cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Magdeleine
La Magdeleine l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Antey-Saint-André, Ayas, Chamois, Châtillon.
Val Cavallina
La Val Cavallina (parnonzia bergamasca: [al kaa'lina]) l'è ona vall di Alp Orobi. L'è traversada del Cheri e l'è longa 30 chilometer, in direzion nord-est. A nord a troeuvom el Lagh de Enden, che l'è 'l sit indè che 'l nass el Cheri. In de la vall a se troeuven i comun de Berz, Bianzan, Borgh de Terz, Casascia, Cenaa de Sora, Enden, Entradegh, Gaverina, Gron, Luzzana, Monestaroeu, Ranzanigh, Spinon, Trescor, Vigan e Zandobbi.
Calpiögna
Calpiogna (inscì anca in italian; Calpiögna in leventines) l'è una fraziun del cumün tisines de Faid, in de la Leventina. El paes el se tröva arent a la Val de Bregn, e in mezz tra i centri de Mairengh e Campel. L'è stada un cumün indipendent fina al 2011. El gh'eva una fraziun ciamada Primadengh.
Gian Stefano Cremaschi
Esempi de test
"Na cumpagnia d’ ladri chi duvèvu es miga men de cinch o ses, n’han fai vuna dle sue in d’un pais gros, gros, du gh’èra guardie e giandarmi. L’èra na not d’invern ch’ fèva na freg che zelèva perfin i crovi, cun na burda che se ghe vedèva gnan da chì e lì, gh’èra scüri mè la bucca de lù; propi na not da lader. Cui garibuldin e scupei i’han dervid na purtina d’una curt e ièn ndai dren. A cüràla gh’èra un can gros, cattiu, d’ma lü e rabbia, ma cla not là la gnan buffad. Diu sa, se i ghe fan i ladri ai can per non fai baià. I’han dervid cun fadiga l’üss del pulè, i’han inciucad chel por besti che gh’èra dren cul sulfer, i’han insaccad tut ‘l gallin, ‘l pol, i pulastri e ‘l gal. Dop i’han dervid la basta e i’han rubad anca ‘l pursel che l’èra gros, gros, bèl da ved. Cume al solit s’è sentüd nissün fracas e l’han fai franca. La gent del pais savüd sta futa cumpagna sna fèvu növa, n’han discurs pr’ un po de giurnad, dop s’è sentüd pü nè gal nè gallin cume nient füs succès e chi n’avüd n’ha avüd.
Bundesstraße 459
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez a l'Assia.
Villeneuve-d'Ascq
Villeneuve-d'Ascq a l'è una cità francesa in de la regiun de Nord-Pas-de-Calais e del dipartiment del Nord (59), sitüada a 10 km da la frontera cul Belgi.
Teresa d'Àvila
thumb|right|200px|Teresa d'Àvila Teresa d'Àvila o Teresa de Gesü a l'era nassüda a Ávila, cunt el nom de Teresa de Cepeda y Ahumada, el 28 de marz del 1515 e a l'è morta a Alba de Tormes el 4 d'utuber del 1582.
Gian Stefano Cremaschi
Esempi de test
Se dis che ‘l nimal l’abbu vendüd, ‘l gallin i’han mangiad e al gal i gh’han taiad la cresta e l’han fai diventà cappon. Dop un po d’ temp per dagh la baia al Patron e tegnel allegher ghe l’han mandad a ca cun na letra sutt’all’ala. ‘L Patron, a ved a mo ‘l so gal sensa cresta chel curiva per curt a saltà addoss al gallin, le restad gnan me lü, inceghid chel seva pù se dì. La vist la letra, la dervida e la disèva: O, siur Patron sun ndai via gal e sun turnad cappon. Sun stai via tre not e tre mattin ho vist la fin del mè gallin, se stèvi via fin carnuval vedèvi la fin anca del nimal.
Teresa d'Àvila
L'ha fundaa l'urdin di Carmelitann scalz.
Gian Stefano Cremaschi
Esempi de test
I ladri sü l’üss del pulè i’han taccad un bigliet chel disèva: Arvedes a mo l’an cuen quand ‘l pulè ‘l sarà pien."
Teresa d'Àvila
In del 1622 l'ha canunizada el Papa Gregòri XV e in del 1970 el Papa Pàol VI l'ha numinada Dutur de la Gesa.
Gian Stefano Cremaschi
Esempi de test
"Minca, la Capurala dla Guzzafam, un martdì subt dop sanmartin, vstida culla soca fai in ca, cul panet in co, cui socui in pe, la s’invieva a Cudogn a pruved. La cammineva fort e ruvada in sù la strada, la ved Giùspina, la Sutcapa dla Turmenta, ch’l’andèva pian pian vstida da la festa, cul scurbin al braz anca le vèrs Cudogn. Allura la slunga ‘l pas, e, in punta d’pe, senza fa burdeòl, l’ha rùvada e tunf un pugn e un sburlon senza parlà.
Giùspina, tùtta strmida dalla botta, la s’è vultada indre, e, cuntenta d’ved Mina, la so vzina d’una volta, la salta sù: Pucianassa, ma vardè! vardè! t’la chì Minca! brau, g’ho piasè d’aveu truvad: a vedev vù, ch’l’è un pez ch’s’cugnusem, m’s’larga propi el coeur. Oh ciccina, dop tant temp s’sem vist anmò!"
- Tirad föra da: L marcà dla cara vù
Molinera (mont)
El Molinera (inscì anca in del dialett de Lumin, parnonziaa: [ɛl moli'neːra] ; italian: Piz di Molinera) l'è on mont de la Svizzera. L'è alt 2.288 meter, e 'l confina in tra la Val Riviera (Lumin) e la Calanca (comun de Buscen). A Lumin, giò del mont la ven giò 'na vall (ciamada "la vall"), traversada de on riaa che l'è ciamaa Riaa Grand (parnonzia del loeugh: [ri'aː graːn]).
Taèrnole
Taèrnole (pronunciàt [taˈɛrnole] endèl dialèt del pòst. En Italià: Tavernole sul Mella) l'è 'n cümü de 0 abitàncc (dàto del ) dèla Pruvìncia de Brèsa.
El se tróa 'ndèla àlta Val Trompia e 'l g'ha dò frasiù: Sém e Pezór. El cümü de Taèrnole 'l fa part de la comunità montana dèla Val Trompia.
Evulusiù demogràfica
Abitàncc censìcc
Möglingen
Möglingen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocarda. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ludwigsburg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 9.93 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Möglingen el se tróa a 'na altèsa de 297 méter sura 'l leèl del mar.
Strada de segonda class 508
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 8.8 km.
Gonfaron
Gonfaron l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Besse-sur-Issole, del circondàre (arrondissement) de Brignoles e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 40.42 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 98 méter a 'na altèsa màsima de 766 méter s.l.m.
Amplification attack
El gh'ha 'me vantagg quell de vesser de solet assee facil de fà, vist che quell che 'l fa el gh'ha de doperà men de banda rispet a quella che l'è tirada foeura de l'atach.
Droma
La Droma (in Frances Drôme) a l'è una flümm d'Occitània, a Francja, aflüeent da manzina dal flümm Ròden. La gh'à 110 kilòmetar da recuurs. La nass dapress al paees de La-Bâtie-des-Fonds, in de la part nòort del Massif muntuùs dal Vercors.
Mariana (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Soulce
Soulce a l'è un cumün svizzer del distret de Delémont, in del Canton Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.68 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Majulah Singapura
Majulah Singapura a l'è l'inn nazzional doperad in Singapur, componud del Zubir Said e col test scrivud del Zubir Said.
Diocesi de Parma
La Diocesi de Parma (Dioecesis Parmensis in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Emilia-Rumagna, da l' arcidiocesi metrupulitana de Mòdna e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Soulce
El cumün de Soulce al se tröva a una altitüden de 605 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Undervelier, Courfaivre, Courtételle, Châtillon, Moutier (BE), Perrefitte (BE), Souboz (BE).
Diocesi de Parma
Teritòri
La diocesi l'esisteva béle in del IV secul. In del 1582 l'era sùta l'Arcidiocesi de Bulògna, e in d'el 1806 sùta quela de Génua. Dal vòtt de dicémber 1976 l'è sùta l'Arcidiocesi de Mòdna.
Incö la cumprénd quasi el 80% de la Pruvìncia de Pàrma e la g'ha 309 paròchie. Gh'è anca la rivista catòlica Vita növa, fundada in del 1919.
Károlyháza
a l'è un comun del Distret de Mosonmagyaróvár, cont una popolazzion de abitant.
Siétamo
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
La Hija de Dios
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Meßstetten
Meßstetten l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. La fà part del distrèt rüràl (Landkreis) de Zollernalbkreis.
La popolasiù de Meßstetten l'è de 0 abitàncc (dato del ).
Horní Heřmanice (Vysočina)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Saint-Victor-sur-Rhins
Saint-Victor-sur-Rhins l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Saint-Symphorien-de-Lay, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.43 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 330 méter a 'na altèsa màsima de 574 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Victor-sur-Rhins l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
New Horizons
right|thumb|250px New Horizons l'è 'na sonda spasiàla custrüìda sö progèt de la NASA per l'esplorasiù de Plutone e del sò satèlite Caronte. L'è stàda lanciàda ai 19 de zenér del 2006 de la bàze de Cape Canaveral. L'è riàda endel sò pónt piö arènt a Plutone ai 14 de löi del 2015 a le 13:49.57 (ùra italiàna).
Dòpo la vìzita de Plutone e Caronte, la sónda la và 'n nacc col sò viàs co l'obietìf de stüdià la fàsa de Kuiper.
Lapis
La lapis l'è on arnes che 'l serviss per disegnà, colorà e scriv. L'è fada cont on corp de legn e dent ona mina de graffii, anca se incoeu gh'è di portamin indova che ghe se mett dent la mina.
La paròlla
La paròlla lapis la vegn del latin "lapis haematites", ossia "preja de ematit". La pupart di lengov neolatin l'ha cattaa la paròlla "lapis" (catalan Llapis, spagnoeu Lapiz, portoghes Lápis). Inscambi l'italian l'ha cattaa "matita", da "haematites". In d'on poo de lengov gh'è ona paròlla arenta a "crayon", paròlla franzesa entrada in del ingles.
Stazion de Pratola Ponte
La Stazion de Pratola Ponte a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Linia S1 (S-Bahn de Monegh)
La  a l'è una linia de la S-Bahn de Monegh.
Laveyrune
Laveyrune l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Étienne-de-Lugdarès, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.44 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 974 méter a 'na altèsa màsima de 1365 méter s.l.m.
Vilshofen an der Donau
Vilshofen an der Donau l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Passau. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 86.36 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Vilshofen an der Donau la se tróa a 'na altèsa de 308 méter sura 'l leèl del mar.
Brenas
Brenas l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lunas, del circondàre (arrondissement) de Lodève e del dipartimènt de l'Hérault.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.59 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 188 méter a 'na altèsa màsima de 625 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Brenas l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Charleval (FR-13)
Charleval l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lambesc, del circondàre (arrondissement) de Aix-en-Provence e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.41 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 121 méter a 'na altèsa màsima de 390 méter s.l.m.
Ḥumāt al-Diyār
Ḥumāt al-Diyār a l'è l'inn nazzional doperad in Siria, componud del Muhammad Fulayfil e col test scrivud del Khalil Mardam Bey.
Socialism cont di caratteristigh cines
El socialism cont di caratteristigh cines a l'è l'ideologia offiziala del Partii Comunista Cines, ciamada inscì dal 1982 grazia a 'n descor del Deng Xiaoping indova che 'l invitava a fà su 'n comunism per la Cina.
'Sto socialism a l'è fondaa in su 'n economia de mercaa orientada a la multiproprietà e a la predominanza del settor publegh e per el Partii a l'è l'adattament del marxism-leninism a la situazion cinesa e che a l'è necessari desviluppà di industrij fort per passà al socialism.
Thüringerberg
Thüringerberg l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Bludenz e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 80127.
Thalheim an der Thur
Thalheim an der Thur a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Andelfingen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.44 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Rheinau al se tröva a una altitüden de 385 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adlikon, Altikon, Dägerlen, Dinhard, Neunforn (TG), Ossingen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Jovençan
Jovençan l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha, 'na superfìce de 6 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aymavilles, Gressan, Sarre.
Pusterwald
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Horní Kalná
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Trutnov.
Strada de segonda class 522
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 9.2 km.
Cavagnäj
Cavagnagh (Cavagnäj in leventines; Cavagnago in italian) a l'è una fraziun del cumün tisines de Faid, in de la Leventina. El paes el se tröva a süd del centru cumünal, e 'l cunfina cui paes de Anzonegh (nord-ovest), Aquarossa (a nord-est, in de la Val de Bregn), Sóuri (a süd-est) e Sgiurnii (süd). Cavagnagh l'è staa un cumün indipendent infina al 2011.
Kunsziget
a l'è un comun del Distret de Győr, cont una popolazzion de abitant.
Marktschorgast
Marktschorgast l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Kulmbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 15.82 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Marktschorgast el se tróa a 'na altèsa de 476 méter sura 'l leèl del mar.
Hornice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Caronte (corp celest)
Caronte l'è 'l piö grant dei satèliti natürài del pianeta nano Plutone. Endel ambiènt astronòmich l'è ciamàt apò (134340) Pluto I.
L'è stat scuprìt endel 1978 al United States Naval Observatory de Washington, D.C., co le lastre fotogràfiche del United States Naval Observatory Flagstaff Station (NOFS). L'è 'na lüna de grànde dimensiù se confrontàda col pplutone, el sò pianéta de riferimènt. La sò 'nflüènsa gravitasiunàla l'è isé grànda che 'l baricèntro del sistéma Plutone–Caronte el se tróa al de föra de Plutone.
La sónda spasiàla New Horizons l'è pasàda arènt al sistéma Plutone–Caronte ai 14 de löi del 2015, e l'è riàda a la distànsa mìnima de Caronte de 27.000 km.
Caronte el g'ha 'n diàmetro de 1208 km — apéna apéna de piö de la metà de Plutone, e piö grant del pianeta nano Cerere. Caronte el g'ha asé de masa per ìga ragiungìt 'na fùrma sferoidàla sóta l'asiù de la sò stèsa gravità. A diferènsa de la superfìce de Plutone che l'è furmàda de gias de azòto e metàno, la superfìce de Caronte envéce l'è de gias de àiva.
Caraterìstiche urbitàle
thumb|250px|'Na vìsta de sviess del sistéma Plutone–Caronte endoche se vèt che Plutone el g'ra entùren a 'n pónt che stà al de föra del sò còrp. Se èt apò a el ligàm gravitasiunàl 'ntra i dù ogècc. thumb|Plutone e Caronte, en scàla. Fóto töda zó de la sónda New Horizons de menemà che la riàa arènt. Caronte e Plutone i se gìra entùren l'ü a l'óter ogna 6,387 dé. I è 'n risunànsa gravitasiunàla e i se móstra sèmper la stèsa fàcia. Se tràta de 'na situasiù de ligàm gravitasiunàl recìproco, diferènt per ezèmpe de chèl che gh'è 'ntra la Tèra e la Lüna perchè la Lüna la ghe móstra sèmper la stèsa fàcia a la Tèra ma la Tèra la ghe móstra mìa sèmper la stèsa fàcia a la Lüna. La distànsa média 'ntra Caronte e plutone l'è de 19570 km. Sèrte detài de le òrbite de le lüne piö estèrne de Plutone i permèt de calculà che Caronte el g'hape presapóch 11.65% de la màsa de Plutone. e chèsto el sögerés che Caronte el g'ha de ìga 'na densità de 1.65 ± 0.06 g/cm³, rezültàt de 'na percentuàl de 55% de préda e 45% de gias, (a diferènsa de Plutone che 'l g'harès de rià al 70% de préda).
Carducci-Molinette (metropolitana de Turin)
Carducci-Molinette  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Turin.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Rijksweg 7
El Rijksweg 7 a l'è 'n autostrada di Pajes Bass che la quatta i region de Ulànda Setentriunàla, Frisia e Grunìnga e gestii de Rijkswaterstaat. Longa 236 km, la conliga Zaandam, Purmerend, Hoorn, Drachten e Groninga e l'è conligaa a la Bundesautobahn 280 todesca, a travers del confin.
Federalism
thumb|300px|right|Una mapa di paes urganizaa in manera federala in del mund El Federalism (del Latin: foedus) a l'è un concet pulitigh induè che un grüp de member a hinn ligaa insema cun un coo che'l guverna in manera rapresentativa. El termin federalism a l'è dupraa anca per descriv i sistema de govern induè che 'l pudè a l'è spartii in d'una quaj manera - de pü o de men granda - intra un'uturità centrala e i so ünità pulitigh custituent (stat, pruinc...). El federalism a l'è un sistema induè che el pudè de guvernà a l'è spartii intra pudè centraj e decentraa, in quel che l'è ciamaa despess federaziun. I sustenidur del federalism a hinn de solet ciamaa federalista.
Mundelsheim
Mundelsheim l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocarda. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ludwigsburg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 10.20 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Mundelsheim el se tróa a 'na altèsa de 195 méter sura 'l leèl del mar.
Russ (culur)
El russ l'è vön di culur del speter percepibil da l'ögg de l'om. El gh'ha la frequenza minur, e donca la lunghezza d'onda püssee longa de tüt i alter culur visibil (intra 630 e 760 nanometer).
I frequenz anmò püssee cürt i fan part de l'infraruss.
La Colilla
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Clonas-sur-Varèze
Clonas-sur-Varèze l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Roussillon, del circondàre (arrondissement) de Vienne e del dipartimènt de l'Isère.
Zdravljica
Zdravljica a l'è l'inn nazzional doperad in Slovenia, componud del Stanko Premrl.
Mario Kart: Super Circuit
El Mario Kart: Super Circuit a l'è 'n videogioeugh de la serie de Mario Kart sortii in del 2001, remake per el Game Boy Advance de Mario Kart 64, prima version sortida per console portatil.
Clonas-sur-Varèze
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.83 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 157 méter a 'na altèsa màsima de 256 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Clonas-sur-Varèze l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Mario Kart: Super Circuit
El gh'ha 20 pist partii in 5 gran premi: Gh'hinn 8 personagg e l'è possibèl giugà finna in quatter cont el cav. Oltra al gran premi se pò giugà a la proeuva a temp, a la corsa singola o a la battaja.
Retegnuu in tra i gioeugh i pussee bej per el Game Boy Advance, in del 2014 l'è staa portaa in su la Virtual Console del Wii U.
Sopeira
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Strada de segonda class 523
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 27.632 km.
Horní Brusnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Trutnov.
Marmintì
Marmintì (pronunciàt [marminˈti]. En Italià: Marmentino) l'è 'n cümü de 0 abitàncc (dàto del ) de la Pruvìncia de Brèsa.
Angoulême
Angoulême (Engoulaeme in Pitavin; Engoleime in Ucitan; Engolesme in Aragunes; Angulema in Catalan, Basch e Spagnö) a l'è una citaa de la Francia, in del dipartiment de la Charente, regiun de Növa-Aquitania.
Marmintì
El cümü de Marmintì l'è furmàt de trè frasiù principài, Vìle, Dòs e Ombrià, che le se tróa dré a la stràda che de la Val Trompia la ràmpa sö dré a giöna de le sò ài laterài, söla sinìstra orogràfica, e che la mìna 'n Val Sàbia per mès del Pàs del Tèrmen. De la Frasiù del Dòs (località Santilù), 'n ótra stràda la mina a Ìrma per la vià che la pàsa póc sóta de 'n ótra frasiù, frequentàda, per lo piö, de turìsti, che l'è la Vaghèsa. El cümü de Marmintì 'l fa part de la comunità montana de la Val Trompia.
Evulusiù demogràfica
Abitàncc censìcc
Angoulême
Stòria
Angoulême a l'è l'antiga Iculisma. L'è stada destrüida a metaa dal sécul IX dai Nurman. El cuntaa a l'è staa creaa in del 838.
Rosenfeld
Rosenfeld l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. La fà part del distrèt rüràl (Landkreis) de Zollernalbkreis.
Rosenfeld la g'ha 0 abitàncc (dato del )
Bundesstraße 460
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Assia.
Linia S2 (S-Bahn de Monegh)
La  a l'è una linia de la S-Bahn de Monegh.
Stazion de Ciampino
La Stazion de Ciampino a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia ferrovia Roma-Cassino-Napoli, ferrovia Roma-Albano, ferrovia Roma-Frascati e ferrovia Roma-Velletri.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni de la FL4, che conlighen Roma ai Castelli Romani e de la FL6 che conliga Roma a Frosinone e Cassino.
Servizzi
Biliettaria automatega Biliettaria a sportell Toalett Post de polizia ferroviaria Bar
Interscambi
Fermada de l'autobus Stazion di taxi
Pölfing-Brunn
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Corno de Geser
El Corno de Geser (ciamaa anca ['kɔːrno del 'dʒe:zro] ; Corno di Gesero in Italian) l'è on mont de la Svizzera. El gh'ha on'altezza de 2.227 meter, e l'è al confin in tra el Canton Tesin (Arbed-Cagion) e i Grison (Roree). De la banda tesinesa, ai soeu pee la nass la Traversagna (o riaa d'Arbed), che la traversa tutta la val d'Arbed prima de rivà in del fiumm Tisin.
Skype
Skype l'è un software prupietari freeware di messagistica al mument e VoIP. El prugrama el met insema le carateristighe ch'i gh'han i client de messaggistega püssè cumün (chat, salvatag d'i cunversassion, trasferiment de file) a un sistema de telefunade basad ins un network Peer-to-peer. El software l'è stà metü insema en Estonia, ch'à l'è cunsiderada una naziun avanzada anca per la difusion de l'internet.
Klosterlechfeld
Klosterlechfeld l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Augùsta. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 2.80 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Cudògn
"Né né popon da teta che la mamma l’è ‘ndaia a Messa, el papà l’è ‘ndài a Cudògn e‘l Bepinu l’è mort ad sogn"
Klosterlechfeld
El cümü de Klosterlechfeld el se tróa a 'na altèsa de 561 méter sura 'l leèl del mar.
Cartrivision
A doperà un bindell magnetegh, el podeva registrà fina a 114 menut, ma el gh'ha no havud gran sucess, desgià che la pupart di titoi se podeven domà ficcià e besognava mandài indree per podé menà indree el bindell, menter eren men i titoi che se podeven crompà. La gh'era anca una videocamera in bianch e negher per fà i so video, quella a color l'è mai stada dada foeura, desgià che 'l sistema l'è stad tolt via apena tredes mes dopo del sò entrà in del mercad.
Cudògn
- Nina nana paisana
Cudògn (Codogno en italiàn, Cotoneum en latìn) l'è 'na cità de la Pruincia de Lod che'l gh'ha 0 abitant (dàto del ). L'è el cumün püssè grand dal teritori ciamàd bass ludesàn che'l gh'ha pressapòch 90.000 abitànt. Insema ai cumün de Fumbi e San Fiuràn el furma un continuum abitàd de püssè de 20.000 abitànt.
Num
Gh'en dù ipòtesi etimulògiche in merit a l'urigin dal num de Cudògn (arcaicamént Cotoneum). La prima la s'riferìss al cunsul rumàn Aurelius Cotta che l'ha batüd i gal de l'Insübria che steun ind i sò teritori; la scunda la fà riferimént al pum cutògn (Malum Cotoneum), früt tipich d'la zona. Fin a l'età de mes, quasi tüt el bass ludesàn l'era cuèrt da busch. La pianta da früta che la gh'era püssè l'era el pum.
Storia
La prima testimuniansa de l'esistensa dal burgh l’è dal 997: el center abitàd de Cudògn l’è citàd ind un diploma de l'Imperadù Uton III. Ind el curs dal XI secul, el cumün el feva part dal feud dal vescuv de Lod, menter ind el 1441 l’è passàd suta el dumini d'la famija Fagnani e dal 1450 ai Trivulzio.
Ind el 1453 Francèsch Sforza el gh’ha dai el status de burgh. Bele ind a chel épuca lì, Cudògn la gh'èva un fort sentimént autunumista, cun una sò vita cumerciàl.
El burgh l’era un center de atrassión par tüti i paés visìn, tant che i cudugnés, in cerca de l’indipendensa dai Trivulzio, i han chiest da es cunsideràd piasentìn, anca par avègh püssè libertà e pudè fà dal cumèrc ind un marcà püssè grand.
Insì, cun un ducümént firmàd 21 aprìl 1492, i cudugnés i en diventàd citadìn piasentìn. Da alura, cume ringrassiamént, la lüpa de Piasensa l'è ind el simbul d'la cità, ligada cun una cadena d'or a un albor de pum cutògn.
L'inissi dal XVI secul l'è stai un brüt mumént par dü rob: la guera tra Francia e Spagna par l'ucupassión de la penisula italica e la pesta che ind el 1516 l'ha decimàd la pupulassión. Cudògn l'è staia anca sachegiada dal Düca de Burbón dirèt vers Pissighetón. Par quést dopu un quàl an, ind el 1524, el burgh l'è stai furtificàd cun d'i sò mür.
Scunda i sinud diucesàn, i abitànt d'la cità i erun 3.500 ind el 1584, ma bele ind el 1609 i erun passàd a 5.300 e, ancabén la pesta mansuniana che dal 1630 l'ha massàd el 20% d'la pupulassión, vers la fin dal 1600 Codògn la cunteva 6.500 ànime. El cumün l'è stai ucupàd dai lansichenèch ind el 1639. Quest l'è vün d'i mutìu d'la difüsión dal cuntàg.
Ind el XVII secul, una cunsulidada prusperità ecunòmica l'ha spint i capurión dal burgh a dumandà l'emancipassión da la servitü feudàl. Insì, a la morte dal princip Antonio Teodoro Trivulzio, acadüda ind el 1678, datu che lü l'eva miga lassàd d'i fiöi masc, i cudugnìn i s'en afrancàd e, ind el agùst dal stess an, tüti i om i han giüràd fedeltà al Re.
Cun la növa indipendensa, i en inissiàd dü secul pusitìu par l'ecunumìa cudugnina, grassie suratüt a l'agricultüra, a l'indüstria dal lin, d'la seda e a quela dal furmài, che la s'è svilüpada par tucà el massim ind el XVIII secul, quànd a esclüsión de le vie püssè centrài dal burgh, in tüte le altre gh'erun d'le casere bune d'avègh indén pussè de mila furme de grana l'üna. Ind el 1700, la cità la espurteva pressapòch 40.000 furme a l'an.
Cudògn l'è staia impurtanata anca in età napuleònica quand, par rinfursala amò püssè, i gh'en stai tacàd i burgh de Gatera, Artégn e Triülsa, turnadi a es indipendént cun la custitüssión dal Regn dal Lumbardo-Véneto. Gatera e Triülsa i en staie pö inglubade definitivamént ind el 1869, menter Artégn l'è andai suta a Fumbi.
Par spiegà la sò impurtansa ind el XIX Secul, gh'è da imaginà che se se ciapun i vec cunfìn d'la pruincia de Milàn, Cudògn l'è stai el quart cumün dal teritori par nümor de abitànt ind i censimént dal 1861, 1871 e 1881, de dré a le cità de Milàn, Munsa e Lod.
Ind el 1800 i cudugnìn i en stai anca atenti a la causa nassiunàl. I cuspirassión e le guere dal risurgimént i han truàd ind la gent d'la bassa de Lod tanti suntenidù: 283 de Cudògn i han partecipàd a le guere cume vuluntari e 10 de lur, cume gh'è scrit ind una pedra missa ind al curtìl dal palàss dal cumün, i en mort; 64 i han cumpagnàd Garibaldi en Sicilia ind el 1860, e quaidün l'ha partecipàd a la spedissión d'i mila.
Cume in tante cità d'Italia, la prima guera mundiàl l'ha purtàd centinaia de mort, menter ind el curs d'la scunda tanti i han fai part d'la resistensa, anca se l'era forta la spinta d'i visìn center fascista de Piasensa e Cremuna e la zona l'era taticamént dificil parchè, da la Via Emilia e da la linea d'i tren Milàn - Bulogna, i passevun de spess i suldà tudésch.
Ind el dopuguera l'indüstrialisassión l'ha miga purtàd el svilüp de le altre cità d'la Lumbardìa, e Cudògn l'è insì diventàd un picul center de pruincia, anca se l'è rimàst el püssè pupulàd cumün dal bass ludesàn.
Ind el 1955 el burgh l'è stai ricunussüd cume cità. Par che ch'la dumanda chi la sia staia esaüdida dopu 150 an. Difati i cudugnìn l'evun bele chièst a Napuleón, cun una petissión dal 5 utubor dal 1796.
La cità l'è passada a la cronaca el 9 disembor dal 1957 par un disastor feruviari che l'ha pruvucàd la mort de 15 persune e el ferimént de altor 30.
Ind al 1992 a Cudògn el s'è tegnüd un referendum pupulàr sü l'adesión a la pruincia de Lod. L'89% dai citadìn l'ha vutàd cuntra. Anca se i cudugnìn, insì cume i abitànt d'la visina Fumbi, i han esprèss la vuluntà de restà cun Milàn, el cumün l'è stai acurpàd a la növa pruincia. Altor cumün, cume San Culumbàn, Cer, San Zenón e Duera i en invece reüssìd a restà cun le pruince de Milàn e Cremuna.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cudògn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Persunalità ligade a Cudògn
A Cudògn i en nassüd l'arcivescuv Rino Fisichella, l'ex banché Giampiero Fiorani, el pulìtic Luigi Negri e l'atùr e scritùr Maurizio Milani.
Ind el sò teritori l'è mort, ind un incident stradàl, el giurnalista Giuàn Brera.
Religión
La cità la gh'ha tre parochie: San Biàs l'è quela püssè impurtanta, pö gh'en quela de San Giovanni Bosco e quela de Santa Francesca Cabrini.
Istitut Tecnegh Industrial Giuseppe Omar
L'Istitut Tecnegh Industrial Giuseppe Omar a l'è una scoeula superior de Noara, in pè del 1895.
Storia
Fondad in del 1895 dopo che 'l filantrop Giuseppe Omar de Biandraa l'ha lassad un poo de daner in del so testament, l'è ativ de l'ann dopo 'me scoeula professional di art e mester de prim grad per legnamer e mecangh, del 1907, con decret del Re, la passa sota el ministeri de l'agricoltura, industria e comerci.
In del 1912 la deventa scoeula de segond grad pensada per i capo-operari, riservada ai sgioven con la sesta elementar, resten però anca i cors che gh'eren prima.
Villette-sur-Ain
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
L'Aiglon
L'Aiglon l'è ü drama 'n sès acc scricc in del 1900 dal Edmond Rostand.
Istitut Tecnegh Industrial Giuseppe Omar
Storia
El deventa un Regio istitut tecnegh in del 1915, cont el perder del cors de legnamer e 'l trasformà de quell de mecanegh in mecanegh eletricista, che se podeva andà domà dopo havé fornid la scoeula media, e l'è in quell period chi che 'l ciapa la soa fama a nivell provincial e regional.
Villette-sur-Ain
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.38 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 222 méter a 'na altèsa màsima de 331 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Villette-sur-Ain l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Istitut Tecnegh Industrial Giuseppe Omar
Storia
In del 1933 el deventa un Istitut tecnegh industrial, vert a quei con licenza de terza media, du agn in comun e poeu vari cors tecnegh 'me capo-perit. In del 1941 la Regia Scuola Tecnica a l'è spostada in d'una scoeula professional de la zona e, in del 1944, l'è fada su l'adressa de costruzzion aeronauteghe, 'n industria che la cresseva a l'epoca. In del 1963 a l'è mituda l'adressa de eletronega industrial.
In tra i agn '60 e '70, per el volzà de l'età de l'oblegh de la scoeula, el cress el numer di student, anca de la vesina Lombardia, e inn fade su di sezzion destacade a Galliaa, Trecaa e Olesg, la darrera l'è stada serrada, menter i prime dò, in di agn '80, inn stade tacade insema in d'una noeuva sezzion a Romentin.
In del 1975 el cors de costruzzion aeronauteghe l'è spostad a l'Istitut Fauser e del 1991 gh'è 'na sezzion de chimega, grazzia a la domanda di industrie de la zona per di perit chimegh.
Grimaud (FR-83)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
L'Aiglon
L'Aiglon l'è 'l s-cèt de Napoleù (l'aigle) e de Maria Luigia d'Austria, Napoleù II, ciamàt pò Rè de Roma o Düca de Reichstadt, che l' sirca de capì chi l'è lü rispèt a sò pàder.
Grimaud (FR-83)
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 44.58 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 503 méter s.l.m.
L'Aiglon
L'è stacc portàt in scèna da Sarah Bernhardt che l'à facc la part de l'Aiglon.
Chèl drama ché l'è dedicàt al pàder de Rosemonde Gérard, la moér del Edmond Rostand che l'è stacc Maresciàl de l'Impér.
Töt ol tèst
Per lès töt ol tèsto de L'Aiglon arda ché []
I ótre òpere del Rostand
Le Cyrano de Bergerac 1897
Le Gant rouge 1889
Les Musardises 1890
Les Deux Pierrots 1890
Les Romanesques 1894
La princesse lointaine 1895
La Samaritaine 1897
Chantecler 1904
Val d'Imagna
La Val d'Imagna (Valle Imagna in italian) l'è ona vall di Prealp Bergamasch. L'è traversada del riaa Imagna, e la se troeuva a la destra de la Val Brembana. A l'è minga tant lontana de Bergom, e la confina a est con la Valzasna e la Val San Martin. In tra i sò montagn pussee important a vedom l'Albenza e 'l Resegon. In de la vall a se troeuven in comun de Almenn San Bartolomee, Almenn San Salvador, Barzana, Bedolita, Berbenn, Bruman, Capizzon, Corna, Costa, Fuipian, Locadell, Palazzagh, Roncola, Roeuda, Sant Imbon, Strozza e Valsecca.
Betula
250px|right|thumb|Bèdole La bèdola l'è'n albèr del nord Europa, el nom derìa da celt "betu", cheìl sarès a dì "albera"
Hluboké
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Stazion de Pomigliano d'Arco
La Stazion de Pomigliano d'Arco a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Presseck
Presseck l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Kulmbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 54.96 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Stazion de Pomigliano d'Arco
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Presseck
El cümü de Presseck el se tróa a 'na altèsa de 642 méter sura 'l leèl del mar.
Saint-Vincent-de-Boisset
Saint-Vincent-de-Boisset l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Perreux, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
Soubey
Soubey a l'è un cumün svizzer del distret de Franches-Montagnes, in del Canton Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.51 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Saint-Vincent-de-Boisset
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Soubey
El cumün de Soubey al se tröva a una altitüden de 476 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Les Pommerats, Les Enfers, Epiquerez, Burnevillers (F), Indevillers (F).
Gadu-Gadu
Gadu-Gadu l'è il client de messaggistega per Windows pussee doperaa in Polonia. L'è nassuu in del 2000 e l'è arent 'me fonzionament a ICQ
Saint-Vincent-de-Boisset
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.11 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 269 méter a 'na altèsa màsima de 382 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Vincent-de-Boisset l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Federaziun
Una federaziun (del Latin: foedus, foederis), ciamaa anca stat federal, a l'è una furma de guvern del stat caraterizada d'una üniun pulitiga de stat che de pü o de men se guvernen deperlur, o regiun sota un pudè central che l'ha daa lur una quaj utunumia (piscinina o granda).
In d'una federaziun, el status de utuguvern a l'è marcaa in de la custitüziun e'l pö minga alterà el pudè central in manera ünilaterala.
Rovell
Rovell (nom ufizial in italian: Rovello Porro) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de circa, cont ona superfiss de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
El paes, che 'l se troeuva longh el Lura, el costituiss vun di limit estrem de la provincia comasca, e 'l confina cont i provincc de Vares (comun de Gerenzan e de Sarònn) e de Monza (comun de Cogliaa e de Misint). Se troeuva donca in del territòri de l'Alt Milanes.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Rovell l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Qolobaa Calankeed
Qolobaa Calankeed a l'è l'inn nazzional doperad in Somalia, componud del Abdullahi Qarshe e col test scrivud del Abdullahi Qarshe.
Federalista
"Federalista" a l'è:
Dialett bustocch-legnanes
El bustocch-legnanes l'è on insemma de dialett ocidentai del lombard parlaa a cavall in tra la Provincia de Milan e quella de Vares. Se diferenzien del rest di dialett ocidentai (milanes e varesott) per ona serie de caratteristegh fonetegh particolar, che fann parè la region quasi tant 'me on'isola lenguistega.
Difusion e variant
El grupp el ciappa el sò nomm di dialett bustocch (localment: [by'stoku]) e legnanes, parlaa rispettivament in di comun de Bust Grand (VA) e Legnan (MI). El sò domini lenguistegh, marcaa de on rosc de isogloss bei precis, el tira denter anca alter comun: Anca dialett tant 'me quell de Cugionn, Parabiaa o de Cassan Magnagh poeuden conservà di tratt compagn de quell del bustocch. Respett al bustocch, el dialett de la città de Legnan l'è on zicch pussee vesin al modell milanes. Ona quai caratteristega compagna de quei del bustocch-legnanes je troeuvom anca in di dialett de Gajaa e Trecaa, in del borbanell e in del dialett de Turaa.
Fonetega
I caratteristegh pussee important del pont de vista fonetegh a hinn:
Comparazzion fonetega
Vegnen mettuu a confront i pernonzi de vari comun e paes de l'area:
Morfologia
La grammatega bustocca e legnanesa la cambia minga tropp de quella del rest del lombard. Chì de sotta vegnarann marcaa apena quei lavorà che se slontanen del lombard ocidental "standard", e che fann vegnì on poo pussee particolar 'sto dialett.
I articoi
L'articol determinativ masculin a l'è, in tutta l'area ul (compagn del brianzoeu e del varesott). In certi cas el se pò scurtà aradittura in u.
L'articol determinativ feminin de norma a l'è a (cf. varesott [ra]). In del bustocch però l'articol u l'è doperaa per tucc duu i gener, se la parolla la scomincia per vocal (es. u om, u aqua).
El verb
La diferenza pussee grossa che gh'è l'è la terminazzion -o per la prima persona singolar de l'indicativ present e imperfett. Per el rest, el verb bustocch el ghe va dree ai regol generai di coniugazzion del lombard ocidental.
Quarta coniugazzion
Prima class: Segunda class:
Lessegh
El lessegh l'è compagn de quell de tucc i alter dialett de la Provincia de Milan e de quella de Vares, senza di idiotism particolar.
Del Setcent
Ah, sgienti, che disgrazia l'è mai chesta! Morosà chi tente tempo con curè ch'hò l'avarevi sgià toeuj s'ess vu i danè e mò ch'ha trovo voeun cha ma jo impresta cha poss falla cercà fena demèn pientamm on pòr in mèn! L'oltrer famm bella ciera e in jeri baronamm da sta manera! Ma còss ho mai da fà! Se men sto chilò a Busti ho da crepà! Andà a Varzì o Casall, al voeur parè che sia in criminall! Sicchè, a vegninn a voeuna poss'andè a Roma en men cercà forteuna. Sì, sì, vu 'ndà a informamm ù da chi che vigni a Cà in che manera l'ho da pratigà e dienzen che tra tugg abbien vanzà on chai strasc d'on bordon e d'on collà parchè 'l sarav pu ben che vaga vistì da pilligren ch'a dilla, chi sta ben hin ch'j fa da lòcco e n'hen mia da vargògna a fa 'r pitòcco, se par sorti n'hin bon de casciass con di loggi a far frizzon. Chi m'amarav mai di ch'ess da vegni a sto stato che, par no ventà mato e morì da desgusti hess da bandonà Busti on paès inscì bon che, cont i sò danè conscian gròss i rognon parfena i forastè.
Traa de Mommena bustese del canonigh Biagio Bellotti (1714-1789).
Del Votcent
Antigamenti, fena amó di temp dul pröm da Zipro, 'pena fäi che finii a guera da Tera Sänta, una grän sciuazza franzesa ca la turnea indree dul Säntu Sepolcar, giüst in püntu a Zipro la va imbatasi in d'una cumpagnia da balossi ca ga n'hän fäi da tüt i sorti. 'Sta poa sciua la podea non dàssi pas; e 'sa gh'é vegnüü in menti? L'ha pensaa ben d'andà dul re a sbarguà 'rgossu. Sciursì ca gh'é mò stäi genti ca gh'hän dii da trà nän' via ul fiaa, parchè ul re l'ea un merlu ca sa pudea fagan da tüt i razzi, ca 'l disea nänca trii: "La vedi non 'ma fän chi ca gh'a da braguà par un caicossa? Ga fän da chii robi da fà 'ventà rossu chissassia; ma lü, mò, ca la guarda lee sa 'l vöi casciàssi pai robi di oltar; nen pa insögn!". Ma lee, inscämbi da smaìssi, sciurnon, l'ha vulzüü andàghi istessu "parchè" la disi "almäncu, sa gh'è propi manea non da cavàgan caicossa, ma scudaó ul güstu da dìghi ca l'è un grän lurdu". E inscì ben l'ha fäi. Metas a piängi e la va dul re e la ga disi: "Men, ul mè car re, a vegnu non par cercà giüstizia da chel ca m'han fäi, nagut afaciu! A vegnu dumà par dìvi da fà piasè a insegnàm cuma l'è ca fee vü a purtà pascenza da tüti i dispressi ca va fän, ca ma disan ca va 'n fän di grossi; sa sa mai da pudè imprendi abè men a mandà giù chesta, ca la ma vöi propi passà non! Almäncu ca pudessi dàvala a vü an' lee, ca gh'hii ul canaüzzu inscì largu ca ga passan tüci!". 'Sa vuissi mò dì? Chel lüganeghin da chel re l'ha fäi tänt 'mé darsedàssi; l'ha cumenzaa d'inlua a vuè fà giüstizia da chela sciua là e, sa ti vedi, 'ma l'ha saüü fà! E pö, porcu sa ga fean vöna a lü! Chel al stea maa da cà! [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n302/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 283-284]
Chiróni
Chironegh (parnunziaa in del dialet lucal Ciróni, Chiróni e un temp anca Cüróni; in Italian a l'è Chironico) l'è una fraziun del cumün tisines de Faid, in de la Leventina. El quata la banda ucidental del cumün in sül curs del Tesin e 'l cunfina a nord cunt el caplögh cumünal, a nord-est cunt Anzonegh, a süd-est cun Sgiurnii, a süd cun Senögn (in Val Verzasca), a ovest cun Lavizzara (in Val Magia), a nord-ovest cun Dalp. L'è staa un cumün indipendent infina al 2011.
Castion (CO)
Castion o la Torr (prononzia local: [kaʃ'tjuŋ]; nom ufizial in italian: Castiglione d'Intelvi) l'è on ex comun de la Provincia de Còmm de, 'na superfiss de 0 km² e 'na densità de 0 ab./km². La scormagna di abitant a l'è goss.
Aidenbach
Aidenbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Passau. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 17.19 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Castion (CO)
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Castion l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Aidenbach
El cümü de Aidenbach el se tróa a 'na altèsa de 345 méter sura 'l leèl del mar.
Nicholas Latifi
El Nicholas Latifi (Montréal, 29 de sgiugn 1995) a l'è un pilota d'auto canades, che l'ha corrud in Formula 1 con la Williams del 2020 al 2022, dopo vesser stad vicecampion de Formula 2 in del 2019. El no numer de gara a l'era el 6.
Dalp
Dalp o Dälp (nom ufizial en italian: Dalpe) a l'è un cumün svizzer del distret de Leventina. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 171 abitant e una süperfiss de 14 km², e al se tröva a una altitüden de 1192 meter sura al livel del mar.
Murr
Murr l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocarda. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ludwigsburg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 7.80 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Murr el se tróa a 'na altèsa de 203 méter sura 'l leèl del mar.
Riaa de Arbed
El riaa de Arbed, che on quaivun el ciama anca Traversagna (e inscì a l'è anca in italian), l'è on riaa tisines. El nass ai pee del Corno de Geser e 'l traversa tutta la val d'Arbed in direzion nord-ovest. Arent a Orbell el fa sù on laghett, per via de ona veggia frana di Agn Vint. Despoeu de vess rivaa dent al paes de Arbed-Cagion, el va a finì in del Tisin.
Servitor del Popol (partid politegh)
Servitor del Popol (Слуга народу in ucrain, trasliterad Sluha narodu) a l'è un partid politegh ucrain, fondad de l'ator comegh Volodymyr Zelens'kyj, che 'l faseva - in l'omonema serie TV - el president de l'Ucraina, roeull in del che l'è poeu elesgiud in del 2019.
In di elezzion de la Rada Suprema del 2019 el ciapa 'na magioranza assoluda e per di studi del 2021 a l'è el partid pussee popolar del Pajes.
Damüls
Damüls l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Bregenz e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 80209.
Koroncó
a l'è un comun del Distret de Győr, cont una popolazzion de abitant.
Segnal stradal
I segnai stradai a hinn di segnai mittuu in su la strada per informà i conducent in sui obbligh e pericoi de la strada e dà di indicazion in sui località e post arent.
Storia
Giamò i primm civiltà ch'even faa su di strad even mittuu di segnai per indicà soratutt i distanz di città pussee important de la zona, per esempi i peder miliar di roman.
Giamò in del 1600 di città europee even mittuu di segnài per regolamentà la precedenza in tra i carr che ghe viaggiaven dent.
Cont el rivà e la diffusion di automòbil in di primm agn del 1900 a l'è deventaa necessari anca doperà di segnai per nonzià el pericol, i proibizion, i obbligh e i precedenz.
In del 1909 noeuv governi europee s'hinn accordaa in sui pittogramma de doperà per la curva, l'incros, el passagg a nivell e doss. L'è staa el principi de 'n lavorà che l'ha menaa al nass di segnài stradai europee, finii in del 1949.
Categorij e convenzion
La Convenzion de Vienna in su la segnaletega stradala del 1968, firmada de 52 paes, la preved i: