cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peyrefitte-sur-l'Hers
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.47 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 235 méter a 'na altèsa màsima de 351 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Peyrefitte-sur-l'Hers l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Burgos (SS)
Burgos (Su Burgu 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Sassari. El g'ha presapóch 1.068 abitàncc, 'na superfìce de 18 km² e 'na densità de 59 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bottidda, Esporlatu, Illorai.
Treno Servizi Regional
El pò avegh da 2 a 6 carrozz, e ghe n'è 80 in gir, pussee 24 in produzion per la Trenord.
Storia
El TSR a l'è staa faa su in tra Pistoia e Caserta, cont i carrej faa a Villacidro. AndaldoBreda l'ha faa su tutta l'elettronega de trazion, Firema i motor e i caricabatterij. I primm convoeuj a hinn staa consegnaa in del 2006 per l'omologazion, i primm regolar a hinn staa consegnaa in del magg 2007, e a la fin de luj han scominciaa a circolà, sia in su la ref FN sia in quella RFI.
In total, in tra quej de la Region, quej de l'ATI de la S5 e quej de Trenord hinn staa faa su o hinn in costruzion 104 TSR.
Caratteristich
I TSR deriven di TAF, de che Trenitalia e LeNORD voreven 'na version pussee bona per i servizzi suburban e regionai, fada su di carozz motris cont gabina e senza, intermedi. A l'è possibil rivà a 12 element, compartii in du treni. Degià che l'è a composizion variabil e tucc i vettur a hinn motris, a l'è possibil modifegà i treni per el servizzi a segonda di necessità senza perd de potenza, roba che la permett anca de andà in sui lign pussee in pendenza de la Lombardia occidentala e anda avègh 'n accelerazion/decelerazion compagna de 'na metropolitana.
Tucc i TSR hinn dotaa de SCMT e de des telecamer; vott intern e dò estern, che permettarien la condotta senza capotreno. Inoltra a hinn tucc dotaa de sistema anti incendi.
El treno el permett, in 200 meter, avègh 800 passegee settà e 800 in pee, per on total de 1600 personn. Gh'è du post omologaa per i disabil, che pòden salì su a ras in del treno.
Allestiment
I carrozz di TSR a hinn faa de quatter compartiment: Vun bass e vun alt, in la zòna a dobbi pian e du piscininn, arènt di carrej. La pupart di sedil a hinn mittuu vis a vis, ma a gh'è anca di strapontitt per miôrà i capacità de strapòrt.
Rispett al TAF a l'è pussee spazios per i gent in pee e la gh'è pu la scala a chiocciola, sostituida de vuna dritta.
I port del treno a hinn a vertura rapida e per favorì el bon fonzionament del rescaldament o de la climatizzazion i port se saren automaticament e gh'hann de vèss dervii de quej che voeuren andà su o andà giò.
A gh'è on sistema de informazion garantii de 'n sistema de audio, di schermi LCD, du per cassa, e di strisc LED, ses per cassa, che nonzien la prossima fermada o l'enench intregh di fermaa e la direzion del treno.
Livrej
I TSR circolen e han circolaa in trè livrej:
Borgoricco
Borgoricco (en vèneto: Borgorico) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Padova. El g'ha presapóch abitàncc, 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 370,25 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campodarsego, Camposampiero, Massanzago, San Giorgio delle Pertiche, Santa Maria di Sala (VE), Villanova di Camposampiero.
ʿOmar ibn al-Khaṭṭāb
LʿOmar ibn al-Khaṭṭāb (La Meca, 585 circa - Medina, 6 de november 644) a l'è stad el segond calif de l'Islam dopo de l'Abū Bakr, e l'è stad resgior de la Umma del 634 al 644.
Member di Quraysh, compagn del Maomet, a l'era in principi assee contrari a l'Islam, e 'l se saria convertid per la tradizzion dopo havé dad una s'giafa a la sorella, che l'era deventada musulmana, intant che la lensgeva di test sacher, e quand che 'l s'è pentid l'ha domandad de lensger el test e l'ha brasciad su la noeuva religion, per quella reson chi l'è ciamad de 'n quajvun el San Paol de l'Islam.
El gh'haveva 'na relazzion assee streccia cont el Profeta, e l'ha menad, per esempi, a la rivelazzion del vers in su l'hijab in del Coran.
Landensberg
Landensberg l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Günzburg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 7.95 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Landensberg el se tróa a 'na altèsa de 508 méter sura 'l leèl del mar.
Nino Staffieri
Nino Staffieri, ma el só num de batésim cumplét l'é Bassano, (Casál, 14 de febrár 1931 - La Spesia, 31 de lüi 2018) l'è stài el Vèsc emerit de la Diocesi de La Spezia-Sarzana-Brugnato dal 2007 al 2018.
Biugrafia
Nasüd a Casál, in de la Basa Ludesana, el 14 de febrár 1931, l'é diventá pret el 9 de giügn 1955.
L'é stái vicari general de la Diocesi de Lod, in d'i ann '80, cui vesc Magnani e Capuzzi, e l'é stai cunsacrád vesc de Carpi el 9 de setémber 1989, dal Cardinal Poletti.
L'é stài Vice-President de la Cunferensa di Vesc de la Ligüria. Mons. Staffieri lìè mort a La Spesia el 31 de lüi 2018.
Rillieux-la-Pape
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.55 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 165 méter a 'na altèsa màsima de 329 méter söl leèl del mar.
Bosentino
Bosentino (Bosentim endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 698 abitàncc, 'na süperfìce de 4 km², per 'na densità de 175 ab./km². El cunfìna coi cümü de Pergine Valsugana, Vigolo Vattaro, Caldonazzo, Calceranica al Lago, Vattaro, Besenello.
Wasserburg am Inn
Wasserburg am Inn la se tróa a 'na altèsa de 427 méter sura 'l leèl del mar.
Chicago
thumb| Chicago a l'è una cità de l'Illinois, Stat Ünii d'America. Al gh'ha 2,853,114 abitant (2008) e l'è la terza per pupulaziun in America, dopu de New York e Los Angeles. La so area metrupulitana, ciamadaChicagoland, la riva a pressapoch 9 miliun de abitant. Chicago a l'è in sül lach Michigan.
Moiry (VD)
Moiry a l'è un cumün svizzer del distret de Morges, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.66 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Socialdemocrazia
La socialdemocrazia l'è 'n ideja politega del mond socialista nassuda in tra la fin del secol quell de XIX e 'l principi de quell de XX.
Partii socialdemocratich
I partii socialdemocratich hinn spantegaa in tutt el mond, ma hinn on poo in declino, e i partii socialdemocratich hinn pussee orientaa al liberalism social, al socialism liberal e a la terza via.
Campora San Giuànn
thumb|280px|right|El vulcàn Stromboli vìst da la Bàia de Campora San Giovanni.
thumb|280px|right|Corso Italia, la via principàl de Campora.
Campora San Giuànn (Campura San Giuvanni o Campura Santu Janni indèl dialètt lucàl, Campora San Giovanni in Itagliàn) l'è una frasiòn de Amantea, in Pruvìncia de Cusènsa, in Calabria.
La g'ha presapóch 7.500 abitàncc, una süperfìs de 6,2 km² e 'na densità de 1.183 ab./km². La cunfina cun la Pruvìncia de Catanzaro.
Storia
El nùm Campora San Giuànn el vegnarèss dal Latìn (càmp, acampamènt). San Giuànn el vegnarèss da San Giuànn Batista, patròn de Nocera Terinese. Anche le cuntrade i g'hann un nùm stòric, che el vegnarèss da i sò vècc padròn, e anca da una qual particularitàò del tgeritòri. La cuntrade storiche i'enn:
Ecunumìa
Campora la vìv pricipalmènt de agricultüra e de turismo. Da la secunda met del sècul XX, se svilüpa asèe la cultivasiòn d'la Sigùla rùsa de Tropea, cunusüda in tüta Italia e a l'Èster.
I traspòrt e le vie de culegamènt i'ann abastànsa bùne: la feruvìa, la SS 18, l'Autostrada Salerno-Reggio Calabria (a 8 km) e l'Aeropòrt de Lamezia Terme. (a 25 km).
Tradisiòn
Vüna d'le robe particculàr de Campora, l'è la tarantella, presènt in tüte le feste.
Gh'è anca i Cuntauri, d'ì cantastòrie ch'i cüntu sü le stroie cuntadìne e pupulàr: i rapresèntu la memoria pupular pr'el futür.
Men (fium)
Ol Men l'è un fium de la Jermania, afluent de dreita del Ren ; cont 524 km de longeza (574 se se considera anca la broca sorjentifera plussee longa dei so do) l'è ol plussee grand intra i so tributari. Al nass ind el stat federal de la Bavaria e al traversa anca ol Baden-Württemberg e l'Assia. Al se forma de l'union de duu fiumexei plussee picinits, ciamads Men Ross (50 km) e Men Bianc (41 km), arent a'l paesot de Kulmbach ; de lì al taia la rejon ciamada Franconia cont un andar a zigzag. Ind el so cors al bagna citaa comè Würzburg, Offenbach, Francofort in sul Men e dei oltre ; al se buta de dent ind el Ren intra Mainz-Kostheim (quarter de la citaa de Wiesbaden) e Gustavsburg, pressapoc in mira a la citaa vegia de Magonza.
Ol fium l'è de granda importanza per ol trafeg comerçal in Jermania : 384 km prima de la so boca ind el Ren al se destaca un canal de comunegazion q'al collega ol Ren cont ol Danubi (ciamad defait Canal Ren-Men-Danubi). Per permeter-g ai nav de rivar-g, a quell pont lì, ind i ann è stait fait gross lavorar de sistemazion idraulega del fium.
Simboi de la Lombardia
La Region Lombardia, a norma del sò Statut, la gh'ha 'me simboi la bandera, el stemma, el gonfalon e la festa.
Bandera
Offizialment, fina al 29 de gener 2019, la gh'è minga ona bandera, anca se a l'era doperaa de facto el stemma adattaa, anca offizialment e in di edifizi publegh.
Gh'hinn staa di propost per doperà la bandera milanesa e anca di idej per giontàggh insemma la roeusa camuna.
Rabadan
Al Rabadan l'è 'l nom dal carnavaa da Belinzona. L'è 'l terz carnavaa püssee grand da la Svizzera e 'l prim püssee grand dal Tesin.
Simboi de la Lombardia
Bandera
Inscambi, on studi del 2007 de l'IReR (Instituu Regional de Ricerca de la Lombardia) in su l'araldega lombarda l'è rivaa a la conclusion de doperà el Ducal di Vescont, cond anca on sbozz de ona version moderna de la bandera, disegnada del March Foppol.
Rabadan
Storia
Al carnavaa da Bellinzona l'è nassüü nal 1862 e nal 1874 l'ha cataa 'l nom Rabadan, nii sò prim agn l'eva però mò 'n carnavaa come altri: mia mo inscì gross 'me incö. L'è nal 1946 che 'l Rabadan l'ha tacaa a 'vègh 'na certa importanza interegionala, ch'i ha tacaa a fà 'l famos corteo da la domenica e l' risot in piazza al martedì; nii agn adree s'è pö mò sgrandii sempro püssee. Nii agn '70 u taca a dürà 6 dì senza pausa (dal giovedì al martedì) e l'area dal carnavaa u sa slarga ogni agn sempro püssee. Nal 1983 i fa pa la prima volta a mega-tendogn in Piazza dal Soo e dal 1990 i taca a vessigh anca tendit in tüta la cità vegia e i sgint chi riva i è tantissim (al sabot sira e la domenica al domdisgnaa gh'è tücc i agn püsee da 30.000 persogn). Dal 1996 l'area dal carnavaa la vegn sarada ai machin e par nà int gh'è da pagà l'entrada.
Simboi de la Lombardia
Bandera
El 29 de gener del 2019 (minga senza ona quai polemega denter e foera del Pirellon) l'è staa scernuu come bandera offiziala el stemma regional, insema a ona fassa istituzionala per ol president del Consili e de la Giunta regional (verda, con sora la roeusa camuna) e anca on distintiv per i consiliee (semper con la roeusa camuna). L'è stada aprovada anca ona mozion per spantegala in tutt el territori regional e on'oltra che la impegna la giunta a individuà e recognoss i simboi storegh lombard.
La Liga Lombarda
miniatura|centro|[[Cros de San Giorgg]] I soldaa de la Liga Lombarda i eren reunii sotta la bandera de Milan, che l'era in del Carrocc de Milan, e l'è entraa in di stemma di on fracch de cità de la Liga, e anca in quell de Lissandria, fondada da la Lega.
I Vescont
A l'inizi i Vescont doperaven la Cros Rossa de la Liga, ma sotta el regn del Gian Galeazz Vescont han poduu doperà, con l'autorizzazion de l'Imperator, anca l'aquila imperiala, che l'è stada giontada in del stemma e in de la bandera. Semper sotta el Gian Galeazz, l'era dovraa anca el lili de Franza, per el so matrimoni con la Isabella de Valois.
miniatura|centro|El Ducal
Però, tecnicament, la bandera de la Liga Lombarda l'è restada offizial finna al 1797.
La Republega Ambrosiana
In di agn de l'Aurea Republega Ambrosiana (1447-1450), gh'è stada ona bandera noeuva, cont la Cros de San Giorg e on stemma de Sant Ambroeus, primm vescov de Milan elegiuu di sgent.
miniatura|centro|bandera Ambrosiana
I Sforza
Sotta i Sforza, la bandera l'è rimanuda quella di Vescont. Di cambiament gh'hinn staa sotta el governà franzes, indoa che el stemma frances a l'era mituu al post de quell imperial.
Inveci, sotta el governà austriegh, la bandera di Asburgh a l'era doperada despess insemma a quella de Milan.
I Gonzaga (Mantoa)
La bandera dei Gonzaga de Mantoa l'è semper stada ona cros rossa e con l'aquila in di quatter lat.
miniatura|centro
El Lombard-Veneto
La bandera del Regn Lombard-Veneto l'eva verda, cont el stemma austregh in negher. miniatura|centro
Inveci, in del stemma, gh'è el stemma del Austria e in del scud i stemma de Milan e de Venezia.
Regn d'Italia
Anca se i region in del ordinament del Regn d'Italia gh'eren minga e gh'iva domà la fonzion de circoscrizion de decentrament statistegh-amministrativ, in del 1910 l'è stada avanzada on'ipotesi per dagh di stemma. Per la Lombardia l'è staa scernuu el Bisson viscontee, proposta portada anmò del storegh Giuseppe Gerola in del 1927.
Stemma
El stemma lombard d'incoeu l'è la roeusa camuna d'argent, vun di graffit de la Val Camonega, disegnaa dal Bob Noorda, metuuda denter a on verd, che 'l representa la Pianura Padana.
Prefetüra de l'Arcadia
L'Arcadia (Αρκαδία/Arkadía in Grech) l'è una prefetüra e una regiun storiga de la Grecia, in del Pelupunes. La ciapa el nom de l'eroe mitulogich Arcad. El nom de l'Arcadia l'è staa legaa a lungh, in de la cultüra eurupea (a partì dal Vergili), a un'idea de tera sempliz, püra e incuntaminada. La sua capital l'è Tripol. La cunfina a nord cun l'Acaia, a nord-est cun la Curinzia, a est cun l'Argolid, a süd cun la Laconia, a süd-ovest cun la Messenia e a ovest cun l'Elid. Una part de l'Arcadia l'è bagnada dai aqui del Mar Egee.
Cumün
Turós, Dēmētsána, Fálanthos, Falaisía, Górtuna, Ēraía, Kleítōr, Kontobázaina, Korúthio, Lagkádia, Leōnídio, Lebídi, Mantinea, Megalopul, Bóreia Kunouría, Skurítida, Tegea, Trikólōnoi, Tripul, Trópaia, Baltétsi, Butína.
Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont
Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont, conossu anca domà 'me Auguste Marmont (Châtillon-sur-Seine, 1774-1852) l'è staa on general frances.
Granon Ludesan
El Granon Ludesan (o Tipich Ludesan), l'è un furmài màgor ricavad da la laurassion dal lat d’le vache. L'è cunsiderad cume el prim de tüti i furmài grana e l'è ricunussüd dal Ministeri d'le Pulìtiche Agrìcule, Alimentar e Furestal cume prudut agrualimentar tradissiunal italian. I caràtor ünich dal Tìpich Ludesan i en la pasta gialda cun ‘na legera venadüra verd e la guta che la vegn föra da le ugiadüre. Anca se’l fà part d’la famija dei furmài da gratügia, l'è de solit cunsiderad cume un furmài da tàula.
Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont
Offizial de artijeria, l'ha combattuu a Tolon e Magonza, prima de vess ciamaa del Napoleon per la campagna d'Italia del 1796, e poeu in quella d'Egitt, indove l'è staa promoss general. In del 1800 l'ha tolt part a la Battalia de Marengh; in del 1804 l'è staa promoss maresciall e l'ann dopo a l'era al comand del Segond Corp d'Armada che l'ha combattuu a Ulma. Spedii in Dalmazia l'è staa nominaa duca de Ragusa, per avè scasciaa foeura i Russ de quella città. In del 1809, dopo de la battalia de Wagram, l'è andaa innanz a segutà i Austriegh che scappaven e l'ha ris'ciaa gross: l'è staa salvaa del rivà di rinforz. In del 1811 l'ha combattuu in Portogall e Spagna e l'è staa ferii in de la Battalia de Salamanca. L'è tornaa a combatt in del 1813 e l'ha tolt part de Lützen, Bautzen, Dresda, Lipsia e Hanau. L'ann dopo l'ha ben combattuu in de la Campagna de Francia, ma l'è staa critigaa per la sconfitta de Laon. Insema al Mortier e al Moncey l'è staa vun de quei che s'hinn renduu ai Leaa, e durant i Cent Dì l'è staa fedel al re Luis XVIII. Dopo de Waterloo, l'è staa tra quei che hann votaa per fà fusilà el Michel Ney. L'ha segutaa a vess fedel ai Borbon e per quest, dopo la Rivoluzion del 1830, l'è staa costringiuu a l'esili, per tornà mai pù in Francia. Quest perchè lì ormai el sò nomm l'era venguu on sinonim de "traditor".
Granon Ludesan
Al dì d'incö l'è poch famus anca parchè l’è fai apena a Burghet e a Vori.
Laurassion
La laurassion dal Tipich Ludesan l'è istesa a quela d'i àltor furmài grana d'la val dal Po. La pasta cota l'è ricavada dal lat de vaca che’l vegn da dù diverse mungiüde: quela d’la sira l'è scremada par afiurament, ménter quela d’la matina l'è intrega. A diferensa dal Grana Padan, la pasta tirada via da la caldera la vegn miga schissada, parchè el lìquid inden ind la pasta el faga nass la caraterìstega "làgrima".
A l’impast l’è anca necessari métogh un spissigh de safran che’l ghe dà un culur tendensialment giald; la pasta la vegn in ültim salada a sech, par sübì un prucess de marüdassión che’l varia da un mìnim de dü an a un màssim de quàtor. Ind el curs de cal perìud chi, le furme végnun spenelade cun de l'oli de lin.
Gh’è dù version de Granon Ludesan che se ricunùssun in bas al perìud de laurassion: el magengh el se fà dal 23 de april al 29 de setémbor, ciuè dal dì de San Giorg a quel de San Michel; el vernengh el vegn invece fai ind i mes invernài.
El pes, a scunda d'le dimension e d'la düràda d'la stagiunadüra, el varia tra i trenta e i quaranta chilo; in passad, prima d'la crisi prudütìva d'i an utanta, se fèvun anca furme dal pes de utanta chilo. Ind el Ludesan e ind la part urientala d'la Pruincia de Pavìa, vegnèvun ancasì preparade furme püssè picinine, stagiunade apena tri o quàtor mes, pensade par fà la raspadüra. El Grana Ludesan che'l riva ai quàtor an de stagiunadüra el se ciàma straveción: la furma cilìndrica la misüra dai quaranta ai cinquanta ghei de diàmeter e l'è volta dai sédos a vinticinch ghei.
Estaràs
a l'è un comun de la provincia de Lleida, cont una popolazzion de abitant.
Bermillo de Sayago
a l'è un comun de la provincia de Zamora, cont una popolazzion de abitant.
High Street Kensington (metropolitana de Londra)
High Street Kensington  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Castrònn
Castrònn (nom ufizial in italian: Castronno) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta, cont ona superfiss de 3,74 km² e 'na densità de 0 ab./km². . El paes el se troeuva in del Sever e 'l gh'ha dò frazion, ciamaa Cascìn Moeugg e Sant Alissander.
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Castrònn l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Elbigenalp
Elbigenalp l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Reutte e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 70808.
Pedergnà
Pedergnà (nòm uficiàl en italià: Pedergnano) l'è giöna de le frasiù del cümü de Erbösch, en Pruìncia de Brèsa. La se tróa a 'n pér chilòmetri a sudèst del capolöch del cümü, en diresiù de Roàt. Ensèma a la frasiù de Vìla le fà paròchia separàda de chèla de Erbösch. La céza parochiàla l'è dedicàda a S. Zórs. A Pedergnà gh'è però 'na cizulìna del sècol XVII dedicàda a S. Nicóla.
March Capitel Vün
March
La Parola del nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess in del nost parlà Insübregh del didincö.
Annibal
L'Annibal (247-183 a.C) l'è stad on condoter cartasgines. L'è considerad coma vun di pussee grand condoter e statista de l'Età Andega, nemis sgiurad de la Republega Romana e ultem leader de grand valé de Cartasgin pruma de la soa toma in di guerre puneghe.
L'Annibal l'è nassud in del 247 p.d.S. in la fameja del condoter cartasgines Amilcar. Sgiamò a noeuv agn l’ha sgiurad de vesser nemis de Roma. L’è vegnud el capo pussee important di armade cartasginese in Hispania, l’ha fad partù la Seconda Guerra Punega, quand che l'ha tacad Saguntum. Ind el 218 a.C l'è ruvad in Italia e l'ha inferid ai roman di desconfite, tra i che la gh'era anca quella de Canne. Nepunemanch i roman inn stad boni de reciapà l’inizziativa e de tacà su el contratach pruma in Hispania e despoeu in Africa. L’Annibal l’ha subid ona desconfita a Zama, despoeu la che a Cartasgin la restava nò oltra possibilità che firmà la pas con Roma. In del 196 p.C. l’è stad acusad de vesser contra i roman e l’è stad forzad d’andà via. El s'è copad in del 183 p.d.C. desgià che el voeureva mìa dàlla vinta ai roman.
L’Annibal l’è considerad coma vun di pussee grand stratega de la storia de l’Oeuropa e anca vun di pussee grand condoter de l’Età Andega insema al Lissander Magn, el Sgiuli Zesar, el Scipio e el Pirros d Epir. E a la fin l’è anca considerad on grand stratega militer, compagn del Napoleon Buonaparte.
Stazion de Pellezzano
La Stazion de Pellezzano a l'è 'na stazion de la Circumsalernitana, che la serviss el comun de.
Annibal
Origin del nom
El nom Annibal in de la lengua fenizzia l'era scrivud senza vocai, o ben “ḤNBʻL”. El vocalism de questa parola chi in de la lengua parlada l’è motiv de discussion. I esisten deferent version in su l’etimolosgia.
Stazion de Pellezzano
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contratt de servizzi cont la Region Campania. L'orari a l'è minga cadenzaa.
Annibal
Infanzia e sgioventù
L'Annibal l'è nassud in del 247 a. C. a Cartasgin in de la fameja del condottier Amilcar Barca. El nom de la soa mader l'è mìa cognoeussud. Lu l'era el prum fioeul de la fameja e poeu de lu inn nassud an'mò du magat (Asdruball e Magon). L'Annibal el gh'haveba anca dò sorelle pussee grand ma nissun el sa el lor nom. El se sa che vuna de lor in del 238 p.C la s'è maridada cont el Bomilcar e la gh'haveba sgiamò on fioeul che 'l se ciamava Anon. L’oltra sorela de l’Annibal la s'è maridada cont l’Asdruball el Bell. On’oltra sorela, forsi pussee piscinina, la s’è maridada cont el prinzep numidegh Naravas.
A l età de 9 agn, el pader l'ha ciapad l'Annibal cont lu in Hispania, indova el voeureva rimedià ai sconfite de la soa zità, subide durant la Pruma Guerra Punega.
El se sa mìa de segur se l’Amilcar l’è andad in Hispania de soa inizziativa opura se l’è stad mandad dal governa de Cartasgin. Pruma de vesser partid per questa spedizzion chi el pader el faseva i sacrifizzi ai Dee e despoeu vun de quist sacrifizzi chi l’ha ciamad l’Annibal e el gh’ha rezedud se el voeur partì per la campagna anca lu. Quand che el tos l’ha respondud de vesser d’acord, el pader el gh’ha did de sgiurà inanz a l’altar de vesser per tuta la vita el nemis de Roma senza se e senza ma. Da quell che el diseva el Polibius e on quaj d’olter storegh, l’è stad del franch l’istess Annibal ad havegh cuntad su questa storia chi al re de Siria Antioch III.
L’Amilcar el voeureva che el so fioeul el segutava i batasg contra Roma desgià che el sperava che l’Annibal el se sariss mètud a tegnì adree i sò march. Poeu de vesser ruvad a Gades (Cadiz), la colonia cartasginesa in Hispania, l’Amilcar l’ha tacad su i sò spedizzion de conquista. La soa mission pussee importanta l'era quella de “mejorà i affar de Cartasgin in Iberia”.
L’Annibal el viveva in d’on camp militer, el cresseva e el vegniva educad tra i guerrer. In Hispania l’Annibal l’è vegnud amis del Magon el Sannita, de l’Annon e l’Annibal, soranomenad el Monomakhos, i che hann tegnud adree lu durant la campagna d'Italia. Poeu in Hispania insema a lu, inn ruvad i sò fradej Asdrubal e Magon.
L’Annibal el gh’ha havud ona larga istruzzion. Tra i sò maester i gh’eren di cartasgines e anca di grech che inn stacc assumud. Per esempi el spartan Sosilius el ghe insegnava la lengua greca. A part de quest el par proeupi che l’Annibal l’era ancasì ben bon de parlà di dialecc d’on quaj de tribù ibereghe.
Cont el temp l’Annibal l’ha tacad su de partezipà ai spedizzion militer del sò pader dal che lu el toeuvava l’esperienza necessaria. El prum affar de l’Amilcar l’è stad quell d’havegh conquistad i deposet d’or e arsgent de Sierra Moren e l’ha restabilid el doperà de la moneta d’arsgent, necessaria per pagà i contribuzzion a Roma. Pu o manch in del 230 p.C. l’ha fondad ona noeuva zità, Arca Levca, cont l’obiettiv de creà on grand insediament de cartasgines per renforzà l’influenza de Cartasgin. Durant l’inverna 229-228 p.C. l’Amilcar l’ha tacad su l’assada de la zità de Elica. Al prinzipi la situazzion l'era a favor per i cartasgines e grand part de la soa armada l’è stada mandada insema ai elefancc ad Arca Levca per passagh l’inverna. Poeu però el cap de la tribù di oretan el che al prinzipi l'era liad de Cartasgin, l’è vegnud a jutà l’Elica de stich e i armade de l’Amilcar i gh’hann mìa havud oltra scerna che tornà indree. Per salvà l’Annibal e l’Asdrubal i che i eren tra i member de l’armada, l’ha tirad versa de lu i oretan e el gh’ha mandad i fioeù cont l’oltra part de l’armada in su on’oltra strada. Tegnud adree da i oretan, l’Amilcar l’è negad in del fium ma i sò fioeù inn stad boni a ruvà ad Arca Levca san e salv.
Despoeu de la mort de l’Amilcar, l’Asdrubal che per sossen temp l’è stad la soa man drecia, l’è vegnud el cap prinzipal di armade cartasginese. L’Asdrubal l’ha segutad la conquista de l’Iberia. Coma prum lavor l’Asdrubal el gh’ha havud ona vensgiuda schiscianta contra i oretan e inscì l’ha anca vendegad la mòrt del pader. I dominion cartasgines in Hispania i s’inn slargacc fina ai aves del fium Anas. L’Asdrubal el s’è maridad cont la tosa de vun di soran d’ona tribù iberega e l’è stad proclamad da quiste tribù chi el so rè. Seconda el Titus Livi, l’Annibal insema ai sò fradei, despoeu la mòrt del pader l’ha lassad l’Hispania e l’è tornad a Cartasgin. El se cred che lu l’ha passad a Cartasgin pussee o manch zinch agn e in del 224 p.C. l’è tornad in Hispania. L’Annibal l’ha tacad su el servizzi de cap de cavalleria sota el comand de l'Asdruball.
Durant el sò servizzi per l’Asdrubal, l’Annibal l’ha tirad a ca la reputazzion de grand guerrer e de comandant coeurasgios. L’Asdrubal l’ha fondad la zità de Noeuva Cartasgin che l’è vegnuda la capitala de l’Iberia cartasginesa. In del 223 p.C. in de la zità de Sagunt inn tacacc su i rebejon e el sò goveren l’ha rezedud el jut a Roma. I armade romane hann mandad foeura da la zità i sostenidor de Cartasgin. Inscì, Sagunt l’è vegnud protetorad roman. All’inizzi del 221 p.C. l’Asdrubal l’è stad mazzad dal sò servidor el che l’ha dezidud de vendegà el sò vegg scior, copad per l’orden de l’Asdrubal.
Condoter di armade in Hispania
Despoeu de la mort de l’Asdrubal i soldacc hann scernid coma noeuv condotier l’Annibal. Questa scerna chi l’è stada stabilida dal consei popoler cartasgines e despoeu d’on quaj de mes dal consei di vegg.
Durant i du agn (221-220 p.C) l’Annibal l’ha slargad i domini cartasgines a nord-ovest de la Peninsola Iberega. In del 221 p.C. lu l’ha menad la campagna contra la tribù di olcacc e l’ha ciapad d’assalt la lora capitala Altalia. El sucess di cartasgines l’ha forzad anca i olter zità di olcacc de recognoeusser el poeuder de Cartasgin. Despoeu d’havégh passad l’inverna a Noeuva Cartasgin l’Annibal l’ha dezidud de moeuvés an’mò pussee in inanz e poo an’mò l’ha sotamètud i vacee cont l’havegh conquistad i so zità Salamantica e Arbocala.
Durant el retorn travers Guadaramma, l’Annibal l’è stad atacad dai carpetan i che inn stacc invidacc a combater dai refusgiacc di vacee e di olcacc. L’Annibal l’ha savud coma liberàss de lor e l’è stad bon de inferì a lor ona desconfita menter i carpetan i eren adree a traversà el fium Tago. Poeu de quest anca i carpetan inn stacc sotamètud. Tucc i territori a Mezdì de l’Ebro inn vegnud part di domini de Cartasgin. In de l’istess ann el s’è maridad cont on’iberega de Custolon che la se ciamava Imilca.
I abitancc de Sagunt, preocupacc per l’espansion cartasginesa e la provocazzion di popoi iberegh vesin, i gh'hann mandad i so embassador a Roma. E poeu a Sagunt l’è tacad su el conflit tra i particc filoroman e quei filocartasgines. Da Roma l’è stada mandada l’embassada in Hispania. Poeu de vesser ruvacc a Sagunt a la fin de l’estad del 220 p.C. i roman hann ordenad de muchela cont i conflicc interen e hann mazzad on quai de member del partid filocartasgines. Durant l’inconter cont l’Annibal i embassador roman hann rezedud de trategniss dai azzion ofensiv in di confroncc de Sagunt. L’Annibal l’ha rezevud i embassador de Roma in d’ona manera arroganta e el gh’ha did che i cartasgines i defenden da semper i dricc di oprimud. I embassador i gh’hann mìa havud ona responduda direta da l’Annibal e inscì inn andacc a Cartasgin. L’Annibal l’ha tentad de provocà la violazzion de la paz da part de Sagunt per fà inscì che a tucc el poeudeva parè che inn stacc quei de Sagunt a descadenà ona guerra.
L’Annibal l’ha mandad a Cartasgin i novei seconda i che i sagunticc i sarissen adree a oprimer i suddicc de Cartasgin. El governa de Cartasgin el gh’ha permètud a l’Annibal de agì coma lu el cred de mej. In de l’inverna del 219 p.C. despoeu el faliment di acord, l’Annibal l’ha comenzad i sò azzion militere. Durant l’inizzi de l’assada, l’Annibal l’è stad ferid al basin poeu de vessess tirad inanz senza atenzion versa i mur de la zità. Sagunt el se defendeva cont coeurasg. In de l’estad del 219 p.C. da l’Annibal inn vegnud i embassador roman, nepunemanch lu l’ha refusad de rezevei e inscì i embassador inn andacc a Cartasgin. Passacc vott mes d’assada, Sagunt l’ha cedud in otugn. I omen madur inn stacc copacc per orden de l’Annibal e i fomne e i s’cecc inn stacc vendud coma s’ciav. Sagunt l’è stad repopolad dai cologn fenizz. A Cartasgin i embassador roman hann rezedud l’estradizzion de l’Annibal e poeu d’havegh mìa rezevud la responduda dal consei di vegg, hann deciarà guerra.
Nepunemanch el fad che i roman hann deciarad guerra a Cartasgin a marz, l’Annibal l’è mìa andad in spedizzion per l’Itaja subet. In de la Gallia Zisalpina lu l’ha provocad la rebejon di gai boi contra el poeuder roman, rebejon tacada su a magg. La flotta cartasginesa l’ha atacad la Sizilia e l’Itaja de Mezzdì e donca el consol Tiberius Sempronius Long l’è stad forzad de deransgià l’invasion de l’Africa.
Da la Spagna a l Itaia
L'Anniball l'è partid da Cartasgin a la fin de avril o per i prum de Magg de l'ann 218 p.C., forsi anca in di prum de lui. Second el Polibius la soa armada l'era fada de 90 mila fantazzit, 12 mila cavajer e da 37 elefancc. Però i storegh d’incoeu i disen che da Noeuva Cartasgin inn sorticc 60-70 mila soldacc.
L’Annibal per on quaj de dì l’andava su longh la riva del Rodan fina a ruvà a la soa confluenza cont el fium Isère e poo an’mò l’ha svoeultad a Matena. Lu l’andava longh l’Isère fina a la soa confluenza cont l’Arc in dova i tachen su a vessegh i Alp.
Durant i batasg contra i tribù di moncc, l’Annibal el traversava i Alp. In del noeuvesem dì despoeu l’inizzi del sò viagg longh l’Isère, a la fin de vottober, l’Annibal l’era sgiumai in del punt pussee olt del pass. La descenduda la durava zirca 6 di e a la fin l’Annibal el s’è retroeuvad in de la Vall de la Morienne. A lu inn restacc 20 mila fantazzit e 6 mila cavajer.
La guerra-sbarlusc cartasginesa
Poeu de vesser andad sgiò da i Alp, i cartasgines hann conquistad la capitala de la tribu d i taurit (l'atual Turin) poo on assada de 3 di. L’apparizzion di cartasgines in Itaja l’è stad on imprevidud per i roman. Lor hann subet reciamad el second consol Tiberius Sempronius Longus da Lilibeia. On quaj de tribù gallegh hann tacad su de passà da la part di cartasgines nepunemanch el fad che la presenza di roman l’ostacolava el voeurè di olter tribù de sgiontass a l’Annibal. El Scipio el che in quell period li l'era a Placentia l’ha traversad el fium Pò e el s’è moeuvud incontra a l’Annibal. Anca l’Annibal el prevideva on batasg e el sperava che despoeu la vensgiuda i gai i sarissen passacc da la soa part. I cartasgines e i roman s’inn incontracc arent la riva de Mezzanocc del Pò tra i fium Sesia e Tessin. Pruma del batasg l’Annibal l’ha organizad per i sò guerrer di “combat da gladiador” durant i che i combateven i prisoner ciapacc despoeu del sconter cont i tribù di moncc. Cont quest l’Annibal el voeureva fa vidè che despoeu el batasg i ghe speciarà o la vensgiuda opura la mòrt.
In del battasg cont i roman i cartasgines hann vensgiud. Quest chi l'è stad on sconter tra i cavallerie, in del che partezipaven anca i sfronzador roman. I numidegh hann attaccad i retrovardie de la cavalleria romana e hann forzad lor a scapà. El Scipion el s'è subet retirad a Placentia. In de la soa armada i gai hann fad su on rebelott e inn passacc da la part de l'Anniball. L'Anniball el segutava el so moeud de comportass ind i confront di liacc italegh de Roma, e inscì l'ha ordenad de tratà ben i prisoner, ciappacc a Clastidium.
In de la metà de dezember l’armada del Tiberius Sempronius Longus l’è ruvada al fium Trebia. El Sempronius el voeureva el batasg desgià che el sperava de desconfì l’Annibal vuna voeulta per tute pruma de la fin del period in del che lu l’era an’mò consol. El Scipio inscambi el credeva che el s’haveva nò de fà cont pressa desgià che per lu el temp l’andava inanz a favor di roman. Nepunemanch el Scipio el s’amalad e el Sempronius l’è vegnud de facto el vunegh comandant. L’Annibal l’ha forzad i roman de traversà la Trebia. L’è tacad su on batasg crudel che el segutava fina a quand che da ona trapola l’è sortid on regiment de cavajeria sota el comand del Magon che l’ha atacad i retrovardie de l’armada romana. El batasg l’è finid cont ona desconfita schiscianta per i roman. La vensgiuda in su la Trebia l’ha segurad a l’Annibal la Gallia Zisalpina e l’ha permètud de tirà da la soa part tute i tribù che popolaven questa region chi. Despoeu questa vensgiuda chi l’Annibal l’ha traversad la Trebia e l’ha segutad el sò camin per Bologna in dova el gh'ha passad l'inverna.
Cont la vegnuda de la prumavera de l’ann 217 p.C. l’Annibal e s’è moeuvud versa i Apenit e i l’ha traversacc travers el pass de Porretta per poo sortì a Pistoia. A Roma inn stacc elesgiud coma consoi el Gaius Flaminius e Gnaeus Servilius Geminus. Durant l’inizzi de la campagna de l’ann 217 p.C. i dò armade romane (quella del Flaminius e del Servilius) inn stacc mètud in su la strada de la vanzada versa Roma. El prum a Arretium (Arezzo), el second a Ariminium (Remin). Ma lu l’ha eludud da l’ala manzina l’armada del Gaius Flaminius e l’è ruvad a menassà lee insema a i sò vie de comunegazzion cont Roma. Quest perchè l’Annibal l’ha scernid la strada pussee curta travers Parma e i litton de Clusio slargada durant la piena del fium Arno. Durant la traversada di litton l’Annibal l’ha ciapad on’infiamazzion ai oeugg sossen greva e de consequenza l’ha perdud vun de lor, motiv per el che per el rest de la soa vita el gh’ha havud de menà su ona faseta. Dai litton de l’Arno l’Annibal l’è sortid in di press de Fiesole. Lu l’ha fad di incursion in su la region de Chianti. Savud quest, el Flaminius l’è andad incontra a l’Annibal el che l’ha finsgiud de retirass. Cont el dovrasg del sbaj del sò nemis l’Annibal l’ha organizad ona trapola in d’on sit arent al Lagh Trasimeno e durant el batasg sanguinos in dova el Flaminius medem l’è moeurud per man del gall insuber Ducari, l’ha inferid al nemis ona desconfita. Pussee o manch in de l’istess moment el Gnaeus Servilius l’ha mandad 4000 cavajer comandacc dal propretor Gaius Centenius. Poeu d’havegh savud el resultad del batasg del Lagh Trasimeno el Centenius l’ha mudad la direzzion per l’Umbria. L’Annibal el s’è moeuvud travers l’Umbria, l’ha traversad la Via Flaminia per poo girà a Matena versa el Mar Adriategh cont l’andà longh i sò coste fina a la Puja. Poo la vensgiuda del Lagh Trasimeno l’Annibal el se troeuvava domà a 80 mija da Roma e tra de lu e la “zità eterna” i gh'eren mìa di forze romane de grand signifegad. La soa armada la cuntava 50-55 mila omen. A part quest, in Etruria, mìa lontan dal camp de l’Annibal l’è vegnuda la flotta cartasginesa de 70 nav. L’è probabel che l’obietiv de quest ruv chi l'era quell de atacà Roma. Nepunemanch quest però l’Annibal l’è mìa andad a Roma. I storegh modern sostegnen l’ipotesis seconda la che l’armada de l’Annibal l’era mìa assee numerosa per atacà ona zità inscì granda e fortifegada e regoeurden ancasì ben l’impossibelità de blocà Roma per el fad che la flotta romana la faseva da padrona in sul mar. Forsi l’Annibal el credeva che se lu l’havariss fad l’assada lu el sariss stad el bersai per i olter armade romane.
El ditador roman l’è passad ad ona noeuva tattega, cioè quella de fà stracà el nemis cont di incursion e cont l’atacal in sossen ocasion ma in de l’istessa manera fal combater per poeugh temp ciascheduna voeulta. Seconda quell che el scriveva el Titus Livius, l’Annibal el sera preocupad per el fad che i roman i voeureven mìa combater e inscì l’ha tentad de forzai a tacà su el batasg cont i cartasgines cont el roba adree e mèter a fer e foeugh l’Apuja. Nepunemanch el Fabius el segutava a fa coma mej el credeva lu medem. A quell punt li l’Annibal l’ha dezidud de moeuvess a Mezzdì. Poeu de vesser ruvad in del Sannio, despoeu d’havegh robad adree i terre de Benevento e d’havegh ocupad la zità de Telesia, l’Annibal l’è andad in campagna per invid di campan che eren ostij ai roman.
Per on sò sbai l’Annibal el s’è retroeuvad in d’on sit atornad da tute i part dai moncc e dai fium. Durant l’istess period el Fabius l’ha ocupad tucc i passagg di moncc ma l’Annibal grazzie a la soa furbizzia l’è sortid da la trapola e l’è riussid a conquistà Eronium. El Marcus Minucius Refus l'era pussee dezidud e el voeureva el batasg contra i cartasgines. Quand che el Fabius l’è partid per Roma per partezipà ai rituai relisos, l’Annibal l’ha atacad lu ma poeu el s’è retirad per fagh creder d’havegh vensgiud. A Roma i sostenidor del Minucius hann rezedud di drizz iguai per el ditador e el cap de la cavalleria, e a la fin l’è stad fad del franch inscì. L’armada romana l'era partasgiada in du: l’armada del Fabius e l’armada del Minucius. El Minucius l’ha ciapad part al batasg contra l’Annibal e l’è borlad sgiò in de la soa trapola desgià che el condotier punegh l’ha scondud di cartasgines che hann atacad i retrovie de l’armada romana.
A quell punt li però l’è vegnud el Fabius in jut a Minucius e l’Annibal l’è stad forzad de desmèter el combat. Quest event chi l’ha salvad Roma an’mò ona voeulta per el fad che el Fabius l’è riussid a tirà a ca del temp. Poo a la fin del termen de la ditadura del Fabius,i consoi Gnaeus Servilius Geminus e Marcus Attilius Regulus hann ciapad an’mò el mandad de comand di armade. Durant i azzion de combat arent Eronium, lor dovraven i tatteghe del Fabius. I cartasgines hann tacad su de soeufrì per ona fòrta mancanza del pacià. In del 216 p.C. inn stacc elesgiud di noeuv consoi, cioè el Gaius Terentius Verro e Lucius Aemilius Paulus. L’armada de la Republega Romana la cuntava su tra i 87 mila e i 92 mila omen. I armade de l’Annibal eren strache fess per i sossen spedizzion e da Cartasgin inn ruvad i renforz. Versa la fin de l’estad, el pacià per i punegh l’è finid e l’Annibal el s’è moeuvud a Canne. El batasg de Canne l’ha mudad in manera radegala el rapport di fòrze. I cartasgines eren desponud in sul territori a forma de falch, in del zenter del che la gh’era la fanteria e in de la periferia la cavalleria africana. I fantazzit roman hann tacad su de desfondà la defensa in del zenter in manera lenta quand che la cavalleria de l’Annibal l’ha desfesciad del tut quella di nemis. El grup di soldacc roman atornacc l’era squas del tut fad foeura. Durant el batasg i roman hann perdud zirca 50 mila omen menter i cartasgines 6 mila.
Despoeu el batasg el cap de la cavalleria cartasginesa Magarbal l’ha did che tra quater dì l’insoeugnava de festesgià al Capitoli de Roma. L’Annibal el gh’ha respondud che el gh’haveva de pensagh su. A quell punt li el Margabal el gh’ha did: “Te seet bon de vensger, ma te seet mìa bon de dovrà a tò vantasg la vensgiuda”. Per l’Annibal l’obietiv de la guerra l’era mìa quell de desfescià l’averser ma quell de spantegà l’egemonia de Cartasgin in del Mediterranee de Sira e quell de reconquistà la Sizilia, la Còrsega e la Sardinia. A part quest Roma l'era ona zità sossen fortifegada e per mètela sota assada el ghe sariss stad el busogn de la tecnega che l’Annibal el gh’haveva mìa. Nepunemanch l’è probabel che i insgenier punegh i eren bon de fa su i machiner d’assada, anca perchè in di olter parcc lu i l’ha sgiamò dovracc. Lu el speciava la rezeduda de la paz da part di roman, rezeduda che a la fin l’è mìa ruvada. L’Annibal l’ha proponud al senat el ranson per i prisoner e cont quest tacà su la preparazzion per i acord de paz. Nepunemanch el senat el gh’ha respondud de nò. A quell punt li l’Annibal l’ha dezidud de vesser an’mò pussee ativ a nivel diplomategh e inscì da la soa part inn passacc i apulegh, i sannicc, i lucan e i bruzz.
Dal second batasg de Herdonium al retorn de l’Annibal
In del 210 p.C. l’Annibal l’ha inferid ona desconfita ai roman durant el batasg de Herdonium e poeu la guerra l’è segutada in Apuja cont sucess periodegh. Salalia, vuna di prum passada da la part di cartasgines l’ha tradid i punegh e l’è inscì tornada da la part di roman. In de l’inizzi de l’estat del 209 p.C. el Quintus Fabius Maximus l’ha assadad Tarentum. L’Annibal che in quell moment li l’era in del Bruzzi el ghe voeureva dà fastidi. El Marcellus l’ha ciapad l’orden de distrà l’Annibal. Lu l’andava adree a l’Annibal fina a l’Apuja in dova arent Canusium el ghe stad on batasg in del che hann vensgiud i roman. Quand che l’Annibal l’è vegnud a Tarentum la zità l’era sgiamò conquistada dal Fabius cont el jut d’on tradiment. A quell punt lì lu l’ha tentad de ciamà el Fabius a combater aproeuv a Metapontum ma Fabius l’è mìa borlad sgiò in de la soa trapola. In del 208 p.C. el consol Titus Quincius Crispinus l’ha tentad de conquistà Locri ma l’Annibal el gh’ha mìa permètud quest. A quell punt lì el Crispinus el s’è sgiontad al Marcellus. Tucc i du i consoi voeureven dà a l’Annibal el batasg dezisiv. L’Annibal l’ha organizad ona trapola per i roman in de la che l’è mòrt el consol Marcellus e l’è stad ferid in manera greva el Titus Quincius Crispinus. Despoeu de quest l’Annibal l’ha tentad de conquistà d’astuzzia Salalia ma el gh’è mìa riussid: el sò pian l’è stad descovrid. Poeu de vessess moeuvud versa Locri i cartasgines hann atacad i roman che eren adree a tegnigh l’assada cont l’havegh forzad lor de tornà indree. L’Annibal el fondava i sò speranze in sul segutà i sucess in de la campagna d’Itaja, in su el sgiontass cont el sò fradel Asdrubal che l’era adree a ruvà da l’Hispania. El consol Gaius Claudius Nero el s’è moeuvud versa l’Annibal e el gh’ha havud ona vensgiuda a Grumentum. Durant l’istess period l’Asdrubal l’è ruvad in Itaja ma la soa lètera adressada al fradel l’è finida in di man di roman. Nero el s’è giontad cont on olter consol Marcus Livius Salinatòr e el gh’ha inferid ona desconfita a l’Asdrubal el che l’è moeurud in del batasg. I cartasgines gh’haveven pu i possibelità de mandà i sò armade in jut a l’Annibal el che a soa voeulta el gh’ha mìa havud oltra scernida che lassà l’Apuja, la Lucania per poo retirass in del Bruzzi. L’estat del 205 p.C. l’è stada passada da l’Annibal arent el templi de Sgiunona in del Lazzio. Li el gh’ha fad su on altar cont ona scrivuda in de la lengua fenizzia e greca in di i che l’elencava i sò pecacc. In del medem ann el senad el gh’ha mètud in carega al consol Publius Cornelius Scipio de preparass a desbarcà in Africa. Locri l’era perduda a favor di roman. Proeupi li l’è ruvad anca el Scipio che l’era adree a moeuvess per la Sizilia. L’Annibal l’ha dezidud de atacà mìa Locri e inscì el s’è retirad. In del 204 p.C. el Scipio l’è desbarcad in Africa e l’ha inferid di desconfite ai armade cartasginese. Durant l’istess period l’Annibal el menava adree ona guerra de defensa contra i roman in del Bruzzi. Cartasgin l’ha firmad l’armistizzi cont el Scipio per reciamà l’Annibal.
El politegh cartasgines
El se sa mìa cosa el faseva l’Annibal durant i agn che inn vegnud subet despoeu la firma del tratad de paz. Grazzia al Scipio l’Annibal l’è riussid a restà in libertà nepunemanch el fad che i roman an’mò in del 218 p.C. hann rezedud la soa estradizzion coma colpevol de la guerra. Da quell che l’era adree a dì el Dionus Cassius, lu l’è finid al tribunal per el fad che l’è riussid a ciapà el control in su Roma e l’ha atribuid a s’istess la vensgiuda in de la guerra. Nepunemanch la desconfita l’Annibal el segutava a vesser considerad on eroi nazzional. Lu l’è mìa stad mètud in punizzion desgià che el clan di Barchid l’è stad bon de mantegnì la proeupria influenza despoeu de la fin de la Guerra Punega. El Cornelius Nepot el scriveva che l’era an’mò a cap de l’armada coma pruma. Nepunemanch, el vegn remarcad che el sò fradel minor Magon el che probabelment l’era al servizzi de l’Annibal (informazzion mìa confermada), l’era mòrt in de l’ann 203 p.C. Quest fad chi el rend mìa vera la fras del Nepot. El Nepot el scriveva anca che l’Annibal el segutava a fà la guerra in Africa fin al 200 p.C. però el se capiss mìa contra de chi. El scricior roman Secstus Aurelius Victor l’ha spantegad la lesgenda seconda la che l’Annibal l’havress forzad i sò soldacc a lavorà in su i piantason de olive desgià che el voeureva mìa che durant el period de paz i sò combatencc se sarissen degradacc a nivel moral. El par che l’Annibal l’è ufizzialment vegnud el cap de la soa armada in del 199 p.C.