cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ida (muntagna de la Grecia)
Ol mut l’éra sacro ‘n de la mitologéa gréca a Rea, moér de Cronos e màder de Zeus; sèmper segónt ol mito ol Zeus l’ sarès istài scondìt pròpe söl mut Ida per fal mia troà dal padèr che ghe piasia magià i sò s-cècc.
Chèsto mut Ida l'è de mia confónt col mut Ida di bande de Troia ‘ndóe 'l Paride l’ menàa a pascolà i pégore e l’à giudicàt la piö bèla tra Atena, Era e Afrodite.
Strada de prima class 29
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 33.349 km. La conliga Písek.
Cipro (metropolitana de Roma)
Cipro  l'è 'na stazion de la Linia A de la Metropolitana de Roma.
Příbraz
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Cipro (metropolitana de Roma)
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Saint-Bonnet-des-Quarts
Saint-Bonnet-des-Quarts l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de La Pacaudière, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Bonnet-des-Quarts l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Bundesstraße 307
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Baviera.
Guarda (GR)
Guarda a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 31.5 km², e al se tröva a una altitüden de 1653 meter sura al livel del mar.
El cumün de Guarda a l'è tacaa ai cumün de Ardez, Galtür (AT-7), Gaschurn (AT-8), Lavin.
Storia
Guarda l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1160 col nom de Warda.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Vysoké Veselí
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Geometrìa
200px|thumb|right|La geometrìa eüclidéa piàna: [[triàngol, retàngol, pentàgon, sércc]] La Geometrìa o Geometréa l'è öna brànca de la matemàtega che la stödia i figüre piàne (geometrìa piàna) e i figüre 'n del ispàsio (geometrìa sòlida), la stödia che fórma i gh'à, quàt i è grànde, come i è metìde 'n del ispàsio e che relasiù gh'è tra de lùre, de fati la paròla geometrìa la é dal Gréch Antìch γεωμετρία che l'è l'insèma de geo cioè "tèra" e metria cioè mizüra.
Dialett cunees
El Cunees l'è on dialett del Piemontes ocidental, parlaa a Coni e in di paes intorna. El gh'ha di fort somijanz col Turines, tant che 'l Biondelli l'aveva miss denter a 'sto grupp dialettal.
Geometrìa
Eüclidéa e mia eüclidéa
200px|thumb|right|La geometrìa mia eüclidéa: ü [[triàngol dizegnàt sö 'n d'öna sfèra. La sóma di àngoi dét al triàngol l'è mia de 180 gradi compàgn di triàngoi de la geometrìa eüclidéa]] La geometrìa l'è öna di scènse piö ègie de la matemàtega, tat che l'ìa zamò stàcia codificàda in del tèrs sécol prima del Signùr dal Eüclìde che l'à stabilìt i sò 5 postulàcc, pròpe per chèsto la geometrìa piö cognusìda l'è la geometrìa eüclidéa, ma gh'è di ótre geometrìe. De fati sö la fì del sécol XVIII, la geometrìa l'à tacàt a stödià i diferènse tra l'ispàsio geomètrich e l'ispàsio fizèch e l'è nasìda öna nöa manéra de pensà la geometrìa, l'è nasìda cioè la geometrìa mia eüclidéa, öna geometrìa che l'è mia pogiàda sö i 5 asiòmi del Eüclìde, ma adóma sö i prim quàter: i nasìde isé la geometrìa iperbòlica, la geometrìa elìtica e la geometrìa sferìca.
Dialett cunees
Diffusion, variant e caratteristigh
El cunees l'è minga parlaa in tutta la provincia: de fatt a ovest a troeuvom i parlad occitann, a sud i dialett de transizion col ligur (o proppi ligur, compagn del dialett ormeasch), a est el langaroeu. Donca, menter el dialett de la città l'ha ciappaa de sigur pussee influenz de la parlada turinesa, i parlà del contad che hinn minga occitan, ligur e langaroeu, man a man se vesinen a quei alter dialett. Foeura de la città donca podom trovà el rotacismo (tipigh di dialett rustigh piemontes), la conversion di articoi in o o lo inscambi de ël e via inscì.
De facto
De facto l'è una locuzion latina qe la g'ha ol significad de "de fait", "ind la pratega". L'è ol contrare de de jure, qe la vœl dir "segond la lej".
Orijen e utilizazion
La locuzion l'è d'orijen romana, per esempe Ciceron la dovra ind el so discors Pro Milone:
Dialett cunees
Dialett de Ceva
A-j era un òm ch'a l'avìa doi fieui. Ël pì giovo un dì a-j ha dìje: "Mè pare, dème tut lò ch'a 'm ven ëd mia part!" e 'l pare a-j ha dàje mèss ël sò patrimòni. Dë lì a pòchi dì, dòp avèj dà ël bondì a tuti, a l'é partì e l'é 'ndàsse a fermé 'nt un paìs lontan dov, a fòrsa ëd désse al bel temp, a l'ha sgairà tut ël fàit sò. E dòp d'avèj consumà tutcòss a l'avìa, a-j è sopragiont ënt col paìs una tal carestìa che 'sto fieul a comensava a conossi còss'l'era ël bisogno. A l'é andà al servissi d'un paisan ch'a lo mandava a goardé ij animaj. A 's sentìa desideri d'ampìsse la pansa dlë giand ch'i crin mangiavo, ma a trovava nsun ch'a-j në dèissa. Tornand ënt chiel istèss, a l'ha dit: "Quanti servitor a stan bin a cà ëd mè pari, a mangio fin ch'a veulo e mi, pòvr disgrassià, i son condanà a murì sì ëd fame! i veui partì, j'andreu a trové mè pare e-j direu: Mè pare, j'heu mancà contra ël ciel e contra ëd voi; i son pì degn d'essi ciamà vòstr fieul, considerémi mach pì com un dij vòstri servitor". A l'é partì e a l'é tornà dë sò pare. Quand a l'ha vist dë lontan sò pare, pià dë la compassion, a s'è nen podùsse tnì d'andéje ancontra, ëd sautéje al còl e 'd basélo. Sò fieul a-j ha dicc: "Mè pare, j'heu mancà contra ël ciel e vers ëd voi, i son pì nen degn d'essi ciamà vòstr fieul". Ma ël pare a l'ha dit aj sò domestich: "Su, portéje un vëstì neuv, déje un anèl a un pàira ëd scarpe; e peui mné sì un vitèl bin grass, massélo, mangiomslo; përché cost mè fieul a l'era mòrt e a l'é rescuscità, s'era përdùsse e i l'oma trovàlo" e a 's son butàsse a fé festa. Ël pì grand dij doi fratèj, ch'a l'era 'n campagna, quand a l'é tornà e ch'a l'ha sentì tanta alegrìa, a l'ha fàit vnì un servitor e a-j ha ciamàje còss a-j era ëd neuv; chiel a-j ha rispòst: "Tò fratèl a l'é tornà e tò pare ëd tanta giòja l'ha fàit massé un vitèl grass përché a l'é tornà san e salv". A l'é vnù la bile al primigenit, e a volìa pì nen entré an cà. Ma sò pare l'é surtì s'la pòrta e a l'ha pregàlo. Chiel a-j ha rispòst: "Mè pare, a l'é già tanti ani ch'i 'v servo sensa trasgredì nsun dij vòstri ordini e i m'avì mai dàme solament un cravèt dë mangiélo con i mè amis. Ma përché mè fratèl, ch'a l'ha sgairà tutcòss a l'avìa con ëd fomne dël bèl temp, a l'é tornà, voi 'j fèi subit massé un vitèl grass". "Mè car fieul" a-j ha rispòst ël pare "ti t'é stà sempre con mi, e tutcòss a l'é mè, a l'é tò; Absognava ben ch'i 'm ralegrèissa, përché tò fratèl l'era mòrt e a l'é resucscità; s'era përdùsse e i l'avoma tornàlo a trové". [http://books.google.it/books?id=8iMkKnihHNIC&pg=PP7&dq=Statistique+des+provinces+de+Savone,+d'Oneille,+d'Acqui+et+de+partie+de+la+province+de+Mondovi,+formant+l'ancien+département+de+Montenotte,+par+le+comte+Chabrol+de+Volvic,+conseiller+d'État,+préfet+de+la+Seine;+Paris,+1824&hl=it&ei=PwqSTeuiH4bIswbpxKTQBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDUQ6AEwAg#v=onepage&q&f=false Chabrol de Volvic, Statistique des provinces de Savone, d'Oneille, d'Acqui et de partie de la province de Mondovi, formant l'ancien département de Montenotte, 1824 pag. 342-343]
Alter variant
[http://books.google.it/books?id=oVoNAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Saggio sui dialetti gallo-italici, de pag. 507]
Dialett de Coni
I diso donque ch'ënt ij temp dël prim re 'd Cipro, dòp dla conquista dla Tèra Santa fàita dë Gottifrè di Buglione, a l'è arivàje che 'na sgnora ëd Guascògna a l'è andàita 'n pelegrignage al Sepolcro, e 'n ritornand, dë dontrè balòss s'è ricevùsse d'insult grossolan. E chila, lamentadsne sensa fin, l'ha pensà d'andè a fè le soe plente al re. Ma quaicun a l'ha dìje ch'a l'avrìa fàit un pertus ënt l'àqua, përchè l'era tan' dë pòch e bon a nen che, bin lontan ëd fè giustìssia dij tòrt dij àutri, në lassava ansi cori 'n'infinità ëd coi fàit a chiel istèss, con 'na viltà vergognosa, tant che chiunque l'avìa quàich crussi, 'ndasìa a sfoghèsse fasendije quàich figura. Sëntend so-sì cola fomna, disperà ëd vendichèsse, për consolèsse 'n pòch ënt ël sò dëspiasì, a s'è proponùsse 'd vorèj 'ntachè la pcitëssa ëd cost re, e l'è 'ndàje dnans ën piorand e a l'ha dìje: "Mè car Sgnor, mi i ven-o nen ën toa presensa përchè ch'i 'm speta 'na vendeta dl'ingiùria ch'l'è stàme fàita, ma për 'na sodisfassion i 't prego mach ëd mostrème comë it fas a sufrì cole ch'i sento che l'han fàte, përtant che imparand dë ti i peussa sufrì la mia con passiensa, che a sa Nossgnor comë volontè it la darìa, s'i podèissa, pòsto ch'it sas portèje così bin". Ël re, ch'l'era stàit fin ënlora meusi e pigher, comë se a 's desvièissa dë durmì, comënsand dë l'ingiùria fàita a cola fomna, ch'a l'ha vendicà solenement, a l'è vnù 'n severissim persecutor ëd tut col che dë 'nlora 'n avanti a l'avèissa comèss quàich còssa contra l'onor dla soa coron-a. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n222/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 199-200]
Cològne
Cològne (o apò Culògne; en Italià: Cologne), l'è 'n cümü de 0 abitàncc (dàto del ) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt ai pè del Mont'Òrfen, endèla zòna geogràfica ciamàda Franciacürta, a Sud del Lac d'Izé, a 24 km a Òvest de la cità de Brèsa.
I prim insediamèncc de l'òm se pènsa che i sàpe del II sècol prìma de Crìsto, per òpera dei Cenòmani, la popolasiù de stìrpa Cèltica che la gh'ìa ocupàt töta la zòna de la pruvìncia de Brèsa, prìma che riàes i Romàni. Co l'ocupasiù dei Romàni chèsti 'nsediamèncc i è stacc ciamàcc colonie, perché i éra abitàcc de coloni cioè de zét che la lauràa la tèra che ghe ignìa asegnàda co le centüriasiù. Chèste colònie le g'ha dat el nòm a töta la zòna che adès l'è 'l teretóre del cümü de Cològne.
Chenopodioideae
Le Chenopodioideae i è 'na sotafamìa de le Amaranthaceae, cunsideràda 'nfìna a mìa tacc agn fà come 'na famìa (Chenopodiaceae) e reclasificàda che l'è mìa tat come rezültàt de stüde genétich, che i g'ha dimustràt che l'è monofilética co le ótre sotafamìe de le Amaranthaceae.
El sistéma de clasificasiù del Cronquist el ghe asègna amò 'l ranch de famìa.
De le Chenopodiodeae fa part 1400 spéci repartìde endèn sentenér de zèner biològich.
I fiùr i è pesègn, reünìcc en enfiurescènse, ermafrudìcc e unisesuài.
Divèrse spéci le acùmula sal endèi sò tesùti e vergöne le làsa nà sostànse salìne sö le fòie. Le ezebés fotosìntezi de tipo CAM e de tìpo C4.
Area de distribusiù: Zòne de la còsta del mar de le regiù del mediteràneo e lagùne
Formula fiuràla: P1-5 A1-5 G1 Supero
Fröt: Achénio
Velem
a l'è un comun del Distret de Kőszeg, cont una popolazzion de abitant.
Piccio
Piccio, cognom italiaan.
Carl Friedrich Gauss
thumb|right|Carl Friedrich Gauss Johann Carl Friedrich Gauss (Gauß), (Braunschweig, Bàsa Sasònia, 30 de bril del 1777 - Göttingen, 23 de febrér del 1855) l'è stat en matemàtich, astrònomo e fìzich todèsch, cunsideràt el prìncipe de la matemàtica e giü dei matemàtich piö grancc e inflüèncc de töta la stória per le sò scopèrte 'mportànte en divèrsi camp de chèsta scènsa.
Biografìa
Gauss l'è nasìt a Braunschweig, endèl dücàt de Brunswick (al dé d'encö Germania) de 'na famìa modèsta, endèla qual i sò genitùr i gh'ìa póca istrusiù.
Amò de zùen el gh'ìa dimostràt de ìga 'na predispuzisù particolàr per la matemàtica isé che 'l Duca de Brunswick, quan che l'è nit a saì de le sò dòti, el g'ha cuncidìt 'na bórsa de stüde (1792) per pirmitìga de 'na 'n nacc co la sò istrüsiù. L'è stat alùra mandàt al Collegium Carolinum (encö Technische Universität Braunschweig) che 'l g'ha frequentàt fìna al 1795; lé 'l g'ha seguìt el córs del entomòlogo Johann Christian Ludwig Hellwig (1743-1831). En chèsto perìodo el g'ha furmulàt el método dei mìnimi quadràcc e 'na congetüra sura la ripartisù dei nömer prim, congetüra che la vegnarà pröàda 'ndèl 1896 de Jacques Hadamard.
Endèl 1796 el g'ha scuprìt el método de custrusiù del Eptadecàgon, e 'l g'ha troàt el prensépe nesesàre e süficènt perchè 'n polìgon el pöde vègner desegnàt apéna co la rìga e col compàs (Teoréma de Gauss-Wantzel) e isé 'l g'ha completàt el laurà che i gh'ìa ambiàt i matemàtich de la Grecia antìca. Gauss l'ìa restàt isé sudisfàt de chèsti sò rezültàcc che 'l gh'ìa domandàt che vignìes sculpìt en polìgon de 17 lati sö la sò làpide.
L'è stat el prim a pröà 'n maniéra rigurùza 'l Teoréma Fondamentàl de l'Àlgebra (disertasiù per la sò tézi de duturàt endèl 1799), aisebé che 'na pröa quàze compléta l'ìa zamò stàda troàda prim de lü del Jean Le Rond d'Alembert.
Endèl 1801 el g'ha püblicàt el lìber Disquisitiones Aritmeticae, con sés capìtoi dedicàcc a la Teorìa dei nömer, e isé 'l g'ha dat a chèsto ram de la matemàtica 'n enquadramènt sistemàtich. Endèl öltem capìtol del lìber el spiéga la sò tézi de duturàt. El stès an el rìa a predì l'òrbita de l'asteròide Cèrere col método de l'aprosimasiù dei paràmetri per mès dei mìnimi quadràcc.
Endèl 1809 l'è stat numinàt diretùr del Oservatóre de Göttingen. El stès an el püblica la Theoria motus corporum coelestium in sectionibus conicis Solem ambientium che la descrìf come che se fà per calculà l'òrbita de 'n pianéta e cóme fà per dòpo perfesiunà 'l càlcol. E pò amò l'aprofondés le equasiù diferensiài e le sesiù còniche.
Gauss l'entöés le posibilità de la geometrìa mìa euclidèa ma 'l püblica negót de chèsta scopèrta. Se riarà a capéser la sò 'ntüisiù de le lètere che i sìa scambiàcc co Farkas Wolfgang Bolyai e sò fiöl). Bolyai 'l proarà sènsa riàga per divèrsi agn a dimostrà 'l postulàt de la paraléla a pàrter dei asiòmi de la geometrìa de Euclide. El fiöl de Bolyai, János Bolyai, el scopresarà le posibilità nöe de le geometrìe mìa euclidèe endèl 1820; el sò laurà 'l vegnarà püblicàt endèl 1832.
Endèl 1818, Gauss el vàmbia 'n stüde geodézich del Stat de Hannover, laurà che 'l portarà piö tàrde a svelöpà l'edèa de le distribusiù normài per descrìer i erùr de mizüra e che 'l compórta 'n enterès endèla geometrìa diferensiàl; e 'l sò teorema egregrium el permetarà de stabeléser 'na propietà de la nusiù de cürvadüra.
thumb|left|200px|La làpide de Gauss a [[Göttingen]]Gauss l'ìa 'n grat credènt e conservadùr. L'ìa 'n sostenidùr de la monarchìa e 'l se upunìa a Napuliù che 'l vidìa come 'n seminadùr de revulusiù. La vìta privàda de Gauss l'è stàda marcàda de la mórt amò zùina de la sò prìma moér, Johanna Osthoff, endèl 1809, a la qual par che 'l ghe ülìes en gran bé. Póch dòpo mörarà apò a giü dei sò fiöi, Louis, e isé Gauss el narà 'n depresiù de la qual el riarà mìa piö a ègner fò del töt. El turnarà a spuzàs co Friederica Wilhelmine Waldeck (Minna) ma quan che pò a la sò segónda spùza la mör endèl 1831 dòpo de 'na malatìa lónga, giöna de le sò fiöle, Therese, la se 'ncargarà de cüràl enfìna a la sò mórt a Göttingen el 23 de febrér del 1855
Abtenau
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
San Paolo di Jesi
San Paolo di Jesi l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 840 abitàncc, 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 84 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cupramontana, Jesi, Monte Roberto, Staffolo.
Biescas
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
See (distret)
El Distret de See  (en todèsch: Seebezirk, en Fransés: District du Lac) l'è giü dei sèt distrècc del canton Friburgo, en Svìsera.
El se tróa endèla part nòrt del cantù, el distrèt l'è bilìngue (fransés e todèsch). Endèl més de el gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc, spartìcc endèi 26 cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
Cloro
250px|right|thumb|Aspèt del clòro al stat lìquit El clòro l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Cl. El g'ha nömer atòmich 17, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de clòro el g'ha didisèt prutù. El fà part de la categurìa dei alògen.
Enséma al sodio el fùrma la molécola del sal de cuzìna (cloruro de sodio: NaCl), e 'n chèsta fùrma l'è cunusìt zamò de l'antichità (alméno a pàrter del 3000 prìma del Signùr).
San Giovanni Gemini
San Giovanni Gemini l'è 'n cümü de la Pruvincia de Agrigento, en Sicilia. El se tróa a 60 km a sudest de Palermo e a 35 km a nord de Agrigento. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 8.102 abitàncc e 'na superfìce de 26,3 km².
Indipendentism
L'indipendentism l'è el fenomen de la rivendicazion d'indipendenza e liberazion d'ona nazion senza stat.
San Giovanni Gemini
San Giovanni Gemini l'è tacàt al cümü de Cammarata.
Indipendentism
L'ONU la recognoss el diritt de rivà a l'indipendenza a partì del principi d'autodeterminazion (diritt de autodeterminazion di popoj).
In del secol quel de XX, un fracch de nazion a hinn rivaa a l'indipendenza, 'me i paes baltegh, Estonia, Letonia e Lituania, o la Slovachia.
El fenomen del indipendentism l'è divers da quell del autonomism, che 'l voeur pussee poter ma semper in del paes, senza fà on Stat sovran noeuv.
Stazzion de Rathaus Steglitz
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Interscambi
Stazzion de la metropolitana
Alcubillas
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Neckar-Odenwald (circundari)
El circondàre de Neckar-Odenwald l'è giü dei 35 circondàre del Baden-Württemberg, endèl sud de la Germania. El se tróa 'ndèl distrèt aministratìf de Karlsruhe.
Solana de Ávila
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Asnières-sur-Saône
Asnières-sur-Saône l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Bâgé-le-Châtel, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.68 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 167 méter a 'na altèsa màsima de 175 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Asnières-sur-Saône l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Campolongo Maggiore
Campolongo Maggiore (en vèneto: Canpołóngo Magior) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Venésia. El g'ha presapóch 9.188 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 399 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campagna Lupia, Camponogara, Fossò, Piove di Sacco (PD), Sant'Angelo di Piove di Sacco (PD).
Vršce
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Kebab
El kebab (kebap in turch, kabab in Iran, Afghanistan, India e Pakistan, anca scrivuu kebob, kabob; da l'urdu: کباب) el voeur dì "carna grijiada (o bujida)" in persian e turch. El kebab a l'è faa de solet cont l'agnell e 'l manz. Ona quaj volta el pollaster putost che 'l pess a hinn doperaa per ona quaj stilaa. El porscell el vegn mai doperaa da i musulman, perchè l'è haram per la soa religion, ma, ona quaj volta, a l'è doperaa di vendiroeu non-musulman.
Velemér
a l'è un comun del Distret de Körmend, cont una popolazzion de abitant.
Kebab
Shish
I shish kebab a hinn cusinaa o grijiaa in su sped, sora el carbon o el legn cald. Quest kebab chì a hinn origenari de l'Iran e l'Afghanistan e, poeu, s'hinn spantegaa in Turchia, Pakistan e India e vari part de l'Arabia. Al dì d'incoeu, a hinn popolà assee anca in Europa e in di Staa Unii.
Döner
El döner kebab (che in turch el voeur dì "kebab ch'el pirla") a l'è carna sfilapraa de agnell, manz o pollaster, che pianin el vegn rostii sura de on sped vertical ch'el roeuda.
Chippali
Quest kebab a l'è faa carna trita de manz o cavrett, mesturaa cont tomates, sciguj e peveronin, e ona varietaa de erbett e spezzi. Depos ch'el ciapa la sò forma particolara, el vegn friggiuu in ona granda padella speciala. El vegn majaa cont on pan tipigh de la region di pashtun, ciamaa roti, e cont el tè vert putost che 'l qahwa.
Lengua polacca
El Polacch (nomm nativ: język polski) l'è ona lengua slava occidental. L'è la lengua offizial de la Polonia (e donca l'è voeuna de quei anca de l'Union Europea) e l'è parlaa de 44 milion de personn in gir per el mond. L'è al numer vintitrii in la lista di lengov pussee parlaa in del mond.
Dobl-Zwaring
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Indipendenza
L'indipendenza a l'è la situaziun che un paes a l'è minga sutamiss a l'uturità d'un alter.
Le Bouchage (FR-38)
Le Bouchage l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Morestel, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.2 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 207 méter a 'na altèsa màsima de 210 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Le Bouchage l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ernesto Parini
L'Ernesto Parini (Legnan, 1908 - 1993) a l'è stad un poeta italian, ativ in del setor de l'industria tessil.
In del 1979 l'è nomenad Cavalier de la Republega.
Chirols
Chirols l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Thueyts, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
Ernesto Parini
Oeuvra
Autor in dialet legnanes, l'ha scrivud l'inn de facto de la cità "Me car Legnan" e di alter test, regolt in dò antologie. L'è stad anca autor di musegh e test per i Legnanes.
Aribert de Intimian
La vita
In del 1028 trupp ai sò dipendenz han conquistaa el borgh de Monfòrt d'Alba, che 'l gh'aveva 'me feudatari on osservant de l'eresia catara. La popolazion del paes l'è stada deportada a Milan e invitada a tornà cattòlica: la maggior part l'haa refudaa e donca l'è stada brusada viva in del loeugh che anca al dì d'incoeu el pòrta el nòmm del paes di vittimm: Cors Monfòrt.
In del 1035 l'imperador Corrad II l'ha capii che l'Aribert l'è vegnuu tròpp fòrt e potent e donca el scomincia a combàttel. L'arcivescov l'ha refudaa de piegàss al vorè imperial (che l'era sostegnuu di feudatari minor che eren staa cacciaa via de Milan) e per quest l'è staa sarraa in d'ona fortezza arent a Piasenza. Ma l'Aribert l'è riessii a scappà e a tornà a Milan, indove el gh'ha daa di armi a la popolazion e l'ha fortificaa la città. Milan l'è staa strengiuu d'assedi e 'l 26 de marz el sò arcivescov l'è staa scomunicaa del papa Benedett IX. L'è staa duranta l'assedi a Milan che l'haa faa la soa prima apparizion el Carròccio che poeu el sarà doperaa duranta la Battalia de Legnan (ma anca in alter occasion).
Dòpo la mòrt del Corrad II, l'Aribert l'ha conceduu ai nòbil minor el permess de tormà in città, ma inscì l'ha faa inrabì la popolazion che l'aveva combattuu insema a lù contra l'Imperi. Quand che poeu in del 1040 lù l'ha faa la pas anca cont el fioeu del Corrad, l'Enrich III, l'è staa mandaa via de la città dal pòpol insema a tutti i nòbil.
Santa Maria Nuova
Santa Maria Nuova l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 3.912 abitàncc, 'na superfìce de 18 km² e 'na densità de 217 ab./km². El cunfìna coi cümü de Filottrano, Jesi, Osimo, Polverigi.
Pístina
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Ubraye
Ubraye l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Annot, del circondàre (arrondissement) de Castellane e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 35.65 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 720 méter a 'na altèsa màsima de 1938 méter s.l.m.
Ottaviano (metropolitana de Roma)
Ottaviano  l'è 'na stazion de la Linia A de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Iesse
thumb|right|Ol Iesse
Iesse o Jesse o Isai, suernominàt ol Betlemita, l'è stacc ol pàder del rè David, ol segónt rè de Israél, e per chèsto l'è lüminàt in de la Sacra Bìbia in del prim lìber del Samüéle e 'n del Vangél del San Matéo in töt ol capìtol 16 e l'è consideràt ü di antenàcc de Nòst Signùr.
Ol Samüéle l'è stacc mandàt dal Signùr per troà pròpe tra i s-cècc del Iesse ol nöf rè de Israél che l' gh'ìa de ciapà 'l pòst del Saul, l'è isé che
16, 10 'l Jesse l'à fai pasà denàcc al Samüéle sèt di sò s-cècc, ma 'l Samüéle l' ghe dìs: "Ol Signùr n'à catàt fò gnà ü de chès-ce".
16, 11 ''Ol Samüéle l'à domandàt al Iesse: "I è chès-ce ché töcc i tò s-cècc?" L'à respondìt ol Iesse: "Gh'è amò 'l piö picèn, che l'è dré a tènt i pégore" e 'l Samüéle 'l gh'à dicc: "Màndel a ciamà, dezà che m' pöl mia mètes dré a mangià prima che 'l sìes riàt".''
Ladislao Biro
Right|thumb|260px|László Bíró
De jure
De jure (scriita anca de iure) l'è una locuzion latina qe la g'ha ol significad de "segond la lej" o "segond ol dreit". L'è ol contrare de de facto, qe la vœl dir "de fait", "ind la pratega".
Ladislao Biro
László József Bíró, cunusüd ànca cume Ladislao Biro, (Budapest, 29 de setémber 1899 - Buenos Aires, 24 de nuémber 1985) l'è stài un giurnalista e inventùr nasüd in Ungheria, ma natüralizàd Argentìn.
Strada de prima class 30
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 32.737 km. La conliga Lovosice.
De jure
Orijen e utilizazion
La locuzion l'è d'orijen romana, per esempe Ciceron la dovra ind el so discors Pro Milone:
Ladislao Biro
L’è stài quell che l’ha cambiàd cumpletamèn la manèra de scrìv in d’el mùnd, perché l’ha inventàd la pèna muderna a sfera, che in Itagliàn parlàd, la vegn ciamàda anca Biro, in ricord pròpi de lü.
Da i’ann ’30 nisün l’ha pü scrìtt cun la pena d’oca, ma i’hann cumenciàd a druà propi la növa pèna inventàda da lü.
Saint-Étienne-Vallée-Française
Saint-Étienne-Vallée-Française l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Germain-de-Calberte, del circondàre (arrondissement) de Florac e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 50.99 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 194 méter a 'na altèsa màsima de 925 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Étienne-Vallée-Française l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Taillades
Taillades l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Cavaillon, del circondàre (arrondissement) de Apt e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.86 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 78 méter a 'na altèsa màsima de 527 méter s.l.m.
Element chimich
I element chimich a inn di sostanze che poden minga vesser spartide in di olter pussee sempliz.
Per esempi, l'atom de carbòni a l'è fad de 6 proton, quèll de l'urani de 92. Se cognossen pussee de 100 element chimich diferent, dij quài 93 a inn naturai in su la Terra e 'l rest artificiai, o resultad de la radioatività.
I element inn representad cont una sigla de vuna o dò letere, e inn organizad in de la tavola periòdica.
Klara Dan von Neumann
La Klara Dan von Neumann (Budapest, 18 de avost 1911 - San Diego, 10 de november 1963) a l'è stada 'n informatega ongaresa naturalizada statunitensa, mier del John von Neumann e vuna di prime programadore di computer.
Biografia
Nassuda a Budapest de 'na familia sciora de sgiudee, de sgiovina la deventa campionessa nazzional del patinà in figura. La se diploma in del 1929 al ginassi Veres Páln de la capital ongaresa.
Dopo de 'n para de matrimoni andad mal la se marida in del 1938 cont el John von Neumann e poeu vann a viver in di Stat Unid, indova che lavoren tucc e du a l'Università de Princeton, lu a tegnì un cors, lee inveci in del center per i ricerche de la popolazzion, e la resta lilinscì anca quand che 'l marid el gh'ha de andà a fà i cunt per el Proget Manhattan.
Fornida la guerra, la desvilupa insema al John el MANIAC I e poeu l'ENIAC, che ghe fa sora la prima prevision del temp a computer. La desvilupa anca varie interface per el sistema e ghe insegna a vari programator a doperàll.
Dopo de la mort del marid la se met insema, in del 1958, al fisegh Carl Eckart e la moeur anegada in spiaggia, in d'un incident che i autorità hann classifegad 'me suicidi.
Cant patriottegh
El Cant patriottegh (in russ Патриотическая песня) l'è staa l'inn de la Republega Socialista Federativa Soviedega Russa dal 1990 al 1991 e de la Federazion Russa. L'è staa scritt da Mikhail Glinka comé Motif de chant national e offizialment el gh'ha no on test, anca se in del 1990 el Viktor Radugi l'ha venciuu on concors per dàgh on test ciamaa Slav'sja, Rossija (Sii gloriosa, Russia). L'è ispirada a l'oeuvra de 'n artista polacch, probabilment on tribut del Glinka ai sò origin polacch.
El sò cambi l'è staa vun di primm att del president Putin, entraa in carega a magg 2000, che l'ha mittuu el vegg inn sovietegh ma l'ha faa mudà i paroll. El Cant l'era sossenn criticaa di Russ per avègh no i paroll e per vess pocch ispirativ. El Boris El'cin l'ha critegaa la mossa, ma la pupart di Russ eren d'acordi cont el Putin.
Erbösch
Erbösch (en Italià: Erbusco), l'è 'n cümü de 0 abitàncc (dàto del ) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt ai pè del Mont'Òrfen, endèla zòna geogràfica ciamàda Franciacürta, a Sud del Lach d'Izé, a 24 km a Òvest de la cità de Brèsa.
El ritroamènt de repèrcc archeològich el testemógna la prezènsa de 'na atività ümàna zamò 'ndèl períot neolìtich (5000-2800 a.C.), atività che, 'ndel'età del bróns (prìma del sècol X a.C.), la se svelöparà sö dele palafìte tiràde 'n pé 'ndèla zòna ömeda che gh'ìa 'ntramès tra 'l Mont'Òrfen e le culìne moréniche.
El prìm insediamènt stàbil facilmènt el se troàa 'ndèla frasiù de Alì (adès ciamàda Sòch de sùra), pagus Romàno e pò, 'ndèl Medio Evo, piéf cristiàna, endóche zamò prìma del Mìla gh'ìa 'n castèl per dàga protesiù a la popolasiù de le incursiù dei Ùngari.
El paés el vé lüminàt per la prìma ólta 'ndèn docümènt del 1108. Ma mìa col nòm de Erbösch ma con chèl de Alì.
Erbösch al dé d'encö, l'è 'n cèntro importànte de la Franciacürta e l'è séde del Consórse dei vì de la Franciacürta.
Bundesstraße 308
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Baviera.
Servé
Cuurdinade
46.00333°N, 10.32667°W
Apostuj Capitel Desnöv
Apostuj
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR>
Capitel Desnöv
1E l'è sücess quand Apoll l'era a Curint che Paul, despö che l'aveva passaa per i part süperiúr, l'ha vegnüü a Efés e l'ha truaa quij discepul, 2e l'ha dii a lur: «Avii ricevüü 'l Spirit Sant quand avii credüü?». E lur gh'hann dii : «Ma gnanca èmm sentii che 'l sia un Spirit Sant». 3E l'ha dii: «Dunca, in de che cossa sii staa batezaa?». E gh'hann dii: «In del batésim de Giüann». 4E Paul l'ha dii: «Giüann l'ha batezaa un batésim de revedimént, disend a la gént che gh'avarien de créd in de lü che 'l vegniva despö de lü, l'è de dì, in del Gesü. 5E despö che l'aveven sentii, hinn staa batezaa in del nomm del Signúr Gesü, 6e despö che Paul l'aveva metüü i man sü lur, el Spirit Sant l'è vegnüü sü lur, e parlaven lenguv e daven prufezì. 7E gh'eren tücc circa dudes omen.
8E despö che l'era naa denter in de la sinagoga, el parlava francamént per trii més, cunversand e persuadend sül règn de Diu. 9E cuma quij eren faa dür e credeven no, parland maa de la via denanz a la fola, despö che 'l s'era ritiraa de lur, l'ha separaa i discepul, cunversand ogni dì in de la scola de Tirànn. 10E l'è sücess per düü agn, che tücc che staven de cà in d'Asia hann sentii la parola del Signúr, sia Giüdee che Grech.
11E Diu 'l faseva puténz no urdinari per mèzz de la man de Paul, 12perchè eren purtaa via panètt e scussaa anca a quij che eren malaa e eren liberaa i malatì de lur, e i spirit malign andaven föra.
13E quij anca di esurcist giüdee che andaven in gir hann tentaa de ciamà 'l nomm del Signúr Gesü sü quij che gh'aveven spirit malign, disend: «Ve scungiüri per Gesü, che Paul el predica». 14E gh'eren sètt fiöö d'un cèrt Sceva, un sacerdòtt scèff giüdee, che faseven chèst. 15E 'l spirit malign l'ha respundüü e l'ha dii a lur: «Mì cugnussi Gesü, e cugnussi Paul, ma vialter chi sii?». 16E la persona in de la qual l'era 'l spirit malign l'ha saltaa sü lur, e surafasend tücc i düü, el gh'aveva forza cuntra lur perchè hann scapaa via de chèla cà, biott e ferii. 17E chèst l'è devegnüü savüü a tücc i Giüdee e i Grech che staven de cà a Efés e la pagüra l'ha burlaa giò sü tücc de lur, e l'era faa grand el nomm del Signúr Gesü.
18E tant personn che aveven credüü hann cumenzaa a cunfessà e deciarà i lur aziún. 19E tant assee di quij che aveven esercitaa i art magigh, despö che aveven purtaa insèma i liber, i brüsaven denanz a tücc, e en hann calculaa i prezzi e hann truaa cinquanta mila pèzz d'argént. 20Inscì segund la forza del Signúr la parola la cresseva e l'era forta.
21E cuma chèstcoss hinn staa cumpii, Paul el s'è metüü in del Spirit de nà a Gerüsalèmm passand travèrs la Macedonia e l'Acaja, despö che l'aveva dii: «Despö che mì sun staa là, l'è necessari che mì veda anca Roma». 22E despö che l'aveva mandaa in de Macedonia düü di quij che 'l serviven, Timotee e Erast, lü medemm l'ha restaa un témp in d'Asia.
23E l'è sücess in chèl témp un tümült no piscinin sü la Via. 24Già che un cèrt Demetri, argentee, che 'l faseva témpi d'argént de Diana, el pruvedeva a i omen de mestee un prufitt no piscinin, 25che l'aveva traa insèma cunt i lauradúr de taj robb e l'ha dii: «Omen, savii che de chèst laur l'è richéza a nümm, 26e vedii e sentii che chèst Paul, avend persuadüü no dumà Efés ma squas tüta l'Asia, l'ha remuvüü assee d'una fola, disend che i robb faa di man hinn minga di. 27E chèst el mett in pericul no dumà la nostra sort, che la vegna a censüra, ma anca el témpi de la dia granda Diana, che la sia cunsiderada cuma nagott, e la sua grandéza, che tüta l'Asia e 'l mund l'adura, la sarà destrüta».
28E despö che aveven sentii e eren devegnüü pièn de passiún, criaven, disend: «Granda l'è Diana di Efesìtt!». 29E la citaa l'è stada impienida de cunfüsiún, e hann curüü cunt una sula mént al teater despö che aveven brancaa Gaj e Aristarch, de la Macedonia, cumpagn de viagg de Paul. 30E quand Paul el vureva nà denter in de la gént, i discepul el permeteven no; 31e quij anca di capp d'Asia, che gh'eren amìs, avend mandaa a lü, l'esurtaven de dà minga sé medemm al teater. 32Dunca, alter criaven quajcoss'altra: degià che l'assemblea l'era cunfüsa e i püssee personn saveven no per via de che roba eren vegnüü insèma. 33E quij de la fola hann istrüii Lissander, despö che i Giüdee l'aveven bütaa denanz; e Lissander, avend faa un sègn cun la man, el vureva defendess a la gént. 34Ma despö che aveven recugnussüü che l'era Giüdee, l'è vegnüda vöna vús de tücc criand per circa dò ur: «Granda l'è Diana di Efesìtt!».
35E despö che l'aveva calmaa la fola, el scriba l'ha dii: «Omen efesìtt, defàtt, chi 'l gh'è di vèss üman che 'l sàpia no che la citaa di Efesìtt l'è vardian de la granda Diana e chèll che l'è burlaa giò de Giuv? 36Dunca, degià che chèstcoss pöden minga vèss cuntradii, l'è necessari che siuv quiètt e faguv nagott scunsideraa. 37Già che avii menaa chèst omen che hinn né culpevul de sacrilegiu né biastemadúr de la nostra dia. 38Dunca, se Demetri e i omen de mestee cun lü el gh'ha una roba cuntra quajdün, i personn del mercaa hinn menaa e gh'hinn prucunsul, gh'avarìen de purtà un'acüsa el vün cuntra i alter. 39Ma se cerchii quajcossa ultra de chèst, la sarà decidüü in de l'assamblea legala. 40Già che sèmm in pericul de vèss acüsaa d'una rivolta sü incöö, perchè la gh'è nissüna causa sü la qual pudarèmm cunsegnà una parola sü chèsta riuniún ». 41E despö che l'aveva dii chèstcoss, l'assemblea l'è partida.
Binaced
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Camponogara
Camponogara (en vèneto: Canponogara) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Venésia. El g'ha presapóch 10.907 abitàncc, 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 519 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campagna Lupia, Campolongo Maggiore, Dolo, Fossò.
Isep Bignam
L'Isep Bignam (Giuseppe Bignami in italian, 1799 - 1873) a l'è stad un poeta italian. De profession tipograf, el gh'ha havud un cert sucess 'me poeta d'ocasion in la mità del secol quell de 19 cont i so oeuvere in dialet paves, anca grazzia a l'amis Defendente Sacchi, al che gh'ha dedicad una regolta de sonet in del 1840, a la soa mort. L'ha anca voltad 'na quaj oeuvera de l'italian al paves.
Sedum album
Descrisiù
Piàna suculènta, perène che pöl rià a 30 ghèi de altèsa del teré. La fà sö 'n tapé spès con töcc i böcc che le trà fò le raìs che se spant dré al pél del teré. Quach gamp i se résa sö e i stà 'mpé dricc, sèrte óter i rèsta postàcc al teré e i è stérii. Le fòie i è sèsii, alternàde, mìa pilùze e quàze cilìndriche. I fiùr i g'ha i pétali oblónch lìber dò ólte piö lónch dei sépali del càles; I èp de culùr biànch, de spès condena tonalità che tìra al viòla sö la fàcia estèrna. El fiùr el g'ha 10 stam co le antére de culùr viòla scür. I fröcc i è dei folìcoi a fùrma de füs che fenés a pùta de 2÷3mm de longhèsa e col stil persistènt. El fiurés en istàt.
Distribusiù e habitat
Geoelemènt “Euri-mediterraneo” (Euri-Medit.). Se 'l tróa 'ndèle zòne de mut dei paés temperàcc – càlcc de l'Europa, Asia, Africa setentriunàla e America setentriunàla. 'N Italia se 'l tróa sö töt el teretóre, en teré sèch e màgher en generàl, préde e mür picàcc al sul. Altitùdine: 0 – 2000 m s.l.m..
Tasonomìa
Sedum album l'è stat discriìt del Linèo e püblicàt endèl Species Plantarum, 432 endèl 1753.
Palau (OT)
Palau l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Olbia-Tempio. El g'ha, 'na superfìce de 44 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arzachena, Santa Teresa Gallura, Tempio Pausania.
Le Kremlin-Bicêtre (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 7 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Solana de Rioalmar
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Ebersdorf (Austria)
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Viszák
a l'è un comun del Distret de Körmend, cont una popolazzion de abitant.
Canton San Gal
El Canton San Gal (en todèsch: Kanton ) l'è giü dei 26 cantù de la Svìsera. L'òcupa 'n àrea de 2,026 km², e 'l g'ha 'na popolasiù de abitàncc (segónt i dàti del ). La capitàl del cantù l'è la cità de San Gal
Südiviziù aministratìva
left|thumb|Distrècc eleturài (Wahlkreise) A pàrter del 2003, el cantù de San Gal l'è spartìt en 8 distrècc eleturài (en todèsch: Wahlkreise) en sustitüsiù dei distrècc (Bezirke) en vigùr 'nfìna a alùra.
Soggett Verb Oggett
Ona lengua l'è SVO se i sò fras hinn faa cont l'orden Soggett Verb Oggett. El lombard, l'italian e la pupart di lengov neolatin hinn SVO.
L'è generalment ritegnuu bon perchè 'l marca subit quell che 'l fa l'azion e quell che la ricev.
1485
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Stazion de Kentish Town West
Kentish Town West a l'è 'na stazion de la, che la serviss.
Moviment
Ghe corren i servizzi.
Interscambi
Fermada del bus
Alcolea de Calatrava
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Stazzion de Berlin-Lichterfelde Ovest
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Písečné (Boemia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Stazzion de Berlin-Lichterfelde Ovest
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Interscambi
Stazzion de la metropolitana
Meridian
In Geugrafìa, un meridian l'è ul circul püssee lungh utegnüü tajand la süperfiss de la Tèra cunt un piàn iputetich ch'al passa per ul sò ass. Un meridian al sa spartìss in d'un meridian propi e in del sò antimeridian.
Vergant
El Vergant (Vergante in Italian) a l'è la zòna del Piemont (provincc de Novara e de Verbania) situada tra el Lagh Maggior, el Lagh d'Òrta e 'l Mont Mottaron. L'è on territòri faa de collinn e 'l ne reguarda soratutt la zòna oriental, cioè quella che la varda el Lagh Maggior. El mont pussee alt del territòri l'è 'l Mottaron (1491 m), che 'l separa el Vergant del Lagh d'Òrta. El fiumm maggior a l'è l'Erno, che 'l part del mont e 'l va dent al lagh. Alter cors d'aqua important a hinn el Selva Spessa, el Riaa Stiroeu, l'Airòla e 'l Selva Nòcca.
Meridian
Per tüt i punt de la Süperfiss de la Tèra al passa un meridian, ch'al sa identifica cunt un valuur de lungitüdin: donca i meridian hinn infinìì.
Ul nòmm meridian al vègn del latìn meridies, ch'al vör dì mezdì, vist che ul Suu al passa in sü un meridian a metà del periud de temp ch'al và da l'alba al tramunt.
Regn Unid
El Regn Unid de Gran Bretagna e Irlanda del Nord (in ingles: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland), de solit breviad 'me Regn Unid o UK (sigla del nom orijinal, in ingles United Kingdom), l'è de sovent ciamad a volte cont el nom plussee jeneral Ingiltera, e l'è un istat de l'Europa ocidentala. Al moment la soa monarca l'è el Carl III.
Jeografia
El Regn Unid se trova ind su la costa ocidentala de l'Europa del nord. L'è circondada a est del Mar del Nord, a sud del Canal de la Manega, e a ovest de l'Ocean Atlanteg e del Mar d'Irlanda.
El Regn Unid l'è padron de quatordex teritori qe inn restads in ereditaa del so imper colonial (comè per esempi Bermuda, Gibilterra, i Isole Pitcairn e i Isole Falkland).
Lengov
El Regn Unid al g'ha no una lengua ofiçala, anca se i so abitants parlen tuts l'ingles. I lengov rejonai recognossude inn el galles, el gaeleg iscozes, l'irlandes, el cornovaies, el scots e el scots de l’Ulster.
Situazion Politega
Anca se el Grand Imper colonial l'è ormai finid e a'l so poter ind el mond l'è desminuir, el Regn Unid l'è restad istess una potenza mondiala. L'è vœna dei member del G7 e l'è intra i paes plussee desvilupad a'l mond, cont un'economia qe l'è considerada la quinta mondiala e la segonda in Europa. L'è staita anca vœna de prim stats a far part de la NATO e de l'ONU, indovè qe l'è un member permanent cont el dirit de vet.
El Re a l'è el Carl (del 2022).
La prima ministea a l'è la Liz Truss (del 2022).
Tecnesio
thumb|250px|right|Reprezentasiù de l'àtom de tecnésio El tecnésio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Tc. El g'ha nömer atòmich 43, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de tecnésio el g'ha 43 prutù. El fà part de la categurìa dei metài de tranzisiù. L'è de culùr gris arzentàt, l'è radioatìf e l'è stat el prim elemènt a éser stat pruducìt en maniéra artificiàla, e chèsto fat l'è apò a l'urìgin del sò nòm perchè "τεχνητός (technetos)" völ dì artificiàl. El tecnesio l'è giü dei ünech du elemèncc endei prim 82 a mìa ìga gne 'n izòtopo stàbil (l'óter elemènt l'è el promésio). I radio-izòtopi piö stàbii i è 98Tc, che 'l g'ha 'n tép de smezamènt (emivita) de 4,2 miliù de agn, 97Tc (2,6 miliù de agn) e 99gTc (211100 agn).
Lavin
Lavin a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 46.18 km², e al se tröva a una altitüden de 1412 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lavin a l'è tacaa ai cumün de Ardez, Gaschurn (AT-8), Guarda, Klosters-Serneus, Susch, Zernez.
Storia
Lavin l'è menziunaa la prima volta in de l'ann the 12th Century col nom de Lawinis.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Nümer atomich
El nömer atòmich, de sòlit indicàt co la lètera Z, a l'è 'l nömer de prutù che gh'è 'ndel nùcleo de 'n àtom; l'è 'na proprietà tìpica per ognü dei elemènt chìmich, e 'l permèt de clasificà i elemèncc endela tàola periòdica.
De sòlit al se scrìf en bàs a mansìna de le lètera sìmbol de l'elemènt (per ezèmpe, el carbònio el vé reprezentàt come 6C, dàto che 'l g'ha sés prutù).
L'è diferènt del nömer de màsa (A), che 'nvéce el dìa el nömer de prutù + neütrù del nùcleo e e 'l permèt de distìnguer i izòtopi de 'n stès elemènt.
Serra San Quirico
Serra San Quirico l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 3.015 abitàncc, 'na superfìce de 49 km² e 'na densità de 62 ab./km². El cunfìna coi cümü de Apiro (MC), Arcevia, Cupramontana, Fabriano, Genga, Mergo, Poggio San Vicino (MC).
Colonghei
I Colonghei o Coronghei o Corni (Corni di Canzo) hinn on grupp de tre scimm del Triangol Larian. A se troeuven in tra el confin di comun de Canz, Valbrona e Valmadrera. La scima pussee volta la se troeuva a 1.373 meter sora el nivell del mar; i alter inveci, rispetivament, a 1.368 meter e 1.232 meter. I Colonghei a hinn anca ona meta de escursion bella frequentada.
Eletronega
L'eletronega a l'è la disciplina tecnegh-scentifega che la studia l'emission e la propagazzion di eletron in del voeud e in la materia: 'me scenza a l'è una branca de la fisega, menter 'me tecnega a l'è 'na branca - voramai autonoma - de l'eletrotecnega, che incoeu la lavora soratut fianch a fianch de l'informatega e di telecomunicazzion.
'Me tecnega a l'è el fà su de impiant e dispositiv che inn boni de elaborà e representà di grandeze fiseghe 'me segnai che inn boni de portà 'n informazzion.
Muzio I Sforza de Carevasg
El Muzio I Sforza de Carevasg (1531 - Strasborgh, 23 de november 1553) a l'è staa on nòbel e militar milanes, segond marches de Carevasg.
Biografia
Fornida la reggenza de la mader in del 1552 el decid de unìss a l'armada imperial del Carlo V ma el moeur pocch dopo in la battaja de Metz.
Maridaa el 19 de luj 1545 a Piasenza con la Faustina Sforza, soa cusina, el gh'ha dò fioeu: La Ippolita, che la se fa monega, e 'l Franzesch, che 'l ghe suced al trono sotta la reggenza de la mader.