cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Ford
L’à lauràt per piö de 50 agn e l’à giràt piö de 140 film ach se quàze töcc i sò film sènsa paròle i è ‘ndài perdìcc. L’è consideràt ü di regìsti piö ‘mportàncc de la sò època ‘nsèma al Ingmar Bergman e al Orson Welles.
L’è stacc ü di prim a ‘mpegnàs a sircà di pòscc a l’apèrt per girà i sò film (location shooting) al pòst de filmài dét in di stüdi cinematogràfech e i sò film i è famùs ach per chèsto, basta pensà ad ezèmpe ai scéne de Stagecoach e de Se ta cati... ta copi! ciapàde in de la Monument Valley.
Per dà amò piö fórsa a chèsta sò scèlta l’è stacc ach ü di prim a fà di riprése larghe (lòng shot), ciòe di riprése che i fà èt l’atùr de luntà ‘nsèma a töt chèl che ghe stà ‘ntùren isé de ligàl ‘nsèma l’atùr e i pòscc ‘ndóe che l’éra giràt ol film.
Guanajuato
right|thumb|250px Guanajuato a l'è una cità del Messich, la capital del stat de Guanajuato. A l'è a 1996 meter de altitüdin e'l gh'ha 70.798 abitant (2005).
A l'è un Patrimoni de l'Ümanità de l'UNESCO.
Policlinich de Milan
El Policlinich de Milan (ciamaa anca Ospedaa Maggior o Ospedaa Cà Granda) a l'è el pussee antigh ospedaa milanes, fondaa in del 1456 del Duca Franzesch Sforza con sed in la Cà Granda e l'è al dì d'incoeu l'è organizzaa legalment 'me fondazion e recognossuu 'me IRCCS.
L'è convenzionaa con l'Università di Studi de Milan per noeuv cors de laurea e ghe dependen 'n poo de clinegh, per esempi la Mangiagalli, la De Marchi e la clinica del lavorà Luigi Devoto, inscì de rendél on center comprensiv cont del pront soccors in d'ona motta de ambit.
L'ha daa origin in la soa storia ai ospedaa de Ninguarda, Sest e al San Carla, che hinn deventaa poeu autonom.
León, Guanajuato
Léon a l'è una cità in del stat de Guanajuato in Messich. Al gh'ha pressapoch 1,15 miliun de abitant e l'è la setima cità del paes per pupulaziun e quela püssee granda del Guanajuato.
Hausham
Hausham l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Miesbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 22.28 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Hausham el se tróa a 'na altèsa de 765 méter sura 'l leèl del mar.
Groscavallo
Groscavallo (en piemontés: Grosscaval) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 213 abitàncc, 'na superfìce de 92 km² e 'na densità de 2 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ala di Stura, Balme, Bonneval-sur-Arc (FR-73), Ceres, Ceresole Reale, Chialamberto, Noasca.
Oberrüti
Oberrüti a l'è un cumün svizzer del distret de Muri. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 5.37 km², e al se tröva a una altitüden de 416 meter sura al livel del mar.
El cumün de Oberrüti a l'è tacaa ai cumün de Dietwil, Hünenberg (ZG), Risch (ZG), Sins.
Manzanillo, Colima
right|thumb|250px Manzanillo a l'è una cità in del stat de Colima, Messich. Al gh'ha 137.842 abitant (2006) e l'è un port impurtant.
Lanz
Lanz (nom ufizial in italian: Lanzo d'Intelvi) l'è on ex comun de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de, 'na superfiss de 0 km² e 'na densità de 0 ab./km². El paes, situaa in sül Lagh Ceresi, el se troeuva al confin cont el canton svizzer del Tisin (comun de Arogn e de Lugan).
Del 2017 a l'è part del noeuv comun de Volta Vall d'Intelv, del che l'è capploeugh.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Lanz l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Dialet munferin
Difüsiun e variant
Cul termini munferin s'intend minga una parlada üniga, ma tüt i dialet che vegnen parlaa in del Munferaa, una regiun storiga del Piemunt uriental, sitüada tra i pruvincc de Ast e (suratüt) Lissandria, al cunfin cun la Lumelina a ovest. De fat i parlà del Muferaa de sota hin püssee visin al mudel de Piemuntes uriental parlaa ad Ast o a Vercei (dunca cunt una quai inflüenza lumbarda), menter in del Munferaa de sura (a süd, in direziun de l'Apenin) i dialet vegnen inflüenzaa del Ligür d'Ultragiuv, cumpagn de quel de Ovada.
Carateristigh
A Casale Monferrato i verb de la prima cuniügaziun finissen per a, per esempi parlà, travajà, lavà, andà, e via andà, quij de la segunda e i ausiliar per i cume legi, scrivi, dovèj, essi, avèj, e quij de la tersa per i : partì, finì, stabilì. L'articul mascülin singular a l'è al: al lìbar, al pan, al minìstar, al previ, e via andà; per al feminin la: la dòna, la scola, la cadrega, la tàula; el plüral maschil a l'è i: i por, i sòld, i lìbbar, i previ; e'l plüral feminil al:al dòni, al tumàtichi, al cadreghi.
L'artìcul indedeterminativ a l'è, per el mascülin, in. Esempi in lìbar (un liber), in minìstar, in burich; per el feminin na. Esempi na dòna (una dona), na crava (una crava), na scola (una scöra), na tomàtica. Per el plüral i nom, mascülin, generalment, resten invariaa, menter per el feminil cambien la final da a a i. Esempi: cesa = cesi, cumesa = cumesi. L'agetiv pusessif a l'è per el singular mascülin : al me, al to, al so, al nost, al vost, al so; Per el singular feminin la me, la to, la so, la nostra, la vostra, la so. Per el plüral mascülin i me, i to, i so, i nost, i vost, i so; Per el plüral feminin al me, al to, al so, al nostri, al vostri, al so.
Atenziun però che cunt i parent al singular se dupera minga l'articul: se dis minga al me pari, al to fradè, la sò nora ma se dis, me pare, to fradè, sò nora. L'istessa regula de l'agetiv pussesiv la var anca per i prunom. Agetiv dimustrativ: se la roba che se parla a l'è arent se dis "is" per el singular maschülin par esempi, is libbar, is curtè, is peijar; Se dis "sa" per el singular feminin, per esempi, sa sotula, sa stadera, sa dona; Per el plüral mascülin e feminin "si" si libbar, si curtè, si sotuli, si doni. Se la roba che se parla a l'è luntana, se dis "cul" per al singular mascülin, esempi cul quadernu, cul lapis, cul quadar; Se dis "cula" per el singular feminin esempi: cula stivia, cula scola, cula tumatica; Per el plüral mascülin "cui" esempi cui quadernu, cui lapis, cui quadar; Infin se dis "culi" per el plüral feminin esempi culi stivij, culi scoli, cul tumatichi
Dialet de Bistagno (AL)
In om a l'eiva dui fanciot. Er pü pcit di dui l'ha dicc a sò pari: "Pari, dam ra mè part che 'm tuca!" e chil u j'ha divis. E da lì a caich dì, bütaa tüt ansem, er pü zuvu u 's n'è andaa ant in pais luntan, e lì l'ha discipaa tüt er facc sò a mangiä e beivi e fä anpò 'd tüt. E dop d'avèi sgairaa tüt quant, u j'è staa 'na gran caristia ant quël pais, e chil u s'è truvaa sensa mangiä. E l'è andaa da ün d'quël pais e u s'è giüstaa da servitù. Ist che qui u l'ha mandaa a 'na sò cascina a scöi i ghin. E u s'areiva ampii aurantee ra pansa dra giandr ch'i mangiavu i pors, ma u 'n j'era niün che 'j na dess. Ma, arcnunscindsi, l'ha dicc: "Quancc famij an cà 'd mè pari ch'i han bundansa 'd pan, e mì qui a möir d'fam! A sautrö sü e andrö da mè pari e a 'j dirö: O pari, a i hö faa pcaa contra u Signur e contra 'd vui; Mì a 'n merit pü d'essi ciamaa vost fì; tratém cum jün di vos'cc servitur". E, aussandsi, l'è andaa da sò pari. Apena che sò pari u l'ha vist da luntan, u j'è vnüü cumpassion, l'è curii pr'andä ancontra, u l'ha brassaa e u l'ha basgiaa. E 'r fì l'ha dicc al pari: "O pari, a i hö pcaa contra u Signur e contra 'd vui; a 'n merit pü d'essi ciamaa vost fì. E 'r pari l'ha dicc ai soi servitur: "Purtee sübit er robi ch'l'eiva an prüma e vestìl, e bütéj l'anè ant u dé, e 'r scarpi ant i pee; E mnee qui 'n videl grass, e massél, e mangiumle e stuma alegr; Perché ist mè fanciot l'era mort e l'è arsüscitaa, l'era pers e u s'è truvaa". E i han cmenzaa a mangiä. Er pü grand d'is'cc dui fanciot l'era 'n campagna e avninda e vsindandsi a cà l'ha sentii a sunä e ch'i balavu. E l'ha ciamaa jün di servitoi e u l'ha interugaa cossa ch'l'era tüt quël fracass. E chil u j'ha arspost: "Vost frel l'è vnüü a cà e vost pari l'ha faa massä in videl grass perché l'è vnüü a cà ardii". E chil u s'è inrabiaa e u 'n vreiva pü andä a cà; dunca 'r pari l'è sciurtii e l'ha cmansipiaa a pregäl. Ma 'r fì, arspundendij, u j'ha dicc: "Vardee, i son zà tancc agn ch'a 'v fass u servitù, e quandi ch'i m'èi cmandaa, a v'hö sempr'ubdii, e i 'n m'èi mai daa in cravet da godmi con i amisg. Ma 'pena ch'l'è rivaa ist vostr fanciot qui, ch'l'ha mangiaa er facc sò con der doni, tal e qual i j'èi faa massä in videl grass". Ma 'r pari u j'ha dicc: "O fanciot, tì t'èi sempr staa con mì, e quël ch'a i hö mì, l'è tò; ma l'era trop du giüst d'mangiä, d'beive e 'd fä festa, perché ist tò frel l'era mort e l'è arsüscitaa; u s'era pers, e u s'è truvaa". Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, de pag. 551
Un dialugh teatral (dialet de Casale Monferrato)
[...] [http://www.archive.org/stream/raccoltadidiale01orlgoog#page/n40/mode/2up Attilio Zuccagni Orlandini, Raccolta di dialetti italiani con illustrazioni etnologiche, 1864, a partì de pag. 33]
Dialet de Vignale Monferrato (Munferaa de sota)
A iei da savei che, ant i temp dal prüm re 'd Cipri, dop al conquist facc dla Tera Santa da Gotifré 'd Büglion, a j'é sücess che 'na sgnura 'd Guascogna a l'é andacia 'n palagrinagi al Sapolcro; quand ch'a l'é tornaia andarera e ch'a l'é stacia 'nt Cipri, a l'ha racivii dal figüri grami da 'd cativi parsoni. Cula sgnura a l'é rmasa tanto mortificaia 'd su-lì ch'a l'ha pansaa d'andà a lamantàssi dal re; ma j'é stai dicc ch'al maritava nanch la speisa, parchè 'l re l'era tanto in sansuscì e in poch 'd bon che, anveci 'd fà giüstisia par i atar, al parmutiva ch'a 'j na feisso a chil d'ogna color e, par cul, tücc a 's pijavo 'l piasì 'd fàj dispressi. Cula sgnura, santind su-lì e disparaia pü che prüma, a l'ha pansaa che la sula straa par consolàssi 'n poch a l'era d'andà a mortificà 'l re; a 's j'é donca presentàssi adnan a pianzinda e a j'ha dicc: "Süra maestà, mì a ven nenta da chil con l'ideia ch'a 'm vandica dl'angiüria ch'a m'han fàmi, ma anmach par ch'a 'm mostra cmé ch'al fa a soportà culi ch'a 'm diso ch'a 'j fan, e mì amparërò a rassügnàmi dla mia, che al Signur al lo sa con qual piasì a 'j armütreissa a chil, da zà ch'a l'ha 'l spali acsì bogni!" 'L re, che fina anlora l'era sempar stacc mol e andicis, squasi cmé ch'a 's fissa svigiàssi d'andrumì, a l'ha cminsipiaa a pünì coi ch'a 'j avo facc tanti dispressi a cula sgnura, e a l'é dvantaa par sempar gilos cüstodi dl'onor dla sò curogna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n98/mode/2up ibidem, pagg. 75-76]
Brion (FR-01)
Brion l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Nantua, del circondàre (arrondissement) de Nantua e del dipartimènt de l'Ain.
Dialet munferin
Dialet de Carpeneto (Munferaa de sura)
A digh dunca che ant i temp dir prim re 'd Sipr, dop ir uadagn faa dra Tera Santa da Gufrè 'd Bugliun, u s'è daa che ina giantil sira dra Uasconia r'è andaia 'n piligrinage au Sipulcr e, da là turnanda 'ndrera, rivaia ant Sipr da dui o trei birbant d'assassin vilanament r'è staia ultragiaia; e d'ist ultrage chira anmagunindse sensa requie, r'ha pensaa ben d'andä a ciamä rasun dau re. Ma i j'han dicc che chile l'era csì muleja 'nt i facc soi e csì limosnun che u 'n bastava nenta che chile i spressi di atr u 'n vandicheiss nenta cun ra giüstisia, ma ansi dir mijera e mijera 'd spressi fai a chile u supurtava cun viltà sparsiaia, tant che chiunque l'aveiss cäica ratela u 's ra sfugava da pir chile fanda cäich spresse o disunur au re. Cula siura, santinda ist robe, disperaia ch'a 'n s'peiva vandicä, pir cunsulässe an po' d'ista secada a s'è bitaia 'nt ra testa d'auréi dì la sua chira cmè i atr ans ra muleja d'ist re. E, andandje pianzinda dadnan, a j'ha dicc: "Car ir mè siur, mì a 'n ven nenta a ra soi presensa pr'aspiciäme da chile vandeta dir maa ch'u m'è staa faa, ma 'n lò 'd cula vandeta at pregh che t'im mustre cmè ti 't sofre i spressi ch'a so che j'han fai a tì pirchè, amparanda da tì, mì a possa cun pasiensa supurtä i mei spressi ch'i m'han faa e che, u 'l sa u Signur, se mi a fiss bugna aurantera a ti regalreiva a tì, ch'it hai ir spale csì bugne da purtä". U re, anfigna anlura ch'l'era staa putiun e pigr, svigiandse squase da drumì, cmensanda dau spresse faa a ista dona, che chile l'ha vandicaa prope ben, l'è dventaa afamaa prope 'd vendicässe 'd ticc cui là che da anlura 'n poi i feisso cäicoss cuntra l'unur dra sò curugna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n92/mode/2up ibidem, pag. 69]
Gravere
Gravere (en piemontés: Gravere) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 682 abitàncc, 'na superfìce de 18 km² e 'na densità de 38 ab./km². El cunfìna coi cümü de Giaglione, Susa, Chiomonte, Meana di Susa, Usseaux.
Brion (FR-01)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Bize-Minervois
Bize-Minervois l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Ginestas, del circondàre (arrondissement) de Narbonne e del dipartimènt de l'Aude.
Brion (FR-01)
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.48 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 469 méter a 'na altèsa màsima de 642 méter söl leèl del mar.
Bize-Minervois
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Brion (FR-01)
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Brion l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Bize-Minervois
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 20.8 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 34 méter a 'na altèsa màsima de 323 méter söl leèl del mar.
Monbetsu
Monbetsu a l'è una cità de port de pressapoch 24.000 abitant in sü la riva nord-urientala de l'isula d'Hokkaido, in Giapun.
Bize-Minervois
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Bize-Minervois l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Los Mochis
Los Mochis a l'è una cità in del stat de Sinaloa, Messich. Al gh'ha 231.977 abitant (2005). A l'è in del nord del Sinaloa e l'è in sü la costa pacifega, denanz a la California Bassa. 250px|thumb|La Gesa del Sacher Cör (Cor Sagrado)
Lava
thumb|300px|right|Lava La lava a l'è la part del magma "rütada", ciuè spüada föra, che la ria in sü la süperfiss de la Tera o in cel. La gh'ha un culur negher o russ, e se veden dent di bul d'aqua e de acid.
Ös de Sura
Ös de Sura (Osio Sopra in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 10 km de la sità e a 192 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Dàlmen, Filàch, Leàt e Ös de Sóta.
Mazamitla
right|thumb|250px
Ös de Sura
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ös de Sura l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Mazamitla
Mazamitla a l'è una cità in del stat de Jalisco, Messich. A l'è in del süd-est del paes, a 124 km de Guadalajara. Al gh'ha 11.671 abitant (2005).
Lasnigh
Lasnigh (nom ufizial in italian: Lasnigo) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta, cont ona superfiss de 0 km² e ona densità de 0 ab./km². El paes el se troeuva in del Triangol Larian, al confin con la Provincia de Lecch (comun de Vassena).
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Lasnigh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Irschenberg
Irschenberg l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Miesbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 53.94 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Irschenberg el se tróa a 'na altèsa de 731 méter sura 'l leèl del mar.
Pagassà
Pagassà (Pagazzano in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 15 km de la sità e a 126 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Barià, Brignà, Careàs e Morèngh.
Givoletto
Givoletto (en piemontés: Givolèt) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 2.183 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 182 ab./km². El cunfìna coi cümü de Varisella, La Cassa, Val della Torre, San Gillio.
Briord
Briord l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Lhuis, del circondàre (arrondissement) de Belley e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.29 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 200 méter a 'na altèsa màsima de 580 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Briord l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Kreuth
Kreuth l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Miesbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 122.26 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Giaveno
Giaveno (en piemontés: Giaven) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 14.534 abitàncc, 'na superfìce de 71 km² e 'na densità de 205 ab./km². El cunfìna coi cümü de Avigliana, Valgioie, Coazze, Trana, Perosa Argentina, Cumiana, Pinasca.
50
El 50 a l'è 'n ann del prim secol.
.gh
.gh a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Koppigen
Koppigen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.98 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Koppigen al se tröva a una altitüden de 475 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alchenstorf, Höchstetten, Niederösch, Obergerlafingen (SO), Recherswil (SO), Utzenstorf, Willadingen, Zielebach. miniatura|manzína|200px|Sankt Niklaus
IPhone 7 Plus
iPhone 7 Plus l'è on smartphone de la Apple, el modell de desema generazion. L'è 'l successor de l'iPhone 6s Plus.
Koppigen
Storia
Koppigen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1139 e anca püssee tard, in del 1181-82 col nom de Chopingen.
IPhone 7 Plus
L'è disponibil in di color tradizionai de Arsgent, Or e Or roeusa e in di noeuv color Jet Black e negher opach.
Koppigen
Storia
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
IPhone 7 Plus
Rispett ai sò predecessor el gh'ha minga el botton home fisegh: al sò post el gh'è on botton touch. El resist anca a la polver e ai schizz de aqua.
Obersiggenthal
Obersiggenthal a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 8.36 km², e al se tröva a una altitüden de 420 meter sura al livel del mar.
El cumün de Obersiggenthal a l'è tacaa ai cumün de Baden, Endingen, Ennetbaden, Freienwil, Lengnau, Turgi, Untersiggenthal, Würenlingen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Mexicali
right|thumb|La Catedral de la Nuestra Señora de Guadalupe|250px Mexicali a l'è una cità del Messich e la capital del stat de la California Bassa. A l'è la cità püssee a nord de l'America Latina e l'è arent al cunfin cun la California, USA. Al gh'ha 902.983 abitant (2005).
Otterfing
Otterfing l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Miesbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 21.47 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Otterfing el se tróa a 'na altèsa de 675 méter sura 'l leèl del mar.
51
El 51 a l'è 'n ann del prim secol.
Germagnano
Germagnano (en piemontés: Germagnan) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 1.291 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 92 ab./km². El cunfìna coi cümü de Pessinetto, Lanzo Torinese, Traves, Viù, Cafasse, Vallo Torinese, Fiano.
Cnoc Maol Réidh
El Cnoc Maol Réidh (ingles: Mweelrea; in lombard el voeur dì "bricch gris e biott") a l'è ona montagna irlandesa. A l'è volt 814 meter sora el nivell del mar, e 'l se troeuva in de l'ovest del paes.
Lhůta
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Plzeň-město.
Parsànega
Parsànega (Parzanica in Italià) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha abitàncc, 'na superfìce de 10,7 km² e 'na densità de 0 ab./km². El se tróa sùra al Lach d'Izé a 47 km de la sità e a 753 méter söl lièl del mar.
El cunfìna coi cümü de Fonté, Marù (BS), Muntìzola (BS), Rìa de Sólt, Taèrnola, Ìgol.
Evulusiù demogràfega
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Parsànega l'è ilüstràt in de la tabèla ché sóta:
Torrevecchia Teatina
Torrevecchia Teatina l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 3.746 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 268 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chieti, Francavilla al Mare, Ripa Teatina, San Giovanni Teatino.
Telgàt
Telgàt l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la pianüra bergamasca sö la ria drécia del fiöm Òi.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 18 km de la sità e a 191 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bólgher, Ciüdü, Grömèl, Palasöl (BS), Palösch.
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Telgàt l'è mostràt in de la tabela ché sóta
52
El 52 a l'è 'n ann del prim secol.
Durfort-et-Saint-Martin-de-Sossenac
Durfort-et-Saint-Martin-de-Sossenac l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Sauve, del circondàre (arrondissement) de Vigan e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16.28 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 120 méter a 'na altèsa màsima de 324 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Durfort-et-Saint-Martin-de-Sossenac l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Oaxaca de Juárez
right|thumb|250px|La Catedral de Oaxaca thumb|right|Strà in Oaxaca|200px Oaxaca de Juárez (La'a in Zapotec, Ñuu Nunduva in Mixtec) a l'è la capital del stat de Oaxaca, Messich. La cità a l'è ciamada de Juárez in unur del Benito Juárez che l'è murüü chì. Al gh'ha 258.008 abitant (2005).
Uperazziú cuj cungjuunt
Cheest artícul al è cunsacraa a un primm aprocc a le uperazziú cuj cungjuunt e da le suve prupietaa : reüniú, intersezziú, diferenza, cumplementazziú , diferenza simétrica...
Definizziú
Par cada cungjuuntA e cada cungjuuntB, al esiist un cungjuunt U da che i elemeent i è chij da A e da B ( cheest chí al sigüta dal assioma da la reüniú ). In nutazziú simbòlica : L'ünicitaa dal cungjuunt U a l’è garantida pal assioma d'estensiunalitaa. Sa l nota « A U B » ( lesí « A üniú B » ), e sa l cjama reüniú da A e da B.
Par cada cungjuuntE da che i elemeent i è luur istess di cungjuunt, al esiist un cungjuunt S da che i elemeent i è chij di elemeent da E ( chest-chí al è òolt che l'Assioma da la reüniú ). In nutazziú simbòlica :
L'ünicitaa dal cungjuunt S a l’è garantida par l'assioma d'estensiunalitaa. Sa l nota« UE » ( lesí « üniú E » ), da le völte « U(E) », e sa l cjama cungjuunt suma da E :
Si E = { A, B, C, ... }, alura :
Caas da le famèje da cungjuunt
Al è pussíbil da definí la reüniú d'una famèja qual-sa-vöör da cungjuunt cuma la reüniú da töcc i cungjuunt da la famèja :
Recuvrameent
Un cungjuunt F al è un recuvrameent d'un cungjuunt E si e noma si ul cungjuunt suma da F al è iguaal a E. Par esempi, ul cungjuunt singletú { E } e ul cungjuunt da le parte i è düü recuvrameent da E, u, in d'òolt tèrmen :. D'après vargot ch’al precéet, l'üniú da düü recuvrameent (u plüü) al è amò un recuvrameent.
Definizziú
Par cada cungjuuntA e cada cungjuuntB, al esiist un cungjuunt S da che i elemeent i è chij cumü a A e a B ( cheest chí al sigüta da l'assioma da séparazziú ). In nutazziú simbòlica : L'ünicitaa dal cungjuunt S al è garantida par l'assioma d'estensiunalitaa. Sa l nota« A ∩B » ( lesí « A intèr B » ), e sa l cjama intersezziú  da A e da B.
Par cada cungjuuntE da che i elemeent i è luur istess di cungjuunt, al esiist un cungjuunt S da che i elemeent i è chij cumü a töcc i elemeent da E ( cheest chí al sigüta da l'Assioma da séparazziú ). In nutazziú simbòlica :
L'ünicitaa dal cungjuunt S al è garantida par l'assioma d'estensiunalitaa. Sa l nota« ∩E » ( lesí « intèr E » ), da le völte « ∩(E) », e sa l cjama cungjuunt nücli u fuunt cumü da E :
Rottach-Egern
Rottach-Egern l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Miesbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 59.10 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Rottach-Egern el se tróa a 'na altèsa de 736 méter sura 'l leèl del mar.
Uperazziú cuj cungjuunt
Caas di famèje da cungjuunt
Al è pussíbil da definí l'intersezziú d'una famèja qual-sa-vöör da cungjuunt cuma l'intersezziú di cungjuunt cumpusaant chesta famèja :
In particülaar, par una famèja vöja da cungjuunt, al è la « classa » da töcc i cungjuunt e al è dunca mia un cungjuunt.
Cungjuunt dis·gjuunt
Düü cungjuunt i è dis·gjuunt si e noma si la suva intersezziú al è vöja, i.e. s'i gh’a mia d'elemeent in cumü. Par esempi, si A = { 1, 2 } e B = { 3, 4 }, alura A ∩B = Ø, e A e B i è dunca dis·gjuunt.
Al esiist düü manere da generaalizá chesta definizziú a plüü da düü cungjuunt :
Cheste dò nuzziú i è diferente : si di cungjuunt dis·gjuunt düü a düü i è globalameent dis·gjuunt, di cungjuunt glubalameent dis·gjuunt i è mia necessariameent düü a düü dis·gjuunt.
Liamm cun la reüniú
A puvons demustrá (UN1) e lassá (UN2) a títul d'esercizzi.
Da cada custaa da l'igualtaa (UN1) al figüra un cungjuunt e sa l vöör demustrá che chiist cungjuunt i è iguaj. Grazzia a la prupusizziú 2 sü i sübcungjuunt, una strategía pussíbil al è da mustrá che cada custaa al è un sübcungjuunt da l'òolt.
Par la prupusizziú 2, (1) e (2) reünide i pröva che ul cungjuunt da manzina al è iguaal al cungjuunt da drita, cuma prevedüü.
Partizziú d'un cungjuunt
Una partizziú  d'un cungjuunt E a l’è par definizziú un recuvrameent da cheest-chí par di cungjuunt mia vöj e dis·gjuunt düü a düü. Par esempi, { lündasdí, mardí }, { mercurdí, gjöbia } e { vendredí, sàbet, dumènega } i furma una partizziú dal cungjuunt di dí da la semana.
Chesta nuzziú la furmaliza l'idea intütiva da « retaj » d'un cungjuunt in plüü « tocch ». L'interess da chesta nuzziú al parissarà plenameent cul stüdi di relazziú d'equivalenza.
Definizziú
Par cada cungjuuntA e cada cungjuuntB, al esiist un cungjuunt D da che i elemeent i è chij da A ch’al i partegn mia a B ( cheest chí al sigüta da l'assioma da séparazziú ). In nutazziú simbòlica : L'ünicitaa dal cungjuunt D al è garantida par l'assioma d'estensiunalitaa. Sa l nota« A \ B » ( lesí « A maanch B » ), e sa l cjama diferenza da A e da B. « Fá la diferenza » da düü cungjuunt A e B sa diis apó « restá » B da A.
Prupietaa
Chesta darera prupietaa la pöö da fatt sa dedüí da le precedente. D14 e D15 i pöö vess cunfruntade, in l’istessa manera che D12 e D17.
Definizziú
Düü cungjuunt B e C i è cumplementari int un cungjuunt A si i furma una partizziú  da A.
Par cada cungjuuntA e cada cungjuuntB, si B al è cuntegnüü in A, alura A \ B sa l nota plütòost « A - B » (lesí amò « A maanch B »), e sa l cjama cumplementari relatif da B in A.
Si Ω al designa un üniveers, e A un cungjuunt (forçadameent cuntegnüü íntal üniveers), alura Ω - A al designa ul cumplementari assulüü da A. Al è notaa abitüalameent \bar A (lesí « A bara » u « mia A »).
Par cada cungjuuntA e cada cungjuuntB, al esiist un cungjuunt D da che i elemeent i è chij ch’i partegn al síes a A, al síes a B, però mia aj düü cuntempuraniameent (l'esistenza da cheest cungjuunt la sigüta dal assioma da séparazziú e dal assioma da la reüniú). In nutazziú simbòlica : L'ünicitaa dal cungjuunt D a l’è garantida par l'assioma d'estensiunalitaa. Sa la nota« A Δ B » (lesí « A delta B »), e sa la cjama diferenza simétrica da A e da B.
Al esiist dò otre definizziú equivalente : Chesta darera definizziú la gjüstífega ul nomm da diferenza simétrica daa a chesta uperazziú.
Prupietaa
Chesta prupietaa la gh'a par cunseguenza imediata :
Chesta prupietaa la gh'a al so tuurn par cunseguenza :
Esempi
Par illustrá cheste nuzziú, al síes A ul cungjuunt da le persone da manzina, e B ul cungjuunt da le persone blunde. Alura A ∩ B al è ul cungjuunt da töcc i manzinée bluunt, e A ∪ B al è ul cungjuunt da tüte le persone ch’i è u manzinere u blunde, u i düü. A \ B, al cuntrari, al è ul cungjuunt da tüte le persone ch’i è manzinere però mia blunde, e B \ A al è ul cungjuunt da tüte le persone blunde però mia manzinere. Infí, A Δ B al designa ul cungjuunt da tüte le persone al síes blunde, al síes manzinere, però mia i düü cuntempuraniameent.
Adess süpusemm che E al síes ul cungjuunt da töcc i vess ümà, e che F ul cungjuunt da töcc chij ch’i gh’a da plüü da 1000 agn. Vargott è-l E ∩ F in cheest caas? Nissü ümà al gh'a plüü da 1000 agn, dunca E ∩ F gh’a da vess ul cungjuunt vöj : Ø.
A emm enümeraa senza démustrazziú plüü da prupietaa sémplis di uperazziú cuj cungjuunt. Cheste prupietaa i pöö vess visüalisade cuj diagraam da Venn.
Letkov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Plzeň-město.
Oberwil-Lieli
Oberwil-Lieli a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 5.35 km², e al se tröva a una altitüden de 530 meter sura al livel del mar.
El cumün de Oberwil-Lieli a l'è tacaa ai cumün de Aesch bei Birmensdorf (ZH), Arni, Berikon, Birmensdorf (ZH), Unterlunkhofen, Zufikon.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Volcan
miniatura|right|400px|L'eruzzion del Mount St. Helens in del [[1980]] El volcan a l'è una strutura geologega che la se forma con la vegnuda su, despoeu de atività erutiva, de preja fonduda, el magma.
Adlwang
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Volcan
A l'è formad de una strutura minga visibel, de denter de la rusca, che la ciapa denter la camera magmatega e i condot magmategh, e una strutura visibel de foeura formada de l’altura volcanega, in gener pu o manch conega, fada su de l'insema di materiai liquid, solid o gassos che inn stad emetud del crater volcanegh o di crater in di varie fas erutive del volcan. Pussee in general inn considerad volcan tute i descontinuità in de la rusca de la Terra travers che, con manifestazzion varie, se fann strada i prodot de l'atività magmatega endogena: polver, gas, vapor e materiai fondud solid. La sortida del material volcanegh: lava, scender, lapill, gas, scorie e vapor d'aqua, a l'è ciamada eruzzion.
La forma e l'altezza de un volcan dependen da tant fator, coma l'età del volcan, el tip de atività erutiva, la tipologia de magma e i carateristeghe de la strutura volcanega de sota al mont volcanegh. In su la superfis de la Terra el 91% di volcan a l'è sota l'aqua (la pupart longh i dorsai medi oceaneghe), circa 1500 inn quei incoeu pizzad in sui terre.
Descrizzion
miniatura|Schema strutural de un volcan In de l'astenosfera e in de la rusca terrestra, despoeu di process tetonegh, se fann su grosse masse magmateghe a causa di forze tetoneghe, di atrid e di nivell de pression e temperadura. Quei fator chì representen poeu anca i cause de la vegnuda su e foeura de magma in su la superfis terrestra e donca anca la causa di eruzzion.
Quell che l'è comunement ciamad volcan, in de la terminologia tecnega a l'è definid edifizzi volcanegh o con volcanegh, ma desgià che el termen pussee doperad a l'è volcan, l'edifizzi volcanegh el vegn despess ciamad inscì anca in geologia.
Un generegh volcan a l'è formad de:
El camin a l'è minga semper in su la perpendicolar de la faja de indova 'l vegn el magma, desgià che el condot el poeul vesser anca a percors trasversal; un volcan el poeul vesser el camin de una faja a tant chilometer de distanza. A l'è el cas del Vesuvi, la so faja la passa a circa 40 km pussee a est.
Garzigliana
Garzigliana (en piemontés: Garzian-a) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 544 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 78 ab./km². El cunfìna coi cümü de Pinerolo, Osasco, Macello, Bricherasio, Cavour.
Krauchthal
Krauchthal a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 19.44 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Néifinn
El Néifinn (ingles: Nephin) a l'è ona scima irlandesa. A l'è volt 806 meter sora el nivell del mar. El se troeuva in del nord-ovest del paes.
Krauchthal
miniatura|manzína|250px|La gesa de Krauchthal El cumün de Krauchthal al se tröva a una altitüden de 585 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bäriswil, Bolligen, Burgdorf, Hindelbank, Lützelflüh, Mattstetten, Mötschwil, Oberburg, Vechigen.
Storia
Krauchthal l'è staa menziunaa la prima volta inturen a l'ann 1108-22 col nom de Crouchtal e pö anmò in de l'ann 1181-82 col nom de Crochtal.
Buellas
Buellas l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Viriat, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.21 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 448 méter a 'na altèsa màsima de 840 méter söl leèl del mar.
Palösch
Palösch (Palosco in Italià) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha, 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 0 ab./km². El se tróa vizì a l'Oi a 20 km de la sità e a 157 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bólgher, Calsinàt, Seedàt, Martinènch, Mürnìgh, Palasöl (BS), Pontòi (BS) e Telgàt.
Buellas
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Buellas l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Palösch
Endèla campàgna 'ntra Palösch e Pontòi, endèl 1156 gh'è stat combatìt öna di batàie piö violènte 'ntra chèle che 'ndèl Medioéf g'ha confrontàt Bresà e Bergamàsch. L'è stàda ciamàda "batàia de le Grumóre" e l'è finìda co la vitória dei Bresà.
Evulusiù demogràfega
L'andamènt de la popolasiù del cümü de Palösch l'è ilüstràda in de la tabela ché sóta:
Wuppenau
Wuppenau a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.1 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Wuppenau al se tröva a una altitüden de 615 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Braunau, Bronschhofen (SG), Kradolf-Schönenberg, Niederhelfenschwil (SG), Schönholzerswilen, Zuzwil (SG).
Pedrèngh
Pedrèngh (Pedrengo in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 6 km de la sità e a 262 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Albà Sant Alisànt, Górel, Scans, Seriat e Tur de Ròer.
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Pedrèngh l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Oeschgen
Oeschgen a l'è un cumün svizzer del distret de Laufenburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 4.38 km², e al se tröva a una altitüden de 342 meter sura al livel del mar.
El cumün de Oeschgen a l'è tacaa ai cumün de Eiken, Frick, Kaisten.
Giuliano Amato
drita|250px|miniatura| Giuliano Amato Giuliano Amato (Türì, 13 de màgio del 1938) l'è 'n òm pulìtich, giürìsta custitusiunalìsta, mèmber de l'Asociasiù Italiàna dei Costitusiunalìsti e docènt üniversitàre italià.
El g'ha ìt 'na cariéra pulìtica de prim lièl: l'è stat en mèmber del Partìt Socialìsta Italià, el g'ha aderìt a l'Ulivo e per öltem al Partìt Democràtich.
L'è stat apò:
Ai 2 de zögn del 2008 el g'ha anunciàt püblicamènt che 'l se slontanàa definitivamènt de la pulìtica itàliana. Endèl 2009 l'è stat numinàt presidènt de l'Istituto de l'Inciclopedìa italiàna Treccani.
Ghitarista
'L ghitarista (chitarista in lumbard uriental) l'è quel müsegh che 'l sona la ghitara.
Carateristich
La ghitara l'è un istrüment bel versatil, e donca 'l ghitarista 'l pö vegh di mansión diferent a seconda di cas. Int un grüp müsical 'l pö sunà sia l'acumpagnament ritmich che la ghitara sulista.
Un ghitarista 'l pö plücà i cord con i óng o sunàj cun 'l pletro.
53
El 53 a l'è 'n ann del prim secol.
Bassista
'L bassista l'è quel müsegh che'l sona 'l bass (o ghitara bass), sia eletrich che acüstich.
La parola di volt l'è druvaa anca per indicà quij ch'i sonen 'l cuntrabbass, specialment int i cuntest jazz, rock o pop. De solit int la müsega classega se dröva la parola cuntrabbassista.
Blomac
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.41 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 56 méter a 'na altèsa màsima de 86 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Blomac l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
.gi
.gi a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Rosello
Rosello l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 342 abitàncc, 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 18 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agnone (IS), Borrello, Castiglione Messer Marino, Pescopennataro (IS), Roio del Sangro, Villa Santa Maria.
La Burbanche
La Burbanche l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Virieu-le-Grand, del circondàre (arrondissement) de Belley e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.82 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 334 méter a 'na altèsa màsima de 860 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de La Burbanche l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
55
El 55 a l'è 'n ann del prim secol.
Valley
El cümü de Valley el se tróa a 'na altèsa de 650 méter sura 'l leèl del mar.
.gl
.gl a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Piedicavallo
Piedicavallo (en piemontés: Pedcaval) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Bièla. El g'ha presapóch 187 abitàncc, 'na superfìce de 17 km² e 'na densità de 11 ab./km². El cunfìna coi cümü de Andorno Micca, Bioglio, Callabiana, Campiglia Cervo, Gaby (AO), Pettinengo, Rosazza, Sagliano Micca, Selve Marcone, Tavigliano, Valle Mosso, Valle San Nicolao.
Kladno
thumb|El münicipi de Kladno thumb|La bandera de la cità Kladno l'è una cità de la Repübliga Ceca cunt una pupulaziun de 110.000 abitant (se cüntum anca i paesot inturna).
Storia
El prim ducüment che parla de la presenza de 'stu sit l'è del XIV secul. In del 1561 l'ha ciapaa el titul de cità.
L'è la cità induve l'è nassüda l'indüstria ceca, e per quest (ultra che per el fat che la se tröva propi visin a Praga) l'è riessida a resist anca a la crisi ecunomiga che l'è vegnüda föra dopu la fin de la ditadüra cumünista.
Cadenabbia
miniatura|Cadenabbia vista del lagh Cadenabbia (inscì anca in Italian) l'è la frazion del comun laghee de Griant, in de la Provincia de Comm. La se troeuva in sul lagh, a sud de Griant e minga delongg de Tremezz. Al de là del lagh a gh'è 'l paes de Bellas, in sù la ponta del Triangol Larian. L'è cognossuda per 'vèggh on mucc de bei vill e hotel de prestisg, indove che hinn passaa personn important de la storia: Stendhal, Giuseppe Verdi, la regina Vittoria, el kaiser Ghielm II, el cancellier todesch Konrad Adenauer.
Oyonnax
Oyonnax l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Oyonnax-Nord et Oyonnax-Sud, del circondàre (arrondissement) de Nantua e del dipartimènt de l'Ain.
Sliabh Mór
El Sliabh Mór (ingles: Slievemore; in lombard el voeur dì "montagna granda") a l'è ona scima irlandesa. A l'è volt 671 meter sora el nivell del mar, e 'l se troeuva in su l'isola de Acaill (ingles: Achill), in del nord-ovest del paes.
Oyonnax
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 35.98 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 440 méter a 'na altèsa màsima de 1082 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Oyonnax l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Castellví de Rosanes
a l'è un comun de la provincia de Barcelona, cont una popolazzion de abitant.
Vysoké nad Jizerou
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
Piatto
Piatto (en piemontés: Piat) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Bièla. El g'ha presapóch 552 abitàncc, 'na superfìce de 3 km² e 'na densità de 184 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bioglio, Callabiana, Camandona, Mosso, Quaregna, Ternengo, Valdengo, Vallanzengo, Valle San Nicolao, Veglio.
Vysoké nad Jizerou
El gh'ha el status de cità.
Suneta
La sunèta l'è un strüment müsical a fiaa che 'l se sona bufand e tirand sü l'aria cun i laver pugiaa sura a un bögg o a una serie de bögg. L'aria la passa int i bögg e la va a finì denter a di lamell. La pression determinada da l'aria la fà vibrà i lamell, generand 'l son müsical.
Int la tradizion müsicala lumbarda, la suneta l'eva de suent l'istrüment preferii di turutütela
Langnau im Emmental
Langnau im Emmental a l'è un cumün svizzer, capolögh del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 48 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Langnau im Emmental al se tröva a una altitüden de 736 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eggiwil, Lauperswil, Signau, Sumiswald, Trachselwald, Trub, Trubschachen.
L'è sitüaa in del Emmental superiur intra Berna e Lüserna.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Frossasco
Frossasco (en piemontés: Frossasch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 2.699 abitàncc, 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 135 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cumiana, Pinasca, Pinerolo, Pinerolo, Cantalupa, Roletto, Piscina.
Pèa
Pèa (Peia in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Gandì a 25 km de la sità e a 600 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Pèa l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Estézargues
Estézargues l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Aramon, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.59 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 49 méter a 'na altèsa màsima de 232 méter söl leèl del mar.
Occhieppo Superiore
Occhieppo Superiore (en piemontés: Ij Cep dë Dzora) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Bièla. El g'ha presapóch 2.881 abitàncc, 'na superfìce de 5 km² e 'na densità de 576 ab./km². El cunfìna coi cümü de Biela, Camburzano, Muzzano, Occhieppo Inferiore, Pollone, Sordevolo.
Estézargues
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Estézargues l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Strada voivodal 399
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 1 km.
Stazion de Centola-Palinuro-Marina di Camerota
La Stazion de Centola-Palinuro-Marina di Camerota a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Kyšice (Plzeň)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Plzeň-město.
56
El 56 a l'è 'n ann del prim secol.
Oftringen
Oftringen a l'è un cumün svizzer del distret de Zofingen. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 12.87 km², e al se tröva a una altitüden de 419 meter sura al livel del mar.
El cumün de Oftringen a l'è tacaa ai cumün de Aarburg, Dulliken (SO), Rothrist, Safenwil, Starrkirch-Wil (SO), Strengelbach, Walterswil (SO), Zofingen.
Černivci
Geugrafia
thumb|La pusiziun de la cità in del paes La se tröva a nord-est del paes, in la regiun de la Bücovina, al cunfin cun la Rumania. L'è traversada dal fiüm Prut. L'è 'l caplögh de l'oblast' umonima.
Storia
thumb|El teater La presenza ümana in 'stu sit chì l'è multu antiga (a partì del neulitigh).
Chichinscì l'è stada fada sü lungh el curs del fiüm Prut una furtezza dal princip Jaroslav Osmomysl. Ai temp la se ciamava Čern, ciuè "cità negra" (per el culur di mür, faa sü cunt el legn scür di rugur de la zona). La cità l'è stada trada giò dai Mungul in del 1259. I abitant s'hin spustaa da l'altra riva del fiüm e cul passà di agn han faa sü de növ el centru abitaa.
Süccessivament l'è stada abitada da gent neulatina: l'è testimuniaa del fat che quand in de la zona hin rivaa i Pulach, han incuntraa i Valach, che aveven ciamaa el fort Ţeţina.
Dal 1359 al 1775 la cità l'è stada sota el Principaa de Muldavia: la prima denuminaziun 'me Cernăuţi l'è del 1408. I Utuman le ciamaven Çernovi.
In del 1775, 1/10 de la Muldavia l'è finida sota el dumini de l'Austria: 'stu teritori l'ha ciapaa el nom de Bücovina. Cernăuţi l'è vegnüda la capital de la regiun; in del 1849 l'è diventada adiritüra vöna cità imperial, datu che la Bücovina l'era vegnüda un Dücaa. Per quest l'ha vist, giamò a partì del 1778, una certa fiuridüra cumerciala e cultürala, tantu che l'è stada ciamada la Viena piscinina. In del secul XIX l'è diventada un sit impurtant per la cultüra rumena, quela ücraina e quela yiddish: de fat l'è staa chì che l'è stada fada la prima cunferenza in Yiddish, in del 1908. Insoma, l'era una cità-simbul de la Miteleuropa.
In del 1918, cun la fin de l'Austria-Üngheria, Cernăuţi l'è passada a la Rumania. In del 1930 la gh'eva 112.400 abitant e la cumpusiziun etniga l'era quela chì:
Inultra l'era vöna di cinqu üniversità rumenn tra i dò guer.