cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Idrogen
Storia
Ind el 1671 el Robert Boyle l’ha descrivud la reazzion de duu tochei de ferr cont acid moll, che gh’ha ‘vud come resultad idrogen; ind el 1776 el Henry Cavendish a gh’è reussid con mercuri e acid. El Cavendish a l’è stad el primm che l’ha considerad l’idrogen come sostanza e che l’ha capid che a l’aria el comenciava a gremàss a formà de aqua.
Pussee tard, propi per quella reson chi, el Lavoisier l’ha recognossud l’element e l’ha ciamad idrogen.
El segont isotop de l’idrogen, el deuteri, l’è stad descovert ind i agn ‘30 del ‘900 del chimich Harold C. orey; la descoverta del trizzi, el terz isotop, l’è vegnuda de lì a un quai ann.
Puter
L'Engadinées Vòlt, u Putér (cunt l'azéent in sü la segunda silaba) a l'è 'n dialèt Returumàn chë'l vegn druáa int 'l Cantún Sgüissër di Grisgiun int l'Engadina Volta intra 'l Pass dë'l Malögia e Cinuos-chel (e anca a Bergün).
Urigin
L'Engadinées Vòlt a l'è 'na variant dë'l Ladin. Ël Termin Ladin, int 'l territòri Sgüissër, 'l definiss i variant Returuman parláa int l'Engadina e int la Val Müstair. Insèm' al Puter, anch ël Vallader e 'l Jauer (Val Müstéer), fàn párt dë'l Ladin; ël Jauer, a difarensa dë'l Putér e dë'l Valladér, una lengua scríta 'l ghê l'ha nò. Bögna anca dì chë'l Ladin dë la Sgüissëra, malgráa 'l num, a l'è béen difaréent dë'l Ladin parláa int 'l Südtirol.
Ël Tèst literari püssée vèg' scriüü in Returuman a l'è la "Chanzun da la guerra dalg Chiastè d'Müs" dë'l 1527, scriüü in Putér dë'l Gian Travers dë Zuoz. Anca 'l prím libër stampáa 'l vegn dë l'Engadina Volta: int 'l 1552 l'è gnüü föra un libër dë Catechism Prutestant e pö int'l 1560 'l Nöf Testaméent. Tüc' e düü hin stáa vultáa in Returuman dël Jachiam Bifrun dë Samedan.
Anchuras
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Porte d'Ivry (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 7 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Puter
Lengua sculastega
Già chë 'l Putér, inscí 'ma tüc' i cinch idioma Returuman, a l'è minga numà un dialèt parláa, ma, al cuntrari, una lengua scriüda cunt una gramatega e una scritüra ben prezis, ël vegn druáa anca cuma lengua sculastega, ciuè cuma lengua primaria d'insegnaméent int i scör Engadinées. Int i scör elementar di chi cumün chí, 'l Putér a l'è la lengua d'insegnméent: Sils im Engadin/Segl, Silvaplana, Celerina, Bever, La Punt-Chamues-ch, Madulain, Zuoz e S-chanf. El Putér l'è vöna di lengh d'insegnaméent insèm' al Tudéesch in chi cumün chí: Pontresina e Samedan. St. Moritz e Bergün gh'hàn tüc' e düü una scöra dë Lengua Tudéesca indua 'l Putér a l'è la príma lengua furesta. Anch in Champfèr, una frassiun dë St. Moritz, 'l gh'è 'na scöra elementara chë la dröa 'l Putér cuma lengua primaria d'insegnaméent.
Esempi Lenguistegh
E për finì, un test vultáa in Putér, Rumantsch Grischun, Insübregh, Talian e Tudéesch.
Putér
''La vuolp d'eira darcho üna vouta famanteda. Cò ho'la vis sün ün pin ün corv chi tgnaiva ün töch chaschöl in sieu pical. Que am gustess, ho'la penso, ed ho clamo al corv: "Che bel cha tü est! Scha tieu chaunt es uschè bel scu tia apparentscha, alura est tü il pü bel utschè da tuots". ''
Porte d'Ivry (metropolitana de Paris)
Interscambi
Fermada del tram Fermada del bus
Puter
Rumantsch Grischun
''La vulp era puspè ina giada fomentada. Qua ha ella vis sin in pign in corv che tegneva in toc chaschiel en ses pichel. Quai ma gustass, ha ella pensà, ed ha clamà al corv: "Tge bel che ti es! Sche tes chant è uschè bel sco tia parita, lura es ti il pli bel utschè da tuts".''
Insübregh
''La gulp l'era 'ncamò na völta famáda. Quand chë l'ha vedüü in sü 'n pin un scurbàt chë 'l tegnía 'n toch furmáj int 'l so bèch. Quèl 'l më güstaría a mí, a l'ha pensáa, e l'ha dí al Scurbàt: "Che bèl chë të séet tí! Se 'l tò cant a l'è inscí bèl cuma la tua parensa, alura të séet tí 'l pü bèl üsèl dë tüc'".''
Stazzion de Berlin-Hermsdorf
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Puter
Talian
''La volpe era ancora una volta affamata. Quando vide su un pino un corvo che teneva un pezzo di formaggio nel becco. Quello mi piacerebbe a me, pensò, e disse al corvo: "Che bello che sei! Se il tuo canto è cosí bello quanto la tua apparenza allora sei tu l'uccello più bello di tutti"''
Tudesch
''Der Fuchs war wieder einmal hungrig. Da sah er auf einer Tanne einen Raben, der ein Stück Käse in seinem Schnabel hielt. Das würde mir schmecken, dachte er, und rief dem Raben zu: "Wie schön du bist! Wenn dein Gesang ebenso schön ist wie dein Aussehen, dann bist du der schönste von allen Vögeln".''
El Padernoster in Puter
Bap nos, tü chi est in tschêl! Santificho vegna tieu nom! Tieu reginam vegna tiers nus! Tia voglia dvainta in terra scu in tschêl! Nos paun d'iminchadi do a nus oz! E parduna'ns noss dbits, scu cha eir nus pardunains a noss debitaduors! E nun ans mer in appruvamaint, ma spendra'ns dal mel! Perche tieu es il reginam e la pussaunza e la glüergia in etern, amen.
Una nuvela del Bucasc (dialet de Samedan)
Eau di dunque, cha nels temps del prüm raig da Cypria, zieva fatta la conquista della Terria Senchia tres Goffred da Buglion, scuntret que cha üna duona nöbla da Gascogna pellegrinaiva alla Senchia Fossa, dinuonder turnand, en Cypria arrivada, ella füt d'alchüns umauns scelerats virgugnuossamaing meltratteda. Dal che ella, sainza alchüna consolaziun s'indolaiva, e s'impissaiva dad ir a plaundscher al raig; ma que ella füt dit per alchün cha la fadìa füss persa, perchè quel eira d'uschè marscha vita e uschè poch da bain cha, nun ch'el avess fatt giüstia vendetta per tüerts dad oters, anzi ch'el eir infinits tels fatts ad el stess suffriva cun virgugnuosa indolenza. Taunt inavaunt cha ognün chia avaiva alchüna rabgia, laschaiva our quella cun fer dad el spredsch e sdegn. La quela chosa udind duonna, sainza spraunza della vendetta, tiers alchüna consolaziun da sia creschantüm, as proponit da volair morder la miserablezza del dit raig; e giet plaundschaund avaunt el e dschett: "Signur mieu, eau nun vegn in tia preschenscha per vendetta, ch'eau spett della injuria a me steda fatta, ma in statisfacziun da quella, ta rov eau cha tü am muossast sco tü soffrast quellas ch'eau saint ch'ellas sun fattas a te, acciò ch'eau, da te imprendand, possa pazientamaing cumporter la mia; la quela, Dieu so que sch'eau que podess fer, eau dess gugiend a te, siand tü las sest porter uschè bain". Il raig, infin allura sto uschè plaun et indolaint, sco sch'el as svalgess dal sön, principiand dalla injuria fatta a quista duonna, la quela el düramaing chastiaiva, dvantet d'uoss invia il pü rigorus persecutur d'ogniün, chi commetaiva qualche chosa cunter sia curuna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n728/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 709]
Negher (persona)
I negher inn i persone che inn classifegad inscì per el so color scur de la pell. La classificazzion la po havégh di variazzion colturai: gh'è di colture che 'l doperen domà per quei che gh'hann la pell propi scura menter di alter (compagn di Stat Unid, indova che però inn ciamad "de color") indova che l'è 'n termen general per quei che inn no europee.
Aísa
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Elezzion primarie del Partid Democrategh del 2023
Gh’è stad i Elezzion primarie del Partid Democrategh del 2023 in del 26 fevrer, inscì de votà el noeuv secretari del Partid Democrategh e i member de l'Assembleja Nazzional.
Felice Musazzi
El Felice Musazzi (Parabiaa, des de genar del 1921 - Legnan, quatter d'agost del 1989) l'è staa on ator e autor de teater lombard. L'è cognossuu soratutt per avè fondaa la compagnia teatral di I Legnanesi, che la gh'ha 'vuu on sucess strasordenari in Lombardia e anca in del rest de l'Italia, e che la va in gir a fà spetacoi anca incoeu.
Elezzion primarie del Partid Democrategh del 2023
In di circoi i candidad eren:
Gh’è passad a la votazzion popolara el Bonaccini e la Schlein, con la segonda che, a roversà squasi tucc i sondasg, la conquista la secretaria, la prima dona a fàll.
Primarie verte (26 de fevrer)
(Dacc finai)
Charmes-sur-Rhône
Charmes-sur-Rhône l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de La Voulte-sur-Rhône, del circondàre (arrondissement) de Privas e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Bianca Maria von Sinzendorf-Neuburg
La Bianca Maria von Sinzendorf-Neuburg (Milan, 13 november 1717 – Milan, 1783) a l'è stada 'na nòbildonna milanesa, marchesa de Carevasg del sò nass a la soa mort cont el nomm de Bianca Maria II.
Biografia
Fioeula de la Bianca Maria I, che la moeur in del part, la ciappa subit el titol, sotta la reggenza del pader Johann Wilhelm Edmund von Sinzendorf-Neuburg. In del 1736 la se marida cont el Filippo Domenico Doria Pamphilj, ch'el deventa marches consort, e con luu la gh'ha trii fioeui: El Franzesch Maria (1738-1771), la Livia (1743-1803) e l'Eleonora (1746-1819).
La moeur in del 1783 a Milan e l'è sotterrada in la Gesa di Sant Ferm e Rustegh de Carevasg. A la mort la va su la nevoda Bianca Maria (1763-1829), fioeula del Franzesch Maria e de la Giovanna Maria Doria del Carretto di Tursi.
Villanueva de Ávila
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Aeonium
Aeonium l'è 'n zèner de piànte suculènte che töl dét 75 spéci diferènte e che fà part de la famìa botànica de le Crassulaceae. Le crès spontànee sura de töt endèle Ìzole canàrie, sö l'ìzola de Madeira, en Maròco e 'n Àfrica orientàl (per ezèmpe endèi mucc Simen, Etiòpia).
Descrisiù
Le fòie dei Aeonium le vé a furmà 'na rözèta sura-bazàl entùren a 'n gamp bèl salt. Gh'è de le spéci che rèsta pesène, compàgn del A. tabuliforme e del A. smithii, e sèrte ótre che 'nvéce le deènta bèle grànde compàgn del A. arboreum, del A. valverdense e del A. holochrysum.
L'è 'n zèner emparentàt coi zèner Sempervivum, Greenovia, Aichryson e Monanthes; i fiur de le piànte de chèsti zèner i se 'nsomèa töcc.
Tasonomìa
Chèsto zèner l'è stat discriìt de Webb & Berthel. e püblicàt endèl Histoire Naturelle des Îles Canaries 3(2,1): 184–198, pl. 28–35. 1840.
Spéci
El zèner Aeonium el töl dét 123 spéci discriìde e de chèste però, apéna 75 i è acetàde. thumb|[[Aeonium tabuliforme]] thumb|[[Aeonium decorum]] thumb|[[Aeonium lindleyi]] thumb|[[Aeonium simsii]]
Referendum Costituzional del 2006 in Italia
miniatura|drita|In ross la vittoria del No, in verd quella del Sì I dì 25 e 26 de giugn del 2006 in Italia gh'è staa on Referendum Costituzional per approvà o scassà la reforma insubida dal governo del Silvio Berlusconi. La domanda fada ai votant l'era: "Approvee 'l test de la Legg Costituzionala che la parla de 'Mudà la Part II de la Costituzion' approvaa dal Parlament e publegaa in su la Gazzetta Offiziala n. 269 del 18 de november del 2005? " e 'l referendum l'ha vist ona ciara vittoria del No cont el 61,29%: El Sì l'ha vegiuu domà in Lombardia, Veneto e in del vot forest.
La reforma
La reforma la faseva 'sti robb chi:
La Maddalena (OT)
La Madaléna (nòm uficiàl: La Maddalena) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Olbia-Tempio. El g'ha, 'na superfìce de 49 km² e 'na densità de 0 ab./km²..
El teretóre del cümü l'è custitüìt de l'arcipelago de la Madaléna, furmàt de sèt ìzole principài (Madaléna, Caprera, Santo Stefano, Spargi, Budelli, Santa Maria e Razzoli) e 'n quach óter izolòt minùr. L'abitàt de Madaléna, che 'l risàl al sècol XIII, l'è colocàt sö l'ìzola principal, en mìra al paés de Palau sö la còsta de la Sardégna.
Endèl 2009 la Madaléna la g'harès duzìt ospità la 35° riuniù del G8, che 'nvéce l'è pò stàda tignìda a L'Aquila.
Rocca Cigliè
Rocca Cigliè (en piemontés: Ròca Sijé) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 157 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 22 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castellino Tanaro, Cigliè, Clavesana, Marsaglia, Niella Tanaro.
San Martino di Venezze
El cunfìna coi cümü de Adria, Anguillara Veneta (PD), Cavarzere (VE), Pettorazza Grimani, Rovigo, Villadose.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de San Martino di Venezze l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Lorenz
Lorenz a l'è on nomm de persona lombard maschil.
Origin e spantegament
El riva del cognomen latin Laurentius, che l'è ligaa a la veggia città de Laurentum. El nomm el s'è spantegaa soratutt per via del culto de San Lorenz, marter cristian.
Bruchsal
Bruchsal la se tróa a 'na altèsa de 114 méter sura 'l leèl del mar.
Stazion de Muratella
La Stazion de Muratella a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia ferrovia Tirrenica.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Mistelgau
Mistelgau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bayreuth. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 39.43 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Mistelgau el se tróa a 'na altèsa de 435 méter sura 'l leèl del mar.
Organizzazzion mondiala de la Sanità
thumb|300px||La bandera de l’OMS. L’Organizzazzion mondiala de la sanità o OMS l'è on'agenzia specializada de l'ONU con sed a Ginevra e che la se occupa de sanità.
Vallader
El Vallader a l'è un dialet del rumanc che'l se parla in de l'Engadina Bassa e in de la Val Müstair. Arent al Vallader gh'è 'l Puter e 'l Jauer, düü dialet cun poca tradiziun scrita.
Bianca Maria III Doria
La Bianca Maria III (Bianca Doria Sforza Visconti, Genoa, 1763 - Napoli, 1829) a l'è stada 'na nobildonna italiana, darrera marchesa de Carevasg e anca duchessa de Tursi, de part de mader.
Biografia
Fioeula del Franzesch Maria e dònca nevoda de la marchesa Bianca Maria, la perd el pader de giovina e la se sposa poeu el prenzip Fabrizzi Colonna de Palian, e la deventa prenzipessa inscì consorta de Avella. A la mort de l’ava in del 1783 la eredita el titol marchional, ch'el perd cont el rivà de Napoleon in Lombardia in del 1797.
Vallader
La parabula del Fiö Trasun
Ün tschiert ômm veva duns filgs. Et il juven da els dscheva al bap: "Bap! Da a mei la porziun della substanza, quala a mei tocca!" et el ha part ad els la substanza. Et davó brichia bleers dits, ha il juven raspá insembel tot, et eis chiamina in ün paiais dalönsch et tschá hal disfat sea substanza vivond lischiergius. Et davó chia el ha consumá tot, eis vegnì gronda fom in less paiais, et el ha cumainzá a indürar. Et eis í et s'ha tachiá ad ün vaschin da lessa regiun, et el il tramettét in sea vilascha, chia el parchüra ils porcs. El giavüschéva da umplir il veinter dels mailgiaduors quals ils porcs maglievan, et ingün ils deva ad el. Mo, in sei returná, hal dit: "Quants lavureints in chiasa da mees bap han pang in abundanza, et é sto qua a perir d'fom! E vö star sü et ir pro mees bap, ir d'el: Bap! É n'ha peghiá in Tschoel et avant tei. E nu sun deng da gnir nomná tees filg; fa mei sco ün da tees lavureints!" Et, alvond sü, el vengni pro sees bap. Ma cura el era amó dalönsch, schi il vezet al sees bap, et muainta da commiseraziun hé el curri incunter ad el, l'ha imbratschá e bütscha el. Et il filg dschet ad el: "Bap, é n'ha puchiá in Tschoel et avant tei; gia nu sun deng da gnir nomná tees filg". Ma il bap ha dit a sees servieints: "Dalunga portenaing il prüm büschmaint, trateint el, dat ün anné in sees mang e schiarpas in sees pees! E manai pro ün vadee ingraschá, chia no ius possen alegrar et mangiar! Perchiá quest mees filg era mort et eis revivü, era perì et eis chiatá". Et els han cumeinzá il past d'algrezia. Intant era sees seniur file sün chiampongia, et cur el tourneva, e s'aprosineva alla chiasa, hal dudí ils sunaders et saglir. Et clomét ün dils servieints, et dumondét: "Chia quai seia?". Et less ha dit el: "Tees frar eis vengnì, e tees bab ha mazzá ün vadee ingraschá, perquei chia el il ha ritschavü sang". Mo quai ha 'l tut sü zont gref, et nuleva ir eint. Intant eis sees bab ì ora, et ha cumeinzá a voar el. Mo el respondet a sees bab: "Guarda! Tants onns serv é a tei, et mah nah é tees cumond surpasá, et ma has tü dat a mei ün bocc, chia'm possa alegrar et mangiar cun mees amis. Ma davó chia quest tees filg, quel chi ha trus sea substanza cun pitangas, eis vengnì, has mazzá ad el ün vadee ingraschá". Mo il bab ha dit ad el: "Filg! Tü eis adüna cun mei, et tot il mió es il tió. Mo mangiar e s'alegrar convengiva, perchià quest tees frar era mort et eis revivü; el era perì et eis chiatá". [http://books.google.it/books?id=jZgMAQAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=die+landessprachen+der+schweiz&hl=it&ei=9dxnTdWtJ8SfOpLG9bML&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Die Landessprachen des Schweiz, pag. 357-360]
Una nuvela del Bucasc (dialet de Zernez)
Eug di dimena, chia nels temps del prüm raig da Ciper, zieva havair tut aint la Terra Sonchia da Gotfried il Bugliun, d'vantet chia üna zarta duonna della Guascogna in pellegrinadi get alla Fossa. Da la tuornand, in Ciper arrivada, da alchiuns schlechts homens grobamaing füt sgiamglada. Da que ella, sainza ingiün cofiört plonschand, s'inpiset da ir a reclamar al raig; ma da alchün la gnit ditta chia ün gnis a perder la fadìa, perqué chia el era da schlaseda vita e uschea poch da bön, chia, na be el vendichaiva la verguognias dals üns con giüstizia, d'inperse sainza fin ad el fattas las sustgnaiva con vituperusa viltat, nel temp chia ogni ün chi havaiva qualche cordöli, quist cont il far qualche spretsch o verguognia ad el fatta sustgnaiva; nel temp dimena chia ogni ün havaiva mal in cuor alchiün, quel cont i, dar alchiün spretsche o verguognia büttaiva oura. La qual chiosa udind la duonna, our spranza della vendecta, per consolaziun da sia lungurella, pigliet havant da vulair morder la misergia dal dit raig; et siand ida criand d'avant et d' schet: "Signur mieu, eug non vegn alla tia preschentscha per spettar vendecta del spretsch chi m'hais stat fat, dinperse, in paiamaint dal qual eug ad giavüsch chia tü am muosast sco chia tü supportast quels, eug incleg chi at sun fats, perqué, chia eug da tai inprendand, possa paziantamaing ils meis comportar. E que sa Dieu, scha eug pudes far, gugent t'ils dunes, gia chia tü est uschea bun purtader". Il raig, fin alur stat tardif e daschiütel, sco scha el as schdasches dal schön, cumanzand dal spretsch fat a quista duonna, il qual eschamaing vandichiet, rigurusischem perseguitatur dvantet d'ogni ün chi, cunter l'hunur da sia curuna, alchiüna chiosa comettes da quia in avant. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n728/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari Italiani in Certaldo, pagg. 709-710]
Finocchio (metropolitana de Roma)
Finocchio  l'è 'na stazion de la Linia C de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria Toalett
Tschlin
Tschlin a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 75.08 km², e al se tröva a una altitüden de 1553 meter sura al livel del mar.
El cumün de Tschlin a l'è tacaa ai cumün de Graun im Vinschgau (IT-BZ), Nauders (AT-7), Pfunds (AT-7), Ramosch, Samnaun, Spiss (AT-7).
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Motor a vapor
El motor a vapor a l'è una machina motris che la trasforma, a travers del vapor d'aqua, l'energia termega in energia mecanega. L'ideja de doperà el vapor per fà moeuver un quajcoss la gh'era sgiamò in l'Antiga Grecia, e in l'età de Mez i esperiment del Leonardo Da Vinci, del Giovanni Battista Della Porta e, pussee inanz, del Salomon de Caus e del Denis Papin, gh'hann havud pussee de sucess, ma l'è stada la revoluzzion industrial che l'ha debon fad partì l'era del motor a vapor, la che aplicazzion l'ha cambiad l'umanità.
Werfenweng
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Bévenais
Bévenais l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Grand-Lemps, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.08 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 426 méter a 'na altèsa màsima de 705 méter söl leèl del mar.
1837
El 1837 a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.
Bévenais
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Bévenais l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Sail-les-Bains
Sail-les-Bains l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de La Pacaudière, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 21.11 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 279 méter a 'na altèsa màsima de 421 méter söl leèl del mar.
Morrone del Sannio
Morrone del Sannio l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 757 abitàncc, 'na superfìce de 45 km² e 'na densità de 17 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campolieto, Casacalenda, Castelbottaccio, Castellino del Biferno, Lucito, Lupara, Provvidenti, Ripabottoni.
Sail-les-Bains
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Sail-les-Bains l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Automotris ARST AdeS
I automotris ARST AdeS a hinn di automotris a scartament redutt Diesel doperaa in sui lign secondari de la Sardegna de la ARST e faa su de la Stadler Rail.
Storia
'Sti motris a hinn staa crompaa in del 2014 dopo de 'na gara de la Region Sardegna cont l'obietiv de modernizzà la flotta di Ferrovij de la Region. La prima fornitura a l'era de 4 treni e la scomincia a circolà in del 2016, destinaa al sassares, e in del 2017 a hinn consegnaa 5 treni per la linia Macomer-Nuoro che entren in servizzi a la fin de l'ann.
Caratteristegh tecnegh
I AdeS a hinn di motris bidirezionai cont du banch de manòvra e hinn dotaa de pianal rebassaa per favorì l'ingress, pedan per quej in sedia a rodell, e de 'n sistema de informazion ai passeggee e ambient climatizzaa.
Se pòden cobbià finna a 3 motris cont el noeuv sistema di respingent laterai, different de quej doperaa prima di ARST.
El treno a l'è predispost per l'ACCM, ossia l'automazion parziala di ferrovij a scars traffich.
Puerto Montt
Puerto Montt a l'è una cità del Cile de 175.938 abitant (2002). La gh'ha una süperfis de 1.673 km² e una densità de 105,2 ab./km². El sindigh a l'è l'Gervoy Paredes.
Třeboň
El gh'ha el status de cità.
Giovannino Guareschi
El Giovannino Guareschi a l'era un scritur e giurnalista emilian nassüü a Roccabianca el 1m de magg del 1908 e mort a Cervia el 22 de lüj del 1968.
A l'è cugnussüü suratüt perchè l'era staa el fundadur e - per un bel poo de agn - el diretur del giurnal satiregh Candido e per i sò liber de la seria Don Camillo e Peppone.
Tracs
El tracs (dal ingles Trux), ciamaa anca Ruspa l'è ona macchina per moeuv la terra, che la serviss a livellaa el terren, caregall e trasportall.
1836
El 1836 a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.
Figari
Figari en lèngua sarda e 'n galürés (Golfo Aranci in italià) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Olbia-Tempio. El g'ha, 'na superfìce de 37 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna col cümü de Olbia.
Bundesstraße 295
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Baden-Württemberg.
Rue (CH-FR)
Rue a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.20 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Rue al se tröva a una altitüden de 675 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Auboranges, Chapelle, Ecublens, Le Flon, Montet, Oron-la-Ville (VD), Ursy, Vuarmarens.
Chenopodium album
El Chenopodium album L., 1753 (en bresà, bergamàsch e cremunés: farinèl, farinèle ) l'è 'na piànta erbàcea anöàla de la famìa botànica de le Amaranthaceae (Chenopodiaceae segónt la clasificasiù del Cronquist), difundìda en töt el teretóre italià.
Morfologia
300px|thumb|Descrizione delle parti della pianta 220px|thumb|El portamènt L'è 'na piànta anöàla de tìpo erbàceo ma ale ólte quàze arbustìf, a portamènt erèt-acendènt a fùrma piö o méno piramidàl. Chèste piànte le vé clasificàde cóme “apétale" perchè le g'ha mìa la coròla (el pereànse el gh'è ma l'è ridót). La piànta la g'ha 'n udùr de èrba bastànsa fastidiùs e 'n "indümènt" farinùs caraterìstich söi gamp e söle fòie. L'altèsa de tèra de chèste piànte la pöl varià tra i 30 e i 150 ghèi (mìnimo 20 cm; màsimo 200 cm); ma de spès dòpo la frütificasiù le se piéga zó per vìa del pézo. La fùrma biològica de la spéce l'è Teròfita scapùza (T scap) cioè i è piànte erbàcee diferènte de le ótre fùrme biològiche perchè, dàto che i è anöài, le pàsa la bröta stagiù sota fùrma de somésa. En piö le g'ha 'n as fiuràl che stà sö drit e de spès sènsa (o con póche) fòie.
Raìs
Le raìs i è de tìpo a ficù.
Fòie
La dispuzisiù de le fòie söl gamp l'è alternàda. Le fòie i è 'ntréghe, col gambì e le g'ha 'na fùrma spatulàda-lanceolàda, quàze romboidàl (la larghèsa màsima l'è a la metà bàsa de la làmina) e la se 'nsömèa presapóch a 'na pèsta de 'n óch; i è piö lònghe che làrghe e le fenés a pónta. El culùr de le fòie de sòlet l'è vért sbiadìt quàze gris/celèst de la bànda e biànch farinùs de la bànda de sóta. Le fòie de la part bàsa i è dentàde (décc bèi grosolà d ela metà de la làmina 'n sö). Chèle de la part àlta i è piö lanceolàde co la dentadüra al mìnimo. El gambì de la fòia l'è lónch 2 - 4 cm. Mediamènt la fòia l'è grànda dei 2,5 ai 5 cm e l'è lónga 5 – 9 cm. I décc i è de 3 a 6 per bànda.
Enfiurescènsa
La 'nfiurescènsa la g'ha mìa bràtee ma l'è fuiùza endèla part piö bàsa; la fùrma l'è chèla de 'na spìga discontìnua de gloméroi glubùs. Ògna glomèrol l'è furmàt de divèrsi fiùr (de 5 a 10 o de piö) glubùs e virdizì. La 'nfiurescènsa principàla l'è terminàla ma gh'è apò dele 'nfiurescènse laterài (a la sèa de le fòie) sèmper a dispuzisiù alternàda. Diàmetro dei glomèroi: 3 - 5 mm. Diàmetro dei ògna sìngol fiùr: 1,5 mm. Longhèsa de le 'nfiurescènse: 2 – 20 cm.
Fiùr
I fiùr i è ermafrudìcc, pentàmer (i vertezèi – càles e stam - i è furmàcc de da 5 parcc) e atinomòrf.
Fröcc
El fröt l'è 'na càpsula che quan che la é madüra la deènta carnùza e sücùza. Ògna fröt el g'ha dét apéna en granì de somésa négher e löster a fùrma lenticolàr (granì orizontàl). El perecàrpe (part estèrna del fröt) l'è mìa aderènta (o l'è apéna de rar). Dimensiù del fröt: 0,9 – 1,6 mm. Diàmetro del granì de somésa: 1,2 mm.
Agricoltüra
El Chenopodium album en agricoltüra l'è cunsideràda 'na mala-èrba tra le piö danùze e difìcii de eliminà. Per ezèmpe endèle coltüre de formét la pöl rià a cauzà de le pèrdite 'nfìna al 13%, per la sòia la pöl fa nà pèrt enfìna al 25% e 'nfìna al 48% per la biéda de söcher.
Andelsbuch
Andelsbuch l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Bregenz e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 80202.
Stazzion de Berlin-Frohnau
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Tanacetum
Tanacetum l'è 'n zèner de piànte erbàcee uriginàre de le zòne temperàde del emisfér nòrd. El zèner el töl dét de piö de 150 spéci acetàde.
Bailo (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Tanacetum
Descrisiù
Le spéci del zèner Tanacetum i è piànte erbàcee anöàle o perèni, che vé àlte de póch ghèi a de piö de 'n méter (enfìna a en méter e mès, alméno per le spéci spontànee de l'Euròpa). Le parcc epigèe le g'ha 'n udùr aromàtich bèl fòrte.
Raìs
De sòlet i è segondàrie a pàrter de 'n rizòma.
Gamp
El portamènt l'è bèl drit e i gamp i è ramùs e striàcc endèla part piö àlta. I è dotàcc de rizòma endèla part ipogèa (sotatèra). De rar le spéci de chèsto zèner le g'ha portamènt prostràt. La superfìce del gamp la pöl véser con o sènsa pelacì.
Fòie
thumb|La fòia ([[Tanacetum corymbosum)]] Le fòie, dré al gamp le vé fò 'n maniéra alternàda. Chèle bazài le g'ha 'l gambì, chèle dré al gamp le pöl véser sèsii (sènsa gambì) o piciolàde (col gambì). La làmina l'è penatuzèta de segont ùrden (de rar de tèrs); ma gh'è apò dele spéci che g'ha la fòia a làmina 'ntréga. L'òrlo de le fòie l'è quàze sèmper capetàt o crenàt; le dò fàce de la fòia le pöl véser glàbre (pelàde) o pelùze.
Enfiurescènsa
thumb|Enfiurescènsa de ([[Tanacetum vulgare)]] La 'nfiurescènsa l'è furmàda de divèrsi capulì che vé sö 'nsìma a 'n pedezèl bèl lónch e i è reünìde endèn curìmp. La strütüra dei capulì l'è chèla sòlita de le Asteraceae : en pedezèl el té sö en invòlucro cumpunìt de divèrse squàme che fà de protesiù al resetàcol, söl qual se 'nserés du tìpi de fiùr: chèi estèrni ligulàcc de culùr biànch (enfìna a 20 - ma en sèrte spéci che n'è pròpe gne ü) e chèi intèrni tübulùs de sòlet de culùr zalt (de 60 'nfìna a 300).
Fröcc
I fröcc i è dei achéni a sich/dés còste sitìle e a sesiù pentagonàla, ma 'n sèrte spéci la pöl véser apò a triangolàra. Le còste le g'ha mìa cèlule mucilaginìfere (come 'nvéce sèrte óter zèner emparentàcc strècc) e le "valécole" (canài che cór per lóch 'ntra 'na còsta e l'ótra) le g'ha mìa 'l canàl rezinìfer. La part apicàla l'è soncàda vià e a dintì. El papo el gh'è quàze mìa; adognimòdo, quan che 'l gh'è, l'è piümùs e a fùrma de curùna.
Spéci acetàde
Chèsta l'è la lìsta de le spéci acetàde segónt el sit del giardì botànich del Missouri (Missouri Botanical Garden), agiurnàda al zögn del 2014:
Almuradiel
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Saint-Andéol-de-Clerguemort
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.86 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 379 méter a 'na altèsa màsima de 970 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Andéol-de-Clerguemort l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Uberto Pozzoli
L'Uberto Pozzoli (Cavrian, ses de magg del 1901 - Lecch, tredes de november del 1930) l'è staa on giornalista, sindacalista e poeta lombard.
Biografia
Nassuu in provincia de Monza, de piscinin l'è andaa a viv a Lecch, e l'è restaa lì per tutta la soa vita. L'ha studiaa indeperlù, e l'è staa on grand espert de la storia lecchesa, oltra a spendes in del sindacalism catolegh. L'è staa vun di animador de la rivista All'ombra del Resegone. A l'è mort che 'l gh'eva domà 29 agn.
Oeuver
La soa produzzion in lombard l'è considerada el mej che 'l sia mai staa scrivuu in dialett lecches. Poeudom dì che la soa poesia la s'è dividuda in duu brocch principai: ona vena scherzosa e "descaviada" e on'oltra pussee lirega e spiritual. Al primm filon la ghe partegna la soa "Ghislanzoneide", dedicada ai trebuleri che la gh'ha 'vuu ona statoa del lecches Togn Ghislanzon, prima esposta in piazza e poeu sconduda in di cantinn del Palazz Belgiojoso a Lecch. El segond filon el se veda ben in de la poesia Magg in valada: in quella poesia, l'autor el fa cunt de trovàss in de la Vallada de Lecch (quella che la se troeuva ai spall de la città, invers a la Valsasna) e, d'on bott, scomincià a sentì tucc i campann di paesitt lì intorna.
Esempi de poesia
Chì de sotta, el princippi de la poesia Magg in valada. Vegnii soeu ché visén a San Giuvann - se voeuref inciuchéf de puesìa a la matina prest, quand che i campann i sùnen toeucc insemm l'Ave Maria. El ciel, adess de magg, el büta nett lüster e ciâr 'me i oeucc de la mia dòna; el lâgh, gió abass, el possa toeutt quiètt, celest, comè 'l vestii de la Madòna. [...]
Roburent
Roburent (en piemontés: Arburent) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 565 abitàncc, 'na superfìce de 29 km² e 'na densità de 19 ab./km². El cunfìna coi cümü de Frabosa Soprana, Garessio, Montaldo di Mondovì, Ormea, Pamparato, Torre Mondovì.
Plankenfels
Plankenfels l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bayreuth. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 14.01 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Plankenfels el se tróa a 'na altèsa de 390 méter sura 'l leèl del mar.
Montorio nei Frentani
Montorio nei Frentani l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 562 abitàncc, 'na superfìce de 31 km² e 'na densità de 18 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bonefro, Casacalenda, Larino, Montelongo, Rotello, Ururi.
Zederhaus
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Sail-sous-Couzan
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.43 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 396 méter a 'na altèsa màsima de 689 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Sail-sous-Couzan l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Villanueva de Gómez
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Rancagua
Rancagua a l'è una cità del Cile de 214.344 abitant (2002). La gh'ha una süperfis de 260 km² e una densità de 901,87 ab./km².
Arandas
Arandas l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Saint-Rambert-en-Bugey, del circondàre (arrondissement) de Belley e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.1 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 455 méter a 'na altèsa màsima de 939 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Arandas l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Flaüt
left|thumb|332x332px|El flaüt del [[Divje Babe|Divje Babe.]] Cunt la parola flaüt (o flaüta, flüta in Milanes, flaöt in Lumbardia central, flaüs ind el paves, o anca al feminil flaüta o flöta ) se intend una fameja de strümencc müsegaj, ch'i fa part del grupp di legn: chela denominaziun chì la fa riferiment al material püssee druvaa ind el XIX secul per fàj sö, che a l'era propi el legn. Incö, i flaüt travers i henn faa nurmalment de metall, menter i flaüt dritt i vegnen faa de legn ancamò. Pöj gh'henn i flaüt (generalment chej tund) cume i ocarina, ch'i vegnen faa de teracöta.
Cume i olter strümencc aerofun risunancc, el flaüt al fa son grazia a l'uscilaziun de l'aria che gh'è dent ind el strüment.
Světce
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Stazion de Acton Central
Acton Central a l'è 'na stazion de la, che la serviss.
Moviment
Ghe corren i servizzi.
Interscambi
Fermada del bus
Yukon (fium)
left|thumb|300px|Ol percors del fium. Ol Yukon l'è ol fium plussee important del stat ameregan de l'Alaska. Al nass in Canada, ind el territori del qual l'ha ciapad ol nom (Territori del Yukon) e dop 3.185 km al se desvœia ind el Mar de Bering cont un delta ; ol so basin imbrifer l'è grand 840.000 km², qe l'è inscià a dir tre volte l'Italia. Jeneralment l'è jelad de oitober-november infin a april-maj.
Vista la longeza, la so importanza l'è miga tropa, soratut perqè al traversa dei zone q'inn propi poc popolade (l'è assee pensar qe in 3.185 qilometr de percors, se incontra domà 4 ponts stradai); l'è stait plussee important ind i agn 1898-1899, quand qe g'è staita la corsa a l'or ind el Klondike (qe l'è un fium plussee picinin, so afluent).
Porte d'Italie (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 7 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del tram Fermada del bus
Sforza Maria Sforza
El Sforza Maria Sforza (18 de agost 1451 - Varese Ligure, 29 de luj 1479) a l'è staa 'n nòbel milanes, fioeu del Franzesch Sforza e de la Bianca Maria Viscont e Duca de Bari, sostegnuu del Ferdinand I de Napoli in la soa lotta dinastega per deventà Duca de Milan contra de la reggenza de la Bòna de Savoja e del Cicch Simonetta ma, sconfitt, el moeur de polmonita. A la fin el fredell Lodovigh el riess a deventà Duca.
Stazion de Fidene
La Stazion de Fidene a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia.
Interscambi
Fermada de l'autobus
Università di Studi de l'Insubria
L'Università di Studi de l'Insubria (Università degli Studi dell'Insubria in italian) a l'è 'n università statal italiana fondada in del 1998 con sed a Com e a Vares, e sucursai a Saronn e Bust Grand, la ciapa el nom de l'area geografega indova che l'è. La gh'ha origin de vari cors organizad di università de Milan e Pavia in la zona a partì di agn '70.
Compartissen una sed cont el Politecnegh de Milan e i so ospedaa universitari inn el Sant'Anna e 'l Macchi.
1835
El 1835 a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.
Jovibarba
Jovibarba l'è 'n zèner de piànte de fiùr suculènte che töl dét 14 spéci diferènte (ma segont sèrte autùr chèle acetàde i è apéna trè) e che fà part de la famìa botànica de le Crassulaceae. left|150px|thumb| El fiùr de 'n J. globifera, ést de vizì L'è 'mparentàt strèt col zèner Sempervivum del qual sèrte ólte l'è mìa tat fàcil de distìnguer, sura de töt semài che l'è mìa fiurìt. Sèrte autùr adiritüra i la cunsìdera 'n sota-zèner de Sempervivum. La diferènsa piö fàcil de reconóser l'è 'ndèl fiùr: chèl dei Jovibarba el g'ha 6 pétali, chèl del Sempervivum el ghe n'ha alméno 'l dópe.
Spéci
Le spéci acetàde del Flora Europaea i è:
Vuarmarens
Vuarmarens a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo.
La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.03 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Vuarmarens al se tröva a una altitüden de 685 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Brenles (VD), Chavannes-sur-Moudon (VD), Esmonts, Montet, Rue e Ursy.
Sault (FR-84)
Sault l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Sault (chef-lieu), del circondàre (arrondissement) de Carpentras e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 111.15 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 650 méter a 'na altèsa màsima de 1591 méter s.l.m.
Ettlingen
Ettlingen l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Karlsruhe. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 56.74 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Ettlingen la se tróa a 'na altèsa de 133 méter sura 'l leèl del mar.
Graniti (metropolitana de Roma)
Graniti  l'è 'na stazion de la Linia C de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Psáry
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-západ.
Robilante
Robilante (en piemontés: Robilant) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 2.315 abitàncc, 'na superfìce de 24 km² e 'na densità de 96 ab./km². El cunfìna coi cümü de Boves, Roaschia, Roccavione, Vernante.
Stazzion de Hohen Neuendorf (b Berlin)
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Tanacetum annuum
Tanacetum annuum L. l'è 'na piànta erbàcea de la famìa botànica de le Asteraceae. L'è fàcil de catà endela regiù mediterànea (Portogal, Spàgna, Francia e Maròch, endèi pàscoi endoche gh'è 'l teré argilùs.
Sisteron
Sisteron (isé apò 'n ucità) l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è 'l capolöch del cantù omònim e la fa part del circondàre (arrondissement) de Forcalquier e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa.
La g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
200px|left|thumb|Sisteron - El curnù ciamàt "Rocher de la Baume" e 'l put sö la Durance El cèntro abitàt de Sisteron el se tróa a 485 méter de altèsa s.l.m., sö le spónde de la Durance, a 45 km de Forcalquier, 133 de Marseja, 145 de Grenoble e 180 km de Nìsa.
Bundesstraße 296
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Baden-Württemberg.
Sisteron
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 50.25 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 448 méter a 'na altèsa màsima de 1145 méter s.l.m.
La citadìna l'è colocàda 'ndèna puzisiù privilegiàda, arènt a la conflüènsa del fiöm Buëch endèla Durance, endèl pòst endóche chèst'öltema la pàsa la strèta de la Baume, endèna puzisiù fàcil de protèger conden quach furtificasiù.
Ciàmada apò «la Pórta de la Provènsa», l'è pròpe söl cunfì col Delfinàt. La citadìna la g'ha divèrsi póncc de 'nterès, a cumincià de la citadèla, en mìra al "curnù de la Baume" coi sò leèi stratificàcc quàze verticài. E pò amò, gh'è 'na catedràl del sècol XII, Notre-Dame des Pommiers, sich tór, e i rèscc de 'n convènt.
Baldellou
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Zell am See
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Charnas
Charnas l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Serrières, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.39 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 141 méter a 'na altèsa màsima de 398 méter s.l.m.
Cüéi
Cüéi o anca Chéi (nom ufizial in italian: Cuveglio) l'è un comün de la Pruvincia de Vares. El gh'ha, 'na süperfis de 7,7 km² e 'na densità de 0 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Casàl Sciuìgn, Cassàn Valcuvia, Cabièi, Cüi, Dün e Ransc'. Del territori del cumün fan part anca le frazzion de Canoniga, Caóna e Vergöbi.
Evuluziun demugràfega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cüéi l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Stienta
Stienta (en vèneto: Stienta) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El cunfìna coi cümü de Bagnolo di Po, Castelguglielmo, Ferrara (FE), Fiesso Umbertiano, Gaiba, Occhiobello.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Stienta l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Lemna
Lemna (istess in italian) l'è vuna di frazion del comun comasch de Fagee. A l'è 'l centro comunal e, respett ai alter frazion, el se troeuva minga in su la riva del Lagh de Comm. L'è staia on comun deperlee fina al 1928. Tra i sò vari frazion a gh'era Bicogn.
Suchdol nad Lužnicí
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
El gh'ha el status de cità.
Paul Belmondo (pilota automobilistich)
El Paul Belmondo (Boulogne-Billancourt, el 23 de april del 1963), l'è un ex pilota de Formula 1 frances. L'è fiöö de l'atur Jean-Paul Belmondo e neut del scultur frances Paul Belmondo. A l'è prupretari de la squadra Paul Belmondo Racing che l'ha partecipaa a la 24 Ur de Le Mans.
Automobilism e television
Dopu risültaa minga trop sudisfacent in di categurej minur, l'ha curuu in Formula 1 cunt i scüderei March e Pacific Racing. El migliur risültaa in Formula 1 l'è un 9º post al Gran Premi d'Ungheria ind el 1992.
En el setember 2007 ha partecipaa a "L'isula di famus" e l'ha perduu en semifinala.
Spetruscupia
La spetruscupia a l'è la misüra e'l stüdi d'un speter, che l'è el grafich de l'intensità d'una radiassiun eletrumagnetica o de partisej in funsiun de la lunghessa d'unda, de la frequensa, de l'energia o de la massa.
I istrüment dupraa per misürà i speter a hinn ciamaa in general spetrometer.
Villafranca de la Sierra
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Calangianus
Calangianus l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Olbia-Tempio. El g'ha, 'na superfìce de 126 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Berchidda, Luras, Monti, Sant'Antonio di Gallura, Telti, Tempio Pausania.
Padania
La Padania a l'è 'l nom d'un teritori in di cunfin talian cumpagn del Nord Italia. La definiziun del teritori padan a l'è minga ünivuga perchè la pö fà riferiment a la visiun d'incö de la Lega Nord, a quela del Gianfranch Miglio o a un quaj criteri lenguistigh. Segund quij diferent pensee chì se pö cunsiderà la Padania 'me una naziun, un'insema de naziun, una cumünità lenguistega.
Storia
El Giuann Brera l'ha tacaa a duprà el nom Padania giamò di agn '60 per segnà el teritori che al temp de Caton al curispundeva a la Galia Cisalpina (o, cunt i parol del Brera, a la «Gallia Cis- e Transpadana»). Anca l'Indro Montanelli al s'è miss dopu a duprà Padania per segnà i istess teritori.
In di agn '70 la seziun de la Lumbardia, del Cantun Tisin e del Cantun Grisun lumbard de l'Association Internationale pour la Défense des Langues et des Cultures Menacées l'ha tacaa a duprà l'agetiv padan in riferiment a l'insema di lenguv gal-italegh. In del 1982, el glotologista Geoffrey S. Hull de l'Üniversità de Sydney l'ha scrivüü una tesi cunt el titul The Linguistic Unity of Northern Italy and Rhaetia, induè che Padania a l'è dupraa propi per la tera induè che se parlen i lenguv gal-italegh: emilian-rumagnöl, ligür, lumbard e piemuntes, el venet, l'istrioto e, 'me anfizona, i lenguv retorumanz. L'Hull al cunsiderava tüt quij lenguv chì variant lucaj d'un ünegh sistema lenguistegh: la lengua padanesa. Upiniun cumpagn a hinn quij del Sergio Salvi (La lingua padana e i suoi dialetti)
Un'altra definiziun di cunfin padan a l'è quela del prufessur de scenz pulitigh de la Harvard University Robert Putnam che in del sò laurà Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy al fà vidè la diferenza intra el nord de l'Italia e'l rest di alter popuj sòta l'Italia in acordi ai abitüdin e i tradiziun diferent di sò gent. I diferenz vegnen culigaa al fat che in Padania eren nassüü i liber cumün de l'Età de mezz dopu de l'ann Mila. La definiziun del Putnam la met dent in de la Padania anca la Tuscana, i March e l'Umbria, regiun che però per lengua e geugrafia fan part de l'Italia centrala.
A bun cünt, la Padania a l'è quel che un temp al se ciamava Lumbardia perchè inscì a l'era ciamada tüta la tera padan-alpina.
La Padania e la Lega Nord
La parola Padania la gh'ha avüü una difüsiun granda a partì di agn '90, quand che la Lega la gh'ha avüü i sò prim sücess pulitegh. Il 15 de setember del 1996 la Lega Nord l'aveva pruclamaa la Dichiarazione di indipendenza della Padania (Diciaraziun d'indipendenza de la Padania) cunt el nom ufizial de Repubblica Federale della Padania (Repübliga Federala de la Padania).
Bianca Maria Sforza de Carevasg
Biografia
Fioeula del Franzesch III e de la Eleonora Salviati, la deventa marchesa dòpo 'n quaj mes del sò nass, a la mort del pader. In del 1712 la ottegn de l'Imperator la certificazion de podè menà innanz el sò titol.