cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ballaigues
El cumün de Ballaigues al se tröva a una altitüden de 865 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Jougne (FR-25), Lignerolle, Vallorbe, Les Clées.
miniatura|manzína|200px|Ballaigues
La novellaja milanese
La novellaja milanese a l'è on liber publicaa in del 1872 a cura del scritor italian Vittorio Imbriani. In del test, che l'è on'integrazzion de la Novellaja fiorentina (i duu volumm vegnarann publicaa insemma in del 1877), l'è regolt e miss a confront on rosc de panzanegh de la tradizzion milanesa. I sempi hinn trascritt in de la lengua original, cioè el lombard.
Strada voivodal 511
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 33 km.
Algajola
Algajola l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Belgodère, del circondàre (arrondissement) de Calvi e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 1.72 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 269 méter s.l.m.
Autostrada A20 (Portogall)
La  a l'è 'n autostrada del Portogall.
Pompignan (FR-30)
Pompignan l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Hippolyte-du-Fort, del circondàre (arrondissement) de Vigan e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 41.31 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 153 méter a 'na altèsa màsima de 522 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Pompignan l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Pfons
Pfons l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Innsbruck-Land e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 70341.
Rohrbach (DE-BY)
Rohrbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Pfaffenhofen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 29.63 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Rohrbach el se tróa a 'na altèsa de 411 méter sura 'l leèl del mar.
Snaresbrook (metropolitana de Londra)
Interscambi
Fermada del bus
Elena Alberti Nulli
Elena Alberti Nulli (Brèsa, 10 de setèmber del 1926) l'è 'na poetèsa che scrif le sò òpere perlopiö 'n bresà. La stà e la laùra ai Montezèi, endèla zòna de la Franciacürta.
L'è stàda profesorèsa de leteradüra italiàna, la g'ha scriìt amò pò a dei lìber didàtich e colaboràt co giornài e rivìste (Madre, La Voce del Popolo). La g'ha cunducìt per divèrsi agn 'na trasmisiù sö Radio Voce dedicàda a le tradisiù e a la poezìa bresàna.
En dialèt bresà la g'ha püblicàt:
Valencin
Valencin l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Heyrieux, del circondàre (arrondissement) de Vienne e del dipartimènt de l'Isère.
Lucoli
Lucoli l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de L'Aquila. El g'ha presapóch 944 abitàncc, 'na superfìce de 109 km² e 'na densità de 9 ab./km². El cunfìna coi cümü de Borgorose (RI), L'Aquila, Rocca di Cambio, Rocca di Mezzo, Tornimparte.
Luciano De Crescenzo
El Luciano De Crescenzo (Napoli, 18 de agost 1928 - Roma, 18 de luj 2019) a l'è staa on filofos, ingegnee, scrittor e regista italian, famos per i sò oeuver de svesinament a la filosofia e a la tradizion classica e per i sò attività a favor de la storia e la coltura napoletana.
La Pera
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Valencin
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.63 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 270 méter a 'na altèsa màsima de 379 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Valencin l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Busswil bei Büren
Busswil bei Büren a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.10 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Busswil bei Büren al se tröva a una altitüden de 437 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Büetigen, Lyss, Studen, Worben.
.mq
.mq a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Casalfiumanese
Casalfiumanese (endèla parlàda locàl: Casalfiumanais) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 2.922 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 81 km², per 'na densità de 36 ab./km². El cunfìna coi cümü de Borgo Tossignano, Castel del Rio, Castel San Pietro Terme, Dozza, Fontanelice, Imola, Monterenzio.
Strada voivodal 512
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 49 km.
Simonswald
Simonswald l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Emmendingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 74.31 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Simonswald el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 360 méter sura 'l leèl del mar.
Freienbach
Freienbach a l'è un cumün svizzer del distret de Höfe, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 20.30 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|manzína|Freienbach col mont Etzel in sü 'l sfond El cumün de Freienbach al se tröva a una altitüden de 418 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altendorf, Einsiedeln, Feusisberg, Hombrechtikon (ZH), Rapperswil-Jona (SG), Richterswil (ZH), Stäfa (ZH) e Wollerau.
Storia
Freienbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 972 col nom de Friginbach.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Hounoux
Hounoux l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Alaigne, del circondàre (arrondissement) de Limoux e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.62 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 270 méter a 'na altèsa màsima de 420 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Hounoux l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Saal an der Donau
Saal an der Donau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Kelheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 44.11 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Challes-les-Eaux
Challes-les-Eaux l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de La Ravoire, del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
Saal an der Donau
El cümü de Saal an der Donau el se tróa sö le spónde del Danubio a 'na altèsa de 346 méter sura 'l leèl del mar.
Challes-les-Eaux
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.65 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 290 méter a 'na altèsa màsima de 565 méter s.l.m.
Baradili
Baradili l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 95 abitàncc, 'na superfìce de 5 km² e 'na densità de 19 ab./km². El cunfìna coi cümü de Baressa, Genuri (CA), Gonnosnò, Sini, Turri (CA), Ussaramanna (CA).
Valdeblore
Valdeblore l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Sauveur-sur-Tinée, del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 94.16 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 399 méter a 'na altèsa màsima de 2  méter s.l.m.
Vernole
Vernole l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 7.589 abitàncc, 'na superfìce de 60 km² e 'na densità de 126 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calimera, Castri di Lecce, Lecce, Lizzanello, Melendugno.
Calmeilles
Calmeilles l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Céret, del circondàre (arrondissement) de Céret e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Calmeilles l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Jickovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Písek.
Roding Valley (metropolitana de Londra)
Roding Valley  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Lapo De Carlo
El Lapo De Carlo (Milan, Italia, 4 de dicembar dal 1968), l'é un giurnalista e cundütur radiufonigh italian, fiö dal scritür Adriano De Carlo. Dal 2005 l'è diretur da l’emitent Radio Milan Inter. L'é staa speaker per Radio CNR, Radio Italia Network, Radio Donna e Radio Via Montenapoleone. Dal 2008 l'è cunsülent espert da public speaking a l'Università Bicocca da Milan a la Facultà da Psiculogia.
378
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Zollino
Zollino l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 2.194 abitàncc, 'na superfìce de 9 km² e 'na densità de 244 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calimera, Corigliano d'Otranto, Martano, Martignano, Soleto, Sternatia.
Strada voivodal 514
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 2 km.
Madóna d'la Funtana
Storia
L'è in més ai cámp, visìn a un'ansa de l'Ada. Forse, béle prima del 1300, gh'era una cesina in de ch'el sìt lì.
I pescadùr, in d'el sécul XIII, i'ánn custrüid la cesìna cume la vedémm adéss, e i diséven che l'acqua de la funtana la füdéss miraculusa, e benedéta da San Carl.
Fin al sécul XX, vérs i ann '70, la cesa l'era frequentada tütt i dì, daì türist e anca dai pelegìn. Incö, pürtrópp, i dìsen mésa apena la dumìnca e el rusári al mès de magg.
Castel Guelfo di Bologna
Castel Guelfo di Bologna l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 3.474 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 28 km², per 'na densità de 124 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castel San Pietro Terme, Dozza, Imola, Medicina.
Appenzeller Bahnen
miniatura|Logo de l'azienda Appenzeller Bahnen a l'è 'n impresa ferroviaria svizzera che la gestiss vari lign in l'area de l'Appenzell, sia a scartament normal che metrich. La gestiss la Ferrovia Rorschach-Heiden, a scartament normal, e i ferrovij metrich San Gall-Gais-Appenzell, Gossau-Appenzell, la ferrovia del Säntis, la ferrovia Altstätten-Gais, la ferrovia San Gall-Trogen e la Ferrovia Rheineck-Walzenhausen, ona linia a cremaliera che la gh'ha on scartament de 1'200 mm.
Dialet de l'Ultrepò mantuan
I dialèt de l'Ultrepò mantuan hin quel insema de variant de transiziun in tra el dialett mantovan e altèr variant Emilan che hinn parlaa in de la zona de l'Oltrepò Mantovan.
Altiani
Altiani l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Bustanico, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 18.29 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 159 méter a 'na altèsa màsima de 1192 méter s.l.m.
Dialet de l'Ultrepò mantuan
Difüsiun e carateristegh
Chi dialètt chi, a hinn parlàa spantegà in tüta la zòna de l'Ultrepò Mantuan: Süsèra, Munticiàna, Pegügnàga, Gunsàga, Mòia, San Benedét, Quistèl, San Iàcum, San Giuànn,Schifnòia, Quingèntuli, Péf, Vìla Póma, Pòs, Réar, Borchfòrt, Carbunèra, Magnacavàl, Sèrmad e Felònica.
Cume che l'è nurmal, püssee che se vesinen al cunfin cun l'Emilia, quei parlà chì i ciapen di carateristegh semper püssee emiliann. Un quài dialet pütost cumpagn de quel de l'Oltrepò Mantovan a hìin el dialet ferares, el dialet mirandules e el dialett guastalles, cunt i quài ghìin fòrt infüenz.
In tra i carateristegh püssee impurtant a pödum truvà:
Apartegnèn al'area dialetala dei dialèt de l'Oltrepò Mantovan anca i dialètt di cümun de Guastalla, Luzzera e Reggioeu e anca i dialèt parlà in di cümun de Borett e Gualtee a podèn vèss cunsiderà cumpàgn. 'N di cümun sül cunfin mudenés (Pòs in primis) se pò nüdà üna liev inflüensa dela pruincia visina e un liev rafurzamènt dii tipich sùn sarà "Ö" e "Ü"; abastanza evident a l'è l'inflüenza del ferares süi cümun cunfinant cun tal pruincia, (Sèrmad e süratót Felònica), 'nduè el mantuan el pèrt i sò carateristich sùn sarà (Ö e Ü).
Dialett de Pòsg
Av dìgh dónca che ind i témp dal prim rè ad Cìpri, dòp che Gofrè ad Bügliòn l'ha avü vint Tèra Sànta, è sücedü che una zentildóna ad Guascógna l'è andàda in pelegrinàcc al Sepùlcar, e quand l'è turnàda da 'd là, arivàda ch'la fü a Cìpri, da chi óm ch'an g'ha cör, da vilàn la fü insültàda. Lé, tüta duluràda sènsa nesün ch'la cunsulès, lamentàndas la pansè d'andàr dal rè a dar zò la sò denünsia; ma 'gh fü dét da alcün ch'la gh'andarè per gnènt, perchè l'éra tant al gran balòs e pòch ad bòn che, invéze ad far giüstìsia ai àltar, quand lór i éra ufés, l'éra tant vil ch'l'an supurtàva tànte d'insolènse per sua màrsa vargógna, e tüt quèi gh'avévan di dispiazér, i sa sfugàvan col fàragh ün quàlch insült o svergugnàral. La pòvra dóna, sènsa sperànsa 'd far vandèta, per cunsulàras ün pòch dla sò nòia, la s'è decìza 'd volér musgàr la mizéria dal rè; e, pianzènd, la gh'è andàda davànti e la g'ha dit: "Car al mè siór, mì an vègn mìnga a la tò prezènsa parchè mì am aspèta che tì a fàsi vandèta dl'ingiüria ch'm'è stàda fàta ma, in cumpèns ad quèla, at prégh che at m'insègni cóme at sufrìsi quèle che a sò ch'i 't fa, parchè imparànd da tì, mì a pòsa supurtàr la méa, che lü, al nòstar Siór, al sa se mì a podès far, luntéra at la darìa, parchè tì 't sè bòn ad purtàran ün mücc". Al rè, che fin d'alùra l'éra stà tard e pégar, cóm sa 'l sa 's füs dasmisià, l'incuminzè da l'ingiüria fàta a 'sta dóna, che con tüt la ràbia al l'ha vendicàda, ad ésar ün rigurùs parsecütór ad tüt quèi che cóntra l'unór dla sò curóna i avès fat quèl in séguit. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n288/mode/2up ibidem, pagg. 268-269]
Bibliugrafia
UTET, 2002.
Veglie
Veglie l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 14.021 abitàncc, 'na superfìce de 61 km² e 'na densità de 230 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campi Salentina, Carmiano, Leverano, Nardò, Novoli, Salice Salentino.
Isole Balear
El rosc di isole Balear, Isole Balear o domà Balear (Arxipèlag Balear, Illes Balears o Balears, in catalan) a l'è 'n rosc de isole in del Mediterrani ocidental. A l'è fad su de quater isole principai e divers isole piscinine. Quei principai inn: Majorca, Menorca, Eivissa e Formentera. Intuitù de politega, i fann part del stat spagnoeul e inn vuna di derset comunità autonome. In quant a la coltura e lengua, i fann part de la nazzion istorega di Paes Catalan. I gh'hann una popolazzion de 1.149.460 persone e una superfis de 4.991,66 km².
La so capital a l'è la cità de Palma, in de l'isola de Majorca.
.ms
.ms a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Baulmes
Baulmes a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 22.53 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Baulmes al se tröva a una altitüden de 641 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Champvent, Jougne (FR-25), L'Abergement, Les Hôpitaux-Vieux (FR-25), Rances, Sainte-Croix, Vuiteboeuf.
El se tröva a l'estremità orientala de la strada del Col de l'Aiguillon insü i mont del Giüra.
Nestrašovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Jetětice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Písek.
Innimond
Innimond l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Lhuis, del circondàre (arrondissement) de Belley e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.44 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 811 méter a 'na altèsa màsima de 1218 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Innimond l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Uggiano la Chiesa
Uggiano la Chiesa l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 4.340 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 310 ab./km². El cunfìna coi cümü de Giurdignano, Minervino di Lecce, Otranto, Santa Cesarea Terme.
379
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
El pover Luisin
El pover Luisin l'è ona canzon de la tradizzion lombarda. Se cred che l'è de origin "colta" (e donca minga popolar). L'è stada scrivuda in di agn subet dopo la fin de la Segonda Guerra de Indipendenza (1859), e la parla de l'amor de 'na tosa per on fioeu partii per combatt e mai pu tornaa. La canzon a l'è stada anca registrada e cantada de vari artista, compagn del Nanni Svampa.
El test
On dì per 'sta contrada passava on bell fioeu e on mazzolin de roeus l'ha traa in sul mè poggioeu. E per trii mes de fila, e squasi tucc i dì, el passeggiava semper, domà per vedèmm mì. Vegnuu el '59, che guerra desperada! E mì per 'sta contrada l'hoo pu veduu a passà. On dì pioveva vers sera, s'cioppavi del magon quand m'è rivaa ona lettera col bord de condizzion. Scriveva la sorella del pover Luisin che l'era mort in guerra de fianch al Castellin. Hinn già passaa trii ann, l'è mort, el vedi pu: epur 'sto pover coeur l'è chì ancamò per lu.
Scheyern
Scheyern l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Pfaffenhofen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 38.28 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Autostrada A21 (Portogall)
La  a l'è 'n autostrada del Portogall.
Scheyern
El cümü de Scheyern el se tróa a 'na altèsa de 479 méter sura 'l leèl del mar.
Brignà
Brignà (nòm uficiàl en italià: Brignano Gera d'Adda) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Géra d'Ada, chèl tòcc de la média pianüra bergamasca apröf al cunfì co la pruinsa de Milà che storicàmènt l'à sèmper fai part del Ducàt de Milà e l'è mia stacc sóta la Serenisima.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km² Ol paìs l' se tróa a 18 km de la sità e a 131 méter söl lièl del mar e 'l cunfìna coi cümü de Careàs, Castèl Russù, Cològn, Lürà, Morèngh, Pagassà, Spirà e Treì.
De èt
Ol palàs Visconti ciamàt pò Palàs Ècc o Castèl.
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brignà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Artemisia verlotiorum
L'Artemisia verlotiorum (o Artemìzia dei fredèi Verlot; en bresà apò a Erba lègn), l'è 'na spéce de piànte che fà part de la famìa de le Asteraceae uriginària de l'Azia orientàla (Cina), ma natüralizàda 'n Euròpa 'nfìna a deentà 'n sèrte pòscc 'na spéce 'nvazìva.
Descrisiù
La se 'nsömèa a la Artemisia vulgaris ma al contràre de chèla là, la A. verlotiorum la trà fò dei ram apéna 'ndèla part piö àlta del gamp. I sò achéni i è mìa tat fèrtii ma la se propàga bé per mès dei sò rizòmi bèi lónch. I segmèncc de le fòie de la part piö àlta del gamp i è lineàr e 'ntréch. El capulì l'è globulàr; le bràtee de l'envòlucro i è lineàre, quàze sènsa péi. La fiorés endèi més de Setèmber-Noèmber. Le parcc aèree i è 'n bèl tòch piö aromàtiche de chèle de la A. vulgaris.
La crès facilmènt 'n ambièncc trasfurmàcc de l'òm: en bànda a le stràde, sö le spónde dei fòs, endèle parcc söte del lèt dei fiöm, en bànda ai ciós, ecc. La fà fadìga a crèser endèi pòscc piö sèch e picàcc al sul, la se fà piö de spès endèi cantù piö frèsch e alméno 'n bris ömecc.
Bórch San Giàcom
Bórch San Giàcom (en Italià: Borgo San Giacomo), l'è 'n cümü de de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 33 km a sudòvest de la cità de Brèsa, ai cunfì co la Pruvìncia de Cremùna.
El teretóre cümünàl del dé d'encö 'l s'è furmàt gràsie a l'agregasiù, decretàda 'ndèl 1927, de Bórch San Giàcom cói cümü de Aqualónga, Farfènch e Padernèl ensèma a la sò frasiù de la Motèla,
Diessbach bei Büren
Diessbach bei Büren a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.30 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Bórch San Giàcom
Enfìna al 1863 el cümü de Bórch San Giàcom el se ciamàa Gabià. Chèsto nòm se pènsa che 'l vignìes de la gens Gavia, 'na faméa romàna che la gh'ìa risiìt en fónt en chèsta zòna ciamàt apùnto Fundus Gavianus.
Diessbach bei Büren
El cumün de Diessbach bei Büren al se tröva a una altitüden de 464 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Schnottwil, Wengi, Grossaffoltern, Lyss, Büetigen, Dotzigen, Büren an der Aare.
L'evoluzion de la popolazion l'è mostraa in de la tabela chi de sotta:
Val del Ces
Geografia
La vall la ciappa el nomm del fiumm Ces, che 'l nass in de la Val de Daon, per poeu ciappà i aqui del rial Adanà (che 'l ven giò de la Val de Bondon) arent a la Piev de Bon. Quell chì a l'è 'l pont indè che la scomincia de vera la vall, che poeu la finiss in de la piana de Stor. Lilinscì el Ces el ghe va dent al Lagh d'Ider, al confin in tra el Trentin e la Lombardia, dopo d'avè cattaa su anca l'aqua del Caffer. La Val del Ces l'è la banda pussee meridional di Giudicari de Sotta e la costituiss el basin imbrifer del fiumm Ces.
Storia
La Val del Ces a l'è abitada de la preistoria, come che ne disen i repert archeologich che hinn staa trovaa in sui bricch e sui montagn (al temp la bassa vall a l'era on gran paltan, e donca besognava viv in alt). L'è stada ocupada di Gai Cenomen, che s'hinn messedaa cont i Ston (cognossuu anca tant 'me Reti). El cristianesem l'è rivaa in de la vall grazie a la predicazion di duu sant bressan Fausto e Giovita. On alter sant important a l'è San Vigili, manda lilinscì de Sant Ambroeus. Besogna dì che però la storia de la Val del Ces l'è semper stada ligada a Trent e a la soa diocesi. In del XIV secol gh'ha vivuu per on bell poo el Fraa Dolzin, che l'ha ciappaa su on poo de soci, compagn del ferree Albert de Scimegh. La vall a l'è stada on sit de lott e contrast in trai vari sciorott locai. Per la soa posizion de passagg in tra la Lombardia e 'l Trentin, la Val del Ces l'ha veduu passà on bell poo de esercit: a regordom, per esempi, quell de Napoleon in del 1799 e i corp franch garibalditt in del 1848 e in del 1866.
Asuni
Asuni l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 425 abitàncc, 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 20 ab./km². El cunfìna coi cümü de Laconi (NU), Ruinas, Samugheo, Senis, Villa Sant'Antonio.
Teningen
Teningen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Emmendingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 40.27 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Teningen el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 188 méter sura 'l leèl del mar.
Ferrovia Viterbo-Attigliano
La  a l'è 'na ferrovia italiana a scartament normal che la conliga Viterbo a Attigliano, de solet però i cors se fermen finna a Orte, longa 39 km.
Verta del 1886, l'è in Lazzi e l'è de proprietà de Red Ferroviaria Italiana.
Teugn
Teugn l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Kelheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 17.08 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Teugn el se tróa a 'na altèsa de 379 méter sura 'l leèl del mar.
Chigwell (metropolitana de Londra)
Chigwell  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Antigiuridicità
Per antigiuridicità se intend el rapport in tra on fatt penalment rilevant e l'ordenament giuridich intregh. Se gh'è 'na normativa, per esempi 'na causa de giustificazion, in l'ordenament che la permett o la rend doverosa l'azion el fatt a l'è minga antigiuridich e donca el riatt el gh'è minga.
380
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Camélas
Camélas l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Thuir, del circondàre (arrondissement) de Perpignan e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.72 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 118 méter a 'na altèsa màsima de 520 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Camélas l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
La Cellera de Ter
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Polling in Tirol
Polling in Tirol l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Innsbruck-Land e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El sò codes statistegh l'è 70342.
Castel Maggiore
Castel Maggiore (endèla parlàda locàl: Castèl Mazåur) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 15.922 2001 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 30 km², per 'na densità de 531 ab./km². El cunfìna coi cümü de Argelato, Bentivoglio, Bologna, Calderara di Reno, Granarolo dell'Emilia, Sala Bolognese.
Nečín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Carlo Cottarelli
El Carlo Cottarelli (Cremona, 18 de avost 1954) a l'è on economista italian.
Biografia
Laureaa in scienz de l'economia bancaria a l'Università de Siena el ciappa el master a la London School of Economics e 'l lavora a la Banca d'Italia e a l'Eni.
Dal settember 1988 el lavora al Fond Monetari Internazional. In del november 2013 a l'è nominaa del governo Letta commissari per la revision de la spesa pubblica. El governo Renzi el manda in del board del FMI.
Dal 30 ottober 2017 a l'è direttor de l'Osservatori in sui Cont Publegh de l'Università Cattolega de Milan.
President del Consili incaricaa
Dòpo del falliment del governo de accord in tra el Moviment 5 Stell e la Lega cont el Giuseppe Conte a l'è ciamaa al Quirinal el 28 de magg per guidà on esecutiv tecnegh per portà l'Italia ai elezion, cont attenzion ai cont publegh.
Quand che, el 31 de magg, M5S e Lega troeuven on àlter accord per el Governo Conte I el rimett el mandaa.
La Chambre
La Chambre l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de La Chambre, del circondàre (arrondissement) de Saint-Jean-de-Maurienne e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.2 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 419 méter a 'na altèsa màsima de 760 méter s.l.m.
Les Ilhes
Les Ilhes l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Mas-Cabardès, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.16 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 220 méter a 'na altèsa màsima de 573 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Les Ilhes l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Hrejkovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Písek.
.kp
.kp l'è 'l domini ccTLD de la Corea del Nord. L'è doperaa dal 24 de settember del 2007.
Storia
La Corea del Nord l'ha domandaa el sò domini in del 2004, ma l'ICANN l'ha refudaa perchè al Paes mancaven di condizion necessari. In del 2006 el Korea Computer Center l'ha faa 'n altra domanda, refudada, e in del 2007 l'ICANN l'ha accettaa el domini .kp.
In del 2009 a hinn staa vért i primm sitt, 'me quell de la Korea Central News Agency.
Dal 2011 el domini, prima gestii del KCC, l'è staa faa gestì de la Star JV.
El 19 de settember 2016 on error in la configurazion di DNS l'ha permettuu 'n trasferiment de zona DNS in sul DNS central de .kp che l'ha daa 'na lìsta intrega de tucc i domini, ch'eren domà 28.
Domini
I domini kp hinn daa domà a di organizzazion ligaa al governo de la Corea Nord. Al di d'incoeu gh'è 9 top level domain e circa 30 sitt che se pòden vedè de l'Internet global. Se pensa che on quaj domini el sia doperaa domà in Kwangmyong, la intranet del Paes.
La lista di sitt internazionai l'è:
San Steven
El San Steven (grech: Stéfanos) a l'era vun di diacon scernii de la prima comunità cristiana per dàggh ona man ai apostoi. Per la soa fed cristiana inscì forta, l'è staa processaa del Sinedri e condannaa a vess lapidaa. El sò mazzament el le fa vegnì el primm marter de la Storia de la Gesa, e per 'sta reson el gh'ha on post e ona venerazzion bei important. Al sò martiri l'ha tolt part anca el Saul, prima de cambià nomm in Paol e deventà vun di apostoi pussee important. L'è veneraa 'me sant, el 26 de dicember.
Ferrovia Villamassargia-Carbonia
La  a l'è 'na ferrovia italiana a scartament normal longa 22.4 km.
Verta del 1956, l'è in Sardegna e l'è de proprietà de.
Ugento
Ugento l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 10.134 abitàncc, 'na superfìce de 98 km² e 'na densità de 103 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquarica del Capo, Alliste, Casarano, Melissano, Presicce, Racale, Ruffano, Salve, Taurisano.
San Steven
Patronaa
In Lombardia, San Steven a l'è 'l patronn de:
Sgregia
La sgregia (in veneto graspa, in italian grappa, che a soa voeulta el vegn del lombard grapa) a l'è un'aquavita che la vegn di tegasc de l'uga, senza che se po sgiontàgh aqua, e l'è poeu distillada e la gh'ha de vesser fada in Italia, pussee de precis in l'Altitalia o in Sicilia, o in la Lombardia svizzera, in bas a 'n acord in tra l'Union europea e la Svizzera.
A l'è partida del brandy desgià che l'è doperad el tegasc e no el gius de l'uga, e l'è vesina al Filu 'e ferru sardegnoeul, a la rakia balcanega, al Grappamiel uruguayan e al pisco peroan. A l'è bevuda soratut 'me digestiv, despess insema al cafè, in del cafè corret o in del mazzacafè.
Feusisberg
Feusisberg a l'è un cumün svizzer del distret de Höfe, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.56 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|manzína|250px|Feusisberg miniatura|manzína|250px|Feusisberg El cumün de Feusisberg al se tröva a una altitüden de 685 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Einsiedeln, Freienbach, Hütten (ZH), Oberägeri (ZG), Wollerau.
Storia
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Assolo
Assolo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 478 abitàncc, 'na superfìce de 16 km² e 'na densità de 30 ab./km². El cunfìna coi cümü de Albagiara, Genoni (NU), Nureci, Senis, Villa Sant'Antonio.
Alzi
Alzi l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Bustanico, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 2.74 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 577 méter a 'na altèsa màsima de 1616 méter s.l.m.
Luignàn
Luignà (Luignàn en cremunés; Luignano 'n italià) l'è 'na frasiù del cümü de Sèst, endèla Pruvìncia de Cremùna. L'è stat en cümü indipendènt per en bèl pó de tép, enfìna al 1867: endèl 1810-1816 però l'éra zà deentàt 'na frasiù de Nich.
Pont-Saint-Esprit
Pont-Saint-Esprit l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Pont-Saint-Esprit , del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 18.49 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 36 méter a 'na altèsa màsima de 187 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Pont-Saint-Esprit l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Strada voivodal 515
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 51 km.
Valderoure
Valderoure l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Saint-Auban, del circondàre (arrondissement) de Grasse e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 25.34 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1027 méter a 'na altèsa màsima de 1645 méter s.l.m.
381
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Vener (pianeta)
thumb|250px|Véner fotografàt del telescòpio spasiàl Hubble Véner l'è 'l segónt pianéta del Sistema Solar en ùrden de distànsa del Sul, conden orbita quàze rotónda sö la quàla el fà 'n gir entréch entùren al Sul en 224,7 dé terèstri. El ciàpa el sò nòm de la Dea de la mitulugìa romàna de l'amùr e de la belèsa.
L'è l'ogèt natüràl piö lüminùs endel ciél de nòt, dopo de la Lüna, condena magnitüden aparènta de -4,6, e per chèsta rizù l'è cunusìt amò de l'antichità. Véner el rìa a la sò lüminusità piö fòrta póch prìma che 'l fàghe dé o póch dòpo che 'l nàghe zó 'l Sul e l'è per chèsto che de spès l'è stat ciamàt dei pòpoi antìch "Stèla de la Dé" o "Stèla de la Séra".
L'è clasificàt come 'n pianeta terèstre e 'l vé definìt come 'l pianéta zemèl de la Tèra perchè 'l g'ha 'na dimensiù e 'na màsa mìa tat diferènta. La sò atmosféra l'è furmàda perlopiö de anidride carbonica e l'è 'n bel pó piö spèsa de chèla terèstre, tat che la presiù al söl l'è 92 ólte piö àlta de chèla de la Tèra. La densità e la cumpuzisiù de l'atmosféra le créa 'n efèt sèra isé grant che i la pórta a éser el pianéta piö calt del sistema solar.
Véner l'è cuarciàt zó de 'n strat de nìgoi spès spès e che riflèt fés la lùce del Sul. I nìgoi i è furmàcc perlopiö de àcit solfòrich che l'empedés de éder diretamènte la süperfìce del de fò.
El g'ha nisü satèlite natüràl che ghe gìra entùren e gnanche 'l g'ha anèi. El camp magnétich l'è 'n bel tòch piö fiàch de chèl de la Tèra.
Bavois
Bavois a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.20 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Bavois al se tröva a una altitüden de 441 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chavornay, Penthéréaz, Goumoens-le-Jux, Oulens-sous-Echallens, Eclépens, Orny, Pompaples, Arnex-sur-Orbe.
Carvensà
Carvensà o Colvensà, Corvensà (nòm uficiàl en italià: Calvenzano) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n chèl tòcc de la basa pianüra de la bergamasca ciamàt Géra D'Ada chèl tòcc de la média pianüra bergamasca apröf al cunfì co la pruinsa de Milà che storicàmènt l'à sèmper fai part del Ducàt de Milà e l'è mia stacc sóta la Serenisima.
1842
El 1842 a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.
Carvensà
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Calvensà l'è a 24 km de la sità e a 110 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Arsàch, Careàs, Casiràt, Misà, Treì, Ailàt (CR).
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Carvensà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
La Bisbal d'Empordà
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Tuglie
Tuglie l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 5.307 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 663 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alezio, Neviano, Parabita, Sannicola.
Grange Hill (metropolitana de Londra)
Grange Hill  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Letteradura lombarda
Con letteradura lombarda intendom tutta la produzzion scrivuda in lengua lombarda, a partì del Medioev in poeu. Al dì d'incoeu, per via de la mancanza d'on standard e d'ona coscenza comuna lombarda, a l'è ben complicaa mett in pè ona storia sistematega e coerenta de la letteradura in lengua lombarda. In sostanza, s'è semper desviluppaa on dualism in tra Milan de 'na banda, e de l'oltra Bergom e Bressa. A partì del XX secol (ma giamò a la fin del XIX) l'è poeu vegnuu foeura di realtà provinciai e locai che hann complicaa el quader ancamò pussee. Poeudom dì che incoeu a gh'è ona letteradura municipal per tucc i capploeugh provinciai lombard (e on quai olter center minor, tant 'me Ciavenna, Bust Grand e Crema).
I origin (XIII-XIV secol)
I primm lavorà scrivuu in d'on volgar de area lombarda hinn del XIII secol: se tratta soratutt de oeuver de tipo didascalegh-religios, compagn del Sermon Divin del Peder de Barsegapè. "No è cosa in sto mundo, tal è lla mia credença, ki se possa fenir, se no la se comença. Petro da Barsegapè si vol acomençare e per raxon ferire, segondo ke l ge pare. Ora omiunca homo intença e stia pur in pax, sed kel ne ge plaxe audire d'un bello sermon verax: cumtare eo se volio e trare per raxon una istoria veraxe de libri e de sermon, in la qual se conten guangii e anche pistore, e del novo e del vedre testamento de Criste. [...]"
- Peder de Barsegapè, Sermon Divin, vv. 1-10
A bon cunt, al temp l'influenza di trovador ocitan l'era ben forta, e inscì tanti poeta preferiven doprà la lengua d'oc per i sò componiment. Vun di esempi pussee famos l'è Sordell de Goit, regordaa anca del Dant Lighier.. El poeta pussee famos de quell period chì però l'è 'l milanes Bonvesin de la Riva (antigament: Bonvesin dra Riva), fraa terziari de l'orden di Umiliaa: l'è lu che l'ha scrivuu on gran numer de componiment e didascalegh, oltra che 'l Liber di Tre Scricciur (1274), indè che se cunta su l'Inferno, la Passion del Signor e 'l Paradis.
"In nom de Jesu Criste e de sancta Maria Quest’ovra al so honor acomenzadha sia: Ki vol odir cuintar parol de baronia, Sì olza e sì intenda per soa cortesia. Odir e no intende negata zovarave, E ki ben intendesse anc negata farave, Ki no metess in ovra so k’el intenderave: O l’om no mett lo cor e l’ingegn nient vare. [...]"
- Bonvesin de la Riva, De scriptura nigra, vv. 1-8
Tormás
a l'è un comun del Distret de Hegyhát, cont una popolazzion de abitant.
Letteradura lombarda
I origin (XIII-XIV secol)
In tra i olter poeta important del temp a gh'è Girard Pategg, Uguscion de Lod, Salimbene de Adam. A gh'emm anca di componiment anonim, tant 'me la lodesana Legenda de San Bassian. La lengua doperada de Bonvesin e di sò contemporani, anca se l'è ciar che l'è de impronta setentrional, la pò minga vess considerada ona reproduzzion fedel de la lengua del temp: a gh'è on mugg de prester de l'ocitan e del toscan, e anca la forma grafega la sent de toscan (per esempi i terminazzion in -o e -e per i sostantiv e nomm masculitt). In de la banda bergamasca, in del XIII secol a gh'è la presenza de on para de Lod scrivuu in volgar lombard e che parlen de la Passion del Signor: "Ceschadú sí pianga cum dolor La passion del salvador, Dolce segnior omnipotent Che sufri pena e troment, E Iuda si fe' lo tradiment, Donde tu morisse su la cros. Trenta dener ne recivè Quel fals malvas che te vendè; E per me' la bocha el te basà Quand i Zudé si te pià. Ay te mena cum tal foror Cum se tu fos stad un malfactor, Denanz a Pillat ay te menà E falsament ay t' acusà. E tuti cridava ad alta vos Moria Yhesu malfactor! [...]"
- Laude II, vv. 1-12
In del 1355 gh'è la prima testimonianza de volgar lombard in del Bressan, el Mayor gremeza. Intorna al 1390 ghe n'emm anca on'oltra, cioè on'anonima Passio Christi in vers, de cantà a dò vos: "Cum fo tradith el nos Segnor e vel dirò cum grant dolor: al tempo de quey malvas Zuthé Un grant consey de Christ sì fé. Chel fos tradit e inganath e su la cros crucificath. [...]"
- Anonimo, Passio Christi, vv. 1-6
El period de mez (XV-XVII secol)
In di secoi sucessivi, el prestisg del toscan letterari el smorza giò del tutt l'usagg di volgar settentrionai che, anca se toscanizaa, eren staa doperaa anca in di cancellerii e in di document ministrativ. In tra quei che ruza per ona "toscanizazzion" de la coltura milanesa a gh'è proppi el duca Ludovigh el Moro, che 'l fa rivà a Milan on rosc de omen de coltura fiorentin e toscan. In tra el Quattercent e 'l Cincent on quai letteraa toscan (Luigi Pulci, Benedetto Dei) el ne fa rivà, tant 'me parodia, on quai aspett lenguistegh de la lengua parlada a Milan, ma se tratta minga de composizzion poetegh important; e l'è istess per el milanes parodizaa che troeuvom in de n'oeuvra de l'astesan Giangiorgio Allione. A scriv in lombard (vott sonett de argoment alegher e desimpegnaa) a gh'è el Lanzin de Corte, che 'l lavora a la cort de Milan di Sforza. "Olà, scià scià, corrí corrí toson, corrí scià tost, che vagom lagha in Dom, ch'al m'è stay dig pur mò che l'è là un hom su 'n scagno in pé che 's fa chiamà Tachon. Pur a voij 'l nomà l'è on mataron che non sentim mai dì in sì fazia nom. Non stem più dina, andem più tost che pom là tucij inguá a voij sto tabalon. Dison ch'a in sempied tut quel ch'al dix, ch'al bastarrev a nun toson pisinin, a di baltresche e de sti tè cotè.  E 's scianscia in rima a ona inscì goffa guix! S'al voya i tachor ch'in là in di masnin i han stramenà el batag giò del gioché. Fem a cor là in cumè. Dem portà dré ona colderag de bolgion che 'l butaram dol scagn a có picon."
- Lanzin de Corte, Sonett n. III
L'umanista fiorentin Leonardo Salviati (1540-1589), vun di fondador de la Cademia de la Crusca, el publega ona serie de traduzzion in vari volgar (e anca in bergamasch e milanes) de 'na novella de Boccasc, per demonstrà quanto eren brutt e sgresg in confront cont el toscan. "Perzo av dighi ch'a i tep dol prim Re de Zipri, daspò ol recuperamet che fes Gottfred de Baiò de la Terra Santa, al se imbattè una fomna de sang zentil de Guascogna, ches fes pelegrina, e andet al Sepolcher del Nos Signur per so devotiù: e in dol tornà in drè, e zota in Zipri, al ghe fu fag u'trent'ù da chi se fos homegn de mal affà, e bruttamet inzuriada; tant che qula povreta nos podiva consolà per neguna manera ches fos; pur las pensè de volì andà dinaz a ol Re per fag savì ol tug, perchè lu po stramenes quei iottò, che l'avea stramenada lè. [...]"
- (Version bergamasca)
"A digh donca che al temp del prim Re de Cipr', de poù che Gofred da Bujon piè la Terra Santa, l'accaschè ch'una zentildonna da Guascogna andè in peregrinag' al Sepolchr, e nel torna a cà la passè per Cipr', es la fo svergognava da non so chi forfanton: e le dal gran dorò la pensè d'andagh a da na quarella al Re [...]"
- (Version milanesa)
A partì del Cincent, tacchen a trovà i primm esempi de letteradura lombarda in de la lengua moderna: in de la banda oriental a troeuvom i poesii satiregh del bergamasch Gioann Bressan (1489-1560) e la Massera da bé, ona "frottola" del bressan Galeazz di Orz (1492-?). In de la banda ocidental inveci gh'è la produzzion di Rabisch, per man de la Academiglia dra Val d'Bregn, che la gh'ha 'me resgior el pitor manerista Giampaol Lomazz (1538-1592). "Su, sù, Borgnign co fett, dùrmet anch mò, o vut morì, o het perdù r'ingsciegn, te se pur anch or spirt dra Val de Bregn, co mandè sciù tra nugn Bacc infrascò. On vit che ognugn aspecchia dar faccht quagl' sonit, ò canzogn cò daghen fegn; che sciertament mert es'te se degn, che'l Parnas di musel'siglia or tò cò. I Specigliagn co glign foss nuv fradigl grand, e gruss cogl sù nas in dor mostacch aspecchen tucch anc lor quagl' tò scrichiur. Da donca fign a sti bagliad, e crigl'; e fa avisad or nust compa Vinascch che avina or Gagliogn cò stenta, e mur."
- Giampaolo Lomazzo, Ar Signòr Bosign Brambiglia penchiò, intagliò, gettò & trovagliò de costa val, e persciò è chiamad or compà Borgnign gran Scanscierè de Bregn.
In vers a la fin del secol, despoeu de 'n period indè che 'l latin l'era tornaa ben present in de la coltura lombarda, l'arcivescov Carlo Boromee (e poeu anca el sò cusin Federigh) tornen a promoeuv la lengua italiana in de la coltura milanesa. Al princippi del XVII secol a scriv el milanes Fabi Vares (1560-1630), che despess el vegna indicaa de la critega letteraria 'me "poeta maledett" ante litteram. In del 1610 el sortiss el Varon milanes, ona sorta de dizzionari etimologich cont on bell rosc de paroll milanes, per man de l'ossolan Gioann Capis, che inoltra el scriv 'me introduzzion ona serie de sonett in milanes. "A l'è peù on bel parlà quel da Milan, l'è comed, l'è gentil, e l'è anch nett, a nol scapuscia gnan se gh'j delett a dil com al và dij inscì pian pian. L'è forza a dì che i vegg n'in varù on pan, avè pientaa tanc scheur chilò in Brovett, e no pensà nagot sor al promett a ch'insegnass la lengua di nostran. Orsù avrj i oregg vù che podj, avrj ben i oeugg, ma avrj on pò pù la man, e benesì costor ch'an lavoraa. Cerchee de stò Varon, de stò Prissian, e degh quai cossa d'bon a Denedaa, ma daghen poch ch'al è pù sagorj."
- Giovanni Capis, Sonett de mi del parlà milanes
A 'sto trattadell ghe vegna giontaa el Prissian de Gioann Ambroeus Biff: test completament in milanes, indè che (per la prima voeulta) se parla de la quistion de la prononzia e de la grafia. "Par la preuma al besogna savè, che el nost lenguag al è el pù pur, el pù bel, e el miò, che se possa trovà, al se confà tant con la Natura, ch'al nol cad sforzal nagot intel droval, ne manc à besogn de belee par fal pù bel, al ghe basta quel sprendò nassù, ch'al à con lù inscì pur pur."
- Prissian de Milan