cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dialett polesan
Civil
Ve digo dunque che che ai tempi del primo re de Zipro, quando zà la Tera Santa gera stà conquistà da Gofredo Buglion, è nato che una nobile de Guascogna l'è andà come pelegrina al Santo Sepolcro; e tornando indrio, có l'è rivà a Zipro, la s'ha imbatùo in certi figuroti, spiuma de canagie, che ghe n'ha fato de quele che no ve digo e no ve conto. E per questo la gera dispazientissima, tanto che no la se podeva dar paxe. Ela la gavea ben pensà de andar dal re a dar soxo la sò querela, ma zertuni i ga dito: "Fè pur de manco, se no volì fare un gran fiasco, perchè 'l re l'è tanto un scempio e poco de bon che no basta che 'l no vendica le ofexe che i ghe fa i altri: ma lu stesso el se ne tol suxo moltissime con una de quele viltà de novo conio, che no se pol dar la compagna; anzi de più, se gh'è de quei che che veda de mal ocio qualchedun, i se sfoga tolendolo per man e svergognandolo lu". Quela signora, có l'ha sentìo 'sto tanto, desperà de no poderse vendicar a sò modo, per consolarse un poco del sò dispiazer e cavarse un tantin de 'sta spina, la s'ha fissà de volerghe rinfazzare al re la sò balordagine; l'è andà con tanto de lagreme da lu, e la ga dito: "Signor!, no la creda che vegna qua perchè me aspeta che la me daga raxon de le porcarie che m'è stà usà; ma inveze de vendeta la me fazza grazia de insegnarme come che la fa a ingiotirse tute quele che me vien dito che i ghe fazza; perchè impara anca mi da ela a torme suxo in santa paxe la mia. E ghe zuro ben che se podesse, mi ghe daria co tuto el cuor anca la mia, zà che lu ga tanto bone spale da portarghene". El re, che fin alora el gera stà cussì pigro e mincion come v'ho contà, ga parso che 'l se svegia tuto int un fià; l'ha cominzià da la baronada che i gavea fato a la zentildona, che 'l la ga castigà coi fiochi; e 'l s'è messo pò co le man e coi piè a vendicar anche tuto quelo che gavesse dà ombra al sò onor e a quelo de la sò corona. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n428/mode/2up Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 408-409]
Plebee
Mi a digo donca che quando che comandava el primo re 'd Sipro, dopo che Gofrè de Bugion ga ciapà Terasanta, è nato ch'na lustrissima 'd Guascogna l'è andà a d'sfare un vodo al Santo Sepulcro; e quando ch'la tornava indrio, có l'è stà a Sipro, a gh'è stà di birbanti, omni vergognusi, ch'la ga strapassà. E per 'sta cossa ch'è qua, cla siora la 's lomentava e 'n la se podeva taxentare, sin a tanto ch'la s'ha pensà d'andare dal re a d'nunsiarli. Ma gh'è stà chi ga dito ch'la gh'andaria buxa, parchè 'l gera tanto mona e bon da gninte, ch'invese 'd far giustisia 'd le canagiade ch'i ghe fava ai altri, 'd tante ch'i gh'ne fava a lu a parea giusto che 'l ne 'gh badasse gnanca; e per questo chi la ghéa su co qualch d'un, i se sfogava cogionandolo e strapassandolo lu. Cla siora, có l'ha sentì st'cosse ch'è qua, ne vedendoghe ciaro de poderse sfogare, per torse un poc'tin de cl'angossa ch'la ghéa, la s'ha pensà 'd darghe intel muxo al re che 'l gera un mis'ron. L'è andà da lu a pianxando e la ga dito: "Sacra Maestà", la ga dito 'd sì, "mi a 'n vegno mia da lu parchè mi creda ch'i me faga giustisia del strapasso ch'i m'ha fato; ma invese 'd giustisia a lo prego che 'l m'insegna come ch'lu el se tol su i strapassi ch'i me dixe ch'i ghe fa a lu, parchè a possa anca mi imparare a sorbirme in santa paxe quelo ch'i m'ha fato a mi. Che ansi, s'as podesse, a lo sa Dio s'a vorìa darg'lo da portare a lu, xa ch'so ch'lu l'è tanto bon da portarg'ne". El re, che gera stà fin alora prego e bon da gninte, come se 'l s'desmissiasse, l'ha scominsià a far giustisia da bon, prima 'd la canagiada che i ghéa fato a cla siora, e pò anca de tute quele ch'da quel dì lì i ghesse fato contro 'd la sò sacrà maestà. ibidem, 409-410
Giuseppe Impastato
Biografìa
I rèscc del sò zìo i éra stàcc troàcc ensìma a dèle piànte de limù a sentenér de méter de distànsa del büs fat de l'espluziù. Peppino l'ìa restàt traumatizàt e l' gh'ìa dit: « Éla stàda la Mafia? se l'è stàda la màfia alùra mé ghe faró la guèra töta la vìta… ».
Dialett polesan
Rustegh
La Z la va parnonziada tant 'me ona [θ]. Mi a digo donca che quando che ghe gera el primo re de Zipro, quando Gofredo de Bugion gavea zà conquistà la Tera Santa, l'è capità ch'na gran siora de Guascogna l'è 'ndà a desfare 'n aódo al Santo Sepolcro; e quando che l'è tornà indrio e che l'è rivà a Zipro, l'ha catà de le brute figurazze che no savarae cossa che i ghesse fato. E per 'ste brute cosse, visto che gnissun tolea le sò parte, mezza desperà l'ha pensà de 'ndare a cuntarghelo ar Re. Ma a gh'è stà de quigi che ga dito: "Cossa vuoto andare a fare dar re, che l'è on porcazzo tanto grande che ghe n'importa gnanche de quelo che i ghe fa a lu? Varda ti se 'l starà drio a le monade che i t'ha fato a ti! Vuoto anzi ch'a te ne diga on'antra? Quigi che i ga i corni su con qualcun, i se sfoga fagandoghene d'ogn'erbe on fasso a lu". Quando la ga sentù cussì e che l'ha capì che non la ghe 'n andaxea fuora, per tuorse on puoco del sò despiazere la ga zurà, zà che la ne podea netarse com fa on pilon, de stuzzegare la porchixia der re; e a pianxando la se gh'è 'ndà butare in zenucion, e la ga dito: "Sacra maestà" la dixe, "mi a ne vegno mina qua da ti parchè mi tegna che te me fazzi giustizia de le porcade che i m'ha fato a mi; ma mi a son contenta se te m'insegni domè come che te fa ti a surbirte quele ch'a sento che i te fa a ti, e cussì anca mi puossa surbirme le mie, che s'a podesse, ch'a me vegna on colpo s'a no te le darae a ti, ch'a sento che ti è tanto brao da mandarle zò". Er re, che fin alora el gera stà 'na marmota porca, come che 'l se desdrumissiesse, l'ha scominzià da chela siora, e 'r l'ha vendicà cussì da bon, che l'è deventà stramaledeto con tuti quigi che da chela volta in qua i ghesse fato de déo a lu. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n430/mode/2up ibidem, pag. 411]
Giuseppe Impastato
Biografìa
Amò de s•cèt, el gh'ìa tacàt béga cól sò bubà, che 'l l'ìa casàt vià de cà. Isé, 'l g'ha ambiàt la sò atività pulitico-cültüràla antimafiùza e 'ndèl 1965, el g'ha fondàt el giornàl L'idea Socialista, e 'l g'ha aderìt al PSIUP (« Partìt Socialìsta Italià de l'ünità Proletària»). A pàrter del 1968, el g'ha dirigìt le atività dei grùpi de la Nöa Sinìstra. El g'ha dirigìt apò a la lòta dei contadì espropriàcc ai tép de la custrusiù de la tèrsa pìsta de l'aeropórt de Palermo (söl teretóre del cümü de Cinisi). El g'ha fat atività apò a 'n favùr dei operài e dei dizocupàcc.
Dialett polesan
Dialett de Badia
Dunque digo che intei tenpi del primo re de Sipro, dopo che xe stà conquistà la Tera Santa da Gottifredi Buglion è nato el caxo che una zentildona de Guascogna, andada in pelegrinagio al Sepolcro, de ritorno arivada a Sipro, alcuni birbanti de omeni i la ga brutalmente maltratà. E ela la se n'ha avudo tanto a mal, che la volea còrer subito dal re; ma gh'è stà dito che la podea far de manco e che la ghe andaria par gnente; perchè 'l re el gera fato in 'sta maniera chì, che lu non basta non castigava quei che faxeva de le brute azion ai altri, ma no 'l ghe badava gnanche a le insolense che ghe gera direte a lu. La dona, che ga capìo 'sta antifona, visto che gera difisile el poderse vendicar, ga machinà intela sò testa de tirar simento el re, co l'andarghe pianxendo davanti. E cussì la ga fato, e la ga dito: "Sior mio, mi no son vegnùa qua a la tò prexensa perchè te me daghi raxon de la bruta azion che me xe stà uxà; ma solo te prego, che ti te m'insegni come che te fè a soportare quele che mi sento che i te fa a ti, parchè cussì impara anca mi a soportare la mia con pasiensa; e te giuro che se mi podesse te daria anca la mia de tuto cuor, xà che ti xe tanto bon da portarghene". El re, che fin alora no 'l gavéa voludo saverghene de gnente, come che 'l s'avesse desmissià, el ga incominsià intanto a vendicar 'sta dona, e dopo l'è vegnù lu stesso un fiero vendicator de tuti quei che gavesse fato una cheunque cossa contro l'onor de la sò corona. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n432/mode/2up ibidem, pag. 413-414]
Giuseppe Impastato
Biografìa
Endèl 1975 el g'ha furmàt el grùpo Musica e cultura que 'l gh'ìa l'obietìf de organizà manifestasiù cültüràle: müzica, teàtro, dibàtiti, ecc. Endèl 1976, el mèt en pé Radio Aut, 'na ràdio endependènta e autofinansiàda. El progràma piö scultàt l'ìa Onda pazza (ónda màta), 'na trasmisiù satìrica endóche 'l tiràa 'n gir pulìtich e mafiùs e 'l ciamàa Cinisi col nòm de Mafiopoli. Con chèsta trasminsiù el denunciàa i afàre mafiùs de Cinisi e de Terrasini, en particolàr el mitìa 'n piàsa le tràme del « padrì » locàl, el boss Gaetano Badalamenti che 'l lüminàa mai per nòm ma 'l ghe dàa 'l scötöm de Tano Seduto. Chèst'öltem el gh'ìa 'n ruòlo de prim pià endèi tràfich internasiunài de dróga.
Dialett polesan
Dialett de Boara
Boara Polesine al dì d'incoeu a l'è ona frazion de Rovigh, a nord del centro e in su la riva de l'Ades. Digo dunque che có regnava el primo re de Zipro, dopo che xe stà tolta al Turco la Tera Santa da Gofredo de Buglion, xe nato che una zentildona de Guascogna l'è andà per divozion al Sepolcro; e de ritorno, có l'è rivà in Zipro, da no so quanta canagia de omani ghe xe stà fato on bruto oltragio. De 'sto fato, lagnandose la bona dona senza costruto, la s'ha pensà de ricorere al re. Ma ghe xe stà dito da qualcun che la perdaria liscìa e saón, perchè lu gera d'ona vita così rota e così da gnente, che non solo no 'l fava giustizia ai altri dei torti che i gaveva ricevù, ma el ne tolerava infiniti altri fati a lu co una viltà che no so dire; intanto che chi gaveva qualche cruzzio el lo sfogava col farghe al re qualche oltragio vergognoso. La dona, có la ga sentìo 'sta cosa, no sperando vendeta, ma pure volendo avere qualche qualche consolazion del sò dolore, la s'ha messo in testa de voler pónzare la mixeria de quel re. E andà davanti a lu co le lagreme ai oci, la ga dito: "Sior mio! Mi, mi no vegno davanti a vu per aver vendeta de l'ingiuria che me xe stà fata; ma in cambio de quela, ve prego de insegnarme come vu sofrì quele che sento che ve vien fate; perchè, su l'exenpio vostro, mi possa co pazienza soportare la mia; che se podesse farlo, Dio lo sa, se ve la donaria volontieri a vu che sì così bravo da soportarne". El re, che fin alora gera stà ona galana, come se alora solamente el verzesse i oci, scomenzando dal torto fato a 'sta dona, che co rigore el l'ha vendicà, el s'ha messo a perseguitare da bon tuti quei che da alora inanzi fesse qualche cosa contro l'onor de la sò corona. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n434/mode/2up ibidem, pag. 414-415]
Giuseppe Impastato
Biografìa
Però, apò a se i fàa töta chèsta atività antimafiùza, Peppino e i sò sòci i ìa cunsideràcc dei elemèncc de distürbo per le autorità del paés. Giovanni, el fredèl de Peppino el g'ha dit 'na ólta deànti a la cumisiù antimàfia italiàna che: « Sömeàa che 'l Badalamenti l'ìes apresàt dei carabiniér perchè l'ìa coét, ghe piazìa discùter e se püdìa cöntà sö de lü. L'ìa compàgn che se 'l Badalamenti el ghe fàes en piazér a das de fà perchè a Cinisi, che l'ìa 'n paés piötòst coét, sücidìes negót. I ünich problémi sérem nóter, èco chèl che i pensàa i carabiniér. Quan che gh'ìe ocaziù de parlàga 'nsèma a giü de lur, me parìa che l'ìes 'na 'mpresiù cundividìda de töcc che Badalamenti l'ìa 'n gentleman e che nóter sìem chèi che creàa i problémi. » […] « De spès g'hó ést i carabiniér nà atùren a brasète cól Badalamènti e i sò sòci. Se pöl mìa ìga fidùcia endèle istitüsiù quan che se èt la pulisìa 'na a brasète coi mafiùs».
Dialett polesan
Dialett de Bottrighe
Bottrighe el se troeuva in su la riva del Pò, arent al confin con l'Emilia. Mi a digo donca che a chii tenpi che gh'iera el primo re 'd Sipro, dopo che Gofredo de Bugion ga vinto la Tera Santa, è vegnù che 'na gran siora de Guascogna l'è 'ndà, com fa i pelegrin, al Sepolcro; e quando ch'l'è tornà indrio, có l'è rivà a Sipro, l'è stà maltratà da di birbanti che i 'gh n'ha fato de tute le sorte. E p'r questo ela la se n'è avù a male purassà, che no la podeva quetarse e l'ha p'nsà d'andar dal re a darghe zò. Ma qualch d'un ga dito ch'la fassa pur d' manco, p'rchè zà el re 'l gera un che 'l n'voleva mai far gninte, che 'l gera un ignorante e poco da bon; che quando ch'i ghe faxeva qualcossa, lu el n'ghe badava, com fa gnanche ch'i ghe 'l dexesse; e manco quando ch'i gh'in faxeva ai altri; e quando che qualch d'un el gh'eva chelcossa co un antro, el s'la toleva col re, sfogandose con lu, invece de torsela con quelo che 'l la gh'eva. Quando cla siora ch'l'ha sentù 'sta roba, inrabià 'd non poderse vendicare, p'r consolarse un poc'tin del sò male, l'ha p'nsà de 'ndar dal re a dirghe ch'l'è un poltron. E l'è 'ndà dnansi a lu a pianxando e la ga dito: "Sacra Maestà re! Mi an vegno chì da ti p'rchè a spera ch'te me fassi giustisia, p'rchè xa a 'l so che ti a ne 't fa giustisia con nissun; ma invese che 't me fassi giustisia, at prego ch'at m'insegni come ch'at fa ti a torte suxo, com fa un musso, tute cle briconade ch'a sento ch'i 't fa a ti; p'rchè imparando come ti te compatissi le tóe ch'i 't fa a ti, a possa anca mi compatire le mie ch'i m'ha fato a mi; ansi, ch'an vada più via da chì se a ne 't darave volontiera anca la mia, xa ch'at ga dle bone spale da portarghene". El re, che 'l gera stà fin alora on mona, e pigro com fa 'na lumaga, come se 'l s'esse desdrumissià int chel momento, l'ha cominsià da cla porcaria ch'i ga fato a cla siora, e l'è v'gnù d'alora in qua el più cativo ch'agh fusse su la tera p'r vendicarse de quelo che fusse fato contro 'd lu e dla sò corona. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n434/mode/2up ibidem, pag. 415-416]
Dialett de Castel Guglielmo
Castel Guglielmo a se troeuva a sud-ovest de Rovigh, e l'è traversaa del Canal Bianco. Digo donca che ai tenpi del primo re de Cipri, dopo che 'l ga conquistà la Tera Santa on certo Gotifrè de Buglion, è nato che ona zentildona de Guascogna la xe andà in pelegrinagio al Sepolcro; e tornando da de là e arivà a Cipri, l'è stà oltragià da dei birbanti. Ela, dolendose de 'sta cossa, senza consolazion l'ha pensà de andare a farghene parte al re. Ma ghe xe stà dito da qualche d'un che la saria fadiga persa, perchè 'l gera on omo che non ghe pensava de gnente, che inveze de vendicarla co la giustizia el la gavaria rimproverà anca elo, tanto che quelo che gaveva el dispiazere a ghe tocava sentire di altri strapazzi. Quando che la dona ga sentìo cussì, la s'ha messo in mente de poderse vendicare per trovare un pò de ben, perchè la se sentiva cussì stufa, de ponzere la mixeria del re. E la xe andà davanti a lu pianzendo e la ga dito: "Sior mio, mi non vegno a la tò presenza perchè te me faghi vendeta de on'ofexa che mi go rizevùo; ma perchè, in sodisfazion de quela, te prego che te me insegni come che te sofri quele che le xe fate a ti: perchè, imparando da ti, mi possa con pazienza soportare la mia. E 'sta cossa (lo sa Dio se mi podesse fare!), volentiera te la doneria, zà che te sì tanto tanto bravo de soportarle". El re, che fin alora el gera stà tardivo e pigro, come che 'l se fosse svegià da on sono, l'ha cominzià da quela cativa azion che xe stà fata a quela dona, e 'l la ga vendicà quanto el podeva; e l'è deventà on vero aguzzin de quanti i gavesse fato o dito qualche cossa contro el sò onore e contro la sò corona. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n436/mode/2up ibidem, pag. 417]
Dannati forever
Dannati forever l'è ona canzon del grupp milanes Elio e le Storie Tese, pubblicada in del 2013. La canzon l'è stada presentada in occasion del Festival de Sanremm quell de 63, insemma a La canzone mononota. La primma esecuzion l'è stada fada el tredes de febrar del 2013. El dì dopo la podeva vess giamò crompada in sù l'Internet.
In de la canzon, el grupp el dis che a la fin de la fera semm tucc (anca i comunista, Gengis Khan, el governa, i giornalista e i esodaa) condannaa a 'ndà a l'inferno, perchè emm faa troppi peccaa. Donca a se scherza on poo cont i des comandament de la Bibbia.
Valzer
Valzer (Vàlser, in Lumbaart), l'è un film Itagliàn del 2007 dirèt da Salvatore Maira. L'è stài presentàd a la 64° Mustra de Venèzia.
Storia
El film el cünta de Asùnta, c'la laùra in d'un hotel a Turin; la sò culèga, Lucia, l'ha cambià laurä par andà a fà furtüna in del cinema. Assunta la fa crèd al papà de Lucia da vës lè, ma quand el vegn föra de presòn da l'Argentina per truà sò fiöla e 'l vèd el scambì, sücèd un bel casìn.
Giuseppe Impastato
Biografìa
Peppino el gh'ìa capìt el perìcol che 'l reprezentàa 'l Badalamenti e chèsto el gh'ìa capìt bé 'l perìcol che 'l reprezentàa Peppino Impastato. Le upiniù de Peppino i ìa dré a nà tròp en gir perchè la Mafia i a lasàes nà 'n nacc. Par che sò pàder el gh'ìes pröàt a prutigìl ma 'ndèl 1977 pò a lü l'è mórt catàt sö de 'na màchina.
Endèl 1978, el s'ìa candidat endèla lìsta de Democrazia Proletaria (en partìt de estréma sinìstra) a le ilisiù del cümü. L'è stat copàt la nòt tra l'8 e 'l 9 de màgio del 1978, endèla campagna eletoràl. L'è stat picàt de bröt e pò l'è stat ligàt söi binàre condèna càrica de dinamìte sóta e pò l'è stat fat saltà pelària. L'ìa 'l stès dé che a Roma i gh'ìa troàt el còrp de Aldo Moro en via Caetani. Du dé dòpo, i eletùr de Cinisi i l'ha votàt e iligìt aestès.
Colegamèncc estèrni
Nassüü in Sicilia
Winden im Elztal
Winden im Elztal l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Emmendingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 21.96 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Winden im Elztal el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 292 méter sura 'l leèl del mar.
Téseny
a l'è un comun del Distret de Sellye, cont una popolazzion de abitant.
Ex Cementifix Italcementi (Alzan)
L'ex Cementifix Italcementi de Alzan (ciamad anc Cementifix Fradei Pesenti) l'è una vegia fabrica de cement natural de la fin del XIX secol. L'è un monument de arqeolojia industriala.
Storia
Ol lœg cernid l'è mìa casual: l'è vexin ai olter sit de la cadena de produziun, a la roja Morlana (qe la dava l'enerjia idraulega per i molin per la macinazion), a la nœva linia ferroviaria de la Vall Seriana (dervida ind el 1884) e ai cave de estrazion.
A la fin del secol i è realizads di foren verticai de brevet tedesc, qe i ha permetid la produzion del prim portland tœt lombard, e ol compless l'è stait slargad.
Ind el 1904 ol vegg foren vulcan l'è stait botad jo per costruir i prim quater foren Dietzsch sistema Pesenti, qe i permet de dovrar adoma una ciminiera ogne do foren, cond un grand risparmiar de carbon. I ne sarà jontad olter vot (con quater ciminiere) ind el 1909. Ind el 1920 i è tirads vià i foren tedesc e i è mœcade i so ciminiere.
Coi ang i comença i prim problemi a la strutura, e ind el 1959 i ciminiere del 1909 i è sbassade e rinforzade con di armadure de metall. Cinq agn dopo (1966) i è smorzads i foren per la cotura, e la resterà adoma la macinazion fina al 1971, ann de la serada definitiva.
Ol 25 de otover del 1980 ol Minister di Beni Culturai a Ambientai, Soprintendenza de la Lombardia, l'ha metid ol vincol a la fabrica come bene de interess artisteg e storeg.
Sergnà
Sergnà (Sergnano in Italian) l'è 'n cümü de che sa tröa 'n Pruincia da Cremuna. El g'ha 'na frasiù ciamada Tresulasch.
Lombardia Incoeu
thumb|El vegg logo, doperad fina al fevrer 2022 Lombardia Incoeu  l'è un servizzi de informazzion in lengua lombarda ativ de l'avost 2016. Al dì d'incoeu l'è spartid in d'un canal Telegram, indova che inn publegad i notizzie de l'ultima ora, o ben i darer notizzie pussee important, una pagina Facebook che la publega i notizzie e di aprofondiment e 'n sit, in principi in su Medium, che 'l publega editoriai, aprofondiment e lezzion de lengua, e gh'è anca di canai Twitter e Mastodon che republeghen i noeuve.
Sergnà
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è mustràt in de la tabela ché sóta:
Lombardia Incoeu
El so stema l'è 'na Roeusa Camuna che la dà foeura di spére con scrite in bianch in su sfond verd "Lombardia Incoeu".
Zavataré
Zavataré (nom ufizial: Zavattarello) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Al cunfìna coi comün de as comunas de Minchinigh, Nibbiano (PC), Pecorara (PC), Rumagnes, Arvén, Valverde, Vars.
Tiggiano
Tiggiano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 2.859 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 408 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alessano, Corsano, Tricase.
.mw
.mw a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Fairlop (metropolitana de Londra)
Fairlop  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Jassans-Riottier
Jassans-Riottier l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Trévoux, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
Obecnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Jassans-Riottier
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.81 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 167 méter a 'na altèsa màsima de 249 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Jassans-Riottier l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Autostrada A23 (Portogall)
La  a l'è 'n autostrada del Portogall.
Wildenberg
Wildenberg l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Kelheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 18.13 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Wildenberg el se tróa a 'na altèsa de 430 méter sura 'l leèl del mar.
Chamoux-sur-Gelon
Chamoux-sur-Gelon l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Chamoux-sur-Gelon, del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Valencogne
Valencogne l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Virieu, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
Chamoux-sur-Gelon
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.63 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 287 méter a 'na altèsa màsima de 1052 méter s.l.m.
Valencogne
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.55 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 516 méter a 'na altèsa màsima de 680 méter söl leèl del mar.
Strada voivodal 522
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 41 km.
387
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Allai
Allai l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 413 abitàncc, 'na superfìce de 27 km² e 'na densità de 15 ab./km². El cunfìna coi cümü de Busachi, Fordongianus, Ruinas, Samugheo, Siamanna, Siapiccia, Villaurbana.
Baraban
I Baraban hinn on grupp musical italian, nassuu a Milan in del 1982 e specializaa in musega tradizzional de la Lombardia e di region intorna.
Connecticut
right|thumb|300px El Connecticut a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 14.371 km² e una pupulaziun de 3.503.604 abitant.
A l'è tacaa a nord al Massachusetts, a ovest al stat de New York, a süd a l'Ucean Atlantigh, a est al Rhode Island.
La capital a l'è Hartford (121.578 abitant). La cità püssee pupulada del stat a l'è Bridgeport (139.529 abitant). Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn New Haven, Stamford, e Waterbury.
thumb|right|250px| Hartford
Storia
El prim guernadur a l'è staa el John Haynes.
In del 1639 in Connecticut a l'è stada adutada la prima custitüziun de l'America.
El Connecticut a l'è vün di tredes stat uriginari de l'Üniun.
Urganizaziun pulitiga
El Connecticut al gh'ha 7 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.
Conimond II de Sirmion
El Conimond II de Sirmion (Sirmion, VIII secol - ...) a l'è stad un nobel lombard antigh, dignitari a la cort del Re Desideri.
Fioeul del Conimond, l'era scior de Sirmion,, el perd squasi tucc i so ben quand che 'l copa el gasind de la regina consorta Ansa, ma l'è bon de salvà un quajcoss vesin al Castell de Sirmion e a Saresere.
El gh'ha havud 'me mier una tal Contruda.
Antisanti
Antisanti l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Vezzani, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 47.95 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 5 méter a 'na altèsa màsima de 780 méter s.l.m.
Ferrovia Terni-Sulmona
La  a l'è 'na ferrovia italiana a scartament normal che la conliga Stazion de Terni e Stazion de Sulmona e longa 164 km.
Portes (FR-30)
Portes l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Génolhac, del circondàre (arrondissement) de Alès e del dipartimènt del Gard.
Ferrovia Terni-Sulmona
Verta del 1883, l'è in Ombria e Abruzz e l'è de proprietà de Red Ferroviaria Italiana.
Portes (FR-30)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Portes l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Campoussy
Campoussy l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Sournia, del circondàre (arrondissement) de Prades e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.04 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 391 méter a 'na altèsa màsima de 1144 méter söl leèl del mar.
Claveisolles
Claveisolles l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Lamure-sur-Azergues, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 28.33 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 394 méter a 'na altèsa màsima de 886 méter söl leèl del mar.
Heřmaň (Písek)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Písek.
Korneuburg
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Strada voivodal 523
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 16 km.
El Cant di Italian
thumb|right|El Goffredo Mameli El Cant di Italian, conossuu anca come Fradei d'Italia (Italian: Il Canto degl'Italiani ò Fratelli d'Italia) a l'è ona canzon patriòttica italiana, compòsta in del 1847 a Genova.
El sò autor a l'è staa el patriòta genoves Goffredo Mameli, menter la musica l'è stada fada del Michele Novaro. In temp brev la canzon, che l'esalta i virtù italegh e l'invita i pòpoi de la penisola a unìss, l'è diventada vun di simboi del Resorgiment italian.
Per 'sto motiv, quand che l'Italia l'è diventada ona repubblica, el Cant di Italian a l'è staa scernii come inno provvisòri del stat noeuv, in sostituzion al vegg inno monarchich. La decision l'è stada ciappada el 12 ottober del 1946.
Dopo di parpoeust in del 2006 a l'è staa offizialment faa inn el 15 november 2017.
El Cant di Italian l'ha ricevuu, duranta la stòria repubblicana, on mucc de critich sia de part de la Mancina (per el sò caratter nazionalista e, segond vargun, maschilista) sia de part de la Lega Nord.
Dialet de l'Ultrepò Paves
I dialet de l'Ultrepò Paves hin quel insema de variant de transiziun in tra el Lumbard e l'Emilan che hinn parlaa in de la zona de l'Ultrepò Paves.
Barkingside (metropolitana de Londra)
Barkingside  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Dialet de l'Ultrepò Paves
Difüsiun e carateristegh
I dialet ultrepadan se tröven spantegaa in tüt l'Ultrepò paves, del qual vöna di cità püssee impurtant a l'è Vughera. Cume che l'è nurmal, püssee che se vesinen al cunfin cun l'Emilia, quei parlà chì i ciapen di carateristegh semper püssee emiliann e, in de la Val Stafura, anca ligür. Un dialet pütost cumpagn de quel ultrepadan a l'è 'l dialet turtunes. In tra i carateristegh püssee impurtant a pödum truvà:
Barkingside (metropolitana de Londra)
Interscambi
Fermada del bus
Dialet de l'Ultrepò Paves
Una nuvela del Bucasc (dialet de Vughera)
Dis ädóncä che int i temp dël prim re 'd Cipro, dop la conquistä dlä Terä Säntä fatä dä Gofred äd Büglión, l'è sücess che ünä nobildonä 'd Guäscognä l'è ändatä in pelegrinagg al Sepólcär, e quänd l'è tornaa, ärivaa in Cipro, di bäloss i gh'hän fat di vitüperi. Lee, pödendäs nò consolà, l'ha pensaa ben d'ändàss a lämentà däl re. Ma i gh'hän dii che lü l'erä tänto trascüraa che no sol äl favä nò giüstisiä ai ofes patii dai altär, ma incäsì cui ch'i 'gh favän a lü për gross ch'i füssän ni soportavä, ä lä mirä che se quaich d'ün äl gh'ävivä quaich fastidi, 'l se sfogavä fändägh quaich figürä. Sentendä 'stä robä lä donä, sävendä pär cmè fà pär vendicàss, tant pär consolàss ün poo l'ha pensaa 'd vorè in quaich mänerä fà pentì 'l re dlä sò mänerä 'd fà e, ändändä piänzend dädnäns a lü, la gh'hä dit: "Sciór, mì vän nò a la tò presensä pär vendicàm dl'ingiüriä ch'i m'hän fata, ma in sò ripärässión ët pregh dä möstràm cmè ch'a't fee tì a sofrì cui ch'i 'm disän ch'i 't fän, che inscì impärärö a soportà culä ch'i m'hän fat a mì, ch'ä 't regäläriss volonterä sä podiss, dä già che tì 'l see pörtài inscì ben" Äl re, fén älór pigär e trascüraa, quasi ch'u 's dessedass dä dormì, cominciändä da l'ingiüriä fatä a culä donä, che l'ha vendicaa teribilment, l'è dventaa tremend cónträ tüti cui che d'älór in pö i han mäncaa 'd rispet ä lä sò coronä. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n372/mode/2up Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 351-352]
La Parabula del Fiö Strasun (dialet de Bron)
Ün om äl gh'ävivä düü fiö. E äl second l'ha dit äl sò padär: "O pà, dem lä part dlä robä ch'äm tócä!" e lü äl gh'ha spärtii in tra lór lä sò sostänsä. E dä lì a poch dì ävend miss tütcoss änsemä, äl fiö därdè äl s'n'è ändat in päis lontän, e là l'ha consümaa tüt äl fat sò ä bägurdà. E quänd äl gh'ha 'vüü pü gnent, in cól päis ä gh'è stat 'nä grän cäristiä, e l'ha cominsiaa a mäncà 'd tüt äl necessari. E l'è ändai e 'l s'è miss gió äpress äd vün di äbitänt äd cól päis, ch'äl l'ha mändaa a ünä sò pussión ä cürà i gugnö. E äl särcavä 'd cävàss lä fam coi giänd ch'ä mängiavän i gugnö, e änsün ä 'gh ni davä. Ma pö pensänd a la sò sitüäsión, äl s'è miss ä dì: "Qänti servitur in cà 'd mè padär i gh'hann däl pän a brass, e mö chì cräp äd lä fam! Sältärò sü, ändärò ä cà 'd mè padär e 'gh dirò: O pà, hoo fat di pcaa cónträ däl Signór e incónträ 'd vu! Ah! ch'ä són pü dägn äd vess ciämaa voss fiö; trätém tärequal vün di voss servitur". E, sältänd sü, äl s'è portaa dä sò padär; e in cól méntär ch'l'erä äncór lontän, sò padär äl l'ha sgosii, äl s'è miss ä compässión, e 'l gh'è ändat incónträ e, trändägh i brass al col, äl l'ha bäsaa. E 'l fiö äl gh'ha dit: "O pà, gh'hoo fat di mäncäment cónträ däl Signór e cónträ 'd vu; són piü dägn äd vess ciämaa tò fiö". E älórä sübet äl padär l'ha comändà ai servitur: "Prest, tirè ä män äl pü bel vestid e metìgäl ädòss, e mätègh in did l'anè e i scarp ai pè; Mnè chì äl videl grass e mässèl, e ch'äs mängiä e ch'äs stagä in grän ligrìä pärchè 'stu mé fiö l'erä mort e ädess l'è ärsüssitaa; l'erä pers e äl s'è truvaa" E i hänn cominsaa ä mängià e bev. Intänt äl prim fiö l'erä in cämpägnä e, tornändä per vnìssän ä cà, l'ha sentii ä sonà e bälà. E l'ha ciämaa ä vün di sò servitur csa l'erä 'stu bordel. E lü äl gh'ha rispost: "L'è ärivaa sò frädè, e sò padär l'ha fai mässà ün videl grass, pärchè äl l'ha tornaa ä ved sän e salv". E lü sübet l'è ändai 'n coldrä, e 'l vorivä pü ändà in cà; äl padär l'è 'gnüü förä e l'ha cominsaa a pregàl. Ma lü l'ha rispost e l'ha dit ä sò padär: "I henn giämò tänti änn che mì ät serv, e n'hoo mai mäncaa d'obdì ai tò comänd; e mai üna voltä ät m'hee dat ün cravén dä podì god coi mè ämis; Ma dop ch'è vnüü ä cà 'stu tò fiö ch'l'ha consümaa tüt äl fat sò con di väcass äd donn äd malä vitä, t'hee mässaa 'l videl grass!". Ma 'l padär äl gh'ha dit: "Oh, äl mè fiö, tì t'è sempär con mì, e tüt quel che gh'hoo l'è tò; Ma l'erä giüst dä stà älegär e fà festä, pärchè 'stu tò frädè l'erä mort e l'è ärvistaa; l'erä pers, e äl s'è trovaa". [http://books.google.it/books?id=oVoNAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti Gallo-italici, 1853, pag. 244]
'L vugares mudern
L’Apenén, la cädenä äd muntagn che 'me ‘na spena dursal la traversa tütä la penisula itäliana äl cumencia a l’altässä dël pass dël Türchén, fra Genua Voltri e Lissändria. Un quaidün äl fa l’ipotesi che ‘l nom Apenén äl vena da Pen, äl diu ligür di bosch e di muntagn; da chi lü i sarissan pö derivaa incasì i nom di mont Pëna e Pënës.
Indè ch'al cumencia l'Apenén
'L Pader Noster
Padar Noster che t'see int i ciel ca'l sia santificà 'l to nom ca 'l vena 'l to regn ca sia faja la to vuluntà insì in ciel tant 'me in tera
Jonquières (FR-11)
Jonquières l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Durban-Corbières, del circondàre (arrondissement) de Narbonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Reith bei Seefeld
Reith bei Seefeld l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Innsbruck-Land e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
Jonquières (FR-11)
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.66 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 177 méter a 'na altèsa màsima de 380 méter söl leèl del mar.
Reith bei Seefeld
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
Jonquières (FR-11)
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Jonquières l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Reith bei Seefeld
El sò codes statistegh l'è 70344.
Favara de la Ribera
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Reumannplatz (metropolitana de Vienna)
a l'è una stazzion de la linia U1 de la metropolitana de Vienna, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Taviano
Taviano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 12.506 abitàncc, 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 596 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gallipoli, Matino, Melissano, Racale.
Erlach (BE)
Erlach a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.50 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Erlach al se tröva a una altitüden de 433 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gals, Ins, La Neuveville, Tschugg, Twann-Tüscherz, Vinelz.
Storia
miniatura|manzína|El catel de Erlach Erlach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1185 col nom de Erilacho.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Dakota del Nord
El Dakota del Nord a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 183.272 km² e una pupulaziun de 634.360 abitant.
Al fa part del Midwest. A l'è tacaa a nord al Canada, a ovest al Montana, a süd al Dakota del Süd, a est al Minnesota.
Storia
El Dakota del Nord a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1889.
Urganizaziun pulitiga
El Dakota del Nord al gh'ha 3 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.
Névache
Névache l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Briançon-Nord, del circondàre (arrondissement) de Briançon e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 191.93 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1430 méter a 'na altèsa màsima de 3222 méter s.l.m.
Dialet cararin
El Cararin (lucalment a l'è istess) l'è un dialet emilian parlaa a Carara e in di paes inturna. L'è cunsideraa l'ültim dialet gal-italigh prima che, cun l'andà giò per l'Italia, se incuntren i parlad tuscann.
Caraterstigh
El Cararin el gh'ha una quai sumijanza cul dialet frignanes e cul dialet de la Lünigiana e per quest l'è miss denter al grüp lenguistigh emilian. La cusa l'è mutivada anca del fat che Carara l'è stada duminada per un bel poo de temp del Dücaa de Modena, del qual a l'era la porta in sül mar. L'è una variant un poo diferenta del dialet lünigianes, che l'è assee cundiziunaa del ligür e del parmens.
Fenomen lenguistigh
Ultra ai trat cumün ai alter parlad setentriunai (spariziun di geminaa, del passaa remot e di vucai atun finai, presenza del prunom clitigh...), el Cararin el gh'ha di fenomen funetigh propi, per esempi: Rispet ai parlad emilian centrai, el Cararin: Pö besogna savè che la gh'è una quai diferenza tra el Cararin de cità e quel di sò quarter:
Dialet de Carara
Mé a digh dónch ch'ai temp del prim re de Ziper, dòp che Gofréd ch'i dizéven de Bugión i avev conquistat la Tèra Santa, a d'acad che una signóra propi nòbla de Guascógna a 's n'andò pelegrinand al Sepolcre de dóv, arvenind dòp, arivata ch'a l'arfust a Ziper, al vèn da di bricón d'òmi ignorantamènta maltratata. Per còs, sèndës sènza potér avér sodisfazión arsentuta, al pensò d'andarsen a apelarsen a quel re: sendi dit da quarcun però ch'al saré la sò fatica butata, perché pigher e bón da gnènt com'i gér, tut alter che pensar a vendicar i afronti di altri, i stessi, e tanti fati a lu, sènza manch vergógna i se soportav; ch'a 'n j'er ch'i sentiss un po' de stizza ch'i ne zercass, con farij d'insulti e dispèti, de sfogarsela. I quali fatti sentuti da cla dòna, desperata de nò potér avér giustizia, per consolazión del sò dispiazér e dla nòia sofèrta, al machinò de burlars almanch de la melensazna de quel re e, andatësna pianzènd a lu denanz, al diss: "Signór mì, mé a 'n vègn miga a la tò presenza perch'a spér vendèta p'i insulti ch'i m'han fat, ma a vègn sól per pregart a volérm, per mé consolazión, almanch ensergnarm cóm te fa quéli fati a té a soportar perché, cussì emparand, a poss i mì con paziènza sufrir; i quali, brav portatór com te me par, al sa Dio s'an t'i argalerè, s'as potèss, con tut el còr". El re alóra, ch'i gér stat sèmper stat un scèm e un bón da gnènt, com s'is fuss svigiat pròpi en quél punt dal sòn, cuminzand da l'afrónt fat a la dòna, ch'i vendicò sènza pietà, i deventò un acanit persecutór de chiunque is fuss d'alóra en pò, azardat a far quarcò cónter l'onór de la sò coróna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n290/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 271-272]
Dialet de Avenza
A digh dónch ch'ent i temp del prim re de Cipri, dòp la cunquista dla Tèra Santa fata da Gofrè de Buglión, a d'avèn che una gentil dòna de Guascógna en pelegrinazz a d'andò al Sepólcr, di dóv tornand, en Cipri arivata, da qualchi òmi sc'lerati vilamènta 'l fu oltragiata; de cla còsa quéla quéla, sènza nisciuna consolazión arencrescèndës, al pinsò d'andarsën a recjamar dal re; ma a 'j fu dit per alcun che la fadiga a 's perdërè, perchè lu gjer de scì remèssa vita e de scì pògh bèn che lu, non che d'altri d'ónta con gjustizia i vendicarës, n'anzi mólta, con vituprevël viltà, a lu fata i soportav; entant che chiunch i gjavéa crucc alcun, quél col farij alcuna ónta o vergógna is sfogav. La qual còsa udind, la dòna, desperata de la vendèta, per alcuna consolazión dla sò nòia, a 's propós de volér mòrdër la misèria del re e, andatesena piangènd davanti a lu, al diss: "O mè Signór, mé a ne vègn a la tò presènza per vendèta ch'a i atend da engiuria ch'a me fu fata ma, en sudisfazión de quéla, et prègh che te m'ensign come te sòfr quéla ch'a entènd ch'a te a d'èn fata, ónd da té emparand a pòss la mia con paziènza soportar; la quala, al sa Idio che s'al podèss far, volentèra a te farè di argali, perché te sé un scì bón sufritór". El re, che ensina ad ora i gjér stat tard e pigr, quasi dal sòn i 's resvighiass, cuminciand dla engiuria fata a 'sta dòna, che acramènt i vendicò, i vèn an severissëm persecutór de chiunch che cóntr a l'onór dla sò coróna quarcò i fèss da lì en pò. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n290/mode/2up ibidem, pag. 270-271]
Castel di Casio
Castel di Casio (endèla parlàda locàl: Castèl d Chèsi) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 3.170 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 47 km², per 'na densità de 67 ab./km². El cunfìna coi cümü de Camugnano, Gaggio Montano, Granaglione, Grizzana Morandi, Porretta Terme, Sambuca Pistoiese (PT).
Kottes-Purk
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Albagiara
Albagiara l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 289 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 36 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ales, Assolo, Genoni (NU), Gonnosnò, Mogorella, Usellus, Villa Sant'Antonio.
Taurisano
Taurisano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 12.349 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 537 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquarica del Capo, Ruffano, Ugento.
Strada voivodal 524
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 13 km.
Tófű (Ongaria)
a l'è un comun del Distret de Komló, cont una popolazzion de abitant.
Drhovle
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Písek.
Zcón
Zcón (nom ufizial: Zeccone) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Burnasch, Giüssà, San Gines.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Zcón l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Wyhl am Kaiserstuhl
Wyhl am Kaiserstuhl l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Emmendingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 16.95 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Wyhl am Kaiserstuhl el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 175 méter sura 'l leèl del mar.
388
Necrològi
|Un an indrée / |Un an dapress
Obory
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Ferrovia Trento-Venezia
La  a l'è 'na ferrovia italiana a scartament normal che la conliga Trento FTM e Stassion de Santa Łusia e longa 158 km.
Isòvol
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Jasseron
Jasseron l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Ceyzériat, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 18.93 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 246 méter a 'na altèsa màsima de 590 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Jasseron l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Gesa del Redentor (Milan)
La Gesa del Redentor a l'è una gesa de Milan che l'è in del Municipi 3, arenta al Cors Buenos Aires, che la fa de parochia e l'è part del decanad Venezzia de la zona pastoral I de l'arcidiocesi de Milan. L'è stada consacrada in del 1900 in su quella che l'era una capella in pè sgiamò del secol quell de sedes, dedicada a la Madona de Loret.
La Valette (FR-38)
La Valette l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Valbonnais, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.87 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 710 méter a 'na altèsa màsima de 2203 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de La Valette l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Strada voivodal 525
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 10 km.
Rasô de l'Occam
El Rasô de l'Occam/Ockham (Novacula Occami in latin) l'è 'l principi metodologech metuu insemma del fraa ingles Gulelm de Occam.
In pratega, el dis che, normalment, la soluzzion pussee facil l'è quella giusta.
Esonim italian
Quella chì l'è ona lista de esonim italian, cioè in nomm in Italian per i paes, città, fiumm, mont del mond.
San Lorenz
El Lorenz (latin: Laurentius; Huesca, 225 - Roma, 10 de agost del 258) l'è staa vun di sett diacon de Roma, indè che l'è staa coppaa duranta la persecuzzion vorsuda de l'imperador Valerian. A l'è veneraa 'me sant de la Gesa Catolega. L'è vun di sant pussee popolar de l'Italia.
389
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Castello d'Argile
Castello d'Argile (endèla parlàda locàl: Castèl d Èrzel) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 5.047 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 29 km², per 'na densità de 174 ab./km². El cunfìna coi cümü de Argelato, Cento (FE), Pieve di Cento, Sala Bolognese, San Giorgio di Piano, San Giovanni in Persiceto, San Pietro in Casale.
Foios
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Arth
Arth a l'è un cumün svizzer del distret de Svit, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 48.60 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|manzína|Arth]] El cumün de Arth al se tröva a una altitüden de 421 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gersau, Küssnacht, Lauerz, Steinerberg, Vitznau (LU), Walchwil (ZG), Weggis (LU), Zug (ZG).
Storia
Arth l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1036 col nom de Arta.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Kottingbrunn
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Bartolomee Cabella
El Bartolomee Cabella (Bartolomeo Cabella, Milan, 15 de fevree 1847 - Milan, 5 de magg 1907) a l'è staa on ingegnee e manager italian.
Biografia
Fioeu de l'Antoni e de la Marzellina Annon, el studia al collegg di Calch Taegg e 'l mostra subit bravura in del camp di sienz. El studia poeu al licee classich e in del 1868 el se laurea al Politecnich de Milan in ingegneria civil e in del 1869 in ingegneria industriala.
Invitaa a deventà professor, el refuda e 'l tacca subit a lavorà, i sò primm mestee a hinn staa faa in sul Canal Villores.
In del 1870 'l entra in del Tecnomasio 'me alev e dopo 'n ann el deventa dirigent. Sotta la soa direzion el center el deventa 'n canton de eccellenza in del mond.
In del 1876 el fa vun di primm esperiment de inluminazion elettriga publega cont el Domm de Milan e 'l fa poeu di àlter esperiment, sia in del publegh sia in del privaa, per esempi a Crema.
El fa poeu di studi, insemma al Leopold Emanueli - pader del Luis - in su la dinamo per dàgh pussee effizienza.
In del 1903 el se retira del Tecnomasio, che in del frattemp l'eva ciappaa el sò nomm, e 'l derva 'na soa società de consulenza, in la che la resta finna a la mort, degià che l'ha refudaa tucc i incarich che gh'han parpognuu, foeura de quell de president de la Cambra de Commercc de Milan.