cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metallica
Load and Reload, Garage Inc., S&M (1996, 2000)
I test, scriüü da Hetfield, i tratan di argument persunaj. Until it Sleeps, el prüm singul, al discut dela lutga perdüta fra sò mader e el cancer. El litratt en covertina al se ciama Semen and Blood III. L' è staat fatt en del 1990 da Andres Serrano, un fotograf american famus per i sò lavuur dibott discüss. En del disch al se ved on liqud de bröj de vaca e dela sò sböra cunt en del mezz a dü föj de plexiglas.
En del 1998 i quater i fann venì fö' on album dupi de cover, Garage Inc.. El prüm CD al gh'à denter vöndes bindell scognossüü cunt di canti di Black Sabbath, Blue Öyster Cult, Misfits e alter e i singul Turn the page de Bob Seger e Whiskey in the jar de Thin Lizzy (che l' haa vint el Grammy 'mè Best Hard Rock Performance en del 2000), tüt rigistraat en del 1997 e 1998. El segund CD al met insema sesdis bindell de Garage days re-revisited e di alter canzun e b-side. I püssé impurtant, perchè sunaj on frach de volte dal vif, i henn Am I evil? di Diamond Head, Stone cold crazy di Queen e So what dela punk band Anti-Nowhere League.
Autostrada A9 (Italia)
L'Autostrada A9  a l'è 'n autostrada italiana che l'è in Lombardia e verta del 1924 e gestida de Autostrade per l'Italia. Longa 31.5 km, la conliga Milan e Pont Ciass.
Nursultan Nazarbaev
El Nursultan Äbişulı Nazarbaev (in cirillegh: Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев; in russ Нурсултан Абишевич Назарбаев/Nursultan Abiševič Nazarbaev; traslitteraa in ingles 'me Nursultan Nazarbayev; Čemolgan, 6 de luj del 1940) a l'è on politegh kazak. A partì del 1990 finna al 2019 a l'è staa anca el president del sò paes. Prima ammò de l'independenza del Kazakistan, el Nazarbaev a l'eva on member de la classa dirigenta comunista de la repubblega sovietega kazaka. Comè president, a l'ha tegnuu ona ligna de vesinanza con l'Ocident, cont el dàggh ona man a combatt el terorismo islamegh. L'OCSE la dis che tutt i sò elezion i gh'hann avuu on bell poo de imbroj e de iregolarità.
Stazion de Flocco
La Stazion de Flocco a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Hartl
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Smrk
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Graus
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Bundesstraße 406
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Saarland.
Créteil - Université (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 8 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Autostazzion Fermada del bus
Völcsej
a l'è un comun del Distret de Sopron, cont una popolazzion de abitant.
Randy de Puniet
El Randy De Puniet (Maisons-Laffitte, Francia, 14 Febrar dal 1981) l'è un pilòta motociclistich frances.
Chanas
Chanas l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Roussillon, del circondàre (arrondissement) de Vienne e del dipartimènt de l'Isère.
Puerto Castilla
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Chanas
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.69 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 142 méter a 'na altèsa màsima de 223 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Chanas l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Uña
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Gianni Letta
El Giovanni Letta, cognossuu 'me Gianni Letta (Avezzano, 15 de april del 1935) l'è on politegh e giornalista italian, sottosegretari in asquas tucc i govern del Silvio Berlusconi. L'è 'l barba de l'Enrico Letta.
Kropyvnyc'kyj
a l'è un comun de l'Ucraina, capital de l'.
Forchheim
Forchheim l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Forchheim. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 44.95 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Forchheim la se tróa a 'na altèsa de 266 méter sura 'l leèl del mar.
Font
Font a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.52 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Font al se tröva a una altitüden de 462 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bollion, Châbles, Châtillon, Estavayer-le-Lac, Lully, Seiry, Vaumarcus (NE).
El cümü de Font l'è en magiurànsa francòfun (95%, 2000) e de religiun catòlega (74%).
Holzheim (Dillingen)
Holzheim l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Dillingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 40.86 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Holzheim el se tróa a 'na altèsa de 431 méter sura 'l leèl del mar.
Haselsdorf-Tobelbad
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Slavětice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Libáň
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
El gh'ha el status de cità.
Oberkochen
Oberkochen l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ostalbkreis. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 23.57 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Oberkochen la se tróa a 'na altèsa de 496 méter sura 'l leèl del mar.
Bertschikon bei Attikon
Bertschikon bei Attikon a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Winterthur, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.64 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Bertschikon bei Attikon al se tröva a una altitüden de 506 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Elgg, Ellikon an der Thur, Elsau, Frauenfeld (TG), Gachnang (TG), Hagenbuch, Wiesendangen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
Bertschikon l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1255 col nom de Bersinkon
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Bargème
Bargème l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Comps-sur-Artuby, del circondàre (arrondissement) de Draguignan e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 27.95 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 824 méter a 'na altèsa màsima de 1589 méter s.l.m.
Sessano del Molise
Sessano del Molise l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Isernia. El g'ha presapóch 920 abitàncc, 'na superfìce de 24 km² e 'na densità de 38 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carpinone, Chiauci, Civitanova del Sannio, Frosolone, Miranda, Pesche, Pescolanciano.
Q (romanz)
Q l'è on romanz storegh scrivuu del colettiv Luther Blisset (pussee tardi cognossuu 'me Wu Ming) publicaa de Einaudi in del 1999. L'è staa voltaa anca in ingles, spagnoeu, basch, todesch, olandes, frances, danes, polacch, grech, russ, cech, corean e turch.
Trama
La storia la cunta i aventur de on eretegh todesch in tra el 1521 e 'l 1555, che 'l viv tutt i grand esperienz de la reforma protestanta: i discussion teologich a l'università de Wittenberg, la revolta di contaditt comandada de Thomas Müntzer, el regn anabattista de Münster, per poeu passà a Anversa, a Venezia e a Costantinopel. In tutta la soa vita l'è costringiuu a scappà e a lassàss indree mort e rimpiant, anca perchè tutt i sò oeuver e speranz vegnen vanificaa de ona spia misteriosa ciamada "Q", al servizzi del cardinal Giovanni Pietro Carafa (poeu Papa Paol IV). Dopo desenni de viagg in gir per l'Europa el protagonista (che, compagn del sò nemis, el vegna mai ciamaa cont el sò nomm giust, ma che 'l segutta a cambiàll a segonda de indè che 'l va) el scerniss de tirà in trappola el vegg nemis per on ultem confront. Intorna a lor, incontrom i personagg e i protagonista de quell period de renovament religios e repression.
Augusto Anfossi
Augusto Anfossi (Nizza, 1812 - Milan, 21 de marz del 1848) l'è staa on patriota italian. Fioeu del sur Giuseppe Pietro Anfossi, a l'è staa educaa di Gesuita e quella robba chì la gh'è minga piasuda, inscì l'è staa mandaa via in Francia, indove l'ha servii l'esercit frances. Tornaa in del Regn de Sardegna, l'è entraa in de l'esercit piemontes e l'ha tolt part ai mott revoluzionari del Piemont in del 1831. Quand quei là hinn andaa a tocch l'è scappaa prima in Francia (indove l'è entraa a fà part de la Legion Foresta) e poeu, in del 1833, in Egitt. Chichinscì el s'è miss al servizzi de l'esercit de Ibrahim Pascià e l'ha ciappaa el grado de colonnell (1839) col combatt in Sudan e contra i Turch. Lassaa l'esercit, l'ha scominciaa on'attività de mercant tra l'Egitt e l'Algeria; poeu l'ha viaggiaa on poo per l'Europa. Tornaa in Italia in del 1848, l'è passaa de Milan; ghe se trovava domà de pocch settemann quand che l'è s'cioppada la sommossa popolar contra i Austriegh, che l'ha portaa ai Cinch Giornad de Milan. L'Anfossi el s'è s'ceraa coi Milanes e l'è vegnuu vun di comandant de la rivolta. L'è staa lù che l'ha pientaa el Tricolor a Porta Noeuva, dopo che l'eva scasciaa via on grupp de grenadee austriegh che gh'eren sconduu. El vintun de marz l'era dree a cargà el Palazz del Genio cont in man on cannonscin de bronz e l'è staa coppaa de ona s'cioppettada. El gh'ha 'vuu on fradell ciamaa Francesco, che l'ha tolt part anca lù ai event del Resorgiment.
Saint-Jean-Bonnefonds
Saint-Jean-Bonnefonds l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Saint-Étienne-Nord-Est-2, del circondàre (arrondissement) de Saint-Étienne e del dipartimènt de la Loira.
Dolní Pěna
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Saint-Jean-Bonnefonds
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.59 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 418 méter a 'na altèsa màsima de 663 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Jean-Bonnefonds l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Auronzo di Cadore
Auronzo di Cadore (en vèneto: Auronže; en ladì: Auronze) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 3.611 abitàncc, 'na superfìce de 220 km² e 'na densità de 16 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calalzo di Cadore, Comelico Superiore, Cortina d'Ampezzo, Danta di Cadore, Dobbiaco (BZ), Domegge di Cadore, Lozzo di Cadore, San Vito di Cadore, Santo Stefano di Cadore, Sesto (BZ), Vigo di Cadore.
Vének
a l'è un comun del Distret de Győr, cont una popolazzion de abitant.
Voucher scoeula
El voucher scoeula a l'è 'na somma de danee che on quaj ent, de solit el Stat, el da 'n quajvun per permettègh de studià e de vess liber de scernì la scoeula de seguì.
Di sostenitor del modell a voucher hinn el Milton Friedman, che l'ha fondaa insemma a la miee Rose la fondazion per la libertà de scerna EdChoice, el Giovann Adamm II del Liechtenstein, el Steve Jobs e 'l Friedrich von Hayek.
Fonzionament
A segonda del modell cattaa foeura a l'è possibel che la ghe sia o no 'na scoeura finanziada direttament del governo, e donca a l'è possibel sia on modell indova che quej che ciappen el voucher a hinn domà quej che voeuren studià foeura del sistema publegh sia on modell indova che anca i scoeur che hinn di ent publegh deven concorr in del mercaa.
Cile
El Cile l'ha adottaa on modell a voucher universal in del 1981: 'Me resultaa hinn rivaa in sul mercaa pussee de 1000 scoeur privaa e in del 1998 i iscrizion ai scoeur privaa a hinn cressuu del 20 al 40%, cont el 50% in d'ona quaj area urbana.
Colombia
In Colombia el gh'è dal 1991 'n sistema a voucher pensaa per permett a quej men sciori de andàgh dent in di scoeur privaa cont di spes men. El sistema, a bon cunt, l'ha vist no 'na reduzion de la dispersion di student 'me vorzuu.
Hong Kong
In del 2007 Hong Kong l'ha mittuu 'n voucher per i fiolitt de 3 a 6 agn che frequenten di asili non profit. 'Na part del fond a l'è dedicada a pagà la struttura, menter 'n oltra part a pagà i studi ai stagista.
Italia
Dal 2001 la Lombardia la permett ai student di scoeur paritari, cioè di scoeur che hinn gestii del privaa ma seguissen el sistema publegh e hinn consideraa part de quell, cont on reddit bass, de descaregà finna al 50% di spes de la retta sostegnuu. El midemm benefici el gh'è, però, anca per quej che studien a la scoeula del Stat.
Anca el Piemont el gh'ha 'n sistema arent.
Pakistan
In Punjab l'è staa mituu in del 2006 'n sistema a voucher per juttà i gent pussee pover a sortì de la soa situazion. I scoeur hinn staa lassaa liber de scernì se giontàss o no al sistema, e se avarien scernuu de sì avarien dovuu caregà nient ai student.
Originariament finanziaa di privaa american, incoeu pussee de 500'000 student beneficen del voucher, pagaa del governo local.
Svezia
In Svezia, dal 1993, i "scoeur liber" pòden ciappà di student e vess finanziaa del comun tant 'me che la saria finanziada 'na scoeura publega. La volontà del governo a l'era de mett concorrenza in d'on settor assee important indova che 'l saria staa pericolos avè domà 'n fornitor in monopoli, per el minster Per Unckel.
'Me resultaa, la qualità di scoeur publegh la s'è volzada. El nivell general de l'educazion a l'è calaa, anca se 'l resta in tra i pussee volt d'Europa, ma per i statistegh gh'hinn staa di alter reson.
Resultaa
I voucher scoeula han mostraa de volzà la qualità de l'istruzion publega in concorrenza e de vess benefich soratutt per i grupp sociai pussee emarginaa e ghettizzaa.
De 'n oltra banda, indova che l'è staa mantegnuu 'n sistema scolastich publegh senza finanzialment pro capite, l'ha mostraa de volzà despess i cost, degià che, oltra a finanzià el sistema publegh, boeugna finanzià anca el sistema di voucher
Pradosegar
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Saint-Pierre-de-Nogaret
Saint-Pierre-de-Nogaret l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Germain-du-Teil, del circondàre (arrondissement) de Mende e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16.44 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 509 méter a 'na altèsa màsima de 1251 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Pierre-de-Nogaret l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Sarah Bernhardt
thumb|right|Sarah Bernhardt right|250px|thumb|Sarah Bernhardt, ritrat, 1890.
Freyssenet
Freyssenet l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Privas, del circondàre (arrondissement) de Privas e del dipartimènt de l'Ardèche.
Abeilhan
Abeilhan l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Servian, del circondàre (arrondissement) de Béziers e del dipartimènt de l'Hérault.
Sarah Bernhardt
Sarah Bernhardt (el sò nom ver a l'era Henriette Rosine Bernard) a l'era nassüda a Paris el 23 d'utuber del 1844 e l'è morta semper a Paris el 26 de marz del 1923.
Abeilhan
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Freyssenet
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.54 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 356 méter a 'na altèsa màsima de 909 méter s.l.m.
Stazion de Poggiomarino
La Stazion de Poggiomarino a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Abeilhan
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.81 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 43 méter a 'na altèsa màsima de 105 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Abeilhan l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Sarah Bernhardt
A l'è stada un atris de teater francesa, e de suenz a l'è stada definida "l'atris de teater püssee famusa in de la storia".
La Sarah Bernhardt l'ha tacaa in di teater d'Euròpa in del 1870, e pöö l'ha lauraa in Europa e in di Stat Ünii. La gh'ha avüü una repütaziun d'atris seria, e la ciamaven "La Divina Sarah".
Linthal
Linthal a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 131.24 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|manzína|Linthal, la frazzion de Oberdorf El cumün de Linthal al se tröva a una altitüden de 662 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Andiast (GR), Betschwanden, Braunwald, Breil/Brigels (GR), Disentis/Mustér (GR), Elm, Muotathal (SZ), Rüti, Silenen (UR), Spiringen (UR), Sumvitg (GR), Trun (GR), Waltensburg/Vuorz (GR).
Storia
Linthal l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1289 col nom de Lintal.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Strada de prima class 49
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 45.346 km. La conliga Otrokovice.
Libuň
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Scapoli
Scapoli l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Isernia. El g'ha presapóch 949 abitàncc, 'na superfìce de 16 km² e 'na densità de 59 ab./km². El cunfìna coi cümü de Colli a Volturno, Filignano, Rocchetta a Volturno.
Grañén
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Element del period 5
I elemeent chímich del períut 5 de la taula periòdica a inn quii del quiint riich de la taula.
{| align="center" style="text-align:center; width:80%;"
! Grupp ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! Nòmm Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Novaa (MI)
Novaa (Novate Milanese) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 0 abitant. Novaa l'è situada a 8 km a nòrd del center de Milan. El territòri comunal l'è tutt in pianura e l'è traversaa de la Garbogera e de la Pudiga, che al dì d'incoeu hinn quas del tutt tombinaa.
Stòria
El topònim Novaa el traria origin del latin novatum, termin dopraa per definì on camp rimess a coltivà dòpo on period de ripòs: l'etimologia, se pensom a l'us che 'l s'è faa di terr novates, la par corretta. La prima citazion de Novaa l'è de on document de l'ann 877. El territòri novates l'ha faa part del contad de la Martesana fina al 1385, quand, con tutta la piev de Bollaa, l'è staa tacaa al contad de Milan. L'edifizzi de maggior interess stòrich-coltural de Novaa, l'oratòri di Sant Nazari e Cels (ciamaa localment gesioeu), l'è del XVI secol.
In seguit, Novaa l'ha faa part del feud de Des prima che, el 19 april 1674, el fuss erett el feud de Novaa con Roseri, incoeu quarter periferich de Milan. Fina a l'abolizion de tucc i diritt feudai, rivada cont el domini frances, i signor del feud hinn staa i marches Pogliagh. Con la nassida del Stat Italian, el nòmm del comun l'è staa mudaa in del 1862 in Novate Milanese, per evità confusion con Novaa Mezzoeula (Provincia de Sondri) e con Novaa Brianza (Provincia de Lecch).
Dòpo l'Unidà, Novaa l'ha conossuu on svilupp industrial e demografich notevol, anca grazie a la costruzion de la ferrovia Milan-Sarònn, vegnuda in la segonda medà del Vòttcent, menter incoeu l'è 'dree a viv on'evoluzion progressiva vers el settor terziari e l'è on tòcch integrant de l'area metropolitana milanesa.
El 16 genar 2004 el president italian Carlo Azeglio Ciampi gh'ha daa a Novaa el titol de città.
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Novaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Valdemeca
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
RegioShark
RegioShark a l'è 'n autotreno di Ferrovij Cecch faa su de la ditta polacca PESA e consegnaa in tra 'l 2011 e 'l 2013. A l'è part de la familia PESA Link. A hinn classifegaa 'me 844.
Storia
In del 2010 i Ferrovij Cecch han faa 'n appalt per 31 motris per on valor de 2,635 miliard de coronn, finanziaa al 40% de l'Union Europea. La gara a l'è vinciuda de la PESA che la ciappa 1'987'850'932 coronn, circa 64 milion a treno. L'unegh concorrent, l'azienda slovacca ŽOS Vrútky, l'ha superaa 'sto prezzi.
Giovanni Scaramella
Impiegad a la Fabrega Nazzional di Armi, l'è soldad de leva in la segonda guerra mondiala e 'l passa quater agn presoner. Tornad, poch dopo la F.N.A. la sarra su e 'l va a lavorà 'me bilietari, poeu autista e poeu impiegad a l'azienda municipal di straport.
RegioShark
Storia
In del magg 2012 a hinn provaa i primm prototip a Velím e in l'autunn han scominciaa a circolà normalment.
Incoeu a hinn doperaa per i servizzi regionai pussee important di region de Plzeň, Karlovy Vary, Ústí e Zlín.
Caratteristegh tecnegh
A hinn di unità diesel faa su de dò sezion separaa e giontaa de 'n carrell comun, indova che gh'hinn i motor.
A gh'è l'aria condizionada in prima class, sistema de informazion ai passegee, sezion per el strapòrt di spiciol e di carrozzin e cess bon anca per i disabil.
Bundesstraße 407
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Renània-Palatinàto e Saarland.
Milena (Itàlia)
Milena (en Sicilià: Milocca) l'è 'n cümü de la Pruvincia de Caltanissetta, en Sicilia. El se tróa a 80 km a sudest de Palermo e a 30 km a òvest de Caltanissetta. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 3.376 abitàncc e 'na superfìce de 24,5 km².
Milena l'è tacàt ai cümü de Bompensiere, Campofranco, Grotte, Racalmuto e Sutera.
Haus
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
151
Avenimeent
Ü teremòt l' böta zó töta Mitilene e töta Smirne.
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Modena
Módena (Mòdna endèla parlàda modenéza) l'è 'na cità italiàna de la regiù de l'Emìlia-Romàgna, che g'ha. El teretóre del cümü de Modena l'òcupa 'na superfìce de 182 km², per 'na densità de 0 ab./km². L'è 'l capolöch de la pruvìncia omònima.
L'è stàda a pàrter del 1598 e per divèrsi sècoi la capitàl del dücat dei Este ('nfìna a l'anesiù al Regn d'Italia endèl 1859) e l'è 'na cità antìca séde üniverstària e vescuvìl. Del 1947 la cità l'è deentàda apò séde de l'Académia Militar de l'Ezèrcit e de l'Arma dei Carabiniér.
El Dòm, La Tór Cìvica (Ghirlandìna) e la Piàsa Grànda de la cità i è stàde deciaràde patremóne de l'Umanità de l'UNESCO.
El cümü de Mòdena 'l cunfìna coi cümü de Bastiglia, Bomporto, Campogalliano, Carpi, Casalgrande (RE), Castelfranco Emilia, Castelnuovo Rangone, Formigine, Nonantola, Rubiera (RE), San Cesario sul Panaro, Soliera, Spilamberto.
Slavíkovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Stazzion de Osdorfer Straße
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Oltitüden
L'oltitüden l'è la distansa vertical de un pont de referiment, ciamaa nivel zeru.
In de la püpart di cas, el nivel l'è quel dael mar (m s.l.m.).
In di Stat Ünì d'America e in del Regn Ünì mesüran l'altitüden in pee. In Europa e in altar part dal mund l'altitüden l'è mesuraa in meter.
Autostrada A10 (Italia)
L'Autostrada A10  a l'è 'n autostrada italiana che l'è in Liguria e verta del 1967 e gestida de Autostrade per l'Italia e Autostrada dei Fiori. Longa 158.1 km, la conliga Genoa e Ventimiglia, e de lì se riva a l'Autostrada A8 francesa.
Lully (CH-FR)
Lully a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.44 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Lully al se tröva a una altitüden de 494 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Estavayer-le-Lac, Font, Les Montets, Seiry.
Al prim de Ginee del 2006, Lully l'ha incurpuraa i cumün, prima independent de Bollion e Seiry.
Gräfenberg
Gräfenberg l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Forchheim. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 37.88 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Gräfenberg la se tróa a 'na altèsa de 433 méter sura 'l leèl del mar.
Créteil - Préfecture (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 8 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Luhans'k
(Lugansk in russ) a l'è un comun de l'Ucraina, capital de l'.
Del 2014, a causa di event de la Guerra del Donbass, a l'è capital del Stat filoruss de la Republega Popolar de Lugansk.
Forza Italia
Forza Italia l'è on partii politegh italian de center-destra, nasuu el 16 de november del 2013 e ispiraa al partii omonim attiv dal 1994 al 2009, dopo de la scission de il Popolo della Libertà in tra i berlusconian, entraa in Forza Italia, e i alfanian, entraa in del Nuovo Centrodestra. El president l'è 'l Silvio Berlusconi e fann part del Partii Popolar Europee.
Laugna
Laugna l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Dillingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 27.60 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Laugna el se tróa a 'na altèsa de 442 méter sura 'l leèl del mar.
Dobrohošť (Cechia)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Teorema fondamental del calcol integral
El teorema fondamental del calcol integral, ciamaa anca teorema de Torricelli-Barrow, el liga i concett de integral e derivada per i fonzion a variabil real.
Euregiobahn
Euregiobahn a l'è on servizzi de trasport regional transfrontalee in tra l'Aachener Verkehrverbund, che 'l quatta Aquisgrana e Düren, e la vesina zona olandesa de Zuid-Limburg, operaa de DB Regio.
Storia
El predecessor del servizzi a l'era on Intercity in tra Heerlen e Aquisgrana mittuu in del 1992 e cadenzaa ogni 2 or. In del 2001 el derva el primm servizzi che 'l conliga Heerlen, Herzogenrath, Kohlscheid e Aquisgrana a Stolberg.
In del dicember 2011 la derva la tratta Alsdorf - Anna Park a Alsdorf - Kellerberg e Alsdorf - Poststrasse e in del giugn 2016 l'è vert l'anell in tra Stolberg, Herzogenrath e Alsdorf.
Material rotabil
Per el servizzi a hinn doperaa 24 treni Bombardier Talent diesel a dò cass faa su ad Aquisgrana. I treni a hinn ispiraa a di treni de metropolitana, senza toalett e cont sò port per lat per cassa.
A hinn in progett di version che pòden andà in sui binari tranviari de Aquisgrana per on sistema de tram-treno in costruzion.
Sarcococca
El nòmm del géner Sarcococca el vèn del grech antigh σάρξ (sárx) e κόκκος (kókkos) per dì "borlìn carnós", riferìi ai sò frutt négher.
Sebenico
thumb|La gesa de San Giacom, el domm de la città Sebenico (in Italian; Šibenik in croatt; Shibeniku in albanes; Sibennig in todesch storegh; Sebenicum in latin) l'è ona città de la Croazia che la gh'ha 46.372 abitant
Geografia
thumb|left|I cascad de la Cherca Sebenico la se troeuva in sù la costa de la Dalmazia, a sud-est de Zara e nord-ovest de Spalato, e a l'è 'l capploeugh (oltra che la città pussee popolada) de la region de Sebenico e Tenin. Sebenico l'è denter a on golf proppi stregg, e la gh'ha denanz l'isola de Slarino (Zlarin in croatt). In de la campagna là arent el se troeuva el Parch Nazional de la Cherca (el fiumm che 'l traversa Sebenico; in croatt Krka), pien de cascad proppi bei.
Storia
La città l'è partegnuda al Regn d'Ungheria fina al 1322, quand che l'è passada ai Venezian, e inscì l'è staa fina al 1797. I Ungheres hinn tornaa domà tra el 1358 e 'l 1412. Dopo el Trattaa de Campoformio l'è finida in di man austriegh (e in di Provincc Illiregh de la Francia napoleonega in del period 1805-1813). A partì del 1867, quand che l'è nassuda l'Austria-Ungheria, l'è passada sotta la corona ungheresa. In del 1918 l'è vegnuda jugoslava e, del 1991, croatta.
Esempi del dialett venezian de Sebenico
Digo dunque che ai tempi del primo re de Zipro, dopo che Gofredo de Buglion gaveva conquistà Tera Santa, xe nato che una gran signora de Guascogna xe andada in pelegrinagio al Santo Sepolcro e, tornando da de là, la xe arivada a Zipro, dove certi perfidi canaje l'ha insultada in una maniera assai bruta. Quela povera signora, tocada nel vivo, non la ghe podeva più da la rabia, e la s'ha pensà d'andarse a lagnar dal re. Ma i ga dito che 'l saria tempo perso perché 'l re jera tanto un trascurà e un bon da gnente, che no solo no 'l castigava le ofese dei altri, ma gnanca le propie; come un scempio 'l se le toleva su tute che jera propio una vergogna, tanto che se qualchedun gaveva uno sul naso, el se sfogava col farghene de le bele. Sentindo questo la signora, e vedendo che non ghe jera speranza de poderse vendicar, per consolarse in qualche modo la ga deziso de pizigarlo, 'sto ridicolo de re. Pianzendo la xe andada dunque da lu e ga dito: "Mio signor, vegno da ela no perché me aspeti che la me faza giustizia de l'ofesa che ho rizevudo, ma per pregarla che la me faza 'l piazer d'insegnarme come la fa ela a sorbirse in santa pase quele ch'ogni giorno, per quel che i dixe, ghe vien usae; cussì impararò anca mi a soportar con pazienza la mia; e Iddio sa! se podessi con che voja che ghe la regalarìa, a ela, che ga tanto bon stomego".
El re, che jera prima prima un zoco, a la gin ga 'verto i oci: el ghe l'ha fata pagar salada a quei ch'aveva insultado la signora, e da quel momento el s'ha messo i mustaci e l'ha scominzià a darghe adosso senza remission a quanti non rispetava l'onor de la sua corona.
[http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n630/mode/2up Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 606-607]
Chantelouve
Chantelouve l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Valbonnais, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 33.41 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 975 méter a 'na altèsa màsima de 3023 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Chantelouve l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Josep Pla
thumb|right|Josep Pla (1917) Josep Pla i Casadevall (Palafrugell, Catalògna, 8 di mars del 1897 - Llofriu, Catalògna, 23 di bril del 1981) l'è staa ün scritur catalan.
Vásárosfalu
a l'è un comun del Distret de Kapuvár, cont una popolazzion de abitant.
Ironem Moron
"[...] et per governatore de Milano fu cridato el signor Ironimo Moron"
- Gioann March Burigozz, Cronica Milanese, 1544
L'Ironem Moron (italian: Girolamo Morone; Milan, 1470 - San Casciano in Val di Pesa, 1529) a l'è staa on nobel e politegh milanes, loeugh-tenent general e gran cangeler del Ducaa de Milan.
Biografia
El partegniva a ona fameja nobela milanesa. Del 1499 al 1512 l'è staa on sostegnidor di re de Francia, che aveven conquistaa el Ducaa de Milan. Poeu dopo l'è passaa cont el duca noeuv, el Massimilan Sforza: quell lì el l'ha mandaa 'me ambassador in del papa Leon X, e per compensall el gh'ha conzess la contea de Lecch (1513). Quand i Frances hann ciappaa anmò el Ducaa (1515) el Moron l'ha cercaa de fà de mediador, e soratutt l'ha cercaa di vantagg personai: ma i Frances gh'hann minga daa tropp a trà, perchè se fidaven pu. In del 1521 i Sforza hinn tornaa in sul trono de Milan cont el duca Francesch II Sforza: a quell temp el Moron l'è vegnuu senator. Dopo de la Bataja de Pavia (1525), el papa Clement VII l'ha propost de mett in pee ona liga tra i Statt italian e la Francia, e l'Ironem Moron l'è staa del stess parer. Per 'sta reson, l'ha brigaa cont el Fernand Francesch d'Avalos (el capp di soldaa imperiai in Italia), e 'l gh'ha inzubii in cambi la corona de Napoli. Ma el d'Avalos el l'ha tradii, e inscì el Moron l'è finii in preson. Dopo de 'sti event, el Moron l'è staa semper fedel a l'imperador, e l'ha anca compagnaa i soldaa todesch a Roma in del 1527.
A l'è mort duu agn pussee tard, in di operazzion militar contra Fiorenza.
La bërgera
La bërgera (in lombard la pastora) cognossuu anca 'me Bela bërgera l'è ona canzon tradizzional piemontesa, probabilment la pussee cognossuda del repertori popolar del Piemont. Se cred che la zona de origin de la canzon la sia provenzal o alpina; e che de lì la canzon la sia rivada in de la pianura piemontesa cont i cantastori. L'è ona version piemontesa del tema provenzal de la pastora fedela, che la ghe resist ai avances d'on bell frances, perchè ghe preferiss el sò marì, che la fa ballà cont el son de la soa vioeula.
El test
A l'ombrëtta d'un busson bela bërgera a l'é andurmìa: J'é da lì passé très joli français a l'ha dije: "Bela bërgera, voi i l'evi la frev!" "E se voi i l'evi la frev faroma fé na covertura con ël mè mantel ch'a l'é così bel faroma fé na covertura passerà la frev..." La bërgera l'ha respondù: "Gentil galant, fé 'l vòstre viage, e lasseme sté con ël mè bërgé che al son de la soa viòla me farà dansé!" Ël bërgé, sentend lolì, l'é sautà fòra da la baraca: con la viòla an man s'ha butà a soné: l'ha pià la bela bërgera, la farà dansé.
Libošovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Pozanco
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Monte San Giusto
Monte San Giusto l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 7.752 abitàncc, 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 385 ab./km². El cunfìna coi cümü de Corridonia, Monte San Pietrangeli (FM), Montegranaro (FM), Morrovalle.
Valdemorillo de la Sierra
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Borgh San Gottard
El Borgh San Gottard, ciamaa anca domà el Borgh o el borgh di formaggiatt (Borgo San Gottardo) l'è on vegg rion de Milan, situaa lì indove adess el gh'è el cors San Gottard, in de la zona sud de la città. L'era vun di vari borgh milanes che se trovaven foeura di bastion (in quell cas chì, quei de Porta Cicca), donca in l'estrema periferia de la città. Per quest, la gent che la ghe viveva la gh'aveva minga ona bella reputazion; in fond, a l'era quasi on alter paes respett a Milan. I primm cà hinn del 1600-1700, anca se la gesa de San Gottard al Cors l'esisteva giamò in del 1250 (anca se la forma del dì d'incoeu l'è del 1896): per quest, anca se l'è in periferia, el borgh el gh'ha on'aria puttost veggia. L'era conossuu anca 'me borgh di formaggiatt perchè chichinscì gh'era ona motta de caser indove 'l se faseva marudà el formagg (soratutt grana e gorgonzoeula). Fina al 1936 el ghe passava el tramm "Gamba de Legn", che 'l menava la gent de Milan a Pavia.
Randazzo
Randazzo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Catania. El g'ha presapóch 11.216 abitàncc, 'na superfìce de 204 km² e 'na densità de 55 ab./km². El cunfìna coi cümü de Adrano, Belpasso, Biancavilla, Bronte, Castiglione di Sicilia, Centuripe (EN), Floresta (ME), Maletto, Nicolosi, Regalbuto (EN), Roccella Valdemone (ME), Sant'Alfio, Santa Domenica Vittoria (ME), Tortorici (ME), Troina (EN), Zafferana Etnea.
Hausmannstätten
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Pentapartito
El Pentapartito a l'è stada la coalizion che l'ha governaa l'Italia dal 1981 al 1991, fada su del center-sinistra organich cont l'ingress del Partii Liberal Italian, giamò liaa de la Democrazia Cristiana in di agn '50.
Gurrea de Gállego
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Pentapartito
Ne faseven part la Democrazia Cristiana, el Partii Socialista Italian, el Partii Socialista Democrategh Italian , el Partii Republegan Italian e 'l Partii Liberal Italian.
Treno FS ETR.500
El Treno FS ETR.500 a l'è staa el primm treno a volta velocità italian senza pendolament progettaa in tra i 'l 1983 e 'l 1985 e faa su in di agn '90. Anca se l'è despess classificaa 'me elettrotreno in realtà a l'è domà on treno in composizion bloccada faa di dò locomotiv E.404 in trazion dobbia e simmetrica cont on numer variabil de carozz, finna a 14, configurazion mai doperada in del servizzi viaggiator.
Pentapartito
Dal 1991 al 1993 el Partii Republegan el molla e la coalizion la deventa el quadripartito.
Treno FS ETR.500
Storia
In del magg 1983 i Ferrovij del Stat han faa su on grupp de studi per la creazion d'on treno a volta velocità classich, senza pendolament, e faa de locomotiv e cass speciai. El progett l'ha menaa al prototip ETR X 500, movuu de la Locomotiva E.404.000 che l'è entraa in servizzi in del 1988 e de du prototip sperimentai ETR Y 500 che han faa dal 1989 di proeuv in su la ferrovia Direttissima.
I treni han fonzionaa ben e donca gh'è staa on orden de 30 treni AV a tension ordinaria in correnta continua. Cont la decision de elettrificà i lign AV cont ona noeuva tension in correnta alternada in del 1996 a hinn staa ordinaa alter 30 treni, sta voeulta politension. In del 2002 a hinn staa ordinaa 60 locomotiv per permett anca ai vegg treni de operà in sui lign AV noeuv e i locomotiv vegg, ancamò sostanzialment noeuv, a hinn staa trasformaa in di locomotiv E.414 doperaa per i servizzi Frecciabianca.
Record
I prototip Y han faa, in del 1989 e in circolazion speziala, el record de 317 km/h, poeu elevaa a 321 km/h, cont l'alimentazion a 3 kV in su la Diretissima.
El 3 de febrar 2009 on ETR.500 diagnostich l'ha superaa el record italian de velocità e l'è rivaa a la velocità de 362 km/h in su la linia AV Bologna-Firenze. Per RFI el record el var anca 'me record mondial in galleria per via del facc che la linia a l'è squasi tutta in galleria, ma in realtà on ICE todesch sperimental in del 1988 l'era rivaa a 404 km/h in galleria.
Caratteristich
La cassa a l'è de liga Ergal cont l'imperial in azzal e i musett in kevlar.
Tucc i ETR 500 a hinn di treni bloccaa cont du locomotiv E.404 e on numer fiss de remorciaa, tipicament vundes. Finna al 2010 di treni che faseven Turin-Noara eren limitaa a vott carrozz.
Dal dicember 2012 el treno a l'è dividuu in quater ambient: 1ª Executive, 1ª Business, 2ª Premium e 2ª Standard. In passaa gh'eren anca di configurazion domà de prima e segonda class.
I treni a hinn dotaa de zona Bistrot, gestida de ona società esterna, che la fa de restorant ai or past e 'me bar in del rest di or e la gh'ha di post a settà business.
Slavičky
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Treno FS ETR.500
Caratteristich
A l'è dotaa de banch de comand unificaa FS cont sistema di controllo della marcia del treno.
Livrej
I ETR 500 gh'han avuu trè livrej, senza mai 'vègh la classica XMPR. La prima, progettada del Pininfarina, l'era on'union de verd, gris, bianch e negher: A l'è stada successivament modifegada cont ona fascia rossa per visibilità e sicurezza e l'è stada doperada per i primm treni consegnaa dal 1996.
Cont i primm servizzi a volta velocità a l'è mittuda ona noeuva livrea commissionada al Giorgetto Giugiaro, ciamada Brand AV, che la dopera el gris e 'l ross e l'è doperada dal 2005.
Dal 2008 a l'è introdotta la livea Frecciarossa che la gh'ha 'me color principal el ross e che l'è giontaa cont ona banda sotta di finestrin. In occasion di 150 agn de l'Unità d'Italia a l'è mittuda in su 'n treno ona livrea cont i color de la bandera italiana e per l'Expo Milan 2015 du treni a hinn dotaa de 'na livrea pubblicitaria.
Norman Gobbi
miniatura|Norman Gobbi (2017) El Norman Gobbi (Faido, 23 de marz del 1977) l'è 'n politegh svizzer de la Lega di Ticines, elegiuu al Consili nazional svizzer in del 2010 e anca Consijee de Stat del sò canton dal 2011.
Parolla
Una parolla a l'è un'unità minima che la se po destingh in di fras in del parlad e in del scrit, componuda a soa voeulta di fonema e di letere.
Charlie Chaplin
thumb|right|200px|Charlie Chaplin cunt el custüm del "Tramp" Charles Spencer Chaplin, pöö ciamaa Charlie Chaplin, a l'era nassüü a Londra el 16 d'april del 1889 e a l'è mort a Corsier-sur-Vevey el 25 de desember del 1977.
A l'è staa un atur propi famus in de l'epuca del cine müt. L'ha recitaa, dirigiüü, scriüü e prudot un frach de film.
Charlie Chaplin a l'è staa un atur per 70 agn, a partì de quand che'l gh'aveva 5 agn, fina ai 80. El persunagg che l'ha recità püssee despess a l'è ciamaa "el Tramp".
Teorema de la media integral
El Teorema de la media integral el mett in rapport l'integral de 'na fonzion con la longhezza de l'intervall. El stabiliss che el gh'è in la fonzion on pont che 'l gh'ha 'me valor la media integral.
Bargemon
Bargemon l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Callas, del circondàre (arrondissement) de Draguignan e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 35.14 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 319 méter a 'na altèsa màsima de 1089 méter s.l.m.
Navili de Bereguard
El Navili de Bereguard (Naviglio di Bereguardo) l'è vun di canai artificiai del Milanes. El nass a Castellett (Biaa) e l'è on ramm del Navili Grand. L'è longh desnoeuv chilometer e 'l traversa i comun de Biaa, Morimond, Besaa, Casoraa, La Mott e Bereguard. El serviva a ligà ona segonda voeulta el Navili Grand al Tisin, e l'è staa per quella reson chì che l'è staa faa sù a partì del 1420. Inscì l'aveva sostituii el Naviliasc (voruu de Gian Galeazz Viscont), che 'l partiva de Binasch e 'l rivava fin a Pavia. Fina al 1819 a l'era l'unega via tra Milan e 'l Mar Adriategh, e l'era important per on bell poo de traffegh, compagn de quell de la saa.
El problema a l'era che 'l finiva minga proppi denter al Tisin, ma domà lì arent. Inscì, i barconi che rivaven liliscì, gh'aveven de vess portaa al Navili de Bereguard a pee e domà dopo podeven ciappà anmò la via de l'aqua fina a Milan. In del 1819 l'è staa dervii el Navili Paves: i barchiroeu hann ciappaa quella via chì ben prest, e 'l Navili de Bereguard l'ha perduu la soa importanza.
Al dì d'incoeu el Navili de Bereguard el gh'ha on poo i fonzion de ona ronsgia.
Poltava
a l'è un comun de l'Ucraina, capital de l'.
Balzers
Balzers (Baltsers in alemann) l'è on comun del Liechtenstein e 'l fa part del circondari elettoral (in todesch: Wahkreis) de l'Oberland.
El se troeuva a una altituden de meter sora del nivel del mar e 'l gh'ha  abitant e ona superfis de  km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Triesen, Triesenberg, Schaan, Vaduz, Planken, Wartau, Sargans, Fläsch e Maienfeld.
El gh'ha l'unich eliport del Prenzipaa.
La bella la va al fosso
La bella la va al fosso l'è ona canzon popolar de l'area setentrional, forsi tra i pussee cognossuu de la tradizzion lombarda.
In tra i sò caratteristegh pussee corios e famos a gh'è el ritornell, che l'è 'l crid d'on ortolan che 'l vosa ravanei, remolazz, barbabietol e spinazz, trii palanch al mazz.
El test
Compagn de tanti olter canzon de la tradizzion popolar, anca quella chì la gh'ha vari version. Chì de sotta en mettom vuna de quest, contegnuda dent a l'antologia "Milanese" cantada del Nanni Svampa. La bella la va al fosso ravanei, remolazz, barbabietol e spinazz, trii palanch al mazz! La bella la va al fosso, al fosso a resentà, oh, al fosso a resentà. Intant che la resenta a gh'è cascaa l'anell. La svalza gli occhi al cielo la vide il ciel seren. La sbassa gli occhi all'onda, la vide un pescator. "Oh pescator dell'onda, pescatemi l'anell! e quan' l'avrai pescato un regalo ti farò: Andrem lassù sui monti sui monti a far l'amor".
Ménières
El cumün de Ménières al se tröva a una altitüden de 503 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cugy, Fétigny, Granges-près-Marnand (VD), Les Montets, Sassel (VD).
Santa Maria del Molise
Santa Maria del Molise l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Isernia. El g'ha presapóch 653 abitàncc, 'na superfìce de 17 km² e 'na densità de 38 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cantalupo nel Sannio, Carpinone, Castelpetroso, Castelpizzuto, Macchiagodena, Roccamandolfi.
Saint-Jean-la-Vêtre
Saint-Jean-la-Vêtre l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Noirétable, del circondàre (arrondissement) de Montbrison e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Jean-la-Vêtre l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Brütten
Brütten a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Winterthur, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.67 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Brütten al se tröva a una altitüden de 610 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Lindau, Nürensdorf, Oberembrach, Winterthur. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
Brütten l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 876 col nom de Pritta.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Liber mercaa
El sistema a l'è oppost a l'economia pianificada, indova che 'l governo el scerniss i prezz di ben e di servizzi e ne pianifega el doperà, sistema intermediaa de l'economia messedada, indova che 'l mercaa a l'è generalment liber ma di voeult el Stat l'intervegn per modifegà l'economia.
Deštná (Boemia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
San Cono
San Cono l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Catania. El g'ha presapóch 2.959 abitàncc, 'na superfìce de 6,56 km² e 'na densità de 451 ab./km². El cunfìna coi cümü de Mazzarino (CL), Piazza Armerina (EN), San Michele di Ganzaria.
Deštná (Boemia de Sota)
El gh'ha el status de cità.
Strada de prima class 50
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 115.543 km. La conliga Bruna.
Haslen
Haslen a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.51 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Haslen al se tröva a una altitüden de 586 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Leuggelbach, Luchsingen, Nidfurn, Schwanden.
Storia
Haslen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1289 col nom de Burchard von Hasle.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Calalzo di Cadore
Calalzo di Cadore (en vèneto: Calalso; en ladì: Cialauž) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 2.415 abitàncc, 'na superfìce de 43 km² e 'na densità de 56 ab./km². El cunfìna coi cümü de Auronzo di Cadore, Borca di Cadore, Domegge di Cadore, Pieve di Cadore, San Vito di Cadore, Vodo di Cadore.
Bundesstraße 408
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Bàsa Sasònia.