cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reazion del terren
Alcalinità de costituzion
Con calcàr totàl a se voeur indicà l’insèma di carbonàa che gh’è dent in del terrén, ch’a hinn rappresentàa perlopù de carbonàa de calcio, magnesio, fèr, potassi e sòdi o. Infra del lor el calcar ver e pròppi el dòmina, fàa su del carbonaa de calcio, (CaCO3), minga solùbil, e dal bicarbonaa de calcio, Ca(HCO3)2,che l'è inscambi solùbil,  i carbonaa di metaj alcalitt hinn present in quantità pòch importanta. Dato che la frazión sòlida l’è fada su soratutt de carbonaa nèuter del calcio, ch’a l’è on sal minga solùbil, quèsta chì la ciapa nò part in di reazión chimich e ‘l sò mestée el se ved adrée a di perìod de temp molto longh cont el lent disgregàss di partìcol. Ona cèrta attività chimica la gh’è però in su la superfice de contàtt infra la soluzion circolanta e i partìcol de calcar: l'azion de l’anidride carbònica e insèma a quèlla de l’acqua detèrminen la solubilizzazion parzial per via de la formazion del bicarbonaa de calcio:
L'incidenza macroscopica de quèj procèss de superficie chì la dipend del svilùpp de la superfice de contàtt fra el calcàr totàl e la soluzion circolanta, donca a bon cunt, de la grandèzza di granìtt: se el calcar totàl a l’è fàa su soratùtt de partìcol gròss che stànn denter in di class del schéleter, de la sabbia e, in part, de la litta, la soa superfice de contàtt l’è piscinina e i reazion in su la superfice de contàtt hinn minga tròpp important; se, inveci, el calcàr total l’è soratùtt fàa su de partìcol di class de la tèrra crea e, soratùtt de quèlla pussée fina de la litta, la sò superfice de contàtt l’è assosènn estesa e i reazion in su la superfice de contàtt hinn molto importànt. A se definìss donca ‘me calcàr attìv la frazion del calcàr total che la fa su i partìcol pussée finn, in su i quaj i reazion de superfice gh’hànn on pes consistent.
L'aumént del pH caosàa de l'alcalinità de costituzión a l’è caosàa de l'idrolisi alcalina del bicarbonaa de calcio: de già che l’è on sal fàa su de ‘na bas fòrta (idròssid de calcio) e ‘n’acid débol (l'acid carbònich), la presenza del bicarbonaa de calcio ind la soluzion acquosa la detèrmina el formàss de equilibri multipli ch'i ridusen l'attività di ion idrògen:
1. La spartizion del sal in acqua la libera di ión calcio e di ión carbonaa àcid (equilibri spostàa del tutt a drizza):
2. La liberazion di ion bicarbonaa la ghe dà l’inviada a l’equilibri de spartida de l’acid carbònich, spostàa vèrs la forma minga spartida, de già che l’è on àcid débol:
3. La riduzion de l'attività di ion idrògen la spòsta el prodòtt ionich vèrs la spartizion de l'acqua, cont el liberà di alter ion ossidrìl:
L'insèma di sti trii equilibri el ven rappresentaa con quèll’ equazion chì:
A se po’ notà, che ‘l calcar che ‘l diventa solùbil el detèrmina ona sbassada de la concentrazion di ión H+ e on aument de quèlla di ioni OH- e de conseguenza on aument del pH. De fatt ind la soluzion gh’è la comparsa de l’idròssid de calcio, che l'è ‘na bas. De già chè l’idròssid de calcio a l’è ‘na bas moderatament fòrta el pH el raggiòng minga di valor assée elevàa e l'è de quèst che l'è caosada l’alcalinità moderada di terrén ricch de calcàr.
A bon cunt la presenza de calcàr attìv in del soeul l’è responsàbil d’on procèss che, adasi adasi, el mena a l’alcalinità, al qual el ghe se mètt contra temporaneament el podè tampòn del complèss de scambi cont el scambi fra el calcio e i ion idrògen. La presenza d’on'alta quantità de calcar attìv, però, in del cors del la fa foeura el podè tampón e a la fin del procèss pedogenétich el se fa su on terrén a reazion alcalina e con tass de saturazion in bas dell'ordìn del 100%, indoe el calcio che ‘l pò vèss scambià el ghe dòmina.
I problema maggiór hinn putòst quèj de l’assorbiment del fèr e del fòsforo. Quant al primm a l’è famosa la sensibilità d'ona quaj pianta per clorosi férrica, a càosa del fèr che nò l’è pu solubil (soratutt la vidor e ona quaj pianta de frutt). La precipitazion del fòsforo, a l’è inveci caosada de la forma del tutt ionizzada (PO43-) che in di terrén ricch de calcàr la se mètt insèma cont el calcio a fa su el fosfàa tricàlcich minga solùbil, Ca3(PO4)2. L’ingrassadura cont i fosfàa, anca doprand di ingràss ricch de fòsforo molto solubil, la risòlv el problema domà in manera temporanea perchè el pH el moeuv l’equilibri del fosfaa monocalcich, solùbil, al fosfàa tricàlcich:
La reazion moderatament alcalina di terréni sub-basich e basich l’orìgina di ròcc e l’è caosada de ‘na presenza fòrta di carbonaa de calcio e magnesio, vegnùu de la deslingada di calcàr, di dolomij e marni. El soeul el pò vegnì alcalìn adasi adasi grazie a l’appòrt continuv de acqui ricch de carbonaa in di terren de matris che l’è nò de calcàr. In quèll caso chi el sarìss pussée giust de parlà de alcalinità de assorbiment, tuttamanch a se dopéra quèll tèrmen chì domà per el procèss che fa diventà el soeul alcalin per via di carbonaa de sòdio.
Alcalinità de assorbiment
La reazion fortement alcalina di terrén alcalìtt vèr e pròppi (pH>8,5) a l’è caosada del contàtt frequent del soeul cont di acqui ricch de sal de sòdi di àcid débol, in particolar el carbonaa de sòdi (Na2CO3) e ‘l bicarbonaa de sòdi (NaHCO3). Di condizion de quèll tipo chì capiten despèss in di zòn del desèrt o comunque de marcada ariditàa stagionàl e in vesinanza di còst per via del contàtt con di acqui ricch de saj o per depòset di sal caosàa del fòrt svaporament. L'alcalinità de assorbiment de sòlit la ghe và insèma con la salinità, caosada inveci de la presenza di saj sòdich de àcid fòrt (clorur de sòdio, solfaa de sòdio, ecc.) ma, ‘me l’è stàa giàmò ditt, i caratteristich de quèj terrén chì hinn assée divèrsi de quèj di terrén sòdich.
Terren sòdich
L'alcalinità de assorbiment di terrén sòdich la ven riassunta de quèj caratteristich chì:
La resón del valór elevàa del pH l’è in de l'idrolisi salina di carbonaa de sòdio. Cont on procedimént compagn de quèll vedùu per l’idolisi salina del bicarbonaa de calcio, quèlla del bicarbonàa de sòdi la po’ vèss riassunta per mèzz de quèlla equazion chì:
La percentuàl alta de sòdio che la pò vèss scambiàa l’è caosada de l’assorbiment d’ona part di ión sòdio fin a la complètta saturazion di collòid. Generalment in di terrén alcalìitt a gh’è anca ‘na cèrta pecentuàl de calcio e magnesio che pòden vèss scambiàa, tuttamanch quèj ion chì a l’è difficil che vegnen rilassàa per via de l’affinità maggiora in di confront del complèss de scambi rispètt al sòdio. Ind la pratega a l’è de importanza particolar el rappòrt infra i quantità di ion sòdio e la capacità de scambi totàl, de la qual i proprietà fisico meccanich di terrén sòdich dipenden. El parametro che ‘l misura quèll rappòrt chì l’è l ' ESP, sigla de Exchangeable Sodium Percentage (Percentual de sòdio che la pò vèss scambiada):
indoe [Na+] a l’è la concentrazion di ion sòdio tràa foeura del complèss de scambio e CSC la capacità de scambi catiònich, tucc e du esprèss in meq/100g.
La determinazión de la percentuàl de sòdio che 'l pò vèss scambiàa l’è tal che ghe sia de stàgh a lavoragh adrée per trovala e l’è facil che se faghen di errór, de già che la presenza del clorur de sòdio e di silicaa de sòdio la fa intereferenza in sul risultàa. Al dì d’incoe a se preferìss doperà on alter ìndes, el SAR, sigla de Sodium Adsorption Ratio (Rappòrt de adsorbiment del sòdio):
indoe [Na+] e [Ca2+ + Mg2+] hinn i concentrazion di ion sòdio e di ion alcalin-terrós determinàa in de l’estràtt sàtur e esprèss in mmol/l. El rappòrt de assorbiment del sòdio e la percentuàl de sòdio che 'la poò vèss scambiàa hinn legàa infra de lor d’ona relazión empirica (US Salinity Laboratory, 1954 ) che per quèst el permètt la stima de l'ESP segond on valór determinàa del SAR:
Segond l'U.S. Salinity Laboratory Staff, i terréni sòdich hinn quèj che gh’hànn on pH maggiór de 8,5, ‘na conduttività elèttrica inferiora de 4 mS/cm e ‘na percentuàl de sòdio che’l pò vèss scambiàa (ESP) maggior de 15 (Tabèlla 2). Quèsta definizion chì, ‘me in generàlment la classificazion di terrèni salìtt raportada in tabèlla, l’è accettada de tutt ind la letteratura.
L'alta percentuàl de sòdio che ‘l po’ vèss scambiàa e ‘l pH se fànn vedè con di effètt, perlopù negatìv, in su tucc i proprietà (fisich, meccanich, biològich) che caratterizzen la fertilità del terrén.
Quant ai proprietà chimich la disponibilità de tanti nutriént ind la forma digeribil la ven alterada, con di dirètt conseguenz in su la nutrizión mineràl: el calcio e ‘l magnesio a hinn quasi bloccàa per via de la difficoltà de ciapàj via del complèss de scambi e, soratutt per la precipitazion in forma de carbonaa nèuter; quasi tucc i microelement hinn in pratega minga solubil, foeura che ‘l bòro e ‘l molibdeno; l’assorbiment de l’azòto ancasì el se redùss, inveci quèj del solfer, del potassi, e del fòsforo i miglioren. El stat de la struttura, generalment, a l’è al fondament de la  difficoltà de drenàgg che la fa de manera che quèj soeul chì sìen dispòst a di ristàgn persistent, con di possìbil conseguenz in sul potenzial de òssi-riduzión e in sul stat de ossidazion d’on quàj element (desnitrificazión e riduzión di solfaa). A la fin, el pH elevaa el fa andà su la solubilità de l'humus e 'l fàll vegnì pussée movibiil adrée al profìl.
I alter effètt hinn càosàa perlopù de la percentuàl elevada de sòdio che 'l pò vèss scambià. El ion sòdio, de già che l’è molto idrataa, el favorìss la formazion d’on strat de idratazion di collòid pussée spèss; de sorapù, la presenza d’ona carega elèttrica in deperlee la fa de manera che lee la pòda minga fà el lavorà del pont elèttrostatich infra du partìcol de collòid, compagn che ‘l succéd inveci per el calcio e per el magnesio; la presenza del sòdio la crea perciò di condizion giust per la spantegada di collòid e la distruzión de la struttura.
La facilità de la dispersion di collòid a l’è al fondament de tutt i aspètt negatìv che succeden in manera macrosòpica in quèj terrén chì. L’humus e i tèrr créa hinn al fondament de tucc i aspètt negatìv macroscopich de quèj soeul chì. L’humus e i tèrr crea hinn soggètt a la lessiviazión perché se muccen in del'orizzont di illuviazión (B). Per quèst, de bon, i proprietà se desferenzien adrée al profìl. El strat superficiàl, de 10-20 cm, in pratega senza di collòid a l’è cròj e ‘l stà nò insèma. In condizion de umidità elevada l’è paltuscént, plàstich e ‘l lassa minga passà l’acqua, inveci in condizion de brusècc el fa su ‘na crosta superficiàl con di filidùr per la formazion d’ona pseudo-strtutura a blòcch; l'assenza de collòid la dispònn el terrèn a l'erosión. A càosa de la degradazión de la struttura, la porosità la se sbassa de bon de manera de fagh vegnì pussée difficìl i moviment a l’acqua in del terrén e de creà di condizion de ristàgn persistent ede asfissìa. A bon cunt, in condizion de saturazion l’humus e i salj vegnen deselenguàa e tenden a andà vèrs la superfice che de conseguenza la ven scura e compagnada di espulsión di sal portàa adrée. De quèlla proprietà chì el ne sortìss foeura el nòmm che de sòlit el ghe ven dàa a quèj soeul chì di inglés (black alkali soils).
Per quèst i soeul alcalìtt gh’hànn di condizion de abitabilitàa taj de permèttegh ming de viv a la pupart di speci agrari, de manera de fa diventà difficil o anca impossibil del tùtt l’esercizzi de l’agricoltura.
Terren salin-sòdich
A hinn ciamàa anca salìn-alcalitt e gh’hànn di valór elevàa sia de concentrazion salina (conduttività elèttrica maggiora de 4 mS/cm) sia ind la percentuàl de sòdio che ‘l po’ vèss scambiàa (ESP maggiór de 15). El pH el raggióng mai di valór elevàa in di terrén sòdich de già che el va mai de là del lìmit del pH 8,5. Despèss, però el gh’hà di valór pussée bass, intorna del pH 8. De già che la salinità e l’alcalinità se originenn per i stèss resón, quèj soeul chì hinn anca quèj pussée spantegàa infra quèj salìtt.
Molveno
Molveno (Molvén endèla parlàda locàl; Malfein en todèsch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.102 abitàncc, 'na süperfìce de 35 km², per 'na densità de 31 ab./km². El cunfìna coi cümü de Tuenno, Ragoi, Spormaggiore, Cavedago, Andel, San Lorenzo in Banale, Terlach, Vezzano.
Pioverna
miniatura|La Pioverna a Belan La Pioverna l'è on riaa de la Lombardia. La nass del Grignon, a la Bocchetta de Campion (1.813 meter sora el nivell del mar) e la traversa tutta la Valsasna, per poeu rivà denter al Lagh de Comm arent a Belan. Arent a Introeubi la ciappa i aqui de l'Aquadur, e poch pussee inanz anca quei de la Troeuggia. A Tasen inveci la se gionta con la Maladiga. Dent in de la Pioverna se poeuden trovà tanti speci de pess, compagn di trutt.
Pajares de la Lampreana
a l'è un comun de la provincia de Zamora, cont una popolazzion de abitant.
Saint-Martin-de-Valgalgues
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Martin-de-Valgalgues l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Castel Bolognese
Castel Bolognese (endèla parlàda locàl: Castèl Bulgnés) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Ravènna. El g'ha presapóch 8.212 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 32 km², per 'na densità de 257 ab./km². El cunfìna coi cümü de Faenza, Imola (BO), Riolo Terme, Solarolo.
Ospedal psichiatregh
L'Ospedal psichiategh (anca manicomi) a l'è un ospedal pensad per la cura di malatie de la ment. A segonda de come inn fad poden vesser specializzad in cura ambulatorial, a brev termen o a longh termen, o anca a la cura di malad de ment che inn stad condanad per un riat.
In lombard
In lombard l'è ciamad de solet la "cà di mat", menter in del milanes inn ciamad anca Senavra e Mombell, che eren i manicomi i pussee grand del Milanesad.
Prévondavaux
Prévondavaux a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.80 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Reazion del terren
Terren salin-sòdich
La salinità a l’è tal per via de la presenza de alter sàj de sòdio, de calcio e de magnesio e quand che gh’hinn lor gh’è anca i carbonàa de sòdio, calcio e magnesio. In particolàr a gh’è i clorur e i solfaa, e i solfàa, combinàa cont el calcio e ‘l magnesio hinn bònn de sbass tant el pH. A bon cunt i terrén salìn-sòdich gh’hànn di proprietàa compàgn de quèj di terrènn salìtt, e fànn nò vedè i effètt negativ de la quantità elevada de sòdio che ‘l pò vèss scambiàa, per quèst i aspètt negatìv hinn soratùtt el bass valór del potenziàl idrich caosàa de la tension osmòtica.
Dal ponto de vista agronòmich, ancaben sìen di terrén difficil, gh’hànn ‘na vocazion migliora rispètt ai terrén sòdich vèr e pròppi, soratùtt per via di condizion migliór per la nutrizion mineràl e al stat de la struttura del terrén migliór. Se a ghe de trà via la salinità a quèj terrén chì, per slavaggiament, la proprietà de quèj soeul chì la peggiora de già che vegnen trasformàa in di terrén sòdich.
Coltivazion di terren a reazion anormal
Ona reazion anormàl del terrén el taja nò foeura el terrén medèmm del sò uso per reson de agricoltura, tuttamanch a l’è on fattór che ‘l ne redùss la soa vocazion per l’agronomia, donca a se gh’avrànn de adottà di furbarìj de redùnn el svantàgg rispètt ai terrén nèuter. Sti chì a hinn generalment i terrèn miglior de vèss coltivàa, perché lassen ‘na possibilità maggiora in del scernì i speci de coltivà e la tècnica de doperà. El slontanament di condizion òttimm el compòrta di vincol che impònnen di scèrni astringént e pussée savi. In teoria a l’è anca possibil fàa la corezión del pH, ma despèss quèj intervent chì a hinn minga tròpp ùtil perchè ghe se mètt contra el podè tampon, perchè tiren minga via la caosa e per quèst l’esèrciten on effètt temporani, soratùtt, hinn minga tròpp vantaggiós del ponto de vista econòmich. La strada che ghe se và adrée pussée a l’è donca quèlla de adattà la tècnica agricola ai condizion del terren.
Radicofani
Radicofani l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Siena. El g'ha presapóch 1.220 abitàncc, 'na superfìce de 118 km² e 'na densità de 10 ab./km². El cunfìna coi cümü de Abbadia San Salvatore, Castiglione d'Orcia, Pienza, San Casciano dei Bagni, Sarteano.
Riola (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Reazion del terren
Gestion di terren acid
El mancament principàl di terrén àcid el consist ind la dotazión scarsa di nutriént e ind la difficoltà de assorbimént de quajvun de lor. Fin tant che i valor stànn sora el pH 5, la pupart di problema la pò vèss risòlta cont el curà la tècnica de ingrassadura e cont el scernì i speci agricól che voeuren el terrén àcid (Tabèlla 4). Sòta pH 5 i condizion diventen minga giust de fa cress la pupart di coltùr, donca l’è mèj corregg, con l’appòrt calcinna o de calcàr masnàa fin. La resistenza offèrta del podè tampon l’è marcada, donca l’obiettìv de raggiòng con la correzion a l’è l’alzada del pH de 1-1,5 unitàa de manera de fa vegnì i condizion pussée facil per la coltivazion.
In di terrén àcid a l’è raccomandàda l'utilizzazion de ingrass nèuter o basich per fisiologia o per costituzion (Tabèlla 3). . L’utilizzazion de ingrass àcid la pò peggiorà in del cors del temp i condizion, con la sbassada maneman del pH.
Gestion di terren ricch de calcàr
El mancament principàl di terrén ricch de calcàr el consist ind la sò fertilità ridotta per via del blòcch de quaj element nutrient. Quèll difètt chì a l’è lingér in di terrén moderatament àcid, inscambi el se fa vedè de fòrt sora el pH 8. Generalment la scèrna migliora a l’è quèlla de dirig l’adrèss de la produzión vèrs i coltùr che voeuren i terrén basich, soratutt quèj che ne gh’hànn di vantagg con on alta dotazion de calcio. Divèrsi coltur, defàtt, gh’hànn la sò maggiora possibilità de prodù pròppi in di terrén ricch de calcàr.
L’ingrassadura l’è bòna de resòlv i problema ma minga del tutt: per esempi, i condizion per la nutrizion cont i fosfaa pòden vèss miglioràa grazie a di ingrassadùr fosfatich moderàd e frequent cont el doperà di ingràss de alt tìtol de fòsforo solùbil. A l’è assosènn ùtil anca l’ingrassadura localizzada perché a s’è vist che la concnetrazion di granèll de ingràss la fa andà pussée adasi la diminuzion de la concentrazion de ingràss (retrogradazion). Per i microelemént a l’è assosènn raccomandada la somministrazión travèrs i foeuj e generalment per tucc i casi che gh’è di fenòmen de antagonismo infra i element.
Di alter furbarij hinn possibil in di situazion particolar. Per esempi, in di soeul ricch de calcàr, i lavorazion giò in profondità hinn minga consigliàd e, in particolar, quèj che indusen l’inversadura o la messedada di strat; in quèlla manera chì se fa a men de mètt denter in del strat attìv de l‘alter materiàl ricch de calcar. Per quàj pianta de frutt sensibil a la clorosi fèrrica, a la fin, a l’è possibil giragh intorna del problema cont el catà foeura di portinèst resistent al calcàr; a l’è el caso, per esempi, de la vidor e del per, per i quaj gh’è di pòrtinnèst molto resistent.
Formiguères
Formiguères l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Mont-Louis, del circondàre (arrondissement) de Prades e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
Reazion del terren
Gestion di terren ricch de calcàr
La correzion la pò vèss fada cont el mèttegh denter in del terrén del solfer o del gèss. El primm el lavora mèj ma el costa anca tròpp, el segond el lavora pegg ma el pò vèss vantaggiós in di zòn indoe l’è fàcil de trovà. Generalment, però i terrén ricch de calcàr hinn difficìl de vèss correggiùu per via de l’alt podè tampón esercitàa del calcàr attìv e l’è mèj a lassàa pèrd e doprà la tècnica.
In di terrén ricch de calcar a l’è assosènn consiliàda l’utilizzazion de ingràss nèuter o àcid de costituzion o de fisiologia (Tabèlla 3).
Cully (VD)
Cully a l'è staa un cumün svizzer del distret de Lavaux-Oron, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 2.38 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 1785 abitant.
Ferentino
Ferentino l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Frosinone. El g'ha presapóch 19.903 abitàncc, 'na superfìce de 80 km² e 'na densità de 249 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acuto, Alatri, Anagni, Fiuggi, Frosinone, Fumone, Morolo, Sgurgola, Supino, Trivigliano.
Vincetoxicum hirundinaria
El Vincetoxicum hirundinaria (en bresà: porselàna) l'è 'na spéce de piànte de la famìa botànica de le Apocynaceae. thumb|250px
San Savìn
thumb|right|250px|La státüa de San Savìn che ghé in de la césa de [[Caséli Landi, e el gunfalón cumünál]]
Cully (VD)
In del mes de mas del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Villette, Cully, Epesses, Grandvaux et Riex han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Bourg-en-Lavaux. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011.
Vincetoxicum hirundinaria
L'è 'na piànta uriginària de l'Eurasia cuntinentàla 'ndoche la crès dré ai pridù e a le scarpàde, sura de töt sö teré calcàrei.
Cully (VD)
El cumün de Cully al se tröva a una altitüden de 374 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Forel, Riex, Epesses e Grandvaux.
Vedan (VA)
Vedan (Vedano Olona in Italian) a l'è un cumün da la Pruvincia da Varees cun, 'na süperfis de 7 km² e 'na densità de 0 ab./km². Ghe minga de scunfondes col cumün umònim sitüaa in da la Pruvincia da Munza e Brianza.
Vincetoxicum hirundinaria
L'è stàda intruducìda pò 'ndèl'Amèrica setentriunàla (Ontario, Michigan e New York).
San Savìn
Biugrafia
Savìn l'è nasüd, prubabilment, vérs el 330, o 320, a Milan, e lé stái diácun de Sant Ambroeus. Dopu l'é diventád vésc de Piasensa per quasi cinquant'ani.
thumb|left|210px|Le reliquie de San Savìn, súta l'altar magiúr de la cesa umonima, a Piasensa.
In varietate concordia
In varietate concordia  l'è 'na fras in latin che la voeur dì "In la varietà gh'è concordia". L'è anca el motto de l'Union Europea, anca se l'è voltaa comé "Unità in la diversità".
San Savìn
Biugrafia
In del 372 l'é andai al Cuncili de Antiochia, in Türchia, cume pàder cunciliár, per cumbátt l'eresia ariana.
Reazion del terren
Gestion di terréni sòdich
I problema associàa cont i terrén sòdich hinn perlopù caosàa del l'elevada percentuàl de sòdio in del complèss de scambi. L'ùnega soluzion che l’è bona de fa a l’è quèlla de trà via el sòdi del complèss de scambi con la somministrazion di ingrass de correzion. L’utilizzazion di ingrass de correzion l’è fondada in su do reazion de scambi che slontanen el sòdi di collòid e di carbonaa con formazion de sal de sòdi a reazion nèutra. L’azion di ingràss de correzion la pò vèss ricondotta a vuna de quèj reazión chì:
In varietate concordia
El sò significaa l'è che gh'è armonia e tranquillità se di stil de vita different pòden viv insema e respettàss.
Vedan (VA)
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vedan (VA) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Reazion del terren
Gestion di terréni sòdich
1. Sottrazión del sòdio di carbonaa per scambi sempliz: la ven ottegnuda cont el doperà on àcid. L’ingràss de correzion a l’è l'àcid solfòrich oppur el solfer, che in del terrén el subìss l'ossidazion a àcido solforich grazie ai solfobatteri:
2. Sottrazión del sòdio di carbonaa per scambi doppi: la ven ottegnuda cont el doperà on sal calcich d’on àcid fòrt, compagn del solfaa de calcio e del clorur de calcio. L'equilibri del scambi doppi a l’è spostà vèrs drizza grazie a la precipitazion del carbonaa de calcio.
3. Sottrazión del sòdio di collòid: la ven ottegnuda o per mèzz de l'utilizzazión d’on àcid oppùr de on sal calcich de on àcid fòrt. In tutt e du i casi i catión liberàa (ion idrògen o ion calcio) competten con el sòdi e grazie a la sò maggiora affinità tenden a ciapànn el pòst in del complèss de scambi.
Formiguères
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
San Savìn
Biugrafia
L'é stái amìs non solo de Sant Ambroeus, ma anca de San Basán de Lod: ién semper restà in cuntátt, per l'evagelisasión del teritori. La tradisión la dis che el sia mort a quasi cent'ann, a Piasensa, el 11 de dicémber 420.
Formiguères
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 46.88 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1428 méter a 'na altèsa màsima de 2808 méter söl leèl del mar.
San Savìn
Biugrafia
I sò rest ién cunserváa in de la Basilica di 12 Apóstui de Piasensa, che incö la se ciáma própi Basilica de San Savìn.
Křivoklát
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Rakovník.
Reazion del terren
Gestion di terréni sòdich
Di risultàa compagn a pòden sortìi foeura anca cont el doperà i solfàa de fèr e de alumini.
2023
El 2023 a l'è un ann del secol quell de XXI.
Formiguères
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Formiguères l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Mulìna de Léder
Mulìna de Léder l'è 'na frasiù del cümü de Léder. Enfìna al 2009 la fàa cümü de per sò cönt.
Reazion del terren
Gestion di terréni sòdich
A gh’è anca de parlà de la bonifica idraulica. In teoria l’è possibil trà via el sòdio del complèss de scambi per mèzz del slavaggiament cont el doperà di acqui carbonatich o di acqui salìtt che gh’abìen on SAR minga minor de quèll del soeul. Cont el suttà a sommèrg el terrén, maneman el sòdio el ven sostituì del calcio; in del’istèss temp i condizion de saturazion pròvochen la lessiviazion di carbonaa de sòdio. Ind la pratega quèll tipo de intervent chì a l’è assosènn longh e car e ‘l pò vess miss in pee domà con l’intervent pubblich, che ‘l gh’hà anca di fin socio-politegh de la de quèj economich. I terrén soggètt a la bonifica idraulica pòden vèss in del stèss temp dopràa con di coltur adàtt a la situazion particolar, ‘me per esempi el ris, che l’è adàtt de vèss coltivàa in del terrén sòta l’acqua e ‘l ghe resist a di percentuàj elevàa del sòdio che ‘l pò vèss scambiàa.
De sorapù, de là de quèj intervent chì de correzion chi a se pòden dagh adrée a quèj indicazion chì:
Stazion de Pidogne
La Stazion de Pidogne a l'è 'na stazion de la ferrovia Bressa-Isee-Edol che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Reazion del terren
Gestion di terrén salin-sòdich
Generalment quèj terrén chi pòden vèss corregiùu per mèzz del slavaggiament, che ‘l permètt el slontament sia si saj nèuter sia di carbonàa de sòdio. Quèll intervent chì però el peggiora i proprietàa perché ‘l trasforma quèj soeul chì in di terrén sòdich che domanden poeu l’utilizzazion de on ingrass de correzion. Del moment che i difètt di terrén salin-sòdich pòden vèss predilètt rispètt ai terrén sòdich minga salìtt e che la possibilità de scèrni tènich l’è pussée granda, in su quèj terrén chi ghe se fa nessun intervent de correzión.
Stazion de Pidogne
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenord in l'ambit del contratt de servizzi con Region Lombardia.
Reazion del terren
Esigenz e adattament di piant
A vegnen ciamàd ossìfil quèj speci adàtt per di reazion àcid, anossìfil quèj adàtt per i reazión alcalinn, alofìt quèj adàtt per on elevàda quantità de sòdio.
Piant agrari e pH
L’è stà vedùu scià adèssadèss che la correzion de la reazión a l’è on intervent despèss diffìcil da vèss realizzàa con di risultà significativ oppùr el conven minga per via di cost. Per quèst l'agricoltura la se dirig vèrs l’adozió di tècnich che limiten i effètt negatìv de la reazion anormàl ma, generalment, la tend a adattàss a la realtà che ghe se dev laorà su, putòst che a cambiàla.
La primma furbaria tecnica de adottà in su on terrén a reazion anromal a l’è, naturalment, quèll che scernì foeura di speci agrari che se adatten mèj, bon de viv mèj in quèj terrén là. Quèst scèrna chì l’è tant pussèe vincolada quant pussée che la reazión del terren la se slontana di valór normàj, dato che la pupàrt di piant agrari la preferiss di soeul nèuter o moderatament àcid o bàsich. La correzion del terrén, generalment, la gh’hà el fin de slargà la gamma de la scèrna possibil cont e ìl menà el pH vèrs di valór pussée accattàbil, inscambi l’è del tutt improbabil l’obiettiv de spostànn el valór de 3-4 unitàa.
La tabèlla 4 la riassumm i esigenz d’ona serie de speci agrari in relazion cont el pH. La tabèlla la gh’hà domà on valor de orientàss de già che ona stèssa coltura la pò ‘vègh di esigenz divèrsi in funzion de la cultivar o de alter fattór (per esempi el portinnèst in del caso di piant legnós).
Come el pò vèss notà, la pupart di coltur citàd ind la tabèlla la se adatta a di terrèn nèuter o dotàa de ‘n’acidità moderada. Sòta pH 5,5 e sora pH 7,5 molt de quèsti coltur chì soffrissen, per quèlla resón chì l’è mèj de optà per di speci ossìfil in del primm caso o anossìfil in del segond. Gh’è poeu quèj speci che gh’hànn di esigenz putòst strècc ripètt a di di alter ma che inscambi hinn pussée bon de rangiàss, compagn per esempi de l'olìv: quèsta specie chì la preferìss i terrén che tenden al néuter oppùr leggerment basich, tuttamanch la se rangia ben anca in quèj che tenden a l’acid e in di quèj ricch de calcàr e, la soppòrta anca i soeul salin-sòdich (come el succed rarament per i alber). ‘Me l’è stàa giamò ditt prima, però, on intervent de correzion al fin de spostà de 1-1,5 unitàa el pH del terrén l’è bon de migliorà tant i condizion de coltivazion e ‘l permètt de slargà la gamma di coltivazion infra i quàj catàj foeura.
Un segn particolar l’è de fa per la vidor e ‘l per: quèj coltur chì preferìssen di seoul subacid o nèuter, e soffrissen tant in di terrén ricch de calcàr, tuttamanch l'utilizzazion de pòrtinnèst specifich la permètt la coltivazion anca in di terrén a reazion alcalina.
On contegn ùnegh a l’è quèll de l'ortensia: quèsta pianta chì, de ornament, el pH ghe fa nagòtt e la sòppòrta 'na gamma molto larga che la va di soeul àcid  a quèj alcalìtt. La soa rispòsta, tuttamanch l’è divèrsa segond el pH: in di soeul àcid la fa di fior azùr, roeusa in su quèj àcid.
Vegetazion spontanea e pH
La vegetazion spontanea a l’è on indes de la reazione del terrén e, di vòlt, la presenza de cèrti specie o de associazion di piant la ne permètt de individoà senza ambiguità ‘na reazión acida o alcalina.
Lichtenfels (circundari)
El Circondàre de Lichtenfels l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla Alta Francònia, endèla Germània del sud.
San Savìn
La festa
La sò festa, a Piasensa l'é el 17 de genár. Invece, a Caséli Landi, dúe l'é el prutetúr, la sò festa l'é mobil, perché l'è festegiá ogni quarta dumenica d'utuber.
Reazion del terren
Vegetazion spontanea e pH
I luin spontani, i brugh, i rododender, divèrsi fires, el lorion, indichen ona reazión acida, de già che a hinn di piant ossìfil. Al’incontrari, la sulla, la regolizzia e di alter legumm, inségnen ‘na reazion moderatament basica, tipica di terrén ricch de calcàr.
Tírvia
a l'è un comun de la provincia de Lleida, cont una popolazzion de abitant.
Křivoklát
El gh'ha el status de comun mercad.
Reazion del terren
Vegetazion spontanea e pH
Divèrsi chenopodiacei e quaj gramenacea fànn segnàl d’ona reazion fortement alcalina, tipica di terrén sòdich oppur ‘na reazión alcalina tipica di terren salin-sòdici e a hinn per quèst dent in del grupp di piant slofit. Infra sti chì a se fàa segnàl anca di tamaris, ch’à hinn di arbust resistent sia all'alcalinità sia a la salinità.
Anca di piant spontani che ghe fa nagòtt la reazion del soeul e che pòden trovàss sia in su di soeul àcid che in quèj ricch de calcàr i manchen minga: a hinn inscì per esempi l'elicriso e ‘l rosmarin; quèj dò speci chì rappresenten on grupp numerós de piant spontani de l’ambient mediterranei che cressen sia in su di formazion rocciós de la còsta, sia in su quèj de calcar sia in su quèj de granii o de scist.
Lichtenfels (circundari)
La popolasiù del circondàre l'è de abitàncc, dato agiurnàt al.
Cità e cümü
400px|center|thumb|Cümü del circondàre de Lichetenfels
(Nömer de abitàncc agiurnàt al )
San Savìn
Tradisòn
Se dis che Savìn, da vèsc de Piasensa, un dì l'abia trái in del Po una letra per urdinág de ritiráss dai camp e dai paés che el minaceva. El fiüm, dopu un dì, l'é turnád in del sò lett. Per chel mutìu chì, San Savin, l'é invucáa in di tütt i paesìn de la Basa Ludesana cuntra le inundasiòn del Po.
Pougny (FR-01)
Pougny l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Collonges, del circondàre (arrondissement) de Gex e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.77 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 333 méter a 'na altèsa màsima de 461 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Pougny l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Hvozdec (Boemia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de České Budějovice.
Lucciana
Lucciana l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Borgo, del circondàre (arrondissement) de Bastia e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 29.16 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 687 méter s.l.m.
Lachassagne
Lachassagne l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Anse, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.53 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 250 méter a 'na altèsa màsima de 402 méter söl leèl del mar.
Architettura de Von Neumann
L'architettura de Von Neumann a l'è 'n architettura per computer progettada del John von Neumann in del First Draft of a Report on the EDVAC a mità agn 1940.
La preved ona CPU fada de on'ALU e di register del processor, 'n unità de controll cont i register di istruzion e 'n program counter, ona memoria per salvà sia dacc che informazion, memorij de massa e dispositiv de input-output.
Malus communis
El Pum (anca Pom, e in Bergamàsch e Bresà: Póm;), el so num scientìfich l’è: Malus communis, l’è 'na früta de la piànta umònima. La sò urìgin l'é l'Asia. Al dì d'incö, cun la cunservasión frigurìfera, se pöd truà el pum tüt l'an.
Spittelau (metropolitana de Vienna)
a l'è una stazzion de la linia U4 e U6 de la metropolitana de Vienna, tacada ai stazzion de.
Bundesstraße 2 R
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Baviera.
Murphy's
Murphy's l'è un'azienda irlandesa prudütris da bira e fundada in dal 1856.
Bissingen an der Teck
Bissingen an der Teck l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocarda. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Esslingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 17.06 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Val Verzasca
La Val Verzasca (parnonzia local: [valve'rdzaʃka]; in italian: Valle Verzasca) l'è ona vall di Alp Lepontinn. La se troeuva in del Canton Tesin center-occidental, a nord de la città de Locarno. L'è longa circa vincinch chilometri.
Bissingen an der Teck
El cümü de Bissingen an der Teck el se tróa a 'na altèsa de 415 méter sura 'l leèl del mar.
Val Verzasca
Geografia
La Val Verzasca la se troeuva strengiuda in mezz in tra la Val Maggia a ovest e la vall del Tesin a nord-est. In particolar, a nord a gh'è la Leventina, a ovest inveci la Riviera e 'l territori de Bellinzona. A sud inveci a gh'è la città de Locarno e i paes che sta intorna al Lagh Maggior. La vall a l'è traversada del riaa Verzasca, che 'l nass in sul Pizz Baron. Compagn de tucc i vai alpinn, anca la Val Verzasca la gh'ha on mucc de vallon secondari: in tra quei chì a cuntom la Val Resa, la Vall de Mergoscia, la Vall de Coripp, la Val d'Orgnana, la Vall del Cansgell, la Val d'Osura, la Val Redorta, la Val Vegorness, la Val de la Porta, la Val Carecc, la Val Pincascia, la Val d'Agher, la Val Moeutt e la Val d'Efra. In tra i montagn pussee important a troeuvom:
Serres (FR-05)
Serres l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Serres, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 18.57 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 633 méter a 'na altèsa màsima de 1431  méter s.l.m.
Val Verzasca
I comun de la vall
Del pont de vista ministrativ, la Val Verzasca la se troeuva tutta dent a la Svizzera, pussee precisament in del Canton Tesin. I comun de la vall a hinn: Brion, Coripp, Frasch, la Gerra (part del comun de Cugnasch-Gerra), Mergoscia, Senogn, Vegorn e Vertezz. Quei paes chì se troeuven tucc in del distrett de Locarno e, foeura che Mergoscia, in del distrett de Verzasca. La Val Verzasca la gh'ha (segond el censiment del 2004) 3.299 abitant. Coripp l'è 'l comun pussee piscinin de la Svizzera (i ghe sta domà una donzena de personn).
Stazion de Pont San Peder
La Stazion de Pont San Peder l'è 'na stazion ferroviaria regionala de la Lombardia sita in la città de. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de.
Gesa del Carmen (Lod)
La Gesa del Carmen a l'è una gesa, antigament una parochia dedicada a San Salvator e anca prima a la Santa Lisabeta, sita in del center storegh de Lod.
Montirat (FR-11)
Montirat l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Capendu, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
Gesa del Carmen (Lod)
Storia
Fada su in tra el 1519 e 'l 1522 di carmelitan, indova che gh'era una gesa pussee antiga poeu tacada a l'Ospedal Magior de Lod, quand che i carmelitan inn sopress in del 1770 la gesa l'è dedicada al San Salvator e la deventa prevostural e in del 1789 ghe tachen i parochie de San Bias e de San Nicolò.
Val Verzasca
Storia
I primm omen che hinn rivaa in de la Val Verzasca (in del Neolitich), s'hinn fermaa vesin a la boca de la Verzasca. El Sass di Strioni, arent a Berzona (frazion de Vegorn), l'è on crapp indè hann trovaa di disegn che hinn del VII secol prima de Crist. Minga delongg de Tender (in sù la riva del lagh) hann trovaa ona necropoli romana. Rivà in Val Verzasca l'è semper stada dura, e per 'sta reson l'è mai stada considerada troppa importanta del pont de vista politegh. La prima testimonianza de la vall a la vegn foeura in del 1234. La comunità de Verzasca (che la gh'eva i paes de Fontoeubbia, Vegorn, Costa, Coripp, Rancon, Verzoeu, Sambughee, Aquin, Brion, Frasch, Senogn) la partegniva a la Piev de Locarno. In del 1398 gh'è stada ona revolta contra la città. In tra el 1410 e 'l 1500 la vall l'è passada in di man di Svizzer, di Savoia, di Leventines e di Rusca (i sciori de Locarno). De lì in poeu l'è andada inanz cont el rest de la Svizzera Italiana.
Falvaterra
Falvaterra l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Frosinone. El g'ha presapóch 630 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 53 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arce, Castro dei Volsci, Ceprano, Pastena, San Giovanni Incarico.
Val Verzasca
Storia
Del pont de vista religios, la vall a l'era sotta el controll de la parocchia de San Vittor (Locarno) fina al XIII secol; in del Dusent hann faa sù 'na gesa a Vegorn, e poeu dopo alter parocchi. L'è stada prima sotta la Diocesi de Comm e, al dì d'incoeu, sotta quella de Lugan.
Lenguagg
La lengua offizial de la Val Verzasca a l'è l'Italian. A bon cunt, in de la vall a se parla on dialett lombard alpin, che 'l gh'ha di bei caratteristegh particolar, e che 'l se vesina a quell de la Val Maggia e a quei de la zona intorna a Locarno.
Piant e besti de la vall
File:Berzona01.JPG|thumb|El paes de Berzona (Vegorn) La Val Verzasca la gh'ha minga domà on clima. In de la bassa vall, a se sent anmò el clima del Lagh Maggior (teved e reparaa di vent del nord per via di montagn di vai lì arent). Inveci, quand che se riva ai 2.000 meter, el clima el tacca a vess de tipo alpin. Per via de la soa varietà de clima, in de la Val Verzasca se troeuven squasi tucc i tipi de piant e de besti che viv in del Canton Tesin. In de la bassa vall, l'alber pussee spantegaa l'è 'l castegn. On temp el vegniva drovaa per pizzà el foeugh e fà sù i cà, e donca el vegniva faa cress de bon. Al dì d'incoeu l'è on'usanza che l'è andada a bandon, e per quest hinn cressuu alter speci de piant, compagn del frassen, del tej e del fò. In Val Verzasca la vegn levada la cavra negra, voeuna di sett speci cavrinn nazionai de la Svizzera.
Montirat (FR-11)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.67 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 97 méter a 'na altèsa màsima de 440 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Montirat l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Radicondoli
Radicondoli l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Siena. El g'ha presapóch 978 abitàncc, 'na superfìce de 132 km² e 'na densità de 7 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casole d'Elsa, Castelnuovo di Val di Cecina (PI), Chiusdino, Montieri (GR), Pomarance (PI).
Vorrei ma non posto
Vorrei ma non posto  ("voraria ma posti no", gioeugh di paroll vist che "poeudi" in italian se dis "posso") l'è ona canzon rap in lengua italiana del Fedez e del J-Ax.
Krušovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Rakovník.
Strada statal 1 (Lussemborgh)
La  a l'è 'na strada statal del Lussemborgh.
Provincia de Milan (Lombard-Venet)
La provincia de Milan l'è stada voeuna di division ministrativ del Regn Lombard-Venet. L'è stada istituida in del 1815, l'è entrada in fonzion al 1816 e l'è durada fina al 1859, quand che la Lombardia intrega (foeura de la Provincia de Mantova) l'è stada conquistada del Regn de Sardegna. La provincia de Milan l'era nassuda del vegg dipartiment de l'Olona del Regn Italigh (del qual però la faseva part anca la Provincia de Pavia), oltra a comprend bona part de l'antigh Statt del Ducaa. El territori el comprendeva anca el bass varesott e la Provincia de Monza del dì d'incoeu. In del 1816 la gh'eva sedes distrett; dopo i reform ministrativ di primm ann '40 del Vottcent, che hann vist on fracch de comun perd la soa indipendenza, gh'è staa el bisogn de mett man a la situazion: in del 1853 i distrett hinn vegnuu quattordes.
I comun in del 1853
In grassett i comun che esisten anca al dì d'incoeu.
Kennington (metropolitana de Londra)
Kennington  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Castus
Castus (Gallia - Lucania, 71 A.C.) l'è stò un gladiatur e cundutier gallic e leader da la ribelliun di s'ciavi durant la Tersa Guèra servil cun Spartacus, Gannicus, Crixus e Oenomaus.
Vall de Cardós
a l'è un comun de la provincia de Lleida, cont una popolazzion de abitant.
Masg (Cremen)
Masg (Maggio) l'è ona frazion del comun lecches de Cremen, in de la Valsasna. El paes el se troeuva a sud-ovest del centro comunal, in su la strada che la va invers Balis.
Ecoteaux
El cumün de Ecoteaux al se tröva a una altitüden de 766 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bussigny-sur-Oron, Maracon, Remaufens (FR), Attalens (FR), Bossonnens (FR), Palézieux, Chesalles-sur-Oron.
Europeism
L'europeism l'è l'ideja politega che la voeur pussee integrazion in tra i Stat e i Popol de l'Europa e la creazion de 'n noeuv soggett politegh per l'Europa. L'ideja contraria l'è l'euroscetticism.
Hrdějovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de České Budějovice.
Sévaz
Sévaz a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.46 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Sévaz al se tröva a una altitüden de 492 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bussy, Estavayer-le-Lac, Les Montets, Montbrelloz.
Cantarana
Cantarana (en piemontés: Cantaran-a) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Asti. El g'ha presapóch 839 abitàncc, 'na superfìce de 9,77 km² e 'na densità de 93 ab./km². El cunfìna coi cümü de Dusino San Michele, Ferrere, San Damiano d'Asti, Tigliole, Valfenera, Villafranca d'Asti.
Cair (la Piev)
Cair (Cairo Lomellino in italian) a l'è una frazzion de la Piev, tirada a man sgiamò in del secol quell de noeuv e sed anca di cunt palatin de Lumé, fina al 1797 l'era infeudada ai Isimbard.
In del 1863 i italian ghe cambien el nom, a sgiontagh "Lomellino" inscì de sconfondel no con di alter comun omonem, ma in del 1890 el tachen a la Piev e, incoeu, inn in pratega tacad insema.
Ferrovia de la Valtolina
La  a l'è 'na ferrovia italiana a scartament normal che la conliga Lecch e Sondri e longa 105 km.
Verta del 1885, l'è in Lombardia e l'è de proprietà de Red Ferroviaria Italiana.
Angerberg
Angerberg l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Kufstein e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 70528.
Sallagriffon
Sallagriffon l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Saint-Auban, del circondàre (arrondissement) de Grasse e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.59 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 557 méter a 'na altèsa màsima de 1259 méter s.l.m.
Neyron
Neyron l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Miribel, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.2 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 165 méter a 'na altèsa màsima de 314 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Neyron l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ostuni
Ostuni l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Brindisi. El g'ha presapóch 32.216 abitàncc, 'na superfìce de 223 km² e 'na densità de 144 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carovigno, Ceglie Messapica, Cisternino, Fasano, Martina Franca (TA), San Michele Salentino, San Vito dei Normanni.
Rocafort (Valencia)
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Albaching
Albaching l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rosenheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 18.15 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Frontenex
Frontenex l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Grésy-sur-Isère, del circondàre (arrondissement) de Albertville e del dipartimènt de la Savoia.