cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Senad de Milan
Fonzion
Inoltra el Senad l'era el tribunal supremm del Milanes in materia civil e penal: in di caus pussee gross (confin tra possession, diritt de fameja, nomina de tutor, obligazion tra privaa, diritt feudal), oltra che per i crimen punii con la pena de mort, a l'era el giudes in istanza unega; per i sentenz di magistratur superior l'era giudes de segonda istanza, e per quei di magistrature inferior l'era giudes de ultema istanza. El podeva avocàss i caus de competenza de alter giudes, o mandàggh a lor i istruzion su comè trattà i caus sò de lor. Tucc i giudes gh'aveven de andà tutt i settemann del senator de turno per relazionà in sui cas sò de lor.
I sentenz (o decisiones) del Senad eren minga motivaa, e eren inapellabei; costituiven on precedent vincolant per tucc i giudes inferior, che gh'aveven de respettài compagn se fudessen legg. El Senad el podeva anca desaplicà i legg in di cas portaa al sò giudizzi, per reson de equità. Per tutt 'sti reson, i sò sentenz vegniven regolt e publicaa.
Infina el Senad el ministrava l'Università de Pavia, la censura di liber e la tutella de la salud publica.
Maria Lankowitz
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Strada de segonda class 109
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 14.291 km. La conliga Poříčí nad Sázavou e Chocerady.
Saint-Paul-de-Vézelin
Saint-Paul-de-Vézelin l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Saint-Germain-Laval, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.52 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 288 méter a 'na altèsa màsima de 482 méter söl leèl del mar.
Verginità
La verginità l'è 'l stat de 'na persona che l'ha mai avuu 'n raport sessual complet o in di coltur indova la verginità l'è consideraa on valor anca on stat de purezza general. In l'omm gh'è nissuna manera per capì se vun l'è vergin, vist che 'l pen l'è mia modifegaa di rapport sessuai, inveci in la donna gh'è 'na membrana ciamada imen che la se s'ceppa.
Renio
250px|right|thumb|Aspèt del rénio El rénio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Re. El g'ha nömer atòmich 75, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de rénio el g'ha 75 prutù. El fà part de la categurìa dei metài de tranzisiù. L'è de culùr gris arzentàt, rar de troà e gréf. Del pónt de vìsta chìmich el se 'nsomèa al manganese e l'è dopràt enden quach léghe metàliche. Se 'l oté come prodót de la refinasiù del molibdeno e le léghe renio-molibdeno i è super-cundutùre de corènte. El renio l'è stat giü dei öltem elemèncc natürài a véser scuprìt.
Láz (Vysočina)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
In dubio pro reo
In dubio pro reo, che 'l voeur dì In del dubbi, a favor de l'imputaa, l'è ona fras latina doperada in del dirizz penal, che dis che se gh'è on dubbi, l'è mej ris'cià de avegh on colpevol liber che on innocent in galera.
Radar meteorològich
miniatura|On radar meteorològich quattàa de 'na cùpola (ciamada ‘’radome’’) El Radar (de la lengua inglesa Radio Detection and Ranging) meteorològich l’on’istrumént de rilevà i oggètt (in quèll caso chì i precipitazion) per mèzz di èco di ond radio. In meteorologia i oggètt de vèss rilevàa hinn i gott de pioeuva, i partìcol de giazz, e i fiòcch de nev.
Caratteristich
indoe:
Equazion fondamental del radar
L’equazion fondamentàl la servìss de calcolà l’ènergia mandada de noeuv indrèe di oggètt che la varia second i òggètt e ‘l segnàl inviàa.
indoe:
R la distanza di oggètt, \sigma _i la sezion d’urto de diffusion indrée de la particóla investida de la radazion (la porzion de la particola che la manda indrée de noeuv la radiazion al Radar) ,
h la longhèzza spazial de l'impuls (o ben la risoluzion del’istrumènt), e
Indoe:
Da la combinazion de sti trii equazion chì a se ottén:
indoe Z l’è ciamàa fattor de riflettività e C costanta del Radar che la gh’ha denter tucc i alter grandèzz.
De gia che el diametro a l’è elevaa a la sèsta potenza, di variazion piccol del diametro pròvochen di gòss variazion de riflettività inscì che la giontada de domà vuna gotta gròssa trii vòlt tant i alter ind on volumm de 1 meter quadràa la ne fa radoppià la riflettività. La riflettività de la pieova a l’è noeuv vòlt quèlla de la nev e de la pioeuva fina.
La riflettività la po’ anca vèss scrivuda in scala Decibel:
Sfruttament dell’effètt doppler per la stima de la turborenza (radar doppler)
Quasi tutt i radar moderni hinn di radar doppler, o ben hinn bònn de misurà la velocità radial per mèzz de l’analisi di freguenz di ond riflettùd di oggètt. De fàtt quand che la sorgent de ond elettromagnetich e el sistèma ricevent cambien la sò posizion vun rispètt a l’alter la freguenza de la radiazion elèttromagnetica la cambia in manera proporzional a la velocitàa relativa tra i du soggètt (effètt doppler). In del cas del slontanament la freguenza la diminuìss, inscambi in del cas del vesinàss la freguenza l’aumenta.
El cambiament de la freguenza caosàa de l’effètt doppler a l’è:
Töpen
Töpen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Hof. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 20.80 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Pontinia
Pontinia l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Latina. El g'ha presapóch 12.818 abitàncc, 'na superfìce de 112 km² e 'na densità de 114 ab./km². El cunfìna coi cümü de Latina, Priverno, Sabaudia, Sezze, Sonnino, Terracina.
Töpen
El cümü de Töpen el se tróa a 'na altèsa de 516 méter sura 'l leèl del mar.
Porto San Giorgio
Porto San Giorgio l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Fermo. El g'ha presapóch 15.862 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 1983 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fermo.
Radar meteorològich
Sfruttament dell’effètt doppler per la stima de la turborenza (radar doppler)
indoe PRF a l’è la freguenza de ripetizion de l’impuls.
Minga tutt i particòl gh’hànn l’istèssa velocità radial e con el rilevàa divèrsi vòlt per via de impuls vun arent a l’alter a se pò recavà on spèttro de velocità di particól. I region indoe gh’è on’alta dispersion di velocitàa designen ona turborenza o ona fòrbes del vent alt.
Prodòtt radar
miniatura|Immagin ottegnùda col radar meteorològich con àrej de precipitazion (dettàli)
Prodòtt primari
I prodòtt primàri riguarden direttmént i grandèzz rilevàa cont el radar.
-rilevàa i caratteristich de la precipitazion;
-reconóss i caratteristich de on temporal;
-studià el mòto di front meteorològich;
-reconóss el livèll de zero tèrmich;
- reconoss di èco de fenòmen minga metorològich.
- stimà i velocità radiaj de la precipitazion;
- reconoss el girmanet del vent ai vari quòt e i direzion del vent ai vari quòt;
- reconóss i struttur ciclònich e anticiclònich.
-stimà la bontà di misur de velocità;
-reconóss i sit di fenòmen de girmanet del vent ai vari quòt e turborenza;
- reconóss arej de on temporal con mòti verticajpussée fòrt.
Prodòtt derivàa
Hinn tràa foeura di prodòtt primari per via de algoritm de programadura informatega.
Radar polarimetrich
I radar polarimetrich hinn di radar ch’hinn bònn del manda foeura di ond elettromagnetich orientàa in di dò direzion per rilevàa la forma di particól.
Ligamm de foeura
http://www.centrometeolombardo.com/radar/
Mulecula
thumb|200px|Dimensiuni de la mulecula de l'[[aqua]] thumb|200px|Schema de una mulecula de aqua In chimica, una mulecula l'è la part püssee piscinina de un cumpost che la mantegn i so prupietà; una mulecula l'è dunca furmada da atum ligaa.
Pozorrubielos de la Mancha
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Mulecula
Una prupietà impurtanta di mulecul l'è la so furmüla empiriga, che la descriv la prupurziun che gh'è tra i so atum custitüent; per esempi, l'aqua (H2O) la gh'ha un atum de ussigen e dü de idrogen.
El cuncet de mulecula l'è staa metüü in pè per prim dal scenziaa italian Amedeo Avogadro, in del 1811.
Ligam in di mulecul
In d'una mulecula, se pö imaginà che i urbitai di diferent atum se meten insema, fin a furmà un ünegh urbital bel gross, ch'el tegn dent tüt i atum de la mulecula; a segunda de la diferenza de eletru-negatività di atum che furmen la mulecula, el ligam el sarà pür, u el gh'avarà una pularizaziun.
Asca quei tra i so atum, i mulecul gh'hann, de solit, anca di ligamm tra de lur; tra i principai a gh'hinn:
Quij ligam intramulecular chi hinn suvent impurtant per i efett in sü i pünt de bülizziun u la sulübilità.
Vialas
Vialas l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Le Pont-de-Montvert, del circondàre (arrondissement) de Florac e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Raccord autostradal 2
El Raccord autostradal 2 a l'è 'n raccord autostradal italian sit in Campania e vert del e gestii de ANAS. Longh 22.441 km, el conliga Fisciano, sed di campus de l'Università di Studi de Salerno, e Atripalda, arènt a Avellino.
Alban (VC)
Alban (inscì anca in Piemuntes; Albano Vercellese in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
Vialas
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 49.77 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 335 méter a 'na altèsa màsima de 1509 méter söl leèl del mar.
Alban (VC)
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Alban l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Vialas
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Vialas l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Distret de Chmil'nyk
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Velký Vřešťov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Trutnov.
Bank switching
El consist, in sostanza, in l'avègh pussee banch de memoria de la dimension massima che la se pò supportà e doperà on circuit (se i paginn a hinn du l'è assee on bistabil) per dì a la cartoccia el banch de doperà, in manera trasparenta per el processor, che 'l sa nanca che 'l gh'è el meccanism. Di temp di console a 8 bit el permetteva de fà di gioeugh de granda dimension e donca pussee bej de giugà per i sgent, ma l'era doperaa anca in di primm PC IBM per doperà pussee de 64 KB de memoria.
Incoeu la segmentazion e i memory management unit han sbassaa nettament la necessità de doperà 'sti tecnegh chì, che resten doperaa in di contest minoritari, per esempi in di sistema embedded, indova che l'è men complessa di tecnegh modern.
Promesio
thumb|250px|right|Reprezentasiù de l'àtom de promésio El promésio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Pm. El g'ha nömer atòmich 61, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de tecnésio el g'ha 61 prutù. L'è 'n metàl che fà part de la categurìa dei lantànidi. El promésio l'è giü dei ünech du elemèncc endei prim 82 a mìa ìga gne 'n izòtopo stàbil (l'óter elemènt l'è el tecnesio). Sö la tèra en natüra l'ezìste mìa, ma l'è stat individuàt endèl spétro de emisiù de 'na quach stèla. L'è stat troàt per la prìma ólta endel 1945 endel materiàl che restàa de le reasiù de fisiù del combüstìbil a l'urànio endel Oak Ridge National Laboratory.
Viola odorata
Viola odorata l'è 'na spéce de piànta erbàcea de la famìa botànica de le Violaceae. L'è uriginària de l' Europa e de l'Asia ma l'è stàda intruducìda pò a 'n töt el continènt americà.
Descrisiù
thumb|left|200px La pöl rià 'nfìna a 10÷15 ghèi de altèsa, la g'ha 'na raìs perène e carnùza e la se propàga per mes de stulù. Le fòie i nè töt tacàde a la raìs, le g'ha 'n gambì lónch e le g'ha fùrma de cör o de rugnù (reniformi). I fiùr i è grancc 2 ghèi e i g'ha 'n gambì bel lónch e squadràt. I fiùr i è pröfömàcc (aróma dóls), sùi, de culùr viòla scür, iregolàr e con sich pétali, posisiunàcc endèla conformasiù tìpica del zèner Viola. El fröt l'è 'na càpsula con tré vàlve con dét divèrsi granì de somésa.
Per cunusìle de le ótre viöle se pöl doprà i aspècc elencàcc ché sóta:
Tasonomìa
Viola odorata l'è stàda discriìda uficialmènt per la prìma ólta del Linèo endèl Species Plantarum 2: 934, endèl 1753.
Aurons
Aurons l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Pélissanne, del circondàre (arrondissement) de Aix-en-Provence e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.82 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 140 méter a 'na altèsa màsima de 330 méter s.l.m.
Territori del Nord
Geografia
La pupart de la popolazzion la viv in sui coste, i olter center pussee popolos dopo de la capitala a inn Palmerston e Alice Springs.
Pertusa
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Valsavarenche
Valsavarenche l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha, 'na superfìce de 138 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aymavilles, Ceresole Reale (TO), Cogne, Introd, Noasca (TO), Rhêmes-Notre-Dame, Rhêmes-Saint-Georges, Villeneuve.
Balaruc-le-Vieux
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.92 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 196 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Balaruc-le-Vieux l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Fëdor Vladimirovič Emel'janenko
200px|right|thumb|Ol Fedor Emelianenko
Fëdor Vladimirovič Emel'janenko (Rubižne, Rüsia, 28 de setèmber del 1976) l'è ü lotadùr rüso.
In del 2010 l’éra ‘l piö fórt lotadùr al mónt de la mixed matirials art, categoria di pìs masimi.
Strada de segonda class 110
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 28.353 km. La conliga Benešov e Černé Budy.
Aichach
Aichach l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Aichach-Friedberg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 92.97 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Aichach la se tróa a 'na altèsa de 446 méter sura 'l leèl del mar.
Lukov (Vysočina)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Pas de Westfalia
Per Pas de Westfalia intendom trii trattaa de pas firmaa del 1648 in Westfalia ch'han menaa a la fin de la Guerra di Trent'Agn e a la Guerra di Vottant'Agn in tra i Provincc Unii e la Spagna. El Trattaa di Pirenei l'ha completaa la pas in tra Franza e Spagna, in del 1659.
Mariazell
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Sillans-la-Cascade
Sillans-la-Cascade l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Tavernes, del circondàre (arrondissement) de Brignoles e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 20.17 km².
Muñogrande
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Conca d'Oro (metropolitana de Roma)
Conca d'Oro  l'è 'na stazion de la Linia B de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Pázmándfalu
a l'è un comun del Distret de Pannonhalma, cont una popolazzion de abitant.
Weikersheim
Weikersheim l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Main-Tauber-Kreis. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 80.94 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Weikersheim la se tróa a 'na altèsa de 230 méter sura 'l leèl del mar.
Oxalis corniculata
Oxalis corniculata (en bresà l'è cunusìda col nòme de Alelüja zàlda o Prat caalì ) l'è 'na spéce de piànta erbàcea che fà part de la famìa botànica de le Oxalidaceae.
L'è mìa ciàr de che bànda che la sàpes uriginària ma se pènsa che la pöde véser 'na piànta del vècc mónt. L'è cunsideràda 'nvazìva per i giardì, per l'agricültüra e 'ndèi pracc razàcc. La se propàga suradetöt endèle zòne abitàde e trasfurmàde de l'òm: crèpe dei mür, ciós, ére, órcc, giardì, marciapè; del la pianüra 'nfìna ai 800 m s.l.m.
Pasciall
Pasciall (Pazzallo) l'è on quarter de Lugan, in del Canton Tesin. El paes el se troeuva arent al lagh, e 'l confina coi paes de Carabbia, Pambi Noranch, Granscia, Paradis e Carona. L'è staa on comun deperlù fina al 2004.
Cornus mas
Descrisiù
El cornàl l'è 'na piànta che rìa 'nfìna a 12 méter de altèsa che vé sö söi teré calcàrei. La pöl scampà sènsa problémi 'nfìna a 100 agn.
Fòie
I fòie i cröda 'n 'nvèren, i è lónghe da 4 a 10 ghèi e larghe da 2 a 4 ghèi. I è fòie 'ntréghe, opòste (i vé fò a dò a dò da l'istès gróp, öna d'öna bànda e öna de l'ótra) e pelùse sura e sóta. Compàgn de töcc i Cornus i nervadüre di fòie che i part da la nervadüra principala i se sluntana e i và vèrs ol bòrd de la fòia, sensa però mai riaga, desà che i piéga con öna gran bèla cürva e i fenés töte piö o méno apröf a la pónta. Chèsto l'è ü caràter che l' permèt de cognós i Cornus.
Fiùr
I fiùr i è zalcc e picinì (de 5 a 10mm de diàmetro), i fiorés prèst en febrér o mars, e chèsto particolàr el i a rènt importànti per la prudusiù de la mél.
Fröcc
I fröcc, ciamàcc apò a lur cornài i è de le drùpe róse lónghe de 15 a 20 mm condèn giandì bel gròs. I è piötòst àspre ma i è bùne de maià, e ale ólte se pöl a troà 'n vèndida dele marmelàde. Per maià 'l fröt convé spetà che 'l cröde de per sò cönt e alùra 'l desvéla 'n saùr delicat e delisiùs che 'l reciàma chèl de la saréza.
Difuziù
El cornàl, spéce uriginàl de l'Euròpa centràl e orientàl, enfìna al Caucaso e a l'Asia minùr, 'n Italia se 'l tróa en töta la penìzola ma l'è piö fàcil troàl endèle regiù setentriunài.
Ecologìa
Ghe piàs i teré frèsc e calcàrei, el sopórta bé la podadüra e se pöl dàga la fùrma de 'na sés. La frütificasiù l'è sogèta a alternànsa. La propagasiù se pöl fàla apò a per margóta o talèa endèi més de utùer e noèmber. La somésa la pöl mitìga apò a du agn prìma de bötà e de 8 à 10 agn prìma de fa i fröcc.
De mia confónder
Sèmper del zèner Cornus gh'è apò 'l sanguanì.
Velké Svatoňovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Trutnov.
Casalmaiòch
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Casalmaiòch l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Außervillgraten
Außervillgraten l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Lienz e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El sò codes statistegh l'è 70706.
Trogen (DE-BY)
Trogen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Hof. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 12.32 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Trogen el se tróa a 'na altèsa de 508 méter sura 'l leèl del mar.
Chatte (FR-38)
Chatte l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Saint-Marcellin, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 22.81 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 164 méter a 'na altèsa màsima de 443 méter söl leèl del mar.
Stazion de Castellammare di Stabia (Circumvesuviana)
La Stazion de Castellammare di Stabia a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Pozoamargo
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Strada de segonda class 111
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 35.201 km. La conliga Bystřice e Zbizuby.
Torre San Patrizio
Torre San Patrizio l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Fermo. El g'ha presapóch 2.132 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 194 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fermo, Monte San Pietrangeli, Monte Urano, Montegranaro, Rapagnano.
Luzein
Luzein a l'è un cumün svizzer del distret de Prättigau/Davos. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 31.60 km², e al se tröva a una altitüden de 958 meter sura al livel del mar.
Cumün tacaa
El cumün de Luzein a l'è tacaa ai cumün de Conters im Prättigau, Fideris, Jenaz, Küblis, Sankt Antönien, Schiers.
Storia
miniatura|verticale|La gesa de Luzein Luzein l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1185 col nom de Luzene.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Distret de Tul'čyn
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Porta Giovia
La porta Giovia a l'è stada 'na porta minor de Milan, ispirada al nomm de 'na porta romana omonema. A l'è descomparida prima del 1288, degià che l'è citada no in del De magnalibus Mediolani de Bonvesin de la Riva. In tra el 1358 e 'l 1360 a l'è fàda su di Vescont la Rocca Giovia, che l'è destrugaa de la Republega Ambrosiana e costruii an'mò di Sfòrza, in quell che incoeu a l'è famos 'me Castell Sforzesch.
Pambi Noranch
Pambi Noranch (Pambio Noranco) l'è on vegg comun del Canton Tesin, e on quarter de Lugan. L'è staa spartii in di dò paes de Pambi e de Noranch fina al 1904. L'è staa comun deperlù per alter cent agn anmò.
Benken (ZH)
Benken a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Andelfingen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.67 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Benken al se tröva a una altitüden de 420 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Dachsen, Laufen-Uhwiesen, Marthalen, Rheinau, Trüllikon. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Laboule
Laboule l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Valgorge, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.45 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 393 méter a 'na altèsa màsima de 1410 méter s.l.m.
Aminuacid
I aminuacid a hinn mulecul urganigh che gh'hann un grüp carbussiligh e un grüp aminigh. In biuchimiga se parla püssee di L-α-aminuacid, cun furmula generiga NH2CHRCOOH e che gh'hann el grüp carbussiligh e quel aminigh a hinn ligaa a l'istess atum de carboni, ciamaa dunca carboni α, cun cunfigüraziun L (asca la glicina che l'è achirala perchè R=-H).
El röl di aminuacid in di esser vivent a l'è quel de furmà i pruteinn.
Temù
Temù (nòm uficiàl: Temù) l'è 'n cümü de la àlta Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.
Stazion de Santa Marinella
La Stazion de Santa Marinella a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia ferrovia Tirrenica. L'è foeura de la tariffa urbana romana.
Temù
El g'ha, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Édol, Put de Lègn, Èza e Viù.
Stazion de Santa Marinella
Interscambi
Fermada de l'autobus
Aminuacid
I aminuacid principaj
I aminuacid che gh'hinn in di pruteinn de tücc i esser vivent a hinn 20 (anca se di stüdi disen che pudarien vess 23) e la sò presenza in d'una pruteina a l'è cudifegada in del DNA. A l'è pussibil truà di aminuacid, püssee rar, ciamaa "ucasiunaj" che vegnen prudot per mudifegh chimigh dopu de la biosintesi de la pruteina.
Peñalba
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Temù
Stória
El teretóre de Temù el fàa part de la tèra ciamàda Dalaunia o Dalania, lüminàda zamò 'ndel 774, enden diplóma 'ndèl qual el Carlo Magno el ghe afidàa la Al Camònega al Monastér de Tours: "Donamus etiam ad prefatum sanctum locum valle illam que vocatur Camonia cum salto Candino vel usque in Dalanias cum montibus at alpibus a fine Treentina qui vocatur Thonale usque in finem Brixamcinse seu giro Bergamasci (...)"
- Monumenta Germaniae Historica diplomatum Carolinorum, 16 luglio 774 ev (Test en latì dispunìbil sö wikisource ) .
Chèste tère le tülìa dét i nùclei abitàcc de Temù, Le Canù, Mulìna, Puntàgna, La Vìla, Póia, Pónt, Suàn, Parchezài e Pés.
Endel 1624 chèste tère, che 'ndel'ocaziù i è mensiunàde co la denuminasiù de "Ponte di Legno", le vé separàde en dò entità: Le "terre di fori di Ponte di Legno, cioè Villa, Pontagna, Themù e Lecanù" le se destàca de le "terre di dentro, cioè Ponte di Legno, Pezzo, Precasaglio, Zoanno e Poia" Le prìme le fùrmarà chèl che 'l deentarà el cümü de Dalègn e le segónde le costetöés el cümü de Put de Lègn.
Co la denuminasiù Dalègn difàti se indicàa uficialmènt 'nfìna al 1810 el cümü che fàa riferimènt al paés che adès se ciàma "Villa Dalegno", che al dé d'encö l'è frasiù del cümü de Temù e che alùra l'izistìa a fiànch del cümü denuminàt uficialmènt "Ponte di Legno".
Del 1810 al 1816 Temù, Vìla Dalègn e Pontàgna i vé riagregàcc a Put de Lègn ma a pàrter del 1816 i vé turna separàcc e 'nfìna al 1927 i fà ognü cümü de per sò cönt. Endel 1928, endel quàder de la reorganizasiù generàl de le autonomìe locài mitìda en camp del goèrno de Musolìni, Temù, Vìla e Pontàgna le vé riagregàde amò 'na ólta, sóta 'l cümü denuminàt uficialmènt Temù.
thumb|290px|right|Puzisiù de Temù en [[Val Camònega]]
L'abitat el se tróa a 1150 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.
Cuurdinade
46.24944°N, 10.46889°W
Saint-Paul-en-Jarez
Saint-Paul-en-Jarez l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de La Grand-Croix, del circondàre (arrondissement) de Saint-Étienne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.98 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 313 méter a 'na altèsa màsima de 947 méter söl leèl del mar.
Aminuacid
I aminuacid principaj
Una manera de classifegà i aminuacid a l'è in bas a la pularità e a la carega, prupietà che dipenden tüt e dü di carateristigh del grüp R:
Pásztori
a l'è un comun del Distret de Csorna, cont una popolazzion de abitant.
Autostrada H16 (Ucraina)
L' a l'è 'n autostrada nazzional de l'Ucraina, longa km.
Stazzion de Schönhauser Allee
Interscambi
Schönhauser Allee
Colbertism
thumb|Colbert El colbertism l'è ideja economega del Jean-Baptiste Colbert, minister di finanz del Luis XIV. L'è 'na varianta del mercantilism e di voeult l'è consideraa pussee 'na sò applicazion.
In tra i sò idej principai, el protezionism del mercaa intern, el desvilupp di esportazion e di colonij.
Muñogalindo
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Třebihošť
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Trutnov.
Neodimio
thumb|250px|right|Aspèt del neodimio El neodimio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Nd. El g'ha nömer atòmich 60, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de neodimio el g'ha 60 prutù. L'è 'n metàl che fà part de la categurìa dei lantànidi.
L'è stat scuprìt del chìmich austrìaco Carl Auer von Welsbach endel 1885, per mès de 'n anàlizi spetroscòpica del didimio ensèma col praseodimio. El sò isolamènt come fùrma pùra l'è mìa stàt fàt enfìna al 1925. El nòm el vé de le praòle gréche neos, nöf, e didimos, zemèl.
Al dé d'encö el neodimio se l'oté per mès de 'n procès de scàmbe iònich de le sàbie de monazite.
El neodimio en natüra el se prezènta come 'na miscèla de sich izòtopi stàbii, 142Nd, 143Nd, 145Nd, 146Nd e 148Nd – de chèsti el 142 l'è chèl che bónda de piö (27,2%), e du izòtopi radioatìf, 144Nd e 150Nd.
I izòtopi radioatìf del neodimio en totàl i è 31 e chèi piö stàbii i è el 150Nd, che 'l g'ha 'n tép de smezamènt (emivita) de 1,1 × 1019 agn, 144Nd (2,29 × 1015 agn) e 147Nd (10,98 dé).
Valpelline
Valpelline (Valpeleunna 'n arpità) l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha, 'na superfìce de 31 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Doues, Ollomont, Oyace, Quart, Roisan, Saint-Christophe.
Magiura
Magiura (nom ufizial in italian: Maggiora) a l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
El cunfina cun la Pruvincia de Vercei. L'è tacaa ai cumün de Boca, Burbané, Cürésc, Gargal, Valdügia (VC).
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Magiura l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Repubblica Cremasca
La Repubblica Cremasca (inscì anca in Italian) l'è stada voeuna di repubblich giacobinn che hinn nassuu in Italia quand che gh'hinn rivaa i soldaa del Napoleon. In particolar, quella repubblica chì l'è nassuda el 28 de marz del 1797, quand on còrp de armada frances l'è rivaa in de la città de Crema (che del 1449, insema al tutt el sò territòri, el faseva part de la Republica de Venezia) e l'ha arrestaa el duca Contarin. A 'sto pont l'è nassuda la repubblica, che la ciappava dent la città e la soa provincia. Dòpo pòcch pussee de trii mes (el 10 de luj) la giovin repubblica l'è entrada a fà part de la Republica Cisalpina, prima in del departiment de l'Adda, poeu in quell del Pò.
Cumpost urganich
La definiziun de cumpost urganigh a l'è minga ünega e acetada de tücc i scienziaa. Vüna la pö vess "un cumpost urganigh a l'è un cumpost chimigh qualsessia che'l gh'ha dent atum de carboni. Per resun storegh se cunsideren (minga semper urganigh ma) cumpost inurganigh i carbunaa, l'anidrid carboniga, i cianür e i furm alutropigh del carboni 'me la grafit".
Sant'Agnese/Annibaliano (metropolitana de Roma)
Sant'Agnese/Annibaliano  l'è 'na stazion de la Linia B de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Mazzarrone
Mazzarrone l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 70 km a sudovèst de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 3.727 abitàncc e 'na superfìce de 33,5 km².
Mazzarrone l'è tacàt ai cümü de Caltagirone, Chiaramonte Gulfi e Licodia Eubea.
Guzzön
Guzzön (Piemuntes: Gosan; Italian: Gozzano) a l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de as comunas Bulzan, Burbané, Briga, Gargal, Invó, Orta, Pogn, San Maurizi e Suris.
In del lögh induve adess la gh'è la gesa de San Lurenz, un temp i düü fradei grech che hann purtaa el Cristianismu in questa zona (Giüli e Giülian) aveven faa sü una gesa dedicada a la Madona. Lì el gh'era el corp del Giülian.
Esempi de dialet de Guzzan
Un om al gh'eva düi matai. E al püssè sgióvan da lór gh'ha dicc al pà: “Pà, dam la méia part da cul ch'am tuca!” e 'l pà gh'ha facc i parti dla roba. E poch dì dopu al püssè sgióvan di matai l'ha facc fagot da tüt cul ch'al gh'eva e l'è nacc int un paes luntan, induva, fand 'na vita da disprà, s'è mangià fora tüt cul ch'al gh'eva. E dopu ch'a s'è mangià tüt, inta cul paes gh'è gnü 'na gran caristia, e lüi l'ha cumanzà santì ch'al gh'eva fam. E l'è nacc e s'è miss insem a vün da culi parti là, ch'a l'ha mandà fora cum i purscei. E lüi gh'eva voja da mangià cul ch'i mangiavan i purscei; ma 'nzün ga 'n dava. Alór gh'ha pansà sü 'n pò e l'ha dicc: “Quanci ch'i ciapan paga dal mè pà, e mangian pan fin ch'i 'gh n'han voja, e mì mòra dla fam! Vöj stà chilò piü, vöj nàman dal mè pà e vöj dìgh: Pà, mì j'ho ufes al Signór a la tóa prasenza. ''E sum gnanca piü degn d'essa ciamà tö fiöl. Dam la paga anca a mì, cumè a vün di töi oman''.” L'è gnü via dunca da là, e l'è nacc dal sö pà; e prima ch'al rivass int la cà, al sö pà l'ha vist, e gh'ha biü cumpassión, l'ha brascià sü e l'ha basà. E 'l mat gh'ha dicc: “Pà, mì j'ho ufes al Signór a la tóa prasenza, e sum piü degn d'essa ciamà tö fiöl”. Ma 'l pà l'ha dicc ai söi sarvitór: “Purté scià i püssè bei pagn e vistìl, mitìgh sü 'n anel e cauzél. Pöi miné fora 'l videl ingrassà, e mazzél, ch'i 'l mangiuma e stuma alegar! Parchè 'stu mè mat chilò l'era mort e l'è risciüscità, l'era pardü, e l'uma truvà 'ncóra” e s'inn miss a fà ribota. L'aut fiöl prüm da cul inò, l'era fora int i campagni, e 'n tra cula ch'al turnava 'ndré, quand l'è stacc riva la cà, l'ha santü ch'i sunavan e ch'i balavan. E, ciamà vün di sarvitór, gh'ha dumandà cuss a vureva dì cula roba. E lüi l'ha rispundü: “Gh'è gnü cà 'l tö fradel, e 'l tö pà l'ha mazzà 'l videl ingrassà parchè l'è gnü cà san e salv”. Ma lüi l'è gnü rabià e l'ha mia vursü nà dent; alóra gh'è gnü fòra 'l sö pà, e l'ha prigà da nà dent. Ma lüi gh'ha rispundü: “Ecu, mì l'è già tanci agn ch'it fagh al sarvitór, t'ho mai disübidì 'na bota, epüra ti m'é mai gnanca dacc un cravin da mangià cum i mei amis: ma quand gh'è gnü cà stu tö fiöl, ch'l'ha mangià la tóa roba cum di purcasci, ti t'é mazzà 'l videl ingrassà”. E lüi gh'ha dicc: “Ti 't sé sempar cum mì, e cul ch'l'è mè l'è tö; Adess bisogna fà festa e stà 'n ligria, parchè cul mat l'era mort e l'è rüsciüscità, l'era pardü e pöi l'uma truvà”. (Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, 1878)
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Gussön l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Monte San Pietrangeli
Monte San Pietrangeli l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Fermo. El g'ha presapóch 2.545 abitàncc, 'na superfìce de 18 km² e 'na densità de 141 ab./km². El cunfìna coi cümü de Corridonia (MC), Francavilla d'Ete, Monte San Giusto (MC), Montegiorgio, Montegranaro, Rapagnano, Torre San Patrizio.
Strada de segonda class 112
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 112.791 km. La conliga Benešov e Želetava.
Raccord autostradal 3
El Raccord autostradal 3 a l'è 'n raccord autostradal italian sit in Toscana e vert del e gestii de ANAS. Longh 56.36 km, el conliga Firenz e Siena.
Monte San Biagio
Monte San Biagio l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Latina. El g'ha presapóch 5.991 abitàncc, 'na superfìce de 66 km² e 'na densità de 91 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amaseno (FR), Fondi, Sonnino, Terracina, Vallecorsa (FR).
Poyatos
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Wertheim
Wertheim l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Main-Tauber. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 138.63 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Wertheim la se tróa a 'na altèsa de 145 méter sura 'l leèl del mar.
Carsenza del primm de l'ann
"El primm de l'ann se comenza, a mangià la carsenza"
Giancarlo Consonni
El Giancarlo Consonni (Meraa, 14 de genar del 1943) a l'è on poetta lombard. L'ha vivuu a Verdee de Sotta fina a quand che 'l gh'aveva 23 agn, poeu in del 1967 el s'è spostaa a Milan per lavorà. L'ha scrivuu in lombard (in de la soa variant brianzoeula) e in italian.
Carsenza del primm de l'ann
- Giovanni Rajberti
La carsenza del primm de l'ann a l'è 'na torta dolza tipega del primm de l'ann fàda con ughetta, figh secch e pomm o per, originaria de la tradizion contadina e per quella reson lì consumada, soratutt in l'Altmilanes, anca in tutt el period de l'autun.
A l'era in origin faa con la pasta avanzada di prestinee - che donca la levava indeperlee, cont el giontà de oltra farina, aqua, mel e ughetta, cont el miôrà de la qualità de la vita poeu s'è passaa a fà la pasta al moment cont el levaa e a mettègh pussee ròbb compagn di per e di figh secch.
Lovčovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Distret de Mohyliv-Podil's'kyj
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Piracés
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Ales
Ales (inscì anca in Piemuntes; Alice Castello, ma antigament Alice Inferiore, in Italian; in tücc i cas l'acent el va in sü la a) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
El paes el se tröva al cunfin cun la Pruvincia de Biela (cumün de Cavajà, Ropul e Viverun) e 'l fa part de la Diocesi de Ivrea.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ales l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Dölsach
Dölsach l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Lienz e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 70707.
Pescia (Svizzera)
Pescia (Peccia) l'è ona frazion del comun tisines de Lavizzara, in de la Val Maggia. La se troeuva in de la Val de Pescia, e l'è traversada de on riaa che 'l se ciama proppi compagn de lee. La confina coi paes de Cavergn, Praa-Sornigh e Fus. In del 1834 e in del 1868 gh'era staa dò luvion che l'even trada giò squasi del tutt, ma poeu l'è stada refada sù. L'è stada on comun indipendent infina al 2004. La gh'ha i frazion de Veia, Cortignell, San Carlo e Pian.
Friedberg (DE-BY)
Friedberg (DE-BY) la se tróa a 'na altèsa de 514 méter sura 'l leèl del mar.
Mautern in Steiermark
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Les Vignes
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 28.84 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 400 méter a 'na altèsa màsima de 1022 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Les Vignes l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Balaruc-les-Bains
Balaruc-les-Bains l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Frontignan, del circondàre (arrondissement) de Montpellier e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.66 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 169 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Balaruc-les-Bains l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Gàlen
Gàlen (Galleno) l'è 'na frasiù del cümü de Córten, endèla Pruìncia de Brèsa. El paìs el se tróa endèla Al Camònega a 'n altèsa de 1.000 méter, denàcc al capolöch cümünàl e sö la spónda a nòrt de l'Oiöl. I abitàncc de Gàlen i g'ha 'l scötöm de sguarù.
Bundesstraße 442
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Bàsa Sasònia.
Weißdorf
Weißdorf l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Hof. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 21.90 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Weißdorf el se tróa a 'na altèsa de 532 méter sura 'l leèl del mar.
Trutnov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Trutnov.
Ascalun
Ascalun o Ashkelon (in ebraich: אַשְׁקְלוֹן‎; Áskalon in grech antich; Ascalon in latin; Ascaló in catalan; Ascalona in italian; Ascalón in spagnö; Ascalão in purtughes) a l'è una cità de 108.900 abitant del süd de Israel, cunt un port sül Mediterani. Ad Ascalun la gh'è un'üniversità e l'impiant de desalinizaziun de l'aqua salada püssee grand del mund (330.000 m cüb al dì). Che l'è anca quel che'l custa de men ($ 0,52 a m cüb). Al gh'è anca el terminal de l'oleudot che'l riva de Eilat e che'l taja via la penisula del Sinai.
Treno G.A.I.
El Treno G.A.I. a l'è on elettrotreno a quatter element faa su a partì dal 1974 e doperaa dal 1978 e faa su del consorzi Gruppo Aziende Italiane 'me capostipit di elettrotreni e automotris ad azionament elettronegh.
Storia
In di agn settanta, cont el volzàss del traffich pendolar, a l'è staa necessari potenzià la capacità e i lign e doperà di noeuv treni, vist che quej vègg despess eren di treni per di àlter servizzi adattaa. In del 1974 el nass el GAI, per fà su on treno adatt per i brev e medi distanza bon de viaggià, in prospettiva, anca a l'ester.
Caratteristich
El treno a l'éra faa su de dò motris ai estremm e de dò remorciaa in mezz, el tutt intercomunicant e bloccaa. I treni doperaven l'elettronega e eren faa per podè adattà l'ingress a tucc i marciapee di FS.
A l'era disponibil in version a du vestiboi (ALe 644) e a trii vestiboi (ALe 804). La version a trii vestiboi la permetteva on incarrozzament pussee svelt ma la cavava via 64 post.
Che Guevara
thumb|right|Che Guevara: Guerrillero Heroico Foto: [[Alberto Korda]] "Hasta la victoria siempre!"
- Ernesto Che Guevara
Per i sò aziun de gueriglia e per el sò ajüt al Fidel Castro düranta la Revulüziun Cübana, el Che Guevara a l'è devegnüü, a tort u a resun, un simbul di lot de liberaziun di popuj e di muviment d'ispiraziun prugressista.
Infurmaziun Generaj
I vegg de'l Che eren member de la volta burghesia argentina. Giamò menter'l stüdiava medesina el Che l'ha viagiaa assee e l'ha ducümentaa tüsscoss: el ghe ürtava vedè i ingiüstizi suciaj in de l'America Latina. La sua prima miee, el Che l'ha tolta in Guatemala: una tusa che la laurava per el guerna a che l'ha faa cugnuss a tanc ativista pulitegh de'l paes. thumb|Munüment a'l Che in sü la pared de'l Ministeri de l'Interni a Cüba thumb|Müral in Timor-Est, 2002
Stazion de Pozzano
La Stazion de Pozzano a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Muñico
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Pozzano
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Páli
a l'è un comun del Distret de Csorna, cont una popolazzion de abitant.
Belluno
Belluno (Belùn en belünés, Belum en ladì) l'è 'na cità del Vèneto (Italia) capolöch de la pruvìncia omònima. La g'ha presapóch 36.112 abitàncc, 'na superfìce de 147,18 km² e 'na densità de 238 ab./km². El cunfìna coi cümü de Mel, Limana, Longarone, Ponte nelle Alpi, Sedico, Sospirolo, Vittorio Veneto (TV).
Stazion de Civitavecchia
La Stazion de Civitavecchia a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia ferrovia Tirrenica. L'è foeura de la tariffa urbana romana.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Saint-Pierre-la-Noaille
Saint-Pierre-la-Noaille l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Charlieu, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.21 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 253 méter a 'na altèsa màsima de 427 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Pierre-la-Noaille l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Chavanoz
Chavanoz l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Pont-de-Chéruy, del circondàre (arrondissement) de Vienne e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.58 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 188 méter a 'na altèsa màsima de 245 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Chavanoz l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Sónech
Sónech (nòm uficiàl: Sonico) l'è 'n cümü de la àlta Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.
El g'ha, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bèrs Dém, Séf, Édol, Malòn e Saviùr.
L'abitat el se tróa a 650 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.
L'è lüminàt zamò 'ndel 1233 come cümü preprezentàt de du cònsoi al zuramét de fedeltà al vèscof Guala (Valetti Bonini 1976), el cümü l'ìa furmàt de tré tère: chèla de Sónech, chèla de Re e chèla de Garda.
Endel 1928 l'ìa stat agregàt al cümü de Édol ma 'ndel 1948 l'è stat tùrna destacàt e l'è turnàt a fà cümü de per sò cönt.
La sò céza parochiàla l'è dedicàda a San Lorèns e l'è almeno del sècol XV, l'è però stàda recustrüìda endel sècol XVI. Piö antìca amò l'è la cizulìna de S.Andrea, de fùrme romàniche, che la par véser uriginària del sècol XI.
St. Antönien
St. Antönien a l'è un cumün svizzer del distret de Prättigau/Davos. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 42.66 km², e al se tröva a una altitüden de 1459 meter sura al livel del mar.
El cumün de St. Antönien a l'è tacaa ai cumün de Küblis, Luzein, Saas im Prättigau, Sankt Gallenkirch (AT-8), Schiers, Tschagguns (AT-8).
I cumün de St. Antönien (242 abitant) e St. Antönien Ascharina (118 abitant) i s'è ünii al prim de ginee del 2007 in de cumün de St. Antönien atual.
Paladio
250px|right|thumb|Aspèt del paladio El paladio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Pd. El g'ha nömer atòmich 46, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de palàdio el g'ha 46 prutù. En natüra se 'l tróa sota fùrma de ses izòtopi stàbii, dei quai chèi che bónda de piö i è 106Pd (27.3%), 108Pd (26.5%) e 105Pd (22,5%).
L'è stat scuprìt del chìmich inglés William Hyde Wollaston endel 1803 ensèma col ròdio. El nòm "palàdio" l'è stat dat en unùr a l'asteròide Pàlade, scuprìt en pér de agn prìma.
Valgrisenche
Valgrisenche l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha, 'na superfìce de 112 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arvier, La Thuile, Rhêmes-Notre-Dame, Rhêmes-Saint-Georges, Sainte-Foy-Tarentaise (FR-73), Tignes (FR-73).
Loukovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.