cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kastl (Altötting)
Kastl l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Altötting. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 27.36 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Kastl el se tróa a 'na altèsa de 437 méter sura 'l leèl del mar.
Coulobres
Coulobres l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Servian, del circondàre (arrondissement) de Béziers e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 2.99 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 55 méter a 'na altèsa màsima de 120 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Coulobres l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Stazion de Lucrino
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno in contratt de servizzi con la Region Campania.
Örebro
thumb|right|160px|Pusiziun de Örebro in de la Svezia left|70px 180px|thumb|La tur de l'[[aqua]] Örebro a l'è una cità de la Svezia cunt 127.770 abitant (2006). thumb|right|El castel d'Örebro La cità, la setima de la Svezia cume abitant, a l'è al center del paes, in sü la riva del lach Hjälmaren, in de la pruincia del Närke e l'è la capital de la Cuntea d'Örebro. A l'è a pressapoch 200km de Stuculma e 300 de Göteborg e Oslo.
L'Üniversità d'Örebro a l'è vüna di üniversità svedes püssee mudern, e fina al 1999 a l'era una högskola (scöra üniversitaria). Incö la gh'ha 14.000 stüdent e 1.300 gent cume persunal üniversitari.
Monscia
Monscia (Monza in Italian; Modicia in Latin; Montsch in Todesch antigh) l'è ona città de la Lombardia de 122.000 abitant in provincia de Monscia e Brianza.
La scormagna di sò abitant l'è "Bilot", dal nom de on general frances del 1800 che 'l vivea a Monscia.
Geografia
Monscia la se troeuva in el Monsciasch, taca a la Bassa Brianza, appena sora Milan (a quindes chilometer de distanza). L'è la capital storiga de la Brianza, oltra a vess, del 2009, el capploeugh de la provincia omonima. L'è traversada del Lamber, che arent al center storigh el fa nass on brocch artificial, el Lambrett (che 'l ritorna in del sò cors original on poo dopo). Inoltra per Monscia el ghe passa anca el Canal Villoresi, che l'incontra el Lamber arent al quarter San Rocch.
Rion de Monscia
Monscia la gh'ha minga di frazion, però el gh'ha on quaj rion: tra de lor regordom Cederna (sud-est), San Bias (nord), San Carlo (nord-est), San Frutüs (sud), San Giusepp (sud-ovest), Triant (nord-ovest), San Carlo Borromee, Cazaniga (nord vesin a Lisson).
Storia
Ai temp di Roman l'esisteva giamò col nomm de Modicia, ma l'è probabil che la città, o almanch i insediament uman, la sia molto pussee antiga. Ai temp di Longobard Monscia la gh'ha avuu on moment de gran splendor, vist che l'era la capital estiva di re. Per la pù part del Sacher Roman Imperi, i imperador che vegniven giò de la Germania per fàss coronà re d'Italia andaven o a Roma o a Monscia: chì de fatt la gh'è la Corona Ferrea, che la gh'ha dent (segond la tradizion) vun di ciod de la cros de Gesù. Intorna al XIV secol Monscia l'è finida sotta el domini milanes, e del quell moment chì la gh'è andada dree ai sort de la città meneghina. In del 1900 a Monscia l'è staa coppaa el re d'Italia Umbert I. In del 2008, con la creazion de la noeuva provincia de Monscia e Brianza, la città per la prima voeulta de tant temp l'è andada foeura de la giurisdizion milanesa.
Ai temp di piev milanes l'era el capploeugh de la Cort de Monza, che in del 1786 (ann de la soa soppression) la cattava dent anca i comun de Cassina di Gatt, Cologn, Moncucch, San Lissander, San Damian, San Giulian, Sest San Giovann, Villa San Fioran e Vimodron.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Monscia l'è mostrada in de la tabella chi de sotta:
Sport
Monscia el gh'ha el stadi de folber Brianteo, doe giogha l'Associazione Calcio Monza.
Baia de Fundy
right|250px
Ol nòm "Fundy" sömèa che l’ sìes nasìt in del sécol XVI quando i Portoghés i à caimàt la baia col nòm de "Rio Fundo" che l’ völ dì "fiöm fónt"; l’è stacia ach ciamàda "Baie François" dal esploradùr e cartògraf Samuel de Champlain in del 1604.
Referènse
Bartaletti Fabrizio, "Geografia generale: principi, nozioni e campi di ricerca", 2006, Türìn, Bollati Boringhieri.
Camp Hill (Alabama)
a l'è una cità da l'Alabama, part da la, con abitant e  familie.
Traboch
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Vignogn
Vignogn a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 7.38 km², e al se tröva a una altitüden de 1239 meter sura al livel del mar.
El cumün de Vignogn a l'è tacaa ai cumün de Degen, Lumbrein, Obersaxen, Sankt Martin, Suraua.
Storia
Vignogn l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1325 col nom de Vinanne. In 1469 it was mentioned col nom de Viends.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Advanced Encryption Standard
L'Advanced Encryption Standard a l'è un algoritm de cifratura a bloch doperad 'me standard del governo di Stat Unid e retegnud el sucessor del Data Encryption Standard.
Campos del Paraíso
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Zubří (Vysočina)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Strada de segonda class 244
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 19.3 km.
Luragh Marinon
Luragh (nom ufizial in italian: Lurago Marinone) l'è on comun de la Provincia de Còmm de, cont ona superfiss de 0 km² e ona densità de 0 ab./km². Se gh'ha minga de sconfondes cont el comun comasch che 'l gh'ha el nòmm medemm, Luragh d'Erba.
L'è tacaa ai comun de Appian, Carbonaa, Fenegrò, Limid, Mozzaa e Venian.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Luragh Marinon l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Balatonmáriafürdő
a l'è un comun del Distret de Marcali, cont una popolazzion de abitant.
Guido de Landrian
El Vid de Landrian l'è staa on politegh e comadant militar lombard, che 'l ha guidaa i comun lombard in de la guera contra el Federich Barbarossa. L'è staa anca el plenipotenziari de Milan e anca el consol de Ferrara e Asti.
Geratskirchen
Geratskirchen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rottal-Inn. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 12.91 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Geratskirchen el se tróa a 'na altèsa de 441 méter sura 'l leèl del mar.
Rafz
Rafz a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.74 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
Životice u Nového Jičína
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Nový Jičín.
Rafz
El cumün de Rafz al se tröva a una altitüden de 419 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buchberg (SH), Dettighofen (DE-BW), Eglisau, Jestetten (DE-BW), Lottstetten (DE-BW), Rüdlingen (SH), Wil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Flachères
Flachères l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Le Grand-Lemps, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.94 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 530 méter a 'na altèsa màsima de 641 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Flachères l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
DO (nòta müsegala)
Ul Do l è una nòta müsegala indala scara diatònica dal Do, che l è l'ünica scara magiuur che la gh'a mia i diesis e i bemòll.
Ul nom che l gh'eva una völta l eva Ut indala nutazziúna druvava da Guido d'Arezzo; chel nom chi al vegn druvaa ancamò adèss in Francia. Ul nom dal dì d'incöö al vegn atribüii a Giovanni Battista Doni ch'al eva introdüü indal XVII sécul; ul nóm nöuv, püssee duulz e cantabil, l s'á prupagaa in pressa in tüta Europa.
La manera da dí Do da mézz la deségna ul Do che l curespuunt al tast da mézz indüna tastadura de un pian-fòrt a 88 tast, upüür Do3 (li adré a 261.6 hertz, ciamaa C4 indala nutazziúna inglesa). Da spéss al vegn segnaa anca Do3 degiá che la nümerazziún dii utaaf la cumencia dal La-1 e la següta cunt i utaaf 0, 1, 2 e chéla da mézz, la 3.
L è ciamaa 'da mézz' anca parchè indi caart de müsega par pian-fòrt, al sa tröva süla riga che gh'è tra la ciaaf da Sol e chéla da bass. Dafatt l è traverzaa dal taj anca se l è mia nestaa in nissün dai dó pentagramm.
Aveinte
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Korolupy
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
Cancello ed Arnone
Cancello ed Arnone l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Caserta. El g'ha presapóch 5156 abitàncc, 'na superfìce de 49 km² e 'na densità de 105 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casal di Principe, Castel Volturno, Falciano del Massico, Grazzanise, Mondragone, Villa Literno.
Botorrita
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Servizi ferroviari suburban de Roma
La città de Roma la gh'ha on insemma de servizzi ferroviari suburban che moeuven circa 373'000 passegee al dì. Vott lign a hinn gestii de Trenitalia e 3 de ATAC.
Ferrovie Laziali
El sistema di Ferrovie Laziali a l'è gestii de Trenitalia e l'è faa de vott relazion, finanziaa primariament de la Region e parzialment del Comun. I lign FL1, FL2, FL3 e FL5 offren in sostanza on servizzi metropolitan, inveci i alter pussee regional.
La categoria de servizzi a l'è quella de treno regional, e Trenitalia offizialment la dopera no 'sti sigl, differentement de l'ATAC. Per el servizzi a hinn doperaa i TAF, i Jazz e di composizion guidaa di FS E.464
Linia FL1
La linia FL1 la conliga Orte a Fiumicino Aeroporto cont la ferrovia Firenze-Roma e la ferrovia Roma-Fiumicino. La frequenza a l'è de 15 menut in su la tratta Fiumicino-Fara Sabina, in la tratta Fara Sabina-Poggio Mirteto l'è de 30 menut e in la tratta Poggio Mirteto-Orte l'è de 60 menut.
Linia FL2
La linia FL2 la conliga Roma Tiburtina a Tivoli in su la ferrovia Roma-Sulmona-Pescara e la da on servizzi metropolitan in di quarter a Est de la città, cont ona frequenza oraria che in di or de ponta la deventa de 30 menut.
Saint-Pierre-de-Bœuf
Saint-Pierre-de-Bœuf l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Pélussin, del circondàre (arrondissement) de Saint-Étienne e del dipartimènt de la Loira.
Servizi ferroviari suburban de Roma
Linia FL3
La linia FL3 la conliga Viterbo a Roma cont la ferrovia Roma-Capranica-Viterbo. La frequenza a l'è in sul ramm Cesano-Roma de 15 menut, in sul ramm Bracciano-Cesano de 30 menut e in su la tratta Viterbo-Bracciano l'è de 60 menut.
Saint-Pierre-de-Bœuf
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Servizi ferroviari suburban de Roma
Linia FL4
La linia FL4 la conliga Roma a Velletri, Albano Laziale e Frascati cont la ferrovia Roma-Albano, la ferrovia Roma-Frascati e la ferrovia Roma-Velletri. Spartida in trii ramm, ògni ramm el gh'ha ona frequenza de 60 menut.
Saint-Pierre-de-Bœuf
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.95 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 130 méter a 'na altèsa màsima de 445 méter söl leèl del mar.
Servizi ferroviari suburban de Roma
Linia FL5
La linia FL5 la dopera la ferrovia Tirrenica per conligà Roma cont Grosseto cont on trànsit al port de Civitavecchia. La frequenza media a l'è de 30 menut.
Saint-Pierre-de-Bœuf
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Pierre-de-Bœuf l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Servizi ferroviari suburban de Roma
Linia FL6
La linia FL6 la conliga Roma a Cassino cont la ferrovia Roma-Cassino-Napoli e ona frequenza de 60 menut, cont di treni dirett per Colleferro, Cassino e Frosinone.
Linia FL7
La linia FL7 la conliga Roma a Formia cont la ferrovia Roma-Formia-Napoli e ona frequenza fissa de 60 menut.
Linia FL8
La linia FL8 la conliga Roma con Nettuno cont la ferrovia Roma-Formia-Napoli e la ferrovia Albano-Nettuno. La gh'ha ona frequenza fissa de 60 menut.
Lign in concession
Oltra ai lign gestii de la RFI a gh'è trè ferrovij in concession gestii de l'ATAC che conlighen Roma con Ostia, Centocelle e Viterbo.
Roma - Lido
La ferrovia Roma-Lido a l'è intregament in del comun de Roma e la conliga la stazion de Roma Porta San Paolo a la frazion de Ostia.
La frequenza di treni a l'è de 10 menut in di moment de ponta e 15 in di moment de calma e l'è stada insubida anca la trasformazion in metropolitana vera e pròppia.
Roma - Giardinetti
La Ferrovia Roma-Giardinetti, incoeu limitada a Centocelle, la conliga la Stazion de Roma Laziali, arenta a Termini a Centocelle.
L'esercizzi a l'è de metrotranvia cont 7 menut de frequenza in ponta e 10 in calma.
Tariff
El sistema el gh'ha ona integrazion tariffaria che 'l permètt de viaggià in sü su tucc i mezz de strapòrt de Roma e, eventualment, de la Region. El tìtol a l'è ciamaa Metrebus, Roma se limitaa a la città e Lazio se estes.
Per i mèmber di forz de l'orden e quej de pussee de 70 agn a gh'è di scont e gratuità.
Red di tram de Žytomyr
La  a l'è 'l sistema dol tram usad da la cità de, in Ucraina.
Gesioeu de Novaa
El Gesioeu (italian: oratorio dei Santi Nazario e Celso) a l'è on oratori che 'l se troeuva in del coeur del paes de Novaa, in provincia de Milan. A l'è staa faa su in del Cincent, e dent a gh'è ona pala del princippi del Ses'cent, con scià la Madona e i sant Nazari e Cels.
Westerstetten
Westerstetten l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Alb-Donau. La superfìce del teretóre del cümü l'è de 13.09 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Stazzion de Montalto di Rionero Sannitico
La  a l'è 'na stazzion de la ferrovia Sulmona-Isernia, che la serviss el comun de.
Moviment
Al dì d'incoeu la stazzion a l'è servida domà di treni turistegh che la Fondazzion FS la fa in su la Transiberiana d'Italia.
Paradou
Paradou l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Rémy-de-Provence, del circondàre (arrondissement) de Arles e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16.15 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 162 méter s.l.m.
Montefiore dell'Aso
Montefiore dell'Aso l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 2.224 abitàncc, 'na superfìce de 28,09 km² e 'na densità de 79,17 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campofilone, Carassai, Lapedona, Massignano, Monterubbiano, Moresco, Petritoli, Ripatransone.
Camigliano
Camigliano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Caserta. El g'ha presapóch 1.739 abitàncc, 'na superfìce de 6 km² e 'na densità de 290 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bellona, Formicola, Giano Vetusto, Pastorano, Pontelatone, Vitulazio.
http://www.altocasertano.com
Bundesstraße 535
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez al Baden-Württemberg.
Bausen
Bausen al è ü cümü de la Vall d'Aran ch'al limita co chij Aranés de Les (S) e Canejan (E), e co i paes Gascú del Stat Fransés de Luishon (O) e Hòs (N). Ol cümü al cata det apó ol nöcli de Pontaut e ol löch fronterer atüalamènt desabitat d'Eth Pònt de Rei.
Latisana
Latisana (en furlà: Tisane) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 11.936 abitàncc, 'na superfìce de 42 km² e 'na densità de 284 ab./km². El cunfìna coi cümü de Lignano Sabbiadoro, Marano Lagunare, Palazzolo dello Stella, Precenicco, Ronchis, San Michele al Tagliamento (VE).
Cinisell
Cinisell o anca Scinisell (Cinisello in Italian; Cinixellum in Latin) a l'è voeuna di dò component del comun milanes de Cinisell Balsom. L'è la part occidental de la città. Fina al 1928 a l'è staa on comun indipendent che al temp di piev el partegniva a la Piev de Des. El sant patròn del paes a l'è Sant Ambroeus e la scormagna di abitant l'è pescaluna, perchè se diseva che lor fudessen on poo stupid e cont el coo per aria.
Kadov (Moravia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
Cardiff (Alabama)
a l'è una cità da l'Alabama, part da la, con abitant e  familie.
Strada de segonda class 245
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 21.8 km.
Kirchweidach
Kirchweidach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Altötting. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 20.16 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Kirchweidach el se tróa a 'na altèsa de 503 méter sura 'l leèl del mar.
George Berkeley
Biografìa
Nassìt in Irlanda indel 1685, de religiù anglicana, l' istüdìa a Düblì, doe pò l' à 'nsegnàt inféna al 1713, an che el vèd pò la fì de la prema laborassiù de la sò filoseféa, che l'è ducümentàda prensepalmét in trì scrécc de sto tép ché: Sagio sö 'na teoréa nöa de la isiù (1709), Tratàt in sö i prénsepe de la cugnussénsia ümana (1710), Ciciarade in tra l'Hylas e ol Filonous (1713); ol Berkeley al trà di righe bele ciare zamò co ste spissigade de zuèn.
Dopo sèrte agn dedegàcc a di laùr püblègh a Lundra e in zìr a strösa per l'Öropa, ol Berkeley al manda in stampa ol tratat in latì "De motu" (1721) doe gh' i a càssa là a i dutrene del Newton. L'è prope adess che al Berkeley ghe salta 'n mét de fundà ü colegio a i Bermüde per invià là i Nativ 'meregànegh; la sò idea de lü l'è tegnida sö de la persüasiù che la Bretagna Granda e l' Öropa intrega i era 'dré a scadì moralmèt, dóca meava guadegnaga a siiltà e religiù i forse nöe di zécc zuegn.
Issé indel 1729 ol Berkeley al va là in 'Merega, e 'ntat che 'l spiciaa i sólcc ch' i gh' ia stacc 'mprometicc d'ol parlamét bretanegh, a'l gh' è stacc adré a la campagna e l' à tracc insema i ciciarade de l'Alcifrù doe ghe teca zo la marsena a i dutrene di liber pensadur.
L'óvra la vé föra a Lundra indel 1732, dopo che ol filosef l' ia stacc buserat del parlamét che ghe n'à mandat là gnà ü, e issé gh'è tocat de turnà in Irlanda. Indel 1734 al vé nüminat vescov de Cloyne in Irlanda, e 'ntat che l'è lé in de sta sità l' istüdìa i platonegh andigh e moderni; e ol scrìt che a ' l vé fò indel 1744 e che 'l parla de 'na «cadena de riflessiù e de resérche filosofeghe sö i vertü de l' aqua de catràm» l'öbedes prope debù a di persüasiù ligade al platonismo. A 'l dìs defat che l' aqua de catràm, dovrada a brondò di Nativ 'mereganegh per cürà i malatee, la gh' à ü potére special che a' l ghe ria de Dio per mès de l' etere. In di ültem tép de la sò eta a'l va a sta de cà a Oxford doe 'l mör indel 1753.
Pensér
thumb|right|250px L'enderéss de pensér che ol Berkeley a 'l 'brassa fin de zuen l'è ligat a la cunvinsiù che «la caüsa de töcc i laur materiai a l'è domà Dio» e doca «l' interesas di caüse segonde a l'è töt tép strasat». Dio l'è inviamét sensa fì che a'l ghe rüga det söbet indel mónd di fenomeni; i caüse segonde i ghe serviss a ü bel negót a Dio che a 'l se met in mostra diretamét co la realtà. Se però l' inviamét diì a 'l mena a tö zo valur de sostansa a i realtà del mónd, chesto el var miga per i spirècc fenicc che, acassibé in manera sótordenada rispèt a Dio, a i gh' à pò a lur inviamét e desidére.
Domà Dio e i spirècc fenicc a i è sènter de atiità; al cuntrare la natüra l'è pasìa e la gh' è perchè l' è ol tèrmen de l' atiità diina, i fenomeni e i fati natürai, prope perchè tèrmen de l' atiità diina, a i rend pasìv pò a 'l sentimét di omègn. In di sò scrécc de lü, ol Berkeley, a 'l ciariss i pucc cardinài de 'sto sistema de 'ntind la realtà che 'l ghe dà a met insema ü ciàr ategiamént religiùs e öna considerassiù sèntefega di fenomeni.
Ol prìm pónt a l'è chel che salta fò indela resérca sö la teorea de la isiù; «la mè idéa de mé, a l' iscriv ol Berkeley, l'è de spigà cumè che 'm fa nóter ed, co i öcc, distansa, grandessa e posissiù di laur»; distansa, grandessa e posissiù di laur i è domà ü vergót di tancc caratèr piö importancc del mónd de fò, i è sertedüne di face piö considerevole de chela realtà de fò e libera che a 's cred la ghe sées in di laur föra de nóter. Moral, la nosta percessiù de la distansa l'è fada issé:
Segónd ol Berkeley, chèl che 'l cünta l'è che:«gna ü di tacc cas ch' i ghe öta a fas l' idéa de distansa a ' l gh 'à, per natüra, di ligam che s' vöia co la distansa; 'sti cas a i è bù de cöntaga sö i basei de la distansa domà perchè la maléssia gh 'i à facc ved ligacc a i basei stèss». Dóca la percessiù de la distansa l' è miga ligada a öna distansa ira e la ghe fa mia de spècc; sichè gnà la percessiù de la distansa a 'm ghe da ol permèss de zürà sö öna distansa ira.
Ol Cartesi e ol Galilei a i gh'ìa riacc a la distinsiù di qualità ogetìe e sogetìe di laur pròpe co l' insest söl fat che sertedüne nòste percessiù i è miga ligade a öna realtà stèssa e corispondénta; ma 'ntàt che ol Cartesio e ol Galilei a i ghe rìa a chèsta conclüsiù col parlà de la natüra ciàra e quantitatìa o qualitatìa e miga ciàra di idée. Ol Berkeley a' l ghe rìa al stèss resöltàt co l' analés psicologega del cognóss; pò a lé la fa ed che aspècc importàncc de la percessiù del mónd de fò i ciama pròpe mia ü ligam col mónd de fò, ma i è ligade a di fùrme de atiìtà dol sogèt. Issé l' è francada la premèssa per l' imaterialìsmo d' ol Berkeley, var a dì per la negassiù de l' esistènsa d' öna sostànsa materiàl, che la té sö i facc che a 's dìs ess de fò.
I ogècc de la cognossènsa de l'òmen i è, a 'l dis amò ol Berkeley, o idèe stampade adèss in di sèns o idée percepide co 'l fa atensiù a i emossiù o a i acc d' ol sérvel, o pò a idée trade insèma de la memória e da l' imaginassiù söl teré di idèe risiìde indele dò fòze spigade prima.In piö di idée «a 'l gh' è pò ergót che 'l cognóss o 'l ricév chèle idèe e a 'l ghe fà adré di acc; chèst éser che 'l ricév e che 'l fà l'è ol mé; ol mé a l'è pròpe ü laùr del töt diferènt de töte i idée e i idée a i è in d' ol mé; var a dì i è risiìde; defat l'esistensa de 'n idéa la stà indel véss risiìda: esse est percipi».
Teoréa
Dóca, mia domà i nòscc pensér e i nòscc sentimécc e i idée de l' imaginassiù i pö mia èssega sènsa la mét, ma chèsto a'l var pò a per i sensassiù: :«dise che ol taól che dovre per scrìv a 'l gh' è, var a dì che a 'l vede e a 'l toche; e se mé födèss fò del mè stöde diserèss che 'l gh' è: issè 'ntinde dì che pöderess percepél se mé födèss indel mè stöde, o mèi che 'l gh 'è quach otèr spirèt che 'l percepéss adèss; a'l gh 'ìa ün udùr, var a dì l' ìa sintìt; a 'l gh ' ìa ü sun, var a dì l' ìa ödìt; a 'l gh' ìa ü culùr o öna fórma e l' ìa ésta co i öcc o tocada co i mà; ecola, töt chèl che 's pöl intìnd co espressiù del zèner»;  dóca a l'è ''«del töt incomprensìbel chèl che 'l se dìs de l' esistènsa sènsa fal di laùr ch ' i pensa mia, e sènsa gnach ü riferimét al fat ch 'i è percepécc; l' esse di laùr l' è ü percipi e l' è mia possebèl ch 'i pöde ìga üna quach esistènsa che se öl fò di có o di laùr inteligéncc ch 'i a percepéss».
Sénsia e religiù
I beghe d' ol Berkeley cóntra ol Newton i è domà ol resöltat de la manera nöa d' ol Berkeley de 'ntìnd la resèrca senteféga. Come se sà, ol Newton l' ìa dìcc che 's gh 'à de dàga piö realtà al spasse, al tép e al muimét sènsa fal de la matematéga, che gnach al spasse, tép e muimét relatìv, issè comè a i vé catàcc indela percessiù sensibèl. Al contrare per ol Berkeley ol tép, ol spasse e 'l muimét sènsa fal ai è domà laùr caiacc fò de la realtà o, mèi amò, paròle, che notèr a 'm ghe teca dré di percessiù particolàr, dóca a i se gh ' à mia oltèr spasse, tép e muimécc de chèi che 'm persepéss söbèt e 'm misüra indela 'speriènsia, pò a l' atrassiù üniversàl per lü l'è mia che ü nóm per ciamà la percessiù de sèrte ligàm.
Intensiù
L'ültéma intensiù d' ol Berkeley, in chèsta ridüssiù fenomenéga de la portada de la sénsia, l'è de natüra religiusa, defat, quat piö la sénsia la se ristréns a cattà ol ligàm pür di fenoméni e la sò cadéna salda, tat piö l' è garantìda la isinansa de Dio a la natüra e a l' omèn e tat piö sigür ol passà dal fenìt a l' infenìt; pò a l' imaterialismo d' ol Berkeley a ' l gh ' à la sò raìs indel fat che la sostàssa matériàl la pöl servéga a i atèi e a i libèr pensadùr per tö vià ol mónd a l' assiù de Dio e ligàl là a ü prensépe fósch che l' iscancela la spiretüalità. La lòta cóntra i libèr pensadùr e i deisti l' è al sénter de töta la riflessiù d' ol vescóv de Cloyne; pò a se de 'na banda la crèss sö indel sircà de daga a la céra religiùsa ü pé sald indela cognossensa ümana e de chèl' oltra la se dèrvess fò indel reciàm fórt del valùr de la rivelassiù e del sò cumpèt de intregà i vedìde de la sénsia. Pò a 'l tentatìv de rend libéra l' etica del séns moràl, a 'l gh' à per ol Berkeley, ü significàt contràre a la religiù; defat lü l' è del parèr che domà la rivelassiù la seés in cas de daga a la lege moràl chèla stabilità che la ghe ocórr per pödì èss de aiöt indela lòta cóntra istìnti e passiù.Dio, issé, l' intervé a guidà l' omèn per dù diverse strade. chèla che, col stabilì i lege de natüra, la ghe dà stabilità e indà inàcc a i fenoméni, e chèla che la ghe sègna a l' omèn la strada de ciapà per rià a gòd la ìra contetèssa. Per chèl che 'l rearda la preöcupassiù de stabilé ü lìgàm sald in tra sénsia e religiù, a 's pöl dì che la strada de pensér ciapàda dal Berkeley la seés mia tròp de lontà de chèla d' ol Leibniz, pò a se ol vescóv anglicano a 'l rìa a cà con d' ün empirismo bel marcàt. Ol mèret piö gròss al spirèt de la cultüra 'lömenestéga l' è chèl che 'l vé fò, indel Berkeley, del sò daga 'dré a l' impiànt realistégh de la sénsia e dal sò vóltà la sènsia stèssa da ressèrca in sö i caüse a nèta descrissiù di fenoméni; ma per ol quadèr intrégh de la filosefea, per la sò preöcupassiù de brassà Dio e l' ünivèrs töt insèma, ol Berkely a 'l se rifà piötòst a i caratèr che la ressèrca filosofega a 'l la gh 'ìa ìt indel secól prima; miga per negót lü l' è ol pensadùr che, caiada fò in partènsa l' ispirassiù da la tradissiù nöa-platonèga de Cambridge, a 'l ghe tórna amò indré a lè in di ültèm agn de la sò eta co 'n d' üna nöa contetèssa, ol mónd a 'l ghe par sempèr piö com è ün organismo rödit insèma e viv doe Dio a 'l gh e cassa dèt la sò vertü mia fenìda.
Aspach (DE-BW)
Aspach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocarda. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rems-Murr. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 35.46 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Aspach el se tróa a 'na altèsa de 295 méter sura 'l leèl del mar.
Rorbas
Rorbas a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.44 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Rorbas al se tröva a una altitüden de 395 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bülach, Eglisau, Embrach, Freienstein-Teufen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Bundesautobahn 62
La Bundesautobahn 62 a l'è 'n autostrada de la Germania gestida de Ministeri Federal di Straport e de l'Infrastruttura Digital. Longa 79 km, la conliga Nonnweiler e Höheischweiler.
Attentaa del 11 de settember del 2001
La mattina del 11 de settember del 2001 19 omen de l'organizzazion terrorista guidada de l'Osama Bin Laden dirotten quatter reoplan e ne fann scontrà du contra di torr 1 e 2 del World Trade Center de Noeuva York, che pocch dopo a hinn borlaa giò e han faa di dagn ai palazz in banda. On terz reoplan a l'è staa faa s'centrà contra el Pentagon e 'l quart, che 'l gh'eva 'me obietiv el Campodòi o la Cà Bianca a Washington, D.C., a l'è borlaa giò in d'on cios arent a Shaknsville, in la contea de Somerset, dopo che i passegee e i omm de l'equipagg han tentaa de ciappà el controll de l'apparecc.
Stazion de Fusaro
La Stazion de Fusaro a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno in contratt de servizzi con la Region Campania.
Attentaa del 11 de settember del 2001
Tucc insemma, i attentaa han faa 2974 mort, oltra i 19 dirottator, 'me conseguenza immediada di attacch, e 24 personn hinn staa deciaraa desperduu. La pupart di mort eren di civij, de 90 nazionalità different.
Santa Coloma (metropolitana de Barcelona)
Santa Coloma  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Barcelona.
Attentaa del 11 de settember del 2001
Cronologia
miniatura|drita|Illustrazion di attach
Campillos-Sierra
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Lorét (Bèrghem)
Lorét l’ ciapa ‘l nòm dal Santuare de Lorét che l’ se tróa ‘n Pruinsa de Ancuna, desà che tra ‘l 1620 e ‘l 1622 i à fai sö öna césa dedicada a la Madóna de Lorét, césa che che adès l’è la parochiàl del bórgh.
Lorét l’ se troàa fò da i Müraine, i müre de la sità basa, face sö da i Venesià e l’è sèmper istàcc ü bórgh de campagna e amò al dé de ‘ncö s’pöl vèt tate casine che i è stace ristrutürade, ma ghe n’è ach tate che i è stace pürtròp bötade şó, l’öltima ‘n del 2008 e ‘n del 2009 per fà pòst a de le speculasiù.
Tra i casine che i è rimaste se regórda ol “Castèl” e ‘l “Contradèl”, mentre ‘l “Vaticano”, isé ciamàt desà che l’ gh’éra ü slarch redùnd che l’ regordàa ‘l colonàt del Bernini ‘n piasa San Péder ‘n Vaticà, l’è stai bötàt şó ‘n del 2009.
In del 2008 i à dervìt fò ön ótra césa, pròpe denàcc a chèla ègia, dedicada al San Masimilà Kolbe.
Attentaa del 11 de settember del 2001
I torr gemell
senza_cornice|drita Quand l'è stata colpida la prima, i media hann pensaa ad on incident. E 'l second reoplan 'l se spetassa in diretta TV.
La struttura del WTC l'eva desvilupada per sopportà el colp de on Boeing 707 in atterragg, ma el 767 dirotaa l'eva pussee grand, pussee pesant e anca pien de carburant.
El WTC7
El palazz l'è borlà giò despoeu 8 or dai attentaa, perchè 'l foeugh ha smolaa i sostegn del edifizzi. I dagn a la strutura gh'han avuu on roeul minga tropp important in del croll, per on studi scentifegh del NIST.
Fortunatament, i pomper saveven che l'edifizzi l'era dré a borlà giò, donca han mandaa foeura tucc i sgent e han nanca provà a salvall.
Santa Coloma (metropolitana de Barcelona)
Interscambi
Fermada del bus
Attentaa del 11 de settember del 2001
El Marriott
El carrell del reoplan de la Torr Nord l'è borlà in sul tecc del Marriott.
Santa Coloma (metropolitana de Barcelona)
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi e l'è intregament accessibila per i disabil: Biliettaria Ascensoeur
Attentaa del 11 de settember del 2001
El Marriott
I croj di torr hann buta giò bona parta del compless, l'è restada in pè domà la hall.
In del croll hinn moruu on 40 person.
El Pentagon
El Pentagon l'è el palazz del Minister de la difesa di Stat Unii.
L'è staa colpii, ai or 9:37, da on replan Boeing 757, che 'l era giudaa dal Hani Hanjour, pilota certificaa da la FAA.
L'apparecch, despoeu avè butaa giò di lampion e on generator da 20 tonelaa, l'è entraa in del primm pian del Pentagon (che 'l gh'ha minga di division, che i olter pian i gh'han), e l'ha copaa 125 person denter al Pentagon, 53 passegee, 6 member del equipagg e i cinch dirottator.
Mohamed Atta
senza_cornice|manzína|127x127px El Mohamed Atta (1 de settember 1968, Egitt) l'eva el dirottador del vol American Airlines 11, spetassa contra la Torr Nord.
El se laurea al Cairo in Architetura, e in del 1992 el fa San Martin in Germania, e li l'è contataa da Al Qaida.
A la fin del 1999 el part in di camp de Al Qaida in Afghanistan, indova che l'è adestraa. Per ciappà el vidi d'ingress per l'America, 'l denuncia de avè perduu el passaport, per avegh on passaport nett.
A magg 2000 el ciappa el vidi per l'America, e 'l va a giugn. L'incontra donca el Marwan Al-Shehhi. Insemma a lu 'l se adestra per deventà pilota privaa, e 'l 14 de agost el ciappa el brevett, cont ona valutazion de 97/100. A dicember, i do ciappen la licenza de pilota commercial.
Poeu, in tra el genar e 'l luj del 2001, l'è in Spagna per parlà cont el organizador di atentaa.
El 10 de setember el compra di tajerin.
Stazzion de Bergfelde (b Berlin)
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Attentaa del 11 de settember del 2001
Hani Hanjour
senza_cornice|drita|152x152px El Hani Hanjour (30 de agust 1972, Arabia Saudita) l'eva el dirottador del vol American Airlines 77, spetassaa conta el Pentagon.
Nassuu de 'na fameja sciora, l'è 'ndaa a fà el Mujahidin contra l'invasion sovietega del Afghanistan, ma l'è rivaa tardi e l'è riusii no a fà la guerra.
El proeuva anca a deventà assistent de vol.
In del 1991 el va per on quaj mes in USA, per imparà l'ingles. In del 1996 el torna de noeuv in di USA per deventà on pilota civil.
In del febrar del 1998 el ciappa el brevett per i voi privaa, e poeu in del 1999 quella per i sgor commerciai.
Spegg
El spegg l'è ona superfis (de veder) che l'è assee lucida de fà riflett i robb. Quell pussee doperaa l'è 'l spegg pian, ma ghe n'è anca tanti alter, che poeuden vess doperaa per tanti reson diferent, per esempi:
Attentaa del 11 de settember del 2001
Hani Hanjour
In del 2000 el va in Afghanistan per adestràss in di bas de Al Qaida.
Spegg
El nomm
La parolla spegg la riva del latin speculum, con l'istess significaa (ligaa al verb spicĕre, che 'l voeur dì "vardà"). El termen l'è comun anca a tanti alter lengov romanz (italian specchio, spagnoeu espello, sardegnoeu isprigu, forlan spieli...); del latin el s'è spantegaa in basch (ispilu) e, in temp antigh, anca in d'ona quai lengua germanega (cf. todesch e olandes spiegel, danes spejl, norveges spegel...) e de lì anca in alter lenguagg europei (finlandes peili, eston peegel, letton spoguli).
Attentaa del 11 de settember del 2001
Hani Hanjour
El 21 de marz 2001 a l'è autorizaa a volà cont el Boeing 737.
Ženklava
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Nový Jičín.
Attentaa del 11 de settember del 2001
Hani Hanjour
El 11 de settember 'l se spetassa contra el Pentagon: Per i sò istruttor l'eva minga tropp brao, ma lor pensen che 'l podeva spetassàss, vist che, pu che alter, i sò problema i eren in la lengua inglesa.
Marwan Al-Shehhi
Fioeu de on Imam, l'era on soldaa di Emiraa.
'Me el Mohamed Atta, l'è student a Amburgh, indova che l'abita insema a l'Atta.
A la fin del 1999, el va in Afghanistan a adestràss per combatt in Cecenia, ma a l'è cattaa foeura per l'operazion 11/9.
El 18 de genar del 2000 el ciappa el vidi per i USA, e dis a la soa fameja che 'l tornarà pu.
El 1 de april del 2000 a l'è mandaa via de l'armada di Emiraa per diserzion.
A la fin de magg el va in di Stat Unii.
El ciappa, insema col Atta, i brevett per volà.
El 28 de agost el compra el biliett per el vol che 'l voeur dirottà.
Ziad Jarrah
senza_cornice|drita|137x137px El Ziad Jarrah (11 de magg 1975, Liban) l'eva el dirottador del vol United Airlines 93, spetassaa a Shanksville, anca se l'obietiv probabilment l'era o el Campodoeuj o la Cà Bianca.
L'eva fioeu de dò musulman, l'è 'ndaa in ona scoeura cristiana.
In l'april del 1996 el fa San Martin in Germania, indova che l'incontra ona tosa che la deventa la soa morosa: Aysel Senguen.
In quel period el deventa on islamegh fondamentalista, e 'l ghe proibisis a la Aysel de fumà e de bev l'alcol.
In Germania el cognoss l'Atta, e l'entra in de la cellula amburghesa de Al Qaida.
In del 1999 el voeur andà a fà la guerra in Cecenia, ma al Qaida la preferiss mandal in del progett 11/9.
El 25 de magg del 2000 el ciappa el vidi, e ai 27 de giugn l'entra in di Stat Unii.
In del mes de agost el ciapla el brevett per el vol privaa.
A luj, el decid de bandonà l'operazion, forsi per avè resiaa cont el Atta, ma in Germania a l'è convint a tornà in America.
El 9 de setember el ciama la soa fameja, per l'ultima volta.
Conseguenz
La FAA, sota ordin del Norman Mineta, Secretari di Trasport, l'ha blocaa tucc i sgor del 11 de setember al 13.
Despoeu ddl 11/9 hinn staa cambiaa i procedur d'emergenza per el dirottament e hinn staa potenziaa i sigurezz de la gabina de pilotagg.
Prima del 11/9, nissun el pensava che se podessen doperà di reoplan 'me "missil volant", e donca se provava a stà dree ai comand di dirottador, per atterrà e fà andà via i passeggee el prima possibil, e anca el rivà di caccia l'eva mia prioritari.
Grattaciei
Vun di cambiament l'è staa dovuu al WTC7, borlaa giò perché i sò sostegn hinn staa smollaa dal foeugh e, quand vuna di colonn la s'è s'ceppada per i tocch di Torr Gemell, el caregh l'è diventaa insostenibil. In pratega el NIST l'ha daa di noeuv raccomandazzion per i edifizzi in azzal.
Inquinament
El croll del WTC l'ha rilasaa in l'area on fracch de polver velenosa. Gh'eva denter anca de l'amiant.
I soccoridor e quej che viven arent ai torr gh'han avuu di malatii al coeur e ai polmon, e hinn aumentaa, anca se minga tropp, i malaa de cancher.
Stazion de Roma Tiburtina
La Stazion de Roma Tiburtina a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de Roma. L'è verta dal 1866 e l'è in su la ferrovia Firenze-Roma (linia lenta), ferrovia Firenze-Roma (direttissima), ferrovia Roma-Napoli, ferrovia Roma-Sulmona-Pescara e ferrovia Roma-Ancona. L'è doperaa del servizzi ferroviari suburban de Roma, di treni regionai e a longa percorrenza, anca de l'alta velocità di Le Frecce e de Italo-Nuovo Trasporto Viaggiatori.
Attentaa del 11 de settember del 2001
Teorij del complott
On poo 'me in tucc i event cont di lat "scur" hinn nassuu di teorij del complott del 11 de settember. Principalment, gh'hinn du tip:
A bon cunt, i teorii LIHOP i gh'han pussee sostegn in l'opinion publega americana, probabilment anca perchè gh'hinn staa, obietivament, di boeugg in di servizzi secrett ('me in de la comunicazion in tra la CIA e 'l FBI, in pratega la CIA l'ha mia dii a l'FBI, unegh organ antiterrorism in USA, del ris'c) e in la difesa aerea, preparada domà per di attacch da l'URSS, minga di attacch de dent.
Stazion de Roma Tiburtina
Servizzi
Biliettaria automatega Biliettaria a sportell Sala d'attesa Toalett Post de polizia ferroviaria Bar Restorant
Arévalo
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Bechhofen (DE-BY)
Bechhofen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ansbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 60.12 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Cunsunanta aprussimaa
Int la funetica de l'articulazion 'na cunsunanta aprussimaa (ciamaa anca mezza-cunsunant o semivucal) l'è un son ch'el se tröva al cunfin tra l'articulazion cunsunantica e quela vucalica.
Bechhofen (DE-BY)
El cümü de Bechhofen el se tróa a 'na altèsa de 431 méter sura 'l leèl del mar.
Stazion de Roma Tiburtina
Interscambi
Stazion de la metropolitana (Tiburtina, linia B) Fermada de l'autobus
Belmont-de-la-Loire
Belmont-de-la-Loire l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Belmont-de-la-Loire, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23.71 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 402 méter a 'na altèsa màsima de 822 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Belmont-de-la-Loire l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Brea de Aragón
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Strada de segonda class 246
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 54.6 km.
Balatonszabadi
a l'è un comun del Distret de Siófok, cont una popolazzion de abitant.
Jiřice u Moravských Budějovic
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
Trieben
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Daniele Vitali
'L Daniele Vitali (in bulgnai: Dagnêl Vitèli; Bulogna 1969) l'è tradüttur, glutolugh e stüdius di parlad emilian-rumagnöö.
Rochecolombe
Rochecolombe l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Villeneuve-de-Berg, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
Arres
Arres al è ü cümü de la comarca de la Vall d'Aran.
Rochecolombe
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 21.5 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 159 méter a 'na altèsa màsima de 440 méter s.l.m.
Bossòst
Bossòst al è ü cümü de la comarca de la Vall d'Aran.
Hebertsfelden
Hebertsfelden l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rottal-Inn. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 49.78 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Hebertsfelden el se tróa a 'na altèsa de 405 méter sura 'l leèl del mar.
Angiul Ferar
Angiul Ferar (1874-1971) a l'era diplomaa da ragiunat e 'l faseva l'impiegaa aministrativ.
Over
Del Ferrari a regurdum: Graficament a l'ha druvaa prima 'l caràter "â" per indicà 'l son de la parlada pavesa che l'é tra la "a" e la "e", son che anca in tudesch a l'è indicaa cun "ä". Ma pöö l'é passà a la "a" sempia.
Bradley Cooper
thumb|right|Bradley Cooper El Bradley Cooper (5 de genar del 1975) a l'è on attor american.
San Benedetto del Tronto
San Benedetto del Tronto (endèla parlàda locàl: Sammenedètte) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. La g'ha presapóch 48.000 abitàncc (dàto ISTAT del 2009), 'na superfìce de 25 km² e 'na densità de 1897 ab./km².
El cümü de San Benedetto del Tronto el cunfìna coi cümü de Acquaviva Picena, Grottammare, Martinsicuro (TE), Monteprandone.
Soliman el Magnifich
El Soliman el Magnifich, ciamad in Turchia el Legislator, (Süleyman in turch moderno, Sulaymān in turch otoman; Trabisonda, 6 novembre 1494 – Szigetvár, 6 de setember 1566) a l'è stad sultan e pascià de l'Imperi otoman del 1520 a la soa mort, vun di monarca pussee important de la storia europea del so period, e quell che l'ha portad l'Imperi al so massim.
Stazion de Acqua Acetosa (Ciampino)
La Stazion de Acqua Acetosa a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de. L'è verta dal e l'è in su la. L'è doperaa del servizzi ferroviari suburban de Roma.
Pélissanne
Pélissanne l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del cantù omònim e 'l fà part del circondàre (arrondissement) de Aix-en-Provence e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône.
Stazion de Acqua Acetosa (Ciampino)
La stazion, impresenziada, la gh'ha no on fabricaa viaggiator e l'è in sostanza on marciapee.
Pélissanne
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.11 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 70 méter a 'na altèsa màsima de 295 méter s.l.m.
Vrin
Vrin a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 71.23 km², e al se tröva a una altitüden de 1448 meter sura al livel del mar.
El cumün de Vrin a l'è tacaa ai cumün de Blenio (TI), Lumbrein, Medel (Lucmagn), Sumvitg, Vals.
Storia
Vrin l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1208 col nom de Varin.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Exosa
Ind la qimega organega, una exosa l'è un monosacarid cond ses atom de carbone, qe el g'ha una formula qimega C6H12O6. Le exose i è classifegade segond el grœp fonzional: le aldoexose le g'ha un aldeid in posizion 1, e le qetoexose le g'ha un qeton in posizion 2.
Aldoexose
Le aldoexose le g'ha cinc center qirai, per un total de 16 stereoisomer possiboi (24). La configurazion D/L l'è basada ins l'orientazion de l'idrossil a la posizion 5, e la se riferes miga a la direzion de l'atività otega. Le vot D-Aldoexose i è:
Emiacetai cicleg
El se sa find dal 1926 qe i zœqer aldos a 6 carboni i forma emiacetal cicleg. La sœmeanza qé sota la exibess le forme emiacetalege per la D-glucosa e la D-manosa. I carbone numerads ind le forme a cadena deverta i correspond ai stess carbone numerads ind la forma emiacetalega. La formaziond del emiacetal la fa deventar el carbone nœmer vun, qe l'è simmetreg ind la forma a cadena deverta, asimetreg ind la version ciclega. In soluzion, i è tœts du ind equiliber cond la forma a cadena deverta. La forma a cadena deverta la cristaliza miga, donca le do forme ciclege le se pœl separar doma quand qe i è cristalizade.