cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lenguagg a bass nivell
On lenguagg de bass nivell per eccellenza l'è l'Assembly, on lenguagg de la segonda generazion, ciovè on lenguagg che 'l presenta domà 'n grad de astrazion respett al lenguagg maghina. On programma scritt in Assembly, al contrari d'on programma che l'è staa scrivuu in d'on lenguagg de volt nivell, compagn del C o del Visual Basic (tucc e duu program de la terza generazion), per esempi, l'è minga portabel, ciovè l'è spezifegh d'on determinaa processor.
Sfursesca
Sfurzesca (Sfursesca in dialet lümelin; Sforzesca in Italian) l'è una fraziun del cumün de Vigeven. La se tröva a dü chilometer a süd de la cità, e l'è famusa perchè lì gh'è la Cassina Culumbarun, fada sü de Lüduvigh el Moru, sciur de quei ter, in del 1486: de chì el ven el nom de la fraziun, perchè 'l cugnom del Moru l'era propi Sforza. A Sfurzesca gh'è stada una bataja de la Prima Guera de Indipendenza, el 21 de marz del 1849.
De Amicis (metropolitana de Milan)
De Amicis  la sarà 'na stazion de la linia 4 de la metropolitana de Milan. Han scominciaa a fàlla su el e la gh'avaria de vess finida per el 2023 e la servirà la zona del Carrobi.
Lung el sò scav l'è staa trovaa on vegg mur d'epoca romana.
Interscambi
Tram 2 e 14
Giazzera
Ona giazzera (certi volt ciamada anca al maschil, giazzee) l'è on sit indè che 'l vegniva montonaa e conservaa el giazz fina a l'invenzion del frigorifer in di Agn Vint del Noeuvcent. El giazz conservaa el serviva per conservà fresch i robb de mangià, ma anca per di usagg sanitari (per esempi, in de la Cà Granda de Milan ghe n'era vuna). I primm giazzer lombard hinn comparii giamò in del Settcent, arent al Lagh de Vares, in sit compagn de Cazzagh, Calcinaa, Bardell, Biandronn, Boeusc: de lì poeu vegniven mandaa, duranta l'ann, in di vari mercaa de la zona ocidental del Ducaa (Saronn, Busti, Galaraa, Vares, Arona, Noara, ma anca al Verzee de Milan). A Milan, ona granda giazzera l'eva quella de Calvairaa.
563
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Piombino Dese
Piombino Dese (en vèneto: Piombino Dese) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Padova. El g'ha presapóch 8.603 abitàncc, 'na superfìce de 29 km² e 'na densità de 297 ab./km². El cunfìna coi cümü de Camposampiero, Istrana (TV), Loreggia, Morgano (TV), Resana (TV), Trebaseleghe, Vedelago (TV), Zero Branco (TV).
Bell-lloc d'Urgell
a l'è un comun de la provincia de Lleida, cont una popolazzion de abitant.
Palanques
a l'è un comun de la provincia de Castellón, cont una popolazzion de abitant.
Chagnon
Chagnon l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de La Grand-Croix, del circondàre (arrondissement) de Saint-Étienne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 2.48 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 300 méter a 'na altèsa màsima de 518 méter söl leèl del mar.
Möttingen
Möttingen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Donau-Ries. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 31.83 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Möttingen el se tróa a 'na altèsa de 415 méter sura 'l leèl del mar.
Giovann Battista de Asburgh-Lorena
El Giovann Battista de Asburgh-Lorena, arciduga d'Austria e cont de Meran (Todesch: Johann von Habsburg-Lothringen, erzerzog von Österreich; 1782 - 1859) l'è staa on nobil e general austriegh. L'era el fradell pussee giovin de l'imperador Francesch I e de l'arcidura Carlo. L'è staa minga on general bon de fà la guerra, miss al comand domà perchè 'l partegniva a la famiglia real. La soa prima battalia l'è stada in la campagna todesca contra i Frances in del 1800, e per la soa inesperienza i Austriegh hinn staa battuu a Hohenlinden (arent a Monegh) el 3 de december. Duranta la campagna del Danubi (1809) l'è riessii a batt l'Ugeni de Beauharnais in de la Battalia de Sacile, per poeu però vess sconfiggiuu in l'istess period a Raab.
Dopo de la Battalia de Wagram, el sò fradell Carlo l'ha ditt che la battalia l'è stada persa proppi perchè quell lì gh'è rivaa tardi in sul camp: de quell moment el rapport tra i duu l'è andaa semper pesg. Col lassà perd i ambizion militar el s'è dedicaa a la Stiria, indove 'l s'è interessaa a la nadura, a l'agricoltua e a la tecnologia. L'è staa on alpinista, on casciador e on collezionista de minerai.
Black hat
On black hat a l'è on security hacker che 'l dopera el sò savè per di azion illegaj e contrari a l'etega hacker.
1204
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Palazzi de l'Arcivescov (Milan)
El Palazzi de l'Arcivescov a l'è 'n palazzi del 1500 del Pellegrin Tebald, con di toch del 1700 del Giuseppe Piermarini, in stil neoclassegh. Sit in piazza Fontana, el partegniva storegament al sester de Porta Romana, e l'è la cà ofizzial de l'Arcivescov de Milan.
Emilio De Bono
L'Emilio De Bono (Cassan d'Ada, 19 de marz 1866 - Verona, 11 de sginer 1944) a l'è stad un general e politegh italian. Senator del Regn in la legislatura quella de XXVI, l'era un member del Partid Nazzional Fassista e l'ha tolt part a la marcia su Roma, oltra che vesser part del Gran Consili del Fassism. 'Me militar, l'è stad Maresciall d'Italia e l'ha tolt part a la guerra italo-turca, a la prima guerra mondial e a la guerra d'Etiopia.
In del 1943 el vota a favor de l'orden del dì Grandi, o ben la sfiducia del Benito Mussolini, e l'è poeu caturad a Roma di trupe de la noeuva Republega Social Italiana intant che 'l andava in sgir in bicicleta. Portad a Verona, l'è processad in del process de Verona e condanad a mort per volt tradiment, anca se in principi el tribunal l'haveva votad per l'assoluzzion, ma l'Enrico Vezzalini i ha convint, infin, a condanàll, dopo havé acusad i magistrad de vesser debol, 'me cuntad del Renzo Montagna.
El gerarca l'ha respondud "me ciollee propi poch, gh'hoo 78 agn" e l'ha domandad 'na grazzia, che l'è negada, e l'è fusilad el 11 de sginer de l'ann adree.
Balazuc
Balazuc l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Vallon-Pont-d'Arc, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 18.9 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 113 méter a 'na altèsa màsima de 379 méter s.l.m.
San Lorenzo del Vallo
San Lorenzo del Vallo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Cosenza. El g'ha presapóch 3.352 abitàncc, 'na superfìce de 22 km² e 'na densità de 152 ab./km². El cunfìna coi cümü de Altomonte, Castrovillari, Roggiano Gravina, Spezzano Albanese, Tarsia.
Sépal
Ensèma ai pétali i fùrma el peregóne, e 'n divèrse famìe botàniche i è mudificàcc, ridócc o adiritüra i gh'è gne piö. En chèsto càzo se pàrla piö de sépali e pétali ma de tépali compàgn che 'ndèl zèner Tulipa.
El nömer dei sépali e le sò caraterìstiche le permèt de descrìer el càles:
Sontheim an der Brenz
Sontheim an der Brenz l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocarda. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Heidenheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 28.92 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Wilfersdorf
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Sontheim an der Brenz
El cümü de Sontheim an der Brenz el se tróa a 'na altèsa de 445 méter sura 'l leèl del mar.
Achenkirch
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
San Sir (Milan)
San Siro (San Sir in lombard) l'è on quarteron de Milan, che 'l se troeuva a nord-ovest del centro (Municipi 7). El confina con Lampugnan, QT8, con la zona Fera e con Trenn. A sud l'è limitaa idealment de via Novara e de via Rembrandt. Fina al XIX secol San Sir a l'era on borgh arent a l'Olona, che 'l gh'eva el sò centro arent a piazzale Lotto: al dì d'incoeu el resta proppi on bell nagott de 'sto passaa, e l'uniga robba che le testimonia l'è la l'abside de San Sir a la Vepra (on riaa che 'l se butta in l'Olona), on gesioeu che l'è stada trada giò per fàggh sù ona villa. L'è staa vun di borgh di Corp Sant fina al 1873. I abitant del paes gh'aveven el soranomm de bojoccatt, per via di camp de bojocch che le contornaven. Incoeu, a San Sir gh'è on bell poo de praa e lì visin di zonn cementizzaa del tutt: la pupart di cà l'è de la segonda metà del Noeuvcent. A San Sir a gh'è 'l Stadio Giuseppe Meazza, che 'l serviss per i partid de balun (l'è lì che giughen el Milan e l'Inter) e per i cors di cavai. Minga lontan del quarteron la se troeuva anca quella che l'è ciamada Montagna de San Sir, fada sù cont i cattanaj di cà traa giò di bomb de l'ultima guerra.
Achenkirch
El sò codes statistegh l'è 70901.
01 05
El 01 de masg a l'è un di de l'ann.
Rue Saint-Maur (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 3 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Riventosa
Riventosa l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Venaco, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.03 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 216 méter a 'na altèsa màsima de 761 méter s.l.m.
Beth Carvalho
Beth Carvalho, el sò nùm cumplèt l'è Elizabeth Santos Leal de Carvalho (Rio de Janeiro, Brasil, 5 de magg 1946) l'è una müsicista, cantanta e impresaria müsical brasilian.
564
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Beth Carvalho
In d'la cansòn Saudades da Guanabara, la dìs:
"Brasil, tua cara ainda è o Rio de Janeiro... (Brasil, la tò fàcia l'è amò Rio de Janeiro...)"
- Beth Carvalho
Biugrafia
In d'la sò cariera l'ha scupèrt diversi artìst, cume Jorge Aragão, Arlindo Cruz, Almir Guineto, Zeca Pagodinho, Luiz Carlos da Vila e l'grüpp Fundo de Quintal
Curiusità
L'è tifùsa del Botafogo de Futebol e Regatas.
Tonara
Tonara l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Nuoro. El g'ha presapóch 2.388 abitàncc, 'na superfìce de 52 km² e 'na densità de 46 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belvi, Desulo, Sorgono, Tiana.
Raissac-sur-Lampy
Raissac-sur-Lampy l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Alzonne, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.23 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 116 méter a 'na altèsa màsima de 231 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Raissac-sur-Lampy l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Mariana Madia
Mariana Madia, (in lengua italiana Marianna, Ruma, 5 de setembor 1980) l'è 'na pulitica italiàna, püsé precisamènt del Partìd Demucràtic.
Biugrafia
El sò bisnònu l'era el depütaa Titta Madia e sò papà l'è el giurnalista e atùr Stefano Madia.
El vòtt d'aprìl 2014 l'ha g'ha vüd una fiulìna.
Saint-Didier-sur-Beaujeu
Saint-Didier-sur-Beaujeu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Beaujeu, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
Jindřichovice (Karlovy Vary)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Karlovy Vary e del distret de Sokolov.
Saint-Didier-sur-Beaujeu
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.62 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 331 méter a 'na altèsa màsima de 940 méter söl leèl del mar.
Battaja de Sacile
La Battaja de Sacile l'è stada ona battaja di guerr napoleonigh.
El 16 de april del 1809 l'esercit austriegh, comandaa de l'Arciduga Giovann l'è riessii a batt i Italian e i Frances comandaa del vicerè Ugeni de Beauharnais arent a Sacile (provincia de Pordenon). A bon cunt la vittoria l'è minga servida a fermà la retirada austriega, già che la campagna l'è poeu andada innanz vers la pianura ungheresa e i istess esercit s'hinn retrovaa a combatt a Raab de lì a duu mes e, quell'altra voeulta lì, el resultaa l'è staa el contrari.
Gavi
Gavi (en piemontés: Gavi) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Alessandria. El g'ha presapóch 4.506 abitàncc, 'na superfìce de 50,90 km² e 'na densità de 89 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arquata Scrivia, Bosio, Carrosio, Francavilla Bisio, Isola del Cantone (GE), Novi Ligure, Parodi Ligure, San Cristoforo, Serravalle Scrivia, Tassarolo, Voltaggio.
Tar (fium)
El Tar (Tär in lengua emiliana, Taro in lengua italiana, Tà in lengua ligurina) a l'è un fium de l'Emilia-Romagna e de la Liguria, che 'l nass del Mont Penna per poeu finì in del Pò a Sissa, in provincia de Parma, dopo 126 km.
Szamosangyalos
a l'è un comun del Distret de Csenger, cont una popolazzion de abitant.
10 05
El 10 de masg a l'è un di de l'ann.
Tar (fium)
De 'n pont de vista lenguistegh, a l'è considerad el confin in tra i dialet de transizzion in tra el lombard e l'emilian, compagn del piasentin, e 'l principi de la vera e propia lengua emiliana.
Montesquieu
El Charles-Louis de Secondat, baron de La Brède e de Montesquieu, mej cognossud 'me Montesquieu (La Brède, 18 de sgenar del 1689 - Paris, 10 de febrar del 1755) a l'è stad un filosof, giurista storegh e pensador politegh frances.
Stazzion de Gatwick Airport
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria del Regn Unid.
Montesquieu
I sò riflession in sui formi de governa e l'ideazzion del spartiment di trii poder (legislativ, giudizziari e esecutiv) hann lassad un segn important fess in tut el penser politegh europee, una fortuna che la riva inanz ancamò al dì d'incoeu.
Stazzion de Gatwick Airport
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni del servizzi Thameslink e di alter treni.
1205
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Montesquieu
Biografia
Nassud a La Brède, arent a Bordeaux, el gh'ha un'educazzion in d'un colesg de oratorian e poeu el fa studi de dirit a Bordeaux indova el gh'ha una bella carrera de magistrad. In del 1714 a l'è nominad cosilier in del parlament de l'istessa cità, de sorapu el collabora con l'academia di scenze. In del 1721 el publega anonim i Letere persiane. El partecipa al moviment inluminista di philosophes cont el scriver in de l'Encyclopédie un Sagg in sul gust. Dopo de la publegazzion de El spirit di lesg el Montesquieu el seguta i so viagg in Ongheria, in Austria e in Italia, indova el se ferma per un ann e in del Regn Unid, indova el resta per un ann e mez. El moeur in del 1755 a causa de una fort infiamazzion.
Olivetti Summa Prima 20
L'Olivetti Summa Prima 20 a l'è stada un'adizzionatris mecanega manual fada su de Olivetti del 1960 a mità 1970 in su proget mecanegh del Natale Capellaro e con design del Marcello Nizzoli.
Vermezz cont Zel
Vermezz cont Zel (Vermezzo con Zelo in italian) a l'è 'n comun de la provincia de Milan, fondaa el 8 de fevree del 2019 de la fusion de Vermezz e Zel. I du comun formaven giamò 'n nucleo urban unificaa e donca a l'è minga 'n comun spars. El sindegh a l'è 'l scior Andrea Cipullo, ex sindegh de Vermezz.
Olivetti Summa Prima 20
La sostituiva la Summa 15 e l'era fiancada de la Quanta 20, che l'era la version motorizada. L'ha vist el passà del design assee redond che 'l se doperava in di agn '40 a 'n design pussee sfacetad.
Vermezz cont Zel
Strapòrt
La città a l'è servida del servizzi ferroviari suburban de Milan a la stazion de Albairaa-Vermezz.
Marquartstein
Marquartstein l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Traunstein. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 13.41 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Olivetti Summa Prima 20
A l'era bona de fà diretament l'adizzion e la sotrazzion, se la se meteva in del joystick de la calcolatris, e moltiplicazzion e division 'me soma e sotrazzion ripetude. Disponibel anca in version cont i sterline (che a l'epoca doperaven el sistema £sd) e oraria.
Pavías
a l'è un comun de la provincia de Castellón, cont una popolazzion de abitant.
Marquartstein
El cümü de Marquartstein el se tróa a 'na altèsa de 545 méter sura 'l leèl del mar.
Wilhelmsburg (Austria)
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Pregàs
Pregàs (nòm uficiàl en italià: Pregasso) l'è 'na frasiù del cümü de Marù, en Pruìncia de Brèsa. La g'ha póche donzéne de abitàncc e la se tróa a presapóch 300 méter sùra del leèl del mar, sö le còste de mut de la spónda orientàla del Lach d'Izé. L'abitàt uriginàl el s'è furmàt entùren a la céza de San Piero e Paol che segónt la tradisiù locàla l'è stàda fàda sö söl sit endoche prìma gh'ìa 'n castèl. La céza l'è 'n realtà de la segonda metà del sècol XVI e l'ìa stàda fàda sö per sostetöéser 'na cizulìna piö ècia amò, lüminàda endèi ducümèncc del sècol XIV e zabèla isé 'n ruìna de pansà che l'ìes mèi fan giöna nöa che no risistemàla.
Address Resolution Protocol
L'Address Resolution Protocol a l'è 'n protocoll de comunicazion doperaa a nivell de conligament di dacc per socià ona dada adressa MAC a 'n adressa IP.
O Saviñao
a l'è un comun de la provincia de Lugo, cont una popolazzion de abitant.
1528
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Villa Pusterla
La Villa Pusterla a l'è 'na villa istorega de Mombell, frazion de Limbiaa. L'è stada doperada 'me residenza del Napoleon e del Ferdinand IV de Borbon e, dopo, 'me manicomi, che el gh'ha avuu dent on poo de gent mediament cognossuda, anca el fioeu illegittim del Benito Mussolini. Al dì d'incoeu gh'è 'na sed de 'n Istitut Tecnegh Agrari.
Gavazzana
Gavazzana (en piemontés: Gavassàuna) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Alessandria. El g'ha presapóch 127 abitàncc, 'na superfìce de 3 km² e 'na densità de 42 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cassano Spinola, Sant'Agata Fossili, Sardigliano.
Auroux
Auroux l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Langogne, del circondàre (arrondissement) de Mende e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 35.09 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 909 méter a 'na altèsa màsima de 1271 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Auroux l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Piove di Sacco
Piove di Sacco (en vèneto: Piove de Saco) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Padova. El g'ha presapóch 17.513 abitàncc, 'na superfìce de 35 km² e 'na densità de 500 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arzergrande, Brugine, Campagna Lupia (VE), Campolongo Maggiore (VE), Codevigo, Pontelongo, Sant'Angelo di Piove di Sacco.
Auribeau
Auribeau l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Apt, del circondàre (arrondissement) de Apt e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.5 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 513 méter a 'na altèsa màsima de 1122 méter s.l.m.
Assembly
L'Assembly l'è on lenguagg de programmazion a bass nivell che 'l correspond vun a vun cont i istruzion del codes macchina. Ogni microprocessor el gh'ha el sò assembly, a differenza di lenguagg a volt nivell che poden vess portaa da 'n architettura a 'n altra.
In pratega l'Assembly l'è 'l codes macchina cont, inveci di istruzion in codes binari, di istruzion mnemonegh che poden vess identificaa e imprenduu mej e pussee a la svelta.
El lenguagg assembly l'è compilaa da on assembler.
Reynès
Reynès l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Céret, del circondàre (arrondissement) de Céret e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 27.56 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 132 méter a 'na altèsa màsima de 1440 méter söl leèl del mar.
San Lorenzo Bellizzi
San Lorenzo Bellizzi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Cosenza. El g'ha presapóch 904 abitàncc, 'na superfìce de 38 km² e 'na densità de 24 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castrovillari, Cerchiara di Calabria, Civita, Terranova di Pollino (PZ).
1206
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Belianes
a l'è un comun de la provincia de Lleida, cont una popolazzion de abitant.
Civilization IV: Beyond the Sword
Civilization IV: Beyond the Sword a l'è la segonda e ultima espansion de Civilization IV. Comè da nomm, che in ingles el voeur dì "oltra de la spada", la gionta di element pussee per rivà a la vittoria che hinn no ligaa a la guerra. A hinn giontaa anca 10 noeuv civiltà e 16 leader.
Munningen
Munningen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Donau-Ries. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 22.78 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Civilization IV: Beyond the Sword
Corporazion
BTS el gionta i corporazion, ossia di sociazion economich che se spanteghen 'me i religion e dann di benefit economich e di resors. Per fàj su a l'è necessari doperà on grand personagg, e se pòden bloccà cont el Mercantilism (domà quej forestee) o cont la Proprietà Statala (tucc).
Munningen
El cümü de Munningen el se tróa a 'na altèsa de 415 méter sura 'l leèl del mar.
Civilization IV: Beyond the Sword
Spionagg
El spionagg, element important di alter Civilization, a l'è staa giontaa in questa edizion. El spionagg a l'è sia automatich, cont di pontegg che poeu menen a di vantagg o a man cont di spij che se manden in territori forestee.
Cont ona Granda Spia se pò fà su el Scotland Yard.
Event random
A hinn giontaa i event random che fann guadagnà o perd danee ai giugador, destrughen element o dann di mission de fà.
Avvio avanzaa
A l'è possibil fà partì 'na partida pussee innanz in del temp e crompà poeu i città e i unità.
Palazz apostolich
Per l'epoca antiga el Palazz Apostolich el sostituiss l'ONU per quej che partegnen a 'na determinada religion.
Mod
El gioeugh el sortiss cont 11 scenari, tucc valutaa ben foeura che per Final Frontier, mod spaziala. El gh'ha avuu reguard special la mod de la comunità Rhye's and Fall of Civilization, che la vedeva proppi i civiltà partì de la soa nassita real. A bon cunt la bona moddabilità del gioeugh l'ha menaa ad on mugg de mod desviluppaa.
Nobiall
Nobiall (Nobiallo) l'è voeuna di ses frazion del comun comasch de Menas. La frazion la se troeuva in riva al lagh (de fatt el gh'è anca on port), in direzion de San Sir. El paes a l'è staa on comun deperlù fina al 1753, quand che l'è staa taccaa a Loven (indipendent fina al 1929). Al temp di piev el partegniva a la Piev de Menas. Nobiall l'è citaa in la canzon di De Sfroos ciamada El fantasma del lagh (Ciulandari, 1992).
Lomé
|right|100px Lomé a l'è la capital del Togo.
A l'è anca la prima cità del Tògo per impurtanza ecunomiga e cultürala e per pupulaziun, cun 737.751 abitant (2006).
Geugrafia
Lomé a l'è in sül Gulf de Guinea, propi al süd-ovest del Togo, al cunfin cunt el Ghana.
Cità gemelaa
Lomé a l'è gemelaa cun:
Polverara
Polverara (en vèneto: Polverara) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Padova. El g'ha presapóch 2.344 abitàncc, 'na superfìce de 9 km² e 'na densità de 260 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bovolenta, Brugine, Casalserugo, Legnaro, Ponte San Nicolò.
Chalain-d'Uzore
Chalain-d'Uzore l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Montbrison, del circondàre (arrondissement) de Montbrison e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.03 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 369 méter a 'na altèsa màsima de 461 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Chalain-d'Uzore l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
John Lennon
miniatura|Firma El John Winston Ono Lennon, nassud ‘me John Winston Lennon (Liverpool, 9 de otober del 1940 – New York, 8 de dicember del 1980) l’è stad on cantautor, polistrumentista, artista e ativista britanich. Del 1960 al 1970 a l’è stad composidor e cantant del grup musical di Beatles, in di quai in cobia cont el Paul McCartney, l’ha anca compost la pupart di canzon. Cont el McCartney l’ha formad vuna di partnership musicai de sucess pussee importante de la storia de la musica del secol quell di vint. A l’è 'l cantautor pussee nominad in la storia di classifiche inglese seguid del McCartney. In del 2002, in d’on sondagg de la BBC sora i 100 personalità britaniche pussee importante de tucc i temp, el s’è classificad otav.
Beauvezer
Beauvezer l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Allos-Colmars, del circondàre (arrondissement) de Castellane e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 26.98 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1120 méter a 'na altèsa màsima de 2490  méter s.l.m.
John Lennon
Terminada l'esperienza cont i Beatles, el John Lennon l’è anca stad musicista solista, autor de dissegn e test poetegh, de sorapu l'è stad anca on ativista politegh e on paladin del pacifismo. Quest el gh’ha portad di problem cont i autorità statunitense (FBI), che per longh temp, a consideràll on soversiv, i hann spionad tute i so atività e quei de la mier Yōko Ono, e diverse volte s'inn refudad de dàgh la green card. L'è stad sassinad a colp de revolver, d'on so fan de lu, el Mark David Chapman, la sera del 8 dicember del 1980 a New York.
El Lennon l’è andad in spos do volte: el gh’ha havud el fioeul Julian del prim matrimoni con la Cynthia Powell, inveci del second matrimoni con l'artista giaponesa Yoko Ono l’è nassud el fioeul Sean. Tucc e du i fioeui a inn andad adree a la carrera artistica del pader. Dopo el matrimoni con la Yoko, el John l’ha mudad legalment el so nom in John Winston Ono Lennon.
Potenzial redox del terren
El potenziàl redox del terrén o potenziàl de òssido-riduzión a l’è el potenzial de riduzión del terrén consideràa ‘me sistèma chimico-fisich complèss indoe succeden tanti reazión de òssido-riduzión. Quèll parametro chì, l'è sossènn correlàa a la disponibilità de ossìgen e, donca, al grad de aerazion del soeul, a l’è ‘n’indicadór de l’adrèss ciapàa d'on quaj procèss chimich o biochimich, che l'influenza per fòrza la fertilità del terrén.
John Lennon
John Lennon l’è al 5º post in la lista di 100 cantant pussee bon segond Rolling Stone. De sorapu 'l se troeuva al 55º post de la lista di 100 ghitarrista pussee bon segond Rolling Stone.
Potenzial redox del terren
Fondament de chimica
In chimica, a ògni reazión de òssido-riduzión a gh’è associàa on parameter, el potenzial standard de riduzion (E0), che ‘l misura, in condizion ambientaj standard, el potenzial a l'elèttrodo riferii a l'elèttrodo standard a idrògen. Quèll parametro chì el pò 'vègh di valor positìv o negativ e l’è on indicador de la spontaneitàa de la reazión de òssido-riduzion: ògni specie chimica la se troeuva ind on specifich stat de ossidazion; in presenza d'on agent ossidant (o redusent) la pò ossidàss (o redùsess) in resón de la differenza del potenziàl standard de riduzion.
John Lennon
Età de bagai
"La prima roba che ricordi l’è on lentegh"
- John Lennon
El John Lennon l’è nassud al Maternity Hospital de Oxford Street, a Liverpool, in del dopomezdì del 9 de otober del 1940, in del cors d’on bombardament aeree todesch de la segonda guerra mondial , d’ona familia vegnuda sgiò di O'Leannain de l'Irlanda ocidental. La mader Julia, nassuda ‘me Stanley, la gh’ha dad Winston 'me segond nom, a onor e gloria del prim minister Winston Churchill de quii temp là. El pader, l'Alfred, che 'l s’è imbarcad come camarer el dì adree al matrimoni in su ona nav de luss direta ai Indie Ocidentai, de tanti in tant el tornava a cà in conged e in vuna de ‘ste ocasion chì, in del sgener del 1940, la Julia l’è restada impregnada e la s’è acorsgiuda de vesser ‘dree a specià on fioeul quand che ‘l marid l’era sgiamò partid per el mar. In del 1942 i sgent del John a s’inn spartid e in del 1945 el pader, l’Alfred, l’ha decidud de portàss adree el fioeul in Noeuva Zelanda. El John el s’è refudad e l’ha decidud de restà con la mader. Intratanta la Julia l'ha metud al mond on’altra fioeula, la Victoria Elizabeth, nassuda in del sgiugn del 1945 de la relazzion cont un soldad galles, ma l’è stada costrinsgiuda a dàlla in adozzion cont el nom de Ingrid.
In la primavera in del 1946 l’ameda Mimi l’ha tolt el John sota la protezzion soa de lee e del so marid George, che 'l gh’haveva minga dad de fioeui, con l'intent de dàgh pussee responsabilità a soa sorella, considerada de lee ingenova e imprudenta. L’è stad inscì che ‘l John el s’è trasferid a Woolton, al 251 de Menlove Avenue.
Potenzial redox del terren
Effètt in sul terren
El terrén l’è on sistèma chimich complèss indoe succéden anca i reazion de òssido-riduzión; in alter paròll, in fonzión di fattór conligàa a l’ambient, el terrén el fa el mestée de l’agént ossidant oppùr redusént in di confront d'ona quaisevoeur specie chimica. Quèll’azion chì la vèn voltada spontaniament ind on ambient 'ndoe gh’è de nòrma sia l’acqua sia l’aria, che i sò situazion estrèmm hinn in corrispondenza de la condizion del terren sòtt’acqua del tutt (assenza de aria) e de la aerazion massima (assenza de acqua). In quèj condizion chì el podè redusént del terrén l’è denter ind la scala del potenzial standard de riduzion, in del'intervàll comprés infra la riduzion dell'ossìgen molecolàr (O2/H2O, E0=1,23 V), in condizion de assenza d'acqua e màssima aerazion, e la riduzión del ion idrògen (H+/H2, E0=0 V), in condizioni de assenza di ossìgen quand che 'l terrénn tutt sòtt’acqua.
John Lennon
Età de bagai
El John pinin, donca, el gh’haveva ses ann quand che l’è stad slontanad de la mader la prima volta. In del 1946 la Julia e l’Alfred i hann fad divorzi. Alora la Julia l’ha trovad el John 'Bobby' Dykins e l’ha decidud de fà sanmartin insema a lù e ‘l John, che intratanta el stava pu cont i zii, in d’on apartament piscinin. El pader de la Julia l’ha mandad la Mimi a fa on’ispezzion sul post de l'apartament noeuv de la familia, e ona voeulta giudicad minga adat, el John l’è stad portad indree a "Mendips". El 5 de marz del 1947 l’è nassuda la Julia Dykins, la sorellastra del John, e i so sgent a inn tornad a stà de cà a Penny Lane. El 26 de otober del 1949 l’è nassuda anca la segonda sorellastra del John, la Jacqueline, ciamada Jakie, e la familia l’ha fad sanmartin a Springwood.
Potenzial redox del terren
Effètt in sul terren
Ind la tabèll 5 a hinn raportàd i reazión de riduzión pussée important che pòden capità in del terrén in quèll’intervàll chì, ancabén che ona quajvuna de quèj reazion chì la gh’hà nò on interèss prategh in tèrmen quantitatìv. L’ordin del capità di reazzion in relazion cont el potenziàl standard l’è destaccàa de quèll teòrich e ‘l ghe và adrée a di meccanismi comandàa de la complessità del sistèma soeul. El risultàa l’è che sia i stat ossidàa, sia quèj redòtt di speci chimich indicàa in tabèlla gh’hànn de vèss present in manera stàbil dedenter del camp de variazión del potenziàl fra 0 e +1,23 V. El discors l’è divèrs per i speci che ‘l sò potenzial de riduzion l’è foeura de quèj limit chì.
John Lennon
A cà de l’ameda Mimi
El John l’ha scominciad a andà in de la Dovedale Primary School, indove ch'el maester e el presid s’inn acorsgiud, fina del principi, de la personalità ecentrica del sgiovin allev e del so vesser creativ. Dopo havé finid la scoeula elementar, el s’è iscrivud a la Quarry Bank High School, indove che l’ha havud di resultad minga bon. L’ameda Mimi, dop de havé notad el talent a dissegnà del nevod, l'è stada bona de fàll studià, con fadiga, al Liverpool College of Art.
Potenzial redox del terren
Effètt in sul terren
Per esempi, la còbbia Fe2+/Fe, de già che la gh’hà on potenziàl standard de -0,44 V, l’è foeura de quèll intervàll chì, inveci la cobbia Fe3+/Fe2+, cont on potenziàl de +0,77 V, l’è denter del tutt. Quèst el voeur dì che ‘l fèrr el pò trovàss in del terrén, a segonda di casi, sòta la forma del ion fèrrich (Fe3+) o de ion ferrós (Fe2+), ma mai in forma metallica (Fe). Defàtt, anca in condizion fortement redusent, el fèrr elementàr l’è instàbil perché innanz de la soa formazion la succéd la riduzion del ion idrogen a idrògen elementàr (H2). A l’istèssa manera, el clòro molecolàr (Cl2) l’è minga present in di soluzión acquós e in del terrén per la soa instabilità a càosa del potenziàl de +1,36 V relatìv a la soa riduzion a ion Cl-: anca in condizión de fòrta ossidazión, innanz de la formazión del clòro molecolàr la capitarà l'ossidazion de l'ossìgen de l'acqua a ossìgen molecolàr.
El potenziàl redox del terrén el ven rilevàa cont el potenziòmeter e donca el ven esprèss in Volt, de tutt i maner in letteratura a se dopera anca ona scala numerica composta di gradi rH, ottegnuda con l'aplicà l’operador matematich r a l’istèssa manera de l’operador p del pH. El princippi in sul quàl la scala rH l’è fondada l’è quèll che ‘l potenziàl de ossidoriduzion el pò vèss correlàa al svilùpp de idrògen molecolar (H2), rilevàa per mèzz de la misurada de la soa concentrazion in tèrmen de pression parzial ([H2]). L'ìndes rH el sortìss foeura con l’aplicà quèlla fórmola chì: De sorapù el grad rH l’è ligaa al pH e al potenziàl de ossidoriduzion d’ona realzion lineà de proporzionalità dirètta : De conseguenza el grado rH l’aumenta cont el pH e cont i condizión de ossidazión.
La scala di grad rH la va d’on mìnim teòrich egual de 0 a ’n màssim reà, sperimentàl, eguàl de 42. El valór mìnim el corispond al màssim grad de riduzion cont ona pression parzial de l’idrògen sviluppàa egual de quèlla atmosferega ([H2]=1, rH=0) e ‘na pression parzial de l'ossìgen possibilment nagòtt. ([H2]=1042, rH=42). In del’intèrna de quèsta scala chì a gh’è on valór de rH indoe la pressión parziàl de l'idrògen e quèlla de l'ossìgen hinn l’istèss. Quèll valór chì, a pH 7 e a 20 °C, l’è egual de 27,7 e ‘l corespónd a ‘n potenziàl de òssidoriduzion egual de circa 0,40 V. In del terrén i valór efetìv de potenziàl sperimentàj vànn d’on mìnim de l‘ordin de -0,22 V a'n màssim de l'ordin de 0,6 V (rH=6,56-34,28). De nòrma i valór di terrén se cologhen denter ind on camp de variabilità comprés infra 0 e 0,6 (rH=14-34,28).
El lìmit de 0,40 V (rH 27,7 a pH 7) l’è el pont de equilibri infra i procèss de riduzión e quèj de ossidazion: sòta quèll valór chì i riduzion dòminen (ambiént redusént), de sora dòminen i ossidazión (ambient ossidànt). I equilibri che se istituìssen ind la microflòra di microb del terrén, dipenden del valór del potenzial de riduzion, con di conseguenz important in sul stat de fertilità chimica, in su l’aspètt de la nutrizion, e in sui condizion de vita di piant de mèdesim.
Vetra (metropolitana de Milan)
Vetra  la sarà 'na stazion de la linia 4 de la metropolitana de Milan. Han scominciaa a fàlla su el e la gh'avaria de vess finida per el 2023 e la servirà la zona de Piazza Vetra.
John Lennon
A cà de l’ameda Mimi
- John Lennon
A quii temp là el Lennon a l'è arent a la musega e l'impara deperlu. Prima de tut l’ha imparad a sonà un'armonega a boca che on student in pension el gh’haveva dad 'me cadò in cà de l’ameda Mimi a “Mendips”. Poeu l’è vugnud a contat cont i produzzion musegai pussee cognossud di quii temp là: Rock Around the Clock del Bill Haley, Rock Island Line del Lonnie Donegan e l’Heartbreak Hotel de  l’Elvis Presley. Inluminad de ‘sti toch de musega chì, el s’è fad regalà ona ghitarra modesta de la mader che la gh’ha insegnad anca i acord in sul bangio; e in del 1956 l’ha fad su la soa prima band, i Quarrymen. A l’è storega la fras de l’ameda Mimi che, a vedé ‘l nevod semper ciapad con la soa ghitarra, la gh’ha did: «La ghitarra la va ben, John, ma de segur con quella lì te guadagnareet minga de viver» («The guitar's all very well, John, but you'll never make a living out of it»). On quai ann adree, rivad a la popolarità, el Lennon l’havariss fad intajà ‘sta fras chì su ona targa d'arsgent, e ghe l’havariss mandada a l’ameda.
"El rock'n'roll l'era ver. Tut el rest l'era minga ver. Quand che gh'havevi quindes ann l'era l'unega roba, in tra tute, che la podess rivà a mi. (John Lennon), 1970"
Preja Negra
La Preja Negra a l'è una rocia, granda tant 'me un ballon del folbal, che l'è mituda a circa 1,10 m a l'angol est de la Ka'ba. A l'è retegnuda l'oget pussee sacher de l'Islam e i musulman, quand che fann l'Hajj, proeuven a basàlla, compagn de quell che l'ha fad Maomet in del so segond pellegrinagg dopo de l'Egira, e, se poden no, la ponten cont el did.
John Lennon
A cà de l’ameda Mimi
In del sgiugn del 1953 el gh’è mort el barba George. Ma on olter moment ben pussee grev l’havariss ciapad el John Lennon: in del 1958 la mader Julia l’è morta tirada sota de on’otomobil guidada d’on polee cioch. On quai ann adree el John l’havariss regordad la nocc de l’incident come quella pussee bruta de la soa vita: «''I lost my mother twice. Once as a child of five and then again at seventeen. It made me very, very bitter inside. I had just begun to re-establish a relationship with her when she was killed''» ("Hoo perdud la mè mader do voeulte. Ona voeulta de fiolin a cinch ann e poeu an’mò a derset. El m’ha fad vegnì adoss tanta tanta amarezza. Havevi apena tacad a ristabilì una relazzion con lee quand che l’è stada copada"). "El dolor pussee grand l’è el vesser minga desiderad, incorges che i to sgent i gh’hann minga besogn de ti quand che ti te gh’hee bisogn de lor. De fiolin in certi moment a volevi minga vedé la brutezza, a volevi minga vedé che seri no vorsud. ‘Sta mancanza de amor la m’è vegnuda dent in di mè oeugg e in la mea ment. A son mai stad desiderad debon. A l’è domà per la repression che a son deventad ona star. Nagot el m’havariss menad a quest se mi fudessi stad "normal"."
Mariner 10
thumb|250px|right|El Mariner 10 El Mariner 10 l'è stàda l'öltema sónda spasiàla del programa Mariner de la NASA. L'è partìt ai 3 de novèmber del 1973, du agn dòpo la Mariner 9. La sò misiù l'ìa de pröà 'n trasmetidùr sperimentàl en bànda X, esplorà la atmosféra, la superfìcie e le caraterìstiche fìziche de Vènere e Mercurio e fà üzo de la asistènsa gravitasiunàla (ciamàda "efèt fiónda") de Vènere per acelerà endel tòch finàl del sò viàs envers Mercurio.
Lagh Maggior
thumb|right|250px|El Lagh Maggior El Lagh Maggior o Verbano (Lago Maggiore o Verbano in Italian) l'è un lagh natural d'origin glacial, ch'el se troeuva in Italia e in Svízzera, in provincia de Vares, de Novara e de Verban-Cusio-Ossola. La part tisinesa la se troeuva in del Distrett de Locarno.
L'è el second lagh pussee gross d'Italia (212 km²), l'è profond 370 meter, l'è el pussee longh d'Italia con i sò 54 km, l'è largh al pussee 10 km con la media de 3 e mezz.
Lombardia
Angera, Besòzz, Brebbia, Brezz de Beder, Castelveccana, Germignaga, Ispra, Laven-Mombell, Leggiun, Luin, Monvall, Maccagn, Pin, Pòrt Valtravaja, Ranch, Sest, Tronzan.
Piemont
Aròna (NO), Baven (VB), Belgiraa (VB), Canner (VB), Cannoeubi (VB), Castellett (NO), Dormellett (NO), Ghiffa (VB), Lesa (NO), Meina (NO), Oggebbi (VB), Stresa (VB), Verbania (VB).
Canton Tisin
Scona, Brissagh, Gambarògn, Locarn, Minus, Muralt, Ronch (Svizzera), Tendru-Cuntra.
Potenzial redox del terren
Effètt in sul terren
I condizion òttim hinn quèj che l’rH l’è compres infra 26 e 30. Quèj condizión chì hinn tipich di terrén che gh’hànn on bon tenór de collòid, ch'a hinn ben strutturàa e soffrissen nò i ristagn idrich persistent. I conseguenz principàj hinn quèsti chì:
Di valór tròpp alt del potenziàl de òssidoriduzion (rH>30), ancabén chei pregiudichen mnò la vita di piant, gh’hànn di conseguenz in sul stat de fertilità del terrén, de già che la fòrta areazion la spòsta l’equilibri di trasformazion de la sostanza organica vèrs la mineralizzazion. Quèj condizion chì, se treouven in di terrén pòver de collòid, cont ona tessidura grossolana o sciòlta (tròpp ricch de scheleter o de sabbia) e sogètt a di perìod pù o manch longh de carenza idrica. Quèj condizion chì gh’hànn di conseguenz in sul podè assorbent del terrén, in sul sò stat struttural e in su la nutrizion de l’azòto, ma pòden vèss controllàa ind la manera giusta per mèzz de la tècnica cultural.
Di valór tròpp bass del potenziàl de òssidoriduzion (rH 18-20) se treouven in di terrén tròpp mirco-porós, mal-strutturàa e mal-drenàa, sogètt a di perìod longh de ristagn idrich anca se temporani. I conseguenz principàj hinn quèsti chì:
A bon cunt l'ambient redusént l’è sfavorévol minga domà per i sò conseguenz in sui cicli biogeochimich e in su la nutrizion di piant, ma anca perchè l'è responsàbil  di condizion contra de la vita per via de la mancanza de l’ossigen e di fenòmen de tossicità ai quàj hinn bònn de resìst domà i piant acquatich. El vèss semper sòta l’acqua el fa de manera de creà on ambient redusént tal de favorì i procèss de riduzion del carbòni, de l'accùmul del carbòni elementàr (torbificazión) e del svilupp de l'idrògen e del metano. Quèj condizion chì succeden in di terrén sòtt'acqua di palùd.
John Lennon
A cà de l’ameda Mimi
- John Lennon, 1971
Mariner 10
De Vènere l'è riàda a fotografà l'atomsféra del planeta endel spétro de l'ültraviolèt e la g'ha catàt sö e mandàt dati sö la cumpuzisiù de l'atmosféra venüziàna.
John Lennon
A cà de l’ameda Mimi
"Di volte me senti mej per el fat de havégh no i sgent. La pupart di parent di mè amis la somejava poch a di uman. I gh’haveven la ment piena de scagg picol-borghes e inveci la mia l’era piena de idei mie de mi! Vivevi e intanta me divertivi, e speciavi in secret on quaivun per comunicà. La pupart de la sgent l’era morta; on quaivun l’era mez mort e ghe voleva minga tant per divertìll."
- John Lennon, 1978
El biograf del Lennon, el Ian MacDonald, l’ha definid la Julia come "la musa pussee granda e importanta del so fioeul". In del cors d’on concert di Quarrymen, el John l’ha trovad el Paul McCartney e inscì l’è andad a formàss el nucli central di Beatles del temp che 'l gh'haveva de vegnì (a soa volta el McCartney l’era restad senza mader in del 1956 per on cancher al pecc). In cà de l’ameda Mimi, la "legendaria" residenza con soranom Mendips, al numer 251 de Menlove Avenue, el Lennon l’è stad fina al 1963. I prime canzon di Beatles i sarissen nassude in quella cà là. Despess, insema al McCartney, el Lennon el se sariss retirad in la quieta dimora – de segur vun di sit tipegh beatlesian – cont el fin de fàss vegnì l’ispirazzion per di canzon noeuve.
De Please Please Me a Rubber Soul (1963-1965)
I Beatles, dop de vessercstad bon de a otegnì on contrat discografich con la Parlophone, i hann fad vegnì foeura el so prim singol; Love Me Do, che l’ha minga otegnud el sucess vorsud. El John, in del 1963, l’ha scrivud cont el Paul McCartney, i prim du sucess di Beatles: Please Please Me, nassuda prima come ona lenta ballada a la Roy Orbison, ma poeu fada pussee svelta de manera che la fudess pussee comercial, piena de significad sensuai sotintendud (ma intendud benissem di sgiovin de quei temp là, che i n’hann decretad subit el sucess) e l'indimenticabil She Loves You, cont el ritornell yeah yeah yeah, sempliz e che se capiss subit, de sorapu dotad de gran capacità espressiva, che l’è diventad on ver tormenton intra i sgiovin ingles.
"Vun di mè ricord pussee bei del John a l’è quand che se metevom a tacà lit: mi seri minga d’acord con lu a proposet d’on quaicoss e l’andava a finì de insultàss vun con l’alter. Passaven on para de segond e poeu lu el tirava su on poo i oggiai e ‘l diseva "l’è domà che son fad inscì...". Per mi quell là l’era el ver John. In quei rar moment là a le vedevi senza la soa faciada, quell’armadura che mi amavi inscì tant, propi istess de tucc i alter. A l’era on’armadura splendida; ma l’era debon straordinari quand che ‘l tirava su la visera e ‘l lassava vedé de scondon el John Lennon che lu el gh’haveva pagura di rivelà al mond."
- Paul McCartney
In di ann adree, el John el s’è dimostrad on artista bon a tut, a rivàgh a fàss stimà anca 'me ator, sia in di film di Beatles (A Hard Day's Night – Ona nocc d’ona sgiornada dura, Help! - Ajut!, Magical Mystery Tour – Tour magich del misteri), sia in di pellicole minga musicai (How I won the war – Come l’è che hoo viensgiud la guerra), e fina come scriciat – In His Own Write e A Spaniard in the Works – a vensger di premi leterari. L'aspet del John, però, che 'l gh’ha fad pussee impression al publich e ai critich a l’è stad senza dubi el so umorism sardonich e de contestazzion in di confront istituzzion. Famosa a proposit la resta ona soa fras rivolta al publich el 4 de november del 1963, in del cors del “Royal Variety Performance”, on soaré che ‘l se ten denanz a la Familia Real Inglesa rapresentada in quell’ocasion là da la Regina Mader e de la Prinzipessa Margaret: «''For our last number, I'd like to ask for your help. For the people in the cheaper seats, clap your hands [...] and the rest of you, if you'll just rattle your jewellery''» ("per la nostra ultima canzon ve ciami on ajut. I persone in di post economich i poden bater i man... i alter a poden s’gigotà i so bisgiô"). Intra el 1964 e ‘l 1966, i Beatles s’inn metud adree a portà a termin diversi album, e a dàgh l’inviada a diversi tour mondiai che je hann portad in tanti sit del mond, e che i hann fad spantegà la Beatlemania anca foeura de l'Inghilterra. In del 1965, i hann publicad Rubber Soul, indove el John l’ha scrivud Nowhere Man, Girl, In My Life, Run for Your Life e Norwegian Wood, canzon sossenn original per el period, tant per il test, 'me per l’istrumentazzion, desgià che la gh’haveva dent on sitar, sonad del George Harrison; defad i Beatles i ghe starann semper pussee adree ai speriment musicai, cont el promoeuver ona mota de stil musicai e col meter dent in la musica rock di element orientai e psichedelich, element che i rendarann la musica di Beatles semper pussee carateristica, fina a fàlla vegnì unega.
Da Revolver al viasg in India (1966-1968)
In del 1966, i Beatles i hann portad a termin Revolver, on albom rivoluzzionari indove ‘l John l’ha scrivud di canzon compagn de I'm Only Sleeping, She Said She Said, And Your Bird Can Sing, e in particolar Tomorrow Never Knows, indove la vos del Lennon la ghe se meteva de sora a on numer strasordenari de efet eletronich fad su in studi di Beatles medem; el John l’ha scrivud el test de la canzon a ciapà ispirazzion del liber The Psychedelic Experience, del Timothy Leary, che a soa voeulta l’è stad ispirad del Liber tibetan di mort, per scriver el so liber; el John el gh’ha havud l’ocasion de lensger 'sti test chì e ‘l gh’ha tirad foeura el test de la canzon.