cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sales de Llierca
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Autostrada A45 (Franza)
La  a l'è 'n autostrada de la Franza.
Grafenegg
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
672
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Ostrá
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
211
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Lorena
La Loréna (nòm uficiàl en fransés: Région Lorraine ; en todèsch: Lothringen: en lorenés:  Louréne) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 2.394.568 abitàncc (dato del 2007) distribüìcc söndèn'area de 23.547 km², per 'na densità de 102 ab./km².
Sudiviziù aministratìva
La regiù de la Loréna l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Meurthe-et-Moselle, Meuse, Moselle e Vosges, che i ragrùpa 19 circondàre (en fransés: arrondissements) e 2337 cümü. La capital de la regiù l'è Metz.
San Sparian
San Sparian (nom ufizial: San Cipriano Po) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia.
Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Albared, Belgiujus, Brònn, Spessa, Stradela.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de San Sparian l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Iviers
Iviers a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindigh a l'è Gérard Manteau, con mandaa 2001-2008.
Snoop Dogg
El Calvin Cordozar Broadus Jr. (Long Beach, 20 de utùer del 1971) cognossüü soratütt col nomm de Snoop Dogg, l'è um rapper, prodüttur discografegh e atur american.
Dà l'oli
miniatura|drita Dà l'oli l'è on sacrament cristian che consist in de la preghiera insema al malaa e nel dagh on oli benedii. Per on poo de agn l'era daa domà ai sgent ch'eren dree a morì, ma incoeu l'è daa a tucc i malaa, comé jutt a l'anima.
L'è consideraa, insemma a la confession, vun di sacrament de confort, che jutten el credent.
Basadingen-Schlattingen
Basadingen-Schlattingen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.7 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Basadingen-Schlattingen al se tröva a una altitüden de 410 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Diessenhofen, Schlatt, Truttikon (ZH), Unterstammheim (ZH), Waltalingen (ZH).
El cumün l'è staa istitüi in del 1999 de la fusion dei ex-cumün de Basadingen e Schlattingen. miniatura|manzína|Schlattingen's school house and town hall
Ligam de föra
<br clear='both' />
Guinea Equaturiala
thumbnail|drita|160px La Guinea Equaturiala (Guinea Ecuatorial in spagnöl) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
La capital a l'è Malabo
La gh'ha una süperfiss de 28.051 km² una pupulaziun de pressapoch 9.500.000 abitant.
Miguel de Cervantes
200px|drita|miniatura El Miguel de Cervantes Saavedra (nassüü el 29 de setember del 1547, murüü el 23 d'april del 1616) a l'è staa vün di principaj scritur de la literadüra in spagnöö e de la literadüra ucidentala. A l'è cunsideraa el püssee impurtant scritur in lengua spagnöla de tücc i temp, grazia a la so övra massima, el Don Quijote de la Mancha, pübligaa in del 1605 cunt el prim liber e in del 1615 cunt el segund. A l'è staa autur anca de puesia e teater.
L'ha cumbatüü in de la Bataja de Lepanto, induè che l'era staa ferii e l'aveva perdüü l'üs de la man manzina.
Tal der Ahnungslosen
La Tal der Ahnungslosen (Vall di Sproveduu) l'era 'na zonna de la Germania Est che l'era minga quattada de la TV de la Germania de l'Ovest e che donca l'era cognossuda 'me manch informada di alter zonn. Circa el 15% de la popolazion l'era in quella zonna li.
Segonda i studi de la Stasi chi zonn chi eren pussee de gram umor di olter zonn de la DDR, perchè podeven no 'ndà vertualment foeura del paes, degià che 'l par che i media ocidentai fussen minga doperaa per fà ona critega seria del regimm ma domà per intratenèss.
Coudons
Coudons l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Quillan, del circondàre (arrondissement) de Limoux e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.5 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 779 méter a 'na altèsa màsima de 1271 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Coudons l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Guinea Equaturiala
Urganizaziun pulitiga
El president a l'è el Teodoro Obiang Nguema Mbasogo (del 1979).
Heinz Fischer
Heinz Fischer (Graz, noeuv de ottober del 1938) l'è on politigh austriegh. L'è stat president del sò paes del 2004 al 2016. L'è on member del Partii Socialdemocratigh (SPÖ).
Guinea Equaturiala
Urganizaziun pulitiga
El prim minister a l'è el Francisco Pascual Obama Asue(del 2016).
Carugh
Caruch o anca Carüch (Carugo in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de, 'na superfiss de 0 km² e 'na densità de 0 ab./km².
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Carugh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Blog
Un blog (che'l vegn cume cuntraziun del ingles "Web log") a l'è un sit internet cunt articul, cument, nutizi, e alter rop cume imagin, müsega e videu, de spess in urdin crunulogich. De solit un blog a l'è un sit persunal, anca se gh'hinn di blog che ghe laura sü püssé gent.
Garching bei München
Garching bei München l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Mònaco. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 28.16 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Garching bei München la se tróa a 'na altèsa de 482 méter sura 'l leèl del mar.
Faoug
El cumün de Faoug al se tröva a una altitüden de 449 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Avenches, Clavaleyres (BE), Courgevaux (FR), Greng (FR), Haut-Vully (FR), Mur, Vallamand, Villarepos (FR).
Festival de Sanrem 1975
El Festival de Sanrem 1975 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
San Damian (PV)
Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Busnasch, Castel San Giovanni (PC), Muntü e Ruscala.
Oskořínek
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
Stazion de Branzagh
La Stazion de Branzagh a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contratt con la Region Piemont.
Au am Rhein
Au am Rhein l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rastatt. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 13.29 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc. El cümü de Au am Rhein el se tróa a 'na altèsa de 111 méter sura 'l leèl del mar.
L'Épine (FR-05)
L'Épine l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Serres, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 33.47 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 785 méter a 'na altèsa màsima de 1760 méter s.l.m.
Distrett de Mallakastër
thumb|El distrett in [[Albania]] El Distrett de Mallakastër (Rrethi i Mallakastrës in Albanes) a l'è vun di 36 distrett de l'Albania, situaa in de la Prefettura de Fier. El sò capploeugh a l'è Ballsh.
Suddivision amministrativa
El distrett el gh'ha ona municipalità e vòtt comun.
Droanell
miniatura|350px|El cors del riaa. El Droanell (it. Droanello) a l'è on riaa de la Provincia de Bressa, che l'è longh des km. El nass a Cadria, in del comun de Magasa (Val Vestin), e 'l traversa la Val del Droanell, in tra i comun de Tignal, Val Vestin, Toscolan Madern e Gargnan. Lainscì el ghe va denter in del Lagh de Valvestin.
Aussois
Aussois l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Modane, del circondàre (arrondissement) de Saint-Jean-de-Maurienne e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 41.94 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1120 méter a 'na altèsa màsima de 3600 méter s.l.m.
Kerns
Kerns a l'è un cumün svizzer del Canton Obwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 92.66 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Aigueperse (FR-69)
Aigueperse l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Monsols, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
Kerns
Storia
Kerns l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1036 col nom de Chernz ma la vegn d'un document che l'è una copia del secul XIV del document uriginal. Dopo 'l 1101 l'eva de solit menziunaa col nom de Chernes.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Aigueperse (FR-69)
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.95 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 403 méter a 'na altèsa màsima de 610 méter söl leèl del mar.
John Ronald Reuel Tolkien
miniatura|J .R .R. Tolkien
El John Ronald Reuel Tolkien, ciamaa anca dumà Tolkien a l'era un filologh e scritur ingles nassüü el 3 de genar del 1892 a Bloemfontein (Südafrica) e murüü el 2 de setember del 1973, a Bournemouth (Regn Ünii).
A l'è famus per vess l'autur de la trilugia The Lord of the Rings (El sciur di anej), che l'è cunsideraa vün di liber fantasy püssee impurtant de semper. Alter so över impurtant a hinn The Hobbit (L'Hobbit) e The Silmarillion (El Silmarillion).
El Tolkien a l'era un espert de lenguv e de filulugia germaniga, e anca un catoligh fervent.
Beniparrell
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Isepp Merzari
L'Isepp Merzari (italian: Giuseppe Merzario; Ass, 1825 - Milan, 1894) l'è staa on politegh, scrittor, patriota e educator lombard.
Vita
Dopo d'avè studiaa teologia, l'ha tolt part ai Cinch Giornad de Milan, e l'ha combattuu in de l'inscì ciamada "Legion di Student Lombard". Poeu l'è tornaa in seminari e l'è deventaa preved a Ass (el sò paes), indè che l'ha celebraa on quai battesem e sposalizzi. Dopo 'n poo l'ha desmettuu de fà el preved, e l'è andaa a lavorà in de la scoeula: in del 1862-1874 l'è staa preside in d'on licee de Prato. In del 1867 l'è staa eleggiuu deputaa in del colegg de Erba. L'ha tolt part al grupp democrategh e l'è staa eleggiuu anmò fina al 1894, l'ann de la soa mort. L'è staa president de 'na quai comission parlamentar e de la ministrazzion per i fond del culto. Inoltra l'ha scrivuu on romanz in vers in italian, Edvige, on carmen latin (De renovanda Roma) e ona storia di Maister comasitt.
Lucéram
Lucéram l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de L'Escarène, del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 65.52 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 400 méter a 'na altèsa màsima de 1 méter s.l.m.
Nevid
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Würenlos
Würenlos a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 9.03 km², e al se tröva a una altitüden de 421 meter sura al livel del mar.
El cumün de Würenlos a l'è tacaa ai cumün de Wettingen, Otelfingen, Hüttikon, Oetwil an der Limmat, Spreitenbach, Killwangen, Neuenhof.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Lamelouze
Lamelouze l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de La Grand-Combe, del circondàre (arrondissement) de Alès e del dipartimènt del Gard.
La Tur (PV)
La Tur (nom ufizial: Torre Beretti e Castellaro) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Strada voivodal 463
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 39 km.
Lamelouze
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Eazy-E
Eric Lynn Wright cugnusü al mund cul nòm da Eazy-E l'é nassuü a Compton ül 7 da setembar dal 1964 e l'é mort a Los Angeles ül 26 da mars dal 1995. L'è stô un rapper e prudütur discugrafic american, vün di pusé grand espunent dal gangsta rap.
Salt (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Lamelouze
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.83 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 231 méter a 'na altèsa màsima de 900 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lamelouze l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Carlo Porta
El Carlo Porta o pussee antigament Carla (Milan, 15 de giugn 1775 - 5 de genar 1821) l'è staa on poetta milanés. L'è consideraa el pussee grand poetta dialettal de Milan e, anca se l'è minga el pader de la lengua (titol ch'el speccia al Bonvesin de la Riva), el sò milanés l'è quell ch'el se droeuva per scrivv ancamò al dì d'incoeu.
La vita
Fioeu del Giusepp Porta e de la Violant Gottieri, el Porta l'ha studiaa a Monscia finn al 1792 e poeu al seminari de Milan. In del 1796, quand che hinn rivaa i franzés, el sò pader l'ha perduu el lavorà e l'ha mandaa el Carlett a lavorà a Venezia in del fradell, in dove el s'è fermaa finn al 1799. Del 1804 a la mort, che l'è stada el 5 de sgenee del 1821, el Porta l'ha lavoraa come impiegaa statal primma sotta i franzés e poeu sotta el Lombardo Veneto. In del 1806 l'hà toeu la Vincenza Prevosti in miee.
La fama de gran poetta la gh'è rivada gemò in sui ann 1805-1806, quand l'ha convertii in milanés la Divina Cumedia del Dant Ligher, ma la prima stampa ofizial di so oeuver l'è del 1817 — in coa a la Collezione delle migliori opere scritte in dialetto milanese del Francesco Cherubini. Semper in del 1817, el goern dij Asburg l'interoga per la Prineide, ona satira anonima che la circolava a l'epoca de la mort del Giuseppe Prina. Anca se minga riconossuu colpevol, l'è facil che'l Porta l'ha vutà el so amis Tommas Grossi in de la stesura de l'oeuvra.
A la mort, in del 1821, l'ha lassaa on quadern de so poesij dedicà al fioeu, per testament. El confessor de fameja, però, l'ha pensaa che l'era on regal trop immoral per on fiolin e l'ha scancelaa ona part importanta di poesij, in de la qual ghe n'era pussee de voeuna inedita.
L'oeuvra
El Porta l'ha taccaa su a scriv poesij in del 1792: la so prima opera cognossuda l'è l'almanacch El lavapiatt del Meneghin ch'è mort. L'è rivà fin a numm domàa ona part dij do in de la qual l'era spartida.
La Tur (PV)
Al cunfìna coi comün de Bozzole (AL), Frascarö, Med, Sartiräna, Valenza (AL).
Carlo Porta
L'oeuvra
La soa oeuvra la pò vess spartida in trè categorij: i poesij contra la superstizziôn e l'ipocrisia religiosa; quij che descriven i popolan milanes; e i satir politegh.
Intra i sò oeuver pussee important se regòrden I desgrazzi del Giovannin Bongee scrivuu in del 1810, Olter desgrazzi del Giovannin Bongee del 1814, El lament del Marchionn di gamb avert del 1816, e La Ninetta del Verzee del 1815, el ritratt-confession d'ona loeuggia, che l'è consideraa de la grand part di critegh el sò tocch maister.
In tra i sò poesij "religios" i pussee bej e regordaa hinn Fraa Zenever del 1813, On Miracol del 1813, Fraa Diodatt del 1814 e La mia povera nonna la gh'aveva... del 1810.
Anca se el Carlo Porta el se tegniva foeura officialment de la politega, el gross de la sò oeuvra l'è essenzialment satira politega: come i sonett Paracar che scappee de Lombardia del 1814, E daj con sto chez-nous, ma sanguanon del 1811, Marcanagg i politegh secca ball del 1815, Quand vedessev on pubblegh funzionari del 1812. Ma el Porta l'ha ridicolizzaa anca la noeuva aristocrazia milanesa in La nomina del cappellan del 1819, in del parodià l'episodi de la "vergine cuccia" in Il Giorno (Il Mezzogiorno), de Giusepp Parini (che l'eva anca quella ona satira). In del 1816 el Porta el s'è mettuu cont el noeuv moviment litterari del Romanticismo (Sonettin col covon), ovviament a la sò manera.
El pussee grand espert e critegh del Porta l'è staa el professor Dant Isella.
Citazion e omagg
L'è staa in onôr del Carlo Porta che el Lissander Manzôn l'ha mettuu insemma i soll quater vers in lengoa lombarda de la sò produzziôn: On badee ch’el voeur fà de sapientôn / el se toeu subet via per on badee; / ma on omm de coo ch’el voeur parè minciôn / el se mett anca luu in d'on bell cuntee.
Anca el Tomas Gross l'ha scrivuu 'na poesia in onôr del Porta a la soa mort.
L'Henri Beyle, dì Stendhal, che l'era amis del Carla Porta, ghe diseva le charmant Carline, el simpàtegh Carlìn.
La cantautris Elide Suligoj l'ha faa, in del 1978, on album ciamaa "il mio Porta" indova che la interpretava in musega i poesij del Porta.
Mazzarrà Sant'Andrea
Mazzarrà Sant'Andrea l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina.
La Tur (PV)
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de La Tur l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Mazzarrà Sant'Andrea
Mazzarrà Sant'Andrea el cunfìna coi cümü de.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Mazzarrà Sant'Andrea l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta (dati ISTAT):
Grafenschlag
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Jaulgonne
Jaulgonne a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindigh a l'è Daniel Berger, con mandaa 2001-2008.
Giorgio Fidenato
El Giorgio Fidenato (Mereto di Tomba, 7 de marz 1961) a l'è un imprenditor agricol italian, cognossud per i so bataje libertarie in favor de la libera coltivazzion di OGM e del liber mercad in agricoltura.
L'è stad in tra i fondator del Moviment Libertari e per havé coltivad del mais OGM de la Monsanto a l'è stad in mez a un pien legal, l'è stad assolt di acuse penai e l'è stad bon de menà el so cas denanz a la Cort de Giustizzia Europea che gh'ha dad reson e l'ha condanad la Region a dàgh un resarciment, a dì che un Stàt el po proibì i OGM domà se gh'è un quaj ris'c concret.
Malabo
thumb|right|200px|Panurama Malabo a l'è, del 1969, la capital de la Guinea Equaturiala (prima la capital a l'era Bata).
Al gh'ha 100.000 abitant.
Geugrafia
Malabo a l'è in sü la costa setentriunala de l'isula de Bioko (fina al 1979 ciamada Fernando Poo).
Nom
La cità l'hann fundada i ingles in del 1827, cunt el nom de Port Clarence.
El nom d'incö, Malabo, ghe l'ha dumà del 1973.
Cità gemelaa
Malabo a l'è gemelaa cun:
Piéf (Consés)
200px|thumb|La céza de la Piéf El nòm el testemógna la prezènsa de 'na piéf antìca, dedicàda a Sant Antunì Màrter de Piacènsa e la gh'ìa sóta la sò 'nflüènsa en teretóre bastànsa grant; de Cogós (frasiù del cümü de Vìla Carsìna al cunfì col cümü de Sarès 'nfìna a la Cà d'Ésem cioè chèla che al dé d'encö l'è cunusìda come La Stochèta, frasiù a sud del cümü, mèza sóta Consés e mèza sóta Brèsa, e la tölìa dét pò a San Vigìlio, Cobiàt, Boès, Vìla, Prègn, Cailìna e Carsìna. Per vìa de la sò prusimità a la cità l'è fàcil che chèsta piéf la sàpe stàda fondàda entùren al sècol IX, se pènsa endèn sit de cùlto che izistìa zamò, fórse un vècc "oratorium"
Buddhitaa
alt=|miniatura|Statua dora del Buddha ind on monasteri buddhista. Ind el buddhesim, on buddha (pāli: 𑀩𑀼𑀤𑁆𑀥, sanscret: बुद्ध), “quell che el s’è dessedaa”, l’è on titol per lor che s’hinn inluminaa e che hann guadagnaa el nirvāṇa intravers i sò forz e fadigh, senza ‘vèggh de maester per insegnàggh el dharma. El titol l’è pussee usualment dovraa per referìss al Gautama Buddha, el fondador del buddhesim, al qual sovenz ghe disen semplizement “el Buddha”. La Buddhitaa (sanscret: 𑀩𑀼𑀤𑁆𑀥𑀢𑁆𑀯, buddhatva; pāli: buddhatta o buddhabhāva; cines: 成佛) l’è donca la condizion e el rangh de on buddha, o de “on dessedaa”. Quest istatt spiritual inscì elevaa el ven anca ciamaa samyaksaṃbodhi, “dessedament complett”.
L’obiettiv del senter Mahāyāna del bodhisattva l’è la buddhitaa completta, inscì de tràggh de benefizzi a tucc i olter vess senzient cont l’insegnàggh la via che la menna a la cessazion del duḥkha, l’insodisfazion o el patiment. El pensee Mahāyāna el ghe dà contra a la posizion de la tradizion Theravāda ins quell lavor chì, indova che l’obiettiv pussee commun l’è el gagnament de on istatt de arhat – la comprension de la vera natura de la realtaa – intravers l’andàggh adree al buddhadharma, i insegnament del buddha supremm.
Steve Wozniak
El Steven Gary Wozniak (Sunnyvale, 11 de agost del 1950) l'è on hacker american de origin polacca, fondador de la Apple insema al Steve Jobs. In tra i sò prodott pussee famos poeudom regordà l'Apple I, l'Apple II, vun di primm home computer e di blue box, per ciamà illegalment a gratis.
Sainte-Luce (FR-38)
Sainte-Luce l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Corps, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 667 méter a 'na altèsa màsima de 1877 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Sainte-Luce l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Oseček
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
Autostrada A46 (Franza)
La  a l'è 'n autostrada de la Franza.
Couffoulens
Couffoulens l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Carcassonne-Est, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.47 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 116 méter a 'na altèsa màsima de 260 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Couffoulens l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
225
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Strada voivodal 464
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 9.5 km.
Forel-sur-Lucens
Forel-sur-Lucens a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.84 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Forel-sur-Lucens al se tröva a una altitüden de 672 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cheiry (FR), Cremin, Lucens, Oulens-sur-Lucens, Prévondavaux (FR), Surpierre (FR), Villars-le-Comte.
Caslin
Caslin (nom ufizial in italian: Caslino d'Erba in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de, 'na superfiss de 0 km² e 'na densità de 0 ab./km².
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Caslin l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Festival de Sanrem 1976
El Festival de Sanrem 1976 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Prefettura de Kukës
thumb|La prefettura e la soa posizion in l'[[Albania]] La Prefettura de Kukës (Qarku i Kukësit in Albanes) a l'è voeuna di dodes prefettur de l'Albania. La se troeuva in del nòrd-est del Paes, al confin cont el Kosovo, cont el Montnegher e con la Macedònia.
Suddivision amministrava
La prefettura la cunta trii distrett:
Grafenwörth
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Benirredrà
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
San Gines
San Gines (nom ofiçal: San Genesio ed Uniti) l'è un comun italian, de la rejon de la Lombardia, in Provinça de Pavia.
El g'ha, cont una superfix de 0 km² e una densità de 0 ab./km².
El confina coi comun de Burgaré, Burnasch, Giüssà, Pavia, Sant'Aless, Zecón.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de San Gines l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Katrin Heß
Katrin Heß (nasüda a Aquisgrana el 26 de zögn l 1985) l'è 'na mudela e atùra de televisòn e de cinema tudèsca.
Saarland
La Saarland (en fransés: Sarre) l'è giü dei sédes stacc (en todèsch: Länder) de la Repüblica Federàl de Germania. El stat el cuàrcia zó n'àrea de 2.569 km², 'l piö pesèn dei stacc se se cönta mìa le cità stat (Ambùrgo, Bréma e Berlìno). La capital de la Saarland l'è la cità de Saarbrücken.
thumb|200px|left|La "[[Saarschleife" (svòlta del Saar) de le bànde de Mettlach]] El stat el ciàpa 'l nòm del fiöm Saar, che l'è 'n aflüènt de la Mozèla e 'l streèrsa 'l teretóre de la Saarland de sud a nord-òvest.
Jeancourt
Jeancourt a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindigh a l'è Michel Plaquet, con mandaa 2001-2008.
Stazion de Vlesg
La Stazion de Vlesg a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contratt con la Region Piemont.
Opočnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
Chevillard (FR-01)
Chevillard l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Brénod, del circondàre (arrondissement) de Nantua e del dipartimènt de l'Ain.
Esparron (FR-05)
Esparron l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Barcillonnette, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 24.11 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 795 méter a 'na altèsa màsima de 1830 méter s.l.m.
Chevillard (FR-01)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.67 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 660 méter a 'na altèsa màsima de 1108 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Chevillard l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Distrett de Has
thumb|El distrett in [[Albania]] El distrett de Has (Rrethi i Hasit in Albanes) a l'è vun di 36 distrett de l'Albania. A l'è situaa in de la Prefettura de Kukës, al confin col Kosovo. El capploeugh l'è la città de Krumë.
Suddivision amminsitrativa
El distrett el cunta ona municipalità e trii comun.
Selmo de Campion
El Selmo de Campion (latin: magister Anselmus de Campilione; Campion, metà del XII secol - 1210 circa) l'è staa on scultor lombard. A l'era el capp di maestranz comasch de tajapreja, scopellitt e scultor de la scoeula di maister campionasch, che hann lavoraa al Domm de Modena intorna al 1170 fina al principi del XIII secol.
240
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
San Carlo (Pos'ciav)
San Carlo (inscì anca in italian) l'è vuna di frazion del comun grisones de Pos'ciav. El paes el se troeuva a nord del capploeugh del comun, in su la strada che la mena al pass del Bernina. La ciappa el sò nomm del san Carlo Borromee, al qual a l'è dedicada ona gesa del Ses'cent.
Zerfaliu
Zerfaliu l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 1.141 abitàncc, 'na superfìce de 15 km² e 'na densità de 76 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ollastra, Paulilatino, Simaxis, Solarussa, Villanova Truschedu.
Cecina (LI)
Cecina l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Livorno. El g'ha presapóch 26.355 abitàncc, 'na superfìce de 42 km² e 'na densità de 628 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bibbona, Casale Marittimo (PI), Castellina Marittima (PI), Guardistallo (PI), Montescudaio (PI), Riparbella (PI), Rosignano Marittimo.
Mýto
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
El gh'ha el status de cità.
Langlade (FR-30)
Langlade l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Sommières, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 48 méter a 'na altèsa màsima de 165 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Langlade l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Sant Andreu Salou
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Blackburn (Lancashire)
thumb|300px|right|Panoràma de la sità
Blackburn l'è öna sità che la se tróa in del nòrt èst de l'Inghiltèra e piö de precìs la se tróa 'n de la contéa del Lancashire. In chèsta sità l'è nasìt ol coridùr de móto de la Superbike Carl Fogarty.
Giswil
Giswil a l'è un cumün svizzer del Canton Obwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 78.18 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Giswil al se tröva a una altitüden de 485 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Flühli (LU), Hofstetten bei Brienz (BE), Lungern, Sachseln, Sarnen, Schwanden bei Brienz (BE). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Storia
Giswil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann the 11th Century col nom de Kisevilare.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Carl George Fogarty
Ol Carl George Fogarty l’è nasìt a Blackburn ol prim de Löi del 1965 e l’è ü coridùr de móto ‘nglés che l’à enzìt per quàter vólte ol Campiunàt del Mónt de Superbike e per chèsto l’è ‘l coridùr de móto che l’à enzìt de piö ‘n Superbike.
Ol sò nòm l’è ligàt a chèl de la Ducati, dezà che pròpe con chèsta móto, e per ès piö precìs co la Ducati 916 e co la Ducati 996, l’à enzìt i sò quàter tìtoi mondiài ‘n del 1994, 1995, 1998 e 1999 prima de ritiràs in del 2000. Ma l’è ach ol coridùr che l’à enzìt piö córse de Superbike, dezà che l’è riàt prim per 59 vólte sö 220 gare de Superbike che l’à facc e fò sùra l’è riàt 109 vólte tra i prim trì e l’à ciapàt 21 pole position. Pròpe per chès-ce sò rizültàcc l’è stacc suernominàt The King, ol rè.
Congo
thumb|right|160px El Còngo (Congo in frances) a l'è un paes de l'Africa centrala.
A l'è tacaa al Gabon, al Camerun, a la Repüblica Demucratica del Congo, a la Repüblica Centrafricana e a l'Angola ("exclave" de Cabinda). 'L'a bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Brazzaville, del nom de l'espluradur ital-frances Pierre Savorgnan de Brazza.
Al gh'ha una süperfiss de 342.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 4 miliun d'abitant.
300px|center
Storia muderna
El Congo a l'è staa un pussediment de la Francia, cunt el nom de "Moyen-Congo", fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga
El Còngo (nom ufizial: République du Congo) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Denis Sassou Nguesso (del 1997).
El prim minister a l'è l'Anatole Collinet Makosso del 2021).
Les Avanchers-Valmorel
Les Avanchers-Valmorel' l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Moûtiers, del circondàre (arrondissement) de Albertville e del dipartimènt de la Savoia.
Zeihen
Zeihen a l'è un cumün svizzer del distret de Laufenburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 6.87 km², e al se tröva a una altitüden de 445 meter sura al livel del mar.
Les Avanchers-Valmorel
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 21.93 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 680 méter a 'na altèsa màsima de 2600 méter s.l.m.
Zeihen
El cumün de Zeihen a l'è tacaa ai cumün de Bözen, Densbüren, Effingen, Herznach, Hornussen, Linn, Schinznach-Dorf, Thalheim, Ueken.
Malaussène
Malaussène l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Villars-sur-Var, del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.48 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 154 méter a 'na altèsa màsima de 1 méter s.l.m.
Unterschleißheim
Unterschleißheim la se tróa a 'na altèsa de 473 méter sura 'l leèl del mar.
San Giorg ad l'Ümlena
San Giorg ad l'Ümlena (nom ufizial: San Giorgio di Lomellina) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia.
Al cunfìna coi comün de Sargnagh, Lümé, Utibian, Trümé, Vlèss Ümléna.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de San Giorg l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Brazzaville
thumb|left|Brazzaville (2005)
Brazzaville a l'è la capital del Congo.
A l'è anca la prima cità del Congo per impurtanza ecunomiga, de cumerci e per pupulaziun, cun 1.174.000 abitant (2005).
Geugrafia
Brazzaville a l'è in del süd-est del paes, in sü la riva setentriunala del fiüm Congo, propi denanz a Kinshasa, capital de la Repüblica Demucratica del Congo.
Storia
Brazzaville l'ha fundada in del 1880 l'espluradur ital-frances Pierre Savorgnan de Brazza.
Cità gemelaa
Brazzaville a l'è gemelaa cun:
Dialet de la Lünigiana
El dialet de la Lünigiana a l'è un parlà gal italigh parlaa in de la regiun storiga de la Lünigiana, al cunfin tra Ligüria (Pruvincia de La Spezia), Emilia (Pruvincia de Parma) e Tuscana (pruvincc de Massa Carara e Lucca). L'è un dialet de transiziun tra el ligür (dialet spezzin) e quel emilian (dialet cararin e dialet parmens), cunt una quai inflüenza del tuscan. A bun cünt, l'element püssee fort, cume se vedarà in di esempi lenguistigh purtaa chì de sota, l'è quel emilian.
Carateristigh e variant
Cume em giamò dit, l'è un dialet de la famiglia emiliana, anca se la gh'ha tüt i carateristigh di lenguv de cunfin, vist cume l'è la storia de la Lünigiana. L'è cumpagn assee del dialet cararin e del dialet spezzin, per la custrüziun di fras e per el lessigh. El cör de 'stu dialet l'è 'l parlà de Sarzana. Se cünta sü de fat de un cuntadin de la Val de Magra che, a l'inizzi del Növcent, a l'era andaa a La Spezia, e quand l'è turnaa a cà, gh'han dumandaa ''Alòra? Coma a l'é andaa a La Speza? Ta s'hè fat capìr? e lü a l'ha rispost A 'n gh'ho ù ansùn problema, a parlan coma noàutri''. I diferenz dialetai principai se tröven a est e a ovest del fiüm Magra, che giamò Dant l'eva individüaa 'me cunfin lenguistigh tra el "Genuves" e 'l "Tuscan".
Dunca podum dì de 'vègh cinch zonn de varianz dialetai:
Cunfrunt tra i variant
S.Stefanese: Cost'vo? / Andan a magnar fora st'sera? / Te t'sen no semo
Sarzanino: Cost'vò? / Andan à magnar fòra st'sera? / Te t'sen nò semo
Spezzino: Coste vè? / Andemo a mangiae fèa stesea? / Te tei no semo
Caprigliolese: Cost'vo? / Andan a manghjar foré stseré? / Te t'sen nò semo
Aullese: Coscht'vo? / Ndan à magnar fora schtzera? / Te tzen no sciemo
Dialet de Fivizzano
A digh donch che int i tempi del primo re 'd Zipri, dopo l'acquisto ch'i ha fat dla Tera Scianta da Gotifré 'd Bughjon, suzzess ch'na zentildona 'd Guascogna in pelegrinazzo l'andò al Sepolcro, e 'd là artornando, in Zipri zunta, da qualch d'uni omi sceleradi a la pezzo fu oltrazzada. 'D che lee, senza nsciuna consciolazion adolorada, la pensò de 'ndar ad arcorer al re; ma la 'gh fu dit da quarcun ch'a 's perdrei la fadiga, perch'i er 'd scì bruta vita e scì pogo bon che putosto 'd punir lù gli oltrazzi 'd gli altri con zustizia, inveze moltiscimi ('n modo sconzo e vighjaco) ch'i ghe 'n fasean in sofrìo. Sichè ognun ch'i er crozzado con lù, i 's sfogào col fargh qualch'oltrazzo o vergogna. Ent el scentir 'sta cosgia la dona, vdendo ch'la 'n s'podèo vendicar, per consolars in zerto modo dla sò noia, la 's dëzis d'voler punzer la miseria 'd quel re; e, corscia pianzendo inanz a lù, la 'gh diss: "Scignor mio, a 'n vegn a la tò prescenza pr'aver vendeta dl'inzuria ch'i m'han fata; ma, in sodfazion 'd quela a 't pregh che 't m'ensegn com t'sofr quele ch'a ved ch'i 't fan, perchè a poss emparar da té a sciofrir con pazenzia la mia. Che Dio sa, s'al podess far, volontera a 't la darei, ch'ët la scè portar coscì ben". El re, ch'i er stà sempër zito e adormido, com i 's sveghjass dal sciono, prinzipiando da l'inzuria fata a 'sta dona, ch'i punì fuor d'manera, i dventò un can feroze contro tuti quei che, a dsonoro dla sò corona, i avessen qualche mancanza comisso dopo. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n292/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 272]
Dialet de Licciana Nardi
In quela versiun chì, la letera Ë l'è stada mitüda per scriv el funema [ə], cumpagn del Piemuntes Mé donc av digh, la mè gent, ch'al temp dël prim re 'd Cipro, quand un cert Bujon i 's fu fat padron dla Tera Santa, l'avens che 'na sgnora furstera d'un paes molt luntan, l'andé in plegrinagg al Santo Sepolcro; quand la fu për tornar indree la trové in Cipro di bufon ch'i 's misër a fargh ogni sorta d'insult. Podé capir s'la podev esser contenta! Tuta arabià la volev andar dal re a ricorer. Ma i 'gh dissën ch'la se 'l podeva risparmiar, perchè quel re l'era csì cojon ch'i 'n savea, nè për sè nè pr' altër, e che i 'gh fevën anch a lù tant ch'i 'n savea più dov batër la testa. I 'gh dissën insoma che lù l'era l'asën d'tuti, e che quand ën së saveva dov batër nè con chi prendërla, tut i la prendevën con lù. Cla dona, quand la sentì 'sta bela storia, vdend ch'la 'n s'podev miga vëndicar, la pënsé 'd prendërsela anca lee col re. E la diss: "Vol dir ch'i 'm la paghërà lù!". Pò la gh'andé davanti, e la 's miss a pianzër. 'L re, ch'i stav a sedër dur dur 'nt el sò tron coi bafi drit e con una barba fina ai znocc, con dù occ ch'i parevën dë fogh, i la guardé da cap a pee e pò i 'gh diss: "Donna, cosa volete da me?". Cla signora la trëmava tuta, e la n'eva brisa coragg d'alzar la testa. Ma 'l re i 'gh torné a dir: "Parlate pure senza paura". Alora lee la comincé a parlar e la diss: "Car ël mè sgnor re, mé a 'n vegn brisa chì për dmandar nissuna vëndeta; i m'n'han ben fat dë grosse, ma mé a 'n gh'pens brisa: sol, a vorei saver com i fa lù a sufrir quele ch'i 'gh fan a lù, e così a 'mparerei anca mé a sufrir e taser". 'Ntant che la signora la diseva cusì, 'l re i s'la rideva sot i bafi e i la guardava 'd bon occ. Lee alora la 's fé coragg sempër più e la continué a dir: "Përchè mò i rid? Mé agh le vorei mò rinunziar a lù tut quele ch'i 'm fan a mé, e vorei vedër se alora 'gh vgniss voja 'd ridër! A so ben ch'i gh'è avezz, ma 'n so pò s'i savess cavarsla fora così a la bona". N'ëgh voss altër. Quand i sëntì 'ste parole chì, la 'gh saltò la mosca al nas; i 's fé serio tut ad un trat, i s'ëlvé 'n pee, i dé un pugn sovr'a 'n banchet ch'l'era lì e, tirandës la barba i diss: "Ma voi mi burlate? A me, a me questi insulti? Io vi farò vedere chi sono io, andate". E così i mandé via cla dona, i s'artiré 'nt ël sò palazz e i voss che da quel giorën n'in fuss più përdonà a nissun. Quei ch'ev dit dla bela dona a cla signora i li mandé tuti 'n galera, e quei chë gh'avess tocà la sò corona i li fev tuti 'mpicar. E l'è për quest che tuti i altër re i 'mparén da lù a n'in përdonar più una; e guai a chi chë casc! [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n292/mode/2up ibidem, pag. 272-273]
Sped bressan
El sped bressan a l'è un piat de carna tipegh de Bressa e de la soa zona, ma spantegad in tuta la Lombardia oriental e anca a Verona, che l'è fad con di bestie casciade o domesteghe e mangiad per tradizzion la domenega, e l'è mangiad dopo de 'na menestra lingera e insema a polenta e insalada. In d'un quaj comun de la zona a l'è recognossud 'me DeCo.
Dialet de la Lünigiana
Dialet de Castelnuovo di Magra
Donch a dighe mé ch'ent i tempi der primo re de Zipri, dopo che quer Gotifredi ch'i disevan de Bügion i s'era empadronì d'a Tera Santa, ar sücesse ch'üna gran signora de Guascogna a l'andeste pelegrina ar Sepürcoro; dond artornà ch'ar füste 'ndree e arüata a Zipri, al vense da di scellerati omi vilanamente 'nsültà. Der quar fato sendese, ma senza sodisfasion lamentà, ar penseste d'andae a 'rpellarsene al re; ma avendeghe dito quarcün ch'al sarè quea fatiga bütà, perchè quer re i gh'era cüssì pegio e cüssì molo, ch'in gh'avea manco pe a testa de vendicar igg afronti fà aigg autria, lü ch'i medemi fà a lü con tanta vergogna i soportàe, de manea che 'n gh'ea omo ch'i gh'avesse un poo de stizza che col farghe 'nsülti e despelti i ne cercasse sfogarsela. Er quar fato sentindo a dona, desperà de poter esser vendicà, pe consolaese armanco de a sü noia, la stabiliste de bürlarse de a scemagina d'esto re; ond'andandoghe piangendo denanze, a ghe disse: "Signoria! Mé a ne vegno a te denanze pè avé giüstisia de a 'ngiüria ch'i m'han fà; solo, per compenso de quea, te prego ensegnaeme armanco a manea de soportae, come te fè, g'insulti ch'a sento ch'i te fan. Perchè cüssì emparando, a posse anco i mì con pasiensa süstenire che, bon portador come te me pae, ar sa Dio s'a potesse, se volentera a té li argalerè!" E 'r re, che fin ar momento i s'era mostrà pigro e molo, com s'i se füsse svigià sübito da sono, prencipiando da l'ingiüria fà â dona, ch'i sentensiè sensa pietà, i veniste persecütor terible de quei tüti che de lì 'nanze i se füssn'azzardà a far quarcò contro l'onoro de a su corona. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n248/mode/2up ibidem, pag. 268]
Dialet de Sarzana
Ar tempu der primu re de Cipru, dopu che Gufredu i ha 'vü pigià Terasanta, la gh'è stà 'na dona de Guascogna ch'arturnandu dar Santu Sepulcru, dove l'era 'ndà en plegrinagiu, quand la fü arivà a Cipru, zerti omi pogu de bon i l'han ufesa propriu da vilan. E lè, che l'è restà punta, la s'è missa ente la testa d'andare a lamentarsne dar re; ma quarch d'ün i gh'han ditu che l'era l'istessu che perdre i passi, perchè lü i era cüssì pacificu e i valeva cüssì pogu, che non solu i n'era bon a castigare quei ch'ufendeva i autri, ma i era tantu vigliacu da pigiarse 'n santa pazenzia tüte le cative azion ch'i ghe favu a lü; mutivu per cui chi l'aveva cun lü i se sfugava cun farghne de tüti i culori. Quela dona, sentindo che la ne se pudeva vendicare, ghe vense 'n mente, per cunsularse 'n po', de far la satira ar re. La gh'è andà davanti pianzendo e la gh'ha ditu: "Sor re, mé a ne vegnu zà perchè te me faga giüstizia de l'ufesa ch'i m'han fatu; ma per 'na mè sudisfazion a te pregu d'ensignarme cume te fè a supurtare quele ch'i 't fan a té, tantu per emparare a sufrire anche la mea, che 'r Signore i sa che s'a té te la pudesse dare, a te la darei propriu vulentera, zà che té te gi sè supurtare cüssì ben". Er re, ch'i era stà bon da gnente e molu fin alora, cume s'i se svegiasse da durmire, cumenzando a far giüstizia de l'ufesa fata a quela dona, da quer giorno en poi i perseguitò e i castigò tüti quei ch'i avesseru cumisse de le mancanze contr'a l'unore de la sò curona. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n252/mode/2up ibidem, pag. 233-234]
Dialet de Vezzano Ligure
Donche ä digo ch'äi tempi dër primo re 'd Cipri, dopo chë Gottifré 'd Büglion i evette conquistà lä Terre Sante, lä sücesse ch'nä signore 'd Guescogne l'endé 'n pëlegrinagio äu Sëpülcro, e äu ritorno, quand l'arivé 'n Cipri, lä fü oltragià vilanemente de zerti omi scëlërati. E lee, edolorà ä l'ecesso, lä pënsò d'endarsun ä lemëntare däu re. Ma lä 'gh fü dito de quarch përsone ch'lü, 'nveze 'd chestigare con giüstizie i torti fati ägi autri, i 'n soportave con 'nä viltà 'ndegne tanti e pò tanti ch'i gh'erun fati ä lü; ä segno tale chë quelunque i evesse quarch megon, i u sfogave con farghe quarch dëspeto o svërgognarlo. Lä done, sëntindo queste cose, no spërando 'd poderse vëndicare, për consolarse 'n quarch menere dër sò ghignon, lä risolvé 'd vorer punzër lä miserie 'd chelo re. E 'ndandoghe devanti pienzendo, lä 'gh disse: "Signoro, mé ä 'n vegno ä lä sò prësenze pr'esser vëndicà dl'ingiürie ch'lä m'è state fate; ma për sodisfezion ä 'v prego che m'ënsëgnè com voi ä sofrì quelie ch'ä sento ch'l'en fate ä voi. Tanto che, estruì de voi, mé ä posso soportar lä mè con pezienzie. E i u sa Dio se, podendo farlo, mé ä v'ërghelërei vorëntere, zaché ä lä soportè così ben. U re, chë fin elore g'era stà pegio e pigro, com s'i s'ersvëgesse däu sono, comënzando de l'ingiurie fate ä 'stä done, ch'i vëndichè fortemente, i dventè përsecutoro sëverissimo 'd chiunque i fesse d'elore in poi quercosse contre l'onore dlä sò corone. ibidem, pag. 238
Dirit uman
"Num credom che 'sti verità inn evident deperlor: che tucc i omen inn fad istess e che 'l so Creator gh'ha dad cert dirit inalienabel: in tra de lor la vita, la libertà e la ricerca de la felicità"
- Deciarazzion de independenza di Stat Unid
I dirit uman inn una concezzion filosofegh-social, compartida incoeu de la pupart di sistema legai del mond, che disen che ogni om el gh'ha di dirit che poden vességh minga tolt via e i gh'ha domà perchè l'è un om.
Merì
Merì l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina.
El g'ha, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Merì el cunfìna coi cümü de.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Merì l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta (dati ISTAT):
Bietigheim
Bietigheim l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rastatt. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 13.90 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Bietigheim el se tróa a 'na altèsa de 121 méter sura 'l leèl del mar.
Nicolas Sarkozy
thumb|Ona foto del Nicolas Sarkozy Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa, mej cognossuu col nomm de Nicolas Sarkozy (Paris, 28 de genar 1955) l'è on avvocatt e politigh frances.
El 16 magg del 2007 l'è vegnuu el president quell de vintitrii de la Francia, el sest de la Quinta Repubbliga. Per quella reson chì l'è anca princip de Andorra (insemma al vescov de Urgell). L'è staa president fina al 2012. L'è 'l primm president frances a 'vèggh di genitor de origin foresta e a vess nassuu dopo de la Segonda Guerra Mondial.
La famiglia e i studi
Nicolas l'è 'l fioeu de Paul Sarkozy (Pál István Ernő Sárközy de Nagy-Bócsa), on nobil ungheres che l'è vegnuu frances; la soa mader l'è Andrée Mallah, tosa d'on dottor giudee de Salonicch (poeu vegnuu cristian) e ona francesa. El pà l'ha bandonaa la miee e l'è andaa a viv in America, inscì Nicolas l'è staa cressuu domà de soa mader.
L'ha studiaa legg a l'Università de Paris X-Nanterre. In del 1981 l'è avvocatt; in del 1987 el fonda on studi insemma a duu soci.
In del 1982 el se sposa con Marie-Dominique Culioli. El gh'ha duu fioeu: Pierre (1985) e Jean (1986).
In del 1984 el conoss la Cécilia Ciganer-Albéniz, sposada in del 1996. De 'sto matrimoni el nass Louis (1997).
El se sposa per la terza voeulta con la modella e cantanta italiana Carla Bruni, che ghe da a lù ona tosetta ciamada Giulia (2011).