cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Locomotiva FS E.464
Sostituissen i E.646 e i E.424 e, in sul servizzi regional, i E.656 e i E.632.
Storia
In di agn 80 i Ferrovij del Stat Italian s'hinn trovaa cont di locomotiv assee vegg, squasi tucc derivaa di finanziament del Pian Marshall. La pussee recenta locomotiva FS E.646 a l'era stressada per tucc i compit che l'era assegnada, e quand che l'è staa deciduu de fàlla anca per i servizzi locai a l'è staa necessari on noeuv locomotor.
Originariament l'idea l'era de spartì la locomotiva passegee de quella mercanzia, ma l'è staa scernuu poeu on dissegn pussee semplizz cont i inverter.
In del 1994 cont gara internazional la ABB a l'è incaregada di 'sti noeuv locomotiv, fondaa in sul coev progett de la Locomotiva FS E.412, doperada in sul Brenner.
L'ultima produzion a l'è del 2015, e l'è probabil che la sia produtta pu.
Tecnologia
L'innovazion la pussee importanta a l'è on noeuv sistema per taccà e staccà a la svelta i locomotiv per fà di treni composit, che prima gh'even besogn de on adattator.
L'elettronica a l'è stada semplificada, e la gh'ha quater motor asincron, alimentaa de on convertitor a du inverter, sistema pussee semlizz e anca pussee sicur, che 'l permett de rivà a la prima stazion in cas de on guast anca cont on treno pesant o ona forta pendenza.
Incident
El 20 de settember del 2009 la E.464.029, in coo de 'n convoeuj, l'è borlada giò de la stazion de Milan Centrala e l'ha buttaa giò on mur per finì in del cortil de 'na cà. A gh'è staa nissun ferii e l'unità a l'è stada demolida a november.
Ona E.464 de la Trenord a l'è stada coinvolta in del deraliament de Pioltell ma l'è restada intatta.
Oblast de Kursk
L'Oblast de Kursk ( in russ) a l'è un oblast de la Russia con caploeugh, in pè del. El so governator a l'è e 'l confina con.
El gh'ha abitant e l'è grand  chilometer quadrad.
1545
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Lista di princip del Galles
Eredi al trono ingles
In grassett quei princip che poeu hinn vegnuu re.
Rubiales (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Teruel, cont una popolazzion de abitant.
Walten
Walten (Talian Valtina) l'è na frassiun del cumün de St. Leonhard in Passeier in Südtirol. Walten la gh'ha 330 anem e la se tröa a 1262 meter sura 'l nivel del mar, a nordest de St. Leonhard, in sü la straa che la mena al Giuf de Jaufen.
A Walten gh'è na scöra elemntara. La Gesa l'è dedegada al Sant Antoni de Padua. In Inverna gh'è la pista de sci de fund e la cursia de bob.
Fresno de la Vega
a l'è un comun de la provincia de León, cont una popolazzion de abitant.
1542
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Distret de Melk
a l'è un distret del stat austriegh de l'Austria de Sota, cont una popolazzion de abitant.
El gh'ha dent i comun de.
Riaa d'Iragna
El Riaa d'Iragna (prononzia local: [ri'ɛː di'rɛɲa] ; it. Riale d'Iragna) a l'è on cors d'aqua del Canton Tesin. El nass in de la Val d'Iragna, e la traversa tutta, per poeu rivà dent al fiumm Tesin.
Sacramento
thumb|right|250px|Sacramento Sacramento a l'è la capital de la California, Stat Ünii d'America, in de la Cuntea de Sacramento. Al gh'ha 467.343 abitant (2000).
Ligam de föra
Sit ufizial
Kde domov můj
Kde domov můj a l'è l'inn nazional de la Cechia, doperaa de l'independenza de la Nazion del 1993 e prima 'me prima strofa de l'inn nazional de la Cecoslovacchia. La musica a l'è stada scritta in del 1834 del 'me part de l'oeuveretta "Fidlovačka aneb žádný hněv a žádná rvačka" del František Škroup e 'l test del Josef Kajetán Tyl.
Test
El test el gh'ha pussee de 'na strofa ma domà vuna a l'è offiziala.
Lengov di minoranz
Dal 1918 al 1938 eren doperaa anca di version offiziai per todesch e ongares:
Todesch
Wo ist mein Heim? Mein Vaterland? Wo durch Wiesen Bäche brausen, Wo auf Felsen Wälder sausen, Wo ein Eden uns entzückt, Wenn der Lenz die Fluren schmückt: Dieses Land, so schön vor allen, Böhmen ist mein Heimatland. Böhmen ist mein Heimatland.
Chiusavecchia
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Kde domov můj
Slovacch
<Poem> Kde domov môj, kde domov môj. Voda hučí po lučinách, bory šumí po skalinách, v sade skvie sa jari kvet, zemský raj to na pohľad! A to je tá krásna krajina, krajiny česká ',' domov môj, krajiny česká ',' domov môj! </Poem>
Cornillac (FR-26)
Cornillac l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Rémuzat, del circondàre (arrondissement) de Nyons e del dipartimènt de la Drôme.
Chiusavecchia
El cunfìna coi cümü de Chiusanico, Lucinasco, Pontedassio.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Chiusavecchia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Cornillac (FR-26)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Kde domov můj
Latin
<Poem> Que patria? Que patria? Fluunt aquae inter prata, strīdent silvae rūpe lāta. Hortō ridet iūge vēr paradīsus dēsupēr. Ecce terra pulcherrima, Bohemia patria, Bohemia patria. </Poem>
Registrazion
<Gallery> File:Czech anthem.ogg|Version strumentala offiziala File:02 Sbor-a-orchestr-Narodniho-divadla dirigent-Jiri-Belohlavek 2008.ogg|Version offiziala cantada de l'Orchesta del Teater Nazional File:03 Adam-Plachetka orchestr-Narodniho-divadla dirigent-Jiri-Belohlavek 2008.ogg|Version offiziala mascolina File:04 Katerina-Knezinkova orchestr-Narodniho-divadla dirigent-Jiri-Belohlavek 2008.ogg|Version offiziala femminina File:Frantisek Pacal 1908.ogg|Version del 1908 </Gallery>
Pónti
Pónti (nòm uficiàl en Italià: Ponti sul Mincio) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha, cond'öna süperfis de 0 km² e 'na densità de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Monsanbàn, Peschiera del Garda (VR), Posolènch (BS) e Valeggio sul Mincio (VR).
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Ponti l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
San Jose, California
right|thumb|250px|San Jose San José a l'è una cità in de la Cuntea de Santa Clara, California, Stat Ünii d'America. Al gh'ha 929.936 abitant (2006).
thumb|right|Vista aerea de San Jose
Stazzion de Tuoro sul Trasimeno
La Stazzion de Tuoro sul Trasimeno a l'è 'na stazzion de la, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contrat de servizzi cont i Region interessad.
Lagh d'Òrta
thumb|El lagh e l'isola de San Giuli El Lagh d'Òrta ò Cusi (Italian: Lago d'Orta/Cusio; Latin: Lacus Cusius) a l'è on lagh piemontes, situaa tra la Provincia de Verbania e la Provincia de Novara. A est, el Mont Mottaron le separa del Lagh Maggior, menter di montagn a òvest se metten in mezz tra el lagh e la Valsesia. L'è 'l pussee occidental di lagh prealpin. Al center del lagh se troeuva l'Isola de San Giuli (ciamada anca domà Isola).
Loscia
Loscia (in del dialett local: ['loʃa]; italian: Lozza) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta, 'na superfiss de 1,7 km² e 'na densità de 0 ab./km². El paes el se troeuva longh el cors del fiumm Olòna e in de la region del Sever.
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Lóscia l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Stazion de Potenza Macchia Romana
La Stazion de Potenza Macchia Romana a l'è 'na stazion de la ferrovia Foggia-Potenza, che la serviss el comun de Potenza. L'è taccada a stazione di Potenza Superiore e stazione di Tiera.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Grymov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Přerov.
Queen
I Queen a hinn un grüp ingles de müsega rock che'l s'è furmaa a Lundra in del 1970. I sò member a hinn: Freddie Mercury (vus), John Deacon (bass), Brian Harold May (ghitara) e Roger Meddows Taylor (bateria).
Valva
Valva l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Salerno. El g'ha presapóch 1.772 abitàncc, 'na superfìce de 26 km² e 'na densità de 68 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calabritto (AV), Caposele (AV), Colliano, Laviano, Oliveto Citra, Senerchia (AV).
Calì
thumb|250px|right|Palàs Calini e, 'n sìma a la culìna, Santöàre de San Stéfen Calì (en Italià: Calino) l'è 'na frasiù del cümü de Casàch San Martì, en Pruvìncia de Brèsa. L'è sitüàda 'ndèl cör de la regiù geogràfica de la Franciacürta. La cönta de piö de 1300 abitàncc.
L'è lüminàt zamò endel Estimo Viscontèo del 1385 come cümü che fàa part de la quàdra de Roàt. Föra che per en perìot de póch agn 'ntra 'l 1805 e 'l 1809 che 'l g'ha furmàt cümü ensèma con Turbiàt (cümü denuminàt uficialmènt Calino con Torbiato), Calì el g'ha fat cümü de per sò cönt enfìna al 1928, quan che, endel quàder de la riorganizasiù de le autonomìe locài, l'è stat agregàt a Casàch San Martì.
Del pont de vìsta de l'aministrasiù religiùza, Calì el fà paròchia de per sò cönt (part de la Diòcezi de Brèsa), e la sò céza parochiàla, de fondasiù medievàla, l'è dedicàda a San Mighél Arcàngel.
'N óter edifìcio religiùs emportànt l'è el santöàre de San Stéfen, cizulìna nasìda endel sècol XVI come capèla privàda de la famìa nòbil locàl dei Calini.
Mure venete de Bergem
I mure venete de Bergem i è un'œvra de arqitetura e injegneria militara del XVI secol, costruide de la Republega de Venezia per protejer la citaa de Bergem, qe la costituiva ol so confin plœ ocidental.
Ol 9 de lœi del 2017 i è deventade, insema a dei oltre fortificazion de la Serenissima, patrimone UNESCO.
Storia
La costruzion l'è començada ol 1 de agost del 1561 e l'è finida ind el 1588, anc se i sarà anc'mò necessare dei olter lavorar ind i trenta agn dop. A cap de tœt al g'era ol jeneral Sforza Pallavicino, e a sovervisionar ol canter l'injegner bergamasc Paolo Berlendis.
I demolizion
La costruzion dei mure e la creazion del spazi de rispet, qe al duxiva vesser liber de costruzion per lassar-g miga dei repar ai nemix, l'ha portad a dei cambiaments radicai ind el tessud urban, con la demolizion de tants edifici; intra qests, tante ciexe e convents. Per esempe, tre dei quater porte i g'ha ol nom de una ciexa arenta qe l'è staita butada jo: l'antiga e prestijosa Basilega de Sant Alisand, la ciexa de San Lorenz e qella de San Jacom.
Cserkeszőlő
a l'è un comun del Distret de Kunszentmárton, cont una popolazzion de abitant.
Clavaleyres
Clavaleyres a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes. Al representa un enclav inseraa dent intra el Canton Vaud e el Canton Friburgh. La popolazzion l'è a magioranza linguistega francesa.
La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.0 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Val d'Iragna
La Val d'Iragna (it. Valle d'Iragna) a l'è ona vallada lateral del Canton Tesin. La se troeuva denter al territori comunal de Iragna, in del distrett de Riviera, e l'è traversada del riaa con l'istess nomm.
Curìmp
L'è 'na sórt de 'nfiurescènsa che se tróa per ezèmpe 'ndèn quach spéci de la famìa de le Rosaceae: Pér, Marözen, Póm e Pegnatìne.
Gh'è sèrte spéci che g'ha 'nfiurescènse eterogènee bazàde sön 'n curìmp, per ezèmpe 'l curìmp de capulì del zèner Achillea.
thumb|right|240px|Curìmp de fiùr del pér ([[Pyrus communis).]]
Bataria (eletrotecnega)
Istoregament, se ciamava bataria domà quella fada su de pussee celle, e ogni cella l'era ciamada pila, ma incoeu i termen inn doperad in manera assee intercambiabel. La prima pila comè la cognossom incoeu l'è stada fada su del fisegh lombard Lissander Volta in del 1800, l'inscì ciamada pila del Volta, ma l'era stad no bon de capì fina in fond el fonzionament del sistema, roba che la sarà fada circa 50 agn inanz del Michael Faraday. A nivell prategh a l'è stada la cella del Daniell del 1836 la prima pila doperabel foeura di dimostrazzion, che l'è stada doperada per alimentà i linie telegrafeghe.
Incoeu gh'è vari tipi de batarie, de quelle piscinine che reagissen con l'aria che inn doperade per i aparecc acustegh a quelle pussee grand doperade per i grup che tegnen in pè i gran impiant se la cala la corrent, a passà per i pile alcaline doperade per l'eletronega piscinina e ai batarie ai ion de litio, doperade soratut per l'eletronega pussee granda recaregabela e per i grup de continuità piscinin, e ghe n'è alter pussee specialisteghe.
A bon cunt, gh'hann una energia specifega propi pussee bassa rispet a la pupart di combustibel, però la possibilità de spostài, e di voeulte l'eficienza di generator, i renden aprezzabel rispet a 'n generator.
Villeneuvette
Villeneuvette l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Clermont-l'Hérault, del circondàre (arrondissement) de Lodève e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.14 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 116 méter a 'na altèsa màsima de 317 méter söl leèl del mar.
Ampere
L'ampere (di voeulte scrivud anca amper, simbol A, breviad anca amp, soratut in eletronega) a l'è l'unità de misura part del Sistema Internazzional che la mesura l'intensità de correnta. La ciapa el nom de l'André-Marie Ampère, vun di studios pussee important de l'eletro-magnetism.
Desgià che l'è vuna di set unità fondamentai del Sistema Internazzional, tucc i alter unità de mesura de l'eletricità deriven de l'ampere.
Del 2019 a l'è definida in reson de alter grandeze fiseghe e un ampere el val 'me 'l passà de circa 6*1018 careghe elementar, o ben la carega de 'n eletron al valor assolud, al segond, menter prima l'era definida fisicament 'me l'intensità de correnta che, se tegnuda in du condutor linear parallel, longh infinid e cont una sezzion trascurabel, mitud a un meter de distanza in del voeud, el crea in tra de lor una forza pari a 2*10-7 newton per meter de longheza.
Hrubá Vrbka
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Hodonín.
1546
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Marjaliza
a l'è un comun de la provincia de Toledo, cont una popolazzion de abitant.
Doss Campesell
El Doss Campesell (it: Dosso Campesello) a l'è ona scima di Alp Retich, in Valtolina. A l'è volt 2.510 meter sora el nivell del mar, e a l'è denter al territori comunal de Grosott. El se troeuva al princippi de la Vall de l'Arteggion, e a nord-est del Doss Cornin.
Stazion de Ardenn-Masin
La Stazion de Ardenn-Masin a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenord.
Gesa de San Giacom (Lod)
La Gesa de San Giacom a l'è 'na gesa cattolega, in del passaa paròquia, de la città de Lod.
Storia
Resalenta probabilment a l'antigh Lod, l'è stàda fàda su ancamò dopo che Lod l'è staa destrugaa e in del 1173 l'è manzonada per la prima voeulta. In del 1220 ghe riven i domenican, che van via in del 1261.
Rettoria finna al 1731, l'è trasformada in preposturia del Carlo Ambroeus Mezzabarba. La soa paròquia, on temp largament oltra l'Add, l'è soppressa in del 1789 e la deventa sussidiaria de la Gesa de la Maddalena, per poeu vess restrutturada in del '800.
Vilariño de Conso
El sò codes statistegh l'è.
Schlierbach (LU)
Schlierbach a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.23 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Schlierbach al se tröva a una altitüden de 697 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Büron, Geuensee, Rickenbach, Schmiedrued (AG), Triengen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Dialett ticines
Cula paròla Ticines a sa inteend i dialett che i è parlaa in Tesin (vün dai 26 cantón svizzer) e in Mesulcina e Calanca (dó vall dal Canton Grison).
Cipressa
Cipressa (en lìgure: Çipressa) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
Dialett ticines
In realtà a parlum mia da na lingua, ma da n dialètt da la lengua Lumbarda.
Cipressa
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Dialett ticines
Da na part a l'altra dal Canton a sa parla vari dialett e spéss i è anca veramént diferént vün da l'altru: par esémpi i dialètt dala Leventina, dala Val da Blégn, dala Val Magia e dala Val Verzasca i è cunsideraa dialett lumbard alpin. Vist che gh'è tüta sta diferénza a sa parlarà sura tütt da chell püssée parlaa: ul dialett da Lügan.
Cipressa
El cunfìna coi cümü de Civezza, Costarainera, Pietrabruna, Pompeiana, San Lorenzo al Mare, Santo Stefano al Mare, Terzorio.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cipressa l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Dialett ticines
In dal dialett ticines i è staa dubiaa par la prima völta in lengua lumbarda düü film american, ciuè Se ta cati ta copi e Düü testimoni scomod.
Carateristigh e variant
"Il Ticinese è parlato nella parte settentrionale del Cantone Svìzzero d'egual nome, al norte del Monte Cènere, in parecchie varietà, tra le quali distìnguonsi sopra tutto le favelle delle Valli Maggia, Verzasca, Leventina, Blenio e Onsernone."
- Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 4
"Il Ticinese, del pari che tutti i dialetti montani, varia non solo da valle a valle, ma da luogo a luogo, per modo che sovente nella valle istessa distìnguonsi di leggeri tre o quattro dialetti diversi ripartiti in parecchie varietà. Ivi la sola proprietà, che dir possiamo generale, consiste nella rozzezza delle forme e dei suoni; ma sì le une che gli altri vàriano all'infinito, sicchè ardua impresa sarebbe il contrassegnarli ed enumerarli. [...] A spiegare questa moltiplicità di dialetti in sì angusta superficie, oltre alle inòspite catene di monti che interròmpono e rèndono malagèvole il frequente commercio tra le popolazioni che li pàrlano, è da notarsi ancora l'influenza dei vicini dialetti romanzi e germànici, i quali, tra le vicende polìtiche di molti sècoli, pentetràrono a vicenda nell'una o nell'altra vallata. Ond'è, che i dialetti delle Valli Leventina e di Blenio distìnguonsi anocra, per molte radici e forme romanze, da quelli delle vicine vallate, corrotti da forme e radici germàniche."
Besogna dì che 'l nom "tisines" el gh'ha una funziun suratüt pulitiga e 'l serviss a ciamà in d'un modu cumpagn tücc i parlà del Cantun: intant podum truvà una bela diferenza tra i dialet che se tröven a nord e a süd del Munt Scender: quei de sota (ciuè quei de la zona de Mendris e de Lügan, ma anca quei de la cità de Belinzona e de Lucarn), se sluntanen minga tant del mudel insübrigh central (ciuè quel de Milan, Brianza, Com, Lech, Vares); quei de sura inveci (dunca i parlà di distret de Belinzona, de Lucarn e di vai) gh'han di carateristigh "alpinn", e hin el tisines ver e propi. Inultra di vai Magia, Unsernun, Cent Vai e Verzasca (che varden in direziun del Lagh Magiur) gh'han una sua inflüenza sura l'Alt Ussulan, intanta che quei de la Riviera e di vai Bregn e Leventina hin ligaa a quei de la Mesulcina e de la Calanca e, in fund, anca un poo al Rumancc. Tendenzialment, i dialet "tisines", cume 'l diseva anca l'abaa Pietro Monti in del 1841, cunserven di carateristigh püssee arcaigh respet ai dialet de la Lumbardia, püssee inflüenzaa di inuvaziun del Milanes (e dunca, de luntan, de l'Italian):
Una roba interessanta l'è che in certi paes, spantegaa un poo per tüt el Tisin (ma suratüt in de la zona central, in Val Mesulcina e in de la Bassa Leventina), la [y] la s'è perdüda e la ven pü druvada, sustitüida de una nurmal [u]. Quel lavurà chì el süced a Belinzona (in de la fraziun de Carass) Pronz, Lümin (in dialet, Lumin/Limin), Molen, Cree, Crescian, Ludrin, Iragna, Personegh, Bodi, Sovri, Cavagnai, Anzonegh, Chironegh, Isurn (in di fraziun de Arvess, Lögh e Berzona), Musogn, Brissagh, Runch, Scona, Lusun, Mergöscia, Alt Malcantun (fraziun de Fescogia e Bren), Cavriasca (in di fraziun de Cagial, Lupagn, Bidogn e Ruvered), Sunvigh, Lügan (in de la fraziun de la Vila), Cader, Cama, Gron, Legia, Ruree, San Vitur, Verdabi, Lustal, Suazza e Mesoch.
De norma quei là a hinn anca i sit induve la spariss anca la [ø], che la vegn una [e] semplis (o 'na [o], a segunda de la pusiziun). Anca in d'un quai paes de l'Ossula el se ved quel mestee chì (per esempi a Dravegn, che un temp el se ciamava Dravögn). In ogni cas, cul passà del temp l'è nassüü una specie de dialet cumün, una koinè basada suratüt sül dialet de Lügan e de Belinzona, i cità püssee grand e impurtant del Cantun.
Ortografia e prunüncia
I létri i sa prunüncia cumè l italian, ma:
La parabula dal Fiöö Trasun
urigin: la Bibbia, Lüc, capitul 15, dal 11 al 32
Dialet da la Val Verzasca
Un omen ul gh'ieva düü fiöö. El piü ponzel de 'sti düü u gess al pà: "Pà, dam er part der mè robe ch'am vengg a mì!" e 'l pà u 'j dividè e de longh ugh dè 'r part. Da gnò a poich dì, el piü ponzel el se tirè el tut sot lüi e 'l se 'n giè da luntagn, dove 'l burdigò er sostanze malament con or bozerre. Quand u iva 'biüü magjou el tut, in quii part u vignè una gran carestia, e cominsiè a balà biot. L'è näicc ad atacàss ad una cà d'un bon starent de quel paes, e u l'ha mandou a pastürgà i purghi. Là a l'auress volüü impinì er büseghe der corobia che maghiavan i porsei, ma nessün i 'gh davan brigh. Finalment, avend rifletrii, ul dis: "Quäncc famej in er cà du mè pà i maghien assessenn, e mì assidi qui der fam! A vuj levà, e pù a vuj nà dal mè pà, a 'gh vuj dì: Pà, hoo pecou contra er siel e contra tì; mì ne son piü degn d'esser ciamou tò fiöö; fam servizzi de metem co gli tuò famej". El s'è vultou intant, e l'è vegnüü con er pà. E l'era ach mò da lungg e 'l sò pà ul vidè, u s'è metüü in compassion, l'è corüü a vetàss sül ciul e u l'ha pasciou sü. "Pà", ugh dis el filiu, "hoo pecou contra er siel e contra tì; mì ne son piü degn d'esser ciamou tò fiöö". Ma 'l pà ugh dis ai servitor: "Portè chilò una sgiaghe 'r piü boriola e vestìl, metìgh nel dit un anel, e metìgh sü i calzei in di pee; Menègh fuori un videl grass e strübièl giù, maghièm e stèm alegri. Perchè 'sto mì fiöö l'era mort e l'è tornaa a vivà; l'era perdüü e u s'è troväicc" e i han incominsiaa a fà festin. Intant el fiöö maiuu, che l'era in er campagna, l'è tornäicc e quand l'è stäicc aprö der cà, l'ha sentii ch'i sonavan e cantavan. E domandè a vügn di sò servitor: "Quel chi fan in cà mea?" Ugh dis el servitor: "Qui l'è vegnüü el sò fradel, e 'l sò pà l'ha fäicc mazzà el videl piü grass, perchè l'ha ricüperou el filiu sagn e sald". Quest ignora, rabiou, u n'ìva volüü piü nà en er cà; e lo pà, näicc fora, u l'è metüü dress a pregàl. Ma lüi u gi ha respondüü al pà: "Guarda, quäncc agn l'è che mì son er tò comandament; e ti m'è mai däicc un iörì perchè stassom alegro con i mè amis; Ma l'è vegnüü el tò fiöö, che ti ha gh'la maghiou tut er sò part der robe con i pitann, e tì ti j'è fäicc strübià giü er videl piü grass". El pà u gh'ha respondüü: "Fiöö, tì ti see semper stäicc con mì, e tut el mè l'è tò; Ma bentava ch'a stassom alegri e che a festeggiassom, perchè 'l tò fradel l'era mort e l'è tornaa a vivà; l'era perdüü e 'l s'è tornaa a trovà". [http://books.google.it/books?id=oVoNAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 44]
Dialet da la Val da Bregn
Ün um o gh'eva doi fant. E r'ha dicc ol pü piscen de quigl: "Oh, pà, dem ra part dra roba ch'o 'm toca!" e lü o gh'ha spartii ra roba. E 'd lì a poch, miss insema tücc cuss, ol fant pü piscen o l'è nacc viagiand 'n ügn pais luntagn, e là r'ha bütou ol facc sò vivend in bagurd. E dapù ch'r'ha 'biüü consümou tücc cuss, r'ha facc 'na gran carestria in col pais, e corü r'ha 'menzou a ess nessità. E r'è nacc e o s'è miss con ün zitadin 'd col pais; e 'l r'ha mandou a ra soa campägna a pass i pörsc. E o bramäva d'impì ol sò botasc dil scörsa ch'i majava pörsc, e onzügn ga 'n dava. Ma lü, tornou in sè stess, r'ha dicc: "Quancc famej in cà dol mè pà i gh'ha pagn a sbach, e mì chì sbasiss dra fam! Am drizzrò e narò al mè pà, e 'gh dirò: O pà, hoo pecou contr'or sciel e inass a voi; Mò 'n sun mia degn d'ess ciamou vust fant; fèm cum vügn di vust famej". E o s'è alzou e r'è nou da sò pà. E r'era ancamò luntagn lontagn che sò pà o r'ha vist e o s'è möss a compasgion e, corend, o gh'è saltou al cöl, e o r'ha basou. E ol fant o gh'ha dicc: "O pà, hoo pecou contr'or sciel e inass a voi; mò 'n sun degn d'ess ciamou vust fant". Ma ol pà r'ha dicc ai sò famej: "Prest, tirei fora ol sgiupogn dra festa, e meteigla indöss, e meteigh ügn anil in deit, e i calze in pee. E tirei fora ol vedil ingrassou e mazzèl, e majem e fem past. Ché 'sto mè fant r'era mört, e r'è resüssitou; r'era pers e r'è trovou". E i ha 'menzou a fà past. Intratant ol sò fant majoo r'era in campägna e, quand r'è tornou e r'era arent a cà, r'ha sentüü ol sangh e ol bal. E r'ha ciamou vügn d'igl famej e o gh'ha dmandou cuss i era 'sti cuss. E corü o gh'ha dicc: "Vust fradil r'è tornou e vust pà r'ha mazzou ol vedil ingrassou, perchè o r'ha ricovrou sagn e salv". E o gh'è 'gnüü ra räbia e no 'r vurìa mia nà in cà; donca sò pà, vegnüü 'd fò, r'ha 'menzou a pregà. Ma lü, rispondend, r'ha dicc a sò pà: "A ra fé, da tancc agn mi a ov servia, e n'hoo maigl trapassou ugn vust prezet; e maigl no m'hei dacc ugn cauret da fà past coi mè amis. Ma dapù che 'sto vust fant, ch'l'ha majou ol facc sò coi sgualdrign, r'è vegnüü, hii mazzou per lü ol vedil ingrassou!". Ma lü o gh'ha dicc: "Oh, fant, tì t'è sempra con mì, e tüta ra roba mia r'è tou; Ma 'zügnäva bé fà past e stà alegro, perchè 'sto tò fradil r'era mört, e r'è resüssitou; r'era pers e r'è trovou". [http://books.google.it/books?id=oVoNAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ibidem, pag. 46]
Dialett da Locarn
On um a l'ha 'vüd düü fiöö. E 'l piü giovan da custor o gh'ha dii al padar: "Pà, dem la mea part ch'a 'm toca!" e 'l padar o gh'ha fai fora i part. Da lì a poch dì, dop che l'ha metüü insema tütcoss, el fiöö piü giovan o s'è toi sü e o 's n'è andai via luntan, e lì l'ha fai balà tütcoss in stravizzi. E pö, quand l'ha 'vüd finid da sgürà tant com o n'aveva, l'è vegnüda ona gran carestia in quel paes, e lü l'ha comenzad a sentìssla in di cost. O 's n'è dunca 'ndai e o s'è tacad adree a on sciur da quel paes, ch'o l'ha mandad in d'ona sova vila a cürà i porscei. E costü o voreva pür anch podèss intesnà la büseca con quii giandasse ch'a mangiava i porscei: ma nissün a ga 'n dava. Alora l'è tornad in sè stess e l'ha dii: "Quanta servitoraja là in cà 'd mè padar la noda in bondanza, e mì intant chinscì a crep da fam! A vöj propi tòm sü, e andarò dal mè pà e a 'gh dirò: Pà, a l'hoo propi faia grossa col Signur e con vü; Ormai a no merit piü da vess ciamad vost fiöö; fèm come vügn di vost servitur". E, tojendas sü, l'è vegnüd dal sò pà. Quand pö l'era anch mò lontan, o l'ha vedüd el sò pà, e o s'è movüd a compassiogn e, corendagh incontra, o si gh'è bütad sül col e o 'l basà sü. E 'l fiöö o gh'ha dii: "Pà, a l'hoo propi faia grossa col Signur e con vü; ormai a no merit piü da vess ciamad vost fiöö". Ma el padar l'ha dii ai servitur: "Presto, portee chì el piü bel vestid e vestìl sü, metìgh l'anel in did e i scarp in pee; E menee scià on vedel ingrassad, e mazzèl sgiò, e mangem e fem past; perché 'sto mè fiöö l'era mort e l'è tornad in vita; l'era pers, e o s'è trovad". E lì i s'è metüd adree a fà past. L'era mò el sò fiöö magiur in campagna e, in dal vegnì e in dal vesinàss a la cà, l'ha sentid a sonà e cantà. E l'ha ciamad on servitur e o gh'ha domandad quel ch'l'era 'sta roba. E costü o gh'ha dii: "L'è vegnüd el vost fredel, e 'l vost pà l'ha mazzad sgiò 'n vedel ingrassad, perché l'è tornad salv". L'è donca andai in colera, e o no voreva miga andà in cà; peró l'è vegnüd fora el sò pà, e o s'è metüd adree a pregàl. Ma costü, respondend, o gh'ha dii al sò pà: "Ecco, i è già tanci ann che mì av stagh in obedienza, e a no son mai andai fora ona volta dai vost comand; e a m'hii mai dai on cavret par stà on poo alegar coi mè amis. E inscambi, apena ch'o l'è rivad 'sto vost fiöö, che l'ha consümad tüt el fat sò coi strasciunn, a gh'hii mazzad sgiò 'n vedel ingrassad". Ma lü o gh'ha dii: "Fiöö, tì te seet sempar con mì, e tüt el mè l'è tò; Ma bisognava fà past e stà alegar, perché 'sto tò fredel l'era mort e l'è tornad in vita; l'era pers, e o s'è trovad". [http://books.google.it/books?id=oVoNAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ibidem, pag. 47]
Dialet da Locarn (e da la Val Verzasca)
Av disaroo donchia chie in di timp dur prim re de Cipru, dopu chie Gotifré de Bügliom l'ha fäcc sova 'r Tera Santa, l'è chiapitoo che r'üna femna polida de Guascogna l'è näcia a trovà 'r Santo Seporcro e, vignend indree, cand r'è büda a Cipro, l'è stäcia urtregiada da certi discrianzä. E lee, sbofferomnazzo, tüta marinconica de 'sta roba e sanz'un zich de cunsuraziom l'ha pansäcc de nà r'a cerchià sgiüstizia dar re; ma intramezz o gh'è stäcc dicc chie la traress via er fadighia, perchié lü l'era un umenazzu poch permaros e chie o s'an lassäva fä aicì lü e o vendichiava né quij de lü stess né quij dei älcc, anzi o 'j sustegneva: e ingora vüm che l'avess um poo de rabia o 's vendichiava e o 's sfughiava col fägn a lü. Sentend 'sta roba quela femna e sanza vess pussibru fä er vendeta, par pudè 'vègh um poo da pas l'ha pansoo de tuchiàl propi in du vivo der suva vita; e näcia piansgind denanz a lü, la gh'ha dicc: "El mè sciur, mì a vegni micia ar tova presenza par 'vègh sgiüstizia dei dispressi ch'i m'ha fäcc, perchiè a m'an speci gnanchia; ma, par 'vègh um poo 'd pas, mostrum tì ar manera de sufrìi cume tì quij chie 't vegn fäcc, e ignora a pudrò imprend ar manera de supurtà cun pazienza 'r mea disgrazia, chie o 'r sa ur Signor, se mì 'r pudess fàl, vuruntera 't daress ar mea, perchiè tì ti seet inscì bom de supurtài". Ar re, fign ignora purtrom, squasi chie o 's dessedass, scumenzand da r'ingiüria fäcia a 'sta femna, chie l'ha vendichioo, l'è daventoo tremendo perseguitor de tücc chie contra r'unor der sò regnu quaicossa i fasess da quel dì inanz. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n648/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 628-629]
Dialet da Unsernon
Donca a geva che in di tiemp du prim re de Cipru, dopu la cunquista dla Tera Santa fada da Gotifré Bujon, una sciora de Guascogna l'è nada in pelegrinagg al Santu Sepolcru; e quand, nel turnà indree, l'è rivada a Cipru, a j'ha truväcc di baloss ch'a ghi ha fäcc di dispresi da vilan. Lii, 'sta povra femena, tuta sciagrinada, e nö pudend meghia dàss pas, la j'ha pensov da nà a lamentàss cul re; ma quichiün i ghi ha dicc che l'era fadeghia butada veia, perchè quel re l'era tantu rilassov e inscì un linecc che l'era meghia dumà incapazz da punì i tort de leit, ma con viltà vergognosa u 'n sufriva täncc ch'i 'gh feva a lui; tant che chissesseia ch'a ghi ess 'biuu di querel, u 'j sfugava cul fàgh quech dispet o insult. Quela femena, sentend inscì, e perdend vormai la speranza de vendicàss, par truvà un poo de refrigeri al sé dulor la s'è metuda in ment da ponsg i miseri da quel re. La s'è presentada donca piansgend da lui e la ghi ha dicc: "Scior, mei a vign meghia inanz a tei par utignì vendeta du dispressi ch'i m'ha fäcc; ma, par dàm sudisfazion, at pregh da insegnàm cumè ti fee a suportà quij ch'i m'ha dicc ch'i 't fa a tei: par ch'a pussa imparà da tei a tulerà u mié, che sa pudess, u 'l za 'l Signor sa te 'l daress vuluntiera, postu che ti siee un fachegn inscì brav." U re, che fign alora l'era stov lent e pegrizios, cumè ch'u 's dessedass dal segn, u j'ha cumenzov a vendicà durament da l'ingiuria fada a quela femena, e pee l'è diventov un tremendo persegutor de tut quij che de depos d'alora i fava calcossa contro l'unor dla só curona. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n650/mode/2up ibidem, pag. 630-631]
Esempi del dì d'incöö: pruverbi ticines
Tücc quei pruverbi chì hin staa ciapaa del Vucabulari di Dialet de la Svizzera Italiana.
Piev de Canoeubi
La piev de Canoeubi a l'è stada una piev ministrativa e religiosa del Milanesad, fada su in del XIII secol. Per quell che 'l revarda el Ducad de Milan, la zona de Canoeubi a l'è ceduda cont el Tratad de Aquisgrana del 1748 al Regn de Sardegna, 'me rengrazziament de l'Imperi d'Austria per havéi jutad in la guerra de sucession spagnoeula. Separada in tra Stat la piev religiosa, una brev del Papa Pio VI del 1819 la da la piev a la diocesi de Noara.
Formola del Sabine
La fórmola del Sabine l’è ‘na fórmola doprada in acustica per calcolà el temp de rivèrber T60 che, per decision, l’è el temp necessari al fin che la densità de l'energia sonòra la vaga giò a vun milionesim (10-6) de quèlla che la gh’era quand che la sorgént sonòra la ven smorzada o ben de 60 dB. Quèsta chì l'è la fórmola:
La formola del Sabin l’è stada ottegnuda per via sperimentàl ma la pò vèss dimostrada.
Dimostrazion
De già che per definzión de area de assorbiment acustich:
Quèsta chì l’è ona equazión vàlida domàa sòta l’ipòtesi de camp sonòr riflettùu spantegàa in manera uniforma. Dopò che la sorgént la ven smorzada W=0 donca
Risòlvom l’equazión differenziàl infra i condizión al contorna D1,t1, D2,t2:
indoe in del caso del T60, de già che la densità la va giò de vun milionésim infra t1 e t2 D2=10-6 • D1 e t60=t2-t1 per definizion donca se ottén:
De già che c l’è la velocità del son in l’aria e la var, a 20 °C c=343 m/s se ottén:
Condizion de validità de la relazion del Sabine
La fórmola del Sabine la gh’hà di limit de già che la var domà:
De sorapù quand che i mur hinn molto assorbént ( A=1 ) la fórmola del Sabin la gh’avarìss de mandà foeura zero come risultàa, inveci la manda foeura di valór piscinìtt. Ancasì la considera nò el fenòmen de la risonanza acustica.
Donca di ambiént ideàj per l’aplicazión de la fórmola del Sabine hinn:
De sorapù di mur sòli favorissen el fenòmen de la risonanza che ‘l pròvoca la disuniformità; i effètt negatìv del la risonanza interèssen domà i ambiént piscinìtt (pussée curt de 7 m) de già che i sò freguenz de risonanza (varda ► risonanza acustica) hinn pòch in la banda di son scoltàbil (>18 Hz).
Ferrovia 2000
Ferrovia 2000 (istess in italian, Bahn 2000 in todesch, Rail 2000 in franzes, Viafer 2000 in romancc) a l'è staa 'n progett faa in Isvizzera per fà pussee bon, util e efficient el sistema ferroviari federal, varaa in del 1987 cont on Decrett Federal poeu confermaa cont on referendum popolar. L'è staa completaa in del 2004, cont on investiment in treni, infrastruttur e alter de circa 5,9 miliard de franch.
Formola del Sabine
El determinà el coefficent de assorbiment acustich a partì del temp de rivèrber
indoe:
Ferrovia 2000
El sistema l'è scominciaa cont l'introduzion de l'orari cadenzaa, cont on treno ogni mezz'ora in di tratt pussee important, in del 1982 e cont la scerna de la stazion de Zurigh Centrala 'me noeud principal de la Svizzera. Intorna al 1990 a hinn ordenaa i noeuv Lok 2000 e i carrozz IC 2000 per i treni InterCity e InterRegio. In del Canton Tesin a l'è stada attivada la società TiLo, prima in collaborazion per Trenitalia e poeu cont Trenord, per conligà la Lombardia ai center principai de la Lombardia svizzera.
Formola del Sabine
El determinà el coefficent de assorbiment acustich a partì del temp de rivèrber
e poeu de già che \bar a, el coefficent de assorbiment acustich  l'è  indoe A l’è l’area de assorbiment acustich e S la superfice totàl de l’ambiént se pò ottegnì el coefficent de assorbimént acustich.
Ferrovia 2000
In del 2004 a l'è finii el primm tocch, menter l'AlpTransit el gh'ha ancamò de vess finii.
Claudio Beretta
El professor Claudio Beretta l'è nassuu a Milan, in del 1929, e l'è mòrt a Milan el 31 luj del 2008. L'è staa on scrittor, on stòrich e on lenguista italian.
El Claudio Beretta a l'è staa vun di pussee grand studios del lombard occidental, specialment del milanes. A l'è staa anca president del Circol filològich milanes, del Centro Camuno di Studi Preistorici e de l'Accademia del dialett milanes. In del 1983 a l'è staa insignii de l'Ambrogino d'Oro del sindich de Milan Carlo Tognoli e in del 1989 del Premio Carlo Porta.
Ligam de Foeura
Circolo Filologico Milanese
Fuentes de Carbajal
a l'è un comun de la provincia de León, cont una popolazzion de abitant.
Ottawa
Ottawa a l'é la capital del Canada. La gh'ha 808.391 abitant (2004).
Rubielos de Mora
a l'è un comun de la provincia de Teruel, cont una popolazzion de abitant.
Santa Cruz, California
Santa Cruz a l'è una cità in de la Cuntea de Santa Cruz, California, Stat Ünii d'America. Al gh'ha 54.593 abitant (2000).
Ligam de föra
Sit ufizial
Elfershausen
Elfershausen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bad Kissingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 34.92 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Folk rock
El Folk Rock a l'è un gener de müsega che'l mes'ciaa el rock cun la müsega folk. El nom a l'è riferii a un gener che l'è nassüü in America e in Canada a la metà di agn '60, cunt artista cume el Bob Dylan eletrich e i Byrds. Carateristich a l'era el sun net de la ghitara eletriga (senza efet o distursiun) del ghitarista di Byrds, Roger McGuinn.
Canaves
right|thumb|200px|La Bataja di Purtugaj al [[Carneval de Ivrea]] El Canaves (in piemuntes canavèis) a l'è una zona de la pruincia de Türin, in del Piemunt setentriunal. La sua cità püssee grossa a l'è Ivrea.
Folk rock
De tüta manera, el folk rock a l'è minga dumà una müsega americana, ma a hinn nassüü anca alter stil de folk rock ispiraa de la cultüra pupulara de alter paes. La püssé part di müsicista lumbard fann müsega folk o folk-rock.
Stazion de Potenza Superiore
La Stazion de Potenza Superiore a l'è 'na stazion de la ferrovia Foggia-Potenza, che la serviss el comun de Potenza. L'è taccada a stazione di Potenza Università e stazione di Potenza Macchia Romana.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Distret de Mattersburg
a l'è un distret del stat austriegh del Burgenland, cont una popolazzion de abitant.
Biensà
Biensà (Bianzano) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 34 km de la sità e a 600 méter söl lièl del mar. Ol paìs l'è a mèsa còsta söl mùt Plér e sö ü teràs naturàl sura 'l lach de Spinù.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Scé, Gaerina, Léf, Pèa, Ranzanìch, Spinù.
Bèl de èt l'è ol medioevàl castèl Suardo di cóncc Suardi, a pianta quadrada, con dóma öna tur pròpe sura l'ingrès 'ndóe gh'è amò ol put leatoio.
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Biensà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Stazzion de Passignano sul Trasimeno
La Stazzion de Passignano sul Trasimeno a l'è 'na stazzion de la, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Stazion de Talamona
La Stazion de Talamona a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Stazzion de Passignano sul Trasimeno
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contrat de servizzi cont i Region interessad.
Valsesia
La Valsesia (inscì anca in Italian e Piemontes; Tseschrutol in Walser) l'è ona val alpina situada in la Provincia de Vercei, de la qual l'òccupa la banda settentrional. I sò aqui finissen in del fiumm Sesia, che 'l dà nòmm a tutt el territòri. Anca se la troeuva in del Vercelles, fann part de la vall anca i comun novares de Romagnan, Praa e Grignasch. La val l'è stada voeuna di primm zònn latin colonizzaa de la popolazion de Walser.
Geografia
La val la s'estend del Mont Roeusa (e donca al confin con la Val d'Aòsta) fina a Romagnan e la comprend vari valloni laterai, traversaa de riaa che finissen tucc in de la Sesia. La val prinicipal la se ciama Val Granda, la gh'ha ona forma de S sdraiada e la finiss cont el comun de Alagna. Trai vari valloni minor a cuntom a mancina la Val Mastallon e la Val Sermenza, a dritta la Val Sòrba, la Vall Artògna, la Val Vògna e la Val d'Òtro. Arent a El Borgh se troeuva la Val Sessera. La val l'è conossuda 'me la val pussee verda d'Italia.
Mont principai de la vall
La val l'è circondada de montagn di Alp Penninn, in particolar del massiv del Mont Roeusa. I sò scimm pussee alt a hinn:
Economia
La Valsesia a l'è specializzada in la produzion tessil, di rubinett e di lavorazion meccanich. I industri se troeuven soratutt in di comun de Varall, El Borgh, Quaròna, Valduggia e Grignasch, in la bassa val. In de l'alta val, sora de Varall, l'industria la lassa el pòst al turismo, sia d'estaa che d'inverna. Varall, l'antiga capital de la Valsesia, l'è conossuda per el Sacro Mont (Sël Mont in valsesian), fondaa in del XV secol del fraa Bernardin Caimi, che 'l voreva realizzà a Varall ona Gerusalemm Noeuva per i pellegrin che podeven pù andà in Terrasanta, finida in man ai Turch. In del 2003 el Sacro Mont de Varall a l'è staa deciaraa de l'UNESCO patrimòni universal de l'Umanità.
Comun de la Valsesia
Alagna, Balmuccia, Bocciolet, El Borgh, Campertògn, Carcòfor, Cei, Cervatt, Civiasch, Cravajana, Fobell, Gattinara, Grignasch, La Mòja, Pila, Piòv, Praa, Quaròna, Rassa, Rima, Rimasch, Rimella, La Riva, Romagnan, Rossa, Sabbia, Scova, Scopell, Sarraval, Valduggia, Varall (el capploeugh) e Vocca.
Interrupt
L'interrupt a l'è 'n segnal asincron mandaa de 'na periferica a la CPU per segnalàgh la necessità urgenta de attenzion e donca, se possibil, de interromp el programma per fàsen caregh per eseguì on noeuv codes.
Oblast de Leningrad
L'Oblast de Leningrad ( in russ) a l'è un oblast de la Russia con caploeugh, in pè del. El so governator a l'è e 'l confina con.
El gh'ha abitant e l'è grand  chilometer quadrad.
Hroznová Lhota
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Hodonín.
Les Houches
Les Houches l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Chamonix-Mont-Blanc, del circondàre (arrondissement) de Bonneville e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 43.07 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 796 méter a 'na altèsa màsima de 4280 méter s.l.m.
Dřevohostice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Přerov.
Garrafe de Torío
a l'è un comun de la provincia de León, cont una popolazzion de abitant.
Mo Brooks
El Mo Brooks (Charleston, 29 april 1954) a l'è un statunitens, representant del.
Ernst Pinkert
Ernst Wilhelm Pinkert (5 Febròr dal 1844, Hirschfelde, Sasonia - 28 April dal 1909, Lipsia, Sasonia) l'è stàà un risturatur sasùn e fundatur dal Zoo de Lipsia.
Konstal 105Na
A l'è on'evoluzion del precedent Konstal 105N.
Cornillon-sur-l'Oule
Cornillon-sur-l'Oule l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Rémuzat, del circondàre (arrondissement) de Nyons e del dipartimènt de la Drôme.
Konstal 105Na
A l'è doperaa in sui red de Varsavia, Danzica, Lodz, Stettin e in su la linia de l'Alta Slesia.
Cornillon-sur-l'Oule
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.55 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 470 méter a 'na altèsa màsima de 1223  méter söl leèl del mar.
Maqueda
a l'è un comun de la provincia de Toledo, cont una popolazzion de abitant.
David Ogden Stiers
El David Allen Ogden Stiers (Peoria, Illinois, 31 de ottober del 1942 – Newport, Oregon, 3 de marz del 2018) l'è staa on ator e dopiador american.
Doss de l'Arlaa
El Doss de l'Arlaa (prononzia local: [dɔs de lar'lɛ:] ; it. Dosso Arlate) a l'è ona scima di Alp Retich, in Valtolina. A l'è volt 2.367 meter sora el nivell del mar, e a l'è denter al territori comunal de Grosott. El se troeuva a sud-est di Scimm de Campian e del Doss Cornin. A l'è anca la scima de quell conoida de indè che partissen i riaa ciamaa Vall Cornin, Ruvinasc e Arlaa.
Valle dell'Angelo
Valle dell'Angelo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Salerno. El g'ha presapóch 406 abitàncc, 'na superfìce de 36 km² e 'na densità de 11 ab./km². El cunfìna coi cümü de Laurino, Piaggine, Rofrano, Sanza.
San Diego, California
thumb|200px|right|Pusiziun de San Diego San Diego a l'è una cità in de la Cuntea de San Diego, California, Stat Ünii d'America. Al gh'ha 1.305.736 abitant (2005).
Ligam de föra
Sit ufizial
Stazion de Morbegn
La Stazion de Morbegn a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenord.
Barch (Iurs)
Barch (nòm uficiàl en italià Barco) l'è 'na frasiù del cümü de Iurs, endela part sudocidentàla de la pruvìncia de Brèsa. El paés l'è abitàt de presapóch 240 persùne e 'l se tróa a presapóch tré chilòmetri e mès del cèntro comünàl, a póca distànsa del fiöm Òi. 'Na ólta l'ìa ciamàt Castelbarch per la prezènsa de 'n castèl de pertinènsa de la famìa Martinengo.
L'art de l'ingann
L'art de l'ingann a l'è un liber in su l'ingegneria sociala scrivud in del 2001 del Kevin Mitnick e del William L. Simon e dad foeura l'ann dopo. El trata, in manera precisa e con metod, 'me otegnì informazzion e ciav per andà dent in sui sistema informativ e 'me doperà 'sti informazzion per el propi vantagg, per esempi vun che 'l schiva una multa per ecess de velocità cont una gabola a la polizzia, per savé quand che el polee che gh'ha fad la multa el saria stad in ferie e donca minga disponibel in tribunal, vun che 'l se fa dà la password de 'n azienda, che la cambia ogni dì, a fà finta de vesser un dipendent che 'l voleva lavorà de cà cont una gran tempesta o vun che l'ha otegnud un frach de informazzion reservade de 'na start up a fà finta de vesser amis del CEO.
El Mitnick l'ha poeu dad foeura un liber pussee in su l'aspet tecnegh de l'hacking, ciamad L'art de l'intrusion, e poeu El fantasma in la red, soa autobiografia.
Stazzion de Torricella
La Stazzion de Torricella a l'è 'na stazzion de la, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contrat de servizzi cont i Region interessad.
Stazion de Potenza Università
La Stazion de Potenza Università a l'è 'na stazion de la ferrovia Foggia-Potenza, che la serviss el comun de Potenza. L'è taccada a stazione di Potenza Centrale e stazione di Potenza Superiore.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.