adressa in manera de avèj reddobbiaa.
Per reazion, circa 'n ora dopo de l'attacch, el sitt l'ha bloccaa i utent verificaa del postà e l'ha impedii de postà di adress bitcoin. El se cred che 'l sia staa faa 'n attacch de ingegneria social contra di dependent de Twitter per ottegnì l'access al pannell ministrativ.
Innerbraz
El sò codes statistegh l'è 80111.
Culeg San Francesch
El Culég San Francèsch l'é una scola catòlica de Lod cunusüda in tüta Italia e anca a l'Ester.
L'è gestìda dai Pader Barnabiti dal 1842, da quand che i han cuminciàd a predicà propi ind la Césa de San Francèsch, in Piàsa Uspedàl.
Gh'è 'na Bibliutéca de quasi 50.000 liber e un Müzé de Sciénse Natüràl che l'é prubabilmént el püsè gros de tüta la Lumbardìa.
El culég el g'ha da le Scole dal Nin fin ai dü Licèi, Clasich e Scientìfich. El g'ha anca un Internà. Munsignùr Rino Fisichella l'ha stüdiàd in chel Culég chi.
Fontanarejo
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Taraškievica
In del 1994 el Vincuk Viačorka l'insubiss de standardizà ancamò 'sta grafia chi, desgià che la reforma del 1933 la svesinava la lengua al russ, e gh'ha dad el nom alternativ de Ortografia Classega. Comunque, sgiamò del 1936 di bieloruss foeura del Paes haveven contestad la reforma russifeganta, compagn del Jan Stankievič. Quei che sostegnen la Taraškievica hann mai publegad, però, di gramateghe o roba compagna, donca resten tucc i problema de l'epoca e nissun ducument moderno per imprendéla.
Con la Perestrojka vari giornalista e lenguista s'inn mitud insema per una standardizazzion noeuva, e in del 2005 un grup el dà foeura una standardizazzion noeuva, che la sarà doperada anca per la Wikipedia in bieloruss Taraškievica. In del 2007 la Internet Assigned Numbers Authority ghe recognoss ofizzialment el sota-codes tarask a quella varianta chì.
Bad Schönborn
El cümü de Bad Schönborn el se tróa a 'na altèsa de 122 méter sura 'l leèl del mar.
Lichoceves
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-západ.
1309
El 1309 a l'è 'n ann del secol quell de quatordes.
Cossa l'è sucedud
El Robert I d'Angiò el deventa el noeuv Re de Napoli
Teano (metropolitana de Roma)
Teano  l'è 'na stazion de la Linia C de la Metropolitana de Roma che la serviss la zona de.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Chýnov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Tábor.
El gh'ha el status de cità.
Nahořany
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Náchod.
Albelda
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Dialett de la Val Verzasca
El dialett de la Val Verzasca l'è ona variant tisinesa del Lombard.
Caratteristegh
Compagn de alter dialett tisines a nord del Mont Scender, anca quell de la Val Verzasca el gh'ha di robb che le fann vesinà ai lengov retoromanz. Inoltra l'è compagn assee del vegg dialett locarnes (che al dì d'incoeu l'è pussee vesin a la koiné tisinesa) e a quei che se troeuven in sù la sponda svizzera del Lagh Maggior. Tra i sò caratteristegh a troeuvom:
Esempi de lengua
I esempi de dialett verzasches ch'emm cattaa foeura hinn staa trascritt con la grafia de quell articol chì. A bon cunt, indove l'è possibel, vegnarann mittuu anca i riferiment biblio e sitografegh indove se pò trovà la version original.
La parabola del Fioeu Trason
On omen ol gh'ieva duu fioeu. El più ponzell de 'sti duu o gess al pà: "Pà, damm er part der mè robbe che a me ven a mì!" e 'l pà o je dividè e de longh o ghe dè 'r part. Da agnò a poicch dì el più ponzell el se tirè el tutt sott lui e 'l s'en giè de lontan, dove 'l bordigò er sostanze malament con or bozzerre. Quand o iva biuu magiaa el tutt, in quii part o vignè ona gran carestia, e cominsiè a ballà biott. L'è naicc ad attaccàss ad ona cà d'on bon starent de quell paes, e o l'ha mandaa a pasturgà i porghi. Là, a l'avress voluu impinì er busegghe der corobba che magiaven i porsei, ma nessun i ghe daven brigh. Finalment, avend riflettrii, ol dis: "Quancc famej in er cà do mè pà i magien assessenn, e mì assidi qui der famm!. A vuj levà, e pô vuj nà dal mè pà a ghe vuj dì: Pà, hoo peccaa contra er siel e contra tì. Mì ne son più degn d'esser ciamaa tò fioeu; famm servizzi de mettem cogli tuò fame''". El s'è voltaa intant, e l'è vegnuu con el pà. E l'era ach mò de longg e 'l sò pà o 'l vidè, o s'è mettuu in compassion, l'è corruu a vettàss sul coll e o l'ha pasciaa sù. "Pà" o ghe dis el filio "hoo peccaa contra er siel e contra tì; mì ne son più degn d'esser ciamaa tò fioeu". Ma el pà o ghe dis ai servitor: "Portee chilò ona sgiagghe 'r più boriolla e vestìll, mettìggh nel did on anell, e mettìggh sui calzei in di pee; Menèggh fuori on videll grass e strubièll giô, magemm e stemm allegri". Perchè 'sto mé fioeu l'era mort e l'è tornaa a vivà; l'era perduu e o s'è trovaicc" e i hann incominsiaa a fà festin. Intant el fioeu majô, che l'era in er campagna, l'è tornaicc e quand l'è staicc aproeu der cà, l'ha sentii che i sonaven e cantaven. E domandè a vun di sò servitor: "Quell che i fann in cà mia?". O ghe dis el servitor: "Qui l'è vegnuu el sò fradell, e 'l sò pà l'ha faicc mazzà el videll più grass, perchè l'ha ricuperaa el filio san e sald". Quest ignora, rabbiaa, o n'iva voluu nà in er cà; e lo pà, naicc fora, o l'è mettuu dress a pregàll. Ma lui o gi ha responduu al pà: "Guarda quancc agn l'è che mì son er tò comandament, e tì m'eet mai daicc on ioeurii perchè stassom allegro con i mè amis; Ma l'è vegnuu el tò fioeu, che ti a ghe l'ha magiaa tutt er sò part der robbe con i puttann, e tì ti j'eet faicc strubià giù er videll più grass". El pà o gh'ha responduu: "Fioeu, tì ti seet semper staicc con mì, e tutt el mè l'è tò;<BR> ma bentava che a stassom allegri e che a festeggiassom, perchè 'l tò fradell l'era mort e l'è tornaa a vivà; l'era perduu e 'l s'è tornaa a trovà". Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 44
Proverbi de Senogn
sonogno.com
Scarnafigi
Scarnafigi (en piemontés: Scarnafis) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 1.911 abitàncc, 'na superfìce de 30 km² e 'na densità de 64 ab./km². El cunfìna coi cümü de Lagnasco, Monasterolo di Savigliano, Ruffia, Saluzzo, Savigliano, Torre San Giorgio, Villanova Solaro.
Bandera de l'Ongaria
La Bandera de l'Ongaria a l'è la bandera nazzional doperada in, fada di color e representada de l'emoji.
Jefferson City
Jefferson City a l'è la capital del Missouri, vün di stat di Stat Ünì d'America. La gh'ha una pupulaziun de 39.636 abitant (2000).
Geugrafia
Süperfiss: 73.2 km², 70.6 de tera e 2.6 de aqua.
Binzagh
thumb|La gesa parrocchial Binzagh (Binzago) a l'è ona frazion del comun de Cesan Maderno, in de la Provincia de Monza e Brianza.
Comun indipendent fina al 1869, in del period di piev el faseva part de la Piev de Seves.
Stazzion de Berlin-Wannsee
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
San Cataldo (Itàlia)
San Cataldo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvincia de Caltanissetta. El g'ha presapóch 23.177 abitàncc, 'na superfìce de 75 km² e 'na densità de 309 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caltanissetta, Mussomeli, Serradifalco.
Autostrada A2 (ex A3) (Italia)
La traversa la la Campania per 171 km, la Basilicata per 30 km e la Calabria per 293,9 km.
El tocch campan l'è staa finii in del 1929 e slongaa in del 1961, inveci quell campan-calabres l'è staa scominciaa in del 1962 e l'è staa finii a dicember 2016.
Termoli
Termoli (Thermulæ 'n latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 30.425 abitàncc, 'na superfìce de 55 km² e 'na densità de 553 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campomarino, Guglionesi, Petacciato, Portocannone, San Giacomo degli Schiavoni.
Isul Ioni
300px|right|thumb|I Isul Ioni
I Isul Ioni o Ionich (Ιόνια νησιά/Iónia nēsiá in grech mudernu; Ἰόνιοι Νῆσοι/Iónioi Nêsoi in grech antich; Isole Ionie in Italian) hin un arcipelagh grech del Mar Ioni, che 'l cumprend set isul principal e vari isul püssee piscininn. I isul magiur hin Cefalonia, Itaca, Zant (o Zacint), Curfü, Leucad (o Santa Maura), Cerigh (o Citera) e Pass. I set isul hin ciamaa anca Eptanes. Tra i isul minur gh'è Meganissi, Antipass, Cerigot ed Elafónēsos. Quela di Isul Ioni l'è anca vöna di dudes regiun aministrativ grech, e la sua capital l'è Curfü.
Costansa (circundari)
El circondàre de Costànsa l'è giü dei 35 circondàre del Baden-Württemberg, endèl sud de la Germania. El se tróa 'ndèl distrèt aministratìf de Fribùrgo.
Pegnitz
Pegnitz l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bayreuth. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 100.03 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
1477
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Loreto
Loreto (Lauretum en latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 11.261 abitàncc, 'na superfìce de 17 km² e 'na densità de 662 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelfidardo, Porto Recanati (MC), Recanati (MC).
L'è famùs per el sò santöàre consacràt a la Madóna, séde de pelegrinàgio zamò del sècol XIV.
Pouilly-sous-Charlieu
Pouilly-sous-Charlieu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Charlieu, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 15.99 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 251 méter a 'na altèsa màsima de 331 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Pouilly-sous-Charlieu l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Saint-Pierre (FR-04)
Saint-Pierre l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Entrevaux, del circondàre (arrondissement) de Castellane e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.62 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 617 méter a 'na altèsa màsima de 1199 méter s.l.m.
Lesg municipal
Per lesg municipal se intend l'insema di lesg de un Stat sovran, che sien dade foeura de quajsessia entità politega al so interno, rispet a la lesg internazzional. Anca se per el dirit di Stat de solit i lesg al so interno inn diferent, del pont de vista internazzional quella roba chi l'è minga important e poden vesser considerade tute al midem nivell.
Domat/Ems
Domat/Ems a l'è un cumün svizzer del distret de Imboden. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 24.24 km², e al se tröva a una altitüden de 586 meter sura al livel del mar.
Lesg municipal
La Convenzion de Vienna in su la Lesg di Tratad del 1969 la dis che un tratad el resta obligatori per un Stat anca se l'è contrari a la soa lesg municipal, ma la gh'è una ecezzion parzial che la dis che se 'l consens a vesser vincolad a l'è dad in d'una manera incompatibel cont el so dirit interno. Comunque, l'è stada tirada a man propi de rari.
Domat/Ems
El cumün de Domat/Ems a l'è tacaa ai cumün de Bonaduz, Coira, Felsberg, Churwalden, Rhäzüns, Rothenbrunnen, Tomils, Tamins.
manzína|200px|miniatura|La conflüenza del Reno Anteriur cont el Renu Posteriur El cunfin ocidental del cumün l'è segnaa per un toch del cors del Reno Posteriur (Hinterrrhein) che a un certu punt el se üniss insema al Reno Anteriur (Vorderrhein) e el furma el fiüm Reno (Rhein). La conflüenza l'è pròpi in sül cunfin intra i cumün de Domat/Ems, Bonaduz e Tamins. El Reno dopo la conflüenza el segna anmò el cunfin setentriunal de Domat/Ems, ancamò con Tamins e püsee innanz con Felsberg.
Storia
Domat/Ems l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de colonia de Amede. Ems a l'è el nom del paes in tudesch e Domat a l'è el nom in rumancc. Dal 1943 el nom ufizial del paes l'è stat definit 'me l'uniun dei du nom.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Situazion linguistega
A Domat/Ems fina al secul XIX la popolazion la parlava squas esclüsivament un dialet de la lengua Rumancia. Da la seconda metà del secul l'ha cuminciaa a cress el nümer dei parlant tudesch, a bun cünt in del 1880 i parlant rumanc i eva ancamò el 90 % e in del 1900 i eva el 89 %. Da alura però la percentüal l'ha cominciaa a calà e in del 1941 i eva el 76 %. Dopu la segonda guera mondial gh'è staa el surpass e in del 1970 la percentüal de parlant rumanc l'eva restada apena el 33%.
L'andament dei ültem ann l'è ilüstrada in de la tabela chi desuta:
Nota: I parlant italian i eva imigrant da l'Italia e minga svizzer de lengua italiana.
Prima Tessalunices Capitel Düü
Capitel Düü
1Già vialter medemm savii, fradèj, la nostra entrada a vialter, che l'è minga staa svöja, 2ma, despö che èmm patii e sèmm strapenaa, cumè savii, gh'èmm avüü el curagg in del noster Diu a parlàv el vangel de Diu cun tanta lota. 3Già che 'l noster apèll l'era no de fufigna né d'impüritaa né de sfrus, 4ma propi cumè sèmm staa pruaa de Diu de vèss fidaa el vangel, inscì parlum, no cumè de piasè a i vèss üman ma a Diu, che 'l pröva i noster cör. 5Già che sèmm vegnüü mai in d'una parola d'adülaziún, cumè savii, né d'un resún de piögeria, Diu l'è testimon, 6né cercum una gloria di vèss üman, né de vialter né di alter, già che pödum vèss in de pés cumè apostul de Crist, 7ma sèmm devegnüü mansüètt intra vialter, cumè se una nütres la cüra mulamént i sò bagaj, 8inscì, già che v'èmm desideraa, ciapavum piasè de dà part a vialter no dumà el vangel de Diu ma anca i noster propi anemm, perchè sii devegnüü car a nümm. 9Già che ve regurdii, fradèj, el noster lavúr e struzi: lavurand dì e nocc per no vèss un pés sü quajdün de vialter, èmm pruclamaa a vialter el vangel de Diu. 10Vialter sii testimon, e anca inscì Diu, cumè santamént, giüstamént e ireprensibilamént sèmm staa a vialter che credii, 11cumè savii, cumè ognidün de vialter, cumè un pader a i sò bagaj, 12ve esortum, ve cunsolum e dèmm testimunianza, perchè caminuv degnamént de Diu, che 'l ve ciama al sò propi règn e gloria.
13E per chèst anca nümm dèmm grazi a Diu sénza cessà, perchè, quand avii ricevüü la parola de Diu che avii sentii de nümm, avii ricevüü minga una parola di vèss üman, ma cumè l'è veramént la parola de Diu, la qual l'opera in de vialter che credii. 14Già che vialter sii devegnüü imitadúr, fradèj, di gés de Diu che hinn in de Giüdea in de Crist Gesü, perchè anca vialter avii patii i medemm coss di propi cumpagn de patria, propi cumè i medemm coss di Giüdee, 15lur che hann mazaa sia 'l Signúr Gesü che i prufètt, e che m'hann perseguitaa, e piasen no a Diu, e hinn nemìs a tücc i vèss üman, 16che m'impeden de parlà a i naziún perchè salven, per impienì sü i lur pecaa per semper. Ma l'ira l'è riaa sü lur a la fin.
Ferrovia Benevento-Cancello
La  a l'è 'na ferrovia regionala italiana a  longa  km.
Prima Tessalunices Capitel Düü
Capitel Düü
17Ma nümm, fradèj, privaa de vialter per un cürt témp, de fàcia, no de cör, fasevum prèssa magiuramént a vedè la vostra fàcia in de tütt desidéri. 18Perchè vurevum vegnì a vialter, mì, Paül, sia una völta sia dò, ma Satana 'l m'ha impedii. 19Già che qual l'è la nostra speranza, letizia, curona del vant--o no anca vialter--denanz al noster Signúr Gesü in de la sua vegnüda? 20Defàtt, vialter sii la nostra gloria e letizia.
Ferrovia Benevento-Cancello
Verta del, l'è in e l'è de proprietà de.
Chrbonín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Tábor.
Gavello
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Adria, Ceregnano, Crespino, Villanova Marchesana.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Gavello l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Pirna
Pirna l’è öna sità de la Germania, che la se tróa ‘n del Land de la Saxonia in de la regiù de Dresda, distrèt de Sächsische Schweiz.
In del 2005 la gh’éra 40.198 abitàncc.
Bidon (FR-07)
Bidon l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Bourg-Saint-Andéol, del circondàre (arrondissement) de Privas e del dipartimènt de l'Ardèche.
Strada de prima class 3
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 155.081 km. La conliga Mirošovice e Dolní Dvořiště.
Bidon (FR-07)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Harrisburg
thumb|350px|right|Harrisburg, Pennsylvania Harrisburg a l'è la capital de la Pennsylvania, vün di stat di Stat Ünì d'America. El gh'ha una pupulaziun de 48.950 abitant (2000). A l'è regurdada anca per l'incident nüclear de Three Mile Island.
Geugrafia
I sò cuurdinaa a hinn 40º16'11" N i 76º52'32" O (40,269789; -76,875613). La sua süperfiss a l'è de 29,6 km², che 21,0 km² a hinn tera e 8,6 km² a hinn aqua.
Nationale (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 6 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Fulminometro
El fulminometro a l’è on sistèma fa su de ona red de stazion de rilevazion e de on sistèma central de raccòlta, calcol e smistament di dati. I stazion de rilevazion hinn di antèn che releven l’attivitàa elettrica di nivol in del cors di temporaj, sia quèlla denter ind la nivola, che quèlla tra la nivola e el soeul. I segnàl raccòlt di antènn hinn mandà al sistèma central che ‘l calcola i coordinad geografegh di fulmin e starlusc, el moment ch’hinn succedùu e tucc i parametri elèttrich (ampièzza de corrent, polarità, intensità. De già che i fulmin e i stralusc produsen de ond elettromagnetich ch’hinn oscillazion del camp elettromagnetich, per via de la sfasadura tra i segnaj rilevàadi vari antèn l’è possibil a stabilìi el temp che ‘l gh’è vorùu per raggiòngej, e de la differenza tra i vari temp a l’è possibil a calcolà i coordinad geografigh per mèzz de la triangolazion. I freguenz rilevàa hinn compres in do bind, vuna tra 110 e 118 MHz e l’altra ind la banda a bassa freguenza tra 300 Hz e 3 MHz per rilevàa i scaregh a tèrra. I rilevazion hinn despèss miss foeura in su l’Internètt.
Guerra gotega (535-553)
La guerra gotega (535-553), ciamada anc guerra greca-gotega, l'è staita combatida intra l'Imper Bizantin e 'l Regn dei Ostrogots. L'era part del disegn de Renovatio Imperii in Ocident de l'Imperator Justinian I, començad con la reconquista del Regn dei Vandai.
La guerra l'è començada ind el 535 col sbarcar in Sicilia de un'armada bizantina guidada del Belisari. Ol jeneral l'ha po pontad vers ol nord de la penisola e l'ha vencid i trupe gote del re Teodad e del so sucessor Vitije, e l'ha insé conquistad la plœ part del regn, infina Roma e Ravenna.
Con la incoronazion del Totila e la partenza del Belisari, reciamad a Costantinopel, i Gots i ha reconquestad part dei territore perdids; ol rivar del jeneral Narsete cond una nœva armada l'ha portad però a la mort in bataia del sovran got (552) e del so sucessor Teia (553), e la vitoria de l'Imper d'Orient. I ulteme resistenze jermanege i sarà però s'cepade adoma ind el 562.
Ol domini bizantin, però, l'è stait cort: jamò ind el 568, ol rivar dei Lombards al porterà a una nœva guerra e a la perdida de la plœ part dei conquiste.
Bobà Nedal
miniatura|drita|On vegg Bobà Nedal El Bobà Nedal l'è 'na figura leggendaria che la dà i cadò ai fiolitt el dì de Nedal. L'è tipega de alcun tradizion, ma al dì d'incoeu l'è deé a spantegàss semper pussee in tutt el mond cristian. In Lombardia, per esempi, in la banda ocidentala a portà i cadò l'era el Gesù bambin, e in quella orientala la Santa Luzia, e in del Denedaa daven ai fioeu di dolz.
I figur del Bobà Nedal d'incoeu vegnen dal San Nicola, vescov turch, consideraa el protettor di fiolitt perchè l'avaria reportaa in vita 5 fioeui rapii e coppaa de 'n ost.
Programma 101
miniatura|drita|La Programma 101 La Olivetti Programma 101, ciamada anca Perottina (in piemontes Protin-a) l'è un calcolator eletronegh de tavol pensad per vesser doperad de 'na persona in manera facila, programabel a man o cont di programa in su cartolina magnetega e vendud de l'Olivetti del 1965.
Venduda 'me "desktop computer", cioè "computer de tavol", a l'è, soratut in Europa, retegnuda el prim personal computer in l'acezzion pussee basega del termen, cioè de computer facil de doperà, pensad per l'utent singol e de cost relativament contegnud, inscambi in di Stat Unid a l'è no retegnuda inscì e l'onor a l'è dad soratut a l'Altair 8800 o al Kenbak-1. A bon cunt, a l'è retegnuda el prim personal computer domà de 'na minoranza de la storiografia informatega, anca se l'è recognossuda fiss 'me el prim calcolator de tavol, di voeulte voltad cont un fals amis 'me calcolatris programabel, a havégh havud bon sucess comercial.
Olivetti in di agn 60
Despoeu che 'l Adriano Olivetti a l'è mort, l'azienda a l'è deventada pussee orientada a la mecanega. L'eletronega a l'epoca la pareva minga bona de vesser reditizzia in d'una azienda granda 'me l'Olivetti e la noeuva dirigenza, fada di esponent di aziende pussee important d'Italia, la voreva donca vender la divison eletronega. Quand che l'Olivetti l'era in crisi, el Grup de Intervent, fad su di pussee important aziened d'Italia ('me la FIAT, la Mediobanca ecc.), el scerniss ofizzialment de vendela a la General Electric, perchè retegnen minga possibel per un'azienda italiana investì in del setor, dominad di ameregan. L'Olivetti però la tegn el 25% 'me operazzion de fazzada.
Cont el retiràss definitiv de la GE del mercad informategh in del 1970 una mota de ingegner GE a tornen a la Olivetti, che l'era squas senza eletronegh e donca la podeva andà no inanz a prodù la P101 a nivell industrial e che ghe permeteven de sodisfà a pien i necessità de produzzion e de manutenzion.
Sankt Johann im Pongau
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Programma 101
Progetazzion
El proget el scomincia in de l'ann 1962 in di laboratori de Borgolombardo e 'l finiss in del 1965 a Pregnana, che l'era voramai terra de la Olivetti General Electric, azienda per 1/4 de l'Olivetti e 3/4 de la General Electric.
Al principi la gh'haveva de vesser una calcolatris, magara cont una quai forma de auto-imprender, ma el Perotto el voreva un prodot automategh facil de doperà e de largh consum, programabel del tut.
Turtel amar del Castel
thumb|En piàt de Turtèi amàr El Turtèl amar del Castèl (Castel Goffredo) l'è 'n tipo de pàsta empinìda che se 'nsomèa al cazonsèl o al turtèl cremàsch e l'è 'n prodót agroalimentàr tradisiunàl de la Regiù de la Lombardia, tìpich apéna del teretóre del Castèl, en pruvìncia de Màntoa.
Programma 101
Progetazzion
El principi a la bas a l'éra quell de informatega distribuida, un concet che 'l esisteva ma l'éra no inscì spantegad, soratut per i cost di sistema che gh'eren prima, compagn de l'IBM 610 e del LINC.
Turtel amar del Castel
L'è ciamàt isé per la prezènsa de la balsamita, 'n èrba aromàtica ciamàda apò a èrba amàra o èrba cazonsèla. I óter ingredièncc pe l'empiöm i è: èrbe aromàtiche, formài de gràna, pà tridàt, öf, nus moscàda, ensàlvia, sìgola, ài e sal. Per preparà la pàsta frèsca se dòpra 'na resèta tradisiunàla con dés öf per ògna chìlo de farìna. La sfòia che se 'n càa la vé 'mpinìda co l'empiöm, piegàda per serà sö el bucunsì de 'mpiöm e rifinìda a mà. Se oté isé el turtèl che 'l g'ha 'na fùrma a triàngol schisàda caraterìstica.
Programma 101
Progetazzion
El prim sbozz a l'era in d'una scatola tacada a 'na telescrivent araba, per havégh nativament la stampa de drizza a manzina. In del 1964 el Perotto el porta a Ivrea el prototip final de la machina, grand 'me una scatola di scarpe. I manager a ghe disen che la machina la va ben, ma minga el so design, fad in d'ona quai ora di operari de la mecanega.
Ultimazzion
El Roberto Olivetti el ciama l'architet Mario Zanuso che 'l fa su un design che el va minga ben per una machina de tavol e che l'havaria desnaturad tut l'impegn del proget. Donca el Perotto el ciama el sgiovin Mario Bellini, che l'haveva cognossud in di contat precedent, che el fa el design che anca incoeu a l'è in di musee 'me modell de modernità.
I progetista de la Programma 101 i eren el Pier Giorgio Perotto, el Gastone Garziera, el Giovanni De Sandre, el Sergio Perotti, l'Eduardo Ecclesia e 'l Franco Bretti. El Perotto, el Garziera e 'l De Sandre i hann fad l'eletronega, el Bretti e 'l Perotti la mecanega e l'Ecclesia l'alimentazion.
Pieràniga
Pieràniga (Pieranica in Italià) l’è ‘n paìs da da la Pruincia da Cremuna.
Jordi Pujol i Soley
El Jordi Pujol i Soley (Barcellona, 9 de giugn 1930) a l'è 'n politegh spagnoeu, President de la Generalità de Catalogna dal 1980 al 2003.
Almoster
a l'è un comun de la provincia de Tarragona, cont una popolazzion de abitant.
Albero Alto
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Turtel amar del Castel
Ogna an, la tèrsa setemàna de zögn, a Castel se organìza a "Festa del tortello amaro di Castel Goffredo" (Fèsta del turtèl amar del Castèl).
Prévenchères
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 62.75 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 337 méter a 'na altèsa màsima de 1294 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Prévenchères l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Programma 101
Ultimazzion
El nom a l'è stad minga facil de scernì, a la fin a l'è catad foeura "Programma", perchè a l'è un calcolator programabel, e 101m perchè in ingles el sona ben (/wʌn əʊ wʌn/).
Presentazzion
La P101 a l'è restada in produzzion per ses agn. L'HP, per fa el so computer, l'HP 9100A, l'ha crompad 100 Programma 101 e l'ha doperad di so idej. L'azienda ameregana l'ha recognosud poeu de havé cobiad di soluzzion di brevet e l'ha pagad a Olivetti 900'000 dollar (squas 7 milion de incoeu) de royalties. Brevet che el Perotto l'ha vendud a Olivetti per un dollar, tant che 'l Perotto, obligad de la lesg ameregana a registrà el brevet a so nom, l'ha did che "mai 1 dollar l'è stad spendud mei de 'n azienda".
Dopo l'è portada anca a Mosca, indova che la fa sucess. In del 1966 a l'è portada a Milan, indova che a l'è doperada per la prima voeulta la parola italiana "Computer Personale", anca se la pupart de la literadura de l'epoca la doperava "calcolator de tavol" o, pussee rarament, "computer de tavol".
Rátót
a l'è un comun del Distret de Szentgotthárd, cont una popolazzion de abitant.
Líšnice (Boemia central)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-západ.
Meziměstí
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Náchod.
Scagnello
Scagnello (en piemontés: Scagnel) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 209 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 26 ab./km². El cunfìna coi cümü de Battifollo, Ceva, Lisio, Mombasiglio, Monasterolo Casotto.
Meziměstí
El gh'ha el status de cità.
Tavenna
Tavenna l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 991 abitàncc, 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 47 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquaviva Collecroce, Mafalda, Montenero di Bisaccia, Palata, San Felice del Molise.
Bandera de l'Uruguay
La Bandera de l'Uruguay a l'è la bandera nazzional doperada in, fada di color e representada de l'emoji.
Programma 101
Usagg e modifeghe
La Programma 101 a l'è famosa per vesser stada doperada da la NASA per Apollo 11, la mission che l'ha mandad per la prima voeulta l'om in su la Luna. I TV ameregan hann doperad la P101 per i statisteghe di votazzion del president.
L'era doperada anca de l'armada di Stat Unid in la guerra del Vietnam.
Del 1965 ai prim agn '70 la P101 a l'è stada doperada de 'n poo de studi scientifegh, 'me mez de calcol autonom per havégh minga de doperà ogne voeulta i grand elaborator. Di esempi a inn stad cunt in del setor de la medesina, de la statistega e de l'astronomia.
Una quai entità l'ha modifegad la P101 per fàlla pussee bona per i so necessità. Per esempi la part universitaria de la Radcliffe Infirmary l'haveva modifegad la machina inscì de podé acetà 'me input per el programa e i dacc el bindell perforad, inscì de podéll doperà pussee in automategh 'me un grand elaborator, inscambi i Wyeth Laboratories hann fad una modifega per podé fà de cunt de la radiatività assoluda cont un scintillometer.
A bon cunt, poeu, Olivetti l'ha scoltad i necessità de quei che gh'haveven besogn de pussee de automazzion e l'ha relassad la Olivetti P102, che la gh'ha 'na porta serial che 'l permet 'sti comunicazzion.
In del 1972 la Programma 101 a l'è a la bas del sistema de scritura Editor S14.
Incoeu
Incoeu la Programma 101 a l'è interess di apassionad del retrocomputing. In l'ann 2012 al Politecnich de Turin s'inn sfidad la Programma 101, l'Apple I e l'Amstrad CPC in d'ona sfida tecnega. La Programma 101 l'ha vensgiud, anca se l'era pussee 'na sfida d'onor che a nivell de tecnega, vensgiuda anca grazzia a la vesinanza geografega de la Perottina.
Dopo del 2010 gh'è stad di proeuve per tacà la stampant de la Programma 101 a di schede Arduino inscì de permetegh de comunegà cont el de foeura.
El 14 de otober del 2015, 50 agn despoeu de la prima presentazzion, el premier Matteo Renzi l'ha incontrad a Palazz Chigi el Garziera e el De Sandre.
Tecnega
La Programma 101 la dopera des register, de che du a poden domà havégh dent el programa e olter tri a poden vesser doperad o 'me register dacc o 'me register de programa. Propi per quella reson chi a l'è minga possibel dì che la Programma 101 la gh'habia un'architetura de Von Neumann, desgià che a l'è minga bona de mudà el so programa, ma la gh'ha un'architetura Harvard, ancasiben modifegada.
La memoria de la P101 l'è magnetostritiva, a linia de ritard, conservativa in estrazzion e sostitutiva in imission. El voeur di che se un register el manda foeura un dat, a l'è minga cavad via, se 'l ciapa, el dat che 'l gh'era prima a l'è scassad.
La gh'haveva 240 byte de memoria, spartida in 10 register (M, A, R, B, C, D, E, F, 1, 2). M, A e R inn de servizzi, 1 e 2 gh'hann denter el programa e i olter inn de deposit. Se un programa a l'è pussee grand de 48 istruzzion el po andà denter anca in di register D, E e F. I register de deposit a poden vesser "splitad", cioè spartid in do part de 11 cifer, cont virgola e segn. Un register dat a l'è mai bon de havégh denter un'istruzzion, menter l'è possibel che un register istruzion el gh'habia dent un dat, a di condizzion determinad.
La precision de la P101 l'è de 22 cifer, cont al massim 15 decimai (scernid cont una rodella fada aposta per meter denter el numer di decimal).