cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metropolitana de Turin
Cost
El cost de gestion a l'è de 25,6 milion de euro a l'ann. , numer da indue se g'ha de trà-indree i introit da bijett venduu per 7,5 milion de euro
Critich e risültaa
270px|thumb|left|Passegger che a hinn dree a spetà la metropolitana a la stazion de Piazza XVIII Desember. In del 2006, la metropolitana a l'è stada criticada in del comun dal capo de la minoranza perchè diseven che a l'era minga doperada assee e che a l'era costosa. Segond i prevision, el numer de personn che averïen dovuu doperaa la red sarïa de circa 40.000 passegger al dì, ansa se, al principi, domà in 20.000 la doperaven. Depos on primm period che, per davera, la gent che doperava la metropolitana l'era minga assee, a partì de april, i passegger hinn aumentaa fin a vess 28.000 al dì, e 'l 2 de ottober 2006 a l'è staa battuu per la prima voeulta el numer de 40.000. A la fin del 2007, la media di passegger a l'era de 67.000 personn al dì e, nel 2009, i passegger che doperaven la metropolitana a hinn rivaa a vess 90.000 al dì e, poeu, 130.000, anca grazzi al slongament del percors in del 2011. In del 2012, 38,6 million de passegger hann doperaa la red, e l'agn depos, in del 2013, in media 107.000 passegger al dì (39 million de passegger straportaa a l'agn) , anca se menter a gh'eren event speciaj, anca 200.000 person la doperaven.
Linea M1
270px|thumb|drita|Maopa de la linia M1. La linia M1 de la metropolitana de Turin la conliga la cittaa dal ovest, cont el capo-linia a Fermi (in del comun de Colègn), al sud, cont el capo-linia a Lingott (in del comun de Turin).
La linea a l'è longa 13,2 km e la g'ha 21 stazion. La linia la se troeuva tota in del comun de Turin, foeura del capo-linia "Fermi", la stazion de "Paradis" e 'l deposet che a hinn in del comun de Colègn. Chì, i edifiz e la sistemazion de foeura del deposet a hinn staa progettaa di architett Tommas Muirhead, de Londra, e Giovann Brino, de Turin, e comprenden minga el deposet apena, ma anca sì i offizzi direzionaj, el center computerizaa del sistem e i ofizzin de manutenzion.
Al contrari di red de alter cittaa talian, a Turin a gh'hinn minga destinguament ofiziaj de color per i lign de la metropolitana e di lign de la superficia. Tutavia, si come el gialt a l'è 'l color doperaa da la GTT in su la metro, ona quaj voeulta, la linia a l'è segnada del color chì.
Orari de avertura
El servizzi el scomincia tutt i dì a i cinq e mezza de la matinna, foeura de la dumenega e di dì de festa che 'l scomincia ai sett or. El lundesdì, el servizzi el finiss ai des, mezz'ora prima del mardì, mercurì e gioeubia; el venardí e 'l sabet el servizzi el finiss a l'ona e mezza de nocc, menter la dumenega e di dì de festa el finiss a l'ona.
Freguenz
I freguenz di treni a vann, in di vor de ponta, di trii menut (da i sett e mezza de la matinna a i noeuv or) a i ses/noeuv menut in di alter orari.
El temp total de percorenza da on capo-linia a l'alter a l'è de circa 21 menut.
Caratteristigh tecnigh
270px|thumb|right|Galeria de la metropolitana indue curren i treni automatigh VAL. La metropolitana de Turin a l'è ona metropolitana ligera automatica su gomma costruida cont el sistema VAL inventaa da la societaa francesa Matra, depos vess stada comprada da la Siemens e mettuda-insemma inde la societaa Siemens Transportation System. Al dì d'incoeu, la linia M1 de la metropolitana la g'ha 52 convoj del model VAL 208.
I stazion, che a hinn lontan vuna de l'altra de 550 meter in media, a gh'hann ona longhezza de circa 60 meter e a hinn, donca, giust per fà fermà i treni, che a hinn longh 52 meter e gh'hann 440 post de setas-giò. Domà i stazion de scambi de Pòrta Neuva e de Pòrta Susa a hinn pussee grand. Tucc i stazion a hinn staa disegnaa del studi de architecc Bernhard Kohn & Associés.
Progett
I progett d'incoeu a hinn el slongament de la linia che la gh'è gemò e l'avertura d'ona linia noeuva, la linea M2.
Tranvia Vares-Angera
La  a l'è stada 'na tranvia a scartament metrich longa 28 km.
Verta del 1914 e sarada in del 1940, l'era in Lombardia.
Buscion
"L'è gnuu giò de la Val Brembana a cavall d'on buscion in d'on dì de pienna! ''Moeud de dì de Milan"
El buscion (sinonem: bondon, cocon, stoppon... ) l'è on lavorà che 'l serviss per sarrà su l'avertura de on qualsessia contegnidor. Hinn cognossuu soratutt quei di bott e di botili, ma anca per i baslott de qualsessia forma. Poeuden vess faa su de legnazz, de metall, plastega o de alter materiai sintetegh.
El nomm
La parolla buscion la riva del frances boccon. La radis de quell termen chì l'è minga certa.
Venarotta
Venarotta l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 2.270 abitàncc, 'na superfìce de 30 km² e 'na densità de 76 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ascoli Piceno, Force, Palmiano, Roccafluvione, Rotella.
Pourchères
Pourchères l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Privas, del circondàre (arrondissement) de Privas e del dipartimènt de l'Ardèche.
Dobroslavice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Opava.
Pourchères
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.64 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 428 méter a 'na altèsa màsima de 1041 méter s.l.m.
Öpfingen
Öpfingen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Alb-Donau. La superfìce del teretóre del cümü l'è de 8.88 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Öpfingen el se tróa a 'na altèsa de 504 méter sura 'l leèl del mar.
Bularros
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Schnifis
Schnifis l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Feldkirch e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
Ucitan
thumb|right|300px|Manifestaziun de 20000 persun per el dirit di Ucitan a [[Besièrs in 2007]] L'Ucitan (o lengua d'Oc) a l'è una lengua rumanza che l'è parlada in Ucitania: in del süd de la Franza, in del Piemunt, in del cumün calabres de Guardia Piemontese (La Gàrdia) e in de la Val d'Aran (che l'è in Catalugna) indue che l'è recugnussüü cumè lengua ufiziala regiunala ciamada aranes del 1990.
Se stima che d'una pupulaziun de 14 o 15 miliun de ucitan, a hinn dumà intra 500 000 e 2 mijun quij ch'a hinn bun de parlà ben l'Ucitan, perchè a l'è una lengua che l'è duprada poch in sucietà.
L'Ucitan al sumeja al Catalan.
Storia
L'Ucitan el vegn del Latin vulgar parlaa in de la regiun che i Ruman ciamaven Provincia, cugnussüda al dì d'incö cunt el nom de Pruvenza. El ciapa 'l sò nom de Lengua d'oc, de la sò manera de dì de sì, oc, derivaa del latin hoc (= "propri quèst chì"). Quèsta definiziun l'aveva duprada, per esempi, el Dant Alighiee, per fà pöö 'na distinziun del Franzes (lengua d'oïl, de hoc ille = "pròpri quèll lì") e de l'Italian (lengua del sì, de sic = "inscì"). In del Etaa de Mezz l'è stada vüna di lenguf püssee dupráa in del camp literari: pueta cumè Arnaut Daniel e Bernart de Ventadorn hann cuntribüii a creá, cunt i sò cumpuniment, la cultüra de l'Amur Curtes, preduminanta per secuj in Europa.
La cultüra Pruvenzala l'ha scuminciaa a burlà giò quand, in del XIII secul, che l'è stada fada una Crusada cuntra i eretich Albiges, che viveven in de la püpart di cas in Pruvenza e che in de l'Amur Curtes aveven truvaa un leaa (e vün di argument principaj a l'era propi l'aversiun cuntra el matrimoni catolich). La Crusada l'ha batüü i eretich e l'ha faa föra gran part di òmen de cultüra de la Franza meridiunala. De stu mument chí (pü o manch el 1230) i test Pruvenzaj hann scuminciaa e vegnì manch, e la cultüra curtesa la s'è spustada in Sicilia, indue che'l regnava l'imperadur Federich II, che l'era püssée liberal di olter munarca del temp. Semper el Dant Alighiee l'ha recugnussüü a la puesia murusa ucitana un'impurtanza tal in de la storia de la literatüra vulgar che in de la Divina Cumedia l'ha rendüü umagg a l'Arnaut Daniel, quand che 'l rencuntra a la fin del Pürgatori, cunt el fàgh parlà propi in Ucitan (ünich cas in tüta l'opera del pueta fiurentin che un persunagg el parla in de la propia lengua; e ünich cas de puesia ucitana in terzinn). "Tan m'abellis vostre cortes deman,
qu'ieu no me puesc ni voill a vos cobrire.
Ieu sui Arnaut, que plor e vau cantan;
consiros vei la passada folor,
Violay
Violay l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Néronde, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
Ucitan
Storia
e vei jausen lo joi qu'esper, denan.
Red di tram de Kam"jans'ke
La  a l'è 'l sistema dol tram usad da la cità de, in Ucraina.
Violay
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 27.07 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 535 méter a 'na altèsa màsima de 1004 méter söl leèl del mar.
Ucitan
Storia
Ara vos prec, per aquella valor
que vos guida al som de l'escalina
- Divina Cumedia, Pürgatori, Cant XXVI, vv. 141-147
Pö, cunt l'ünificaziun de la Franza, i sò munarca (ad esempi el Lüis XII), hann pensaa che una manera de tegnì tüt tacaa el paes a l'era quela de duprà una lengua ünega, e dunca hann spingiüü a desvilüpà la lengua d'oïl, spezialment el dialett de la regiun de Paris, che pö l'è diventaa el Frances mudern. De 'stu mument chì (a s'emm pü o manch in del XVI sécul) i dialett meridiunaj hann scumenzáa a vess dupráa de manch, fin al dí d'incö, ch'a hinn in de l'istessa cundiziun di lenguf minuritari in Italia.
Dialet de l'Ucitan
L'Ucitan el presenta una cuntinuidà lenguistiga. A bun cünt, per resun de categurizzaziun lenguistica, hin staa definii di dialet. Segund Jules Ronjat, el guascun el custitüiss el sul dialet ciarament diferenziaa, menter i limit intra i alter dialet resten flüid. Föra da la classificaziun dialetala usüala, esisten anca alter metud de classificaziun scientifiga di parlà ucitan.
Prima de tüt la ghe saria una classificaziun sura-dialetala, che la spartiria quela lengua chì in ses toch:
I ses dialet sarien pö classificaa in trii grüp suradialetai:
Classificaziun del Pierre Bec:
L'in ucitan
Devant de ma fenestra
Lhi a un aucelon
Tota la nueit chanta
Rit.: Se chanta, que chante
Chanta pas per iu
Chanta per m'amia
Qu'es deluenh de iu
Aquelas montanhas
Que tant autas son
M'empachon de veire
mons amors ont son
Rit.
Baissatz-vos montanhas
Perqué pòsque veire
El Paternoster Ucitan
ATENZIUN: i variant chì de sota hin minga scrit tücc cun l'istessa urtugrafia. Paire nòstre que siès dins lo cèl,
que ton nom se santifique,
que ton rènhe nos avenga,
sus la tèrra coma dins lo cèl.
Dona-nos nòstre pan de cada jorn,
perdona-nos nòstres deutes
coma nosautres perdonam als nòstres debitors
e fai que tombèm pas dins la tentacion
mas deliura-nos del mal.
Amen. Paire nòste, que siés dins lo cèu,
que ton Rènhe nos avèngue
que ta volontà se fague,
sus la terra come dins lo cèu.
Dona-nos vuèi nòste pan de cade jorn,
perdona-nos nòstes dèutes,
come nosautres perdonan als nòstes debitors.
E fai que tombem pas dins la tentacion,
Mais deiléura-nos dau mau.
que lo voastre nom sigue sanctificat
que lo vostre renho arribe,
que la vostra volontat sigue facha,
sus la terra coma au ciel.
Donatz-nen ancuèi lo noastre pan de cada jorn,
coma perdonam en aquelos que n'an ofendut.
Non nen laissetz sucombar à la tentacion,
mas liberatz-nos dau mau,
amen. Nòstre paire qu'és al cél,
ton nom sia sanctificat;
ton rènhe benga.
Ta bolontat sia facha
en la terra coma al cél.
Dona-nos agouéi nòstre ap dé cada jorn,
e perdononos nòstras offensas
coma nosautres perdonan en d'aquelis que nos au offensats
e no nos endusuiesques pas en tentaciéon;
mais deliora-nos del malin,
amen. Paire Nòstre, que siés dins lo Ciel,
Saint-Raphaël (FR-83)
Saint-Raphaël l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Raphaël (l'è 'l capolöch), del circondàre (arrondissement) de Draguignan e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 89.59 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 560 méter s.l.m.
Ucitan
El Paternoster Ucitan
que tio nom se santifique
que ta volontat sibi facha
Dona-nos, aura, lo pan de tuchi lhi jorns
e pardona-nos i nòstri peccats
coma nosautri ilh pardonèm an aquilh que nos fan de mal.
E pòuça-nos pas a la tentacion,
mas delibera-nos dal mal.
Dialet de Bollena
Dio adonca que als temps del prim rei de Chipri, après que Jofrèi de Bolhon aguèt conquistat Tèrra Santa, arribèt qu'ona bella frema de Gascònha se n'annèt en pelerinatge au San Sepulcre, e que au sio retor, arrivau en Chipri, foguèt insultau villanament da quarques òmes scelerats. D'aquel fach, ella non cessava mai de sei laumentar, e pensèt ben per sei consolar d'anar sei plagner dal rei, ma carcun lhei diguèt que seria stat inutil, perquè menava tant una maria vita que non solament non vendicava leis affronts fachos als autres, ma supportava amb viltat aquels qu'eran fachos a el mesme. Talament que aquel que l'avìa amb el, podìa sfogar la sio rabbia e lei faire onta e vergònha. En sentent aquò la frema, desperadu de la vendetta, sei proponèt de voler far cessar l'ontosa condicion, en laquel lo rei sei trovava. Sei presentèt en plorant davant d'el e lei diguèt: "Mon signor, io non vei sio vengut trovar per vendicar l'injúria que m'es estau facha, vei sio vingut trovar per que m'ensegnès en pau coma fetz per supportar aquelas que vei fan e per emparar da vos a supportar l'injúria facha a io; e sietz tant buòn a leis supportar, que v'asseguro que vos donerìa volentier a portar la mio!".
Lo rei, que fin alora era stat on pigràs, coma se sei resvelhèissa da on suòn, commencèt a vendicar severament l'injúria facha a aquella frema, e diventet terrible persecutor de tots aquels que sei permettesson de far on insult a la sio corona.
[http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n644/mode/2up ibidem, pag. 624]
Dialet de Nizza
Dio donca que ais temps dau premier rei de Chipri, après la conquìsta facha de la Tèrra Santa da Gottifré de Bolhon, arrivèt que ona nòbla frema de Gasconha annèt en pelegrinatge au Sepulcre, dedont en retornant, arrivada que foguèt a Chipri, siguèt da quauques òmes scelerats villanament outragiada. E sei lamentant d'acquò sença minga de consolacion, ella pensèt de s'en anar planher dau rei; ma lei foghet dich per quaucun que aurìa perdut la fatiga, perquè éu era d'ona vita tant libertina e tant pau de buòn que, non pas de vendicar lis ontas deis autres amb justìcia, ansi on nùmero infinti d'aquellis fachos en éu, amb ona viltat desonoranta, nen sopportava; talament que quossigue que auguesse quauque resentiment, l'esfogava en li faguent quauque onta o despièch vergonhós. Sentent acquò la frema, desperada per la vendetta, per sei consolar on pau de la siéu pena, pensèt de voler puènhe la viltat d'aquéu rei; e anant si pluerant davant d'éu, diguèt: "Miéu sinhor, iéu non veni a la tiéu presença per vendetta qu'aspèri de l'injúria que m'es estada facha ma, per soddisfacion d'aquesta injúria, tei pregui que mei muòstres come tu sòffres aquellis que iéu senti quei tei son fachos, a fin que leis emparant da tu, iéu pòsqui amb pasiença soportar la miéva; la quala, Diéu sau, se lo podèissi faire, volontier tei donerei, perquè tu lis sabes tant ben portar!".
Lo rei, que fin allora era stat long e pigre, coma se sei revilhèisse dau suòn, en commençant da l'injúria commessa vers aquella frema, la quala vendiquèt severament, devenguèt on persecutor saverissimo de cadun que faguesse, d'allora en avant, qauqua rem còntra l'onor de le siéu corona.
[http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n644/mode/2up ibidem, pag. 624-625]
Dialet de Sospello
Sospello (Sospel in frances) l'è un paes del paes mentunasch, e la sua parlada l'è un poo de transiziun tra l'Ucitan e 'l Ligür: dunca el gh'ha carateristigh de tüt dò i lenguv
O rei, fin allora tant carònha e buàn a ren, coma se se foguessa reviat da un suàn, en commençant dau tuàrt fach en aquesta frema, que annèt vendicar amb rigor, deventèt persecutor sever de cadaún que d'allora en la faguessa quarqua ren cuàntra l'onor da sio corona.
Castillo-Albaráñez
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Ucitan
Dialet de Sospello
[http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n644/mode/2up ibidem, pag. 625-626]
Ucitan standard (tradüziun de Frédéric Mistral)
I tèms dóu proumié rèi de Cipre, après la counquisto de la Terro Santo pèr Jaufret de Bouioun, se trovo qu'uno noblo damo de Gascougno anè 'n pelerinage au Sant Sepucre; e 'm acò 'n s'entournant, coume arribavo in Cipre, fuguè brutamen óutrajado pèr quàuqui scelerat. E d'acò descounsoulado e adoulentido, se pensè d'ana reclama au rèi, mai ie fuguè di pèr quaucun que farié 'no cambo lasso, pèr-ço-qu'acò 'ro un rèi de tant pau de causo e tant pau de d'ounour que riscavo gaire de venja coume se dèu lis escorno dis autre, dóu moumen qu'em'uno bassesso vituperablo n'avalavo tant-e-pièi-mai que i'èron facho à-n-éu, bèn tant que tóuti aquéli que reçaupien quauqe grèuge, lou bevien emé sa vergougno. D'ausi acò, la damo, desesperant d'èstre venjado, pèr avé quauque soulas de sa nouiso, tirè lou plan de pougne la quietivié d'aquéu rèi. E 'm acò s'anè plagne davans éu e ie diguè: "Moun segne, ié noun vène en ta presènço pèr venjanço qu'espère de l'injùri que m'an fa; mai, pèr ma satisfacioun, ensigno-me, te prègue, coume fas tu pèr soufri à ço que te dison, lis injùri que te fan, pèr fin qu'à toun escolo iéu posque supourta la miéuno emé paciènci, laqualo, Diéu lou saup, voulontié te dounariéu, s'èro poussible, d'abord que tu lis suportes tant bèn".
Lou rèi, que jusqu'alor èro esta pigre e pataras, se revihè coume d'un som, e coumençant pèr lou grèuge d'aquelo damo, que venjè aspramen, éu devenguè d'aqui persecutour mai-que-mai rege de tóuti aquéli que desenant coumeteguèron quaucarèn contro l'ounour de sa courouno.
[http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n732/mode/2up ibidem, pag. 712]
VERSIUN IN URTUGRAFIA CLASSIGA:
Ai temps dau promier rei de Chipre, après la conquista de la Tèrra Santa per Jaufré de Bolhon, se tròba qu’una nòbla dama de Gasconha anèt en pelerinatge au Sant Sepucre; amb aquò en s’entornant, come arribava en Chipre, fuguèt brutament otratjada per quauquei scelerats. E d’aquò desconsolada e adolentida, se pensèt d’anar reclamar au rei, mai ié fuguèt dich per quauqu’un que fariá una camba lassa, per çò qu’aquò èra un rei de tan pauc de causas e tan pauc d’onor que riscava gaire de venjar come se deu leis escòrnas deis autres, dau moment qu’amb una bassesa vituperabla n’avalava tant e puèi mai que i èran fachas an eu, ben tant que toteis aquelei que reçaupián quauque grèuge, lo bevián amb sa vergonha. D’ausir aquò, la dama, desesperant d’èstre venjada, per aver quauque solaç de sa noisa, tirèt lo plan de pónher la quietiviá d’aqueu rei. Amb aquò s’anèt plànher davant eu e ié diguèt: “Monsénher, ieu non vene en ta presénça per venjança qu’espère de l’injúria que m’an fach; mai, per ma satisfaccion, ensenha-me, te prègue, come fas tu per sofrir a çò que te dison, leis injúrias que te fan, per fin qu’a ton escòla ieu pòsque suportar la mieuna amb paciéncia, la quala, Dieu lo saup, volontiers te donariáu, s’èra possible, d’abòrd que tu lei supòrtes tan ben”.
Lo rei, que jusca alòr èra estat pigre e pataràs, se revelhèt come d’un sòm, e començant per lo grèuge d’aquela dama, que vengèt asprament, eu devenguèt d’aquí persecutor mai que mai rege de toteis aquelei que desenant cometeguèron quauquarren còntra l’onor de sa corona.
Fritillaria
Fritillaria l'è 'n zèner de piànte bulbùze de dimensiù pesène che fà part de la famìa botànica de le Liliaceae. Le piànte de chèsto zèner ché se le tróa 'ndèle regiù temperàde de l'emisfér setentriunàl, i è àlte dei 25 ghèi 'nfìna al méter e vint à segónt de la spéce.
Lengua ligür (rumanza)
El Ligür (nom nativ: Léngoa lìgure o Líguru) l'è una lengua rumanza de la sota-fameja gall-italica che l'è parlada in Ligüria, in d'un quaj paes piemuntes, int una quaj part de la costa de la Francia, in del Principaa de Monach (e là el munegasch l'è vüna di lenguv ufizial) a Capraia ( in Tuscana) in Corsega a Bunifazi e in dü paes de la Sardegna: U Pàize (Carlfort in lumbard) e Câdesédda (Calaseta in lumbard; a Calaseta però i abitant a hinn urmai mes'ciaa cunt i Sard). Infin, di dialet cumpagn del Ligür hinn parlaa anca in tel volt Apenin piasentin, spezialment a Bobi. El dialett de quest cumün emilian chì l'è parlaa pür a Brall de Pregöla, in pruvincia de Pavia.
Baileyton (Alabama)
a l'è una cità da l'Alabama, part da la, con abitant e  familie.
Lengua ligür (rumanza)
In del dialet büstoch del Lumbard gh'è una mota de inflüenz ligür, per via da la presenza de pupulaziun ligür in de la zona in epuca prerumana.
El sò dialet püssè impurtant a l'è el Genues, ciamaa Zeneize o Zeneise, el dialet de Genua. Intra i lenguv gal-italich, el Ligür a l'è quel che'l fà vidè i carater de transiziun vers i lenguv de l'Italia del center e del süd. El Ligür a l'è una lengua in pericul perchè la parlen suratüt i vecc, e de spess i giuin cugnussen minga. La lengua ligüra se duvaria cunsiderala 'me una lengua regiunala o minuritaria per la "Carta Eürupea dij lenguf Regiunaj o minuritari", che in del Art.1 la dis che cume i lenguf regiunaj o minuritari se cunsideren i lenguv ... ch'a hinn minga i dialet de la lengua ufiziala del stat. La "Carta Eürupea dij lenguf Regiunaj o minuritari" l'è stada apruvada el 25 giügn 1992 e l'è in vigur del 1 mars 1998. L'Italia l'ha firmada la Carta el 27 Giügn 2000 ma l'ha minga anmò ratifigada. A gh'hinn anca:
In genoves
Poae nostro che sei nei çê, o vostro nomme seja santificao, Vegna o vostro regno, si faza a vostra voentae comme in çê, cosi in taera. O pane nostro quotidiano deeme ancheu, e perdonè a noiâtri i nostri debiti, comme noiâtri perdonemo i nostri debitoi, e no ci lasciè cadè ne tentazion ma liberateci da mä. Amen.
Hüntwangen
Hüntwangen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.97 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
Bicocca (arnes)
Ona bicocca o bicocchin (olter nomm: vindol/vindel, bicoccola, baderla, guindola, ghindol, guinden, (s)tornell) l'è on arnes che 'l serviss a fà giò i asc. L'è compagna de l'aspa, ma el fa el mestee invers. In de la version pussee spantegada, la bicocca l'è fada su cont on alber con scià on girell, indè che ghe gira intorna l'ascia che se gh'ha de fà giò. L'alber el gh'ha ona bas pussee greva o 'n morsett, che tegnen fermo tutt el rest del machinari intant che 'l va.
Hüntwangen
Storia
Hüntwangen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1254 col nom de Hiuntwangin.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Eydoche
Eydoche l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Grand-Lemps, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.58 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 493 méter a 'na altèsa màsima de 629 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Eydoche l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Strada de segonda class 227
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 47.6 km.
Duvin
El cumün de Duvin a l'è tacaa ai cumün de Cumbel, Pitasch, Riein, Safien, Sankt Martin, Suraua. La lengua püssee parlada in de la comunità de Duvin l'è el rumanc sursilvan.
Storia
200px|manzína|miniatura|El palas de la posta Duvin l'è menziunaa la prima volta inturen a l'an 840 col nom de Auna. L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Lukov (Moravia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
El gh'ha el status de comun mercad.
Bundesstraße 515
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez al Nord Reno-Westfalia.
Bundesautobahn 42
La Bundesautobahn 42 a l'è 'n autostrada de la Germania gestida de Ministeri Federal di Straport e de l'Infrastruttura Digital. Longa 58 km, la conliga Moers e Dortmund.
Legnazz
El legnazz a l'è on rivestiment vegetal. El vestiss el fust e i radis di piant legnos: lilinscì el sostituiss la pell. L'è la part pussee esterior de la rusca di alber e l'è faa su de on tessuu bell leger, poros e impermeabil. El protegg i piant di insett, del fregg, de la pioeuva e de la tempesta; el ghe permett anca de respirà, grazie ai sò crenn. El legnazz el pò servì anca per vari usagg: per esempi l'è bell doperaa per i buscion del vin.
Rocafort (metropolitana de Barcelona)
Rocafort  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Barcelona.
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria Ascensoeur
Ada Lovelace
La Ada Lovelace (Augusta Ada Byron, Londra, 10 dicember 1815 - Londra, 27 november 1852) a l'è stada 'na matematega inglesa, programmatris de la macchina analitega del Charles Babbage.
In tra i sò algoritmi ghe 'n era vun per generà i numer de Bernoulli, consideraa el primm a vèss pensaa esplicitament per on computer.
A l'éra fioeula del poetta Lord Byron e de la matematega Anne Isabella Milbanke.
Acsalag
a l'è un comun del Distret de Csorna, cont una popolazzion de abitant.
Kijŏng-dong
Kijŏng-dong a l'è vun di duu vilagg che a hinn restaa denter la zona demelitarizzada larga 4 chilometer pientada-sù in del 1953 a la fin de la guerra de Corea. L'alter vilagg a l'è Daeseong-dong, inde la Corea del Sud.
Stòria
La posizion ofiziala del govern de la Corea del Nòrd a l'è che in del vilagg gh'è ona fattoria collettiva de 200 famej, servida da on center de assistenza per i bagai, asili, scoeul elemetar e segondari e on ospedaa. Tutavia, osservazion faa da la Corea del Sud, fan capì che in realtaa in del vilagg gh'è staa de cà nissun. A s'è capii che 'l vilagg a l'è staa faa-sù in di agn cinquanta del secol XX cont l'obiettiv de propaganda, per incoraggià la gent de la Corea del Sud a scappà in del Nòrd e per loggià i soldaa del Nòrd che curaven la red de postazion de artigliaria, contrafort e bunker che stan tutt intorna a la zona de confin.
In del paes a gh'hinn di edifiz cont pussee d'on pian e appartament de cement cont di color brilant, tant che gh'hann anca l'energia elettriga. La cittaa a l'è stada mettuda in ona manera che i tecc che sgargen de color bloeu e i laa bianch di edifiz se pòden vedè mej arent a la bandera de la Corea del Nòrd, se veduu da oltra el confin. Di osservazion faa cont di telescòp modern hann, però, faa capì che i edifiz a hinn, in realtaa, domà di sempliz guss de cement che gh'hann nanca i veder ai finester e nanca, adrittura, i camer dededent, cont i lus che se pizzen o se smorzen a or stabilii e marciapè voeuj nettaa-sù da custòd, inscì che 'l par che gh'è on quajghedun che 'l viv lì.
Banks (Alabama)
a l'è una cità da l'Alabama, part da la, con abitant e  familie.
Kijŏng-dong
Stòria
El paes a l'è circondaa da camp coltivaa bej gross che se pòden vedè ben da la part nòrd-coreana de la DMZ.
Guerra di pennon
In di ann 80 del secol XX, el govern de la Corea del Sud l'ha deciduu de faa-sù a Daeseong-dong on pennon alt 98,4 meter, indue podè tacà-sù la sò bandera nazionala. De contra, el govern de la Corea del Nord la n'ha faa-sù vun anca lee, alt 160 meter mettuu-giò al center del vilagg e che a l'è restaa el pennon pussee alt del mond fin al 2010. Chest event chì a hinn staa depos ciamaa cont el nomm de "la guerra di pennon".
Altoparlant per la pròpaganda
Fin al 2004, on quaj gross altoparlant a l'è staa mettuu sora i tecc d'ona quaj cà per fà scoltà di messagg de pròpaganda fin a la Corea del Sud. Al principi, el contegnuu di messagg esaltava i virtù del Nòrd in ona manera precisa comè e speronava i soldaa minga content e i agricoltor a andà a travers el confin indue sarïen staa trattaa comè di fradej. Depos, veduu el bass numer de defezion da part del Sud, i contegnuu di messagg a hinn mudà in discors de condana de l'occident putost che in musigh patriottigh trasmettuu fin a 20 or al dì. Dal 2004 i govern del Nòrd e del Sud hann deciduu, de comun acòrd, de finì con la trasmission di messagg.
Nòt
<div class="references note_colonne">
Stazzion de Mehrower Allee
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Stazzion de Ocriticum
Moviment
Al dì d'incoeu la stazzion a l'è servida domà di treni turistegh che la Fondazzion FS la fa in su la Transiberiana d'Italia.
Fagus sylvatica
Ol Fó l’è öna pianta ‘mpó cumplicada, de fati ghe piàs dóma i pòscc ömecc, ‘ndóe l' piöf de spès, con di teré frèsch, co la temperadüra che la sbale mia de cólp e sènsa tate şelade, però l’ sopórta bé l’umbréa. L’ crès de spès desperlü, ma ach ‘nsèma a i rùer, i bèdole e i paghér.
Fòie
I è de culùr ért iscür e sberlüsènt, a furma de öf impó slongade, co l'òrlo 'ntréch, ma bèl ondulàt e pié de péi picinì picinì; la fòia l'è lónga da i 5 a i 10 ghèi.
Fiùr
Ol fó l'è monòich, cioè 'l gh'à di fiùr dóma mas·cc e di fiùr dóma fèmina sö la stèsa pianta, ach se piö che de fiùr gh'è de parlà de 'nfiurescènsa, ön insèma de tace fiùr. L'infiurescensa mas·cc del fó l'è ü gèner particulàr de spiga, l'è öna spiga che la pènt in zó 'nvèce de sta sö drécia come 'n del formét e l'è ciamada amènt e per de piö 'n del fó l’è ach redunda e de culùr maròn.
I fiùr fèmina envéce i crès a dù o trì sö la pónta di ram.
Ol fó 'l fiurés 'ntra Avrìl e Mas
Ol trónch
Ol trónch l’è bèl drécc e la sò rösca l’è grişa e liscia.
Ol Fagus sylvatica ‘Purpurea’, ‘l ‘Tricòlor’, ‘l ‘Asplenifolia’ e 'l 'Pendula'
I è i Fó de ornamènt piö dovràcc: ol ‘Purpurea’ l’ gh’à töte i fòie bordó,
‘l ‘Tricolor’ ‘l gh’à i fòie bordó a lü, ma sö l’òrlo gh’è prima öna striscia röşa e pò öna bianca – şalda
‘l ‘Asplenifolia’ l’ gh’à i fòie érde ciar e pròpe tat ‘ncişe che i sömèa quase strasade
l' 'Pendula' 'nfì gh'à i ram che i pècia, che i pènt e i rìa a tocà tèra.
Bonfol
Bonfol a l'è un cumün svizzer del distret de Porrentruy, in del Canton Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.59 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Bonfol al se tröva a una altitüden de 432 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Beurnevésin, Damphreux, Vendlincourt, Courtavon (F), Pfetterhouse (F).
Mimet
Mimet l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Gardanne, del circondàre (arrondissement) de Aix-en-Provence e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 18.7 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 269 méter a 'na altèsa màsima de 779 méter s.l.m.
Stazion de Corso Vittorio Emanuele
La Stazion de Corso Vittorio Emanuele a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno in contratt de servizzi con la Region Campania.
Tranvia Vares-Vellon
La  a l'è stada 'na tranvia a scartament de 1'100 mm longa 7.1 km.
Verta del 1895 e sarada in del 1953, l'era in Lombardia.
Rossens (CH-FR)
Rossens a l'è un cumün svizzer del distret de Sarine (in tudesch: Saane), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Rosengarten (DE-BW)
El cümü de Rosengarten el se tróa a 'na altèsa de 370 méter sura 'l leèl del mar.
Patersdorf
Patersdorf l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Regen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 17.04 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Rossens (CH-FR)
El cumün de Rossens al se tröva a una altitüden de 706 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arconciel, Corpataux-Magnedens, Farvagny, Pont-en-Ogoz, Pont-la-Ville, Treyvaux.
Patersdorf
El cümü de Patersdorf el se tróa a 'na altèsa de 503 méter sura 'l leèl del mar.
Brabos
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Fagagna
Fagagna (en furlà: Feagne) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 6.035 abitàncc, 'na superfìce de 37 km² e 'na densità de 163 ab./km². El cunfìna coi cümü de Basiliano, Colloredo di Monte Albano, Martignacco, Mereto di Tomba, Moruzzo, Rive d'Arcano, San Vito di Fagagna.
Windows 95
Windows 95 a l'è stad un sistema operativ de tipo Windows 9x pensad per i PC IBM compatibel con processor sora de l'Intel 80386. Vendud del 45 de agost del 1995 al 2001, l'è stad el prim sistema ibrid 16/32 bit con interfacia grafega e bon, a diferenza de Windows 3.1, de girà deperluu e senza un MS-DOS sota, che l'era però istess la bas del sistema. L'ha mitud denter l'inovativ menù Start e la grafia del sistema l'è stada doperada, in pratega, fina a Windows 7.
Castillejo de Iniesta
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Herrieden
Herrieden l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ansbach. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 81.71 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Strada de segonda class 228
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 17.9 km.
Herrieden
Herrieden la se tróa a 'na altèsa de 423 méter sura 'l leèl del mar.
Efesit Capitel Quater
Efesit
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR>
Capitel Quater
1Dunca, v'esurti mì, el presunee in del Signúr, a caminà degnamént de la ciamada al qual sii staa ciamaa, 2cun tüta ümiltaa e gentiléza cun paziénza, supurtand el vün l'alter in del bén, 3fasend prèssa a tegnì l'ünitaa del spirit in del ligamm de la pas: 4vün corp e vün spirit, cumè anca sii staa ciamaa in de vöna speranza de la vostra ciamada:
5vün Signúr, vöna féd, vün batesim,
che l'è sü tüsscoss, travèrs tüsscoss e in de tüsscoss.
7E a ognidün de nümm l'è stada dada la grazia segund la misüra del regall de Crist. 8Dunca, el dis:
«Despö che l'è naa sü a l'alt l'ha ciapaa i presunee
e l'ha daa regaj a i vèss üman».
9E che cossa l'è «naa sü», se no che anca l'è naa giò a i part püssee bass de la tèra? 10Lü medemm che l'è naa giò l'è anca lü che l'è naa sü sura de tücc i cél, perchè l'impiena tüsscoss. 11E lü l'ha daa i apostul, prufètt, vangelist, pastúr e insegnant, 12per el fà cumplètt di sant a un laur de ministeri, al fà sü del corp de Crist, 13fin che nümm tücc sèmm riaa a l'ünitaa de la féd e de la cugnussénza del fiöö de Diu, a un omm perfètt, a una misüra de la statüra de la pienéza de Crist, 14perchè sium pü infant, slanzaa di und e purtaa in gir d'ogni vént d'insegnamént in del sfrus di vèss üman, in de la fürbizia a la falsitaa de l'errúr, 15ma disend la veritaa in del bén cressarìum in de tüsscuss vèrs lü, che l'è 'l cuu, Crist, 16del qual ogni corp l'è incurnisaa e ünii insèma, travèrs i giünt de suport segund el funziunamént in de la misüra d'ogni vöna part el fa la cressida del corp al fà sü de sé medemm in del bén.
17Dunca, disi chèst e tecti in del Signúr, che vialter caminii pü cumè anca i naziún caminen in de la vanitaa di lur mént, 18che hinn faa scür in de la mént, alienaa de la vita de Diu per via de l'ignuranza che l'è in de lur, per via de la düréza del lur cör. 19I quij che, devegnüü sénza sèns, s'hinn cunsegnaa a la spüduratéza al laur d'ogni impüritaa in de la piögeria. 20Ma vialter avii minga imparaa Crist inscì. 21Se gh'avii sentii e sii staa insegnaa in de lü, cumè l'è la veritaa in de Gesü, 22per mètev via la vegia persona del cumpurtamént prima che l'è curota per mèzz di desidéri de l'imbröj, 23e per vèss faa növ in del spirit de la vostra mént, 24e per vestìv la növa persona che l'è creada segund Diu in de la giüstizia e la santitaa de la veritaa.
25Dunca, metüü via la bala, parlee la veritaa, ognidün cunt el sò prossim, perchè sèmm member el vün di alter. 26Gh'avarìuv l'ira e pecarìuv no: el suu el andarìa no giò sü la vostra futa, 27né dee lögh al diàul. 28Lü che 'l grata el gratarìa pü, ma pütost el travajarìa, laurand el bén cunt i sò man, perchè 'l gh'àbia quajcoss de dà a lü che 'l gh'ha besogn. 29Nissüna parola cativa la andarìa föra de la vostra buca, ma se l'è quajcossa bona del besogn per el fà sü, perchè 'l daga grazia a quij che senten. 30E fee no trist el Spirit Sant de Diu, cunt el qual sii staa segnaa cunt un sigill per el dì de la redenziún. 31Ogni maréza, ira, ràbia, giguj e biastemada la turìa via de vialter cun tüta la malizia. 32E sarìuv el vün cunt i alter géntil, gh'avarìuv cumpassiún, ve perdunarìuv, propi cumè anca Diu in de Crist el v'ha perdunaa.
Security Control of Air Traffic and Air Navigation Aids
El Plan for the Security Control of Air Traffic and Air Navigation Aids, ciamaa anca SCATANA l'è on pian d'emergenza american coordinaa 'n tra el Ministeri de la Difesa, la Federal Aviation Administration e 'l ministee di comunicazion che 'l serviss a controllà el traffegh di reoplan in condizion d'emergenza.
Lubnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
Ripatransone
Ripatransone l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 4.350 abitàncc, 'na superfìce de 74 km² e 'na densità de 59 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquaviva Picena, Carassai, Cossignano, Cupra Marittima, Grottammare, Massignano, Montefiore dell'Aso, Offida.
Security Control of Air Traffic and Air Navigation Aids
Gh'è on pian arent 'me idea in Canada, ciamaa Emergency Security Control of Air Traffic (ESCAT).
11 de settember
El pian l'è staa doperà doma ona volta, e in version modifegada, el 11 de settember del 2001. In pratega, el pian el preved dà el controll del spazzi aerei ai soldaa (NORAD), de fa atterrà tucc i avion e, se vegn ciamada l'emergenza, smorzaa i ausili de navigazion, per evità che on avion nemigh podess doperaj.
In realtà, l'è staa mia doperada pròppi la SCATANA, ma l'è rivà l'ordin del manager FAA Ben Sliney, sigutaa da l'orden dol Minister di Trasport Norman Mineta.
A bon cunt, l'unega vera attivazion de SCATANA gh'è stada per on error, quand al NORAD han caregaa in di Radad on tracciaa de on attacch nuclear, donca gh'è staa l'orden de atterragg, scancellaa subit quand l'è vegnuu foeura l'error.
Rammingen (DE-BW)
El cümü de Rammingen el se tróa a 'na altèsa de 512 méter sura 'l leèl del mar.
Rusca (fameja)
Quella di Rusca (o Ruscon) l'è stada ona fameja nobela lombarda.
L'era de origin comasca: de Comm però la s'è spantegada, con vari ramm, a Milan, a Belinzona e anca a Luzerna.
A partì del XV secol e fina al 1513 i Rusca hinn staa i sciori de Locarn. In tra i member de la fameja gh'è staa anca omm de gesa, nodar e artista.
Claret (FR-34)
Claret l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Claret, del circondàre (arrondissement) de Montpellier e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 28.27 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 135 méter a 'na altèsa màsima de 410 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Claret l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ethnologue
Ethnologue: Languages of the World (Ethnologue: Lenguf del Mund) a l'è una publicaziun eletronega e sü carta del SIL International (che l'era cugnussüda prima 'me Summer Institute of Linguistics, Istitüt Estif de Lenguistega), e una urganizaziun cristiana che la stüdia püssee i lenguf ch'a hinn cugnussüü de men, suratüt per fà rivà el messagg de la Bibia al püssee grant nümer de gent in de la sua maderlengua.
In del ediziun chela de quindes, fada in del 2005, Ethnologue al gh'ha denter i statistech de 6.912 lenguf (l'è staa un mejurament perchè, in chela de quartodes del 2000, i lenguf eren 6.809) e per ugnidüna la da infurmaziun cume el nümer de gent che parla una lengua, i paes, i dialett, i afiliaziun lenguistech, se se tröa la Bibia, etc...
In 'stu mument chì a l'è l'inventari di lenguf cunt dent püssee roba insema al Linguasphere Register.
In de chela de quartodes ediziun gh'eren dent 7148 codes che curispundeven minga al standard ISO 639-2. Alura, in del 2002 la SIL l'ha lauraa insema cunt el ISO (Urganisasiun Internasiunala per i Standardisasiun) per giuntà 'sti codes chì in del standard internasiunal: adess l'Ethnologue a'l dupra quest standard chì, che l'è ciamaa ISO 639-3.
I diferenz intra i dò versiun se poden vidè al. L'ediziun chela de quindes, del 2005, la gh'ha denter 7299 codes.
L'Ethnologue, per el nòm principal d'una lengua, al met anca cum'è che la ciamen quij che la dupren, el guern, i furestee, e alter nom che a hinn staa dupraa in del passaa e in de la literadüra, anca se poden vess definiziun minga ufiziaj, ufensif, o minga giüst. Quest insema de nom alternatif  a l'è grant ma anca de spess minga cumplet.
Ethnologue 'l gh'ha dent i sò erur, che magara vegnen metüü apost in di ediziun növ. Per esempi, in chela de quindes edisiun a hinn staa giuntaa di lenguf e alter i hann staa töö via.
Bundesstraße 516
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Nord Reno-Westfalia.
Ipercomputazion
L'ipercomputazion, anca Super-Turing, a l'è el modell teòrich de calcol che 'l pò dà di output che hinn no di fonzion calcolabil de 'na macchina del Turing. Per esempi on sistema bon de risolv el problema de la fermada o l'Entscheidungsproblem in di assioma de Peano el sarìa ipercomputazion.
Al dì d'incoeu el se sa minga se l'è possibil avègh di modèj de calcol sora quell de la macchina del Turing: Per esempi el Martin Davis, vun di important studios de 'sta materia, el pensa che la sia on mitt.
Bear Creek (Alabama)
a l'è una cità da l'Alabama, part da la, con abitant e  familie.
Chvalíkovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Opava.
Abda
a l'è un comun del Distret de Győr, cont una popolazzion de abitant.
Leonardo Di Caprio
Leonardo Wilhelm Di Caprio (Los Angeles, California, U.S.A., 11 Nuvembar dal 1974) l'è un atür american d'urigin italiana e tedesca. L'é rivà a la fama mundial a la fin di ann nuvanta cun ül ròl da prutagunista in dal film Titanic, e in di drian ann l'ha lavurà principalment cun Martin Scorsese.
Vita privada
Di Caprio l'è stò fidansò cun tanti mudell: Gisele Bundchen dal 2001 al 2005, Bar Refaeli dal 2006 al 2011, Blake Lively in dal 2011 e Erin Heatherton in dal 2012.
Florida (metropolitana de Barcelona)
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria Ascensoeur
Edmondo De Amicis
Edmondo De Amicis (Oneglia, 21 de otober del 1846 - Bordighera, 11 de marz del 1908) l'è staa on scritor e giornalista italian. Dopo avè faa el soldaa e avè combattuu in de l'esercit italian in de la Terza Guerra de Indipendenza, l'è deventaa on giornalista e l'ha scrivuu per tanti giornai (per esempi La Nazione de Fiorenza); l'ha anca viaggiaa e scrivuu tanti diari e reportage. A l'è cognossuu, però, soratutt per avè scrivuu Cuore, vun di romanz pussee cognossuu de la letteradura per bagai in del mond.
Sulz
Sulz l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Feldkirch e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 80420.
Litobratřice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Znojmo.
Bonilla de la Sierra
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Castillejo-Sierra
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Besana
Besana (nomm ofizzial en italian: Besana in Brianza) l'è on comun de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha 0 abitant (dàto del ), 'na superfiss de 15,77 km² e 'na densità de 0 ab./km². L'è taccaa ai comun de Triugg, Coresciana, Renaa, Caraa, Briosch, Montisell (LC) e Casanoeuv (LC).
El dialett
A Besana se parla ona variant brianzoeula de la lengua lombarda. Chì de sotta, on quai confront cont el standard milanes.
Evoluzzion demografica
L'andament del numer de abitant del comun de Besana l'è mostraa in de la tabella chì de sotta:
Senèdes
El cumün de Senèdes al se tröva a una altitüden de 748 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arconciel, Ependes, Ferpicloz, Le Mouret, Treyvaux.