cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bonvexin de la Riva
Œvre latine in vers
Duu inn i componiments poeteg in lengua latina del Bonvexin, cognossuds sota el titol de De controversia mensium (DCM) e de De vita scholastica. El prim de qests qì componid de 430 esameter, al rapresenta la version latina de l'omonima œvra in volgar. A l'interna del lavorar besogna probabilment recognosser un'allusion ai guerre politeg-sociai in at in Lombardia e, ind el specifeg, a l'interna de la citaa de Milan, ind la segonda metaa del XIII secol. Plussee precisament, l'œvra la saria una critega a l'inaspriment del rejim autoritari dei Torrian ind i agn Setanta del Duuxent. Ind l'œvra a l'è descrivuda la ribellion dei vundex mes contra Jenar (Ianus in latin), cusad sia de vesser l'uneg de quests qì a lavorar minga, sia de poltronar ind la feçaria e ind el divertiment, ma anca de haver-g un controll dispoteg in su i oltr mes e de smalaviar e trasar el prodot dei fatige dei oltr. Despœ de qei acuse qì la vegn la decision dei vundex de coalizar-s intra de lor per tœver i arme contra el despota. Implunemanc, a la vista de qest qì armad de la soa clava, i balqen e inn costrinjuds a stipular un tratad de pax cont el Jenar.
Ind el De vita scholastica el Bonvexin al se ocupa a nivell teoreg de la scœla, ambient a luu familiar a causa del so mester de insegnant. In qell poemet qì de 936 disteg elejiec el poeta al se fissa el propisit de trasmeter norme de comportament social sia ai students, sia ai maister. A l'interna de l'œvra l'autor al pretend qe i scolar sien pontuai ind el pagament, de manera de far minga preocupar el maister e, de soraplu, al dix qe i scolar i g'havarissen de dar-g a'l maister dei ulterior cadò, anca sota forma de compens economeg. Qest componiment del Bonvexin al g'ha havud granda fortuna in epoca renassimentala, del moment qe pœdom cuntar una ventina de edizion Cinqcentesc.
L'Éco de Bèrghem
miniatura|La tèsta del giornàl L'Éco de Bèrghem (L'Eco di Bergamo in italià) l'è 'l piö importànt giornàl de la proincìa de Bèrghem, fondàt in del 1880. La só proprietà (SESAAB S.p.A. ) l'è per la magiùr part de la Cüria de Bèrghem e 'l giornàl l'à sèmper tegnìt öna lìnia centrìsta, visì a la Césa Catòleca.
Bonvexin de la Riva
Œvre latine in vers
Inscambi, per el De vita scholastica, un'ipotesi de datazion plussee precisa la podaria vesser daita de la probabela dipendenza del componiment in disteg del Bonvexin del Speculum morale, œvra falsifegada atribuida a'l Vincenz di Beauvais e cognossuda ind la tradizion del Speculum maius. El terminus ante quem per la stesura de qell test qì al sœmeia de vesser individuad ind l'ann 1297. Se ciapom comè vera qella suposizion qì, el De vita scholastica al podaria minga vesser stait componid prima de qesta data. De l'Orlandi a l'è inscambi el judizi segond el qual i do œvre latine in vers i sien inferior a'l De magnalibus urbis Mediolani.
L'Éco de Bèrghem
In del 2014 l' gh'à üt öna tiratüra de 49.662 còpie.
Montòrfen
Montòrfen (nom ufizial in italian: Montorfano in Italian) l'è on comun de, cont ona superfiss de 0 km² e ona densità de 0 ab./km² de la Provincia de Còmm.
El se troeuva arent a on lach e a on mont che gh'hann el sò istess nòmm.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Montòrfen l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Sinzheim
El cümü de Sinzheim el se tróa a 'na altèsa de 128 méter sura 'l leèl del mar.
Karres
Karres l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Imst e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
Rossenges
Rossenges a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.08 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Hradiště (Rokycany)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Strada voivodal 494
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 69 km.
Ande
thumb|250px|Una fotu di Ande. thumb|250px|Cono di Arita, Salta ([[Argentina).]] I'Ande a hinn una cadena de muntagn che la se tröva in sü la costa ucidentala de l'America del Süd.
La cadena a l'è lunga pressapoch 7.000 chilòmeter (4.400 mija) del süd de l'Argentina e del Cile al nord de la Culumbia.
I Ande a hinn la cadena de muntagn püssee lunga del mund e la segunda, per altezza, dopo de l'Himalaya.
Costansa (DE-BW)
Costansa (Konstanz en todèsch; Konschdanz en alemà; Costanza 'n italià; Constance 'n fransés e 'nglés; Constanza 'n spagnöl; Constança 'n portoghés e català; Constantia 'n latì; Kostnice 'n céco) l'è 'na cità todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. L'è 'l capolöch del circondare rüràl (Landkreis) de omònim. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 55.65 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Costansa la se tróa a 'na altèsa de 405 méter sura 'l leèl del mar e la se tróa sö le spónde del lach omònim sitüàt al cunfì co la Svìsera.
Stória
En chèsta cità gh'è stat firmàt la Pace de Costansa 'ndèl 1183 'ntra l'Imperdùr Federico Barbarósa e i reprezentàncc de la Lega Lombarda.
Liouc
Liouc l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Quissac, del circondàre (arrondissement) de Vigan e del dipartimènt del Gard.
Costansa (DE-BW)
Stória
Entrà 'l 1414 e 'l 1418 s'è tignìt el Concilio de Costànsa che tra i sò prim acc se regórda l'acüza de erezìa de Jan Hus e la sò ezecusiù brüzàt vif 'ndèla piàsa de Costansa 'ndèl 1415.
Persùne famùze
A Costansa gh'è nasìt el cont Ferdinand von Zeppelin, custrutùr dei i dirigìbii Zeppelin.
Liouc
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.64 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 65 méter a 'na altèsa màsima de 443 méter söl leèl del mar.
Gesù Bambin (Nedal)
El Gesù Bambin (Christkind in todesch, Ježíšek in cech, Isusić in croat) a l'è una figura tradizzional che la porta i cadò de Denedal ai fiolit in l'area mitteleuropea, o pussee precisament in la Germania del Sud, in Cechia, in di zone de la Franza che gh'hann havud un fort contat con la Germania, in Austria, in Svizzera, in Liechtenstein, Slovenia, Croazzia, Sudtirol, in Olta Slesia e in Lombardia, soratut quella ocidental.
L'origin de la figura, se pensa, l'è luterana, desgià che prima in Germania se festegiava San Nicola che 'l portava i cadò, ma desgià che 'l Martin Luter el recognosseva no i sant catolegh, gh'è stad besogn de trovà 'n sostitut che 'l regordass el nasser del Gesù Crist, vist che se voleva no toeu via la tradizzion de fà di cadò, ma poeu el s'è spantegad anca in di aree catoleghe de la Germania e de l'Imperi d'Austria in tra la fin del '700 e l'inizzi del '800, e la tradizzion l'è rivada anca in di Amereghe, e incoeu a l'è propi forta in l'America Latina.
Ersìli Tonini
Ersìli Tonini (Centuéra de San Giórg Piasentìn (PC), 20 de lüi 1914 - Ravenna, 28 de lüi 2013) l'è stài un Cardinal e Arcivèsc católic, Arcivésc emérit de Ravéna dal 1990.
Gesù Bambin (Nedal)
Incoeu, in d'un quaj canton, el Bambin el gh'è pu, sostituid del Bobà Nedal.
Ersìli Tonini
Biugrafia
L'é diventàd prét el 18 d'aprìl 1937, quanch'el gh'aveva apéna 22 ann. L'é stài prevòst de la césa de San Vitál a Salsmagiùr (PC). El 2 de giügn 1969 l'é cunsacrà Vésc de Macerata-Tulentì.
El 22 de nuémber 1975 lé prumós a l'Arcidiocesi de Ravena-Cervia, e el ghe restarà fin al 27 utùber 1990. In ch'el periodo chì l'é stái anca (1988-1989) Aminsitradùr Apustólic de la Diocesi de Rimini.
Televisón
La só nuturietá l'é cuminciada in d'el 1991, quan che l'ha fài in televisión el prugrama I dés cumandamènt (I dieci comandamenti), cun Énso Biagi. Per ch'el prugrama chi l'é numinàd "...esempi d'el Catechismo mudérn...". Incö, el partecipa amòo in televisión a certi prugrámi, cume upiniunista.
Gap
Gap l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del circondàre (arrondissement) omònim e la fa part del dipartimènt Hautes-Alpes. Gap la g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre 'l g'ha 'na superfìce de 110.43 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 625 méter a 'na altèsa màsima de 2360 méter s.l.m. ma 'l cèntro abitàt principàl el se tróa a 745 méter s.l.m.
Ersìli Tonini
Cardinál
El 26 nuémber 1994 el Papa Giuánn Pául II l'ha fái Cardinál cul tìtul del Santìsim Redentùr in Val Melania.
Dal 30 d'aprìl 2010 al 28 de lüi 2013, dì d'la sò mort, l'é stài el püsé vécc de tütt i Cardinái del mùnd.
Alénya
Alénya l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de La Côte Radieuse, del circondàre (arrondissement) de Perpignan e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.34 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 3 méter a 'na altèsa màsima de 18 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Alénya l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Festival de Sanrem 1993
El Festival de Sanrem 1993 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Sardieu
Sardieu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de La Côte-Saint-André, del circondàre (arrondissement) de Vienne e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.2 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 322 méter a 'na altèsa màsima de 358 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Sardieu l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Distrett de Kavajë
thumb|El distrett in [[Albania]] El distrett de Kavajë (Rrethi i Kavajës in Albanes) a l'è vun di 36 distrett de l'Albania (Prefettura de Tirana). L'è situaa in sul Mar Adriatich.
Cassan (MI)
Cassan su l'Ada (parnonzia local: [ka'sa:] ; in italian: Cassano d'Adda) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan con 18889 abitant. El confina con la Provincia de Bergom e l'è traversaa de l'Ada, de la Martesana e de la Muzza. El paes el gh'ha quatter frazion: Cascaa, Cassinn San Peder, Groppell, Taranta.
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Cassan l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Dialett venet settentrional
El venet settentrional (ciamaa anca trevisan-feltrin-bellunes) l'è on grupp de dialett del Venet, parlaa tra i provincc de Venezia, Trevis, Bellun, Trent e Pordenon. El gh'ha di caratteristegh che le fann parì pussee arcaegh del Venezian, ma che le vesinen anca al Forlan e al Ladin.
Kilimanjaro
thumb|La punta del Kilimangiaro El Kilimangiaro (o Kilima Njaro in Swahili), a l'è una muntagna in del nord-est de la Tanzania.
In del passaa la ciamaven Kaiser-Wilhelm-Spitze.
El Kilimangiaro a l'è la muntagna püssee volta de l'Africa, cunt i sò 5.895 m., e a l'è la muntagna sulitaria püssee volta del mund, de già che a l'è de pü o de men 4.600 m. püssee volta di pianür inturna.
Sasonia
La Sasònia (en todèsch: Sachsen; en Alt Soràbo: Sakska) l'è giü dei sédes stacc (en todèsch: Länder) de la Repüblica Federàl de Germania. El stat el cuàrcia zó n'àrea de presapóch 18.415 km² e 'l g'ha 'n totàl de 4.154.000 abitàncc. L'è colocàt endèla part orientàl de la Germània centràl. La capitàl l'è la cità de Dresda. Ótre cità 'mportànte de la Sasònia i è Lìpsia, che l'è apò a la cità piö pupulùza, e Chemnitz.
Dòpo la fì de la Segónda Guèra Mondiàl e 'nfìna al 1990, an de la riünificasiù, la Sasònia la g'ha fat part de la Repüblica Democràtica Todèsca (la DDR). 'Ntra i quàter Länder orientài che prìma fàa part de la DDR l'è chèl che del ónt de vìsta econòmich el dà sègn de piö fòrte vivacità.
La Sasònia la cunfìna co la Repüblica Céca a sud e co la Polonia a est. En piö la cunfìna coi Länder de la Türìngia a òvest, co la Baviera per en tuchilì sèmper a èst, col Brandebùrgo a nòrt e co la Sasònia-Anhalt a nordòvest.
Endèla part orientàl de la Sasònia, endèla regiù de la Luzàsia (en todèsch: Lausitz), entùren a la cità de Bautzen (en soràbo: Budyšin), se pàrla 'l Soràbo, che l'è 'na lèngua slàva ucidentàl emparentàda col polàco.
Avenas
Avenas l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Beaujeu, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.49 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 497 méter a 'na altèsa màsima de 887 méter söl leèl del mar.
Marcello Macchia
"Dottore, chiami un dottore!"
- Marcello Macchia, La Febbra
Marcello Macchia (Vasto, Italia, 2 da Agust dal 1978), (cugnussüü anca cul nom da Maccio Capatonda), l'é un atur e comich italian. Al laura in radio in da lo Zoo da 105 cun Marco Mazzoli, Enrico Venti e Luigi Luciano dal 2011.
Beaufort-sur-Doron
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 149.53 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 683 méter a 'na altèsa màsima de 2882 méter s.l.m.
Costanta d'efficienza sora la trasmission de la lus
La costanta d’efficienza sora la trasmission la lus Ke l’è on valór tipich de ciaschedùn veder definìi come ‘l rappòrt infra el fattor medi de trasmission VT (che l’ìndica la part de la radiazion visibel che la passa travèrs el véder rispètt a quèlla incidenta) e ‘l coefficent d'ombreggiadura SC, de la lengua inglesa shading coefficent (ch' a l'è on rappòrt infra  la frazion de la radiazión solàr incidenta - visìbel e minga-  che la passa travèrs el veder e quèlla che la passa travèrs on veder standard de riferimént che 'l gh'hà on fattór solár de 0,87 e 'n spessór de 3mm )
La costanta d’efficienza sora la trasmission de la lus la dipénd del tipo de veder, per esempi per on veder sempliz standard la var 1, per on cristàll atèrmich coloràa pressappòch 1,35, per on cristàll riflettént infra 0,25 e 1, per on cristàll bass-emissìv infra 1,4 e 1,7
Emilio De Marchi
Emili De Marchi, nassuu a Milàn in del 1851 e mòrt semper a Milan in del 1901, l'è staa professor de stil a la Academia Leteraria de la soa cità del 1883 fina al 1900. I sò romanz pussee famos ('Il cappello del prete', 'Demetrio Pianelli' in tra i alter) hinn staa scrivuu giò in lengua taliana, ma el sò capolavor l'è la pròsa milanesa 'Milanin, Milanon', publicada dòpo la soa mòrt in del 1902, in de la qual el De Marchi scrivend 'rabios' (inscì el dis) a on amìs (el Carlin), el parla dij cambiament de la soa cità, che l'è adree a diventà una metròpoli ma la ris'cia de perd la soa identidà popolar. El De Marchi l'ha anca scrivuu racont per i fioeu e l'è staa on gran studios de la leteradùra; in del 1882 l'ha publicaa el liber sora 'Lettere e letterati del sec. XVIII' (Lèter e leteraa del segol XVIII)
Interprogèt
<i> </i>
Cuxac-d'Aude
Cuxac-d'Aude l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Coursan, del circondàre (arrondissement) de Narbonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 21.54 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 48 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Cuxac-d'Aude l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ennetmoos
Ennetmoos a l'è un cumün svizzer del Canton Nidwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.95 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Storia
Ennetmoos l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1311 or 1315 col nom de Ennetmooss.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Steckborn (distret)
El Distret de Steckborn  l'è stat, enfina al dezèmber del 2010, en distrèt del Canton Türgovia, en Svizzera. Al momènt de la disulusiù el gh'ìa 'na popolasiù de 18.215 abitàncc. El capolöch del distrèt l'ìa la citadìna de Steckborn.
El distrèt el tülìa dét i cümü de:
Armada svizzera
Fondada offizialment in del 1848 dopo de la Guerra del Sonderbund, el gh'ha 140'000 effettiv e 77'000 reservista.
Les Mujouls
Les Mujouls l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Saint-Auban, del circondàre (arrondissement) de Grasse e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.55 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 518 méter a 'na altèsa màsima de 1416 méter s.l.m.
Strada voivodal 499
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 8 km.
Doséna
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 35 km de la sità e a 986 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Lèna, Roncobèl, San Gioàn Biànch, San Pelegrì, Serina.
De èt
La Mascherada de Doséna töcc i agn a Carneàl. La Mascherada l'è mia dóma öna sfilada 'n cöstöm, l'è de piö, l'è öna rapresentasiù, quase ü spetàcol teatràl che l' và 'n scèna per i contrade de Doséna 'n mès a la zét.
Ol sit del cümü
http://www.comune.dossena.bg.it/
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Doséna l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Isargh
L'Isargh (Tudesch: Eisack, Talian: Isarco) l'è 'l segund fiüm püssée grand de tüt 'l Südtirol. La sua funt la se tröa a'l Brenner a 1990 meter in sü'l nivel de'l mar, e 'l sbuca in de l'Ades un nuantases chilometer püssée a süd, un cicinín a süd de Bulsan.
Diocesi de Lod
La Diocesi de Lod (Dioecesis Laudensis in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Lumbardia, da la diocesi metrupulitana de Milan e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri
La diocesi lè strutürada in tüta la pruìncia d'Lod, e in d'un quall paèsìn d'le pruìnce de Pavia, Milan e Cremuna.
La g'ha 126 paròchie.
Persunalità
Le persunalità famùse ch'i g'hann a che fà cun la diocesi ienn: Santa Francesca Cabrini, San Gualtèr (XIV sècul), i sant Giüliàn, Ciriaco e Tisiàn (primi vesch de Laus Pompeia), el beàt Vincèns Grossi, i serv de Diu Antonia Maria Belloni (Clarissa de Cudogn secc. XVII-XVIII) e mons. Pèder Trabattoni (arciprèt de Malée a la fìn del '800, amìs de Papa Giuànn XXIII), el beàt don Carlu Gnocchi, don Lüìs Savarè, el giurnalista Age Bassi.
239
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Festival de Sanrem 1994
El Festival de Sanrem 1994 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Sirta
La Sirta (istess in italian) l'è ona frazion del comun valtolin de Forcola. El paes, che l'è 'l capploeugh del comun, el se troeuva in su la riva de l'Adda.
Čím
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Großweikersdorf
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Holoubkov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Trinitapoli
Trinitapoli l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Barletta-Andria-Trani. El g'ha presapóch 14.448 abitàncc, 'na superfìce de 147 km² e 'na densità de 98 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barletta, Cerignola (FG), Margherita di Savoia, San Ferdinando di Puglia, Zapponeta (FG).
Fattor solar
El fattór solàr a l’è la frazión de la radiazión solàr incidenta in su on veder che la passa de là del véder medésim per via dirètta (quèlla che la ven trasmettuda), sia per via indirètta (quèlla che la ven surbida del véder e poeu mandada foeura de denter).
Bondenta
La Bondenta (Bondenta anca in Italian) l'è ona cassina che la se troeuva dent al comun de Campagnoeula, in del Cremasch. L'è situada a nord-ovest de Campagnoeula, in sù la strada provincial 19.
Stazion de Novaa
La Stazion de Novaa l'è 'na stazion ferroviaria del servizzi ferroviari suburban de Milan, sita in la città de. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de.
Laversine
Laversine a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindigh a l'è Jean-Marie Vengeand, con mandaa 2001-2008.
Muntagn Rucius
I Muntagn Rucius a hinn una cadena de muntagn che se tröven in di Stat Ünii ucidentaj e in Canadà. La cadena a l'è lunga püssee de 3.000 mija.
I Muntagn Rucius s'hinn furmaa quand che la placa de l'America setentriunala a l'è 'ndada doss a la placa de l'Ucean Pacifich.
Polizia comunala (Svizzera)
miniatura|drita|La Polizia de [[Locarn]] In Isvizzera, la Polizia comunala (todesch: Gemeindepolizei o Stadtpolizei, frances Police municipale o Police de la Ville, romanc Polizia Cumûnala) l'è la polizia di comun svizzer.
I sò compit cambien da città a città: In d'ona quaj cità la gh'è domà per controllà i parchegg, in di città pussee grand i gh'han i stess compit de la polizia cantonala, 'me, per esempi, Zurigh, Lugan e Mendris.
Colombia (metropolitana de Madrid)
Colombia  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Madrid.
Simala
Simala l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 399 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 31 ab./km². El cunfìna coi cümü de Baressa, Curcuris, Gonnoscodina, Gonnosnò, Masullas, Pompu.
Diocesi de Crema
La Diocesi de Crema (Dioecesis Cremensis in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Lumbardia, da la diocesi metrupulitana de Milan e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri
I sò confìn i cuincìdun cùl Cremasch, e la sò sèd l'é a Crema in d'la Catedràl dla Asùnta.
La g'ha 62 paròchie.
Croisettes (metropolitana de Losanna)
Croisettes  a l'è 'na stazion de la metropolitana de Losanna, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
242
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Carcaixent
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Rösti
El Rösti (in todesch alemann Röschti) a l'è un piat tipegh de la cusina svizzera a bas de pom de terra a che despess ghe sgionten, anca se l'è minga la riceta tradizzional, la scigolla, el speck, el formai o i pom, a segonda de la zona e del moment che l'è mangiad.
Distrett de Tirana
Suddivision amministrativa
El distrett el gh'ha tre municipalità e sedes comun.
Sguinzal
El sguinzal a l'è una corda che l'è doperada per menà in sgir un animal, tacada a 'n collar o a 'na petorina. In vari Stat a l'è obligatori doperàlla quand che 'l se porta in sgir un animal, e l'esempi pussee cognossud a l'è quell di can.
Se dopera anca la parolla guinzali che l'è moderna e la vegn de l'italian, in lombard classegh a l'era ciamad anca domà corda o corrensgioeula.
Grünbach am Schneeberg
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Guargualé
Guargualé l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Santa-Maria-Siché, del circondàre (arrondissement) de Ajaccio e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.61 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 72 méter a 'na altèsa màsima de 794 méter s.l.m.
Carlet
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Steinmauern
Steinmauern l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rastatt. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 12.40 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Area militar de Brdy
L' a l'è un'area militar de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram, doperada de l'Armada ceca per reson strategiche.
A l'è tratada per lesg 'me un comun, ma l'è gestida de 'n comandant de l'Armada.
Autostrada A65 (Franza)
La  a l'è 'n autostrada de la Franza.
Lirac
Lirac l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Roquemaure, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.76 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 88 méter a 'na altèsa màsima de 266 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lirac l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Sarzens
Sarzens a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.45 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Hlohovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Höhenkirchen-Siegertsbrunn
Höhenkirchen-Siegertsbrunn l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Mònaco. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 15.19 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Ferdinand Magellan
El Ferdinand Magellan (in portoghes Fernão de Magalhães; Porto, 4 de fevrer 1480 - Mactan, 27 d'avril 1521) a l'è stad un esplorador e navigator portoghes. L'ha scominciad la prima spedizzion che l'ha girad el Pianeta per intregh, anca se l'è mort in del mez de la traversada e l'ha menad inanz la soa mission el Juan Sebastián Elcano.
Höhenkirchen-Siegertsbrunn
El cümü de Höhenkirchen-Siegertsbrunn el se tróa a 'na altèsa de 586 méter sura 'l leèl del mar.
Sumony
a l'è un comun del Distret de Szentlőrinc, cont una popolazzion de abitant.
Torremaggiore
Torremaggiore (Turrëmaggiurë 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Foggia. El g'ha presapóch 17.019 abitàncc, 'na superfìce de 208 km² e 'na densità de 82 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casalvecchio di Puglia, Castelnuovo della Daunia, Lucera, Rotello (CB), San Paolo di Civitate, San Severo, Santa Croce di Magliano (CB), Serracapriola.
Davejean
Davejean l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Mouthoumet, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.36 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 354 méter a 'na altèsa màsima de 603 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Davejean l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Bezděkov pod Třemšínem
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Gumpoldskirchen
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Mieming
Mieming l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Imst e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 70209.
Azolette
Azolette l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Monsols, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.18 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 480 méter a 'na altèsa màsima de 650 méter söl leèl del mar.
Ventilla (metropolitana de Madrid)
Ventilla  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Madrid.
Le Glaizil
Le Glaizil l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Firmin, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 21.93 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 774 méter a 'na altèsa màsima de 2570 méter s.l.m.
Ventilla (metropolitana de Madrid)
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
Biliettaria automatica
Paramaribo
Cità gemelaa
Paramaribo a l'è gemelaa cun:
Guagno
Guagno l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Deux-Sorru, del circondàre (arrondissement) de Ajaccio e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 42.72 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 491 méter a 'na altèsa màsima de 2418 méter s.l.m.
Vigie (metropolitana de Losanna)
Interscambi
Fermada del bus
Diglossia
La diglossia a l'è la situazzion indova che 'na popolazzion la parla do lengov ma in cas assee partid, per esempi vuna in cas informai e l'oltra in quei formai, tant 'me che fussen di register, e vuna l'è sora de l'oltra a nivell social. Una forma men forta la se ciama dilalia, indova che gh'è una distinion de rango in tra i lengov ma l'è no inscì forta, anca se despess la lengua pussee stimada l'è favorida in del governo e in l'istruzzion.
Ismaning
Ismaning l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Mònaco. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 40.19 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Ismaning el se tróa a 'na altèsa de 490 méter sura 'l leèl del mar.
Sant Pau de Segúries
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Festival de Sanrem 1995
El Festival de Sanrem 1995 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Bellecombe-en-Bauges
Bellecombe-en-Bauges l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Châtelard, del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 22.89 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 558 méter a 'na altèsa màsima de 1880 méter s.l.m.
Loučky (Liberec)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
Condeissiat
Condeissiat l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Châtillon-sur-Chalaronne, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 21.64 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 232 méter a 'na altèsa màsima de 268 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Condeissiat l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
540
Chi gh'è nasìt
Garibald I de Baviera, düca tódèsch.
Radolfzell am Bodensee
Radolfzell am Bodensee l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Costànsa. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 58.58 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
540
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Suriname
El Suriname a l'è un paes del America del Süd.
Radolfzell am Bodensee
El cümü de Radolfzell el se tróa a 'na altèsa de 404 méter sura 'l leèl del mar.
Suriname
El gh'ha una süperfiss de 163.820 km² e una pupulaziun de quas 450.000 abitant.
300px|center
Storia muderna
El Suriname a l'era un pussediment di Paes Bass, cugnussüü cunt el nom de Gujana Ulandesa, fina al 1975, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga
El Suriname (nom ufizial: Republiek Suriname) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Chan Santokhi (del 2020).
Campagnola Emilia
Campagnola Emilia (endèla parlàda locàl: Campagnōla) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Reggio Emilia. El g'ha presapóch 4.900 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 24 km², per 'na densità de 204 ab./km². El cunfìna coi cümü de Correggio, Fabbrico, Novellara, Reggiolo, Rio Saliceto.
243
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Guntersdorf
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Tupac Shakur
Tupac Amaru Shakur cugnusü al mund cul nòm da Tupac l'é nasuü a New York ül 16 da giugn dal 1971 e l'é mort a Las Vegas ul 13 da setembar dal 1996. L'è staa un rapper, atur e prudütur discugrafich american, vün di püssee grand espunent dal gangsta rap.
Stornarella
Stornarella l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Foggia. El g'ha presapóch 5.029 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 152 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ascoli Satriano, Cerignola, Orta Nova, Stornara.
Salurn
Salurn (Bavares: Sàlurn; Tudesch: Salurn, Talian: Salorno) l'è 'l cumün püssée a süd de tüt 'l Südtirol e inscí anca 'l paes püssée a süd de'l toch de tera tüt tacáa indua 'l se parla Bavares. Salurn la se tröa a la fin de la Stráa de'l Vin, un 30 chilometer a süd de Bulsan, e l'è un sit de cultüra de'l vin minga de poch. Arent a Salurn 'l cur l'Ades, 'l püssée grand fiüm de tüt 'l Südtirol e 'l segund püssée gran de tüta l'Italia.
Ejpovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Weisenbach
Weisenbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rastatt. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 9.07 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Ferrovia Milan-Saronn
miniatura|drita|La mappa La Ferrovia Milan-Saronn l'è 'na ligna ferroviaria de la Lombardia, de proprietà de la Region, che la liga la Stazion de Milan Cadorna cont la Stazion de Saronn. La ligna l'è gestida de la FerrovieNord e 'l servizzi passeggeri de la Trenord, e l'è doperaa del suburban de Milan, lign S1 e S3 e dal sistema regional, cont i treni da e per Noara, Comm e Vares. Finna a Milan l'è in comun cont la ferrovia Milan-Ass.
Nafta (combüstibil)
La nafta (püssee rarament gasoli) l'è una miscela de idrocarburi druvada cume combüstibil per el mutur Diesel (nafta legera), per riscaldament o per creà energia eletrica, e l'è un derivaa da la distilazion del petroli sgresg.
La nafta la gh'ha denter parafina, idrocarburi alifatich da 13 a 18 atom de carboni.
Scòrza de l'edifizzi
La scòrza de l’edifizzi a l’è ‘n’ elément architettònich che ‘l segna el confìn e ‘l contorna tuttintorna a l’edifizzi (è per quèst l’è ditt "de frontiéra"). El sò mestèe a l’è quèll de stà in mèzz, de separàa e de mètt insèma el de denter cont el de foeura, ma l’è 'n elemént de l’ambiént anca lù, e ‘l segna el confìn con l'ambiént de foeura che gh’è intorna.
La scòrza de l’edfizzi l’è fada su de tucc i unitàa tecnològich e di elemènt tècnich che, del pont de vista de la forma e de la fonzión, interagìssen cont el defoeura e definìssen, adrée ai trìi direzión, el lìmit infra l’ambiént de denter  (l'insèma di elemént spaziàj e di unitàa ambientàj che gh’hànn de sicurà la sodisfazión di bisògn de l'utenza) e l'ambiént de foeura (l'organizzazión de l'ambiént e i condizión al contorna) d’on organismo edilizzi. A ghe dìsen scòrza edilizia a sècch a ‘na scòrza edilizia indoe che l’insèma di unitàa tecnològich e di elemént tècnich (i componént in deperlór e i sistèma de elemént), che gh'hànn fonzión portànt o minga portánt, hinn montàa insèma per mèzz di giontùr a sècch e fissàa a ‘na struttura principál per mèzz de di sistèma de fissàgg (bollóni, vid, saldadùr).
El concètt de scòrza de l'edifizzi
L'uso del tèrmin scòrza riferìi a l’edilizia l’è putòst noeuv e ’l sortìss de l'evoluzión putòst recénta del concètt de saradura che l’era riferìi ai tamponamént consideràa come di unitàa in deperlór (orizzontál, verticál, opàcch, trasparent eccètera).
In di costruzión del dì d’incoeu, la scòrza de l'edifizzi, che l’è, a bon cunt, el tutt insèma el sistèma de saradura de foeura, a l’è fada su de divèrsi strat fonzionáj e fisich e semper pù despèss l’è indagada denter in di sò relazión cont el sistèma strutturàl e cont i impiánt.
Evoluzion de la scòrza de l'edifizzi
El bisògn primitìv di òmen de costruì el sò habitat artificialmént, cont el cambià i risorsi naturàj disponìbil, l’hà menàa al realizzà di ripàr pussée sofisticàa e sicùr e quèsta soa necessità iniziál l’è vegnuda semper maggiora e la s’è trasformada ind on sistèma de bisògn che l'è adrée a cress e ind la ricerca del rappòrt equilibràa infra el mond naturál e quèll artificiál.
In di temp indrée la pratega del costruì l’è stada dòminada di Régol de l'Arte, ch’a hinn restàa istèss e hinn stàd trasmettùu de 'na generazión a l’altra, de manera che l’equilibri con la natura, la quàl l’è bòna de surbì i trasformazión prodòtt di òmen, el s'è mantegnùu; de sorapù quèlla del riciclàgg di materiàj e de la riutilizzazión di edifizzi ind di àlter manér a l’èra ‘na pràtega assosènn spantegada, per di resón econòmich e de temp, i quàj i faseven che l’utilizzazión de noeuv materiàj la sia mìnima.
L’evoluzión che la scòrza edilizia la gh'è andada incontra in del cors di desènn, l'è andada innànz insèma a la crèscita di requisìi necessari, come conseguneza d’on aumént sensìbil de la resa, de la complessità e de la gamma di prodòtt offèrtegh al progettista e de la finazión di tècnich e di materiàj doperàa de tradizión.
I anni settanta hinn stàa segnàa d’on interèss particolár per i problèmma ligàa a l’isolamént tèrmich, inscì de ingenerà on svilùpp a la svèlta, de tècnich de isolamént tèrmich de la scòrza in tutta Europa, come per esempi: i contraveder e i saramént a tàj tèrmich con la tegnuda in di confrónt l’aria.
Hypochaeris uniflora
La Hypochaeris uniflora l'è 'na piànta erbàcea de la famìa botànica de le Asteraceae. Se la tróa 'n töta la cadéna alpìna e apò a 'ndèi Balcani e söi Carpàsi.
Descrisiù
La H. uniflora la pöl rià a 'na altèsa de 30 ÷ 50 ghèi. La fùrma biològica l'è H ros (emicriptòfita rosulàda), cioè piànte che g'ha böcc che pàsa la stagiù frèda al leèl del teré prutigìde del patös o de la néf, e co le fòie sistemàde 'n maniéra de furmà 'na rozèta bazàl.
Scòrza de l'edifizzi
Evoluzion de la scòrza de l'edifizzi
La scòrza de l’edifizzi, in del procèss de ricerca e in di sperimént tecnologico-architettònich prima la vegniva considerada come ‘na barriera preservativa, inveci adèss la ven considerada come on sistèm-fìlter bon de ottimizzà i interazión infra el microambiént de denter e l'ambiént de foeura.
La scòrza de l'edifizzi l’è diventada semper pu ‘na superfice de confìn dinamica, bòna de cambià la soa resa quand che i situazión de l’ambiént de foeura e i besògn de chi che viven in di ambiént saràa muden e bòna de avègh denter di impiánt de varia natura.
Hypochaeris uniflora
Gamp
El gamp l'è tübulùs, drit e sèmpe (el pórta en capulì ünech). L'è percurìt de péi gròs riultàc en zó 'nvèrs el teré. El diàmetro del gamp l'è de 3÷6 mm (sóta 'l capulì el pöl engrosàs 'nfìna a 8÷15 mm).
Scòrza de l'edifizzi
Evoluzion de la scòrza de l'edifizzi
Quèll ponto de vista chì l’hà ingeneràa on cambiamént radicál: a s’è passàa de la cultura de la stralattonarìa al pensà a la scòrza come a ‘n dispositìv bon de sfruttà i risorsi naturáj per prodù l’energia.
La scòrza passiva
La scorza passiva la fa de manera ch 'l guadàgn solár dirètt el sìa màssim, grazie e di vast superfici invedriàd insèma a di sistèma che fànn de schèrmo per la radiazión solár in del cors de l’estàa e ridùsen l’inorbimènt. A l’è mèj poeu che ghe sìen di spazzi de mèzz per protèg del frècc, compagn di sèrra\sèrr o di spazzi-filter che ciappen la radiazion solár d’invèrna, la favorìss l’entrada a la radiazión solár e la ventilazión naturál.
La scòrza attiva
La scòrza edilizia la diventa attìva quand che minga domà je ten denter, ma quand che el gh'hà denter in la soa struttura di impiànt, chi che servissen de cattà su e trasformàa l’energìa solár e de fa la ventilazión artificiál di ambiént de denter. La scòrza attiva l’è pussée efficienta in tèrmin de energia e la se pò controllà mèj quant al sò fonzionamént rispètt a la scòrza passiva. Impunemànch quèst, la scòrza attiva a l’è on lìmit fòrt in di confrónt de l’espressión architettonica, per vià di componènt di impiànt che gh’hànn in parténza di grandèzz che se pòden nò cambià e la créa di problèma in del disègn de la facciada in relazión con la distribuzión intèrna di ambiént.
Hypochaeris uniflora
Fòie
Le fòie del gamp i è de dimensiù piö pesèna de menemà che se va sö 'nvèrs el fiùr, i è sèsii e le g'ha l'òrlo 'ntréch. I è lónghe de 2 a 5 ghèi
Scòrza de l'edifizzi
La scòrza attiva
I soluzión adottàa pussée sovenz, e che gh' hànn avùu pussée de succèss quand che hinn stàa aplcàd, hinn la paréd invedriada ventilada e la facciada con denter l’impiánt fotovoltàich. La primma l’è fada su de dò superfici trasparént separàd d’on spazzi de mèzz e ventilàd in manera artificiál per mèzz di bocchètt d’aria; la segonda l’è fada su d’ona serie de cèllul fotovoltàich comprés in di paréd invedriàd. I cèllul fotovoltàich con la soa posizión e cont el sò aspètt esalten i possibilità espressìv de la scòrza de l’edifizzi.
Hypochaeris uniflora
Enfiurescènsa e fiur
left|250px|thumb|El capulì La 'nfiurescènsa de la H. uniflora l'è furmàda de capulì emisférich. La strütüra dei capulì l'è chèla tìpica de le Asteraceae: en pedùncol, en bris piö gròs sóta 'l capulì (méno de 5 mm de diàmetro), el té sö 'n invòlucro cilìndrich furmàt de divèrse squàme göse (i è pilùze e scüre endèla part apicàl) che fà de protesiù al resetàcol endóche se 'nserés i fiùr. El culùr l'è zalt limù (el tìra apéna apéna al rós envèrs l'èstèrno-bas del capulì). El resetàcol el se prezènta con divèrse paiète a la bàze dei fiur, 'nvéce l'invòlucro l'è furmùt de divèrse fìle de squàme sistemàde en maniéra 'mbricàda. Le squàme i è piéne de sétole scüre, le g'ha l'èrlo capetàt o sfranzàt; i è lónghe dei 12 ai 17 mm. El diàmetro dei capulì l'è de 5 –7 ghèi. L'invòlucro l'è larch 20 mm, alt 20÷25 mm.
Scòrza de l'edifizzi
Scòrza ibrida
I esperiénz avùu cont i scòrz attìv e passìv e i pensér sora i progètt fàa primma o dòpo di esperiénz medèmm, i hànn menàa i architètt a concepì di scòrz ìbrid. La scòrza ìbrida l’è a l'istèss temp passiva e attiva, degià che l’è bòna de svòlg di lavorà divèrsi, e poeu l'è anca dinamica, perché l’ bòna de cambià i sò caratteristich fisico-tècnich adrée al temp, in relazión cont i circostànz climatich e coi bisògn de l’utenza. Impunemànch quèst, ona fila de dubbi la se manifèsta sìa sora la sostenibilità de la scòrza ìbrida rispètt ai alter du tipi, sìa sora la soa complessità, degià che la dopera di sistèma assosènn complèss per la tecnologìa e la soa manera de fonzionà. De sorapù, i cost de costruzión a hinn assosènn pussée alt rispèt a quèj di scòrz convenzionàj, anca a tegnì nò in in cunt i elevàa cost de manutenzión caosàa de la complessità di componént e com'a l'è ch'a hinn conligàa infra de lor.
Efficienza energetica de la scòrza de l’edifizzi
L’interèss semper pu fòrt vèrs i problèma de l’ambiént l'hà fàa che la scòrza de l’edifizzi la fudèss pu considerada domà come 'n’elemant che ‘l separa el de denter del de foeura, ma anca come 'na superfice de contàtt dinàmica semper ‘drée a interagì in manera attiva cont i fattór del clima de foeura. A hinn di esempi i fasi de la progettazión, de la realizzazión e del manégg d’on edifizzi verd. L'efficienza de la scòrza l’è dada de la capacità de reagì in manera flessìbil quand che cambien i condizión de l’ambiént, cont el minimizzàa i dispersión tèrmich d’invèrna e cont el fà nò andà su tròpp la temperadura d’estaa, e la soa conseguenza l'è el miglioramént del cònfort de la ca’ e de la qualità de l’ambiént, ottegnùu senza doperà di font energétich nò rinnovàbil.
Hypochaeris uniflora
Enfiurescènsa e fiur
I fiur i è ermafrudìcc, zigomòrf, tetra-cìclich (càles – coròla – androcèo – ginecèo) e pentàmer (a 5 elemèncc). En chèsta spéce, a diferènsa de i fiur tìpich de le Asteraceae, i fiur tübulùs intèrni al capulì i gh'è mìa.
Scòrza de l'edifizzi
Efficienza energetica de la scòrza de l’edifizzi
Citazion:Se intendom la scòrza de l’edifizz come ‘na soa "pèll" che la ne protèg el de denter di agént atmosféregh ma che a l’istèss temp la sfrutta in manera fonzionál la soa potenza alóra pòdom pensà de creà on spazzi proteggiùu che ‘l pò vèss controllàa. In quèll caso chì i condizión de l’ambiént defoeura divènten ona risorsa e minga ona fòrza contra di quàj gh’è de scombàtt, inveci la scòrza la diventa ona "pèll reattiva" che la migliora el benèsser intèrno e la fà pensà a tanti possibilità de cambiamént.
Hypochaeris uniflora
Fröt
El fröt l'è 'n achénio col bèch (i è dèle nùcule töte precìze 'ntra de lùre), con ensìma 'n pàpo uniseriàt (en ùrden de sétole ünech) co le sétole intèrne i è piümùze, chèle laterài i è scabro-dentelàde. La dimensiù dei achéni l'è de 12 ÷ 15 mm.
Distribusiù
Se la tróa 'n töta la cadéna alpìna, söi mucc dei Balcani e söi Carpàsi.
Scòrza de l'edifizzi
Scomposizion in element e in strat
El sistèma de saradura de la scòrza de l’edifizzi a sècch a l’è fàa su de sti elemént e sti stràt chì:
In de la progettazión di sistèma de rivestimént, la giontadura l’è l’elemént fondamentál de la superfice de contàtt infra el rivestimént e la struttura de suppòrt. A l’è fàa su de elemént montàa insèma grazie a di tecnologij a sècch; i elemént gh’hànn de vèss cattàa foeura e calcolàa a segonda del tipo de superfice, di càregh accidentàj e de esercizzi, del tipo de rivestimént e de la distanza infra el rivestimént medèmm e la struttura de suppòrt. El sistèma de giontadura a sècch, el gh’hà ancasì de inclùd di dispositìv de sostègn e deretègn in di posizión vorsùd, de giustamént adrée ai trìi direzión del spazzi, de trasferimént di càregh orizzontàj e verticàj, e de assorbimént di cavezzadùr e di differènz de la dilatazión rispètt elemént de rivestimént.
L'evoluzión di componènt che la và innànz la permètt de ottegnì di elemént caratterizzàa de divèrsi combinazión, grazie a i quàj a l’è possìbil de sfruttà i sinergìj potenziàj infra  i divèrsi materiàj e de mètt insèma i vari sistèma de costruzión e de abitazión.
Classificazion a segonda del sistèma de costruzion
Del pont de vista di sistèma de costruzión a gh’è sti tipi de scòrza a sècch chì:
Conforma a la norma UNI prEN 13119 el tipo a montànt e travèrsi l’è definìi come on’intelaradura portánta leggéra di componént montàa insèma lililinscì che tegnen su di pannèj de tamponamént opàcch e/o trasparént fabricàa prima. L’ossadura de la struttura de la facciada l’è fada su de elemént montánt verticàj e de travèrsi orizzontàj conligàa a ai montànt. In séguit, l’intelaradura l'è el suppòrt di elemènt de tamponamént e di saramént dervìbil. Per cèrti soluzión, a la fin de la fera, a l’intelaradura ghe vegnen taccàa di pannèj estèrni de protezión (schèrmi e rivestimént).
Conforma a la normativa UNI prEN 13119 i struttùr a cèllul o unitàa hinn rappresentàa de “di mòdol montàa insèma prima, conligàa infra de lor, alt tant quànt vun o divèrsi pián, fornìi anca de pannèj de tamponamènt”. El vantàgg principál de quèst sistèma chì l’è che la qualità di elemént in deperlór giamò montàa insèma l’è costanta e sicurada, degià che vegnen realizzàa in officina per mèzz di procèss industriàj che prevénden on mucc de contròll.