cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bonvillars
Bonvillars a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.54 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Bonvillars al se tröva a una altitüden de 475 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Champagne, Cheseaux-Noréaz, Concise, Corcelles-près-Concise, Fontanezier, Grandson, Onnens, Provence.
.my
.my a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Tótszentgyörgy
a l'è un comun del Distret de Szigetvár, cont una popolazzion de abitant.
Bad Abbach
Bad Abbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Kelheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 55.33 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
left|thumb|El Danubio de le bànde de Bad Abbach El cümü de Bad Abbach el se tróa a 'na altèsa de 371 méter sura 'l leèl del mar e 'ndèla part setentriunàl el sò teretóre l'è streersàt del Danubio.
Finsterhennen
Finsterhennen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.6 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Finsterhennen al se tröva a una altitüden de 445 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Brüttelen, Kallnach, Lüscherz, Siselen, Treiten.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Aregno
Aregno l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Belgodère, del circondàre (arrondissement) de Calvi e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.3 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 326 méter s.l.m.
Potelières
Potelières l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Ambroix, del circondàre (arrondissement) de Alès e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.47 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 115 méter a 'na altèsa màsima de 202 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Potelières l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Olivetti P6060
L'Olivetti P6060 a l'è on personal computer faa de la Olivetti in di agn 1970 e presentaa ad Hannover in del 1975, insemma a l'Olivetti P6040. A l'era principalment fada su in la fabbrica de Scarmagno.
Descrizion
L'obietiv de l P6060 a l'era de mett in d'on case unich tucc i component del PC. A bon cunt a l'è el primm PC cont integraa el lettor di dischett.
I misur permetteven de mettèl fazilment in su 'na scrivania, a l'era de 60 cm x 60 cm de vas e 25 cm de altezza, per 50 kg de pes.
Sistema operativ
El sistema operativ a l'era inseparabil del BASIC e proprietari, e 'l permetteva anca la gestion di file in sequenza.
Evoluzion
In del 1981 a l'è rempiazzaa de la Olivetti P6066, miôraa a nivell di prestazion. A nivell de design inveci a l'era praticament istess de la P6060, ma bianca inveci che marron e per quest ciamada di operari Olivetti "fantasma de la P6060".
Obořiště
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Champagneux
Champagneux l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Saint-Genix-sur-Guiers, del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.68 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 207 méter a 'na altèsa màsima de 820 méter s.l.m.
Pompeo Litta Biumi
El Pompeo Litta Biumi (Milan, 24 de settember del 1781 - Milan, 17 agost del 1852) l'è staa on istoregh e l'haa studiaa particolarment i famili famos de l'Italia.
In del 1848, dopo dii cinqu giornad de Milan, l'è staa faa minister de la guerra del Govern Provvisori de la Lombardia, ma l'haa dovuu lassà squas subet la carega al Provana, mandaa de Turin.
In del center de Milan, in de la via Capucc al numer sett, gh'è ona targa che la regorda come in quella cà el Litta l'haa vivuu e l'è deceduu el dersett de agost del 1852.
Strada voivodal 526
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 32 km.
Rinn
Rinn l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Innsbruck-Land e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 70345.
Hostalric
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
La canzone mononota
La canzone mononota (cioè la canzon con domà ona nota) l'è on singol del grupp milanes Elio e le Storie Tese, pubblicaa in del 2013. L'è stada presentada per la prima volta el tredesin de febrar del 2013, in occasion del Festival de Sanremm quell de 63, indovè che l'è rivada segonda in classifega e l'ha anca vengiuu el premi de la critega (istess de quell che l'era succeduu anca con La Terra dei Cachi in del 1996). Come che 'l dis anca el titol, el lavorà pussee important de 'sta canzon a l'è che per la pupart del temp l'è cantada con domà ona nota (el do), foeura che l'introduzion e l'ultema parola de la canzon: sì (che tra l'alter a l'è on si). L'è stada pubblicada e venduda in sù l'Internet giamò el dì dopo. In del video musegal, se poden vedè di vegg filmaa del grupp (anca di agn Novanta, e donca anca quand che gh'era el Feiez anmò in vita).
A on certo pont de la canzon el canta anca el ghitarrista Cesareo. Vegnen citaa anca l'inno cuban (anca musegalment), Gioacchino Rossini, Bob Dylan, Antônio Carlos Jobim e Tintarella di luna.
Bretonnières
Bretonnières a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.46 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Bretonnières al se tröva a una altitüden de 674 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Les Clées, Agiez, Bofflens, Romainmôtier-Envy, Premier.
395
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Autostrada A24 (Portogall)
La  a l'è 'n autostrada del Portogall.
Unterallgäu
El Circondàre de Unterallgäu l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla part meridiunal del distrèt de la Svévia.
Cità e cümü
350px|left|thumb|Cümü del circondàre de l'Unterallgäu
Töttös
a l'è un comun del Distret de Bóly, cont una popolazzion de abitant.
Guils de Cerdanya
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Občov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Masturbazion
La  masturbazion l'è 'l stimolà i orghen genitai per avè piasè e, in la pupart di voeult, rivà a l'orgasm. La masturbazion di omen la se ciama "manin", inscambi quella di donn la gh'ha no on nomm.
Stazion de Osnagh
La Stazion de Usnach l'è 'na stazion ferroviaria del servizzi ferroviari suburban de Milan, sita in la città de. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de.
Dakota del Süd
right|thumb|300px El Dakota del Süd a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 199.905 km² e una pupulaziun de 754.844 abitant.
Al fa part del Mid West. A l'è tacaa a nord al Dakota del Nord, a ovest al Montana e al Wyoming, a süd al Nebraska, a est al Minnesota e a l'Iowa.
La capital a l'è Pierre (13.876 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Sioux Falls (123.975 abitant), che l'è anca l'ünega che la gh'ha püssee de 100.000 abitant.
Nossage-et-Bénévent
Nossage-et-Bénévent l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Orpierre, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.31 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 610 méter a 'na altèsa màsima de 1352 méter s.l.m.
Dakota del Süd
Urganizaziun pulitiga
El Dakota del Süd al gh'ha 3 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.
Kreuttal
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Governà milanes in Corsega
miniatura|drita|Bandera de la Corsega lungh la dominazion milanesa El governà milanes in Corsega l'è staa el period che l'ha vist la Corsega sotta el domini milanes, dal 1464 al 1481, quand che l'isola la torna sotta el controll de la Republega de Genova. La capital a l'era Bastia.
Dobev
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Písek.
Governà milanes in Corsega
Storia
Giamò el Francesch Sforza l'eva provaa del 1446 a tacàss l'Isola, ma l'è no riussii. Però dal 1461 cont di gabol diplomategh Milan l'è staa bon de slargà la sò influenza. Dal 1464 scomincia el governà de facto de Milan, poeu seguii del 1464 de 'n trattaa, vorzuu de la nobiltà corsa, che 'l dava l'isola a Milan per 2'000 franch a l'ann 'me contea.
El 13 de genar del 1472 el cont Filipp Maria Sforza el renonzia al titol, ch'el passa al Galeazz Maria Sforza e 'l governà milanes el finiss domà in del 1481, quand che Genova la se recompra l'isola.
Canaveilles
Canaveilles l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Olette, del circondàre (arrondissement) de Prades e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.95 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 657 méter a 'na altèsa màsima de 1984 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Canaveilles l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Automotris FS ALe 582
L'automotris FS ALe 582 a l'è 'n automotris pensada per el straport pendolar o a media distanza, a correnta continua de 3'000 V.
Storia
El progett a l'è desviluppaa a mità agn '80 per sostituì i treni pussee vègg doperaa per el traffigh pendolar e a media distanza soratutt in di lign secondari de la Sicilia e del Sud. L'è pensada 'me evoluzion de l'automotris FS ALe 724 pussee confortevola, de che la se podeva cobbià.
In del 1984 scomincia el lavorà e in del 1987 a hinn consegnaa i primm motris. Ses a hinn staa crompaa anca di Ferrovie Nord Milano e consegnaa in del 1993, classificaa 'me Automotris FNM E.750.
Joucou
Joucou l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Belcaire, del circondàre (arrondissement) de Limoux e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Automotris FS ALe 582
Storia
I treni eren faa tipicament de 'na motris, 'na remorciada Le 763 e Le 884 e 'na remorciada pilota Le 562.
Joucou
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.44 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 544 méter a 'na altèsa màsima de 1067 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Joucou l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Automotris FS ALe 582
Storia
In del 2014 in l'ambit del progett Interreg in tra Italia e Svizzera 6 unità a hinn daa a la Trenord per vèss mittuu in servizzi de la Valtolina. In del 2017 n'hinn staa retiraa on poo per di problema de affidabilità.
Caratteristich
El mus de la motris a l'è noeuv rispett a quell classich e pussee fazil de mantegnì. I interni a hinn dividuu in prima class cont tre fil de post a settà e i àlter de segonda class. Hinn sènza la toalett, che la gh'è domà in di remorciaa.
La part elettrica a l'è arenta a quèlla de l'ETR 450 e la ved du motor per carrell, sospenduu e che trasmetten a la roeuda cont di ingranagg. El sistema de contròll de potenza a l'è elettronich e la presa de corrent a l'è fada cont du pantograf de tipo 52 FS, che menen l'elettricità in d'ona gabina ad alta tension sarada.
La frenatura a l'è de tipo elettrich combinaa: A volta velocità a l'è el sistema elettrich ad attivàss, a bassa velocità anca quell pneumatich, per permètt de fermà la motris.
Galleria di foto
<Gallery> File:ALe 582 interno.jpg|Interni File:Ale582TRENORD tirano.jpg|Motris in livrea Trenord ferma in stazion a Tiran File:Ale582 trenord.jpg|Vista completa de la livrea Trenord File:14.11.95 Agrigento Centrale ALe582.028 (12788679645).jpg|Treno in livrea veggia FS File:Treno Lucca-Pisa.JPG|Treno in corsa in tra Lucca e Pisa </Gallery>
Newbury Park (metropolitana de Londra)
Interscambi
Fermada del bus
Canton (Svizzera)
In Isvizzera, el Canton l'è vun di Stat che fann su la Confederazion svizzera.
Tucc i Canton i gh'han ona costituzion, on parlament e on governo, e i competenz cantonaj hinn tucc quei ch'hinn no de la federazion. La Costituzion de la Svizzera la recognoss 26 Canton, 20 hinn di canton pien, che manden al Consili di Stat du reppresentant, menter trii hinn di mezz canton, o in manera pussee formala del 1999, "canton con domà la metà di vot cantonai", e manden domà on reppresentant e, in di votazzion federai, cunten a mità.
Put de Zanà
Put de Zanà, (o apò Put de Zenà; en Italià: Ponte Zanano) l'è 'na frasiù del cümü de Sarès, en Val Trompia, pruvìncia de Brèsa. L'è strersàda de la Mèla e la ciàpa nòm pròpe de 'n put de época medievàla, amò 'n üzo, che pirmitìa a la stràda che minàa 'n val de streersà 'l fiöm.
Surbo
Surbo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 12.728 abitàncc, 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 636 ab./km². El cunfìna coi cümü de Lecce.
Put de Zanà
En época medievàla, facilmènt co l'edèa de renforsà l'organizasiù difensìva de la àl, a Put de Zanà gh'ìa stàt fat sö 'na fortèsa ciàmada "Testaforte". I prim docümèncc che i atèsta l'ezistènsa de chèsta fortèsa i è del 1323.
Ferrovia Treviso-Portogruaro
La  a l'è 'na ferrovia italiana a scartament normal che la conliga Stazion de Treviso Centrale e Stazion de Portogruaro-Caorle e longa 52.5 km.
Verta del 1885, l'è in Veneto e Friul-Venezia Giulia e l'è de proprietà de.
Aidomaggiore
Aidomaggiore l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 542 abitàncc, 'na superfìce de 41 km² e 'na densità de 13 ab./km². El cunfìna coi cümü de Borore (NU), Dualchi (NU), Ghilarza, Norbello, Sedilo, Soddì.
Villanueva de las Peras
a l'è un comun de la provincia de Zamora, cont una popolazzion de abitant.
Treì
Trèì (Treviglio in Italian, Tervillium in Latin), l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la bàsa pianüra a 20 km de la sità e a 125 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Àrsen, Brignà, Carvensà, Careàs, Casiràt, Cassà (MI), Castèl Russù, Fara Gera d'Ada, Puntiröl.
L'è ü di cèntri 'ndüstriài piö 'mportàncc 'n de la pruinsa. Ol nòm dèl pais l'è nasìt e l'è derivàcc de trè sità (de che el nòme latin: Tres Villæ, o "Trè pais") ciamacc Cusarola, Pisignà e Pòrt (= Cusarola, Pisignano e Portoli in Italian).
A Treì gh'è nasit ol zögadùr de fóbal de l'Inter Giacinto Facchetti (Trèì, 1942- Milà 2006) e pò a 'l vescov emèrit de Lòd, Giosèpe Merisi.
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Treì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Àngel Canòssi
L' Angilì Canòssi, a l'anàgrafe Angelo Maria Canossi (Brèsa, 23 de mars del 1862 – Brèsa, 9 de utùer del 1943) l'è stàt definìt el Poeta della brescianità. Dòpo le scöle primàrie e 'l ginàzio, el g'ha frequentàt el licèo de Dezensà e pò dòpo 'l s'è iscriìt al Istituto Superiore di Letteratura de Firènse endóche però l'è mìa riàt a ciapà la làurea. Endèl 1882 el g'ha fat l'Università de la Sorbóna a Parìgi e per en pér d'agn el g'ha viazàt per mèza Euròpa e scriìt en quàc artìcol per i giornài.
Età Modèrna
L'Età Modèrna l'è öna di quatèr èpoche (antìca, medievàla, modèrna e de incö) de la stòria de l'Euròpa segónd la storiograféa. L'è lónga sirca tri sècoi, da la segónda mità del XV (o prensépe del XVI) a la fì del XVIII (o prima mità del XIX). L'è caraterisàda da la nàssita stacc di modèrni in Euròpa e da la colonisassiù del mónd da part del Vècc Continènt.
Datassiù
La datassiù clàsseca l'è chèla che la và dal 1492 (scoèrta de l'Amèrica) al 1789 (Reolüssiù Francés). Per ol prensépe i è dovràde ach: Per la fì:
Salvo D'Acquisto
El Salvo D'Acquisto (Napoli, 15 de ottober del 1920 – Torre di Palidoro, Fiumicino 23 de settember del 1943) l'è staa on vicebrigadiee de l'Arma dei Carabinieri, che el gh'ha avuu la Medaglia d'oro al valor militare alla memoria per vessèss sacrifegaa el 23 de settember del 1943 per salvà on gropp de civij lung on rastrellament di nazista faa per rappresaja dopo de l'esplosion de ona mina.
Àngel Canòssi
A pàrter del 1914 el cumìncia a 'na a stà a Böegn. Chèsto paés de mut l'ispirarà 'na bùna part de la sò prudusiù. Sèmper el stès an, el g'ha fat nì fò la sò prìma racòlta de poezìe 'n dialèt bresà. Endèi agn dòpo el farà püblicà dele ótre òpere 'n dialèt de gran importànsa, al pónt de minàl a partecipà 'ndèl 1925 al 1° Congrès de la Poezìa Dialetàl che s'è tignìt a Milà. La sò òpera la g'ha ìt en bel sucèso e se 'l sò nòm el g'ha mìa ìt 'na éco piö grànda l'è suratöt per vìa de la difìcil acesibilità del dialèt bresà.
Dòpo la partecipasiù al Congrès Dialetàl, l'Àngel Canòssi 'l g'ha acetàt l'incàrico de la pàrt del Atenèo de Brèsa de mèter en pé 'l vocabolàre del dialèt bresà, che però l'è mài riàt a fenéser.
Endèl 1936 el se trasferés 'na ólta per töte a Böegn, 'n àlta Val Trompia, endóche prìma l'èra üs pasà i dé piö calcc de l'istàt. Ché 'l g'ha pasàt i öltem agn de la sò vìta, prìma 'ndèla Cà del mài, e dòpo 'ndèla Cà de le bàchere, adès deciaràda munümènt de 'nterès locàl. El mörarà a Brèsa ai 9 de utùer del 1943. L'è stat sotràt endèl cimitéro de Böegn.
La cità de Brèsa la g'ha dedicàt en monümènt, colocàt sö la dèstra de la stràda che mìna 'n castèl, col sò bùsto e quac paròle de ricòrdo.
Riferimèncc
Angelo Canossi - "Melodia, Congedo e le altre poesie in dialetto bresciano", a cüra de Elena Maiolini - 2012 - Editore Sardini - ISBN 978-88-7506-199-9
Windhoek
miniatura|150px miniatura|300px|Panurama miniatura|300px| miniatura|170px Windhoek (in tudesch anca Windhuk; in nama Ai-Gams) a l'è la capital de la Namibia.
Al gh'ha 230.000 abitant (2003).
Fontanars dels Alforins
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Missoltin
I missoltit inn un mangià tipegh de l'area del lagh de Com, indova che se ciapen i pess pescad de lagh, de solet di agon, e se lassen secà: la tradizzion la diseva al Sol ma incoeu, per reson sanitarie, se doperen di forni aposta. Mitud in d'una cura inscì poden restà a longh, quand che gh'è de mangiai se resenten sota l'aqua e poeu se scolden, de solet se mangen con la polenta o, se l'è 'n disnà propi scior, col toch.
Strada voivodal 527
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 105 km.
396
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Dialett spezzin
El dialett spezzin (nomm nativ: spezin) l'è ona variant oriental de la lengua ligur.
Ona novella del Boccasc
A diggo dónca che ai tempi der primmo re de Çipro, dòppo che a Terra Santa a fu pijâ da Gottifré de Buglión, la succésse che 'na signôa déa Guascógna l'andò en pellegrinaggio a-o Sepûrco, donde retornando, quando la fu arrivâ a Çipro, da çerti pòghi de bón la fu ensurtâ villanamente en to sê onôe. Pê sto tòrto tutta desconsolâ, la pensò de recórre a-o re; ma la ghe fu ditto da un ch'i sâi témpo pérso, perché i êa en òmmo così regolâ en te sa vitta, e così pògo de bón, che non solo i ne fava giustizia di tòrti fatti ai àutri, ma da badâco i s'en lassava fâe lû stésso de tutte e sòrte; ar punto che quando u i avêa quarche magón en to stémego, i s'o sfogava con fâghe a lû quarche ensurto. Quélla dònn-a, sentindo 'sta còssa, pérsa a speanza d'avê giustizia, per consolâsse en po' do sê magón, la pensò de dâe a-o re 'na battuda pe-o sê difétto. La se n'andò cianzendo davanti a lû e la ghe disse: "Câo mê signôe, mé a vègno davanti a té perché té te me faghi giustizia con l'ensurto, ch'i m'han fatto ma, en soddisfassión de quéllo, a te prégo che te m'insègni come te fê a sofrîe quélli ch'a sènto ch'i te fan a té perché, empândo da té, a pòsso anca mé soportâe con passiènsa quéllo ch'i m'han fatto; che se a podésse, la o sa o Signôe, se te o dâi a te voentêa, zacché té t'i sê portâe così ben". O re, che enfin allôa i êa stâ en bón da gnènte, come i se desvegiasse da dormîe, comenzando dar fâe giustizia de l'ensurto fatto a 'sta dònna (e ir fê pagâe ben câo), d'allôa en pòi i ne lassò ciû passâe nissuna cösa che fusse fatta cóntro l'onôe de-a sê cöna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n256/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 236]
Rennbahnweg (metropolitana de Vienna)
a l'è una stazzion de la linia U1 de la metropolitana de Vienna, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Sergio Mattarella
El Sergio Mattarella (Palermo, 23 de luj del 1941) l'è on politegh italian.
L'è staa deputaa del 1983 al 2008, prima con la Democrazia Cristiana, poeu per el Partii Popolar Italian e infina per la Margherita. Duranta i sò agn in Parlament l'è staa, pussee d'ona voeulta minister e, in del 1998-1999, anca vispresident del Consili in del governo D'Alema I.
In del 2011 l'è staa eleggiuu del Parlament 'me giudes de la Cort Costituzional.
In del genar del 2015 l'è staa candidaa a la presidenza de la Republega Italiana: el 31 de genar, al quart scrutini, l'è staa eleggiuu con 665 vot (pussee di 505 necessari per l'elezzion).
L'ha giuraa fedeltà a la Costituzzion el 3 de febrar, e l'è staa rielegiuu in del 2022 al scrutini quell de vott, l'ha giuraa el midemm 3 de febrar.
Lenguv celtich
I lenguv celtich j'hinn una ram de la familia indo-europea e j'hinn rivaa zü da Proto-Celtich, cugnussüü anca cun el nom de "celtich cumün". Int el periodo del prim mileni prima del Signur, i lenguv celtich j'eren parlaa in gran part de l'Europa, a partì da la Baja de Biscay arent al Mar del nord, fina sü al fiüm Reno, e pö zü dal Danübi e arent al Mar Negher, e squasi fena int l'Asia Minur.
Al dì d'incö i lenguv celtich j'hinn parlaa dumà int un quaj sit int el Regn Ünì, l'isula de Man, Irlanda, Patagonia, e in Bretonia (Francia). In Patagonia gh'hinn rivaa dumà de recent cun l'imigrazion di gales. Int la magiur part de quej teritori chì, i parlant de lenguv celtich j'hinn una minuranza linguistica.
Asco
Asco l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Castifao-Morosaglia, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 122.81 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 383 méter a 'na altèsa màsima de 2706  méter s.l.m.
Valjouffrey
Valjouffrey l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Valbonnais, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 127.55 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 923 méter a 'na altèsa màsima de 3564 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Valjouffrey l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ferrovia Udine-Cervignano
Verta del 1888, l'è in Friul-Venezia Giulia e l'è de proprietà de.
Namibia
A l'è tacada al Südafrica, al Botswana, a l'Angola e al Zambia e 'l a bagna l'Ocean Atlantich.
La capital a l'è Windhoek.
La gh'ha una süperfiss de 824.292 km² e una pupulaziun de pressapoch 2 miliun d'abitant.
300px|center
Storia muderna
La Namibia l'aveven minga esplurada ben i espluradur eurupei prima del secul XIX, quand che la tera a l'è passada a la Germania cunt el nom de Africa Tudesca del Süd-Ovest, asca dumà la Baja de Walvis, che la restava sota el cuntrol britanich.
La culonia l'ha ucüpada el Südafrica in del temp de la Prima guera mundiala e l'ha aministrada la Sucietà di Naziun fina a la fin de la Segunda guera mundiala, quand che pöö el pussediment südafrican l'ha utegnüü el recugnussiment internaziunal.
Lenguv
Inanz l'indipendenza (1990), l'ünega lengua ufiziala a l'era l'ingles. Dopu de l'indipendenza eren l'afrikaans e'l tudesch. A bun cünt, la prima lengua del 50% de la pupulaziun a l'è l'Oshiwambo; la segunda a l'è l'afrikaans. El 32% dela pupulaziun eurupea la parla el tudesch, intant che dumà el 7% la parla in ingles.
Urganizaziun pulitiga
La Namibia (nom ufizial: Republic of Namibia) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Hage Geingob (del 2015).
El prim minister a l'è el Saara Kuugongelwa-Amadhila (del 2015).
Pustì (Duéra)
Pustì (Postino) l'è giöna di frasiù del cümü cremàsch de Duéra, 'ndèla Pruvìncia de Crèma. El paìs l'è stat lüminàt per la préma ólta 'ndèl 1098, quan che l'éra 'na piéf de la diòcezi de Pavìa. L'è stat en cümü 'ndipendènt enfìna al 1757. Endèl 1819 la paròchia de Pustì l'è pasàda de la diòcezi de Pavìa a chèla de Lòt.
Lèngua d'i sègn hausa
La lèngua d'i sègn hausa, u HauSL, (nom natif Hausa Sign Language, Maganar Hannu) l'è 'na lèngua di sègn druada in de la Cumümidaa Surda in di Nigeria. El còdes ISO 693 l'è hsl. El sumeja che la sia parlada di 22.000 de gent.
Kreuzstetten
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Carcano Mod. 91
El '''Carcano Mod. 91''' a l'è 'n fusil de battalia bolt-action doperaa del Regi Esercitt Italian dal 1891 al 1945 e adottaa in sostituzion del Vetterli-Vitali Mod. 1870/87. Pesant circa 3,8 kg e longh squasi 1 meter e 30 cm, anca se la gh'era la version curta, el doperava i monizion 6,5 × 52 mm Mannlicher-Carcano e i ultem version, doperaa de la Polizia de Stat per sbarà i granad fumogen, a hinn staa retiraa in di agn '90, menter l'Armada, in di agn de piomb, n'ha faa destrugaa 'n mugg per evità che fussen ciappaa di terrorista. L'è famos per vess staa doperaa in del saltament del John F. Kennedy.
Maurizio Micheli
Maurizio Micheli, (nasüd a Livorno el 3 de febràr 1947) l'è un atùr e regista italian de cinema e de teàter.
Municipi de Monscia
El Municipi de Monscia a l'è in piazza Trent e Triest, el vegg Pratum magnum medieval. L'è stad fad su in tra el 1926 e 'l 1937, in d'un stil monolitegh de l'epoca.
Maurizio Micheli
"Vi parla il vostro Dino de Nitis che da Radio Bitonto libera trasmette musica, musica, musica..."
- Vün d'i sò prìm persunàgg
Biugrafia
Nasüd a Livorno el 3 de febràr 1947, da fiulìn el s'è traferìd a Bari cun la famìglia. L'ha stüdiàd al Piccolo Teatro di Milano de Milàn. L'ha cumenciàd la sò carièera in d'i '70 cume ator dramátic e in del cabaret.
In del 1996, l'ha püblicàd la sò autobiugrafia, Sciambagne!. In del 2002, l'ha püblicàd el rumàns Garibaldi amore mio.
Teàter
Tra i laurà che l'ha fài, pudèmm ricurdà L'opera dello sghignazzo de Dario Fo, Buonanotte Bettina cun Benedicta Boccoli, Un paio d'Ali de Garinei e Giovannini, La presidentessa cun Sabrina Ferilli, Il letto ovale cun Barbara D'Urso, Italiani si nasce cun Tullio Solenghi E Su con la vita, sèmper cun Benedicta Boccoli, Nini Salerno e Nina Pons ;
L'Aquila
"E i g'ha vuzàt sö töcc ensèma "fóm 'na cità isé bèla che nesöna ótra del régn se la pöde paragunà ""
Candoja
miniatura Candoja (parnonzia local: [ka'nduja] ; in Italian: Candoglia) l'è ona frazion del comun verbanes de Mergoeuzz. La se troeuva on zicch pussee a nord del centro comunal, in de la val de la Tos, ai pee di montagn. Al de là del fiumm a gh'è 'l comun de Ornavass. Candoja l'è famosa e cognossuda perchè l'è lainscì che gh'era (e gh'è) la cava de marmor de indè che partiven i barconi che poeu rivaven a Milan per fà sù el Domm.
Essing
Essing l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Kelheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 17.36 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
L'Aquila
- Buccio di Ranallo, Crònache de la fondasiù de l'Aquila
Essing
El cümü de Essing el se tróa a 'na altèsa de 351 méter sura 'l leèl del mar.
Delaware
right|thumb|300px El Delaware a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 6.452 km² e una pupulaziun de 830.364 abitant.
L'Aquila
L'Aquila (Ll'Àquila 'ndèla parlàda locàl) l'è 'na cità italiàna, capolöch de la regiù de l'Abruzzo e de la Pruvincia omònima. El cümü de L'Aquila g'ha presapóch 73.000 abitàncc, 'na superfìce de 466,87 km² e 'na densità de 135 ab./km². El cunfìna coi cümü de Antrodoco (RI), Barete, Barisciano, Borgorose (RI), Cagnano Amiterno, Campotosto, Capitignano, Crognaleto (TE), Fano Adriano (TE), Fossa, Isola del Gran Sasso d'Italia (TE), Lucoli, Magliano de' Marsi, Ocre, Pietracamela (TE), Pizzoli, Rocca di Cambio, Rocca di Mezzo, Santo Stefano di Sessanio, Scoppito, Tornimparte.
Padmasambhāva
alt=El Padmasambhāva.|miniatura|304x304px|El Padmasambhāva El Padmasambhāva (sanscret: पद्मसम्भव Padmasambhāva; tibetan: པདྨ་འབྱུང་གནས; ‘lu che l’è nassud fœura de un fior de lot’) l’è stait un majester de vajrā, tantrista, strion, mistegh e santom indian che el s’è menad in sgir per el Tibet in di segoi qd8–9 per insegnàgh ai sgent locai el buddhesim vajrayāna e i tantra buddhista. I tibetan ancamò al dì de incœu ghe disen Guru Rinpoche, idest ‘el prezzios majester’ o – pussee impropriament – ‘el guru pussee venerabel’. L’è considerad ‘el pader del buddhesim tibetan’.
L'Aquila
Colocasiù geogràfica
Sitüàda a 721 méter söl leèl del mar, sö le còste de 'na culìna, a la sinìstra del fiöm Aterno en puzisiù duminànta respèt al masìcio del Gran Sasso, endèl'Itàlia Centràla, la cönta töcc i dé 'na prezènsa söl teretóre de piö de 100.000 persùne per stüdià, per le atività del tersiàre, per laurà e per turìsmo.
Delaware
A l'è tacaa a nord a la Pennsylvania, a ovest e a süd al Maryland, a est cunt el New Jersey e ccun l'Ucean Atlantigh.
Padmasambhāva
El Padmasambhāva el ven anca tributad con la fondazzion de l’orden Nyingma – l’orden religios pussee vegg dedenter del panorama buddhista tibetan – e cont el maistrament e conversion al dharma de un quaj demoni e diavel local che eren dree a impestà e fà su de dagn in Tibet in quii dì lì, e che lu el j’ha personalment voltad in de di dharmapāla.
Pougnadoresse
Pougnadoresse l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lussan, del circondàre (arrondissement) de Nîmes del Gard.
Delaware
La capital a l'è Dover (32.135 abitant). La cità püssee pupulada del stat a l'è Wilmington (72.664 ababitant).
Padmasambhāva
In del buddhesim tibetan el Padmasambava l’è considerad propri un buddha in terra e i sò insegnament inn de dò sorte: quii de boca (kama) e quii scondud, o revelad (terma). De facc, la tradizzion buddhista tibetana la porta che i revelazzion misteghe del Padmasambhāva sajen de maneman descoverte de di persone fortunade ciamade tertön (‘lor che hann invegnud un tesor’), o revelador, quand che i condizzion per la revelazzion de la sò saviezza inn pronte per vesser rezzevude. A se dis che el Padmasambhāva el ghe comparissa personalment a quii revelador chì in de di vision.
L'Aquila
Colocasiù geogràfica
thumb|250px|left|Piàsa del Dòm El centro stòrich el vé sö söndèn altipià en puzisiù presapóch baricèntrica respèt a la cónca 'ndóche l'è sitüàt el teretóre del cümü; divèrse i è le frasiù colocàde sö la còsta e sö le sìme de le culìne töt entùren. Endèl dopoguèra, l'espansiù ürbanìstica la s'è svelöpàda suratöt endèla part ucidentàl de la cità, piö piàna, e al dé d'encö, el tesùto ürbà el se destènt en maniéra mìa omogènea sö la diretrìce est-ovest, paraléla al percórs del fiöm Aterno.
Túrony
a l'è un comun del Distret de Siklós, cont una popolazzion de abitant.
Delaware
Urganizaziun pulitiga
El Delaware al gh'ha 3 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.
Padmasambhāva
El Padmasambhāva l’è venerad di buddhista in Tibet, Nepal, Bhutan e in di stacc de la region de l’Imalaja in India, ma anca in de dei olter pais in tut el mond.
Gualta (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Padmasambhāva
Storia
miniatura|284x284px|Un toch piscinin de La testimonianza de Ba A stà a quell che gh’è screit in su La testimonianza de Ba – un manoscricc antigh in sui ativitaa del sant – el Trisong Detsen, al temp el fiœul de l’imperador del Tibet, l’ha invidad in Tibet el filosef e abad buddhista Śāntarakṣita per spantegà el buddhesim in la sò terra e vutàll a fà su el prim monasteri buddhista tibetan a Samye. Impunemanch, a gh’era ocors dei event minga trop propizzi: un deluvi l’haveva impienid d’aigua un templi buddhista local e una straluscia bestial l’era rivada sgiò propri in sul palazz del rè e trait adoss di bei dagn a la cort tibetana. I nobii locai s’eren donca convensgiud che i dia eren propri sossenn incagnid, e che i s’eren inrabid con la sgent tibetana perchè quist chì haveven trait adree di buddhista, ideje e credenze foreste in la terra soa de lor. Perzò, el Śāntarakṣita el gh’ha havud de menàss a baita in Nepal, anca se i gh’hann pœu ciamad de tornà indree ancamò in Tibet quand che i sentiment anti-buddhista de la nobiltà se fudessen calmad sgiò in de una quaj manera. miniatura|284x284px|El Trisong Detsen Quand che l’è rivad in Tibet un’oltra vœulta – e anca per schivà de repeter ancamò l’istessa roba – el Śāntarakṣita el s’era trait adree el Padmasambhāva, un majester de tantra spert fiss che el vegneva de Oḍḍiyāna, una zitaa in quella che al dì de incœu l’è la Vall Swāt, in Pakistan. El mester del Padmasambhāva l’era propri quell de pasentà e maistrà i entitaa e spiret locai per impressionà i nobii tibetan cont i sò podé magegh e ritualistegh strasordenari che l’haveva gagnad intravers la sò cognossenza di tantra e di misteri dei art antighe.
I font tibetane despieghen coma, a quell pont chì, el Padmasambhāva l’haveva evocad e desfidad i divinità, spiret e diavoi pagan locai, e depos a che fœusgia el j’haveva manasciad su tucc cont i sò podé propri fœura del comun. Quand che el je maistrè sgiò per ben, el sò amis Śāntarakṣita e el Trisong Detsen inn finalment riessid a indà inanz senza problema con la construzzion del monasteri coma i voleven. Intratanta, el Padmasambhāva el s’è dedicad soratut a la vita de cort e a l’insegnament di sò forme de yoga tantregh e de la dotrena de la sò fed buddhista. miniatura|287x287px|El monasteri de Samye L’imperador, però, l’ha inviad a usmà el priguel e el s’è incorsgiud de coma la presenza del Padmasambhāva potenzialment l’havariss podud tràgh adoss pussee problema e dagn de quii che l’era sgiamò stait bon de resœulver infinadess. De facc, la vita a cort l’haveva perdud la sò stabilità, anca perchè i homen haveven tacad a havégh tema che el Padmasambhāva el ghe instriass su i fomen e i fiœule per sedùj. Per l’imperador a l’era anca pœu impossibel pensà minga al facc che quii dia e demoni lì che infina a un quaj dì indree haveven causad fam, carestie, malagn e problema infinid a la sò sgent adess ghe staven sota a un indianin forest, e che lu el je comandava e menava anca in sgir a piasé, compagn de di s’ciavit senza gnà de volontà, gnà de forza e gnà de scervell. I podé del Padmasambhāva eren propri inscì bestiai che a l’era ciar ciarent che se el l’havess volsud, l’havariss podud gagnà el tronn, la corona, el paes e infinamai el mond intregh apena che l’havess sentud el besœugn de scœudes un quaj petit. L’imperador el gh’ha donca havud de fàss corasg per indà del Padmasambhāva a pedìgh de levà i tolle e lassà la cort.
La testimonianza de Ba la porta anca di cunt in su dei olter miracoi inzebid del Padmasambhāva, soratut sozziad cont el maistrament e pasentament de di spiret e demoni, ma anca con di rituai per slongàss la vita e di magie d’aigua.
Agiografia
Per el Khenchen Palden Sheraba – un lama e litarad de la scœula Nyingma – a gh’è tradizzionalment nœuv-mila-nœuv-zent-novanta-nœuv biografie del Padmasambhāva.
Chyšky
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Písek.
L'Aquila
Colocasiù geogràfica
El teretóre del cümü, spartìt en 12 circuscrisiù, l'è giü dei piö grancc d'Italia per estensiù. Coi sò 467 km² el töl dét divèrsi paizì o frasiù e 'n quach cèntro piö gròs che 'na ólta i gh'ìa l'autonomìa de cümü, compàgn de Paganica.
Padmasambhāva
Nassiment e sgioventura
Tamen, a gh’è dei oltre storie in sul sò nassiment, e vuna di pussee comune la porta che l’era nassud del venter de la reina Jalendra, mier del Sakra rè de Oḍḍiyāna, e che l’haveva rezzevud el nomen de Dorje Duddul (‘lu che el met sota di demoni cont un vajrā’), per via de di smagge che el gh’haveva in per tut el corp che, segonda la tradizzion, le identificaven coma un maistrador de diavoi.
Coca-Cola
La Coca-Cola (cugnüssuda anca cume Coca) l'è una spüma minga alcuolega. Dent gh'è un culurant sintetegh ciamaa "caramel" per fà ciapaa sö un culur iscür a la bevanda.
Ohrazenice (Boemia central)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Surano
Surano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 1.795 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 224 ab./km². El cunfìna coi cümü de Andrano, Montesano Salentino, Nociglia, Poggiardo, Spongano.
Coca-Cola
El biter, el püssé vendüt in tüt el mund, al se ciama inscì perchè in dela sò composiziun gh'è dent anca d'estracc de nuss de cola e de föj de coca.
Padmasambhāva
Nassiment e sgioventura
In El palazz de ramen, el rè Indrabhuti de Oḍḍiyāna l’è dree a zircà un sgiojell che el permet de realizà i desideri, ma, inscambi, el trœuva el Padmasambhāva, considerad del rè coma un’incarnazzion del buddha Amitabha. El rè el l’adota e el Padmasambhāva el ven subet incoronad coma Pema Gyalpo (‘el rè del fior de lot’). Tutamanch, el Padmasambhāva el ghe copa fœura vun di minister del sò bobà adotiv e el ven esiliad del regn; tut zò el ghe da donca la possibilitaa de viver coma un mahasiddha, un grand mistegh, e de imprender e prategà i tantra in sgir per l’India.
Coca-Cola
Cunt l' istess nom a se ciama anca la cà prudütris de la bevanda: The Coca-Cola Company
L'Aquila
Le urìgign
La zòna 'ndóche adès gh'è la cità de L'Aquila l'è stat abitàt fin de l'antichità. Prìm che i la cunquistàes i Romani, töta la àl de l'Aterno l'ìa ocupàda dei pòpoi dei Sabini e dei Vestini, i cui teretóre i cunfinàa pròpe endèla zòna 'ndóche sècoi dòpo sarès stat fat sö la cità.
Padmasambhāva
Nassiment e sgioventura
In Himachal Pradesh, in India, el Padmasambhāva l’ha insegnad di prateghe tantreghe a la prenzipessa Mandarva, la tosa del rè local. El rè, però, el j’ha descovert insema e l’ha pœu provad a brusàj su viv tucc duu per el foton causad de la vergnogna che sò fiœula la gh’haveva trait. A se dis che, quand che el fum l’è sorad via, el Padmasambhāva e la prenzipessa eren ancamò minga nomà viv vivent, ma anca in meditazzion, setad sgiò in su un fior de lot che l’era dree a vegnì de sora de un lagh liliarent. Propri maravejad per el miracol, el rè el ghe dè al Padmasambhāva e el sò regn, e la man de la s’ceta soa de lu in matrimoni. Apœus a quest, el Padmasambhāva l’è tornad a baita con la sò nœuva fomna, e insema hann convers tut el regn al buddhesim.
L'Aquila
Le urìgign
thumb|left|280px|La fontàna de le 99 canèleDòpo de la cunquista dei Romani, avignìda endèl III sècol prìma del Signùr, endèla località che adès corespónt a San Vittorino, póch chilòmetri a ovest de l'Aquila, vé fondàda la cità de Amiternum, de la quàla, amò 'ncö, se pöl véder i rèscc: en teatro e 'n anfiteatro che i testemógna la 'mportànsa che la gh'ìa de ìga a chèl tép là la cità. A Amiternum gh'è nasìt apò a giü dei stòrch piö 'mportàncc de l'antica Roma, Sallustio. L'è stàda séde de diòcezi ensèma a le cità vizìne de Forcona e Pitinum. Piö tàrde, scampàda a la ruìna del Impero Romano de ucidènt, Amiternum la g'ha patìt en perìodo de gran decadènsa, enfìna a sparéser del töt endèl sècol X.
Padmasambhāva
Ativitaa in Tibet
miniatura|La sossenn famosa statua del Padmasambhāva in del monasteri de Samye, benedeta de lu medem. A l’era propri inscì istessa istessa a lu che el gh’ha deit: ‘A la par propri mì!’ I agiografie del Padmasambhāva discutissen fœura anca i sò ativitaa in Tibet, a partì de quand l’era stait invidad a cort per vutà i tibetan a trà in pee el monasteri a Samye. El Padmasambhāva el ven depenc coma un espert de tantra adree a maistrà di demoni locai cont el voltàj in de di protetor del dharma. A l’è anca pœu considerad lu che l’ha spantegad el buddhesim Vajrayāna in Tibet e che l’ha introdut i sgent tibetane ai prateghe di tantra.
L'Aquila
La fondasiù de la cità
Endèl an 1229 i abitàncc dei castèi de la zòna i g'ha dicidìt de ribelàs a le angherìe dei barù feudài. I s'è rivulgìcc a papa Gregorio IX, e i g'ha utignìt, l'an dòpo, el permès de la part de Federico II de fà sö 'na cità nöa. De chèsto permès gh'è restàt testemognànsa 'ndèl Diploma de Federico II, en docümènt cinservàt en dò còpie endèi archivi de la cità, endèl quaàl se préga i castèi de le borgàde antìche de Amiternum e Forcona a mitìs ensèma per furmà en cèntro ünech.
Padmasambhāva
Ativitaa in Tibet
Grazzia al sò rœul de fondador del monasteri de Samye – el prim monasteri buddhista del Tibet – el Padmasambhāva el ven anca retegnud el fondador de l’orden Nyingma del buddhesim tibetan. I ativitaa del Padmasambhāva tœujen denter la pratega de di rituai tantregh per slongàgh la vita al rè, ma ancasì l’inizziazzion del medem rè Trisong Detsen in di sò rit tantregh.
Coca-Cola
La "Coca-Cola" l'è stada inventada dal spizier John Stith Pemberton l' 8 de Magg del 1886 ad Atlanta, in urigin dumà 'me medisin.
Consultazion del President de la Republica Italiana
miniatura|Delegazion del [[Moviment 5 Stell ai consultazion de l'april 2018]] I consultazion del President de la Republica Italiana a hinn 'na procedura informala, sènza riferiment legal ma fada per galateo istituzional, menada innanz del President italian per dà el via a la formazion del noeuv governo dòpo de 'na crisi de governo o de 'n elezion.
Coca-Cola
Ingrediencc
La composiziun la ven scriüda ins l'etichettta dela bevanda. I ingrediencc i henn scriüü vön dopu l' olter in orden de pes, anca se cume la grand part dele aziend alimentar, l'ha méa püblicaa i propurziun giöst di ingrediencc e nianca la riceta.
Consultazion del President de la Republica Italiana
Tipicament se scolten i reppresentant di grupp parlamentar, i President di dò Camber del Parlament italian e i President emerit, ma se gh'è giamò 'n ideja de governo, soratutt in di consultazion secondari, se pòden scoltà domà i reppresentant di partii che hinn in l'accord.
L'Aquila
La fondasiù de la cità
La stória de la fondasiù de l'Aquila l'è cöntàda sö de Buccio di Ranallo de Poppleto (autùr de 'na "Cronica" 'n rìma che la cönta sö la stória de la cità del 1254 enfìna al 1362, l'an prìma de la sò mórt) e Anton Ludovico Antinori, che 'l n'ha scriìt en detài, co tat de riferimèncc ducümentài. Piö döbe i è le nutìsie söl nömer dei castèi che g'ha cuntribüìt a la fondasiù: la tradisiù la öl che i sape stacc noantanöf, ma l'è piö fàcil che el nömer real l'ìes entùren a 'na sesantìna.
Pougnadoresse
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
L'Aquila
La fondasiù de la cità
A memória dela fondasiù, la campàna de la Tor Civica (la Reatinella) la bat amò 'ncö 99 bòcc e 'l monüment sìmbol de la cità, la fontana de le 99 canèle, la par contreböéser a alimentà chèsta legènda.
Pougnadoresse
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.65 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 120 méter a 'na altèsa màsima de 241 méter söl leèl del mar.
L'Aquila
La fondasiù de la cità
La cità l'è stàda ciamàda Aquila del topònim del pòsto endóche l'è stàda fondàda (Accula) ma apò perchè el nòm el riciamàa el stèma dei Hohenstaufen che l'è n'aquila. Piö tàrde la deentarà Aquila degli Abruzzi e a la fì, endèl 1939, per decrét del Ministero de l'Interno, la ciaparà el nòm che la g'ha adès de L'Aquila.
Padmasambhāva
Ativitaa in Tibet
In sgionta, i varie biografie del Padmasambhāva porten di cunt in su vuna di prenzipai spose tantreghe del Padmasambhāva: la prenzipessa Yeshe Tsogyal (‘l’imperatriz del lagh de la cognossenza’), che l’è deventada vuna di sò student intratanta che lu l’era ancamò adree a viver a la cort imperial. A l’è reverida coma ‘la mader del buddhesim tibetan’ e l’è considerada una buddha dona, desgià che la vegnarà lee medema una majestra de tante dissipline ispirituai.
Zem
Zem (nom ufizial: Zeme) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Padmasambhāva
Ativitaa in Tibet
Insema a lee, el Padmasambhāva l’ha scondud in sgir per el Tibet un poo de terma – revelazzion sagrade – intratanta che lee la ghe scoltava su i sò prezzios insegnament che, de lì adree, la menarann a gagnà la buddhitaa in la vita soa de lee. A gh’è propri una mota de thangka – di picciure a la fœusgia tradizzional – che inzebissen el Padmasambhāva cont i sò dò spose lì de banda a lu, sovenz con la Mandarva a la sò drizza e la Yeshe Tsogyal a la manzina.
Strada voivodal 528
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 28 km.
Zem
Al cunfìna coi comün de Castel, Còss, Ulevan, Sant'Angiäl, Val, Vlèss Ümléna.
Padmasambhāva
Ativitaa in Tibet
Un frach de terma de la scœula Nyingma – di scricciure revelade – i vegnen propri dei ativitaa del Padmasambhāva e di sò student. Tamen, a ghe n’è pussee ancamò che i inn gnancamò stait descovert e che inn dree a speccià vergun che el vegna ciamad de l’ispiret del Padmasambhāva per spantegàgh la sò saviezza indepertut, quandonca el mond el saja pront per rezzevela.
Zem
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Zem l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Pougnadoresse
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Pougnadoresse l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Padmasambhāva
Iconografia
alt=|miniatura|300x300px|El Coloss del Padmasambhāva, una statua del sant assossen granda volta infinamai 37,5 m. Lagh Rewalsar, Himachal Pradesh, India El Padmasambhāva l’è per el solet figurad compagn de un hom normal: de facc, el gh’ha nomà una fazza e dò man, ma i œugg sœu de lu inn bei vert e i inn inscì caregh de energia che somejen podé sbusà quell che inn dree a vardà.
Rum
Rum l'è on comun marcaa austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Innsbruck-Land e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
Padmasambhāva
Iconografia
In sul coo el gh’ha un capell fait a fœusgia de fior de lot a zinch petoi, i trè ponte del qual i representen i trii kaya; invezzi, i sò zinch color representen i zinch kaya. El sol e la luna simbolesgien speritsia e saviezza; el vajrā in scima a quist chì, la samādhi inscodibila.
Rum
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 70346.
Villanueva de Campeán
a l'è un comun de la provincia de Zamora, cont una popolazzion de abitant.