cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sospirolo
Sospirolo (en vèneto: Sospiroi) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 3.193 abitàncc, 'na superfìce de 65 km² e 'na densità de 49 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belluno, Cesiomaggiore, Gosaldo, Rivamonte Agordino, San Gregorio nelle Alpi, Santa Giustina, Sedico.
Servitor del Popol (serie TV)
La serie la se po vardà a gratis de YouTube e l'è stada mostrada in TV in Ucraina, Bielorussia e in Russia, indova che però l'è sospenduda dopo del prim episodi a causa de 'n scherz - tajad in l'edizzion russa - in sul Putin. Disponibel in sul Netflix in vari Pajes, dopo de l'invasion russa de l'Ucraina vari alter canai televisiv s'inn interessad ai dirit de trasmission.
Peach (personagg)
Peach a l'è 'n personagg del mond de Mario. A l'è la prenzipessa del Regn di Fonsg e l'è de solit, in di titoi de la serie principala, el personagg che l'è rapii del Bowser e che 'l Mario el gh'ha de salvà. In Ocident a l'éra in origin ciamada "Prenzipessa Toadstool". El primm gioeugh che la ved protagonista, Super Princess Peach, a l'è sortii apena in del 2006. A l'è inamorada del Mario, de che l'è l'eterna morosa.
Orientament sessual
Cont el termen orientament sessual se indica l'attrazion emozionala, romantega e/o sessuala d'ona persònna vers gent del sess istess, de l'alter sess putost che de tucc e duu. El termen el pò riferiss, oltra, a on ses d'identitaa sociala che la persònna fà-sù sora la baa de quest attrazion chì, di comportament che ne deriven e da l'appartenenza a ona comunitaa d'individov che gh'hann l'orientament sessual istess.
Neuenmarkt
Neuenmarkt l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Kulmbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 18.95 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Neuenmarkt el se tróa a 'na altèsa de 348 méter sura 'l leèl del mar.
Orientament sessual
El concett de orientament sessual el se pò aplicà anca a tant specii del mond animal, indue gh'hinn i stess tipp de orientament che gh'ha l'omm. Tutavia, la sessualitaa di animal a l'è desferenziada da specia a specia e da quella di omen, e donca fà parallelism a l'è difizil.
Definizion
I studii scientifegh faa in del cors de agn hann desmostraa che l'orientament sessual el gh'ha on "crespin" specifegh, che 'l pò andà da la completa attrazion vers individov del sess istess a la completa attrazion vers persònn del sess oponuu; tutavia, vegnen de solet dovraa trii categorii per definì l'orientament sessual: eterosessual, omosessual (lesbigh e gay) e bisessual - respettivament, attrazion vers persònn del sess istess, del sess oponuu e de tucc e duu i sess. Di quai vòlt, el vegn consideraa on orientament sessual anca l'asessualitaa; a gh'hinn, oltra, di definizion che gh'hann ona vision pussee slargada de l'orientament sessual, e ciappen-dent la pansessualitaa e la polisessualitaa.
La magior part di definizion de orientament sessual disen che l'è ona component psicològega, comè la direzion di desiderii erotegh d'on individov, putost che ona component comportamentala, che la se concentra sora el sess del compagn, de la compagna o di compagn de l'individov. La vision di scienziaa e di professionist a l'è pussee slargada e la dis che "i principai attrazion che formen i baa per l'orientament sessual che i adult gh'hann vegnen foeura de solet intra la fin de l'infanzia e 'l primm period de l'adolescenza". L'orientament sessual a l'è divers da l'attivitaa sessuala, che la pò anca minga-respeggià l'orientament sessual d'ona persònna.
Tucc i tipp d'orientament sessual a hinn form normai che i esser uman gh'hann per intrezzà rapòrt afettiv ; a dispett de stereotipp spantegaa che disen che i persònn cont on orientament sessual divers da quel eterosessual a hinn desturbaa o minga-normai, la ricerca scientifega ha desmostraa che 'l gh'è nissun conligament intra la psicopatologia e l'orientament omosessual putost che bisessual, e donca la definizion de omosessualitaa comè "desorden mental" a l'è stada bandonada da temp di associazion che overen in de l'ambit.
La "preferenza sessuala"
El vegn, ona quai vòlta, dovraa el termen "preferenza sessuala" comè sinonem de "orientament sessual"; tutavia quest duu termen gh'hann on significaa desferenziaa in de l'ambit psicològegh. El termen "preferenza", infatt, el voeur dì che 'l ghe sarïa on quai grad de liber scerniment de l'orientament sessual d'ognidun; quel scerniment chì, però, minga tucc ghe l'hann e, poeu, in de la ricerca psicologega a l'è staa troeuvaa.
Strada de segonda class 174
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 44.7 km.
Orientament sessual
La "preferenza sessuala"
El termen "preferenza sessuala" a l'è dovraa sorattucc da quij che disen che l'orientament sessual e 'l desideri sessual se pòden scernì, e anca da quij che creded che se pò minga parlà d'on definii orientament sessual finn a ona determinada etaa (donca, contra a quij che pensen che la sessualitaa a l'è determinada da fattor genetegh e/o evolutiv ch'apartegnerïen, inscì, a la primma infanzia).
Reson e sentor de l'orientament sessual
Segond la scienza, l'orientament sessual el se definiss de solet in de la primma infanzia ; a gh'è però minga on consens definitiv intra i scienziaa sora i reson esatt perchè ona persònna la desvilupa on orientament sessual eterosessual, bisessual o omosessual. Tendenzialment i caus hinn ricercaa in on insemm de influenz genetegh, ormonai e ambientai, ma hinn minga vegnuu-foeura proeuv definitiv al resguard ; la punion spantegada che la dis che abus sessuai, fatt traumategh putost che ona cura o educazion sbajada di fieou poden influenzà el desvilupp de l'orientament sessual, è priva d'evidenz scientifegh.
A l'è invece largament condividuu intra i studios el fatt che l'orientament sessual el se scern minga , e anca el fatt che l'orientament sessual el pò minga vess mudaa artificialment (a travers i inscì ciamaa "terapi riparativ", che, anzi, a hinn de spess negativ per i persònn che i fann).
El sentor del pròpi orientament sessual el scomincia generalment a definiss intra la media infanzia e la primma adolescenza, ma la varia enormement da persònna a persònna e l'è indipendent da l'attivitaa sessuala vera e pròpia: per esempi, on individov el pò identificass comè eterosessual, bisessual putost che omosessual anca prima d'avè avuu rapòrt sessuai, e anca 'l contrari. El va, oltra, consideraa che la presenza de pregiudizzi e descrimenazion in de la societaa costituissen on impediment, per i persònn cont on orientament sessual omosessual putost che bisessual, a capì de bon el soeu orientament.
Mellau
Mellau l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Bregenz e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 80227.
Orientament sessual
Orientament sessual eterosessual
L'orientament sessual eterosessual a l'è rapresentaa da la comparsa, in de la sfera de la coscienza, de sentiment, penser erotegh e fantasii sessuai (in de la magioranza di cas a partì da la pubertaa) che riguarden individov del sess oponuu.
Orientament sessual omosessual
L'omosessualitaa a l'è 'l termen social taccaa a quij persònn che proven attrazion psicofisega per individov del sess istess: la paròlla la vegn dal grech homos ("istess", "inguaa", donca chi che 'l dirig la sò attenzion a chi a l'è inguaa a sè). La definiss in modo specifegh el rapòrt intercorent intra on òmm cont on alter òmm (in manera generiga indicaa incoeu cont el termen "gay") putost che 'l rapòrt intercorent intra ona dònna cont on'altra dònna (in manera generiga indicaa incoeu cont el termen "lesbica").
Asessualitaa
A l'è la totala mancanza d'attrazion vers tucc i gener/sess. El moviment asessual ha desmostraa la sussistenza de duu element de l'attrazion, quel erotegh e quel romantegh, che in de l'ambit de l'orientament individual poden vessegh anca indiperlor. Oltra a quij che proven minga nissuna forma o grad d'attrazion, la comunitaa aseussuala la gh'ha denter anca quij che hinn tiraa da on queighedun o ona queighedunna ma senza la part erotega, e quij che gh'hann on bass livell de attrazion.
Pan e polisessualitaa
A gh'hinn alter modd de considerà l'orientament sessual, dovraa, per la magior part, da quij che rigetten i definizion "rigoros" (esattament) dovraa per la sessualitaa umana, pansessualitaa e polisessualitaa: la primma a l'è adottada da quij persònn che consideren de podè vess tiraa d'ona persònna indipendentement dal sò sess o gener, menter la segonda la vegn dovrada di persònn che pensen de podè vess tiraa da persònn de sess e gener divers, ma refuden la netta spartizion intra sess maschil e sess feminil.
Champorcher
Champorcher l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha, 'na superfìce de 68 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Champdepraz, Cogne, Fénis, Issogne, Pontboset, Valprato Soana (TO), Vico Canavese (TO).
Alfonso Ciampolillo
miniatura|Alfonso Ciampolillo. Alfonso Ciampolillo, ciamad e cognossud anca coma Lello (Bari, 2 febrer 1972), l'è un politegh italian. L'ha fad part di grup parlamenter del Moviment 5 Stelle (del 2013 al 2020) e del Grup mist (del 5 febrer 2020).
Vita
Ai elezzion aministrative del 2009 l'è stad el candidad del Moviment 5 Stelle per la carega de sindegh de Bari. In quell'ocasion chì l'ha otegnud 767 vot, par al 0,4% di consens.
Elezzion a senator
In del 2013 el vegn elegiud senator de la XVII legisladura de la Republega Italiana in de la circoscrizzion Puja per el Moviment 5 Stell. Del 7 masg 2013 el vegn member de la VIII Comission permanenta (Lavorà publegh, comunegazzion), inscambi del 5 sgiugn 2013 de quella per l'indirizz general e la vigilanza di servizzi radio-televisiv. El vegn relegiud al Senad in del 2018.
El 31 sgenar 2020 el vegn casciad via del partid a la fin de l'istrutoria in su i rimbors minga fad.
Posizzion politeghe
Per l'epidemia del bateri Xylella fastidiosa, che l'ha colpid l'olivicoltura italiana e l'ha provocad la difusion del compless del dissecament rapid de l'oliv (CoDiRO), el Ciampolillo l'è s'cerad cont el front de chi, con posizzion de negazzionism del problema, el se opon a misure de contrast cont abatiment di oliv.
L'è de sorapu favorevol a la legalizzazzion de la canabis e a favor del moviment animalista, de fad a l'è vegan.
Lonicera nitida
La Lonicera nitida a l’è 'na specie de pianta angiospèrma de la famiglia di caprifoliacei. Despèss, la ven doprada per fa su i sces. L’è sòlita a vèss doprada anca ‘me pianta tappezzanta per in di giardìn cittaditt.
Descrizion
Quèlla specie chì l’è originaria de la Cina, in particolar de la zòna del Yunnan e del Sichuan occidental, indoe la cress in forma de arbùst adrée ai cors d’acqua a di altèzz infra i 1200 e e 300 meter.
La Lonicera nitida l’è on arbust latifoeuj semperverd alt infra i 4 e i 5 meter e largh infra i 4 e i 6 (se la ven minga podada), che la gh'hà di foeuj piscinìnn (6–16 millimeter in longhèzza). I fior hinn profumàa e colór crema, e compàren a la fin de la primavera, hinn longh 6 millimeter e cressen compagnàa a grupp de du. I frutt, che rarament se foeurmen in su i piant tajàa, hinn di borlìtt nò commestìbil cont on diametro de circa 6 mm. I fust che stann vun sora l’alter, ghe dànn a la pianta l’aspètt de on paiée. El tass de crescita l’è moderàa oppùr alt. Quèj piant chì ghe interèssen minga ai conilli e ai cèrv, ma tiren vìsin i usèj. I piant cultivàa gh’hann de vèss podà despèss perché stànn minga in pee quand che riven a ‘na cèrta altèzza. Quèlla specie chì, la ven despèss confunduda con chi del cotoneaster. La differenza infra la Lonicera nitida e i Cotonaster l’è che el cotoneaster el gh’hà di foeuj alternàa, inveci la Lonicera je gh’hà oppòst.
L’aggettìv latìn nitida el voeur dì sberlusent con riferiment ai sò foeuj luster.
Infra i cultivar gh’hinn la 'Maigrün', la 'Baggesen's Gold' e la 'Briloni' (anca conossùda come 'Edmee Gold')
Coltivazion
Quand che la vegn cultivàda, quèlla specie chì la gh’hà de vèss piazzàda a la lus del sol tucc i or del dì oppur a l’ombrìa leggéra, in di soeul fèrtil e scolàa de bon. La lonicera nitida l’è pussée resistenta a l’ombrìa rispètt a la pupàrt di speci de la Lonicera. Perdepù l’è bona de soportà el brusècc. e l’inquinament atmosferegh.
La Lonicera nitida la sopòrta ben i taj e la créa ‘na scesa piscinìna.
A l’Osborne House, ‘na ca’ per i vacanz costruida in del 1845 in su l’Isola de Wight per la Regina Victoria e ‘l sò marìi, el prìncip Alberto, gh’hinn di arbùst de Lonicera nitida tajà in forma de cèrv sora di lètt de Felicia amelloides, Festuca glauca, e de pelargonium scarlàtt.
Quèlla pianta chì, despèss la ven doprada per fa su di bonsai. Grazie a la soa crescita energetica, l’è possibil cattàa su i part pussée vègg e grand de la Lonicera nitida coltivàa o cressù selvadegh, tajà via la pupàrt di radìs e poeu comenzà a coltivà di noeuv alberèj.
Rijksweg 74
El Rijksweg 74 a l'è 'n autostrada di Pajes Bass che la quatta i region de Venloeverta del 4 april 2012 e gestii de Rijkswaterstaat. Longa 1.6 km, la conliga e l'è conligaa a Tiglia interchange e confine tra la Germania e i Paesi Bassi.
Vysočany (Znojmo)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
Toledo (metropolitana de Napoli)
Toledo  l'è 'na stazion de la linia 1 de la Metropolitana de Napoli.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Montfort-sur-Argens
Montfort-sur-Argens l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Cotignac, del circondàre (arrondissement) de Brignoles e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.92 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 129 méter a 'na altèsa màsima de 344 méter s.l.m.
Toledo (metropolitana de Napoli)
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Levad chimegh
El levad chimegh a l'è una sostanza, de solet en polver, che la dopera di proprietà chimegh per fà su de l'anidrida carbonega inveci de 'n process fisiologegh compagn del levad normal.
Huélamo
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Worcester
Worcester (Caerwrangon in galles) l'è ona città inglesa del Regn Unii. La gh'ha ona popolazion de quasi 95.000 personn (censiment del 2001). L'è traversada del Severn e l'è la capital del Worcestershire.
Bundesstraße 474
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Nord Reno-Westfalia.
Blòcch d
I elemeent del blòch d a inn quii dii grupp dal 3 al 12 in de la taula periòdica; a g'ann ul livèll energétich püssee de föra c'al curespuunt a i urbitàj d.
I elemeent gel blòch d a inn in de la séri chímica dii metàj de transizziun.
Győrsövényház
a l'è un comun del Distret de Győr, cont una popolazzion de abitant.
Gimialcón
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Distret de Bila Cerkva
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Stazzion de Modugno (FAL)
La  a l'è 'na stazzion de la ferrovia Bari-Matera, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai di Ferrovie Appulo-Lucane in contrat de servizzi cont i region interessade.
Strada de segonda class 175
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 17 km.
Eygalières
Eygalières l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Orgon, del circondàre (arrondissement) de Arles e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 33.97 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 12 méter a 'na altèsa màsima de 300 méter s.l.m.
Lonicera
La Lonicera L. 1753 a l’è on géner de piant spermatofìtt bicotilédon che partégnen a la famiglia di Caprifoliacei, originari de l’America e de l'’estrèmm eriént. I piant de quèll géner chì, in lengua lombarda occidentàl gh’hànn divèrsi nòmm, in particolar gh’è la Lonicera caprifolium ciamada ‘’sciscialàcc’’ o ‘’scisciàttola’’ e la Lonicera xilosetum inveci ciamada ‘’legn bianch’’ A gh’è peou infra i àlter el sciscialacc di alp (Lonicera alpigena), e ‘l sciscialacc mediterrani (Lonicera implexa). Tucc pòden comunque vèss ciamàa ‘’lonicér’’.
Sistematega
El géner Lonicera el gh’hà dent circa 200 speci originari de l'Asia, de l’America settentrionàl e de l’Euròpa, de quèsti chì ona desèna ghe partegnen a la flòra spontànea italiana, inscambi in Cina se troeuva la pupart di speci de quèll géner chì (circa 100). In di classificazion pussée vègg la famiglia de quèst géner chì l’è ciamada Loniceraceae Vest.. De soramaròss prima de la classificazion del Linnè quèll géner chì l’era ciamàa Caprifolium ma anca Peryclimenon, ch’ a hinn di nòmm, di vòlt dopràa anca in di temp modérni. Di alter géner 'me Xylosteum, Nintooa e ‘l Chamaecerasus vegnen pu dopràa. Anca l'órdin (adèss quèll di Dipsacales) l’è minga sémper stàa l’istèss: in di primm classificazión filogenetich adrée al lavorà de botànich Richard von Wettstein (1863-1931) in del sò Handbuch der Systematischen Botanik (traduzión lombarda: Botanica sistematega) la famiglia di Caprifoliacei l’era stada destinada a l’órdin di Rubiales, alla sòtt-class di Sympetalai e donca a la class di bicoltilédon.
Casoraa (VA)
Casuraa Sempiùn (nom ufizial in italian: Casorate Sempione) a l'è un cumün da la Pruvìncia da Varés cun, cont ona süperfis de 6,9 km² e 'na densità de 0 ab./km². L'è sitüaa in la regiùn da l'Òlt Milanés. Gh'è ànca un òlter cumün lumbàrt ciamaa Casurà, e sa tröa in da la Pruvìncia da Pavìa (Casorate Primo).
Lonicera
Sistematega
La classificazióne del géner Lonicera l’è organizzada in quèlla manera chì:
San Marcellino
San Marcellino l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Caserta. El g'ha presapóch 11.708 abitàncc, 'na superfìce de 4 km² e 'na densità de 2927 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aversa, Casapesenna, Frignano, Trentola-Ducenta, Villa di Briano.
Lonicera
Sistematega
El géner de quésta scheda chì l’è assosènn pòlimòrf per quèst el ven dividùu ancamò in divèrsi sezión (o sòtt-géner):
Casoraa (VA)
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Casoraa (VA) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Lonicera
Sistematega
Di àlter botànich, che hànn vardàa mèj denter in di vari caràter morfològich di divèrsi speci, hann divìs ancamò quèll géner fin in 6 grupp.
Stazzion de Reoport BER - Terminal 1-2
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Lonicera
Etimologia
El tèrmin del géner (Lonicera) l’è stàa inventàa del Linné in del 1753, l'è adattamént al latìn del cognòmm "Lonitzer", per regordà el botànich Adam Lonitzer (1528-1586) - in lombàrd quèll cognòmm chì el ven pronunziàa Lonìcer - dottor de ca’ de Franchfòrt.Infra alter nòmm, dàa a quèll géner chì, se pò cità quèll del Dioscoride che insèma ai grèch el ciamava sti piant chì "periclymenon", che tradòtt a la bonàscia el voeur dì  “el sercià su” (paròlla che facilmént l'è vegnuda del vèrb “perikleio”, “mi me intrécc”). Ma segond on’altra etimologia quèll nòmm chì el ven del personàgg del Periclimén, fieou del Neleo, descrivùu de l’Omér in de l’Odissea.
Morfologia
El contégn di piant de quèll géner chì l’è assosènn divèrs d'ona specie a l'altra: gh’hinn i piant de legn e poeu i arbùst e i cespuli. La pianta la pò cress dritta ma anca rampeganta oppùr vèss volùbil compagna di liàn; a pòden vèss coltivàa anca di esemplar ibrid, sempervérd o caducifoeu j.  Infra i speci spontani in italia, per esempi, metà hinn volùbil e compagn di liàn, inscambi l’altra mèta la gh’hà on contégn dritt-arbustìv. Generalment hinn molto veggión, ma gh’hànn di cicli vegetatìv de mèzz caratterizzàa del fàa che dòpo de pòch agn de vita se sùghen quasi del tutt. A quèst ponto chì di noeuv sfronzón cressen su de scèpp, e dòpo de on cèrt numer de agn se destrugen e moeuren, inscì de ripètt quèll ciclo chì del princippi.
Fust
L'altèzza del fust l’è molto variàbel: de 20 cm fin a 7 m e generalmént el fust el gh’hà tanti ramm. 'Na tal quantitàa  de ramm l’è dada de la presenza de gèmm multipli in soranùmer e in serie sòta i sèll del fust. On'altra particolarità del fust l’è che chèsschì l’è caratterizzàa de la formazión d’on ùnegh strat de fiber “liberiàn” (o ben di fìber fàd su d'ona membrana spèssa che contribuìssen a fa su el “liber”, in del’intèrna de la crosta), per ògni ciclo vegetatìv annuàl, e, per quèst la determinazión de la soa età l'è pussée fàcil.
Foeuj
I foeuj pòden vèss persistent, semi-persistént o càduch; la làmina, quasi semper, l’è sempliz d’ona forma pu o men ovàl; la disposizion di foeuj adrée al fust l’è oppòsta e a grùpp de dò foeuj insèma; i foeuj pòden vègh on piccól (soratùtt in di ràmm stèril-senza fior) o anca vèghen minga. Despèss i pàren connàd o ben compagnàa e unìi al fondament infra de lor, a fa su ona ùnega foeuja intraversada del fust in del center (làmina perfojada). I pàgin di foeuj pòden vèss pelaa o vellutàd. Ind on quàj caso gh’hinn di stìpol. La grandèzza di foeuj la va de 1 cm a 10 cm.
Fior
I fior hinn zigomòrfi, ermafroditt, tetraciclich (caliz– corònna – androcéo – ginecéo) e pentameri; de sora maròss hinn coloràa de sostanz indoe dòminen i compòst con l’anèll del benzen. Del profùmm el ven foeura anca s'a se s’cianca el fust de la pianta.
Frutt
El frutt l’è on borlin sugós de color ross-vioeula o negher despèss tòssich per la presenza de xilosteina, xylostosidina (glycoside iridoide e alkaloide thio C18H25NO8S) hederagenina. El gh’hà dent pòch o tanti somenz a forma de disco.
Distribuzion e habitat
Chi piant chì, in natura, cressen ind on teritòri grandissim che ‘l tira denter l'Europa, e quajsevoeur zòna de l'Emisfero boreal ‘me l'Asia, l'Africa e l'America, soratùtt in di región montagnós de l’Asia orientàl e centràl. Defàtt pòdom cionsiderà l’Hymalaia a ona altèzza compresa infra i 3000 e 4000 meter, l'àrea de orìgin del géner Lonicera. A hinn comunque comprés anca i zòn montagnós de la Cina occidentàl.
Giardinagg
L'impiegh maggiór de chi piant chì l’è in del giardinagg: el par che almanch vun tèrz en sìa oggètt de coltivazión in di giardìn d’Euròpa e di àler paés. I lonicér vegnen consideràa di arbùst rùstegh o semi-rùstegh, a segonda del clima locàl, e a l’è grazie al sò prufùmm, ai sò fior e al sò contégn che la sò diffusión commerciàl l’è granda. I speci rampegànt hinn de sòlit doprà per quattà di mur o di pergolàa oppùr de fa ‘na galleria in del giardìn. I speci arbustìv, inscmabi, hinn bònn de fa su di smagg arbustìv, di sces oppùr de divìd di zòn divèrsi del giardìn.‘Na quàj spece la butta i fior sùbit de primavera (Lonicera fragrantissima); ma la pupàrt di speci de quèll géner chì la fiorìss ind la stagión pussée calda (estaa o anca fin de l’estàa). Gh’hinn poeu di speci pussée delicàa (Lonicera sempervirens) che gh'hànn de vèss piantàa domà in di sit pussée cald e proteggiùu. Di alter hinn strusant e gh’hànn de vèss lassàa lìber de vegetà compagn de l’edera.
Speci spontani de la flòra italiana
Al fin de capì mèj e reconóss i divèrsi speci del géner Lonicera (domà per i speci spontani de la flòra de l’Italia) a gh’è quèlla lista chì che, in part la dopera el sistèma di ciav analitich:
Marcols-les-Eaux
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Štěpánkovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Opava.
Capestang
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Stazion de Volla
La Stazion de Volla a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Capestang
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 39.56 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 120 méter söl leèl del mar.
Stazion de Volla
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Edmonton
thumb|Vista del City Hall del [[2004]] Edmonton a l'è la capital de la pruincia canadesa de l'Alberta, la segunda cità de la pruincia (dopu de Calgary) e la quinta del Canada. A l'è stada la sede del Campiunaa del Mund d'Atletica del 2001. El gh'ha una pupulaziun de 752.412 abitant (2008), che vegnen 1.081.300 se cunsiderum tüta l'area metrupulitana (2007).
A Edmonton al gh'è el West Edmonton Mall, el center cumercial püssee grant de l'America del Nort.
951 Gaspra
En rizù dei sò paràmetri orbitài, l'è cunsideràt en mèmber de la famìa de asteroidi ciamàda "Flora".
Ai 29 de utùer del 1991 l'è stat vizitàt e oservàt de la sónda Galileo endel sò vias vers el pianéta Giove.
La Côte-Saint-André
La Côte-Saint-André l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Côte-Saint-André, del circondàre (arrondissement) de Vienne e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 27.93 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 335 méter a 'na altèsa màsima de 582 méter söl leèl del mar.
Maschwanden
Maschwanden a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Affoltern, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.67 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
La Côte-Saint-André
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de La Côte-Saint-André l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Maschwanden
Storia
Maschwanden l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1189 col nom de Maswondon.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Tranvia Pavia-Sant Angiol
La  a l'è stada 'na tranvia a scartament tranviari standard longa 23 km.
Verta del 1884 e sarada in del 1934, l'era in Lombardia.
Montréal
thumb|El port de Montréal thumb|Stadi Ulimpich de Montréal Montréal a l'è la cità püssee granda de la pruincia canadesa del Québec, la segunda cità francofuna del mund, e la segunda cità canadesa per pupulaziun e impurtanza. El gh'ha una pupulaziun de 1.620.693 (2006=, che vegnen 3,6 miliun se cunsiderum tüta l'area metrupulitana. La cità la se tröa in sü l'isula de Montréal, a la cunflüenza di fiüm St-Laurent e St-Pierre, a 246 km a süd-ovest de la cità del Québec, la capital de la pruincia, e a 202 km de Ottawa, la capital del Canada.
Arrondissements
right|380px|Arrondissements de Montréal.
El teritori münicipal de Montréal a l'è dividüü in 19 arrondissements:
Edücaziun
Montréal el gh'ha 6 üniversità e 12 "cégep" (Collège d'enseignement général et professionnel, un'istitüziun d'edücaziun per i agn dopu i scör süperiur carateristiga del Québec e del Canada); a l'è anca la cità nord-americana cun la püssee granda prupurziun de stüdent de edücaziun süperiura per abitant.
Riscian
miniatura|left
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Bee, Ghifa, Verbania e Vignun.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Riscian l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Villanúa
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Aldersbach
Aldersbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Passau. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 45.82 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Diavol
"El Diavol el gh'ha la gonna e quasi mai i colzon; el Diavol vestiss de donna e quasi mai de omm; el Diavol l'è vestii comè quii di assicurazion, el Diavol l'è dificil sia vestii de mascalzon."
Aldersbach
El cümü de Aldersbach el se tróa a 'na altèsa de 328 méter sura 'l leèl del mar.
Forze de Defesa Territoriai (Ucraina)
A l'è fad soratut de veteran de guerra che, se la vegn una mobilitazzion general, gh'hann de guidà e adestrà i volontari che vegnen dent. A gh'è dent anca la legion internazzional de defesa territorial de l'Ucraina, fada su de volontari de tut el mond. El so comandant a l'è l'Ihor Tancjura.
Diavol
El Diavol o Diavel (in de la Bassa) o Diavro (in del Tesin), ciamaa anca Demoni, Bao, Barlott o Berlicch, l'è 'l nomm cont el qual vari religion a ciamen on esser cativ, destruttor e bosiard: el simbol del Mal, el contrari de Dio, del Ben e de la Verità. I tre religion monoteistegh, ma anch el zoroastrimo e 'l bahaismo hann formulaa ona soa vision del Diavol. A gh'è anca di grupp de personn che l'adoren tant 'me on dio, e se ciamen satanista (de "Satana" el nomm cristian e giudee del diavol).
Distret de Boryspil'
El  a l'è un distret de l'Ucraina, part de l'.
Rugendorf
Rugendorf l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Kulmbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 17.32 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Rugendorf el se tróa a 'na altèsa de 404 méter sura 'l leèl del mar.
Strada de segonda class 176
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 16.4 km.
Bartholomä
Bartholomä l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocarda. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ostalbkreis. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 20.75 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Bartholomä el se tróa a 'na altèsa de 641 méter sura 'l leèl del mar.
Mettembert
Mettembert a l'è un cumün svizzer del distret de Delémont, in del Canton Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.41 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Mettembert al se tröva a una altitüden de 660 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Delémont, Pleigne, Movelier, Soyhières.
Soverzene
Soverzene (en vèneto: Soarsene) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 422 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 30 ab./km². El cunfìna coi cümü de Erto e Casso (PN), Longarone, Pieve d'Alpago, Ponte nelle Alpi.
Ostalgie
L'Ostalgie a l'è el fenòmen de nostalgia per la Germania de l'Est desvilupad dopo de l'Unificazzion todesca. El termen l'è entrad ofizzialment in la lengua todesca in del 1993, quand che la Gesellschaft für Deutsche Sprache l'ha manzonad in tra i 10 parolle che hann representad pussee l'ann.
Sorbiers (FR-42)
Sorbiers l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Saint-Héand, del circondàre (arrondissement) de Saint-Étienne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.19 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 435 méter a 'na altèsa màsima de 822 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Sorbiers l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Vrbovec (Cechia)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
Shrewsbury
Shrewsbury (Amwythig in galles) l'è ona città inglesa del Regn Unii. La gh'ha ona popolazion de circa 70.000 abitant (censiment del 2007). L'è traversada del Severn e la se troeuva quasi al confin cont el Galles. Fondada in del 700, la gh'ha anca on castell, scominciaa in del 1087.
Sankt Johann im Saggautal
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
No, They Can't
No, They Can't (No, pòden no in ingles) a l'è on liber del giornalista american libertari John Stossel, che 'l parla di problema e di falliment de l'interventism economegh del governo in di camp compagn di dazi, de la scoeula, di regolamentazion, del salari minim, del controll di armi e di sistema de sigurazion sanitaria universala. 'Na part di concett a hinn staa poeu spiegaa in d'ona rubrica omonema de la serie TV Stossel.
L'è staa consiliaa del New York Times 'me liber che on libertarian el pò regalà a 'n sò amis cont di idej liberai per fàgh capì i posizion libertarian de vun con la mént verta.
El nòmm a l'è ciarament ispiraa al motto de la campagna elettoral del Barack Obama del 2008, "Yes We Can", ciovè "Sì, poeudom fàll".
Champdepraz
Champdepraz l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha, 'na superfìce de 48 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chambave, Champorcher, Châtillon, Fénis, Issogne, Montjovet, Pontey, Verrès.
Basilega de San Quirin
La Basilega de San Quirin, ciamada in la cità Al Dôm, a l'è la gesa pussee importanta de Corresg, sed de la parochia omonema de la diocesi de Resg-Guastalla.
Fada su in tra el 1512 e 'l 1525, a l'è stada consacrada el 5 de otober de quell ann lì. In stil renassimental, el sò architet a l'è el Biagio Rossetti.
La Salle (AO)
La Salle (duranta el fascismo Sala Dora; La Sala in arpitan; La Sola in del dialett del loeugh) a l'è on comun de la Provincia d'Aòsta che 'l cunta 0 abitant (dàto del ). El se troeuva in de la bassa Valdigne, e 'l fa part de la Comunità Montana Valdigne-Mont Blanc.
In del territòri comunal se troeuven i ruin del Castell de Châtelard.
Gilbuena
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Győrság
a l'è un comun del Distret de Győr, cont una popolazzion de abitant.
Ailanthus altissima
Ol Ailanthus altissima specie de la faméa di Simaroubaceae, lè öna pianta de sólèt mia piö ólta de 20 - 25 mèter, che la é da l'Cina e l' crès uramai selvàdega suèrtöt in di sità e 'n di periferée.
Fòie
Lónghe fina a 70 ghèi, i è facie da dò file de - 14 foiuline piö ön ótra foiulina 'n pónta.
I fòie i ghe sömèa 'mpó a chèle de la Juglans nigra.
Fiùr
Ol Ailanthus altissima l'è diòico, cioè 'l gh'à di fiùr dóma maschìi sö öna pianta e di fiùr dóma feminìi sö ön ótra pianta ; gh'è ün Ailanthus masch e ön Ailanthus fómna.
L'infiurescènsa l'è öna panòchia portada 'n sima a i ram, facia da tace fiurelì bianch, che i pröföma o i spösa (a segónda di göscc de chèi che i a usma). I fiorés tra Zögn e Löi.
Fröcc
I fröcc i è di sàmare, che i gh'è sömèa 'mpó a chèle de i Acer, lónghe da 3 a 6 ghèi con ü grè de somésa pròpe 'n del mès.
De tègn d'öcc
L'Ailanthus l'è considerada öna spécie pericolusa e 'nvasiva, desà che la crès, despertöt e a la svèlta, fina a 2 méter l'an. De spès se la èt crès in di mür, 'n banda a i arnèle (marciapé) e 'nfina 'n banda a i binare del tréno. Isè la ghe ria a faga la guèra a i spéce di nòste bande e a ciapàn ol pòst.
Eurasburg (Aichach-Friedberg)
Eurasburg l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Aichach-Friedberg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 23.96 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Eurasburg el se tróa a 'na altèsa de 513 méter sura 'l leèl del mar.
Montmeyan
Montmeyan l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Tavernes, del circondàre (arrondissement) de Brignoles e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 39.43 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 358 méter a 'na altèsa màsima de 691 méter s.l.m.
Materdei (metropolitana de Napoli)
Materdei  l'è 'na stazion de la linia 1 de la Metropolitana de Napoli.
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Štítina
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Opava.
Halifax
thumb|300px|right|Halifax Halifax a l'è una cità canadesa, la capital e la cità püssee granda de la pruincia de la Növa Scozia. El gh'ha una pupulaziun de 359.111 abitant (2001).
Servizzi ferroviari suburban de Milan
El servizzi ferroviari suburban de Milan a l'è on sistema de strapòrt publegh local de l'area metropolitana milanes. Al settember del 2016 a l'era componnuu de 12 lign, 11 gestii da Trenord (prima ciamaa Trenitalia-LeNord) e vona gestida da on'associazion temporanea de impres (ATI) fada-sù da Trenord e l ' Azienda Trasporti Milanesi (ATM).
La red la conliga i center de l'area metropolitana e la cittaa de Milan indoe a gh'hinn interscambi cont i treni a media e longa percorrenza, la metropolitana e i lign urban de l'ATM.
El center del servizzi a l'è 'l passant ferroviari, ona galeria che la traversa la cittaa da nord-ovest a est, indoe a passen i "lign S" cont ona freguenza de ses menut. El passant el g'ha el compit de distribuì i passegger in su tuta la red metropolitana e i lign che a hinn insu la superficia. La stazion cont el pussee grand numer de lign, indue se poden fà pussee scambi de lign a l'è la stazion de Milan Porta Garibaldi: chì a passen vott di vundes lign del servizzi.
I orari a hinn tucc cadenzaa e simmetrigh.
Red
La red suburbana a l'è componnuda de 11 lign:
Linia S1
La linia S1 del servizzi ferroviari suburban de Milan la conliga Saronn a Lod, a travers la cittaa de Milan dent el Passant ferroviari de Milan. El servizzi el vegn efettuaa da Trenord. I treni de la linia S1 a hinn regolaa a freguenza de mezz'ora, e entermettuu indel tocch da Saronn a la Bovisa cont i treni de la S3.
Linia S2
La linia S2 la conliga Seves a Rogored, percorend on tocch de la ferrovia Milan-Ass e a travers la cittaa de Milan dent el passant ferroviari de Milan. Domà duu tren, in di or de ponta de la matinna, a gh'hann comè capo-linia de partenza la stazion de Marian. I treni de la linia S2 a hinn regolaa a freguenza de mezz'ora (esclus la matinna, foeura di or de ponta), e entermettuu indel tocch da Seves a la Bovisa cont i treni de la S4, inscì da avegh quater tren per ora. El servizzi a l'è efettuaa domà in di dì de lavô, esclus el sabet; la sira el servizzi a l'è sostituì da i lign S1, S4 e S13
Tur Velasca
thumb|La Tur Velasca, fotu del [[Paolo Monti]]
right|thumb|La Tur Velasca da Curs de Porta Romana
Servizzi ferroviari suburban de Milan
Linia S3
La linia S3 la conliga Saronn a Piazzal Cadorna, percorend la ferrovia Milan-Saronn, che a l'è la pussee vegia de tuta la red di Ferovii Nord Milan. I treni de la linia S3 a hinn regolaa a freguenza de mezz'ora, e entermettuu indel tocch da Saronn a la Bovisa cont i treni de la S1, inscì da avegh quater tren per ora. La sira la linia chì la sostituiss la S1 insula banda istessa.
Tur Velasca
El num el vegn dal cugnum del guernadù spagnöl Juan Fernandez de Velasco al qual l'è staia dedicada che la piassa chi in dal ses'cent.
L'è staia prugetada dal stüdi BBPR per la società Rice tra i an 1950 e 1955 e l'han tirada in pé in di an 1956 e 1957.
Servizzi ferroviari suburban de Milan
Linia S4
La linia S4 la conliga Camnagh-Lentaa a Piazzal Cadorna, percorend on tocch de ferrovia Milan-Ass de Ferrovienord. I treni de la linia S4 a hinn regolaa a freguenza de mezz'ora, e entermettuu indel tocch da Seves a la Bovisa cont i treni de la S2, inscì da avegh quater tren per ora. La sira la linia chì la sostituiss la S2 insula banda istessa.
Linia S5
La linia S5 la conliga Vares a Trevij a travers la cittaa de Milan. I convoj percorend el passant ferroviari de Milan e i ferovi Pòrto Ceresi-Milan e Milano-Trevij. Dal 2008 la linia a l'è gestida d'ona ATI fada-sù da Trenord e ATM. Indela banda Rò - Trevij i servizzi a hinn entermettuu a chei de la linia S6, inscì da avegh quater tren per ora.
Linia S6
La linia S6 la conliga la stazione de Noara a chella de Trevij. El servizzi a l'è efettuaa da convoj Trenord che percoren la ferrovia Torin-Milan, el passant ferroviari de Milan e la ferrovia Milan-Venezia. El servizzi el finiss indela stazion de Trevij domà indel'ora de ponta, menter foeura di chì orari chì i treni a vengnen fermaa a Pioltell-Limed. Indela banda Rò - Trevij i servizzi a hinn entermettuu a chei de la linia S6, inscì da avegh quater tren per ora.
Linia S7
La linia S7, fada comenzà dal 14 desember 2014, la conliga la stazion de Lecch a chella de Milan Porta Garibaldi a travers Moltee con ona via desferenziada da la linia S8 che la fà el servizzi intra i cap-linia istess. La percor la linia Monscia-Moltee e on tocch de la linia Comm-Lecch. La S7 a l'è, a bon cunt, el potenziament del servizzi regional Milan-Moltee-Lecch che 'l gh'era prima, estes anca indi dì de festa cont on orari regolaa a ogn'ora. I servizzi a g'hann freguenza de on'ora, cont on quaj rinforz a la mezz'ora on quaj period de ponta.
Venetism
Con venetism intendom i paroll de la lengua veneta che hinn staa ciappaa anca de alter lenguagg.
Servizzi ferroviari suburban de Milan
Linia S7
Indel marz 2015 a l'è stada progetada la costrusion de la noeuva fermada Monscia Est Parch - che la sarà a circa mezza strada intra i stazion de Monscia Sobborghi e La Santa - che a l'è preveduu che la sarà dervida per el 2016.
Venetism
Lombard
El numer pussee gross de venetism se troeuva in di variant orientai del lombard, soratutt el bressan e 'l trentin ocidental. Per el bressan la reson la va cattada foeura de la longa dominazion veneziana; per el trentin, inscambi, per la forta influenza lenguistega del venet in di ultem desenni (che la partiss de Trent per rivà in di vai pussee periferegh). Chì de sotta, ona serie de venetism rivaa in del lombard:
Servizzi ferroviari suburban de Milan
Linia S8
La linia S8 la conliga la stazion de Lecch a chella de Milan Porta Garibaldi percorend la linia Milan-Carnaa-Lecch. I servizzi a g'hann cadenza oraria foeura di or de ponta de la matinna e de mezz'ora indel rest de la giornada.
Linia S11
La linia S11 la conliga la stazion de Ciass a chella de Rò, percorend la ferrovia Milan-Ciass, a travers i cittaa de Comm, Seregn, Monscia e Milan. La S9 la se entermett a la S11 intra i stazion de Seregn e Grech Pirelli, inscì da avegh on tren ogni quindes menut fin ai vott or de la sira. La linia S11 a l'è stada slongada el 26 april 2015 da Milan Porta Garibaldi a Rò in ocasion de l'inizzi de Expo 2015. Dal primm de noember, a la fin de la manifestazion, in di dì de lavô, esclus el sabet, la suguterà a andà fin a la stazion de Rò, menter el sabet e i dì de festa la tornerà a attestass a la stazion de Milan Porta Garibaldi.
Linia S13
La linia S13 la conliga la stazion de la Bovisa a la stazion de Pavia, percorend el passant ferroviari e la ferrovia Milan-Pavia. La linia S13 a l'è nassuda comè slongament de la vegia linia S10, che la conligava la Bovisa a Rogored.
Linia S10
La linia S10, attiva dal 2004 al 2011, la conligava la stazion de Rogored cont la stazion de la Bovisa. A l'era ona linia de rinforz per tucc i lign che passaven indel passant ferroviari. A l'è stada slongada fin a Pavia cont el cambi d'orari del 2011, e a l'è stada renominada comè linia S13 inscì da minga andà a creà confusion cont la linia S10 del Canton Tesin in l'ottica de avè on'interazion di servizzi ferroviari in la region insubrega.
Linia S12
La linea S12, attivata nel 2016, congiungeva la stazione di Milano Bovisa alla stazione di Melegnano, attraversando la città di Milano lungo il passante ferroviario. Era l'unica delle linee suburbane a non adottare un orario cadenzato nell'arco della giornata, in quanto era attualmente attiva solo con 2 coppie di corse nei giorni feriali (in orari di punta mattutina); era previsto il progressivo arricchimento dell'offerta del servizio, successivamente anche il suo prolungamento fino a Cormano-Cusano e, in un futuro prossimo, l'estensione fino a Varedo, previa posa del terzo binario di circolazione tra Milano Affori e Varedo. La linea era stata ideata con lo scopo di essere una linea di rinforzo negli orari di maggiore affluenza di pendolari; a fronte di ciò, il servizio che si stava delineando sarebbe stato composto di corse non cadenzate ed attive solamente nelle fasce orarie di punta lavorativa e studentesca. La linea è stata sospesa nel marzo 2020, a causa del crollo del numero di viaggiatori nelle prime fasi della pandemia di COVID-19, e da allora mai riattivata, nonostante le proteste dei pendolari.
Linia S14
La linia S14 la conligava, per el period de l'Expo 2015, la stazion de Rogored cont la stazion de Rò, inscì da servì, specialment, la Stazion de Rò Fera, a servizzi de l'esposizion universala. La linia la percoreva el passant ferroviari, e la serviva comè rinforz a tucc i alter lign che a gh'hinn per i conligament intra la cittaa de Milan e 'l loeugh espositiv. El servizzi a l'è staa efettuaa tucc i dì a cadenza de mezz'ora, per tuta la durada de l'esit.
Princìpi
Depos a l'avertura de la prima banda del passant ferroviari de Milan, da la Bovisa a Porta Venezia el 21 desember 1997, el Grupp Ferovie Nord Milan ha creaa on servizzi metropolitan, regolaa cont ona freguenza de quindes menut, che l'è diventada de dees menutt a partì dal 22 mars.
El 30 magg 1999, a l'è staa dervii el tocch da la stazion del Vial Lancetti a la stazion de Certosa inscì che l'era possibel el conligament cont la red FS; al temp istess i treni metropolitan a hinn staa slongaa vers Vares (a travers la Certosa), vers Saronn e vers Seves (a travers la Bovisa).
El 30 giugn 2002 el passant l'è staa slongaa da Porta Venezia finna a Piaza Dateo e a l'è stada dervida la stazion de Villapizzon in su la banda de la Certosa.
I Lign S
A hinn staa creaa sett lign S: a hinn staa nomeraa i conligament che a gh'eren gemò e la freguenza a l'è stada regolada a mess'ora. I lign a eren:
El sucesiv 24 desember l'è stada istuida la linia, gestida da TiLo cont ona freguenza de on'ora, in su on percors completameent noeuv, fora dal passant ferroviari.
I primm progett d'agn Votanta a voeureven fà passà in del passant tucc i sistem, regionaj e suburban (il passant l'era infatti ciamaa "comprensorial"). Pussee taard, però, per minga creà tropp trafich in del passant, a s'è deciduu de fà passà minga i treni regionai chì gh'inscì ma de lassaj in di stazion de coo.
I lign S dent el passant a riven a avegh ona freguenza media totala de sees menut per direzzion.
Cronologia del desvilupp de la red
Desvilupp de la red in di agn
Cont el completament del passant ferroviari e 'l slongament de la S1 a Lod, on quaj tren seral de la linia S2 l'è staa slongaa a Lod: el tren chì a l'è staa classificaa dumà "linia S".
thumb|Tren de la S9 (gestii de TiLo) in de la stazione de Vial Romul.
thumb|Tren de la linia S9 a la stazion de Saronn Sud.