cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Toano
Toano (endèla parlàda locàl: Toân) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Reggio Emilia. El g'ha presapóch 4.267 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 67 km², per 'na densità de 64 ab./km². El cunfìna coi cümü de Baiso, Carpineti, Frassinoro (MO), Montefiorino (MO), Palagano (MO), Prignano sulla Secchia (MO), Villa Minozzo.
Montignargues
Montignargues l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Chaptes, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
Pardines (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Montignargues
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.46 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 79 méter a 'na altèsa màsima de 202 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Montignargues l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Roprachtice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
Emmendingen
Emmendingen l'è 'na cità todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Emmerdingen. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 33.80 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
La cità de Emmendingen la se tróa a 'na altèsa de 201 méter sura 'l leèl del mar.
Krásná Hora nad Vltavou
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Autostrada A3 (Portogall)
La  a l'è 'n autostrada del Portogall.
Hollenthon (Austria)
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Paranà
Paraná a l'è la capital de la pruincia argentina de Entre Rios, e la se tröa in sü la riva est del fiüm Paranà, de frunt a la cità de Santa Fe, che l'è la capital de la pruincia de Santa Fe. La cità la gh'ha una pupulaziun de 237.968 abitant (2001).
Brides-les-Bains
Brides-les-Bains l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Bozel, del circondàre (arrondissement) de Albertville e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 2.63 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 556 méter a 'na altèsa màsima de 1040 méter s.l.m.
Chasselay (FR-69)
Chasselay l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Limonest, del circondàre (arrondissement) de Lione e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.78 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 189 méter a 'na altèsa màsima de 524 méter söl leèl del mar.
Foissiat
Foissiat l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Montrevel-en-Bresse, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
Seckach
Seckach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neckar-Odenwald. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 27.85 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Foissiat
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Seckach
El cümü de Seckach el se tróa a 'na altèsa de 300 méter sura 'l leèl del mar.
Foissiat
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 40.3 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 186 méter a 'na altèsa màsima de 228 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Foissiat l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ferrovia del Frejus
La  a l'è 'na ferrovia italiana a  longa  km.
Verta del, la serviss i regionn e l'è de proprietà de.
Svit
La süperfiss del teritori del cumün de Svit l'è de 53.17 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Trani
Trani (Tranë 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Barletta-Andria-Trani.
Svit
El cumün de Svit al se tröva a una altitüden de 516 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alpthal, Illgau, Ingenbohl, Lauerz, Morschach, Muotathal, Oberiberg, Rothenthurm, Sattel, Steinen.
Trani
L'è 'l capolöch de la sò pruvìncia 'nsèma a Barletta e Andria.
Tur Sela
Tur Sela (nom ufizial: Torricella Verzate) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Svit
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta: :
Trani
El g'ha presapóch 52.345 abitàncc, 'na superfìce de 102 km² e 'na densità de 513 ab./km². El cunfìna coi cümü de Andria, Barletta, Bisceglie, Corato.
Tur Sela
Al cunfìna coi comün de Cruvén, Murnigh, Uliva, Rubech, Santa Giülëta.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Tur Sela l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Comission Delors I
La Comission Delors I a l'è stada 'na comission europea di Comunità europee guidada del e in pee dal  al.
Bilia
Bilia l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Sartène, del circondàre (arrondissement) de Sartène e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.43 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 153 méter a 'na altèsa màsima de 609 méter s.l.m.
Berg im Gau
Berg im Gau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neuburg-Schrobenhausen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 22.61 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Berg im Gau el se tróa a 'na altèsa de 410 méter sura 'l leèl del mar.
317
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Tatobity
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
Vezzano sul Crostolo
Vezzano sul Crostolo (endèla parlàda locàl: Vsân) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Reggio Emilia. El g'ha presapóch 3.796 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 37 km², per 'na densità de 103 ab./km². El cunfìna coi cümü de Albinea, Casina, Canossa, Quattro Castella, San Polo d'Enza, Viano.
Mörigen
Mörigen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Biel/Bienne, region aministrativa del Seeland, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.2 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Mörigen al se tröva a una altitüden de 480 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Epsach, Hermrigen, Sutz-Lattrigen, Täuffelen, Twann-Tüscherz.
Storia
Mörigen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1196 col nom de Moringen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Pals
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Prata d'Ansidonia
Prata d'Ansidonia l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de L'Aquila. El g'ha presapóch 546 abitàncc, 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 29 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barisciano, Caporciano, Fagnano Alto, San Demetrio ne' Vestini, San Pio delle Camere.
Alta Francònia
L'Alta Franconia (en todèsch: Oberfranken; en bavarés: Obafrankn) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirk) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Bayreuth.
Südiviziù aministratìve
El distrèt de l'Alta Francònia l'è dividìt en 9 circondàre (en todèsch: kreise) e 4 cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte) che aparté a nisü circondàre.
318
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Stazion de Dachau
La Stazion de Dachau a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni suburban de la linia.
Horn (Austria)
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Peney-le-Jorat
Peney-le-Jorat a l'eva un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 4.46 km² e in del december del 2010 al gh'eva una popolazion de 378 abitant.
In del mes de lüi del 2011 i cumün de Villars-Tiercelin, Montaubion-Chardonney, Sottens, Villars-Mendraz e Peney-le-Jorat s'hinn ünii per furmà un cumün ünegh ciamaa Jorat-Menthue.
El cumün de Peney-le-Jorat al se tröva a una altitüden de 844 meter sura al livel del mar e, quand che 'l faseva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Montaubion-Chardonney, Villars-Mendraz, Sottens, Hermenches, Corcelles-le-Jorat e, Villars-Tiercelin.
Boeusc
Boeusc o Boeus (Bodio in Italian) l'è 'l centro principal del comun varesott de Boeusc Lomnagh. A Boeusc se troeuva el centro del comun, cont el municippi. Besogna dì che al dì d'incoeu, i duu paes hinn proppi taccaa vun con l'alter, e donca ormai se poden fà squasi pù de differenz in tra vun e l'alter.
Osek (Písek)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Písek.
Penthalaz
Penthalaz a l'è un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.87 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Dialett venet central
El Venet central l'è on dialett de la lengua veneta.
Pont Noeuv (Lech)
El Pont Noeuv (ciamad anca Pont John Fitzgerald Kennedy) a l'è un pont che 'l conliga Lech a Malgraa e 'l marca el confin in tra el lagh de Com e l'Ada.
Dialett venet central
Diffusion e variant
El Venet central a l'è spartii in trii tocch principai: Compagn de quell che l'è succeduu a Verona e Trevis, anca i dialett di città pussee grand (Padova, Vicenza e Rovigh) gh'hann avuu on'influenza bella granda del Venezian, menter i dialett de la periferia gh'hann conservaa i vegg caratteristegh. Ona continuazion del dialett venet central la riva infina a la Valsugana, indove l'è parlaa on dialett visentin on poo arios.
Pont Noeuv (Lech)
L'è stad fad su, in su proget de l'Arturo Danusso, in tra el 1942 e 'l 1955, desgià che 'l Pont Vegg a l'era pù bon de soportà el trafegh di machine e di tram de la Com-Erba-Lech. In del 1963 ghe 'l dedichen al John Kennedy, che l'era stad apena copad.
Kolsass
Kolsass l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Innsbruck-Land e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
Stazion de Casalbuttan
Moviment
La stazion a l'è doperada del servizzi ferroviari regional de la Lombardia.
Kolsass
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
Stazion de Casalbuttan
Servizzi
Biliettaria
Pont Noeuv (Lech)
A dispet del nom a l'è minga el pont pussee noeuv che 'l passa l'Ada, desgià che 'l Pont Manzon, che 'l serviss la SS36 l'è pussee noeuv.
Stazion de Casalbuttan
Interscambi
Fermada de l'autobus
Kolsass
El sò codes statistegh l'è 70322.
Endingen am Kaiserstuhl
La cità de Endingen am Kaiserstuhl la se tróa a 'na altèsa de 186 méter sura 'l leèl del mar.
Ghilarza
Ghilarza l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 4.379 abitàncc, 'na superfìce de 53 km² e 'na densità de 83 ab./km². El cunfìna coi cümü de Abbasanta, Aidomaggiore, Ardauli, Bidonì, Boroneddu, Busachi, Fordongianus, Norbello, Paulilatino, Sedilo, Soddì, Sorradile, Tadasuni, Ula Tirso.
Fraisse-Cabardès
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.13 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 237 méter a 'na altèsa màsima de 470 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Fraisse-Cabardès l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Dialett nizzard
El Nizzard (nomm nativ: nissart o di volt niçard) l'è on dialett occitan parlaa in de la città francesa de Nizza, minga lontan del confin con l'Italia.
Caratteristigh
Quell dialett chì a l'è parlaa a Nizza e in del territori de la sò vegg contad, che fina al 1860 el faseva part del Regn de Sardegna. Per quest, anca se l'è ona variant de l'occitan, el Nizzard el gh'ha on mucc de influenz piemontes, ligur e italiann, per el lessigh, la pronuncia e la sintassi: donca el Nizzard, cont i sò variant arios, a l'è voeuna di parlad occitann de transizion coi lengov gall-italigh. I sò caratteristigh originai e la soa forta tradizion litteraria implichen, per pussee d'on autor coltural e pussee d'on lenguista, la soa reconossenza 'me on standard regional de l'Occitan indeperlù, a l'istess nivell del provenzal general.
La grafia
Tendenzialment, compagn de tutt i alter parlad occitan, el Nizzard el pò vess scrivuu con l'ortografia classiga o quella mistraliana: la prima la ven giò de la litteradura tradizional occitana, la segonda l'è nassuda in del Vottcent di lavorà de Frédéric Mistral e che l'è pussee vesina a l'ortografia francesa (e che per quest l'è stada despess sostegnuda di Frances). Chichinscì droeuvom quella classiga. A bon cunt, ai temp di Savoia a Nizza l'era doperaa anca l'Italian 'me lengua offizial, inscì hinn nassuu tanti ortografii "italianizzant".
La deciarazion di diritt de l'Omm (primm articol)
Toti li personas naisson liuri e egali en dignitat e en drech. Son dotadi de rason e de consciéncia e li cau agir entra eli emb un esperit de frairesa.
La Moraleja (metropolitana de Madrid)
La Moraleja  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Madrid.
Dialett nizzard
La parabola del Fioeu Trason
Un hòme avìa doi enfants. E lo plus jòve d'ellos diguèt au paire: "Paire, donatz-mi la part dei bens que mi tocca!" e li divisèt li sieus sostanças. E pau de jòrs après l'enfant mendre, mes ensem tot seu que li venìa, s'en anèt en un paìs ben luènh, e aquì dissipèt tot lo sieu en vivent de libertin. E cora auguèt tot manjat, li siguèt una gran carestìa en aqueu paìs, e eu commencèt a sentir lo besòn. E s'anèt mettre au servici d'un particulier d'aqueu paìs, lo qual lo mandèt en una sieu campanha per guardar de puòrcs. E aurìa vogut s'emplir lo ventre de li gruchas que manjavan li puòrcs, e degun non nhien donava. Ma, revengut en eu, diguèt: "Quantos servitors en la maion de mon paire an de pan en abondança, e ieu aisì muòri dau fam! M'auserai e aureai da mon paire e li dirai: Paire, ai pecat contra lo ciel e contra de vos; Non mèriti plus lo nom de vuòstre enfant: tractatz-mi coma un dei vuòstres servitors". S'ausèt e s'en anèt da son paire: era encora luènh, cora son paire lo veguèt e n'auguèt compassion; li corrèt au rescuòntre, li sautèt al cuòl e lo bachièt. E l'enfant li diguèt: "Paire, ai pecat contra lo ciel e contra de vos, non mèriti plus lo nom de vuòstre enfant". Lo paire diguèt ai servitors: "Vito, sortetz lo plus bei abilhament, vestetz-lo, mettetz-li l'aneu au det e causatz-lo! E menatz lo vedeu gras e tuatz-lo, mangen e faguen un gran past! Perquè aquesto mieu enfant era muòrt e es tornat en vida; s'era perdut e s'es retrovat". E commenceron lo gran past. L'enfant mage era à la campanha, e au retorn, en s'avesinant de maion, sentèt la mùsica e li danças. E sonèt un dei servitors, qui demandèt seu qu'era tot acho. E aquesto li diguèt: "Vuòstre fraire es vengut e vuòstre paire a tuat lo vedeu gras, perquè li es retornat à sauvament".br> N'en siguèt endinhat e non volìa intrar. Per acho so paire, essent sortit fuòra, commencèt à lo pregar. Ma eu, en respondent, diguèt à son paire: "Li a jà tantos an que ieu vos sièrvi e non ai jamai mancat ai vuòstre comand, e non m'avetz mai donat un cabrit per lo m'anar manjar embe i mieu amic. Ma ahora qu'es vengut aquesto vuòstre enfant qu'a devorat li sieus sostanças embe de fremas de marrida vida, avetz tuat per eu lo vedeu gras". Ma lo paire li diguèt: "Mon fieu, tu sies tojòrs emb ieu, e tot seu qu'ai t'apparten; calià ben faire un gran past e si rallegrar perquè aquesto tieu fraire era muòrt e es tornat en vida; s'era perdut e s'es retrovat". [http://books.google.it/books?id=hCQvAAAAYAAJ&pg=PA16&dq=figliol+prodigo+dialetto&hl=it&ei=Uo1BTYqdK4ueOr-7kJMC&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CDkQ6AEwBDgK#v=onepage&q&f=false Giovenale Vegezzi-Ruscalla, La nazionalità di Nizza: ragionamento, 1860, pagg. 29-30]
La Moraleja (metropolitana de Madrid)
Interscambi
Fermada del bus
Dialett nizzard
Ona novella del Boccasc
Dio donca que ai temps dau premier rei de Chipri, après la conquista facha de la Tèrra Santa da Gottifré de Bolhon, arrivèt que ona nòbla frema de Gasconha anèt en pelegrinatge au Sepulcre, dedont en retornant, arrivada que foguèt a Chipri, siguèt da quauques òmes scelerats villanament outragiada. E si lamentant d'acquò sença minga de consolacion, ella pensèt de s'en anar planher dau rei; ma li foghet dich per quaucun que aurìa perdut la fatiga, perquè éu era d'ona vita tant libertina e tant pau de buòn que, non pas de vendicar li ontas dei autres amb justìcia, ansi on nùmero infinti d'aquellis fachos en éu, amb ona viltat desonoranta, nen sopportava; talament que quossigue que auguesse quauque resentiment, l'esfogava en li faguent quauque onta o despièch vergonhós. Sentent acquò la frema, desperada per la vendetta, per si consolar on pau de la siéu pena, pensèt de voler puènhe la viltat d'aquéu rei; e anant si pluerant davant d'éu, diguèt: "Miéu sinhor, iéu non veni a la tiéu presença per vendetta qu'aspèri de l'injúria que m'es estada facha ma, per soddisfacion d'aquesta injúria, ti pregui que mi muòstres come tu sòffres aquellis que iéu senti quei ti son fachos, a fin que lis emparant da tu, iéu pòsqui amb pasiença soportar la miéva; la quala, Diéu sau, se lo podèissi faire, volontier tei donerei, perquè tu lis sabes tant ben portar!". Lo rei, que fin allora era stat long e pigre, coma se si revilhèisse dau suòn, en commençant da l'injúria commessa vers aquella frema, la quala vendiquèt severament, devenguèt on persecutor saverissimo de cadun que faguesse, d'allora en avant, qauqua rem còntra l'onor de le siéu corona. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n644/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 624-625]
La Moraleja (metropolitana de Madrid)
Servizzi
Biliettaria automatica
Waldbrunn (DE-BW)
Waldbrunn l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neckar-Odenwald. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 44.33 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Waldbrunn el se tróa a 'na altèsa de 514 méter sura 'l leèl del mar.
Dialett brianzoeu
thumb|350px|Cartell d'ona fera scrivuu in brianzoeu. El brianzoeu (parnonzi locaj: [brjaŋ'søː], [brjaŋ'tsøː], [brjaŋ'søːl]) l'è on insemma de dialett ocidentai de la lengua lombarda.
Difusion e variant
El brianzoeu el ciappa el sò nomm de la Brianza, ona region a nord de Milan, e che al dì d'incoeu l'è spantegada in tra i provincc de Monscia, Lecch e Comm (e on tocchell anca de quella de Milan). La Brianza, che la gh'ha mai avuu ona storia politega indipendenta de quella milanesa, la gh'ha nemanch di confin ben precis: storicament l'era ciamada inscì domà el tocch de terra strengiuu in tra el Lamber e l'Adda; menter al dì d'incoeu la Brianza la s'è slargada almeno fina al Seves a ovest e fina ai laghett prealpin e a la Vallassina a nord; inoltra l'ha tiraa dent anca la città de Monscia. Donca l'è ciar che poeudom minga trovà on nucli precis del brianzoeu comè dialett lombard: a segonda di zonn a gh'è influenz milanes, comasch, lecches e, arent a l'Adda, anca bergamasch. Ona division geografica di vari parlà brianzoeu la pò vess quella chì:
Caratteristigh
Come emm giamò ditt, el brianzoeu l'è on grupp de dialett parlaa in Brianza che, a segonda de la zonna, porten el Milanes a vegnì Comasch o Lecches. Besogna poeu savè che fina al Noeuvcent el Brianzoeu l'era mai staa consideraa 'me on dialett indeperlù, ma semper compagn de ona variant del Milanes "Il parlar di Brianza è un suddialetto del Milanese, ed ha communi con quest'ultimo idioma le regole grammaticali considerate nella loro generalità, come anco buona porzione delle voci isolate. Molte però tra queste ultime, e in gran parte anco la pronuncia, differiscono essenzialmente dal milanese idioma"
- Francesco Cherubini, Vocabolario milanese-italiano, Vol. 5
In de l'Appendis del dizionari del Cherubin (de indè che l'è stada ciappada la citazion chì de sora) gh'era ona prima descrizion di caratteristegh del brianzoeu, che la faseva vedè comè che in 'sto dialett ghe fudessen di variazion de parnonzia e de lessegh (despess vesinn al milanes antigh).
La grafia
Storicament s'è scrivuu el brianzoeu con la grafia milanesa[*]. Al dì d'incoeu, per via de l'influenza coltural de l'italian (ma anca tesinesa), s'hinn spantegaa anca grafii pussee "fonetegh".
Ona poesia in canzes
"I radis, la brocchina, al toeuri, i foeuj, i brocch,
la gemma, 'l fior, la pell quand la lassa 'l sambiocch;
vangàggh in gir, desà, insidì e 'l sò cortell,
la casciada, al can, la brusaroeula, on bel castell;
al pedegagn, al cantir, la manuela, 'l fiocch,
treppà la sciocca, sbroccà e trà a tocch;
i tapp, la bora, al bigell e 'l sguazzon,
Ferrovia Tirrenica Meridionale
La  a l'è 'na ferrovia italiana a  longa  km.
Verta del, la serviss i regionn Campania e Calabria e l'è de proprietà de.
Dialett brianzoeu
Ona poesia in canzes
la sugur, la filippa, la folcc e 'l resegon;
Poggio Picenze
Poggio Picenze l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de L'Aquila. El g'ha presapóch 1.008 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 92 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barisciano, Fossa, San Demetrio ne' Vestini, Sant'Eusanio Forconese.
Parch de la Guastalla
El Parch de la Guastalla a l'è vun di parch de Milan, sit vesin a l'Università di Studi de Milan, a la Sinagoga, a l'Ospedal Magior e a la Cà Sormana. Inn in tra i parch publegh pussee piscinin de la capital lombarda ma in tra i pussee vegg, e 'l ciapa el so nom del Collegi de la Guastalla, che l'è stad fad su in del secol quell de sedes a Milan e incoeu l'è a Monscia.
Dialett brianzoeu
Ona poesia in canzes
la tacca, 'l gropp, i reccasc e la fassina,
al caspi, la meda, portài sù in cassina;
al tiir da corda, l'ova, 'l bussolott e i rampitt,
al curlo, i pianton, al cobiett, i caenitt.
Stimà on bosch in pee, cercànn vun da toeu,
tra là e fa nà i legn dopo 'vèi purtaa foeu.
Disan che i radis hann da sentì l'Ave Maria:
- Tiziano Corti, Tiritera di piant, 1993
Dialett de Monscia
Disi donca che al temp dal primm re da Cipro, dopo fada da Goffredo da Buglion la conquista di Terra Santa, l'è succeduu che ona gentildonna de Guascogna l'andass in pellegrinagg al Sepolcar da Nostar Signor e, in dal tornà indree, arrivand in Cipro la dass in certi infamm ca gh'hann faa on tir da baloss. La povera sciora, foeura da lee par ol dolor da l'affront, l'ha pensaa d'andà a sfogàss in dal re e mett giò 'n ciocch contra quei birboni. Ma gh'hann dii che la teness a man ol fiaa perchè quell re l'era inscì bombason e lasagnon che, oltar ca castigà i tort faa ai oltar, ga 'n fasevan a lù sine fine e de quij che se scuriss la vista, e lù el ga faseva la ricevuda e bon dì scior Rocch; sicchè chi ga l'aveva con lù no 'l teneva goss, ma 'l ga diseva sul muso roba de ciod senza mandàgghel a dì. La sciora, a 'sti paroll l'ha capii senz'oltar che quant a vendetta l'eva bell e fada: ma tant e tant in dal re l'ha decis d'andàggh l'istess par avèggh almen on diversiv al sò magon col dàggh ona bona staffilada da quella soa porca flemma da incuràss da nient. La ga sa presenta donca coi madonninn ai oeugg, e "Signor mio" la ga dis, "che no 'l creda nò ca mì venga a la soa presenza con la speranza da vedèmm vendicada da la grand ingiuria che m'hann faa, nò, che non m'aspetti da lù questa soddisfazion; ma inscambi al preghi d'insegnàmm coma 'l fa lù sopportà quei ca ga fann, coma senti, tutt i dì. Parchè, imparand da lù, potrò portà in pas anch mì la mia. Ca sa mì podess dàlla via, la sa ol Signor sa va la daravv volontera a lù ca l'è inscì bravo a dàggh passada ca l'è peccaa a no fàgghen". L'è staa coma sa ol re, staa fina allora coma on omm de strasc, al sa svegliass in quell pont da ona gran dormida; e, cominciand dal vendicà l'ingiuria fada a 'sta signora, guai da lì innanz a chi fasess on scrizz ca fuss da smacch a la soa corona; ol perdon l'era a Meregnan; al ga dava addoss con ona furia ca, povar lù, non l'era nanch salv in gesa. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n308/mode/2up Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 288-289]
Dialett de Erba
Erba l'è vun di centri pussee important de la Brianza comasca. Disi donca ch'al temp dol primm re de Zipro, dopp che Goffred de Buglion l'ha vengiuu la Terra Santa, l'è capitaa che ona gran sciora del paes de Gascogna l'è andada a visità ol Sepolcher e, tornand indree, appena l'ha mettuu pee in Zipro, l'è stada maltrattada da cert barabba degn de galera. Foeura de lee per ol magon de no avèggh nanca on can che l'agiutàss, l'ha pensaa ben d'andà dal re a dimandàggh giustizzia; ma quaichedun gh'ha ditt che la trava via ol fiaa, perchè lù l'eva on omm inscì flosc e mal in gamba, che non solament no 'l faseva minga giustizzia a quij ch'even staa ingiuriaa, ma senza pont d'onor ol buttava 'dree di spall tucc i despett che la gent ghe faseven a lù; sicchè tucc quij che gh'aveven on quai despiasè se sfogaven contra de lù svergognadol. La donna, sentuu 'sti bei coss, col magon de no podess refà, per consolàss on poo del sò despett l'ha risolvuu de andà a inzigà la poltronaria de 'sto re e, andandeggh innanz coi lagrem ai oeugg, la gh'ha ditt: "Ol mè scior, mì vegni minga da tì perchè specci d'avèggh soddisfazion di ingiurii che m'hann faa; ma, per sollevàmm on poo, te preghi d'insegnàmm come te feet tì a no badàggh a quij che, come senti, te fann a tì; inscì impararoo anca mì a rassegnàmm in santa pas a la mia che, le sa ol Signor, come te la regalaria volontera a tì, già che te gh'heet i spall gross assee per portàlla!". Ol re, che fin allora l'eva staa come indormentaa, l'ha paruu dessedàss e, scomenzand a gastigà de bon pes quij che aveven trattaa de villan 'sta donna, l'è doventaa fier e senza misericordia con tucc quij che dopp d'allora gh'avessen 'biuu coragg de mancà de respett a la sò corona. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n206/mode/2up ibidem, pag. 186]
Dialett de Preserp
Preserp l'è vun di comun pussee a nord de la Brianza, in del Triangol Larian, ai pee de la Valassina, tant che oramai el gh'ha on dialett quasi pussee comasch che brianzoeu. Scià che ve la cuntaroo. Ai temp del primm re de Cipri, dopp che Gottifrè de Buglione l'eva faa la conquista de la Terra Santa, ona bella sciora de Guascogna, che l'eva faa ol viagg par vidè ol Santo Sepolcro, la tornava in scià e l'eva ruvada a Cipri. Là la s'è imbattuda con di villanoni che gh'hann faa di scherz minga bei; e lee, 'sta sciura, inscì mai travajada, gh'è vegnuu in del coeur de rimostràss al re; ma gh'è ben staa l'omm che gh'ha dii che la trava via ol temp par nigott; perchè ol re l'eva on omm inscì poch de ben che, denanz che fà giustizzia ai olter, el gh'eva gnanca ol coragg de fà vendetta de quell che ghe pertoccava a lù; e se on pover omm el nava a lumentàss d'on quai dintort, l'eva inguaa de dàggh el gust a lù de colmà el stee. 'Sta sciora, a sentì costù, siccome l'ha comprenduu che l'eva inutel a vorèlla toeu con quij baloss, in allora, tant par consolàss on poo lee, l'ha volsuu fàgghela a ol re. E la ghe s'è ripresentada e la s'è missa a piangg, e l'ha gh'ha dii:"Ol mè scior, mì gh'hoo golza a vegnì denanz a vuscioria, minga perchè mì speccia ona vendetta del dintort che m'hann faa a mì; ma, tant par spazzàss via on poo del dispiasè, son tant de recomandàss de fàmm la bona grazia de fàmm imprend come fee vù a mett ol vost coeur in pas e portà tanta pascienza tucc i voeult che v'en fan vuna a vù, che ve 'n fann tanci, almanca per quell che se sent intorna; che mì 'sta voeulta boeugna che imprenda de vù, perchè l'è buttada tant grossa che, ve 'l disi dal bon (e al le sa Quell là volt, che 'l lengg in del mè coeur), ve la regalariss propri a vù, de tant che sii bravo a scurlìi giò". Ol re, che l'eva sempro staa quas incantaa, a sentì 'sto detto, l'è pars che che 'l se dessiass; e, subet al present de 'sto success chì, l'ha comenzaa a fà ona gran vendetta; e poeu, andanden innanz, l'è duventaa propri cattiv desformaa per tucc quij che tenteven de fà on dintort a l'onor de lù o del sò trono. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n208/mode/2up ibidem, pag. 188]
Sousville
Sousville l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de La Mure, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 2.9 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 560 méter a 'na altèsa màsima de 942 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Sousville l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Schübelbach
Schübelbach a l'è un cumün svizzer del distret de March, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 29.0 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta: :
Carolina del Nord
right|thumb|300px|Posission dlë Stat La Carolina del Nord (North Carolina) a l'è un stat di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 139.509 km² e una pupulaziun de 8.541.221 abitant.
A l''è tacada a nord a la Virginia, a ovest al Tennessee, a süd a la Georgia e a la Carolina del Süd, a est cun l'Ucean Atlantigh.
319
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Carolina del Nord
La capital a l'è Raleigh (276.093 abitant). La cità püssee pupulada del stat a l'è Charlotte (614.330 abitant). Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Greensboro, Durham, Winston-Salem, Fayetteville e Cary.
Urganizaziun pulitiga
La Carolina del Nord la gh'ha 15 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.
Valenzano
Valenzano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Bari. El g'ha presapóch 17.164 abitàncc, 'na superfìce de 15 km² e 'na densità de 1144 ab./km². El cunfìna coi cümü de Adelfia, Bari, Capurso, Casamassima.
Belvédère-Campomoro
Belvédère-Campomoro l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Sartène, del circondàre (arrondissement) de Sartène e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 26.37 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 442 méter s.l.m.
Viano
Viano (endèla parlàda locàl: Viân) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Reggio Emilia.
El g'ha, cond'öna süperfis de 0 km² e 'na densità de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Albinea, Baiso, Carpineti, Casina, Castellarano, Scandiano e Vezzano sul Crostolo.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Viano l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Antonio Mennonna
Antòni Mennonna el sò num cumplét l'era Antonio Rosario Mennonna, (Muro Lucano, pruìncia ad Putènsa, 27 de màgg 1906 - Muro Lucano, 6 de nuèmber 2009) l'è stai un Vèsc catòlic italiàn, el püsè vècc d’Italia e secùnd in tütt el mùnd, fin a la so mort.
Biugrafia
Nasüd a Muro Lucano el 27 de màgg 1906, l'è stài urdinàd prèt el 12 agùst 1928.
L’è stài cunsacràd vesch de Muro Lucano el 13 de màrs 1955 da Papa Piu XII. In del 1962 l’è stài trasferìd a Nardò. El s’è ritiràd in del 1983.
Fin al dì d’la so mort l’è stai anca el prèt cun la püsèe lunga urdinasiòn de tütt el mund: 81 ann! L’è stài vesch sùta ben 9 Papi: da Piu X a Benedètt XVI.
Lìber
Mons. Mennonna l’ha scritt ben 15 lìber. L’ültim l’è stài presentàd a Ruma, in Campidoglio, el 27 de màgg 2009, e el s’intìtula Dialoghi con i personaggi dell’antica Roma.
Bergheim (DE-BY)
Bergheim l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neuburg-Schrobenhausen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 28.95 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Bergheim el se tróa a 'na altèsa de 389 méter sura 'l leèl del mar.
Montmirat
Montmirat l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Mamert-du-Gard, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Montmirat l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Turi
Turi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Bari. El g'ha presapóch 11.319 abitàncc, 'na superfìce de 70 km² e 'na densità de 161 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casamassima, Conversano, Gioia del Colle, Putignano, Rutigliano, Sammichele di Bari.
Palol de Revardit
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
La Bastide (FR-66)
La Bastide l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Arles-sur-Tech, del circondàre (arrondissement) de Céret e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 15.63 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 545 méter a 'na altèsa màsima de 1780 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de La Bastide l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Passant ferroviari de Milan
L'è anca el coeur del servizzi ferroviari suburban de Milan, vist che l'è doperada di lign S1, S2, S5, S6, S12 e S13, e in di pont pussee frequentaa el riva ogni 5 minut on treno.
Per el servizzi a hinn doperaa i TAF e i TSR.
Gallerij
La pupart di gallerij a hinn staa scavaa cont el metod EBP, che 'l consist in l'iniezion de 'n liquid in del terren per poeu toeull via 'me on liquid, in manera de scavà men de la superfis.
Per la stazion de Pòrta Venezia, per evità de sarà Cors Buenos Aires, a l'è staa faa in scav interno.
I àlter stazion, inveci, a hinn staa faa sù a ciel vert.
Segnalament
El Passant el dopera 'n adattament del classich segnalament ferroviari italian pensaa per la bassa velocità massima in la linia.
A l'è differenta la sequenza de svesinament al ross: In tra ogni stazion a gh'è on semafer, e in tra el verd e 'l ross gh'è el giald che 'l lampeggia, el giald e 'l dobbi giald.
Àlter dacc
Lancetti e Porta Vittoria hinn stazion de diramazion impresenziaa. In la tratta central a gh'è domà di stazion.
Stazion de Pregnana
La Stazion de Pregnana l'è 'na stazion ferroviaria del servizzi ferroviari suburban de Milan, sita in la città de. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de.
Francheleins
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.56 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 209 méter a 'na altèsa màsima de 269 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Francheleins l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Triggiano
Triggiano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Bari. El g'ha presapóch 26.075 abitàncc, 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 1372 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bari, Capurso, Noicattaro.
Bratt
Bratt (Bratto) l'è voeuna di frazion del comun bergamasch de Cas'cion. El paes el se troeuva on poo pussee a nord del centro comunal, a on'altezza de poch pussee de milla meter, ai pee del Cornett. A Bratt a gh'è ona gesa, la farmacia e l'offizzi de la posta.
Hundsheim
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Dialett carnegh
El Carnegh (nomm nativ: cjargnel) l'è on dialett del Forlan, parlaa in de la region de la Carnia. L'è consideraa vun di dialett forlan pussee "pur", cont ona conservazion bella forta di consonant (menter 'l gh'ha on bell poo de dittongh).
Variant
El lenguista fiuman Giovanni Frau l'ha trovaa quei tre variant chì del Carnegh:
Autostrada A4 (Portogall)
La  a l'è 'n autostrada del Portogall.
Orlík nad Vltavou
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Písek.
Penthaz
Penthaz a l'è un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.91 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Palau de Santa Eulàlia
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Berg am Laim
La Stazion de Berg am Laim a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni suburban de la linia.
Nidau
Nidau a l'è un cumün svizzer, capolöch del circol aministrativ del Biel/Bienne, region aministrativa del Seeland, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.5 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Chassieu
Chassieu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Décines-Charpieu, del circondàre (arrondissement) de Lione e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Nidau
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Chassieu
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.57 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 190 méter a 'na altèsa màsima de 251 méter söl leèl del mar.
Travacò
Travacò (nomm ufizial: Travacò Siccomario) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Cava, Linarö, Msanén, Pavia, Rea, San Martin, La Val e Vrüa.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Travacò l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Pizzoli
Pizzoli l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de L'Aquila. El g'ha presapóch 3.021 abitàncc, 'na superfìce de 56 km² e 'na densità de 54 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barete, Capitignano, L'Aquila, Montereale.
Giovann Batista Moron
El Giovann Batista Moron (italian: Giovan Battista Moroni; Albin, 1522 - cinch de febrar 1578/1579) l'è staa on pitor lombard. Aliev del Morett, l'è staa on gran pitor de litratt. L'ha lavoraa soratutt in Lombardia, in de la Bergamasca e in del Bressan.
Média Francònia
La Media Franconia (en todèsch: Mittelfranken) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirk) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Ansbach.
Südiviziù aministratìve
El distrèt de la Media Francònia l'è dividìt en 7 circondàre (en todèsch: kreise) e 5 cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte) che aparté a nisü circondàre.
Zwingenberg (DE-BW)
Zwingenberg l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neckar-Odenwald. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 4.70 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Zwingenberg el se tróa a 'na altèsa de 148 méter sura 'l leèl del mar.
Dialett de Bellinzona
Caratteristegh
Respett ai parlà del sò distrett (e anca a quei di sò frazion, compagn de Carass, Dar e Raveccia), el dialett de la città de Bellinzona l'è ben pussee vesin al lombard parlaa a Milan e a Comm; inscambi, i dialett arios poden vess consideraa squasi di dialett lombard alpin. Chì de sotta sarann scrivuu giò di caratteristegh fonetegh del dialett de la città de Bellinzona, cont on quai confront cont i dialett di sò frazion e di città lombard pussee important.
I dialett del distrett de Bellinzona
Anca se al dì d'incoeu la s'è spantegada de bon la koiné ticinesa (e che certament el dialett de Bellinzona l'avarà influenzaa quell di paes intorna), i parlà di paes del distrett de Bellinzona i gh'hann ona serie de caratteristegh particolar, per esempi in de la fonetega. Tendenzialment, i dialett de la riva de mancina del Tisin hinn pussee vesin al dialett de la città, menter quei l'altra banda i gh'hann di caratter pussee lombard-alpin. I dialett de Molen, Pronz, Gnosca e Gordun hinn pussee vesin a quei de la Val Riviera, menter quell de Lumin l'è minga tropp different de quell grisones de Roree, in de la Mesolcina. E poeu a gh'è i dialett de Ison e de Medea, che hinn staa isolaa per on bell poo de temp (soratutt Ison, che 'l se troeuva in del fond d'ona vall) e che donca i gh'hann di proppi caratteristegh che gh'entren pocch con quei del rest del distrett. Medea, tra l'alter al dì d'incoeu la partegna pù al distrett de Bellinzona, perchè l'è vegnuda ona frazion del comun de Monscendra, in del Luganes.
Esempi de lengua
On cert omm el gh'ha avuu duu fioeu. E 'l più gioven de lor l'ha dii al pader: "Pà, damm la part de la sostanza che me tocca!" e 'l gh'ha dividuu la sostanza. E dopo migna tanti dì, mettuu insemma tuttcoss, el fioeu più gioven l'è partii in paes lontan, e lì l'ha fai nà la soa sostanza col viv lussuriosament. E dopo che l'aveva consumaa tuttcoss, gh'è vegnuu ona gran famm in quell paes, e lù l'ha cominciaa a trovàss in bisogn. E l'è andaa e 'l s'è taccaa a vugn de quell paes e 'l l'ha mandaa foeura in di soeu fondi a guidà i porcei. E 'l desiderava de impienìss al sò venter di giand che i porcei i mangiaven; ma nissugn ghe 'n dava. Tornaa donca in lù, l'ha dii: "Quancc lavorant in cà del mè pà i abbonden de pan, e mì mò chì a moeuri de famm! A staroo sù e a naroo dal mè pà e ghe disaroo: Pà, i hoo peccaa contra el Ciel e denanz a tì oramai a som più degn de vess ciamaa tò fioeu: famm come vugn di toeu lavorant!" E stand sù l'è vegnuu del sò pà. Ma essend ancamò de lontan, el l'ha veduu el sò pà, e 'l s'è movuu a compassion e, correndogh incontra, el ghe s'è buttaa al coll e l'ha basaa sù. E 'l fioeu el gh'ha dii: "Pà, i hoo peccaa contra el Ciel e denanz a tì, oramai som più degn de vess ciamaa tò fioeu". Ma el pader l'ha dii ai soeu servitor: "Prest, tiree scià el più bell vestii e vestìll sù, e déggh on anell in man, e di scarp ai pee! E menee scià on vedell ingrassaa e mazzéll, e mangemm e femm past. Perchè 'sto mè fioeu l'era mort e l'è risciuscitaa, l'era 'ndaa perduu e l'è staa troeuvaa". E i hann cominciaa a fà past. Intant, el sò fioeu maggior l'era in campagna e, tornand e avicinandos a la cà, l'ha sentuu la musica e 'l cantà. E l'ha ciamaa vugn di servitor e l'ha domandaa cossa i eren 'sti coss. E colù el gh'ha dii: "L'è vegnuu el tò fradell, e l'ha mazzaa giò el tò pà on vedell ingrassaa, perchè 'l l'ha riavuu san". L'è andaa in collera per quest: e 'l voreva migna nà dent. Sortii foeura donca el sò pà, el l'ha cominciaa a pregà. Ma quell, rispondendogh, l'ha dii al sò pà: "Ecco, i henn tanti ann che te servi e mai no i hoo trasgredii on tò comand, e mai no te m'eet dai on caverett de fà past coi mè amis. Ma dopo che 'sto fioeu, che l'ha divoraa la soa sostanza coi puttann, l'è vegnuu, te gh'eet mazzaa giò 'n vedell ingrassaa". Ma lù el gh'ha dii: "Fioeu, tì te seet semper con mì, e tutt i mè coss i henn toeu. Ma bisoeugnava fà past e stà alegher, perchè 'sto tò fradell l'era mort e l'è tornaa in vita, l'era perduu e 'l s'è troeuvaa". (Die Landessprachen der Schweiz, 1819, pag. 411-412)
Herbolzheim
Herbolzheim l'è 'na cità todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Emmerdingen. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 35.48 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Ferdinando Crivelli (architet)
El Ferdinando Crivelli (Berghem, 6 de sgiugn 1810 - Berghem, 5 de avril 1855) a l'è stad un architet lombard.
De familia modesta, el se diploma a l'Academia de Brera e 'l fa su, in la bergamasca, la Gesa de Sant Andrea e la noeuva sed del Licee classegh Paolo Sarpi, intant che 'l se laureava in fisega-matematega a l'Università di Studi de Pavia. El moeur sgioven dopo de 'na longa malatia.
Toritto
Toritto l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Bari. El g'ha presapóch 8.916 abitàncc, 'na superfìce de 74 km² e 'na densità de 120 ab./km². El cunfìna coi cümü de Altamura, Binetto, Bitonto, Grumo Appula, Palo del Colle.
Villa Minozzo
Villa Minozzo (endèla parlàda locàl: Véla Mnôs) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Reggio Emilia. El g'ha presapóch 4.150 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 168 km², per 'na densità de 25 ab./km². El cunfìna coi cümü de Busana, Carpineti, Castelnovo ne' Monti, Castiglione di Garfagnana (LU), Frassinoro (MO), Ligonchio, Montefiorino (MO), Sillano (LU), Toano, Villa Collemandina (LU).
Bastelicaccia
Bastelicaccia l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Ajaccio, del circondàre (arrondissement) de Ajaccio e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 18.21 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 7 méter a 'na altèsa màsima de 888 méter s.l.m.
321
Nassimeent
Valentinià I, imperadùr di Romà (mórt in del 375)
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Höflein
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Triticum aestivum
El Triticum aestivum l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Poaceae. L'è cunusìt cóme mondell, forment mondell in lombard ocidental o formét tèner e l'è giü dei cereài piö cultiàcc endèl mónt. Se 'l dòpra 'ndèl setùr alimentàr per fà sö le farìne che dòpo le ocór per fà 'l pà e la pàsta, ma l'è 'n ingrediènt emportànt apò a de sèrti tìpi de bìra.
L'è 'na piànta ezaplòide có genòmi BAD, 2n=42. L'è deriàt de l'ibridasiù de 'na sotatspéce cultiàda de T. turgidum e 'l pòlen de 'na spéce salvàdega, la Aegilops tauschii. I formécc tèner i è de divèrse varietà e i g'ha 'n estesiù cultüràl piö grànda en confrónt a dei óter formécc perchè, per la sò bùna rezistènsa al frèt, i è i ünich che se pöl cultià endèi paés nòrdich.
Descrisiù
Caraterìstiche del formét tèner:
Sattel (SZ)
Sattel a l'è un cumün svizzer del distret de Svit, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.3 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Triticum aestivum
Descrisiù
-Raìs: Fascicolàde
-Gamp: Drìt
Sattel (SZ)
El cumün de Sattel al se tröva a una altitüden de 794 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Oberägeri (ZG), Rothenthurm, Steinen, Steinerberg, Svit, Unterägeri (ZG).
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta: :
Triticum aestivum
Descrisiù
-Fòie: Lanceolàde
-Nervadüre: Paraléle
Cuzco (metropolitana de Madrid)
Cuzco  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Madrid.
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
Biliettaria automatica