cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Immanuel Kant
Penser
Per el filosof la cognossenza la se spartiss in du tip: cognossenza de sens e cognossenza de intellet. La prima la gh'ha 'me center i fenomen (i robe inscì 'me paren al soget), la segonda i noumen (i robe inscì 'me inn). La cognossenza de sens la spartiss poeu la materia (el center de la sensazzion) de la forma (la lesg, de là de la sensibilità, che la ordina la materia de sens). La forma de la cognossenza de sens l'è fada su del spazzi e del temp, che vegnen minga de la sensibilità, ma inn intuizzion a prior, o ben che vegnen prima de la cognossenza de sens. Inn donca di condizzion sogetive e necessarie a la ment per ordinà i dat di sens. La cognossenza de sens la se spartiss in aparenza e esperienza (el confront de l'intellet intra un insema de aparenze). La cognossenza de intellet la poeud catà i robe uti sunt (i noumen), a diferenza de la sensibilità, che ja ciapa uti apparent (i fenomen). El criticism kantian el riva al so pont pussee volt cont i tre criteghe scrivude del filosof: Critega de la reson pura, Critega de la reson pratega e Critega del Giudizzi, che parlen del savé, de la moral e de l'esperienza de l'estetega e de sentiment. 'Me l'empirism ingles el criticism kantian el recognoss i limit de la reson de l'om, nonostant che en schiva i esit scetegh e el ruza pussee inanz l'analisi critega. 'Me i filosof de l'Inluminism el Kant el pensa che i limit de la reson poden vesser marcad domà de la medema reson, donca el lassa foeura de la quistion la fed o olter esperienze extra-razzionai.
Stazion de Lesmo
La Stazion de Lesmo a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenord.
Stazzion de Schivenoglia
La Stazzion de Schivenoglia a l'è 'na stazzion de la, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia Tper, in contrat de servizzi con la Region Emilia-Romagna.
Svatý Jan pod Skalou
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Beroun.
Phil Read
Phillip William Read (Luton, Inghiltera, Gran Bretagna, 1 Genar dal 1939) l'è stò un pilòta motociclistich ingles, 1 vòlta campiun dal mund in da la Class 125 cun la Yamaha, 4 vòlt in Class 250 semper cun la Yamaha e 2 volt in Class 500 cun l'MV Augusta.
Blagoveščensk
left|100px Blagoveščensk (Russ Благове́щенск) l'è una citaa de la Russia, in de l'estrem orient russ; l'è la capital de la provinza de l'Amor e la gh'aveva 219.221 abitant al censiment 2002.
Fundada in del 1856, la citaa l'ha comenzad a ciamàss cont el nom de adess (che in russ el voeul dì sit de l'anunciazzion) du agn dopo. El so desvilup l'è stad favorid de una corsa a l'or in di prim agn del XX secol. In quell secol chì la citaa la g'ha semper havud raport stregg cont la Cina; anca al dì d'incoeu Blagoveščensk e Heihe (la citaa cinesa che la ga sta denanz) a costituissen zona de liber comercc (con di vantagg per tut e do).
Pisciotta
Pisciotta l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Salerno. El g'ha presapóch 3.031 abitàncc, 'na superfìce de 30 km² e 'na densità de 101 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ascea, Centola, San Mauro la Bruca.
Distret de Bruck-Mürzzuschlag
a l'è un distret del stat austriegh de la Stiria, cont una popolazzion de abitant.
El gh'ha dent i comun de.
Müslù
Müslù (nòm uficiàl en italià: Muslone) l'è 'na frasiù del cümü de Gargnà, en pruvìncia de Brèsa. El paizì el se tróa a presapóch 450 méter söl leèl del mar, söndèna còsta a pich söl Lach de Garda, a 4 chilòmetri e mès a nord de Gargnà.
El g'ha fat cümü de per sò cönt enfìna al 1817 quan che pò l'è stat agregàt al cümü de Gargnà.
Strängnäs
Strängnäs al è una citaa intal distrecc da Södermanland, stat da Svezzia.
Nintendo DS
El Nintendo DS l'è ona console portatil ideada e fada su da la Nintendo. L'è sortida foeura el 21 november 2004, 2 dicember 2004, 24 febrar 2005 e 11 marz 2005 e l'è preceduda dal Gameboy Advance. El gh'ha 'me varianta el Nintendo DS Lite, pussee magher.
Piev de Chignoeu
La piev de Chignoeu a l'è stada una piev religiosa de l'Arcidiocesi de Milan, de che se sa poch. La parochia de Chignoeu a l'era in la diocesi ambrosiana sgiamò del 1162, menter del 1589 a l'è ofizzialment un vicariad, e 'l prevet de la parochia de Chignoeu a l'è stad nomnad prevost in del 1729.
La piev, fada su di gese de Chignoeu center, Alberon, Bisson, Caselle, Cort Sant Andrea, Costa San Zenon e Santa Cristina, in del 1925 la passa a la diocesi de Pavia, e la resta 'me vicariad fina al 1989.
Posada de Valdeón
a l'è un comun de la provincia de León, cont una popolazzion de abitant.
Nazareth
thumb|right|Nazareth Nazareth (in ebraigh נָצְרַת Natz'rat o Natzeret, in arab الناصرة an-Nāṣira o an-Naseriyye, in grech Ναζαρέτ, in latin Nazara o Nazaret) a l'è la capital del distret nord de Israel, in de la regiun storiga de la Galilea.
Skřípov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Prostějov.
Nazareth
I sò abitant a hinn pressapoch 60.000 e per la püssee part arab (31,3% cristian e 68,7% islamigh).
La cità a l'è antiga e l'è induè che l'è vegnüü sü Gesü.
John Garamendi
El John Garamendi (Camp Blanding, 24 sginer 1945) a l'è un statunitens, representant del.
Tortionada
La tortionada a l'è una torta tipega de la cità de Lod, recognossuda del Ministeri 'me prodot agroalimentar tradizzional italian.
Arenta a la pussee cognossuda sbrisolona, la diferenza la pussee granda a l'è che la gh'è minga la farina sgialda in di ingredient.
Grupp de Visegrád
El Grupp de Visegrád (polacch: Grupa Wyszehradzka, ongares: Visegrádi Együttműködés, slovacch: Višegrádská skupina, cecch: Vyšehradská skupina) a l'è 'na lianza politega e colturala fondada in del 1991 de la Cecoslovacchia, de la Polonia e de l'Ongaria per favorì el progress economich, militar e social in 'sti Paes. Dopo de la division de la Cecoslovacchia i dò Stat successor hinn entraa a pien titol in del grupp.
Valbona (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Teruel, cont una popolazzion de abitant.
Grupp de Visegrád
Dal 1 de magg 2004 tucc i member de Visegrád a hinn part de l'Union europea, ma domà la Slovacchia l'ha adottaa, poeu, l'Euro.
El grupp de Visegrád el reuniss quatter di Stat ex-comunista passaa a l'economia de mercaa pussee fiorent e in cress, anca pussee de la media europea, situazion che l'ha menaa a 'n cress di investiment e a 'n fond internazional faa apposta di Paes.
El gh'ha avuu anca, però, di conflitt cont el rest d'Europa per via di posizion intransigent in su la redistribuzion di migrant in arriv del Mediterrani o de la Siria e, soratutt per Polonia e Ongaria, per i posizion autoritari e illiberaj despess mostraa di sò governi.
Jaberg
Jaberg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.3 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Jaberg al se tröva a una altitüden de 540 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Kiesen, Kirchdorf, Uttigen, Wichtrach.
Storia
Jaberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1259 col nom de Jagberc.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Tortei cremasc
I Tortei cremasc i è el mangiar plussee famos de la cuxina tradizionala cremasca e una ricetta unega ind el panorama gastronomeg lombard e italian. Ge n’è miga de tortei come qesti qé d’oltre bande, e gnanca de le so variant. L'unega ricetta qe la ge someia, un poo a la lontana, l’è qella dei cjarsons de la Carnia, una rejon qe l’è staita anc’pò a lee sota el domine venezian ind i stess agn de Crema, e qe i g’ha dent anca lor l’œga passa, le spezie e el cacao.
L'usanza
Ind el territore de Crema i tortei cremasc i è el piat plussee important de la festa; se usa preparar-i per le sagre dei pais, per i sposaleze, o per i aniversare plussee importants de la famea. Però se usa miga mangiar-i a Nedal e a Pasqua. Ogni pais, e adritura ogni famea, i g’ha la so ricetta, qe l’è un poo diversa da qella dei olter, ma nomà ind le proporzion dei ingredients, qe i è semper qei.
La forma
La forma del tortel cremasc l’è unega: la se prepara da un sercc de pasta piegad a mezaluna, cont el pien ind el mez. I orli del sercc i ven spizzigads e tacads a man in manera de formar cinq piege in sul bordo del tortel. In certi pais se usa far-i quadrats e i se sarra su a sqiçar-i coi dents de una forselina (un piron), ma qell’usanza qé l’è considerada da vargun un poo incivil perqè l’è miga segond la tradizion. I cremasc de citaa de una volta i dixiva qe qei qe i fava insì i la fava per risparmiar la pasta.
I ingredients
I tortei cremasc i se basa su una proporzion delicada de savor: se trata de meter insema el dolç-speziad del pien cont el jelatinos-salad-grass de la pasta e del condiment. El segret de la so preparazion l’è l’equilibre de la quantitaa del pien con la pasta: le so proporzion i è fondamentai perqè ge sies armonea tra i savor: un tortel con poca pasta, con la pasta trop sotila, o con trop pien al sarà noios e trop dolç, un tortel con poc pien o tropa pasta al sarà senza savor e fat. Bisœgna mai usar la pasta a l'œv: el tortel al g’ha de vesser fait da un sercc de pasta spess, qe al va boid da 20 a 40 minuts; se la pasta l’è a l'œv, la pœl miga resistir a la cottura, la se derv e la spantega fœra el pien ind l’aqua.
La pasta
Se pœl doprar un œv per ogni kilo de farina
Giacarta
thumb|Giacarta
Tortei cremasc
La pasta
La pasta tradizionala dei tortei la se prepara insì: se sbat la farina ind l’aqua boienta e un cicinin salada, e pœ la se impasta colda infina a formar un mes’cioss elasteg, gris de color (pasta mata). Però se pœl anca lavorar a freid ind la maqina de la pasta, con la jonta de un un œv per ogni kilo de farina, e un cugiarin d’œle d'oliva.
Nagyvenyim
a l'è un comun del Dunaújváros, cont una popolazzion de abitant.
Tortei cremasc
La pasta
Ogni ricetta qe la usa plussee de un œv per kilo de farina l’è miga tradizionala, e la va miga doprada per far i tortei cremasc.
Giacarta
Giacarta a l'è la capital de l'Indunesia.
Orlovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Vyškov.
Tortei cremasc
El pien
In certi pais i dovra anca la carne o el brœd, qe però i è miga ingredients tradizionai.
Condiment
I tortei i ven metids un poo a la volta ind la supera, se bagna de boter e se grata un poo de formai de grana, despœ se fa riposar un quai minut. Ind el piat g’ha de vesser-g una "pocia" de boter, e ognun al pœl anc’mò jontar-g un poo de grana a segonda del gœst.
Giacarta
A l'è in sü l'isola de Giava e la gh'ha 8.540.306 abitant (2005).
Tortei cremasc
El vin consiliad
G’è opinion diverse sul vin qe se compagna plusse ben ai tortei cremasc. Ind el Cremasc se biv un vin ross jovin e frizant, sec o dolç a segonda del gœst. Gutturnio, bonarda, lambrusc e barbera i è i plussee doprads. Un quai sommelier al dix qe i va ben anca i vin bianc cold e aromateg, per esempe el gewürztraminer, o el Champagne.
La tortelada
I tortei cremasc i ven festejads ogni ann a Crema, ind la setimana de Feragost, cont una sagra qe la se ciama Tortelada Cremasca e dal 2013 "Tortei & Tortei" (Tortelli & Tortelli). Se maia e de sira g’è dei concerts e se bala. La tortelada l’è diventada famosa in tœta la Lombardia.
Callao (metropolitana de Madrid)
Callao  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Madrid.
Mamografia
La mamografia a l'è un esam diagnostegh de la mamella che 'l permet de controllàlla cont un bass nivell de rasg X e che l'è doperada soratut per descovrì el cancher a la mamella in di prim stadi, inscì che l'è pussee curabel, ma l'è anca doperad prima de la cerusia per quei cont el cancher, inscì de savé se gh'è di alter masse e adatà l'operazzion, per esempi cont el fà una mastectomia inveci de 'na pussee conservativa lumpectomia.
Per indagà pussee in sui lesion trovade se doperen de solit i ecografie. El sò roeull in del screening a l'è però contestad, in tra di studi che sostegnen che la gh'ha havud un gran roeull in del salvà vite e quei che inveci disen che i cost, economegh, emotiv e medegh, inn pussee di benefizzi.
Callao (metropolitana de Madrid)
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria automatega Ascensoeur
Garciotum
a l'è un comun de la provincia de Toledo, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Sannicandro di Bari
La Stazion de Sannicandro di Bari a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Unità de controll (informatega)
L'unità de controll a l'è 'na component de la CPU che la se occupa de coordinà i part del data path per eseguì l'istruzion che la gh'è in del sò instruction register.
Ferrovia Mantoa-Peschera
La  a l'è stada una ferrovia de la Lombardia e del Veneto longa km che la conligava. Verta in del e gestida de, l'è sarrada el.
Osov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Beroun.
Jamuna
Ol Jamuna, infin a'l 1996, l'è stait un ostacol per i comunegazion a'l de dent del Bangladesh; domà in qell ann lí hann tirad su un pont per traversar-l.
Galeria Vittori Emanuel
La Galeria Vittori Emanuel l'è la galeria ca la va de la Piazza del Domm al teater La Scala, disegnada da l' architet Mengoni. Al so temp l' è stada la pusse' granda galeria de l' Europa. Vittori Emanuel l'era el re dell'Itàlia.
Tradiziun
thumb|200px|Tosa che gira sura i ball del tor che se truva sul paviment al center della galeria, el porta bon Ona nota canzon del Walter Di Gemma la decriv l'abitudin de la gent de schisciagh i ball al tòr: ..."Ste gh'ee pòcca fortuna, ste see disoccupaa, stà minga lì a lagnàssela, te see ste ghee de faa? Fà on salt in Galleria Vittori Emanuèll, e in terra dent'on stèmma te vedaree on torèll"... L'è el tòr de la speranza dai doti eccezionàl, la gent in abondanza la voeur schisciàgh i ball..:"
Olšany (Moravia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Vyškov.
1165
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Infermee
L'infermee a l'è el professionista sanitari che 'l se occupa de l'assistenza infermeristega di malaa in termen terapeutigh, de educazion e de igien, in manera che poeuden tornà a 'n bon stat de salut. Fianchen el medegh, recoeujen di campion per i analisi, dann i medesinn prescritt del medegh, medeghen i ferii e pòden favorì la cominicazion in tra el malaa e 'l medegh.
In principi i servizzi infermeristegh eren gestii di religios, soratutt di monegh, l'infermeristega comè la cognossom incoeu la nass a mità agn '800 con la Florence Nightingale, che la dopera di principi scientifegh per gestì i malaa.
Valdealgorfa
a l'è un comun de la provincia de Teruel, cont una popolazzion de abitant.
Kraj de Krasnojarsk
El Kraj de Krasnojarsk ( in russ) a l'è un kraj de la Russia con caploeugh, in pè del. El so governator a l'è e 'l confina con.
El gh'ha abitant e l'è grand  chilometer quadrad.
.
Brencia (Svizzera)
Brencia (Breggia in Italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Mendris. in del Canton Tesin. Al gh'ha 0 abitant (dato del )e una süperfiss de 25.85 km², e al se tröva a una altitüden de 704 meter sura al livel del mar.
El Cumün de Brencia l'è staa custitüii in del mes de Utober del 2009 da la fusion dei cumün de Bürzela, Cabi (nom ufizial: Cabbio), Canegg, Morbi da Sura, Mügg (nom ufizial: Muggio) e Sagn e l'è tacaa ai cumün de Castel San Pedru, Morbi da Sot, Vacal, Cernobi (IT-CO), Multras (IT-CO), San Fedee (IT-CO), Schignan (IT-CO).
Nagyveleg
a l'è un comun del Mór, cont una popolazzion de abitant.
Oberding
El cümü de Oberding el se tróa a 'na altèsa de 468 méter sura 'l leèl del mar.
Autotreno
L'autotreno a l'è on treno bloccaa alimentaa de on motor Diesel interno.
El gh'ha no besogn de ona locomotiva, e l'è spartii in Diesel-elettrich, indova el motor Diesel 'l alimenta on motor elettrich de trazion e Diesel-meccanich, che 'l moeuv direttament i roeud.
Piaggine
Piaggine l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Salerno. El g'ha presapóch 1.773 abitàncc, 'na superfìce de 62 km² e 'na densità de 29 ab./km². El cunfìna coi cümü de Laurino, Monte San Giacomo, Sacco, Sanza, Teggiano, Valle dell'Angelo.
Stazion de Machee-Sovich
La Stazion de Machee-Sovich a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'era servida di treni regionai de la Trenord, al dì d'incoeu l'è senza traffegh.
Bajee
Bajee (it. Baiedo) a l'è ona frazzion del comun valsasnatt de Pastur, in de la Provincia de Lecch. El paes el se troeuva a nord del center comunal, a la versa de Introeubi. A l'è staa on comun de per sò cunt fina al 1927. Al temp di piev a l'era denter a la Piev de la Valsasna.
Tom McClintock
El Tom McClintock (Bronxville, 10 luj 1956) a l'è un statunitens, representant del.
Petina
Petina l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Salerno. El g'ha presapóch 1.238 abitàncc, 'na superfìce de 35 km² e 'na densità de 35 ab./km². El cunfìna coi cümü de Auletta, Corleto Monforte, Ottati, Sant'Angelo a Fasanella, Sicignano degli Alburni.
Skalka (Olomouc)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Prostějov.
Stazzion de Sermad
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia Tper, in contrat de servizzi con la Region Emilia-Romagna.
Fuensalida
a l'è un comun de la provincia de Toledo, cont una popolazzion de abitant.
Fay-le-Clos
Fay-le-Clos l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Vallier, del circondàre (arrondissement) de Valence e del dipartimènt de la Drôme.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.56 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 231 méter a 'na altèsa màsima de 373 méter söl leèl del mar.
Distret de Braunau am Inn
a l'è un distret del stat austriegh de l'Austria de Sora, cont una popolazzion de abitant.
El gh'ha dent i comun de.
Vavru
Vaver (Vavru in Nuvares; Vavron in Piemontes; Vaprio d'Agogna in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Barénch, Cavajet, Mismarich, Mum, Vlésc e Sön.
Otmíče
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Beroun.
Camerlada
Camerlada a l'è 'n rion de Comm, del 1817 al 1884 comun autonom, prima l'era part di Corp Sant de Comm. El nomm el deriva probabilment de 'na "cà merlada", ciovè la torr del Castell Barandell.
Con circa 5'000 abitant el gh'ha dò stazion ferroviari: Albaa-Camerlada e Comm Camerlada.
Brahmaputra
thumb|200px|left|Ol territori quatad del basin del Brahmaputra Ol Brahmaputra l'è un fium de l'Asia del sud, in del sub-continent indian; l'è luncc intorna ai 2.900 km e al quata sota un basin de 670.000 km². L'è vun di fium cont la portada d'acqua pussee granda al mond (che la poeul vesser anca de 150.000 m³/s, qund che gh'è ol monson). Ol s nom, in sanscrit, al voeul dì bagai de Brahma.
Al nass in Tibet cont ol nom de Yarlung Tsangpo e al corr vers est per 1.700 km a un'altezza media de 4.000 meter in sul nivell del mar. Come che ol fium al va foeura del Tibet, al sa sbassa de bot e in del stat de l'Arunachal Pradesh, dopo che l'ha ricevud du afluent important (Dibang e Lohit) al sa slarga un bel poo (in d'un quai toch al riva a vesser largh 10 km) e al toeu ol nom de Brahmaputra.
Una voeulta che al riva in Bangladesh al sa spartiss in do broch: vuna la seguta a andà vers sud cont ol nom de Jamuna e la sa trà dent in del Gange, un'oltra la mantegn ol nom de Brahmaputra e la curva in direzzion sud-est. In tut i maner i do broch se retroven un quai chilometer dopo e se tran dent insema in del Golf del Bengala cont un delta che l'è ol pessee gross al mond.
Ol fium, o mej la so part bassa, l'è considerada sacra di Indu, anca se tut i agn, al temp del monson, al vegn foeura e l'inonda tut ol so territori.
Kirchlauter
Kirchlauter l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Haßberge. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 16.92 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Kirchlauter el se tróa a 'na altèsa de 344 méter sura 'l leèl del mar.
Pertosa
Pertosa l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Salerno. El g'ha presapóch 727 abitàncc, 'na superfìce de 6 km² e 'na densità de 121 ab./km². El cunfìna coi cümü de Auletta, Caggiano, Polla.
Barcon
Barcon (it. Barcone) a l'è ona frazzion del comun valsasnatt de Premaluna, in de la Provincia de Lecch. A l'è staa on comun indipendent fina al 1927. Al temp di piev el partegniva a la Piev de la Valsasna.
Mac OS classegh
El Mac OS classegh (al so temp domà Mac OS, in principi System Software o ben Software de sistema) a l'è stad el sistema operativ desvilupad de la Apple per i personal computer Macintosh, recognossud soratut in la storia de l'informatega per havé popolarizad l'interfacia grafega per i utent comun.
L'è stad desvilupad del 1984, cont el System 1 vegnud foeura cont el Macintosh 128K e fondad in part in sul Lisa OS de l'Apple Lisa, in del 1996 el ciapa el nom de Mac OS, 'me part del programa di Macintosh clone con licenza, con la version Mac OS 8. La darrera version a l'è stada Mac OS 9, vegnuda foeura in del 1999. In del 2001 a l'è stad sostituid del Mac OS X, fondad in su NeXTSTEP e donca a bas UNIX, dopo havé provad a desvilupà deperlee el sucessor Copland e valutad de crompà alternative tant 'me BeOS. I darrere atualizazzion del Mac OS 9 hann garantid interoperabilità cont el sistema noeuv e 'l Mac OS X l'era dad foeura con Classic, che gh'ha dad el nom che 'l gh'ha incoeu, che 'l permeteva de eseguìgh sora i aplicazzion per el vegg sistema.
El doperava un kernel monolitegh in sul Motorola 68k e 'n microkernel in su la piataforma PowerPC. L'ha lassad robe compagne de l'HFS Plus, file system doperad fina a Mac OS High Sierra, e AppleScript.
Bergamina
La Bergamina (it. Bergamina) a l'è ona frazzion del comun brianzoeu de Ogionn, in de la Provincia de Lecch.
Félines-sur-Rimandoule
Félines-sur-Rimandoule l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Bourdeaux, del circondàre (arrondissement) de Die e del dipartimènt de la Drôme.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.46 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 346 méter a 'na altèsa màsima de 969  méter söl leèl del mar.
Seloutky
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Prostějov.
Dave Simmonds
Dave Simmonds (Londra, Gran Bretagna, Inghiltera, 25 Utubar dal 1939 - Rungis, Francia, 23 Utubar dal 1972) l'è stò un pilòta motociclistich ingles, campiun dal mund in da la Class 125 cun la Kawasaki.
Stazzion de Felonica Po
La Stazzion de Felonica Po a l'è 'na stazzion de la, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia Tper, in contrat de servizzi con la Region Emilia-Romagna.
Cod (arnes)
"La bona cod la fa el bon segador."
- Proverbi tesines
La cod (variant: coved, coeud, coda; in d'on quei sit a l'è el cod) l'è on arnes doperaa per filà i lamm (per esmpi ranz e folcett). La denominazion la tira denter arnes de tipo e foeusgia diferent, faa soratutt de prej abrasiv de origin natural o sintetega, doperaa per filà lamm e alter ferr per tajà. A segonda del sò material, i cod poeuden vess doperaa sutt, o bagnaa con l’aqua o lubrificaa con l’oeuli: in quell cas chì vegnen ciamaa “cod a oeuli”. Per antonomasia a l’è ‘l tocchellin de preja de forma piatta e on poo slongada, bombada ai lati e fusellada ai vertes, che ‘l ranzador el dopera per filà (codà) la lama de la ranza. Poeuden vess codaa anca alter arnes, compagn de la folc, i forchett, cortei, i restei e via inscì. Per vess doperada polido, e codà mej, la cod la gh’ha semper nettada e bagnada: per ‘sta reson el ranzador la tegn semper dent a on astusc pien de aqua, che certi voeult l’è messedada con asee, saa o alter aditiv. L’astusc el se ciama codee, e ‘l ranzador le porta lazzaa o penduu a la cintura. Per tegnì ferma la cod e fà minga colà l’aqua, i ranzador eren usaa mettegh dent anca on mazzett de erba. A segonda del tipo de preja doperaa, la cod la pò vess ciamada dura o dolza, e la pò servì per lavorà diferent. In de la Svizzera italiana, per esempi, i cod dolz eren impiegaa per codà i ranz coi lamm gross e dur, intant che i cod dur serviven per molà i lamm suttil. Vun di sit pussee important per la produzion de cod a l’era Pradalonga, in de la Val Seriana.
El nomm
La parolla cod la vegn del latin cōtis, con l'istess significaa. El nomm el ven doperaa anca in italian (cote), piemontes (cov), forlan (côt), sardegnoeu (goda) e romanc (cut). La variant coeud l'è doperada in certi zonn del Luganes e Varesott, compagn de Vernaa e Marchiroeu. La variant coved l'è tipega del Mendrisiott e de certi zonn del Comasch, compagn de Cernobbi.
Piero Parini
El Piero Parini (Milan, 13 de november 1894 - Aten, 23 de avost 1993) a l'è stad un politegh, prefet e militar italian, podestà de Milan del 1943 al 1944.
Fioeul de 'n ispetor di ferrovie, l'ha fad la Granda Guerra cont el Gabriele D'Annunzio, e gh'è andad dree in l'Impresa de Fiume e l'ha aderid al fascismo fin del principi. Grazzia al so savé di lengov l'è mandad a fà carrera diplomatega, in del 1935 el va in guerra in Africa e in del 1941, quand che l'Italia l'ha invadud la Grecia, l'è nomnad comissari civil di Isole Jonie.
Con la Republega Social Italiana l'è nomnad podestà de Milan e 'l lanzia un prestit de 1 miliard de Lire, che in principi i partigian voreven pagà no indree ma poeu, in su volè di Liad, hann pagad, in del 1944 l'è nomnad capo de la Provincia e, insema al Vincenzo Costa, el se met a fà di mense publeghe a bass cost. El se retira del fascismo perchè contrari ai rapresaje.
Finida la RSI, l'è processad per collaborazzionism, indova che di partigian ghe testimonien a favor, e l'è condanad a 8 agn e 4 mes e dopo de 'n recors a la Cassazzion, l'è processad de la Cort d'Assisa de Vares e condanad a 3 agn, squasi tucc scassad de l'amnistia Togliatti. L'ha poeu lavorad 'me dirigent d'azienda in Sudamerica e l'è tornad a Milan, indova che l'ha fad el consejer comunal cont el Moviment Social Italian. L'ha passad i darrer agn de la soa vita a Aten, con la segonda mier.
Roberto Baggio
Roberto Baggio (Caldogno, 18 de febrar 1967) l'è staa un calciadù italian int i an '80,'90 e 2000.
Knetzgau
Knetzgau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Bàsa Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Haßberge. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 43.98 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Roberto Baggio
Carera
I squadar indue che l'ha giugaa a i en ul Vicenza, la Fiorentina, la Juventus, ul Milan, ul Bologna, l'Inter e ul Brescia.
Knetzgau
El cümü de Knetzgau el se tróa a 'na altèsa de 238 méter sura 'l leèl del mar.
Roberto Baggio
Carera
A l'ha segnaa 205 gol in Serie A.
Němčany
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Vyškov.
1020
Chi gh'è mórt
--
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Lèngua Jarawa
200px|right|thumb|I lèngue di Andamane
right|200px|thumb|Confrónt tra la distribusiù di tribù di andamanés tra ìl prensépe del méla e òt (1800) e ‘l prensépe del [[2004. Gh’è de regordà che
tra ‘l 1789 e ‘l 1793 i s’è spopolàt i teritòre urignàre di Jarawa che po’ i s’è spostàcc in pòscc bandunàcc da i Grand Andamanés sö la còsta a sira (ovest);
Montanera
Montanera (en piemontés: Montanera) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 729 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 66 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelletto Stura, Centallo, Fossano, Morozzo, Sant'Albano Stura.
Lèngua Jarawa
la s’è estìnta la lèngua Jangil dal 1931;
l’ rèsta póch o negót de i lèngue de i dés lèngue di pòpoi Grand Andamanés;
La lèngua Jarawa (in Hindi: जारवा) ciamàda ach Järawa o Jarwa l’è öna di lèngue di pòpoi del arcipélach di Andamane in del gólf del Bengala e per ès piö precìs l’è öna di trè lèngue meridunàle. Chèsta lèngua, ‘nsèma a la lèngua Öñge, l’è öna di dò lèngue andamanéze de la famèa Ongan.
Se pènsa che ghe sìes amò 250 – 300 persune che i è bune de parlà chèsta lèngua. La paròla Jarawa l’è ün esonòm, che l’ sömèa a la paròla Jharia de la lèngua Hindi-Urdo e che l’éra tat dovràda in del sécol XIX, menimà ‘l endonòm l’è mia cognusìt, ma fòrse l’ sömèa a la paròla Onge che l’è 'l nòm che i se dà 'l pòpol andamanés piö apröf a i Jarawa e che in lèngua Aka-Bea ‘l völ dì nemìs.
Mia dóma ‘l endonòm, ma tace aspècc de la cültüra, de la stòria e de la lèngua Jarawa i è mia cognusìcc, dezà che i Jarawa i è restàt a vif in del cör de la forèsta e i è mia egnìcc in contàt con de la ótra zét.
Ol còdes Iso
Ol còdes Iso de la lèngua Jarawa l’è ISO 639-3: jna.
I lèngue di Andamane
Lèngue andamanéze magiùre (10)
del setentriù (4)
del mès de l’arcipélagh (6)
Lèngue andamanéze meridiunàle (3)
Nagylók
a l'è un comun del Sárbogárd, cont una popolazzion de abitant.
Enzima
On enzima a l'è on catalizzator di process biologich. La pupart di enzina a hinn proteinn, ma di voeult a hinn di tocch de RNA ciamaa ribozima.
Castel San Pedru
Castel San Pedru (nom ufizial: Castel San Pietro) a l'è un cumün svizzer del distret de Mendris. in del Canton Tesin. Al gh’ha 0 abitant (dato del ) e una süperfiss de 8.02 km², e al se tröva a una altitüden de 442 meter sura al livel del mar.
Valdecuenca
a l'è un comun de la provincia de Teruel, cont una popolazzion de abitant.
Castel San Pedru
El cumün de Castel San Pedru a l'è tacaa ai cumün de Balerna, Coldree, Melan, Mendris, Morbi da Sott, Brencia, Röv, San Fedee (IT-CO).
Esquivias
a l'è un comun de la provincia de Toledo, cont una popolazzion de abitant.
Romagna mia
Romagna mia a l'è una canzon scrivuda del Secondo Casadei in del 1954 in del stil del liscio, che la cunta su la storia de 'n om che 'l gh'ha havud de lassà la soa terra, la Romagna, e che 'l gh'ha propi tanta de nostalgia per lee. A l'è deventad una sorta de inn romagnoeul e l'ha vendud pussee de quater milion de cobie, cont anca un frach de re-edizzion e cover.
A l'era vuna di canzon che ghe piaseva pussee al Papa Giovann Paol II e varie cità de la Romagna gh'hann dedicad di vie o di piazze.
Stazion de Bitetto-Palo del Colle
La Stazion de Bitetto-Palo del Colle a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Jegenstorf
Jegenstorf a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.9 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Stazion de Bitetto-Palo del Colle
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Jegenstorf
El cumün de Jegenstorf al se tröva a una altitüden de 521 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Grafenried, Iffwil, Mattstetten, Münchringen, Urtenen-Schönbühl, Zauggenried, Zuzwil.
1024
Chi gh'è mórt
-- |Ün an indré / |Ün an inàcc
Jegenstorf
Storia
Jegenstorf l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1131 col nom de Igistorf. In 1255 it was mentioned col nom de Jegistorf.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Flühli
Flühli a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Entlebuch, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 108.24 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|manzína|The village Flühli El cumün de Flühli al se tröva a una altitüden de 884 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Brienz (BE), Escholzmatt, Giswil (OW), Habkern (BE), Hasle, Marbach, Oberried am Brienzersee (BE), Sarnen (OW), Schangnau (BE), Schüpfheim, Schwanden bei Brienz (BE). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia
Flühli l'è menziunaa la prima volta in del secul VVII col nom de güetli uf dem Flüöli.
La bataia de Sörenberg l'è stada cumbatüda in del 1380 intra Obwalden e Entlebuch.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Ami Bera
El Ami Bera (Los Angeles, 2 marz 1965) a l'è un statunitens, representant del.
San Giuànn
El g'ha, cond'öna süperfis de 0 km² e 'na densità de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Concordia sulla Secchia (MO), Mirandola (MO), Pòs, Quistèl, San Iàcum, Schifnòia e Vìla Póma.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de San Giuànn l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Tranvia Monscia-Trezz-Bergom
La Tranvia Monscia-Trezz-Bergom a l'è stada 'na linia tranviaria che la conligava Monscia a Bergom, fàda su in del 1890 e restada in pee finna al 1953 e in tra Monscia e Trezz finna al 1958.
Dopo de la saradura de la Tranvia Milan-Vittuon l'è restada la darrera linia lombarda cont i gamba de legn a vapor e anca l'ultema a doperà di tram cont i accumulator.
Dógn
Dógn l'é ü paìs de la Al Brembana ‘n pruinsa de Bèrghem, a 18 km da la sità, a 334 méter söl lièl del mar. L'gh'à.
In Italià a l’ se ciama “Zogno” e per chèsto pò a’ ‘n bergamàsch adèss i tènt a ciamàl Zògn piö che Dógn.
Ol gròs del paìs l'è zó söl fónt de la Al, ma i sò frasiù i è sperdìde sö sö i mucc lé 'ntùren e sura de töt sö i còste del Cat Ólt.
Frasiù
I é frasiù de Dógn:
Sit del cümù
http://www.zogno.com/
Otročiněves
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Beroun.
Game Boy Advance
El Game Boy Advance l'è ona console portatil ideada e fada su da la Nintendo. L'è sortida foeura el 21 marz 2001.
Accessori
Per el Game Boy Advance gh'eren di accessori 'me:
Gioeugh e concorrenza
El Game Boy l'ha vist sia di gioeugh sò sia di riedizion, 'me per el Nintendo 64, di gioeugh a 8 bit del NES e a 16 bit del SNES.
A l'éra in concorrenza cont el WonderSwan Color, el N-Gage e la console open source GP32. L'è stada la prima console Nintendo superiora a la Atari Lynx a nivell hardware.
Variant
El Game Boy Advance l'ha vist dò variant principai: El primm, el Game Boy Advance SP, a l'éra a forma de conchilia, 'me i telefonin de l'epoca, e 'l gh'aveva el schermo retroilluminaa. La segonda, inveci, a l'éra el Game Boy Micro, piscininn e senza retrocompatibilità cont el Game Boy original, perchè l'ha perduu el processor Zilog Z80 per quistion de spazzi.
Gesa de Santa Maria (Edol)
La Gesa de Santa Maria a l'è la gesa pussee importanta de Edol, comun de la Vall Camonega, e a longh piev. De origin antiga, la gesa che la gh'è incoeu l'è stada fada su con di renoeuvament in tra el 1635 e 'l 1652, menter el campanin a l'era stad fad su in tra el 1754 e 'l 1757. La gh'ha havud a longh el monopoli in sui batezad in l'alta Vall.
Ottenhofen
Ottenhofen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Erding. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 10.27 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Ottenhofen el se tróa a 'na altèsa de 498 méter sura 'l leèl del mar.
Perito
Perito l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Salerno. El g'ha presapóch 1.101 abitàncc, 'na superfìce de 23 km², co 'na densità de pupulasiù de 48 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cicerale, Lustra, Monteforte Cilento, Orria, Prignano Cilento, Rutino, Salento.
Stazzion de Vallazza-Carbonara di Po
La Stazzion de Vallazza-Carbonara di Po a l'è 'na stazzion de la, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia Tper, in contrat de servizzi con la Region Emilia-Romagna.
Kraj de Primorskij
El Kraj de Primorskij ( in russ) a l'è un kraj de la Russia con caploeugh, in pè del. El so governator a l'è e 'l confina con.
El gh'ha abitant e l'è grand  chilometer quadrad.
.
El Volgar
El Volgar (De Vulgari Eloquentia) a l'è on trattaa del poeta fiorentin Dant Ligher, scrivuu al princippi del Tresent. Anca se 'l sò argoment a l'è quell de la lengua volgar, el trattaa a l'è staa scrivuu in latin, per podè vess lengiuu di letteraa de tutta l'Europa de quell temp.
Storia e strutura
Segond i storegh de la litteradura italiana, el trattaa el sariss staa scrivuu in del period 1303-1305. L'oeuvera, in di intenzion de l'autor, la gh'aveva de vess spartida in quatter liber: vun de introduzion sora el volgar e 'l besogn de cattànn foeura vun iluster, i alter trii a proposet di vari stil litterari. Purtropp, el trattaa el finiss a l'improvis prima de la fin del segond liber.
Rocchetta Nervina
Rocchetta Nervina (en lìgure: A Ruchétta) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
Ferrovia de Vallmorea
La  a l'è stada una ferrovia de la Lombardia e del Canton Tesin longa km che la conligava Castellanza a Mendris. Verta in del period 1904-1926 e gestida de, l'è sarrada in tra el 1928 e 'l 1977.
La trata svizzera l'è poeu integrada in la ferrovia Mendris-Vares, doperada anca de la red celer del Canton Tesin.
Rocchetta Nervina
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El Volgar
Primm liber
Con quell liber (l'unegh intregh) Dant el toeu part al dibattit in su la lengua volgar e sora la soa litteradura: al temp, defatt, el podè del latin a l'era anmò bell fort, e l'era doperaa per la pupart di atività litterari. Dant inveci el pensa che 'l volgar el sia pussee nobel del latin, perchè l'è la lengua che la se imprend quand che se nass e se cress, intant che 'l latin a l'è domà ona lengua artificial che se studia a scoeula. Per spiegà i sò argomentazion, Dant el fa ona longa spiegazion de la fonzion del lenguagg (che l'è on lavorà che gh'hann domà i omen, già che i besti e i angiol ghe n'hann minga besogn) e de la soa storia. Per lù, infatti, la lengua originaria l'era l'Ebraich, parlaa giamò de l'Adamm in del Paradis, e che poeu hann conservaa domà i Giudee. I alter nazion del mond, dopo la storia de la Torr de Babell, hinn staa condannaa a parlà tanti lenguagg diferent, e per 'sta reson s'hinn spantegaa in gir per el mond, e quella chì l'è l'origin del volgar (per podè comunicà tucc insemma, donca, el saria staa inventaa el latin 'me lengua scrivuda). In de la zona del sud de l'Europa, el Dant el recognoss la presenza de trii lenguagg parent vun con l'alter: l'Ocitan (che 'l catta dent anca el Catalan), el Frances e l'Italian (cioè tucc i parlà de l'Italia). L'Italian, a soa voeulta, a l'è spartii in quattordes volgar municipai, spartii in dò zonn principai (d'ona banda e de l'altra di Penin). Cuntaa su tutt 'sti robb, el Dant, el scomincia a cercà on volgar tra quei italian che 'l sia inscì bell de vess bon de vegnì la lengua litteraria di italian, inscambi del latin; nissuna di variant che 'l toeu in esamm però la someja avèggh i qualità che lù l'è dree a cercà: se salven domà el sicilian, el bolognes e 'l toscan doperaa d'on quai poeta. Donca per lù l'è ciar che se pò minga cercà in di città on volgar italian degn de 'sto nomm: la pupart di oeuver poetegh scrivuu in italian l'è troppa provincial (anzi, municipal) per vess representativa de tutta l'Italia. El Dant alora el tacca su a fà on elench di qualità che 'l gh'ha de 'vèggh el volgar italian. Quell lì el gh'ha de vess:
Segond liber
In del segond liber inveci el Dant el scomincia a spiegà come l'è che vann doperaa i vari stil del volgar iluster. El volgar iluster el pò vess doperaa sia per la prosa che per la poesia, ma minga per tucc i poeta: domà quei pussee bravi e abil hinn degn de drovàll. Inoltra, el volgar iluster el va ben per scriv i robb pussee volt, cioè l'epica, la poesia d'amor e la religion. Dopo d'avè trovaa i argoment, el scomincia a cattà foeura i stil metregh pussee giust per el sò volgar iluster. El stil che 'l ghe par el pussee degn a l'è quell de la canzon. De chì, el tacca a parlà de come l'è che vann scrivuu giò i canzon tragich (el numer de vers, la soa natura, i fras, i paroll che vann doperaa, la soa division in stanz, i sò melodii, i rimm, i sillabi). Per fà quell lavorà chì, che l'è bell teoregh, despess el se vutta cont el fà di citazion de vari poeta, e anca sò poesii. Intant che l'è dree a taccà su de parlà de la relazion in tra i vers e i sillabi, el Dant 'l mocca lì el liber a l'improvis e 'l va pu inanz a scrivel giò.
Rocchetta Nervina
El cunfìna coi cümü de Apricale, Breil-sur-Roya (Francia), Dolceacqua, Isolabona, Pigna, Saorge (Francia).
El Volgar
Caratteristegh
El liber, come emm giamò dit, a l'è scrivuu giò in del latin scientifegh del Tresent. Già che l'è on trattaa, el Dant el dopera tutt i art argomentantiv che 'l cognoss, e 'l tira foeura esempi de tutta la coltura del sò temp. Donca l'è pien de sillogismi, oltra che a riferiment a la coltura classega (per esempi el Vergili) e a la Bibia. Manchen minga di riferiment a la situazion politega del sò temp, per esempi col cità la fin de la dinastia sveva in Sicilia. L'è bon anca de parlà de la soa condizion de esiliaa, Inoltra, tucc duu i liber hinn ricch de citazion de alter poeta volgar de l'epoca, e anca pussee vegg. On gran spazzi ghe l'hann soratutt i poeta provenzai, compagn de Arnaut Daniel, Bertran de Bertadorn e Giraut de Bornelh.
La fortuna del liber
El Volgar a l'è staa vun di basei fondamentai in de la quistion de la lengua che la vedeva frontàss i sostegnidor del latin contra quei del volgar e, pussee inanz in di secoi, in tra i sostegnidor del fiorentin contra a ona koinè toscana generica. El liber a l'è anca important perchè l'è 'l primm che 'l tira foeura i definizion de lengua d'oc, 'lengua d'oïl e lengua del sì'', che vegnen doperaa anca al dì d'incoeu per parlà de Ocitan, Frances e Italian. "Donca, la lengua de la qual semm dree a parlà la gh’ha tre formi, comè che l’è staa ditt sora: vergun el dis oc, alter oil, alter sì."
Rocchetta Nervina
El bórch medievàl de Rocchetta Nervina l'è postàt sö la còsta del Mut Terca, endóche 'l rio Oggia el se önés al torènt Barbaira, en val Nervia. El paés el se tróa a 13 km del mar, a le spàle de Ventimiglia.
El Volgar
La fortuna del liber
- Liber I, capitol IX Inoltra a l'è 'l primm test che 'l cunta su di vari lenguagg de l'Italia: per 'sta reson, anca incoeu el ven citaa denter tucc i liber de lenguistega italiana. La prima traduzion in italian del Volgar a l'è stada fada su del Gian Giorgio Trissino in del Cincent.
Rocchetta Nervina
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Rocchetta Nervina l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
El Volgar
L'importanza per el lombard
Anca se l'è consideraa important soratutt per la litteradura italiana, El Volgar el gh'ha di aspett interessant anca per la lengua lombarda. Prima de tutt, in del primm liber a troeuvom vuna di primm citazion (anca se l'è ona parodia) in lombard de tutta la storia de quella lengua chì: quand che 'l gh'ha de parlà del volgar di Milanes e di Bergamasch, el Dant el tira foeura ona citazion parodega del lombard fada su d'on toscan, che la fa inscì: "Enter l'ora del vesper, ciò fu del mes d'occhiover."
Ferrassières
Ferrassières l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Séderon, del circondàre (arrondissement) de Nyons e del dipartimènt de la Drôme.
El Volgar
L'importanza per el lombard
In quella citazion chì, anca se l'è piscinina, se troeuven di caratteristegh che hinn lombard de bon: per esempi, l'elision de tutt i vocai atonegh foeura che la A. Inoltra, la parola occhiover (milanes: ottober) la presenta di vesinanz cont el lombard oriental ottover (parnonziaa [u'tuer]) e soratutt cont el lombard alpin occiover (parnonziaa [u'tʃuar]). Pussee inanz inoltra el Dant el ne cunta su che anca a Padova se parla on volgar compagn de quell de Verona e de Bressa, segn che on temp in de la pianura veneta se parlava ona lengua compagna del lombard e che poeu, dopo de la colonizzazion veneziana, la s'è retirada semper pussee invers i confin del dì d'incoeu.
Ferrassières
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 29.27 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 830 méter a 'na altèsa màsima de 1389  méter söl leèl del mar.
Prioro
a l'è un comun de la provincia de León, cont una popolazzion de abitant.
Carry-lookahead adder
El carry-lookahead adder a l'è 'n circuitt sommator che 'l implementa di tecnich per calcolà pussee a la svelta el riport de ogni circuitt e donca de fà pussee a la svelta, cont di tecnegh de esecuzion speculativa.
Gandùer
El Gandùer l'è 'n torènt de la pruvìncia de Brèsa. L'è furmàt de tré sorgèncc (Martignach de Ome, Al de Óme e Fuìna de Muntezèi). El pàsa per i teretóre de Rudènch Saià e Castegnàt e 'l và a fenéser 'na part endèl fòs Mandolòsa che 'l rìa de Gösàch (prìm de 'ncuntà 'l Gandùer l'è ciamàt "La Canàl"), el strèrsa i teretóre de Roncadèle e Castelmèla e pò 'l và a fenéser endèla Mèla de le bànde de Asà. El prim tòch el g'ha dét piö tata àiva envéce 'l l'öltema part, per vìa de le inondasiù stagiunàle, l'è stat deviàt envèrs la Ròza de la Mandolòsa (Gösàch). La part de àiva che rèsta 'ndèl sò lèt natüràl envéce la fùrma el "Fòs Gandùer".
A pàrter de le sorgèncc nefìna a la conflüènsa endèla Mèla, el Gandùer el percór 'na distànsa totàl de presapóch 34 km.
Endèl Medioevo, el nòm del torènt l'è atestàt col nòm de "Candubrium".
Nagykarácsony
a l'è un comun del Dunaújváros, cont una popolazzion de abitant.
Nížkovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Vyškov.
Rozstání (Olomouc)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Prostějov.
Hasle (LU)
El cumün de Hasle al se tröva a una altitüden de 718 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Doppleschwand, Entlebuch, Flühli, Romoos, Sarnen (OW), Schüpfheim. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia
Hasle l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1236 col nom de Hasile.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Distret de Baden (Austria)
a l'è un distret del stat austriegh de l'Austria de Sota, cont una popolazzion de abitant.
Legg de transitorietà giuridica e de fondazion de la Republega
miniatura|Vot al Parlament de Catalogna La Legg de transitorietà giuridica e de fondazion de la Republega (in catalan Llei de transitorietat jurídica i fundacional de la República) a l'è ona legg approvada dal Parlament de Catalunya comé part del process independentista catalan.
La prima bozza l'è stada publegada el 29 de dicember del 2016, e l'è stada presentada al Parlament el 28 de agost del 2017. A l'è stada approvada in la nocc del 8 de settember del 2017, e l'è in vigor da la proclamazion de la Deciarazion d'independenza de la Catalogna del 27 de ottober 2017.