cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crugnoeula
Storia
Vegg comun de la Piev de Somma, in del 1786 'l entra per cinch agn in la Provincia de Vares e la va innanz a cambià i riferiment ministrativ finna al Regn Italegh, quand che l'è taccaa a Vinagh in del 1809, in del 1811 taccaa a Menzagh.
Strada statal 486 de Monfiorin
La  a l'è 'na strada statal de l'Italia, che la corr in Emilia-Romagna, a conligà Modena cont el Pass di Radis, indova che la se sgionta a la SS 324 del Pass di Radis, che la supera poeu i Pennin tosch-emilian e la riva in Toscana.
Romont (BE)
Romont a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.07 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Romont al se tröva a una altitüden de 907 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Court, Sorvilier, Péry, Plagne, Vauffelin, Pieterlen, Lengnau, Grenchen.
Hombrechtikon
Hombrechtikon a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Meilen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.19 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Hombrechtikon al se tröva a una altitüden de 464 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bubikon, Freienbach (SZ), Grüningen, Oetwil am See, Rapperswil-Jona (SG), Stäfa. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
Hombrechtikon l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1200 col nom de Humbrechtigkon. In del 1217 inscambi l'eva menziunaa col nom de Hunbrechticon.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Giüsepp Pericu
Giüsepp Romeo Pericu, (Genua, 20 d'utùber 1937) l'è un pulitic italiàn, unurèul sucialista dal 1994 al 1996 e sìndic de Genua dal 1997 al 2007 pr'el Center Sinistra.
Biugrafia
L'è nasüd a Genua, in del 1937, ma la so famiglia la vègn de Ozieri. El s'è laureàd in dirìtt è l'è stài prufesùr de dirìtt aministratìu a l'Università de Milan e Università di Studi de Genua
Pomigliano d'Arco
Pomigliano d'Arco l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 39588 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 3599 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acerra, Casalnuovo di Napoli, Castello di Cisterna, Sant'Anastasia, Somma Vesuviana.
Magnavox Odyssey
La Magnavox Odyssey a l'è stada la prima console domestica di videogioeugh, sortida in del 1972 e che l'ha preceduu el Pong de l'Atari de trii mes.
L'è stada progettada del Ralph Baer in del 1968 e in del 1972, dopo che l'è stada riprogettada per vèss fàda su in su larga scala.
La console la generava trii pont: du controllaa di utent e vun de la console oltra a 'na linia verticala. El sistema el gh'eva di cartocc che però gh'even 'me unega fonzion cambià el circuitt per avvià i vari gioeugh ch'eren giamò dent a la console e al massim cambiàgh on poo i input.
El gh'ha avuu 'n poo de seguit in l'inscì ciamada Serie Odyssey che l'è fornida in del 1978 con la noeuva console Philips Videopac, ciamava Odyssey² in di Stat Unii.
Meßkirch
Meßkirch l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Sigmaringen. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 76.24 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc. thumb|left Meßkirch la se tróa a 'na altèsa de 616 méter sura 'l leèl del mar.
Světlá Hora
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Bruntál.
Saint-Pierre-de-Colombier
Saint-Pierre-de-Colombier l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Burzet, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
Cerceda
Cerceda l'è on comun spagnoeu de la comunitaa autonoma de la Galizzia. El se troeuva in de la. El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
Saint-Pierre-de-Colombier
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.43 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 360 méter a 'na altèsa màsima de 1062 méter s.l.m.
Badia de Viboldon
La Badia de Viboldon la se troeuva in del paes de Viboldon, frazzion del comun de San Giulian, in de la Bassa milanesa. Per la soa bellezza e i sò afresch del Tresent, l'è considerada vuna di compless medievai pussee important de la Lombardia.
Storia
I hann cominciada a fàlla su in del 1176, per poeu finìlla e consacràlla in del 1348. La partegniva a l'orden religios di Umiliaa (orden sopress ai temp del Carlo Borromee), per poeu passaa ai Olivetan. Dopo de la sopression de l'orden per man del governa austriegh, l'è restada bandonada per tanti agn. In del 1940 el cardinal Ildefonso Schuster el ghe l'ha dada a on rosc de monegh benedettinn.
Cerceda
El sò codes statistegh l'è.
Grafenwöhr
Grafenwöhr l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alt Palatinato. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neustadt an der Waldnaab. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 216.24 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Grafenwöhr la se tróa a 'na altèsa de 410 méter sura 'l leèl del mar.
Szabás
a l'è un comun del Distret de Nagyatád, cont una popolazzion de abitant.
Pinilla de los Barruecos
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Montpeyroux (FR-34)
Montpeyroux l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Gignac, del circondàre (arrondissement) de Lodève e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 22.42 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 66 méter a 'na altèsa màsima de 841 méter söl leèl del mar.
Vaugirard (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 12 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Montpeyroux (FR-34)
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Montpeyroux l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Vaugirard (metropolitana de Paris)
Interscambi
Fermada del bus
Badia de Mirasô
La badia de Mirasô la se troeuva a Oeuvera, località Mirasô, in de la Bassa milanesa.
Lhota u Olešnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Blansko.
Badia de Mirasô
Storia
Fondada in del XIII secol e consacrada in del XV secol, l'era vuna di tanti cassinn-badii de l'orden di Umiliaa, che l'hann tegnuda fina al 1582 (l'ann de la sopression de l'orden). Poeu l'è passada ai Olivetan, e poeu al Senad. El Napoleon el ghe l'ha fidada a la ministrazzion de la Cà Granda, che l'ha contribuii a fà i lavor de rangiament de la struttura in del 1981. In del 2013 gh'è tornaa a viv on orden religios, cioè i fraa premostratens.
Gerhardshofen
El cümü de Gerhardshofen el se tróa a 'na altèsa de 288 méter sura 'l leèl del mar.
Pollena Trocchia
Pollena Trocchia l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 13.326 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 1666 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casalnuovo di Napoli, Cercola, Ercolano, Massa di Somma, Sant'Anastasia, Volla.
Pozuel de Ariza
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Vysočanská (metropolitana de Praga)
Vysočanská  a l'è 'na stazion de la Linia B de la metropolitana de Praga.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Trollius europaeus
Trollius europaeus (en bresà: Bazì ) l'è 'na spéce de piànta a portamènt erbùs che fà part de la famìa botànica de le Ranunculaceae. L'è uriginària de l'Europa e de l'Asia ucidentàla 'ndóche la crès enfìna a 2800 méter söl leèl del mar.
200px|thumb|left La pöl rià a 60 ghèi de altèsa e i sò fiùr de culùr zalt bèl vif i g'ha fùrma glubùza de 3÷3,5 ghèi de diàmetro. La crès en teré ömecc e pötòst a l'ómbra, o ndèi bosch. La fiuridüra l'è 'ntra zögn e óst.
Ferden
El cumün de Ferden al se tröva a una altitüden de 1389 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Erschmatt, Gampel, Guttet-Feschel, Kandersteg (BE), Kippel, Leukerbad, Niedergesteln e Steg-Hohtenn.
Belmonte Mezzagno
Belmonte Mezzagno l'è un cumün de la Pruvincia de Palermo (PA).
Bond (Svizzera)
Bond (parnonzia local: ['boːnt]; Bondo in italian; Buond in romancc istoregh; Bundth in todesch istoregh) l'è ona frazion de Bregaja, in di Grison (distrett de Maloeuggia). El paes el se troeuva in sù la riva de manzina de la Mera (che lilinscì l'è ciamada Maira) e l'è al confin con l'Italia (Villa de Sciavenna). Al de là di montagn se troeuven anca la Val Codera e la Val Masen. In del territori de Bond la se troeuva la val Bondasca, che l'è famosa de bon per i sò montagn, compagn del Cingol o del Badii.
L'è staa on comun deperlù fina al 2010.
Stazion de Cantell-Gaggioeu
La Stazion de Cantell-Gaggioeu a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de. L'è verta dal e l'è in su la.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni suburban di lign S40 e S50 de la red celer del Canton Tesin gestii de TiLo.
Strada de segonda class 492
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 19.3 km.
Stazion de Cantell-Gaggioeu
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Troubky-Zdislavice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Zlín e del distret de Kroměříž.
Morestel
Morestel l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Morestel, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Morestel l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Stazion de Lamezia Terme Nicastro
La Stazion de Lamezia Terme Nicastro a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi con la Region Calabria.
Prutestantesim
El Prutestantesim a l'è una furma de Cristianesim nassüda in del XVI secul dopu del muviment pulitich e religius cugnussüü 'me "Refurma prutestanta", in cunseguenza de la predicaziun e di idej de gent 'me el Martin Lüter e'l Giuann Calvin.
I prutestant gh'hann una strütüra poch gerarchica e hinn dividüü in d'un frach de ges.
Potzneusiedl
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Vito d'Asio
Vito d'Asio (en furlà: Vît) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Pordenone. El g'ha presapóch 892 abitàncc, 'na superfìce de 53 km² e 'na densità de 17 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelnovo del Friuli, Cavazzo Carnico (UD), Clauzetto, Forgaria nel Friuli (UD), Pinzano al Tagliamento, Preone (UD), Tramonti di Sotto, Trasaghis (UD), Verzegnis (UD).
Gera (DE-TH)
Gera a l'è una cità de la Germania in del Land (Stat Federal) de la Türingia.
Bragassargues
Bragassargues l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Quissac, del circondàre (arrondissement) de Vigan e del dipartimènt del Gard.
Negredo
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Bragassargues
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Gera (DE-TH)
Aministraziun
thumb|300px|left El sindich a l'è la sciura Viola Hahn.
Bragassargues
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.49 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 69 méter a 'na altèsa màsima de 243 méter söl leèl del mar.
Gera (DE-TH)
Cità gemelaa
Gera a l'è gemelada cun:
Bragassargues
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Bragassargues l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Gera (DE-TH)
Ligam de föra
thumb|right|200px|El münizipi
Syr Darja
thumb|right|300px|Ul basin dii dü fiümm tribütari del laach de Aral: l'Amu Darja e ul Syr Darja (mapa in inglees). Ul Syr Darja l'è un fiümm de l'Asia centraal, cumpàgn del Amu Darja in del basin del Lach de Aral. Al g'à urígin in del staat del Kirghizistan, in dii muntagn del Tien Shan e al curr per 2.212 km invèr òvest e pöö nurdòvest, fin c'al sa trà dent in del Lach de Aral; ul basin del fiümm al quata suta 800.000 km² in dii staat del Kirghizistan, Uzbekistan, Kazakistan e Tagichistan.
Ul fiümm al cata l'acqua dii muntagn de l'Asia, ma, vista anca l'aridità dii zòon traversaa l'acqua ca riva a la fin l'è puca. Ul fiümm, propi cumé ul sò cumpagn Amu Darja, l'è staa duperaa daj suvietich in dii ann passaa per l'irigazziun del desèrt. N'ann catada sü talmeent tanta da purtà al disaster eculogich del lach de Aral, a partí da i ann '60.
Istèss de l'Amu Darja, anca ul Syr Darja l'era cugnussüü in de l'antichità clàssica; i greech ga disévenn Jaxartis.
Arcobalen
L’arcobalen el se manifèsta quand che ‘el sol l’è de drée ai spall de on osservator, che ‘l gh’hà denanz de lu ona nivola de la qual l’è adrée a pieouv.
Arcobalen primari
El fenòmen a l’è caosàa de la riflession e de la rifrazion de la lus dent in di gottìnn de pieouva. E la rifrazion l’è pussèe quand che l’è maggiora l’è la longhèzza d’onda de la lus (inscì che el violètt a l’è pussée riflèss del ross). La rifrazion a l’è el fenòmen che i ragg de la lus hinn deviàa quand che passen da ona sostanza a l’altra e la deviazion l’è divèrsa infra i vari color. I ragg del sol passen da l’aria (men densa) a la gotta fada su de acqua, donca pussée densa e a se vesìnen a la normal (o ben la lìnea perpendicolar) de la superfice dela gotta (rifrazion),e ‘l violètt el ven deviàa pussée. Poeu i ragg del sol vegnen riflèss dent ind la gotta de pioeuva, donca quand che passen de la gotta a l’aria men densa se slontànen de la normal.
Arcobalen segondari
A l’è on fenòmen compagn de l’aricobalen primari ma l’è ingeneràa di gott indoe i ragg del sol hinn riflèss dò vòlt. L’arcobalen segondari el gh’ha i color al’incontrari.
Longhèzza d’onda e intensità de l’arcobalen
La longhèzza de l’arcobalen la diminuìss e l’arcobalen el se slontana vèrs l’orizzont tanto pussée el sol l’è in alt in del ciél. L’arcobalen a l’è pussée luminos quand che ‘l diametro di gott l’è maggiora.
Svobodné Heřmanice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Bruntál.
UEFA Champions League 2017-2018
L'UEFA Champions League 2017-2018 (Coppa di Campion d'Europa 2017-2018 in lombard) l'è staita quella del 63 edizion de qest tornee qí de folber europee per club, jestid de l'UEFA.
Rosenthaler Platz (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
UEFA Champions League 2017-2018
La squadra che l'ha vinjuda l'è staita el Real Madrid, che l'ha batud in final el Liverpool per 3 a 1 a Kiev.
Strada europea E371
La Strada europea E371 a l'è 'na strada europea in Pulònia e Sluachia. La conliga Radom e Prešov e l'è longa 358 km.
Rosenthaler Platz (metropolitana de Berlin)
Interscambi
A gh'è di interscambi con
Stazion de Randa
La Stazion de Randa a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Barzoeula
Barzoeula l'è ona frazzion del comun de Angera, in de la Provincia de Vares. El paes el se troeuva a nord-est del center comunal, invers a Cadrezzaa. L'è stada on comun indipendent fina al 1928. Al temp di piev a l'era denter a la Piev de Angera.
Stazion de Randa
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Matterhorn Gotthard Bahn a frequenza oraria.
Pfullendorf
Pfullendorf l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Sigmaringen. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 90.56 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Pfullendorf la se tróa a 'na altèsa de 654 méter sura 'l leèl del mar.
Paniga
Paniga (inscì anca in Italian; la se pronuncia con l'accent in sù la i) l'è ona frazion del comun valtollines de Morbegn, in de la Provincia de Sondri. El paes el se troeuva in sù la riva de dritta de l'Adda (che lilinscì l'è ciamada anca Costera di Cecch), in mezz tra Camvich (a est) e Desch (a ovest), e a nord-ovest del centro comunal.
On temp, per i sò pont che ghe ligaven el paes a l'Adda, l'era ciamada anca Pontesei.
Strada de segonda class 493
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 10.5 km.
Gaàrt
Gaàrt (pronunciàt [gaˈart]. En Italià: Gavardo) l'è 'n cümü de 0 abitàncc (dàto del ) de la Pruvìncia de Brèsa. Gaàrt l'è sitüat endèla média Val Sàbia, l'è streersàt del Cés e del canàl Naéle, che 'l ciàpa le àive del Cés a Nòrt del paés. El canàl Naéle l'è stàt importànte per Gaàrt zà prìma de l'an mìla, difàti i Frà Biniditì i dopràa l'àiva del Naéle per möer i mülì. Dèi docümencc antìch se sà che 'l vèscof de Brèsa, Berardo Maggi, endèl 1288 el g'ha fat dragà 'l fónt del canàl e renforsà i àrzegn.
Pozuelo de Aragón
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Szegerdő
a l'è un comun del Distret de Marcali, cont una popolazzion de abitant.
Lhota u Lysic
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Blansko.
Grignasch
Grignasch (nom ufizial in italian: Grignasco) l'è un cumün valsesian de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Boca, Borgosesia (VC), Praa, Serravalle Sesia (VC) e Valdügia (VC).
Geugrafia
Sitüaa a est del Sesia, al principi de la val, el paes el cunfina cun la Pruvincia de Vercej (cumün de Al Bórch, Seraval e Valdügia). L'è post lungh la strada Nuvara-Alagna. Grignasch l'è gemelada cunt el cumün frances de Pont-Sainte-Maxence.
Storia
I testimunianz scrit sü Grignasch tachen a vessegh inturna a l'ann Mila. El diploma de l'imperaudr Utun III del 7 magg 999 el nomina per la prima völta el nom de Grignasch trai ter restitüii e cunfermaa al vescuv de Vercej: confirmamus [...] cum Bornade et Grignascho et districto Vallis Sicidae. In ducüment sücessiv cumparissen riferiment precis al castel. La prima indicaziun de Grignasch cume sede de piev de la diocesi de Nuvara l'è del 26 giügn 1132, cuntegnüda in d'una bula del papa Inucenz II che, trai alter, el nomina la plebem Grinassi. In d'un ducüment del 1151 el ven föra el nom de vün di prim ceregh del sit, un tal Marinus diaconus de Grignasco.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Grignasch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Gollhofen
Gollhofen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neustadt a.d.Aisch-Bad Windsheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 17.03 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Gollhofen el se tróa a 'na altèsa de 320 méter sura 'l leèl del mar.
Kolbenova (metropolitana de Praga)
Kolbenova  a l'è 'na stazion de la Linia B de la metropolitana de Praga.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Strada statal 38 var de Morbegn
La  a l'è 'na strada statal d'Italia de proprietà de ANAS.
Pinilla Trasmonte
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Vivaro
Vivaro (en furlà: Vivâr) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Pordenone. El g'ha presapóch 1.272 abitàncc, 'na superfìce de 37 km² e 'na densità de 34 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arba, Cordenons, Maniago, San Giorgio della Richinvelda, San Quirino, Spilimbergo.
Poggiomarino
Poggiomarino l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 20.396 (al 31/12/2003) abitàncc, 'na superfìce de 13,28 km² e 'na densità de 1536 ab./km². El cunfìna coi cümü de Boscoreale, Palma Campania, San Giuseppe Vesuviano, San Valentino Torio (SA), Scafati (SA), Striano, Terzigno.
Christiane F.
250px|miniatura|drita| La Christiane Teenager La Christiane Felscherinow, l'è 'na tusa tudesca che l'ha tacaa sü a "sbüsass" quand che la gh'eva dumà trides agn. La sua storia l'è 'gnüda famusa grazia 'l liber biugrafegh scriüü int'l 1978 di düü giurnalista tudesch Horst Rieck e Kai Hermann ciamaa "Chirstiane F. - Wir Kinder vom Bahnhof Zoo" (in Insübregh: "Christiane F - Nüm bagaj de la Bahnhof Zoo". "Bahnhof Zoo" l'è 'l nom de na fermada de la meterpuledana de Berlin indua bagaj e tusann "speciaven client").
El Süzzess
El Liber, gnüü föra int 'l 1978 e scrit in furmat de ducümentari, l'ha faa rescöt un gran süzzess e l'han scüsaa de test de riferiment prufessur, pedagogegh, maester de scöra, e.i.v. asca bagaj e tusann de tüt 'l mund. L'è staa vultaa in 17 lengh e l'ha vendüü a mijun in tüt 'l mund. N'han faa anca di Film.
El Punt de l'Istoria
250px|miniatura|drita| La Fermada de'l Bahnhof Zoo L'istoria de la Christiane F. la tuca de vesin la realtaa di drugaa de la fin di agn 70, prenzipi di agn '80: la realtaa di giuen che s'hin "sbüsaa", s'hin "faa d'eruina", e che despess han inscí incuntraa la fin de la sua vita. La Christiane, dunca, la gh'ha n'istoria un puu tipega de tücc i drugaa, ciuè l'è vöna di tant e tanc ch'han tacaa sü a drugass un baselin a la völta: a dudes agn la taca sü a trincà, pö la scumenza a fümà 'l hashish, pö, vura che la gh'ha trides agn la taca sü cunt pastich, LSD, e.i.v. fin che, un tuchelin a la völta, la ria a fass 'l so prim "büs".
E inscí cunt 'l sbüsass tücc i dí e 'l vegh besogn de danee (la "roba" la custa bela cara), la finiss anca lee, cumpagna de tant olter tusann e tanc olter bagaj, a la famusa fermada de la metro de Berlin ciamada "Bahnhof Zoo" indua la taca sü a vendes.
Purbach am Neusiedler See
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Strada statal 724 Tangenzial Nord de Modena e diramazzion per Sassol
La gh'ha anca 'na diramazzion che la fa de tangenzial sud per la cità.
Christiane F.
El Punt de l'Istoria
El liber 'l parla anca de la mama de la Christiane, che cumpagna de tanc vegg de bagaj che se sbüsen, la ghe met mis, u anca agn a brancà la situaziun de la sua tusa: mai e pö mai l'avaría vüü l'ideja che la sua fiöra, inscí giuena e inscí inucenta, la pudess vess una drugada, suratüt parchè 'l sit indua la taca sü a drugass la prima völta l'è vün di quij sit "sura tücc i sospet": un club de giuen de la Gesa Evangelega (ciamaa "Haus der Mitte" - La cà de mezz).
Ma la vera vita de la piscinna Christiane un puu a la völta la solta föra e inscí, un puu deperlee, un puu cunt 'l so murus, e un puu cunt la sua mama la pröa püvölt a desmet de sbüsass, e püvölt la fa un büs in de l'agua.
L'Istoria narrada int'l Liber
250px|miniatura|drita|El Liber
Volontaires (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 12 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Christiane F.
L'Istoria narrada int'l Liber
A ses agn la Christiane, sua surela e i so vegg fan san martin: lassen ‘l so paesin in de la Sassonia e van a viv a Berlin in del quartee Kreuzberg, un quartee de la burghesia berlines de mezz. I so vegg, a Berlin, vureven dervì una agenzia matrimuniala. Ma de li a poch l’ideja de l’agenzia la va a muntun e a la fameja ghe calen i danee, e alura gh’han de fà ‘ncamò san martin e ‘ndà a viv int un casermun int un quartee pupular ciamaa Gropiusstadt. A’l so papaa la vita grama la ghe pias no, e alura ‘l taca sü a trincà e a volzà i man cuntra la mijee e i tusann. Quand che la mama ghe la fà pü a scüsà de punching ball, la fa sü arm e bagaj e la fà san martin ‘ncamò n’oltra völta: insema ai do tusann la va a viv cunt ‘l so növ murus. Però i do tusann hinn semper lí a tacà briga cunt ‘l murus de la mama e la surela de la Christiane la va a viv ‘ncamò cunt ‘l so papaa.
Sulimov (Cechia)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Zlín e del distret de Kroměříž.
Christiane F.
L'Istoria narrada int'l Liber
Quand che la Christiane la taca sü cunt la scöra de mezz, la resta inbesüida d’una cumpagna de class ciamada Kessi, vöna di quij tusann pien de boria e cunt ‘l fà de sciureta: la Kessi la gh’ha perfin giamò ‘l murus... La Christiane e la Kessi devegnen amis e insema van asquas tücc i dí a bütà la gamba int un center de giuen de la Gesa Evangelega ciamaa „Haus der Mitte“ („La cà de mezz“): linscí la cugnuss di amis de la Kessi e la füma per la prima völta Hascisc. De chell punt chi la Christiane la tö na brüta via e cunt i so növ amis la passa i giurnad a trincà, füma Hascisc, e pö la taca sü anch a tö LSD e pastich cuma l’Ephedrin, ‘l Valiu, u ‘l Mandrax. A chel punt chi la nosta Christiane la scumenza a ‘ndà pü ben a scöra e la finis cunt ‘l bügerà la sua mama: peresempi a la mama ghe dis inscí che la va a durmì de n’amisa, ma in realtaa la passaa la nocc in balera cunt la Kessi e i so amis. L’è int una balera süper muderna ciamada “Sound” che la fà di növ amis e la se ciapa una gran cota d’un fiö ciamaa Detlef. Semper in chela balera chi gh’è in gir l’eruina, e un bel dí ‘l Detlef, che ‘dess ghe fà ‘l fir a la Christiane, ‘l pröa l’eruina. De li a poch anca la Christiane, a un cunzert de’l David Bowie, la pröa anca lee a snifà l’eruina. A chel punt chí la Christiane l’eva dumà trides agn e la taca sü a snifà “ero” tücc i dí e inscí de truà i svansegh de crumpala la fa la culeta, la grata bursit e.i.v. Quand che la gh’ha quatordes agn la Christiane la se sbüsa la prima völta e de chel dí lí la se sbüsa tücc i dí finché un bel dí la ciapa l’Epatit. Despö vess stada in uspedaa un bel puu de temp, la ved ancamò ‘l Detlef che’l ghe cünta sü che ‘dess lü ‘l va a la fermada de’l Bahnhof Zoo a bat ‘l marciapè. Già che lee la gh’ha vöja de vedè ‘l so murus, la va a trual tücc i dí a’l Bahnhof Zoo e pö un bel dí, in la cà d’un amis che’l se sbüsa anca lü, la Christiane e ’l Detlef fan l’amur per la prima völta.
Volontaires (metropolitana de Paris)
Interscambi
Fermada del bus
Christiane F.
L'Istoria narrada int'l Liber
Int’l dezember 1976 la Christiane la scumenza a sentiss minga ben e ’l Detlef ’l capiss la sua murusa l’è in astinenza. De chel punt chí i düü bagaj passen tüt ‘l so temp a sercà de fa sü danee, parchè se vün di düü ‘l fa no cünt de truà i sghej de quistà l’ero ‘l va sübet in astinenza e ‘l sta maa de brüt. Una sira, la Christiane la se fà ciciarà sü de vün, e la solta sü in la sua ütomobil indua ‘l ghe fà un “laur de man” e inscí la ciapa un bel pu de danee. La Christiane però ghe dis a’l Detlef de preucüpas no che lee int’l lecc cunt i client gh’andarà mai. De chela sira lí la va anca lee a bat e la se tröa anca di “abitüee”. Un bel dí a la fermada de ‘l Bahnhof Zoo la sbat in de do tusann ch’eva cugnussüü a’l Sound un puu de temp indree: la Babsi e la Stella (se sbüsen e baten anca lur). Inscí I tre tusann fan sü una clach bela strecia anca se hinn minga propi amis parchè in fin de la fera hinn semper dree a sercà danee de quistà la “roba”.
Un dí la Christiane l’è dree a sbüsass in la sua cà quand che la mama la desquata cunt la siringa in man. Alura la mama la fa inscí che la Christiane ‘l so murus Detlef la muchen cunt l’eruina e i sara sü in la sua cà. Na völta che i düü giuen fan cünt de resist l’astinenza e se liberen de l’eruina, inscí, tant per fà, van a’l Bahnhof Zoo a truà i so vegg amis, e lí se resisten no a la brüsa de sbüsass anmò. In del gir di drugaa ghe van pü, però l’ero la ciapen l’istess tücc i dí e de li a poch hin tücc e düü ‘ncamò assüefaa e gh’han de andà a bat ancamò. E pö la scumenza ancamò a bügerà la sua mama inscí che lee la capiss no che la sua tusa l’ha tacaa sü anmò a sbüsass. Però pö la Christiane la vegn catada di pulot e inscí la sua mama la vegn a saè che la sua fiöra la se sbüsa ‘ncamò: alura la mama la mena via de Berlin e la Christiane la va a viv cunt la sua meda e linscí la se libera de la droga. Però pö quand che la vegn anmò indree a berlin, la vegn a saè che un olter amis l’è murüü de “Overdose” e l’è inscí desperada che la se fà sübet na pera.
De li a poch 'l papaa de la Christiane 'l capiss che la sua tusa la va cunt un client asquas tücc i dí e alura la sara sü in de la cà, ma 'l so client 'l ghe dà la "roba" l'istess (de la fenestra). Pö la Christiane la cunveng 'l so papaa ad andà a tö la sua amisa Stella in galera inscí che pö i do tusann vaghen insema in terapija. Però pö inscambi de scumenzà la terapija i do van insema 'ncamò a bat finché la Christiane la sta inscí maa che la va in terapija deperlee. Ma de li a poch la scapa via anmò e la pröa a töjess la vita cunt una "Overdose". Però l'Overdose la fa no föra e alura la va a viv cunt 'l so murus Detlef in la cà d'un client de'l Detlef.
In de'l menter la pröa anca a vend la "roba" ma la vegn catada di pulot. A chel punt chi la sua mama la ciapa sü e la mena via de Berlin, e la Christiane la va a viv ancamò n'oltra völta cunt la sua meda in Sassonia. Chichinscí la Christiane la se tröa minga ben, però pö la ress l'istess a finì la scöra e la cugnuss anca di növ amis.
La Fin
250px|miniatura|drita|La Christiane a'l didincö - Foto scatada un par de mis indree La fin de'l liber l'è una fin "overta", 'ma se dis, che la varda in de'l devegnì: un devegnì impienii de dübi ma anca de ideaj, speranz, e insogn.
Strada statal 35 di Giov
La  a l'è 'na strada statal d'Italia longa 172,8 km. La gh'ha el so principi in del rion de Sampierdarena, a Genoa, e la riva fina a Com, al confin con la Svizzera a Pont Ciass. In tra Tortona e Castesg la corr insema a la strada statal 10 Padana de Sota, menter la trata in tra Milan e Cermenaa a l'è una superstrada, ciamada Milan-Meda.
Fada su in del 1928, in del 1998 a l'è passada de l'ANAS ai region Liguria, Piemont e Lombardia, che hann passad i competenze ai province, desgià che gh'hann no la classifegazzion de strada regional. In del 2018 la trata ligurina a l'è metuda ancamò in la trata de importanza nazzional e in del 2021 la trata piemontesa e 'n tochell de quella lombarda la torna sota competenza ANAS. I trate ANAS e de importanza nazzional a inn ciamad 'me strada statal, menter quella lombarda l'è classifegada 'me "strada provincial ex-strada statal" (SP ex-SS 35).
La gh'ha do diramazzion: vuna che la conliga la provincial a la Certosa de Pavia (SP ex-SS 35 dir) e vuna che la conliga Serravalle Scrivia a la Padana de Sora, e la fa de tangenzial per Novi Ligure, e inscì la permet de rivà fina a Milan o a Lissandria.
Lüteranesim
El Lüteranesim a l'è una gesa prutestanta basada sura i insegnament e i idej del Martin Lüter, un cüraa e teolugh catoligh del XVI secul che'l vureva refurmà i pratigh e i dutrinn de la Gesa.
Storia
El principi simboligh del Lüteranesim e, dunca de la Refurma Prutestanta, a l'è staa al 31 de utuber del 1517, quand che'l Lüter l'ha pübligaa in sü la porta de la Gesa de Tücc i Sant de Wittenberg, in Sassonia (Germania, 95 tesi o deciaraziun sura i dogma e i pratigh catoligh.
Leontopodium alpinum
El Leontopodium alpinum (in Insübregh: "Stèla Alpina", "Flur de Lana", "Fiur de Lana", u "Edelweiss" a segunda del lögh e de l'edaa de quel che l'è dree a parlà) l'è 'na pienta de la fameja di Asteraceae e vöna di pient alpin püssee cugnussüü al mund.
Descrissiun
thumb|left|200px|Fiur de Lana, u Stèl Alpin, sü in muntagna El Leontopodium alpinum l'è 'na pienta perpetüa che la cress di cinch ai vint zentimeter. La pienta l'è lanüda/feltrida (e de chel trat chi 'l vegn el so nom, "fiur de lana"), menter ch'i sutij föj, lungh pü u manch cinch zentimeter, hinn bej pelus, suratüt in sü la part desuta. Di cinch a quindes petaj furmen una stèla a pü punt inturn al fiur stess.
I pientiscej fiurissen intra lüj e setember.
Difüsiun e Spazzi de Vida
thumb|left|Mügg de inscí ciamaa Edelweiss, u Stèl Alpin, in sül [[Höfats, un munt in de l'Allgäu]] La Stèla Alpina vün la tröa in muntagna, in sü l'intrega cresta alpina, is sü i Pirenee e in di Balcan, in sü i praa prejus e in sü i brigh calcarij (de rar in sü i alp) intra i 1.800 e i 3.00 meter in sül nivel del mar. Fiur cumpagn de la Stèla Alpina se tröen in Tibet, in sül Himalaya, in Giapun, Corea, e.i.v.
Pericuj & Prutessiun
La Stèla Alpina l'è in pericul d'estinsiun in sü i alp, suratüt in Germania. Anch in Italia, in Austria e in Sgüissera a l'è prutegiüda de la legg di Regiun, Pruvinc, Länder e Cantun e vün la po no catà sü.
Lisanza
Lisanza (istess in italian) l'è ona frazzion del comun de Sest, in de la Provincia de Vares. El paes el se troeuva a nord-ovest del center comunal, in su la riva del Lagh Magior. A l'è stada on comun indipendent fina al 1928. Al temp di piev a l'era denter a la Piev de Angera.
Strada europea E806
La Strada europea E806 a l'è 'na strada europea in Portugàl. La conliga Torres Novas e Guarda e l'è longa 78 km.
Cerdido
El sò codes statistegh l'è.
Strada de segonda class 494
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 13.4 km.
Noisettia
Noisettia l'è 'n zèner de piànte che fà part de la famìa botànica de le Violaceae. El töl dét òt us tasonòmiche, ma de chèste apéna giöna l'è acetàda come spéce, dò i cunsideràde come sinònim e sich le g'ha amò de éser valütàde. .
L'ünica spéce acetàda l'è:
Abondance (FR-74)
Abondance l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Abondance, del circondàre (arrondissement) de Thonon-les-Bains e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 55.84 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 840 méter a 'na altèsa màsima de 2420 méter s.l.m.
Saint-Pierre-la-Roche
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.92 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 280 méter a 'na altèsa màsima de 711 méter s.l.m.
Moulès-et-Baucels
Moulès-et-Baucels l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Ganges, del circondàre (arrondissement) de Lodève e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 22.78 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 156 méter a 'na altèsa màsima de 727 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Moulès-et-Baucels l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Küsnacht
Küsnacht a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Meilen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.35 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Küsnacht al se tröva a una altitüden de 413 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Erlenbach, Herrliberg, Kilchberg, Maur, Rüschlikon, Thalwil, Zollikon, Zumikon. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Collonges (VS)
Collonges a l'è un cumün svizzer del distret de Saint-Maurice, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.3 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Collonges al se tröva a una altitüden de 452 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bex (VD), Dorénaz, Evionnaz, Fully, Lavey-Morcles (VD), Saint-Maurice.
Lhota Rapotina
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Blansko.
Stazion de Lamezia Terme Sambiase
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi con la Region Calabria.
Szenna
a l'è un comun del Distret de Kaposvár, cont una popolazzion de abitant.
Saicourt
Saicourt a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.75 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Saicourt al se tröva a una altitüden de 749 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Tramelan, Mont-Tramelan, Tavannes, Reconvilier, Saules, Sornetan, Châtelat, Lajoux, Les Genevez.
miniatura|manzína|250px|Bellelay (Saicourt)
Storia
Saicourt l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1262 col nom de Zacurt.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Staré Město (Bruntál)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Bruntál.
Neustadt am Kulm
Neustadt am Kulm l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alt Palatinato. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Neustadt an der Waldnaab. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 20.30 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Neustadt am Kulm la se tróa a 'na altèsa de 517 méter sura 'l leèl del mar.
Biancavilla
Biancavilla l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Catania. El g'ha presapóch 21.846 abitàncc, 'na superfìce de 70 km² e 'na densità de 312 ab./km². El cunfìna coi cümü de Adrano, Belpasso, Bronte, Castiglione di Sicilia, Centuripe (EN), Maletto, Nicolosi, Paternò, Ragalna, Randazzo, Sant'Alfio, Santa Maria di Licodia, Zafferana Etnea.
Gazàne (Prezéi)
Gazàne l'è 'na frasiù del cümü de Prezéi, en Val Sabia, Pruvìncia de Brèsa. L'è la frasiù che se tróa piö delóns del cèntro comünàl che l'è la frasiù de Sotacastèl (en pér de chilòmetri). La se tróa a 343 méter sùra 'l leèl del mar e la g'ha presapóch 500 abitàncc.
Weinmeisterstraße (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Pineda de la Sierra
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Pradilla de Ebro
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Střížovice (Zlín)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Zlín e del distret de Kroměříž.
Zoppola
Zoppola (en furlà: Çopule; endèla parlàda locàl: Çopula) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Pordenone. El g'ha presapóch 8.233 abitàncc, 'na superfìce de 45 km² e 'na densità de 183 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arzene, Casarsa della Delizia, Cordenons, Fiume Veneto, Pordenone, San Giorgio della Richinvelda.
Strada statal 233 Varesina
La  a l'è 'na strada statal d'Italia de proprietà de ANAS e gestida anca di province de Milan, Com e Vares. Longa 72 km, la conliga Milan al confin con la Svizzera a Pont Tresa.
Invó
Invoo in Piemuntes; Invorio in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha una popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Amén, Arona, Bulzan, Burbané, Briga, Culassa, Gatich, Gussön, Meina e Parscé.
El paes l'era cunussüü 'me Invoo de Sota fina al 1928, quand che l'è staa tacaa a Invoo de Sura.
In del 1250 gh'è nassüü el Matee I Viscunt, fütür signur de Milan.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Invó l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Strada europea E134
La Strada europea E134 a l'è 'na strada europea in Nurvegia verta del 1965. La conliga Karmøy e Frogn e l'è longa 472 km.
Morêtel-de-Mailles
Morêtel-de-Mailles l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Goncelin (Goncelin), del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère (Grenoble).
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Vully-les-Lacs
Vully-les-Lacs a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully. in del Canton Vaud. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 24.4 km², e al se tröva a una altitüden de 533 meter sura al livel del mar.
Morêtel-de-Mailles
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.7 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 250 méter a 'na altèsa màsima de 1178 méter söl leèl del mar.
Vully-les-Lacs
In del mes de nuvemeber del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Bellerive, Chabrey, Constantine, Montmagny, Mur, Vallamand et Villars-le-Grand han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Vully-les-Lacs. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011.
El cumün de Vully-les-Lacs a l'è tacaa ai cumün de Cudrefin, Avenches, Delley-Portalban, Haut-Vully e Saint-Aubin.
Borlada de Costantinopel
miniatura|La borlada de Costantinopel, miniadura francesa contemporania. La borlada de Costantinopel (in grec: Ἃλωσις τῆς Κωνσταντινουπόλεως; in turc: İstanbol'on Fethi, Conquista de Istanbul) l'è staita la conquista otomana de la capitala de l'Imper Bizantin ind el 29 de maj del 1453. La toma de la citaa l'ha segnad la fin de l'Imper d'Orient, qe al durava de circa mella agn; i territore restaits i sarà conquistads ind el jir de poc agn (la Morea ind el 1460, e l'Imper de Trabisonda, stat bizantin indipendent nassid despò de la IV croxada, ind el 1461).
L'assede, guidad del sultan Maomet II, de apena 21 agn, l'era començad duu mis inants. I bizantin i era guidads de l'imperador Costantin XI Paleolog, incoronad ind el 1448.
Dei storeg i dovra la data de la borlada de la citaa per marcar la fin del Medioev.
Ol contest
Ind el 1444 la bataia de Varna, con la distruzion de l'armada cristiana, la segnerà la fin dei tentativ ocidentai de descaçar i turc dei Balcan. Prope in qesta ocasion l'è stait ciar ol pericol, per i turc, de hir-g miga ol controll total del Streit dei Dardanei: prima del rivar dei trœpe fresqe de l'Anatolia, blocade de la flota veneziana (sqivada fors grazie ai condizion atmosferege), i Otoman i era dree a perder la guerra, tant qe ol sultan Murad II l'hera domandad un armistizi, in cambe de la cession d'un qualc territore a Serbia e Ungeria.
Maomet II
miniatura|Ol Maomet II a'l coo del so esercet, cond arent ol canon de l'Urban. Ol Maomet II l'era deventad sultan ind el 1451, a l'etaa de 21 agn. Joven e ambizios, l'era semper stait ossessionad del penser de conquistar Costantinopel. Ol so pader, ol Murad II, a l'hera slontanad plu volte de la cort per circar de calmar i so ecess.
Una volta indait a'l poder, l'hera subet començad a organizar la presa de la citaa. In del avril del 1452 l'indava de dent ol territore imperial, in su la sponda europea del Bosfor, e al començava la costruzion de la forteza ciamada Rumeli Hisar, poc de plu d'una dexina de qilometer a nord de Costantinopel. In quater mis ol lavorar l'era fenid. Insema a la forteza de Anadolu Hisar (prope denants, su de l'oltra riva), al rendiva asquas impossibel per la citaa i collegaments cond el Mar Neger (e sovertut cond i colonie jenovese in Crimea). I ambassador de l'imperador bizantin, mandads a protestar, i sarà decapitads.
Ol sultan al fa anc descaçar tuts i grec ind la zona de Edirne; e al riverà anc'pò a trasferir-s per tri dé denants a Costantinopel per studiar i so difese.
L'esercet organisad del Maomet II a l'è imponent: plu de 160000 omegn (ma vergun al dix anca 700000), intra i quai 12000 janisser, i trupe cernide. Ol parc artelaria l'è ol plu grand mai vest. Anc la flota l'era imponent: ol sultan l'era capid qe la ciav de la vitoria l'era circondar la capitala bizantina de tute i bande. I font plu prudent i parla de plusse de cent nav.
Costantin XI
Dop de la so incoronazion, l'hera començad a circar dei aiœts in ocident, in cambe de l'union de la ciexa ortodossa a qella catolega. Ma la situazion l'era miga favorevola: dop de la bataia de Varna, l'Ungeria (qe l'era in bega cond el Sacro Roman Impero) e i oltre potenze orientai i g'hera miga i forze; França e Ingilterra i era dree a combater-s ind la Guerra dei Cent Agn; Venezia e Jenova i era in contrast intra de lor. Adoma ol Papa Nicolò V l'hera respondid a l'apell, e ind el 1452 i era rivads a Costantinopel 200 arcer. Ol 12 de dexember de l'istess ann la sarà proclamada l'union intra i ciexe, miga senza malumor ind la citaa. I g'era anca dei importants nobei qe i era miga decorde: per esempe ol Megas Dux Luca Notaras al dixiva de preferir i turc a'l Papa. Intratant l'imperador al riceviva ol permess dei Venezian de la citaa per ciapar i nav latine per la difesa.
Pimonte
Pimonte l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 5.888 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 491 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agerola, Castellammare di Stabia, Gragnano, Positano (SA), Scala (SA), Vico Equense.
Borlada de Costantinopel
Costantin XI
In del jenar del 1453 i riva 700 jenoves guidads del famos condotier Joann Jostiniani Longo, qe l'è nominad del Costantin comandant del front de terra, cond el titol de strategos autokrator. Al riva anc'pò un nobel castiglian, ol don Francisco de Toledo (qe al dixiva de vesser un discendent dei Comnen), e al se jonta ai difensor anc ol prencep Orkhan, pretendent a'l tronn otoman qe al viviva a Costantinopel.
Ol total dei forze l'è miser: 4000 soldads bizantin, 2000 forester, 983 citadin grec (intra i quai anca dei moneg), per difend i circa 22 qilometer de la cerca dei mure.
La flota la contava 37 nav, circa mitaa latine, protejide de la granda cadena del Coren d'Or. I jenoves de Pera, ol quarter in su l'oltra riva del Coren, i s'era deciarads neutrai, ma i hera dait ol permess de tacar-la ind la so banda.
L'assede
miniatura|Sqierament dei trupe e dei comandants ind el assede I Otoman i comença a bombardar i Mure de Teodosi ol 6 de avril, in seguet a'l refud de l'imperador bizantin de consegnar la citaa. Dop de apena do dé, un toc intra ol palaz dei Blacherne e ol Lycus l'era jamò crollad; ma ol dé dop i difensor i hera jamò rivads a justar-l su. Intratant ol sultan al fa començar a scavar dei galerie sota i mure e a impienir ol fossat.
Grazie a'l canon de l'Orban (anc se al pudiva sbarar adoma set volte per dé), i Otomàgn i derv for tants bux in dei mure, ma de nocc i bizantin i lavora per sistemar-le con dei ploc e dei sac de terra; indove ol mur al g'è plu, i tira in pé dei palizade de legn e baril de sabia. Per circar de protejer i mure de i artelarie otomane, i assediads i dovra dei tapé de lana e de cœram.
Anc in sul mar i turc i g'ha dei dificoltaa: do assalts, ol 9 e 'l 12, per circar de penetrar ind el Coren d'Or, i è fermads de i nav a difesa de la cadena. Ind i dé despos, però, i riva dei oltre nav de rinforz per ol comandant Balta-oghlu, e insé i turc i riva a controlar tut ol Mar de Marmara.
Ol 18 un massess assalt ind la zona centrala di mure (la plu ruvinada dei bombardaments e cond el fossad impienid), començad do ore dop del tramont, l'è fermad del Jostinian despos de quater ore e 200 morts intra i assaltador.
Duu dé dop una minuscola flota greca-jenovesa l'è rivada a sqivar ol bloc naval e a refœrnir la citaa de arme e de maiar.
miniatura|left|Maomet II al varda i operazion L'era ciar a'l sultan qe senza rivar a entrar ind el Coren d'Or e tacar i mure anc de qella banda, i bizantin (anc se poc) i pudiva tegnir la citaa. Vergun al g'hera cœntad su qe i Venezian i hera spostad via terra una flota del Adije a'l lag de Garda. Insé ol 20 de avril tante mella artijan i començava a lavorar per preparar ol trasport de 72 nav in su la terra per 4 km, per ajirar Pera e entrar ind el Coren d'Or. In qesta ocasion l'è staita fatala la cerna dei jenoves de Pera de mantegnir la neutralitaa, perqè i havress pudid subet blocar tut.