cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atum
Generaal
Anca sa la paròla àtum la vègn dal grech atomos, c'al vöör dí minga spartíbil, al s'è descuveert dòpu ca l'è cumpòost de trí partisèj püssee piscinítt ammò:
Seguunt i régul de la mecànica quantística, invéci, i partisèj a g'ann una funziun de unda ca la definíss la prubabilità de la partisèla de truvàss, in d'un bèll mumeent, in d'un quaj spazzi; dunca, l'òrbita a l'è dumè ul spazzi de prubabilità püssee vólta.
Prupietà
Ólter prupietà a inn:
I àtum a inn generalmeent néuter (g'ann minga de càrica elétrica); quaand un àtum al pèert u al ciàpa un eletrún, al cambia e al devénta un jún, pusitíff (catiún) sa n'al ciapa, negatíff (aniún) sa n'al pèert.
Stòria
Ul cuncètt de àtum a l'è staa prupòost per la prima völta da i filòsuf greech cumè Demòcrit e ul grupp dii Epicüree; in dii sécul dòpu g'inn minga staa pass inaanz, anzi a s'è desmentegaa tüscòss, fin almaanch a dopu l'Età de mèzz.
La teuría l'è stada rimetüda in pè dal John Dalton, chímich inglees; l'Amedeo Avogadro, in del sécul XIX, al cumencia a tegnii spartii àtum e mulécul.
Ul primm scenzià a mètt in ciaar la strutüra de deent de l'àtum a l'è staa, in del 1911, ul Rutherford; dòpu de lü, un quaj ann adree, Niels Bohr al püblica in d'un librètt ul sò mudèll de la strutüra de l'àtum. Per rivà a vècch magiuur detàj ammò, ga vöör però specià un quaj ólter ann fin al nassimeent de la física quantística e del micruscòpi eletrònich.
Metropolitana de Milan
"Se sa che a Milan gh'è in progett la metropolitana, però ogni dì 'sto progett semper pu el se lontana..."
Orbita (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Metropolitana de Milan
- Giovanni D'Anzi, Lassa pur che 'l mond el disa, 1935.
La metropolitana de Milan a l'è ona red de lign metropòlitan a servizzi de la cittaa Milan e del sò retro-terra, assa portanta de la sò red de strapòrt publegh.
La red l'è a componnuda de quatter lign, ognuna di quaj la gh'ha el sò color caratteristegh: la rossa (M1), inaugurada in del 1964, che a l'è la segonda linia de metropolitana dervida in Italia, la verda (M2), inaugurada in del 1969, la gialda (M3), inaugurada in del 1990 e la lilla (M5), inaugurada in del 2013. Al dì d'incoeu, a hinn dree a còstruì anca la bloeua (M4), intant che a hinn dree a finì el slongament de la rossa vers la Bettola. El sistema el gh'ha 113 stazion, 95 di quaj a hinn sòtta-terra. El gestor de la red, che, al 2016, a l'è la pussee longa de l'Italia, a l'è l ' Azienda Trasporti Milanesi (ATM), menter el costruttor a l'è la societaa Metropolitana Milanese.
El progett architettonigh, faa dal Franch Albini e da la Franca Helg, e la sò segnaletega, pensada dal Bob Noorda, hann rezevuu in del 1964 el premi Compass d'or.
Premäj
Premaj (Premäj o anca Pramäj in lumbard alpin; Premadio in Italian) l'è una fraziun del cumün valtelines de Val de Dint, in de la Pruvincia de Sundri. El paes el se tröva a 1300 meter de altezza, là indè 'l fiüm Viola el se incuntra cun l'Ada. L'è 'l prim sit che vedum in sü la strada tra Bormi e Livign. El sò nom el duvaria vurè dì praa del maj. La scurmagna di abitant (che hin 800) a l'è peneglia, che l'è 'l nom de l'arnes che 'l vegn dupraa lilinscì per fà sü el büter.
Rhodiola
Rhodiola l'è 'n zèner de piànte de fiùr suculènte che fà part de la famìa botànica de le Crassulaceae. L'è 'mparentàt strèt col zèner Sedum, tat che divèrse spéci de Rhodiola le vé cunsideràde de divèrsi stüdiùs mìa come part del zèner Rhodiola ma come part del zèner Sedum.
Autostrada A20 (Italia)
L'Autostrada A20  a l'è 'n autostrada italiana che l'è in Sicilia e verta del e gestida de Consorzio per le Autostrade Siciliane. Longa 183 km, la conliga Mesina e Buonfornello.
Rhodiola
L'è 'n zèner prezènt en Europa, Sibéria, Asia orientàla e Amèrica setentriunàla, sura de töt en ambièncc alpì e sub-artich.
El zèner Rhodiola l'è stat discriìt per la prìma ólta del Linèo endèla sò Species Plantarum.
Sistemàtica
Segónt el Hideaki Ohba (* 1943) el zèner Rhodiola se pöl vidìl come spartìt en quàter sota-zèner, ogna ü urdinàt endèle sesiù e spéci discriìde ché sóta:
Himno Nacional de Guatemala
Himno Nacional de Guatemala a l'è l'inn nazzional doperad in Guatemala col test scrivud del José Joaquín Palma.
Springfield, Illinois
Springfield a l'è la capital de l'Illinois, vün di stat di Stat Ünì d'America. A l'è in de la Cuntea de Sangamon e'l gh'ha una pupulaziun de 111.454 abitant (2000).
Stazion de Vigna di Valle
La Stazion de Vigna di Valle a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia. L'è foeura de la tariffa urbana romana.
Metropolitana de Milan
Red
La red metropolitana de Milan a l'è componnuda de cinch lign:
Strada de prima class 57
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 169.593 km.
Metropolitana de Milan
Red
Tutt i lign a hinn sòtta-terra, foeura la banda setentrionala de la M2 e 'l ramm de Assagh. A gh'hinn des stazion de scambi:
Stazion de Vigna di Valle
Servizzi
Biliettaria
Kalsdorf bei Graz
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Vigna di Valle
Interscambi
Fermada de l'autobus
Labuerda
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Metropolitana de Milan
Stòria
I primm progett per ona linea de la metropolitana a Milan gh'hann de vess cercaa in del 1912, cont el progett de l'ingegnee Evaristo Stefani (che l'ha progettaa la ferrovia sotterania da Milan a Monscia) e de l'architett Carlo Broggi (che l'ha progettaa ona linea che la doveva giontà Lorett a San Cristofen). El comun de Milan ha fissaa el termin di lavô a marz 1913, ma però a l'è staa faa nagott fin al 1938. In quest'ann chì, gh'è staa progettaa la costruzion de sett lign ma a causa de la segonda guerra mondiala e la mancanza de danee anca quell progett chì l'è staa fermaa.
Santa Fe, New Mexico
thumb|300px‎|right thumb|left|La Gesa de [[San Francesch d'Assisi]] Santa Fe a l'è la capital del New Mexico, vün di stat di Stat Ünì d'America. La se tröa al center-nort del stat a un'altitüdin de 2103 meter, e l'è la capital de la Cuntea de Santa Fe. La gh'ha una pupulaziun de 62.203 abitant (2000), e l'è a 90 km da Albuquerque, la cità püssee granda del stat.
Metropolitana de Milan
Stòria
El 3 de luj del 1952 l'amministrazion comunala l'ha votaa on progett d'on sistema de metropolitana e 'l 6 de otober 1955 l'è stada fondada ona noeuva compagnia, Metropolitana Milanese, che la doveva controllà la costruzion de la noeuva infrastruttura El progett l'è staa pagaa del Comun 250 milion de franch e alter 250 milion hinn staa daa cont on prestit. La costruzion a l'è partida el quater de magg 1957 dal Vial Monte Rosa. I stazion hinn staa disegnaa del studi di architett Franch Albini e Franca Helg, menter i segnaj e i indicazion a hinn staa disegnaa del Bob Noorda : per el progett, Albini-Helg e Noorda hann vinciuu el premi Compass d'Or.
Villalba de la Sierra
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Metropolitana de Milan
Stòria
La linia verda da Caiazz a Cassina Goeubba (7 stazion) ha dervii cinch agn pussee tard. In di agn '60 e '70, la red la gh'aveva duu lign finii e alter duu lign eren anmò dree a vess completaa. El sistema de metropolitana a l'è andaa a ciappà el post di tram interurban de la Società Trazione Elettrica Lombarda, in particolar la linia M2 per Gessaa.
El primm tòcch de la terza linia (la gialda), cont cinch stazion, a l'è staa dervii el 3 de magg 1990, depos noeuv agn che i lavô a eren scominciaa. La linia a l'è staa dervida apena prima di mondiaj Italia '90. Alter noeuv stazion de la linia M3 a hinn staa dervii in del 1991 (Sondri, Central, Lod TIBB, Brenta, Corvett, Port De Mar, Rogored e San Donaa) e la stazion de Maciachini l'è stada dervida in del 2004.
El 16 de luj 2012 a hinn staa scominciaa i lavô del tòcch Linaa Aeropòrt-Forlanin per la noeuva linia M4.
Depos avè remandaa pussee d'ona voeulta e depos 23 agn da l'avertura de l'ultema noeuva linia, el 10 de fevree 2013 a l'è stada inaugurada la linia M5, dervida depos squas 7 agn de lavô, scominciaa el 16 de luj 2007. I lavô per la segonda banda dal Vial Zara a Garibaldi a eren staa scominciaa semper in del 2007, menter quej de la terza banda da Garibaldi a San Sir Stadi a eren scominciaa in del 2010. El primm tòcch, che 'l gh'aveva sett stazion e ona longhezza de 4,1 chilòmeter. El primm de marz, la linia M5 a l'è rivada a la stazion de Garibaldi, menter el 29 de april 2015 a l'è rivada a San Sir Stadi: a la fin la linia a l'è deventada longa 12,9 chilòmeter e la gh'aveva 5 stazion pussee. I alter stazion che mancaven in del ramm Garibaldi-San Sir a hinn staa inauguraa intra el mes de giugn e ottober del 2015, menter l'ultema stazion, quella de Trii Torr, a l'è stada inaugurada el 14 de noember 2015.
Linia M1
La linia M1 de la metropolitana de Milan la conliga la cittaa dal nord-est, cont el capo-linia a Sest Primm de Magg (in del comun de Sest San Gioann, al nord-ovest (cont el capo-linia a Rò Fera) o al sud-ovest (cont el capo-linia a Bisceglie).
Ai stazion de Lorett e de Cadorna a gh'è l'inter-scambi cont la linia M2, a la stazion del Domm a gh'è l'inter-scambi cont la linia M3 e a la stazion de Lòtto cont la M5.
A gh'hinn di interscambi anca cont ona quaj stazion ferroviaria, comè la stazion de Sest San Giovann (lign suburban S7, S8, S9 e S11 e tren regionaj), la stazion de Milan Porta Venezia (lign S1, S2, S5, S6 e S13), la stazion de Milan Cadorna (lign S3, S4 e tren regionaj) e la stazion de Rò Fera (lign S5 e S6, tren regionaj e nazionaj).
Linia M2
La linia M2 de la metropolitana de Milan la và dal nord-est (da Cològn Nòrd putost che da Gessaa) a sud (a Piaza Biagrass putost che a Assagh).
La linia M2 a l'è anca ciamada "linia verda" perchè a l'è segnada, in sui mapp cont, el color verd. El verd a l'è ancasì el color pussee doperaa in di stazion e sora i treni de la linia.
La incontra i lign M1 a Lorett e a Cadorna, M3 a la Centrala e M5 a Garibaldi.
A gh'hinn di inter-scambi anca cont ona quaj stazion ferroviaria, comè a la stazion de Lambraa (linia S9, tren regionaj e nazionaj), a la stazion Centrala (lign regionaj, nazionaj e internazionaj), a la stazion de Milan Porta Garibaldi (lign S1, S2, S5, S6, S7, S8, S11 e S13 e tren regionaj, nazionaj e internazionaj), a la stazion de Milan Cadorna (lign S3 e S4 e tren regionaj), a la stazion de Milan Porta Genoa (tren regionaj) e a la stazion de Milan Romol (linia S9).
Linia M3
La linia M3 de la metropolitana de Milan la conliga la cittaa dal nord, cont el capo-linia a la Comasina (in del comun de Milan), al sud-est, cont el capo-linia a San Donaa (al confin meridional del comun de Milan, arent al comun de San Donaa).
La linia M3 a l'è anca ciamada "linia gialda" perchè, in sui mapp, la linia a l'è colorada de giald. Anca in di stazion e sora i treni de la linia el giald a l'è 'l color pussee doperaa.
Ai stazion del Domm a gh'è l'interscambi cont la linia M1, a la stazion de la Central cont la linia M2 e a la stazion del Vial Zara cont la linia M5.
Linia M5
La linia M5 de la metropolitana de Milan la conliga la cittaa dal nord, cont el capo-linia in via Bignami (in del comun de Milan), a l'ovest, cont el capo-linia a San Sir Stadi. A l'è la prima linia metropolitana de Milan che la và minga denter i Bastion e nanca denter el center storegh de la cittaa.
La linia M5 a l'è anca ciamada "linia lilla" perchè, in sui mapp, la linia a l'è colorada de lilla. Anca in di stazion e sora i treni el color pussee doperaa a l'è 'l lilla.
A la stazion del vial Zara a gh'è l'interscambi cont la linia M3, a la stazion de Garibaldi cont la linia M2 e a la stazion de Lòtto cont la M1.
Gh'hinn inter-scambi cont i lign suburban S1, S2, S5, S6, S7, S8, S11 e S13, i lign regionaj, nazionaj e internazionaj a la stazion de Milan Porta Garibaldi e cont i lign S3 e S4 e i treni regionaj a la stazion de Milan Domodossola.
Biliett
On biliett per la zona Mi1 e Mi3, ciovè la città e l'hinterland, in del 2019 el costa 2€ euro e 'l var per i corrier, i tram, i lign S e M. I abonament urban Varen domà dent al comun de Milan (limet de tariffa urbana). Se poden comprà anca alter tip de biliett, comè quej 24h, 48h e per la nocc. El cost di biliett inter-urban (che a hinn i biliett per andà foeura del limet de tariffa urbana) varien di viagg che se voeuren fà. .
A partì dal primm de fevree 2011 a hinn intraa in vigor i noeuv tariff integraa, ciamaa IoViaggio Ovunque in Lombardia, che fan viaggià sora tutt i mezz de straport de la Lombardia cont on prezzi fissaa. L'abbonament chì el pò vess giornalier, pluri-giornalier (duu, trii o sett dì), mensil, trimestral e annual.
Orari de avertura
El servizzi el scomincia a i ses or de la matinna e 'l finiss a la mezzanocc e mezza. La domenega e in di dì de festa, el servizzi el scomincia pussee tard e 'l finiss ancamò pussee tard, in baa a l'ocasion. Per el servizzi de nocc in di fin de settimanna a vegnen doperaa corrier che fann el percors istess e se fermen in di stazion istess de la metropolitana.
Red de nocc
A partì del 2012, a l'è in servizzi la red de nocc che 'l sostituiss el servizzi de metropolitana. La red che la quatta el servizzi de mezzanott fina ai ses or de la matinna de venderdì, sabet e domenega, la gh'ha chi lign chì:
Scartament
El scartament di binari a l'è per tucc i lign de 1435 millimeter, che a l'è l'inscì ciamà "scartament normal".
Alimentazion
I lign M2 e M3 a doperen lign aerei de contatt per alimentà i treni cont on'energia elettriga de 1500 volt. La linia M1, elettrificada a 750 volt, la dopera el sistema de la quarta rodaja, anca se in del tocch da Pasteur a Vila San Gioann a gh'è la linea aerea, inscì che anca i treni de la M2 e M3 poden andà al deposet de Precott. La linia M5 la dopera on'alimetazion a terza rodaja.
Informazion ai passegger
In tucc i stazion a gh'hinn i scherm a LED che fan vedè la destinazion e 'l temp de spetà el treno che 'l riva; a gh'è anca ona vos registrada che la dis el nomm de la stazion ai passegger. Sora i treni pussee noeuv, i Meneghin e i Leonardo, a gh'hinn scherm LCD e ona vos registrada la dis tucc i annunz in talian e ingles.
I segnaj e l'allestiment di stazion de la metropolitana, che a hinn staa inventaa, in del 1964, cont l'inaugurazion de la M1, a hinn vun di over de comunicazion visiv pussee important a livel mondial, al pont che a hinn staa imitaa da i metropolitan de tutt el mond. El Bob Noorda e 'l Franch Albini, che a hinn i inventor de questi segnaj e de l'allestiment chì, gh'hann vinciuu el Premi Compass d'Or in del 1964.
Quattadura telefonega
A partì del desember de 2009, despoeu de duu agn de lavô, tucc i stazion de la red de la metropolitana de Milan a hinn quattaa cont la red UMTS.
Al principi del 2008, a l'è partida anca la quattadura HSDPA, cont la tecnologia RF Over Fiber. I operador che hann partecipaa a la quattadura hinn TIM, Vodafone, Wind e 3. El 21 de desember 2009, la quattadura de la red HSDPA a l'era del 100% in su tucc i lign e per tucc i operador telefonegh. I operador telefonigh TIM e Vodafone quatten tucc i galeri di metropolitan anca cont la noeuva tecnologia 4G LTE.
Progett
I progett de 'l dì d'incoeu hinn l'estension di lign ch'a g'hinn gemò e l'avertura d'ona noeuva linea, la linea M4.
Milano linea M1.svg Linia M1
Anca se 'l saria dovuu vess finii in del 2009, a partì dal 2012 hinn dree a laorà per el slongament vers nòrd de la M1 cont on tòcch de circa duu chilòmeter e duu noeuv stazion: Restellon e Bettola. L'assessor regional lombard ai infrastruttur, el Raffael Cattaneo, ha dii, in ona dichiarazion, che la fin di lavô a l'è spetada per el 2015, tutavia l'avertura di duu noeuv fermad a l'è preveduda per el 2017. A l'è anmò in faa de progettazion on alter slongament de la linia dent el comun de Monscia, cont la fermada Fossati Lamperti, che la se doerïa trovà intra la via Francesch Guerrazzi e la via Carl Goldoni.
La gh'è anca ona proposta de slongà de 3 chilòmeter la linia M1 da Bisceglie a Bagg, cont ona fermada in mezz, Valsesia.
Milano linea M2.svg Linia M2
A l'è dree a vess completaa, segond la societaa Metropolitana Milanese, el progett definitiv in des agn del slongament in direzion nord-est, da Cològn Nòrd a Vimercaa, cont fermaa in mezz a Brughee, Carugaa, Agraa Colleoni, Concorezz e Vimercaa Torr Bianch. El tocch chì el sarà sòtterranei per l'83% del sò percors.
In del 2009 a l'è staa completaa el studi de fadabilitaa per el slongament de 1.200 meter da Gessaa a Cassina Pignon, ma l'agn apôs, a l'è partii el studi de fadabilitaa per el slongament da Gessaa a Trezz; i quater fermaa da fà a hinn Cassina Pignon (in del comun de Inzagh), Basian, Trescian e Trezz. La Fondazione Cariplo ha stanziaa 70.000 euro per el primm studi e la Provincia de Milan ha promettuu alter danee.
A l'è in studi dal 2012, l'ipòtes de l'avertura de on'altra fermada in del comun de Cernusch, sora la diramazion per Gessaa: el se tratta de la fermada de Malghera. In di progett origenaj di lign celer de l'Ada, la fermada la se ciamava Cassina Molinett. Alter propòst a tornen a vardà slongament oltra Piazza Biagrass e Assagh Forum.
Milano linea M3.svg Linia M3
Segond Metropolitana Milanese Spa, a l'è dree a vess completaa el progett definitiv per el slongament vers sud che 'l conligherà San Donaa a Paù. In del progett a gh'hinn ses stazion in mezz ciamaa San Donaa Center, Peschera Center, Peschera Est Pantigliaa-Mediglia, Careppi Cerca, Paù Center e Paù Est. I primm trii stazion gh'hann de vess sòtta-terra, i alter sora la superficia. Tutavia, a l'è possibel che la banda la sarïa fermada a Peschera Est a causa del baa numer de passegger che dopererïen el slongament chì.
Milano linea M5.svg Linia M5
Segond Metropolitana Milanese Spa, a l'è dree a vess completaa duu progett definitiv: vun per el slongament vers a òvest, vers Settim cont l'avertura de quatter stazion, e a nòrd, vers Cinisell Balsom a la Bettola, indue ghe sarà l'inter-scambi cont la M1, e poeu cont alter quatter fermad fin a la Villa Reala de Monscia.
Linia M4
La linia M4 de la metropolitana de Milan, che a l'è dree a vess costruida, la conligarà la cittaa da est, cont el capo-linia a Linaa Aeroport, a sud-ovest, cont el capo-linia a San Cristofen.
La linia M4 la sarà ciamada anca "linea bloeua" perchè in sui mapp la linia la sarà colorada de bloeu. Anca in di stazion e in sui treni de la linia el bloeu el sarà el color pussee doperaa. Tutavia, si come 'l color chì a l'è doperaa in sui mapp per indicà el passant ferroviari de Milan, a s'è dree a pensà de doperà on alter color comè l'oransg.
La linia la incontrarà la M1 a la stazion de San Babila e la linia M2 a la stazion de Sant Ambroeus. Anca se el sò percors la incrocia quell de la linia M3 intra i stazion de Santa Sòfia e Sfòrza-Policlinigh, el ghe sarà minga on inter-scambi.
Ghe saran anca inter-scambi cont i lign ferroviari a la stazion de Piazza Dateo (lign suburban S1, S2, S5, S6 e S13), a la stazion de San Cristofen (linia S9 e tren regionaj) e a la stazion de Forlanin (lign S5, S6 e S9), che al dì d'incoeu a l'è dree a vess costruida. La, oltra, gh'avrà anca l'inter-scambi cont l'aeropòrt de Milan-Linaa.
I lavô per costruì el tocch Linaa Aeroport - Forlanin hinn scomincià el 19 de luj 2012. , menter quej per la banda Forlanin-Tricolor a hinn scomincià el 19 de sgenee 2015. Al dì d'incoeu, l'avertura de tuta la banda a l'è preveduda per el 2022.
Churwalden
miniatura|manzína|Stràda principàl de Churwalden El cumün de Churwalden a l'è tacaa ai cumün de Almens, Coira, Maladers, Tschiertschen-Praden, Scheid, Trans, Vaz/Obervaz.
Storia
Churwalden l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1149 col nom de silva Augeria.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Pescolanciano
Pescolanciano l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Isernia. El g'ha presapóch 1.000 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 30 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agnone, Carovilli, Chiauci, Civitanova del Sannio, Miranda, Pietrabbondante e Sessano del Molise.
Privatizzazion
La privatizzazion a l'è el process economich che 'l sposta la proprietà de 'n ent o 'na società del controll del Stat al privaa.
Industria
Per industria la se intend ona quajsevoeur attività de l'omm che la pò generà di ben o di servizzi.
Pedara
Pedara (en Pidara) l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania, endèla regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 11 km a nòrt de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 11.233 abitàncc e 'na superfìce de 19,2 km².
Pedara l'è tacàt ai cümü de: Mascalucia, Nicolosi, San Giovanni la Punta, Trecastagni, Tremestieri Etneo e Zafferana Etnea.
EUR Palasport (metropolitana de Roma)
EUR Palasport  l'è 'na stazion de la Linia B de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria Parchegg de scambi
Giulio Terzi di Sant'Agata
El Giulio Terzi di Sant'Agata (Bergom, 9 de giugn 1947) a l'è 'n diplomategh e politegh italian, minister di affar forest in del governo Monti.
Member de la nòbil familia Terzi, l'ha studiaa Giurisprudenza a Milan, e 'l se specializza in dirizz internazional: Dopo de 'n poo de incaregh a l'è nomenaa in tra 'l 1993 al 1998 l'è member de la reppresentanza italiana ai Nazion Unii, in tra el 2011 e 'l 2013. El se dimett per idei contrari al governo in del cas de l'Enrica Lexie. L'aderiss pocch dopo a Fradej d'Italia, senza candidàss, e in del 2017 l'aderiss al Partii Radical Transnazional. L'è anca member de la Fondazion Luigi Einaudi.
Bietigheim-Bissingen
Bietigheim-Bissingen l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ludwigsburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 31.29 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Bietigheim-Bissingen la se tróa a 'na altèsa de 200 méter sura 'l leèl del mar.
Re
right|thumb|Una curona e un sceter, i simbul del puder d'un re Re (dal latin: rex, ma etimulugicament reculegabil al sanscrit raja) l'è la parola druvada in lumbard e olter lenguv rumanz (presempi al talian e al furlan) per indicà un titul nubiliar del suvran mas'c. Al curispundent feminil l'è regina, anca se in certi cas ben rar gh'è staa di donn che i henn staa curunaa cun al titul de re, cume presempi Edviga de la Pulonia. Olter derivaa del latin rex i henn druvaa int olter lenguv rumanz: (franzes: roi, spagnöl: rey, purtughes, catalan e ucitan: rei).
Int la gerarchia di titul nubiliar, in certi cas quel de re al pö vess suta dumà a quel d'imperadur, e di völt anca so suburdinaa. Tant munarchij de l'Europa i gh'han la so urigen int l'investidüra da part de l'imperadur int al periud de l'età de mezz, anca se de suvent l'era dumà di furmalità.
Pesche
Pesche l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Isernia. El g'ha presapóch 1.310 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 109 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carpinone, Isernia, Miranda, Sessano del Molise.
Rivoeuj
Rivoeuj (Olivone) l'è ona frazion del comun tesines de Bregn. El paes el se troeuva in de la vall de sora e l'è traversaa del Brenn. L'è in sù la strada per rivà al Lucomagn. El confina coi paes de Ghiron, Daigra e Aquarossa. Oltra i montagn se troeuven la La Leventina, la Surselva e la Calanca. L'è staa comun deperlù fina al 2006.
Szárföld
a l'è un comun del Distret de Kapuvár, cont una popolazzion de abitant.
Carscèi
Carscei (Cresciano) a l'è un cumün svizzer del distret de Riviera. in del Canton Tesin. Al gh’ha 0 abitant (dato del ) e una süperfiss de 17 km², e al se tröva a una altitüden de 260 meter sura al livel del mar.
El cumün de Carscei a l'è tacaa ai cumün de Arvigh (GR), Cree, Ludrin, Mòlen, Osögna, Próns, San Vitor (GR).
Saint-Sauveur-de-Peyre
Saint-Sauveur-de-Peyre l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Aumont-Aubrac, del circondàre (arrondissement) de Mende e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 27.61 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 852 méter a 'na altèsa màsima de 1180 méter söl leèl del mar.
Bundesstraße 418
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Renània-Palatinàto.
Předín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Bilten
Bilten a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.86 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Dřevěnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Bilten
Storia
Bilten l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1050 col nom de Billitun.
Hagenbuch
Hagenbuch a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Winterthur, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.17 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Hagenbuch al se tröva a una altitüden de 583 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aadorf (TG), Bertschikon, Elgg, Frauenfeld (TG). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
Hagenbuch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 856 col nom de Haganbuah.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Bilten
Storia
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Lichtenberg (DE-BY)
Lichtenberg l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Hof. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 9.47 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Lichtenberg la se tróa a 'na altèsa de 564 méter sura 'l leèl del mar.
Pàlade (corp celest)
Pàlade (nòm de catàlogo: 2 Palas) l'è giü dei asteròidi piö grancc del Sistema Solar. La sò òrbita l'è sitüàda endela part centràl de la fàsa principàla, e la g'ha la caraterìstica de éser en pó piö ecèntrica e 'nclinàda de chèl che se spetarès de 'n ogèt de le sò dimensiù.
Pàlade el g'ha 'n diàmetro médi de 545 km e 'na màsa de 2,2×1020 kg. L'è 'l segón ogèt per dimensiù de la fàsa principàla, ma l'è 'l tèrs per màsa, perchè Vesta la g'ha 'n vülüm mìa tat diferènt ma 'l g'ha 'na densità 'n bèl tòch piö grànda. En confrónt, la màsa de Pàlade l'è presapóch el 0,3 % de la màsa de la Lüna. Dàto che Cèrere, che l'è l'ogèt piö grant de la fàsa fàsa principàla, l'è stàt riclasificàt come pianeta nano, Pàlade l'è al momènt l'asteroide piö grant che se conós.
Del pónt de vìsta orbitàl, el g'ha 'n quach paràmetri piötòst insòlicc per véser en còrp de le sò dimensiù e màsa. La sò òrbita l'è 'n bèl pó 'nclinàda (quàze 35° del pià de l'eclìtica) e bèla ecèntrica (0,2313). L'inclinasiù del sò às de rotasiù l'è elevàda, entùren ai 60°, con valütasiù 'ntra i 56° e i 81°. Per chèsta rizù, ògna istàt e ògna envéren de Pàlade gh'è de le zòne bèle grànde de la superfìce che rèsta sèmper al scür o sèmper ilüminàde del Sul, per dei perìocc lónch come 'n an de la Tèra.
Grupp 11 de la taula periòdica
I elemeent del grupp 11 de la taula periòdica a inn:
I primm trí a inn metàj, invéci l'ültimm a l'è un elemeent sintétich.
Raam, óor e argeent a inn duperaa fin da i teemp antích per i sò caraterístich de resisténza a la curusiun e a l'ussidazziun e, al dí d'incöö, de cundütività elétrica e tèrmica.
Brenon
Brenon l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Comps-sur-Artuby, del circondàre (arrondissement) de Draguignan e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.59 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 782 méter a 'na altèsa màsima de 1264 méter s.l.m.
Stazion de Trecase
La Stazion de Trecase a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Siidà
Siidà (endèla prunùncia locàl: Hiidà; nòm uficiàl en italià: Cividate Camuno; en latì: Civitas Camunnorum) l'è 'n cümü de la mèda Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha presapóch 2.633 abitant, 'a süperfìce de 3 km², per 'na densità de 878 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bèrs, Bièn, Bré, Ézen, Malégn, Òsem, Piancógn.
L'é sitüat a 275 meter de altèsa sùra 'l leèl del mar.
Cuurdinade
45.94333°N, 10.27833°W
Cerniat
Cerniat a l'è un cumün svizzer del distret de Gruyère, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 33.78 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Cerniat al se tröva a una altitüden de 927 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Charmey), Châtel-sur-Montsalvens, Corbières, Crésuz, Hauteville, La Roche, Plaffeien, Plasselb, Villarbeney, Villarvolard.
Grupp 10 de la taula periòdica
I elemeent del grupp 10 de la taula periòdica a inn:
Chii elemeent chí ga fann paart de la séri chímica dii metàj; ul darmstadi a l'è un elemeent sintétich.
Baizuo
Baizuo (/ˈbaɪˌtswɔː/, 白左 báizuǒ, leteralment mancina bianca) l'è un neolojism cines dovrad per parlar de l'elit liberala mancina ocidentala. Al fa riferiment ai fazion mancine ind la guerra culturala de la politega ocidentala, qe i vœl spantegar ol multiculturalism, ol politegament corret e la discriminazion positiva. In plu de 400 risposte ind el sit Zhihu (maj 2015), ol termen l'è stait definid come riferiment a qei qe i è ipocritegament "ossesionads cond el politegament corret" per "sodisfar ol so sentiment de superioritaa morala" motivada d'una "ignoranta e arroganta" vision mondiala ocident-centrega qe "la compatiss ol rest del mond e la pensa qe i sies dei salvador".
Un termen correlad l'è shèngmǔ (圣母, 聖母, leteralment Santa Mader, titol de la mader de un imperador), un riferiment sarcasteg per qelle qe i è guidade (ind i opinion politege) dei emozion e i fa un spetacol ipocrita de altruism e empatia, representade de celebritaa compagne de la J. K. Rowling e de la Emma Watson.
Ojos-Albos
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Alignan-du-Vent
Alignan-du-Vent l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Servian, del circondàre (arrondissement) de Béziers e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.3 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 32 méter a 'na altèsa màsima de 120 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Alignan-du-Vent l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Feltre
Feltre (en vèneto: Feltre) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 19.400 abitàncc, 'na superfìce de 100 km² e 'na densità de 191 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cesiomaggiore, Fonzaso, Lentiai, Mezzano (TN), Pedavena, Quero, Seren del Grappa, Sovramonte, Vas.
L'è colocàt söndena culìna a 325 méter de altèsa, söl fiöm Stizzon poch delóns de 'ndóche chèsto 'l se sböta 'ndèl Piave.
Cità 'nzemelàde
thumb|center|700px| 'Na panoràmica de Feltre
Carl'Antoni Tanz
El Carl'Antoni Tanz (italian: Carl'Antonio Tanzi; Milan, 1710 - Milan, 18 de magg del 1762) l'è staa on poeta milanes.
Vita e oeuver
L'è nassuu in d'ona veggia fameja nobela milanesa, che però ai sò temp l'era minga inscì sciora. In ogni cas l'è staa bon de fà el letteraa e fà on mestee decoros. A l'è consideraa, insemma al Domenegh Balestree, vun di autor pussee important de la letteradura milanesa del Settcent, cioè 'l period in mezz tra el Carlo Maria Magg e 'l Porta (quest chì le considerava vun di omenoni de spallera de la letteradura milanesa antiga). L'era member de l'Academia di Trasformaa, de la qual a l'è devegnuu el segretari fina a la mort. Insemma al Balestree, l'ha tolt part a la Brandana, cioè la polemega letteraria che la vedeva combattes sostegnidor e denigrador del milanes. Malaa de tubercolosi de quand che l'eva gioven, a l'è mort in del 1762, a cinquantaduu agn.
Cantada O tosann, sti vost campann m'hann mò rott la devozion: din dan, din don, don, don don, tutt e quant el santo dì fina in l'ora de dormì.
Possa rompessegh la corda, a la monega balorda, che ha tant gust a battaggià; e tarlacch! possela andà cont on tocch de corda in man a dà in terra el fabrian.
Interprogèt
</i>
Muravia
La Muravia (Morava in Lengua ceca; Mähren in Lengua Tudesca; Moravia in Italian a Lengua latina) l'è una regiun (un paes storega de l'Euròpa center-urientala) de La Repüblega Ceca del a est; la gh'ha una süperfis de 22,348.87 km2 e una pupulaziun de 3.273.000 abitant (2014). A l'è tacada a la Sluachia, a l'Austria, a la Buemia e a la Pulonia.
Praděd a l'è il münt più se alt (1,491.3 m)
Morava (Marus in Latin) a l'è il el fiümm più pussee long (354 km)
La sua capital a l'è Bruna (400 000 abitant - la segonda cittaa pussee granda de l'Repüblega Ceca), l'è important cumün anca: Olomouc, Ostrava, Zlín, Moravská Třebová, Jihlava, Slavkov/Austerlitz, Prostějov, Velehrad, Přerov.
Villalba del Rey
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Saint-Just-la-Pendue
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.88 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 428 méter a 'na altèsa màsima de 637 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Just-la-Pendue l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Manfredi de Sicilia
miniatura|drita El Manfredi de Sicilia (1232- 26 de febrar del 1266) l'è staa Re de la Sicilia dal 1258 fin a la soa mort. L'era el fioeu illegittim del Federich II de Hohenstaufen.
Springfield, Massachusetts
thumb|right|La [[Basketball Hall of Fame]] Springfield a l'è una cità del Massachusetts cunt una pupulaziun de 152.082 abitant. A l'è la terza cità püssee granda del Massachusetts e la quarta del New England dopu de Boston, Providence e Worcester. A l'è la prima cità di Stat Ünì e anca quela püssee granda che l'è stada ciamada Springfield.
A Springfield a gh'è la Basketball Hall of Fame e la squadra de Hockey sül giaz di Springfield Falcons. Chì a hinn nassüü anca el Theodore Geisel, püssee cugnussüü cumè el Dr. Seuss, l'inventur del Basket, el James Naismith, e l'atur Kurt Russell.
Kalwang
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Poncera
Poncera (Ponchiera) l'è ona frazion de la città de Sondri. El paes el se troeuva a nord del centro del comun, in sù la strada che la mena a la Val Malench, in sù la sinistra del riaa Maller. I sò abitant se ciamen poncerasch.
Colverd
Colverd (Colverde) l'è on comun de la Provincia de Comm. El paes el gh'ha ona popolazion de 5.238 abitant (censiment del 2012) e l'è nassuu in del 2014 de la fusion di comun de Drezz, Parè e Gironegh.
Scheidegg
Scheidegg l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Lindau (Bodensee). La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 27.40 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Colverd
El confina cont i comun de Cavallasca, Falòpp, Luraa, Montan, Olgiaa Ronagh, Uggiaa e Vila Guardia e pö arent al comun a gh'è 'l confin cont el Canton Tesin (comun de Ciass).
Palagnedra
Palagnedra (in del dialett del sitt l'è parnonziaa con la E averta; Palagnedra anca in Italian) l'è ona frazion del comun tesines de Centvai. El paes el se troeuva al confin con l'Italia (comun de Cannoeubi, Cavaj-Spoccia, Cursel-Orass e Re). L'è stada on comun deperlee fina al 2009.
Colverd
Colverd el se troeuva a ovest de Comm.
Scheidegg
El cümü de Scheidegg el se tróa a 'na altèsa de 804 méter sura 'l leèl del mar. L'è al cunfì co l'Austria.
Dialett canaves
El Canaves (nomm nativ: Canavzan) a l'è on insemma de dialett del Piemontes che 'l costituiss vun di trii ramm de 'sta lengua, cont el Piemontes central e quell oriental. A l'è parlaa in de la region omonima.
Caratteristigh
Trai aspett de quell dialett a troeuvom: Trai alter che hann scrivuu in di dialett canaves podom regordà el Peder Corzat Vignòt.
La parabola del Fioeu Trason (dialett d'Ivreja)
Un òm a l'avìa dui fieui. Ël pì giovën a-j ha dit a sò pare: "Pare, i veui ch'i 'm daje lo ch'a 'm ven!" e 'l pare a-j ha dèt soa part. Da lì 'n pòchi ëd dì a s'è fèt sò fagòt e a l'è andèt ënt un paìs lontan, e a l'ha sguliardà tut. Dòp d'avéj sgherà tut, a-j è vnù 'na gran carestìa 'n col paìs; e chiel a l'ha comensà a provar ëd fam. Batend për lì la sgheusia, a s'è sercà 'n padron për là, ch'a l'ha mandà a 'na soa cascina a largar i porchèt. Chiel l'avrìa vorsù ëmpìsse la pansa ëd l'agian ch'a mangiavo i porchèt; ma gnun a-j në dava. Ant l'ora a l'è tornà 'n chiel e a l'ha dit dspërchiel: "Quanti servitor a cà ëd mè pare a mangen a crpapansa e mi i ston sì a morir ëd fam! I 'm daró ardriss e i andró a cà ëd mè pare e i-j diró: Pare, i ho fèt mal contra Nossgnor e contra ëd voi; I dovrissi pì nin ciamàme vòss fieul; ma tratème m'i fuss 'n servitor". E s'è aussà e a l'è andèt dë sò pare; a l'era 'ncora lontan ch'sò pare a l'ha vist e, pià dë la compassion, a-j è corù 'ncontra, a l'ha pià 'nt 'na brassà e a l'ha basà. E chiel a-j ha dit: "Pare, i ho mancà contra ëd Nossgnor e contra ëd voi e i son pì degn d'esse ciamà vòss fieul". Ël pare a l'ha dit aj servitor: "Tirèje fòra prest ël vestì pì bèl, ch'a 's lo buta adòss, butèje l'anèl al dì e i stivalin aj pé; Andè piar ël bocin pì grass, sagnèlo, mangiomlo e stoma alegher; Porché cost mè fieul a l'era mòrt e l'è 'rsussità; a l'era perdù, e a s'è trovà". E a l'han comensà la ribòta. Ël fieul pì vèj a l'era 'n campagna e, tornand a cà, l'ha sentì sonar e balar. Ciama a 'n servitor: "Lo ch'a l'era 'st rabèl?" E l'àut a-j ha rispondù: "A-j è tornà tò frèl, e tò pare l'ha massà un vèl grass, porché ch'a l'è vnù san". Chiel a l'è sautà 'n bèstia e a vrìa pì nin entrar. Ma ël pare a l'è sortì fòr a pregàlo. Ma chiel a l'ha rispondù a sò pare: "A son tanti agn ch'i 't servo e i t'ho mai dsubidì, e ti 't m'hè mai dèt 'n cravòt ch'i 'ndèissa a mangiàlo ansèm aj mè amis Ma adèss ch'a-j è vnù cost tò fieul, ch'a l'ha mangià ël fat sò con le pòrche, t'hè massà ël vèl grass për chiel". Ma ël pare a-j ha dit: "Fieul, ti t'è semper mè, e lo ch'a l'è mè a l'è tò; ma a ventava far 'na ribòta e star alegher, porché tò frèl a l'era mòrt e a l'è 'rsussità; a l'era pers a s'è trovà". [http://books.google.it/books?id=oVoNAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 526]
Alter variant
[http://books.google.it/books?id=oVoNAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, de pag. 512]
Corio
Diso donch ch'aj temp dël prim re 'd Cipro, dòp che Gofrè 'd Bojon a-j ha pià Terasanta, a l'è acadù che 'na gentildòna ëd Guascògna a s'è vëstìa da pelegrin a visitar ël Sant Sepolcr; e tornand da là a l'è arivà a Cipro, doe dotrèi birbogn a l'han dëspresià brutament. Aor, mentre che chilà a 's lumentava ëd sosì sensa consolassion, a-j è vgnù an ment dë 'ndar dal re a fàsse far rason; ma un a-j ha dit ch'a-j avró perdù la pèina e 'l savon, përchè 'l re a l'era sì da poch e bon da nin, ch'a soportava con sò disonor tanti dëspresi fèt a chil: àut che far giustissia ëd coj fèt a j'èt! E se quarcun a-j avià da dir con chil, a 's sfogava con fàj quàich dëspet. La dòna, sentend sosì, dësprà ëd podèir avèir vendeta, a se butà ant la testa, për consolàsse 'n pó, dë 'ndar a tacar ënt ël viv ëst re bon a nin; e brajand a l'è 'ndà a chil e a-j ha dit: "Mè car Signor, mi e vegno nin da ti përchè të 'n fasse vendeta dël disonor ch'a m'è stèt fèt: ma për cola 't prego che 't më mostre come 't fè ti a soportar tutè j'ingiùrie che seu ch'at fan, përchè mi e possa con passiensa soportar la mia che, Dio sa, se 't la poèiss dar, e 't la darìa volanter, përchè t'è tant fòrt che 't sopòrte tut". Ël re, che fin alora a l'era stèt pigr e da poch, come ch'a 's fuss dësvià dal seugn, comensand da l'ingiùria fèta a 'sta dòna sì (che a-j ha vendicà sensa misericòrdia), a l'è dventà brusch a castigar tùit coj che d'alora 'n peu a-j avèiss fèt quàich dëspresi contra la soa përsona. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n512/mode/2up ibidem, pag. 493-494]
Alter version
[http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n512/mode/2up ibidem, de pag. 493]
Stazion de Bracciano
La Stazion de Bracciano a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia. L'è foeura de la tariffa urbana romana.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
Autostrada H33 (Ucraina)
L' a l'è 'n autostrada nazzional de l'Ucraina, longa km.
Fonzaso
Fonzaso (en vèneto: Fonžaxo) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 3.413 abitàncc, 'na superfìce de 27 km² e 'na densità de 126 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arsiè, Feltre, Lamon, Pedavena, Seren del Grappa, Sovramonte.
Grospierres
Grospierres l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Joyeuse, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 27.3 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 96 méter a 'na altèsa màsima de 550 méter s.l.m.
Pantijaa
Pantijaa o Pantejaa (nom ufizial in italian: Pantigliate) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 0 abitant. Pantigliaa la se troeuva a est de Milan, in direzion de la Provincia de Lòd.
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Pantigliaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Altidona
Altidona (Artidona 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Fermo. El g'ha presapóch 2.284 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 190 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campofilone, Fermo, Lapedona, Pedaso.
Stazzion de Berlin-Charlottenburg
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Interscambi
Fermada Wilmersdorfer Straße
Přeckov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Szilsárkány
a l'è un comun del Distret de Csorna, cont una popolazzion de abitant.
Dětenice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Strada de prima class 58
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 47.075 km. La conliga Rožnov pod Radhoštěm.
Grupp 9 de la taula periòdica
I elemeent del grupp 10 de la taula periòdica a inn:
Chii elemeent chí ga fann paart de la séri chímica dii metàj; ul meitneri a l'è un elemeent sintétich.
Bill of Rights
miniatura|drita El Bill of Rights l'è 'na legg approvada dal Parlament ingles in del 1689 e considerada vun di cardin del Sistema Westminster. I disposizion principal i eren:
L'è stada firmada dal Ghielm III d'Orange, Statolder d'Olanda, gener del Giacom II, decaduu per vess scappaa in Franza dopo de la Gloriosa Revoluzion e che l'ha poduu ciapaa el trono dopo avèlla firmada.
Niharra
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
La Dessalinienne
La Dessalinienne a l'è l'inn nazzional doperad in, componud del Nicolas Geffrard e col test scrivud del Justin Lhérisson.
Austria de Sota
L'Austria de Sota (Niederösterreich in todesch standard, in bavares Niedaöstareich) a l'è vun di stat federad de l'Austria, el pussee grand in termen de superfiss e de abitant. Dent, 'me enclave, la gh'è la capital Viena.
La confina con la Cechia, con la Slovachia e cont i laender de la Stiria, de l'Austria de Sora e del Burgenland, oltra a la capital.
Langwies
Langwies a l'è un cumün svizzer del distret de Plessur. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 54.85 km², e al se tröva a una altitüden de 1377 meter sura al livel del mar.
El cumün de Langwies a l'è tacaa ai cumün de Arosa, Conters im Prättigau, Davos, Fideris, Klosters-Serneus, Peist.
Storia
Langwies l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1384 col nom de die lang Wise.
Bataja de Ballon
La bataja de Ballon (frances: bataille de Ballon; bretun: emgann Ballon) l'ha vist upost i trüp franch del Carl II el Calv ai Bretun del Nominoe, e l'è stada vinciüda de quest ültim el 22 nuvember del 845.
Bönnigheim
Bönnigheim l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ludwigsburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 20.14 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Frascon
El frascon (in la classificazzion scientifica "Aspidistra", de la lengua greca antiga ασπίς, aspís, per dì scud, per via de l'aspètt di foeuj) a l’è ona pianta ornamentàl originaria de l'Asia orientàl (Giappon, Cina e Himalaya) e de l'Africa. I speci pussée sèpantegàa hinn l ' Aspidistra elatior, l ' Aspidistra typica, l ' Aspidistra caespitosa, l ' Aspidistra linearifolia, l ' Aspidistra tonkinensis e l ' Asèpidistra lurida. L’è on géner de la famiglia di Convallariacei (in precedenza ciamàz Liliacei); l'era pòch apprezzada in di temp indrée, de recént l’è stada rivalutada per la soa robustèzza e la soa adattabilitàa a ògni tipo de clima e situazión, la soa altèzza la po’ raggióng pressappòch i 70 cm e la pò vèss coltivada tant in di vas quant ind la  piena tèrra, in di zòn del clima minga tròpp frècc riparada de l’ombrìa di alber o di arbust con la giontada de torba, sabbia e de materiàl inért bon per el drenagg.
Bataja de Ballon
Premess
In del 840, a la mort del Lüis I el Piu, el Nominoe, missus dominicus in Bretagna dal 832, el se retröva a duvè scernì chi sustegnì trai vari eredi de l'imperadur. Dopu vess passaa da un partii a l'alter, el decid de presta giürament al Carl II, in del genar 841. Per 'sta resun semper in del 841 forsi l'invia (o 'l cumanda) un cuntigent bretun a la bataja de Fontenoy-en-Puisaye, che l'è un massacher.
Bönnigheim
Bönnigheim la se tróa a 'na altèsa de 221 méter sura 'l leèl del mar.
Langwies
Storia
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott: