cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Letteradura lombarda
1600
El Ses'cent el ved afermass in su la scena el talent de Carlo Maria Magg (1630-1699), figura important del Milan spagnoeu. Lu el contribuiss a normalizà la grafia milanesa, e cont i sò comedi e poesii l'inaugura ona tradizzion letteraria che la va inanz anca incoeu. El Magg l'è anca el creador e codificador del personagg de Meneghin, la maschera de Milan: lu, servidor savi, lavorent, cordial e de bon sens, el rapresenta tutt i virtù tradizzionai del popol milanes. "Desmettì st'antigaja, i mé toson on temp l'heva del bon, adess l'è on olter fà; in scambij da fà rid, fé sbadaggià. On bott ho sentù a dì che da i antigh fu lodàe pù del giust de sto commediant i mott salàe, e digg da vù me paeren sempietàe. Parchè mò? l'è on gran Plaevet, ma foeù del sò latin no 'l pù quel; e vù toson, con toccà màe quel flaevet, a i nost oregg el fé parì on sonell. E poeù quij passaritt (falij), quij parassit, quij s'ciaevv, quij barlafus che van co' i scansc, adess hin tropp lontan da i nost usanz e se lesgen domà par eleganz."
- Carlo Maria Magg, I consigli di Meneghino
Amis e corespondent del Magg a l'è 'l librettista lodesan Francesch De Lemene, autor de la comedia La sposa Francesca (la prima oeuvera scrivuda in lodesan modern) e de 'na traduzzion de la Gerusalemme liberata. Tutt i sò oeuver in lombard hinn vegnuu foeura dopo la soa mort.
"El gran cas de Sofronia a voui cantà, Quel che za cantè 'l Tass con stil toscan. Ma mi con poca spesa el voui mudà. El Tass l'è un Bergamasch, però che sa Che na ghe bagna el nas on Lodesan? Vu, che sentì, dirì se maggior lod Quei de Bergom avran, o quei de Lod."
- Francesco De Lemene, Gerusalemme liberata, vv. 1-6
In de la Lombardia oriental (alora sotta el domini venezzian) a gh'emm autor tant 'me 'l bressan Gioann Gandin (1645-1712/1720) e 'l bergamasch Carlo Assonega (1626-1676). Quell chì el fa, in del 1670, ona famosa traduzzion de la Gerusalemme Liberata del Tass, che l'è l'oeuvera in bergamasch pussee importanta del tutt el XVII secol. "Canti la Guera, e 'l General da bé, che de Christ liberè l'Arca Sagrada, e chi fè (com'ass dis) de Mà, e de Pé, per tùla à quela Razza Renegada. Contra Lu tutt l'Inferen no 'l fu assé gne l'Asia insem, e l'Africa meschiada; che 'l Cel dè all'arma sec. In tat à Chà 'l chiamè i Compagn, ch'era de Zà, e de Là."
- Carlo Assonica, Goffredo, vv. 1-8
Inoltra i se spanteghen anca i primm bosinad, poesii popolar de ocasion scrivuu in su di foeuj sgolant, taccaa via in di piazz e lengiuu (o anca cantaa) in publegh, e che gh'avarann on gran sucess fina ai primm desenni del XX secol.
1700
In del Settcent a gh'è di nomm ben important, compagn del milanes Carl'Antoni Tanz (1710-1762) e soratutt Domenegh Balestree (1714-1780), ai quai se gionten anca di figur minor. In tra de lor a poeudom trovà, a Milan: Giusepp Bertan, Ironem Biragh (1691-1773) e Francesch Girolom Coeuri (1720-1799). Anca el poeta Giusepp Parin (1729-1799) el scriv pussee d'on componiment in lombard. "Madonn, g'hala quaj noeuva de Lion? Massacren anch'adess i pret e i fraa quij soeu birboni de Franzes, ch'à traa la lesg, la Fed, e tutt coss a monton? Cossa n'è de colù, de quel Pettion ch'el pretend con sta bella libertaa de mett insemma de nun, nobiltaa, e de un damm tutt quant i mascalzon? A proposit: che la lassa vedè quel capell là che la gh'à d'intorna on vell: eel sta inventaa dopo che han mazzaa el Re?  Eel primm, ch'è rivaa? Oh bell! Oh bell! Oh ì gran Franzes! Bisogna dill, no gh'è popol, che sappia fà i mej coss de quell."
- Giusepp Parin, El magon dij damm de Milan per i baronad de Franza, 1794
Foeura de Milan, a troeuvom on tentativ de comedia in bustocch la Mommena bustese, scrivuda del canonegh Bias Bellott (1729-1789). "Ah, sgienti, che disgrazia l'è mai chesta! Morosà che tente tempo con curè, ch'hò l'avarevi sgià toeuj s'ess vu i danè, e mò ch'ha trovo voeun cha ma jo impresta, cha poss falla cercà fena demèn, pientamm on pòr in mèn! L'oltrer famm bella ciera e in jeri baronamm da sta manera! Ma còss ho mai da fa! Se men sto chilò a Busti ho da crepà! Andà a Varzì o a Casall al voeur parè che sia in criminall! Sicchè, a vegninn a voeuna, poss'andè a Roma en men cercà forteuna."
A Bressa inscambi a gh'emm el canonegh Carlo Girell, autor de poesii d'ocasion, Vun di autor pussee important del temp l'è l'abaa bergamasch Giusepp Roeuda (1720-1792), che l'ha scrivuu on gross vocabolari (gnamò publicaa) bergamasch-italian-latin, e vari oeuver in bergamasch, che lu el ciama semper "lengua". In quell period chì, i caratteristegh del lombard hinn ormai ben ciar e definii, e compagn de quei del dì d'incoeu, foeura on quai caratter fonetegh e la presenza del passaa lontan. La pupart di autor milanes la fa part de l'olta società milanesa, sciora e colta, che la dopera el lombard pusssee per divertiss putost che per on'esigenza espressiva vera. A bon cunt, in d'ona famosa polemega letteraria con l'abaa toscan Branda (che l'aveva sprezzaa el milanes a favor del toscan), el vegna foeura l'orgoeuj per ona lengua considerada s'cetta e ciara, in de 'na quai manera pussee sincera de l'italian letterari e classicista. Ona posizzion che l'era stada giamò espressa, temp indree, in di oeuver del Magg, ma anca (adrittura) in del Varon e in del Prissian. On olter fenomen interessant de la poesia del Setcent (che 'l trà i sò origin giamò in de la poesia di Rabisch) l'è quell di "Badii", cioè associazzion de lavorent de foeura de Milan che se reunissen insema e, ogni tant, tiren foeura di poesii ocasionai in del sò dialett locali. Vuna di pussee interessant l'è la Magnifica Badia di fachin del Lagh Magior. "Par fortune in ti sciamp n'è gnùu doi serigg, che a lesgi, essed, ogh'ere on gran sevô; oi navem scurtinand, ma ben dol drigg, e fò d'nun o restevem pal stupô. In tna longhere a mugg ighend dascrigg oi finezz, oi evive, oi tangg onô dai Scior d'Milan sgià stremenoo ai neust vigg, in tol cheur s'è intizzoo sgeni e vigô. Da bote a ol Ras dla Feste dagg de man no scercand dal Consei nè ol sì, nè ol nò da tugg os sbragoleve: Al Pian, al Pian.  E jun a dseve all'elt; cos femm chilò? Nemm sgiù, ch'on po d'affett ol bon Milan Par num assì n'avrà selvoo anche mò."
- La Magnifiche Badie doi Fachin dol Lagh Mejô, Sunett, 1764
1800
El princippi del Vottcent l'è dominaa de la figura del Carlo Porta (1775-1821), l'autor pussee important de la letteradura lombarda, mettuu denter in tra i grand de la letteradura nazzional italiana. Con lu se rivarà a i scimm in tra i pussee volt de l'espressività in lombard, che solten foeura ciarament in cap-lavor recognossuu de tucc, tant 'me La Ninetta del Verzee. El Porta el deventarà, soratutt a Milan, vun di modei assoluu de tutta la poesia che gh'è vegnuu dopo. "I paroll d’on lenguagg, car sur Gorell, hin ona tavolozza de color, che ponn fà el quader brutt, e el ponn fà bell segond la maestria del pittor. Senza idej, senza gust, senza on cervell che regola i paroll in del descor, tutt i lenguagg del mond hin come quell che parla on sò umilissim servitor: e sti idej, sto bon gust già el savarà che no hin privativa di paes, ma di coo che gh’han flemma de studià: tant l’è vera che in bocca de Usciuria el bellissem lenguagg di Sienes l’è el lenguagg pù cojon che mai ghe sia."
- Carlo Porta, I paroll d'on lenguagg, car sur Gorell
Al temp del Porta a gh'è anca di alter autor, compagn del pitor Giusepp Boss (1777-1815), el curaa de Soree Carlo Alfons Pelliscion (1734-1818), e soratutt Tomas Gross (1790-1853). Quell chì, amis del Lissander Manzon e grand amirador del Porta, el scrivara di oeuver satiregh contra el governa austriegh (La Prineide), romanz in vers (La fuggitiva) e tentativ de traduzzion de oeuver classegh (La pioggia d'oro). "Quand sto nost mond l'era ancamò bardassa, in temp che l'era dree a cascià i primm dent, ch'el sarà ben cent mila ann e passa se no l'è forsi già passaa dusent gh'era ona razza de omenon desutel, tajaa giò cont el folcion. Vegneven su de terra comè i fong linœucc, tamberla, candirott, intregh, negher, pelôs, con mezza spanna d'ong, darusc comè la lisca di cardegh, Buttaa là de bislacch come salamm lasagnent, pilattent, rabbiaa de famm. [...]"
- Tomas Gross, La pioggia d'oro, vv. 1-12
La produzzion poetega milanesa l'è inscì granda che in del 1815 el studios Francesch Cherubin a l'è bon de fà stampà giamò on'antologia in dodes volumm, che la partiss del Ses'cent e la riva a Porta e Gross. L'inizziativa la vegna criticada del classicista Peder Giordan (che 'l diseva che l'era minga giusta dàggh tutta 'sta importanza al "dialett"), e quell mestee chì el fa s'cioppà ona polemega letteraria cont el Porta. El Vottcent l'è vun di secoi pussee ricch per la letteradura lombarda, minga domà milanesa. Per esempi, a Pavia a gh'è 'l tipograf Giusepp Bignamm (1799-1873) e 'l professor de ginnasi Siro Caraa (1794-1848); a Comm inveci a gh'emm el Gioann Rizzonich (1789-1875). Arent a la poesia, se desviluppa anca el teater (soratutt dopo de l'Unità d'Italia), e anca on quai tentativ de scriv in prosa. El gh'ha on bell riliev anca la produzzion de vocabolari. In 'sto sens, el capp-lavor a l'è el Vocabolari Milanes del Francesch Cherubin, che l'è ona sorta de enciclopedia de la lengua e de la coltura milanesa. In su quella strada a gh'è anca el Vocabolari di dialett bergamasch del Toni Tirabosch. In tra i poeta principai del temp a poeudom luminà el dotor milanes Gioann Rajbert (1805-1861), el milanes Gioann Ventura (1801-1869) e 'l bergamasch Peder Ruger de Stabell (1797-1858), ciamaa del Tirabosch el Porta bergamasch. On olter poeta bergamasch del temp a l'è 'l Luis Benaj (1843-1908). "Mettii on poo, che a on pittor ghe saltass l'ester de tirà dent insemma in d'on corpasc tutt i animaj del paradis terrester, buttand fœura ona sagoma a miscmasc e adree a on bell coo de donna el ghe mettess coll de mull, àl de struzz, cova de pess. Ma chi no ridarav de sta ciallada? Ben, podii fa el voster cunt a press a pocch, che tante poesij della giornarda hin el pandan de sto penser lifrocch; e come i sogn de vun, ch'è in frenesia no gh'han ne coo, ne pee, ne simetria. [...]"
- Gioann Rajbert, L'arte poetica esposta in dialetto milanese, vv. 1-12
Ma, come emm dii, el XIX secol a l'è soratutt el secol del teater in lombard, e soratutt quell de Milan: in tra i autor a troeuvom Camillo Cima (1827-1908) (Cletto Arrighi (nassuu Carlo Righett), Luigi Illica (1857-1919), Decio Guicciardi (1870-1918), Gaitan Sboeudi (1884-1920), Doard Ferravilla e Carlo Bertolazz. L'Arrighi, che l'è vun di fondador de la Descaviadura, el sarà anca l'autor d'on vocabolari milanes-italian bell prategh. In tra i autor in prosa, inscambi, a gh'è el Milio De March. In del 1879 el Camillo Cima el publica in sul sò giornal L'Uomo di Pietra el primm romanz integralment in lombard, cioè El venter de Milan (presentaa anmò tutt per intregh in del 1897). La produzzion letteraria milanesa, donca, l'è proppi granda: in del 1891 el librettista Ferdinand Fontana el publica ona antologia poetica noeuva, che l'è prezziosa perchè de spess l'è l'unica font che gh'emm per la biografia e l'oeuvera de tanti autor minor.
Al dì d'incoeu (XX-XXI secol)
In del primm del Noeuvcent el scriv l'avocatt milanes Delio Tessa: quell chì el se deslontana de la tradizzion portiana, e ghe da a la letteradura milanesa on'impronta espressionista bella forta. A Bergom, inveci, a gh'è el Bortol Belott (1877-1944), avocatt, storegh, e minister in d'on quai governa liberal. Olter figur important a hinn el varesin Speri Della Chiesa Jemoli (1865-1946), el bressan Angel Canoss (1869-1942), el maester de scoeula lodesan Gian Steven Cremasch (1853-1935), el bergamasch Cinto Gambiras (1896-1971), el ciavennasch Gioann Bertacch (1869-1942), i lecches Ubert Pozzoeu (1901-1929) e Luis Manzon (1892-1979) e i milanes Gioann Barrella (1884-1967) e Luis Medegh (1888-1965). A partì di agn Trenta, e poeu soratutt a partì del segond Dopoguerra, el se aferma anca la canzon d'autor in lombard: in tra i autor a regordom Gioann D'Anzi, Giorgio Strehler, Enzo Jannacci, Dario Fo, Nanni Svampa, Ivan Della Mea, Francesco Magni. In tra i contemporani, el Franco Loi (nassuu in del 1930) el se deslontana de la tradizzion letteraria milanesa, ma a l'è consideraa vun di autor pussee originai del segond Dopoguerra italian, anca a nivell nazzional. In del Canton Tesin inveci a troeuvom el Gioann Orell (nassuu in del 1928), che 'l scriv in de la variant de la Leventina. In del teater, el gh'ha on gran sucess (anca foeura di confin regionai, forsi anca grazzie a ona italianizazzion de la lengua doperada in di dialogh) la compagnia di Legnanes del Felis Musazz (1921-1989). Al dì d'incoeu a gh'è on bell poo de cors de poesia in tutt i provincc lombard (e anca foeura di confin regionai). Associazzion tant 'me el Circol Filologich Milanes, la Famiglia Bosina, la Famiglia Bustocca, i garantissen ogni ann di inizziativ letterari pu o manch piscininn. I manchen nanca di traduzzion (pu o manch fedei) di gran classegh de la letteradura: gh'è on bell poo de version in lombard de liber compagn de Pinocchio (in milanes, legnanes, varesott, bustocch...), I spos promettuu (in milanes, comasch, lecches, valsasnatt...), la Divina Comedia (milanes, comasch...) e, del pont de vista religios, i Vangel (milanes, bergamasch...). Al dì d'incoeu però manca ona granda figura de autor compagna de quella di secoi passaa.
I tema de la letteradura lombarda
In tra i tema pussee doperaa in de la longa storia de la lengua lombarda, a poeudom trovà:
Strada voivodal 516
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 0.6 km.
Schweitenkirchen
Schweitenkirchen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Pfaffenhofen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 53.01 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Schweitenkirchen el se tróa a 'na altèsa de 533 méter sura 'l leèl del mar.
Marcha Real
La Marcha Real l'è l'inn nazional de la Spagna. El primm sparttit l'è del 1761, cont el nom de "Marcha Granadera". La Marcha Real la gh'ha minga el test.
L'è inn dal 1770, e l'è staa cambiaa domà in la Republega Spagnoeula cont l'Himno de Riego.
383
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Train
Train l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Kelheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 10.15 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Train el se tróa a 'na altèsa de 422 méter sura 'l leèl del mar.
Nová Ves pod Pleší
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
Ferrovia Taranto-Brindisi
La  a l'è 'na ferrovia italiana a scartament normal che la conliga stazione di Taranto e longa 69 km.
Verta del 1886, l'è in Puja e l'è de proprietà de. La velocità massima a l'è de 140 km/h.
Curva de Laffer
La curva de Laffer a l'è 'n principi che 'l mett in relazion l'aliquota d'imposta cont i entraa fiscaj e 'l dis che gh'è 'n limit de aliquota che, se superaa, el sbassa i entraa che gh'è. A l'è stada fada in del 1980 de l'economista Arthur Laffer per convincc el Ronald Reagan a sbassà i tass dirett.
Hrazany
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Písek.
Pianificazzion lenguistega
Con pianificazzion lenguistega se parla di sforz intenzionai per influenzà el comportament di olter relativament a l'aquisizzion, a la strutura o a la collocazzion fonzional de una lengua. Quella atività chì de solit la trà insema el desvilup di fin, obietiv e strategie per cambià la manera che la lengua l'è dovrada. A nivell governativ, la pianificazzion lenguistega la vegn la politega lenguistega.
Tante nazzion i gh'hann organism de regolamentazzion lenguistega che i gh'hann el fin precis de trà insema e efetuà i politeghe de pianificazzion lenguistega. Anca i aspet economegh de la pianificazzion lenguistega poden vesser important: l'è assee per esempi pensà ai mercad de prodot ben ligad a la lengua (film, liber, software, etc...) - e inn lavorà de studi de l'economia lenguistega.
La pianificazzion lenguistega l'è despess associada a la pianificazzion de govern, ma l'è anca dovrada di organizazzion minga governative compagne de organizzazion popolar opur persone indeperlore. I obietiv de quell tipo chì de pianificazzion i varien.
Carateristeghe
El termin pianificazzion lenguistega l'è despess riferid al terz mond, el prim interessad del fenomen, che el se po intender compagn de un strument per fà su lengov nazzionai standardizade 'me toch de la modernizazzion e costruzzion de una nazzion. De tute i manere, la pianificazzion lenguistega l'è minga un fenomen né particolarment recent e gnanca confinad al terz mond.
Categorie
La pianificazzion lenguistega la po vesser spartida in tre categorie:
Pianificazzion del corpus
Per pianificazzion del corpus lenguistegh se parla de l'intervent prescritiv in del corpus de una lengua, o ben in del compless di so forme espressive. Quella roba chì la se poeu otegnì cont el fà su parole o espression noeuve, cont el modifegànn di vegge o cont el catà foeura in tra forme alternative. La pianificazzion del corpus la ponta a desvilupà resorse de una lengua in manera che la vegna un mez de comunicazzion per argoment e forme de discors moderne, dotad de terminologia ciamada per l'usagg in di camp aministrativ, educativ e inscì inanz. La pianificazzion del corpus l'è despess ligada a la standardizazzion de una lengua, che la comporta la predisposizzion de un'ortografia, de una gramatega e de un dizzionari de sgener normativ per la guida di scritor e di parlant de una comunità lenguistega. Anca i sforz per el purism lenguistegh e per tegnì foeura i parole foreste (o ben el protezzionism lenguistegh) inn part de la pianificazzion del corpus, inscì 'me la reforma ortografega e l'introduzzion de noeuv sistema de scritura. Per una lengua che inanz l'era minga scrivuda, el prim pass de la pianificazzion lenguistega l'è propi el desvilup de un sistema de scritura.
Pianificazzion de l'aquisizzion
Per pianificazzion de l'aquisizzion lenguistega se parla de l'insegnament e l'imprendiment di lengov nazzionai, lengov segonde o lengov foreste. Quella roba chì la trà insema l'impegn a fà cresser el numer de persone che dovren quella lengua lì, el so spantegament e la so alfabetizazzion, otegnid travers de la creazzion di noeuve oportunità e incentiv per l'imprendiment. Quei sforz chì i poeuden basàss in su politighe de assimilazzion o pluralism. La pianificazzion de l'aquisizzion l'è diretament ligada al spantegament lenguistegh.
Tékes
a l'è un comun del Distret de Hegyhát, cont una popolazzion de abitant.
Statolatria
La statolatria a l'è 'n atteggiament de idolatria e fiducia assoluda in del Stat e che donca el gh'ha de regolà la vita e i scern di zittadin. El termen, probabilment nassuu in del 1900, a l'è deventaa pussee famos quand che l'è staa doperaa del Papa Pio XI in l'enciclica Non abbiamo bisogno, in critica al fassism, e del liber Stat Onnipotent del Ludwig von Mises.
L'Escala
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Vörstetten
Vörstetten l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Emmendingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 7.89 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Vörstetten el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 220 méter sura 'l leèl del mar.
Dotzigen
Dotzigen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.25 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|manzína|Una faturia de Dotzigen El cumün de Dotzigen al se tröva a una altitüden de 435 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Büetigen, Schwadernau, Scheuren, Meienried, Büren an der Aare e Diessbach bei Büren.
Ranggen
Ranggen l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Innsbruck-Land e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 70343.
Strada voivodal 518
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 18 km.
Pell (frutt)
La pell (ciamada anca scorza, gussa o rusca, pellaja) a l'è 'l straa protettiv che gh'è de foeura d'on frutt o d'on vegetal, e che 'l pò vess destaccaa e tiraa via. A segonda del cas, la pell la pò vess anca el 20% del pes del frutt (in del cas di limon, el 40%). La pò vess doperaa in cusina, per esempi per fà i marmellad, ma anca per olter mester: la pell del pomm granin, per esempi, la vegna fà seccà per poeu drovàlla in de la produzzion de colorant. In certi cas, compagn de quell de la banana, la pell la te fa capì quanto l'è marud el frutt (in del cas de la banana: verd quand l'è zerba, gialda e poeu maron quand l'è maruda).
Protostòria
Ol nòm protostòria l'è dovràt dai stòrech per indicà 'l perìodo in tra la preistòria e la stòria, quand öna cültüra l'à gnamò svilüpàt la scritüra, ma i gh'è di fóncc di ótre siiltà che i l'à zamò inventàda. Presèmpe, i Cèlti e i Germàni i pöl vèss consideràcc protostòrech quand i è citàt in di fóncc gréche e romà. L'è ach dovràt per indicà 'l perìodo stòrech in tra la tàrda Età del Ram e la fì de l'Età del Fèr in Euròpa.
Castel d'Aiano
Castel d'Aiano (endèla parlàda locàl: Castèl d Ajàn) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 1.820 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 45,25 km², per 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gaggio Montano, Montese (MO), Vergato, Zocca (MO).
Hainault (metropolitana de Londra)
Hainault  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Ponteils-et-Brésis
Ponteils-et-Brésis l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Génolhac, del circondàre (arrondissement) de Alès e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 27.8 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 371 méter a 'na altèsa màsima de 1484 méter söl leèl del mar.
Chamousset
Chamousset l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Chamoux-sur-Gelon, del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.31 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 280 méter a 'na altèsa màsima de 325 méter s.l.m.
Ardauli
Ardauli l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 1.159 abitàncc, 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 58 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ghilarza, Neoneli, Nughedu Santa Vittoria, Sorradile, Tadasuni, Ula Tirso.
Belmont-sur-Yverdon
El cumün de Belmont-sur-Yverdon al se tröva a una altitüden de 535 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ependes, Essertines-sur-Yverdon, Gressy, Suchy, Yverdon-les-Bains.
Izenave
Izenave l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Brénod, del circondàre (arrondissement) de Nantua e del dipartimènt de l'Ain.
Tricase
'Tricase' l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 17.385 abitàncc, 'na superfìce de 43,64 km² e 'na densità de 398 ab./km². El cunfìna coi cümü de Montesano Salentino.
Izenave
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.04 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 663 méter a 'na altèsa màsima de 1008 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Izenave l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ampriani
Ampriani l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Moïta-Verde, del circondàre (arrondissement) de Corte e del dipartimènt de la Còrsica Alta. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 2.29 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 320 méter a 'na altèsa màsima de 749 méter s.l.m.
Vesì Oriènt
miniatura|In vérd scür ol Vesì Oriènt; in vérd ciàr, ol Médio Oriènt. Vesì Oriènt l'è 'l nòm dovràt dai stòrech per indicà l'àrea geogràfeca in tra 'l Gólf Pèrsech e l'Anatòlia, 'ndóe i s'è svilüpàde le prime siiltà de la preistòria e de l'Antichità. Per estensiù l'è dovràt ach cóme sinónem de Médio Oriènt.
Ferrovia Jonica
Verta del 1866, l'è in Puja, Basilicada e Calabria e l'è de proprietà de Red Ferroviaria Italiana.
.mt
.mt a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Campôme
Campôme l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Prades, del circondàre (arrondissement) de Prades e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
Va, pensiero
Ol Va, pensiero (en lombart: "Va, pensér") l'è ü còro del Nabuco che l'è ün òpera del Verdi scrìcia 'n del 1842. La müzega l'è del Verdi, i paròle i è del Temistocle Solera.
Campôme
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Va, pensiero
In chèl tòch ché del Nabuco, i Ebrèi, che i è prizunér en Babilonia sóta 'l rè Nabucodonosor, i cànta la sò tristèsa e i regórda la tèra màder perdìda e luntàna, 'ndóe i spéra che alméno 'l pensér a 'l pöde turnà.
Campôme
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.26 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 357 méter a 'na altèsa màsima de 1120 méter söl leèl del mar.
Va, pensiero
Ol Và Pensér l'è dientàt l'ino de la Padania per la Lega Nord.
Campôme
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Campôme l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Va, pensiero
Töte i paròle del Va Penser
Va, ti posa sui clivi, sui colli,
Ove olezzano tepide e molli
Del Giordano le rive saluta,
Stephansplatz (metropolitana de Vienna)
a l'è una stazzion de la linia U1 e U3 de la metropolitana de Vienna, tacada ai stazzion de.
Va, pensiero
Töte i paròle del Va Penser
Di Sionne le torri atterrate...
Oh mia patria si bella e perduta!
Stephansplatz (metropolitana de Vienna)
Interscambi
Fermada del bus
Va, pensiero
Töte i paròle del Va Penser
Arpa d'or dei fatidici vati,
Perché muta dal salice pendi?
Le memorie nel petto raccendi,
Ci favella del tempo che fu!
O simile di Solima ai fati
Traggi un suono di crudo lamento,
O t'ispiri il Signore un concento
Che ne infonda al patire virtù!
Traduzion al Lombard
Va, pensee, in sui al doraa; Va, posess in sui cliv, in sui bergh, Indova odoren tiepid e moll I aur dolz del soeul natal!
Del Giordan i riv el saluda, Di Sionn i torr borlaa giò... Oh mia patria tant bella e perduda! Oh record sii car e fatal!
Arpa d'or di fatidegh profetta, Perchè citta dal salgar te pendet? I memori in del pecc te pizzet, Ghe favella del temp che l'è staa!
Tucc recorden la fin de Gerusalemm Catta on son de trist lament, Che 'l Signor t'ispiri on Cant Che 'l te dia 'l coragg de soffrì
Volkenschwand
Volkenschwand l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Kelheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 29.24 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Volkenschwand el se tróa a 'na altèsa de 496 méter sura 'l leèl del mar.
Lusaka
thumb|right|200px|La sità moderna Lusaka a l'è la capital del Zambia.
A l'è anca la prima cità del Zambia per impurtanza in di cumerz e per pupulaziun, cun pressapoch 1.600.000 abitant (2004).
Cità gemelaa
Lusaka a l'è gemelada cun:
Klein-Pöchlarn
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Weisweil
Weisweil l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Emmendingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 19.09 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Weisweil el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 174 méter sura 'l leèl del mar.
Asturie
El Principad d'Asturie (in spagneoul, Principado de Asturias; in asturleonés, Principáu d'Asturies; in eonaviego, Principao d'Asturias) o domà Asturie a l'è vuna di derset comunità autonome de la Spagna, collocada in de la part nord-ocidental de la nazzion, in su la costa del mar Cantabrich, in tra la Galizzia, la Casteja-Leon e la Cantabria. La region la gh'ha 'me capitala la cità de Uvieu, anca se la so cità pussee popolada a l'è Xixon. El gh'ha 'na popolazion de 1.081.487 persone e 'n territori de 10.603,57 km². In quest territori chì inn parlade tre lengov, el spagnoeul, che l'è minga la lengua propia de quest territori; l'asturliones e 'l galizzian (dialet eonaviego), che a inn i lengov propie.
Epsach
Epsach a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.4 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Epsach al se tröva a una altitüden de 465 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bühl bei Aarberg, Hermrigen, Mörigen, Täuffelen, Walperswil.
Storia
Epsach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1244 col nom de Ebza.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Issel
Issel l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Castelnaudary-Nord, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.66 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 160 méter a 'na altèsa màsima de 340 méter söl leèl del mar.
.mu
.mu a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Zambia
thumb|right|160px El Zambia a l'è un paes de l'Africa center-meridiunala.
A l'è tacaa a la Repüblica Demucratica del Congo, a l'Angola, a la Namibia, al Botswana, al Zimbabwe, al Muzambich, al Malawi e a la Tanzania.
La capital a l'è Lusaka.
Al gh'ha una süperfiss de 752.614 km² e una pupulaziun de pressapoch 11.700.000 abitant.
300px|center
Storia muderna
El Zambia a l'è staa un pussediment de la British South African Company del 1890 al 1923 e del Regn Ünii (cunt el nom de Rhodesia del Nord) fina al 1964, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga
El Zambia (nom ufizial: Republic of Zambia) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Hakainde Hichilema (del 2021).
President del Consili di Minister incaricaa
miniatura|[[Giuseppe Conte (giurista)|Giuseppe Conte dòpo del conferiment de l'incarich, andaa a voeud]] El president del Consili di Minister incaricaa a l'è, in del gergh politegh italian, la persona che l'è incaregada del President italian de formà on governo, sènza avègh giuraa e donca senza vess offizialment in carica, tipicament dòpo di consultazion.
Per la prassi, l'accetta i'incarich con riserva, el fa di consultazion sò in tra i partii che, se hinn positiv, menen a l'accettazion de l'incarich e al giurament del President del Consili di Minister e, se hinn negativ, a la renonzia a l'incarich.
L'Armentera
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Vulpèra
Vulpèra (nom ufizial: Volpara) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Canevén, Gulfrens, Muncalv, Nibbiano (PC).
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Vulpèra l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Izernore
Izernore l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Izernore, del circondàre (arrondissement) de Nantua e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Izernore l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Moydans
Moydans l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Rosans, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.51 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 633 méter a 'na altèsa màsima de 1494 méter s.l.m.
Viena
Vièna (Todesgh: Wien; Cech: Vídeň; Italian e Ingles: Vienna; Slovacch: Viedeň; Sloven: Dunaj; Frances: Vienne; Latin: Vindobona; Ungheres: Bécs; Croatt: Beč; Turch: Viyana) l'è la capital de l'Austria e a l'istess temp del sò staa de la federazion 'Bundesland Wien'. La se troeuva a l'est del paes, arent a la fruntera slovacca, in su la riva del Danubi. L'ha gh'ha una popolazion de 1.600.000 abitant, che la vegn 2 milion per tùta l'area urbana, e a l'è la cità pussee granda del paes. L'è anca el sò center coltural, econòmich e politich.
In Vièna gh'hann la sed diversi organizazion suranaziunaj: la OCSE, la OPEC, l'agenzia internaziunal de l'energia atomica e diversi apparad de i Nazion Unii.
Viena l'hann fondada i Celtegh e colonizada i Roman, che gh'hann daa el nom de Vidibona. In del 180 a Viena a l'è mort l'imperador Marc Aureli. In del quint secol l'hann devastada i Unn. L'è stada la capital de l'imperi austriach e, fina al 1803, la capital del Sacher Roman Imperi.
In del secul XIX la cità l'è stada abelida sòta de un punt de vista architetònich. Al center la gh'è la catedral de Sant Stéven.
Misà
Misà (Misano di Gera d'Adda in Italià, Misà/Mizà in Bergamasch) l'è ü cümù 3066 abitàncc de la pruinsa de Bèrghem.
L'è tacat ai cümu de Carvensà, Capralba (CR), Careàs e Ailàt (CR).
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Misà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Ilmenau
Ilmenau a l'è ona città de la Germania central. Ghe viven 26.000 personn.
Geografia
Ilmenau la se troeuva in de la Turingia, in del circondari de Ilm-Kreis, del qual a l'è la città pussee granda. La città la gh'ha cinch frazion, ciamaa Heyda, Manebach, Oberpölitz, Roda, Unterpölitz.
Bioley-Magnoux
El cumün de Bioley-Magnoux al se tröva a una altitüden de 573 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chanéaz, Correvon, Donneloye, Gossens, Ogens, Oppens, Orzens, Prahins.
Ilmenau
Storia
Ilmenau l'è stada fada sù in del XIII secol. L'è stada nominada per la prima voeulta in del 1273. L'ha ciappaa i sò primm diritt comunai in del 1341. L'è cressuda de bon grazzie ai miner de ramm che se troeuven lì arent a la città, soratutt in tra el 1471 e 'l 1626. Al dì d'incoeu l'è ona città universitaria (a partì del 1894).
Calcagn
El calcagn (variant: [kar'kaɲ]; anca garett, garon) l'è l'oss pussee gross del tars, in del pè. A l'è inscì gross per via del fatt che l'omm, quand che 'l camina o che 'l sta in pè, el se ponda soratutt sora de lu e sora el metatars.
Strada voivodal 519
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 41 km.
Val Rendena
La Val Rendena l'è ona vall del Trentin.
Geografia
A l'è ona vall del Trentin ocidental. L'è 'l sit indè che la nass la Sarca, el fiumm che, dopo avè traversaa el Trentin, el ghe va dent al Lagh de Garda, per poeu sortìnn foeura cont el nomm de Minsc.
La Val Rendena l'è strengiuda in tra l'Adamell a ovest e 'l Grupp del Brenta a est. A nord a gh'è la Val de Sol e la Valdenon, intant che a sud a troeuvom i Giudicari. El primm paes de la vall a l'è Verdesina, l'ultem inveci Carisoeu. A nord de Carisoeu i partissen la Val Genova a ovest e i vai Brenta, Vallesenella, Agola, Nambron e la Val de Campej.
I comun de la vall
Pinzoeu, Carisoeu, Giustin, Massimen, Caderscion, Stremb, Bozenagh, Spiazz, Pelugh, Vigh, Darè, Villa.
Economia
On temp, l'economia de la vall a l'era fondada in su l'agricoltura e in su la produzion de formai. Tanti rendenes de mestee faseven i moletta (che doperaven on sò taron particolar). Al dì d'incoeu inveci la vall a l'è cognossuda per i sò atrazion turistegh invernai. El paes de Madonna de Campej l'è vun di pussee famos in tutta l'Italia per i impiant de sci. La Val Rendena l'è anca el coeur del Parch Natural Adamell-Brenta, che la gh'ha la soa sede a Stremb. Tutta la vall a l'è traversada de ona pista ciclabel che la partiss de Tion per rivà fin su a Carisoeu, e che la seguiss el percors de la Sarca.
La lengua
El dialett de la Val Rendena el partegn a la variant trentina ocidental de la lengua lombarda. El gh'ha tanti pont de contatt sia coi dialett di Giudicari, sia cont el nones e 'l solander. I dialett de l'alta vall i gh'hann di tratt pussee conservativ, intant che quei de la bassa se vesinen pussee a la koinè trentina.
Tésenfa
a l'è un comun del Distret de Siklós, cont una popolazzion de abitant.
FN FAL
L'FN FAL (Fusil Automatique Léger) a l'è 'n fusil de battalia faa de la belga Fabrique Nationale de Herstal a partì del 1953 e progettaa per el calibro 7,62 × 51 mm.
Doperaa in d'on bon numer de armad in tutt el mond, l'è staa doperaa in la Guerra del Vietnam, in la Guerra Civil de Rhodesia, in la Guerra di Ses Dì e del Kippur, in la Guerra di Falkland, in di guerr in Libia e in d'ona motta de conflitt men important.
El pesa circa 4 kg e l'è longh circa 1 meter e l'è bon de sbarà finna a 650 colp al menut. N'hinn staa faa pussee de 2 milion.
Langobardia Minor
La Langobardia Minor i èrun i dumini lungubard in Italia centru-meridiunal ind la volta età de mes. I sò teritori i curispundèun ai dücà de Spulé e Benevent. Dopu la cunquista dal regn lungubard da part de Carlu Magnu, avegnüda in al 774, la Langobardia Minor l'è staia amò par tant temp indipendent.
Kleinzell
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Ferrovia Terontola-Foligno
La  a l'è 'na ferrovia italiana longa 82 km.
Verta del 1866, l'è in Ombria.
Dì de la Merla
Con l'espression "dì de la Merla" vegnen ciamaa i dì 29, 30 e 31 de genar, opura i ultem duu de genar e el primm de febrar. Segond i tradizion popolar spantegaa in tutta l'Italia i sarissen i trii dì pussee fregg de l'ann.
La storia
In quasi tutta la Pianura Padanna se cunta sù de secoj (en parla anca el Dante in del sò Purgatori) la storia di dì de la Merla. I modifegh a 'sta storia inn tanti e ogni paes en cunta vunna diversa. La pussee cognossuda l'è quella che la cunta che el nomm de quej dì lì el vegnariss de ona storia che la dis che per difêndes del grand fregg, ona merla e i sœu poresitt — che al temp i gh'even i piumm bianch — a s'hinn sconduu e logaa dent on camin, de dove hinn tornaa fœura el primm de febrar, tucc negher a causa de la carisna. De quell dì i merli hinn tucc negher.
Segond ona spiegazion pussee lavorada de la storia, ona merla, con di piumm bianch meravejos, la tribulava semper a genar, on mes fregg e ombrios che el se divertiva a spettà che la merla la vegniss fœura del nin in cerca de mangià, per portà in sù la Terra el fregg e el gel. Stufida di prepotenz continov, la merla on ann l'ha decis de fà scorta de magnà assee per on mes dopp, e la s'è sarada in de la sò tana, al covert, per tutt el mes de genar; quell lì alora, al temp, el gh'eva domà 28 dì. L'ultem dì del mes la merla, che l'eva pensaa de avè inganaa el cativ genar, l'è vegnuda fœura de la tanna e la s'è missa a cantà per toeùll in gir. Genar se l'è ciappada inscì tant che l'ha domandaa trii dì imprest a febrar; avuu i dì, el s'è scadenaa con boffer de nev, gel e piœuva. La merla la s'è sconduda a la svelta in d'on camin e lilinscì l'è restada al covert per trii dì. Quand la merla l'è 'gnuda fœura, l'era salva, ma i sò bej piumm eren deventaa tutt negher per via del fumm, e inscì l'è restada per semper cont i piumm de 'sto color.
Einsiedeln (SZ)
Einsiedeln a l'è un cumün svizzer del distret de omonim, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 99.1 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Dì de la Merla
La storia
Ona version de questa tradizion l'è stada registrada del Glauco Sanga in on sœu studi sora el dialett de Cigol publicaa in sù l ' Atlante Demologico Lombardo:
Einsiedeln (SZ)
miniatura|manzína|[[Badia de Einsiedeln (completada in del 1746)]] El cumün de Einsiedeln al se tröva a una altitüden de 882 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alpthal, Altendorf, Feusisberg, Freienbach, Innerthal, Oberägeri (ZG), Oberiberg, Rothenthurm, Unteriberg, Vorderthal.
Evoluzion demografega
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
De vett
miniatura|Strada principala de Einsiedeln miniatura|La frazion de Willerzell, col [[Sihlsee in sül sfond]] miniatura|La gesa de Willerzell
Dì de la Merla
La storia
"I merli ona vœulta gh'aveven i penn bianch, ma quell inverna lì l'era staa on bell inverna e lee, la merla, la gh'ha ditt: "Sgenee de la mala grappa per tò despett gh'hoo i osellitt in de la gnatta". A lù, el sgenee, gh'è vegnuu adoss on poo de raiva, e el gh'ha ditt: "spetta, merla, che te la faroo mì adess a tì, e se te seet bianca mì te faroo vegnì negra". E pœu dopp el gh'ha ditt: "Duu ghe j'hoo e vun in prestet el tovaroo e se te seet bianca, mì te faroo vegnì negra". E allora l'ha faa vegnì fœù on fregg che en s'era mai vist vun compagn. Lee, la merla, la saveva pù cossa fà cont i sœu osellitt in de la gnatta, e inscì l’è andada a reparàss in la cappa del camin; dree al camin ghe va sù el fumm e lor, i osellitt, hinn deventaa tucc negher. Quand che hinn vegnuu fœù de là, la merla la gh'aveva pù i penn bianch, ma la ghe j'aveva negher. Allora sgenee, tutt satisfaa, el gh'ha ditt: "Toh, merla, che te l'hoo faja mì 'sta vœulta: se te see stada bianca, mì t'hoo faa vegnì negra e inscì te lasset de seguttà a tiràmm in gir!"
Tradizion
In tra i provincc de Lod, Cremona, Bressa e Piasenza gh'è di usanz comunn relativ a 'sti trii dì. On rosc de cantor, mas'c e femen, se trœuven a l'averta per cantà di canzon popolar indè che se parla de usej (Bell usellin del bosch, Quell usellin che canta, La colombinna bianca...) per trè sir de fila. La terza sira el ritt el finiss cont el pizzà on falò — tant 'me che el succed a la Giubiana, de area milanesa. Per el folklorista Carlo Agarotti quej ritt chì sarissen conligaa a di cerimoni per promœùv la fertilitaa de la natura.
Strada voivodal 520
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 13 km.
Palazz Frizzon
Palazz Frizzon a l'è 'n palazz neoclassegh de Bergom, che l'è sed del municipi de la cità orobega. Fad su in tra el 1836 e 'l 1841 'me cà per la familia omonema, in del 1927 ghe va in eredità al comun.
.mv
.mv a l'è el domini de prim nivell nazzional de
Trepuzzi
Trepuzzi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Puglia, en Pruvìncia de Lecce. El g'ha presapóch 14.143 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 615 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campi Salentina, Lecce, Novoli, Squinzano.
385
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Castel del Rio
Castel d'Aiano (endèla parlàda locàl: Castèl d Rî) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 1.820 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 45,25 km², per 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casalfiumanese, Casola Valsenio (RA), Firenzuola (FI), Fontanelice, Monterenzio, Palazzuolo sul Senio (FI).
Arborea
Arborea l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 3.927 abitàncc, 'na superfìce de 115 km² e 'na densità de 34 ab./km². El cunfìna coi cümü de Marrubiu, Santa Giusta, Terralba.
Juià
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Carlo Tagliavini
Dal 1935 l’è stacc profesùr universitàre e l’à ‘nsegnàt in di Üniersità de Bològna, Nimega, Budapest e Pàdoa, ‘ndóe l’è stacc ach prèside de la facoltà de Lètere e Filozoféa dal 1947 al 1952. L’è stacc ol diretùr, dal 1927 al 1933, de la rivista Studi Rumeni, l’à lauràt per tàte rivìste ‘ndóe i è stài püblicàcc i sò artìcoi che i tratàa i problémi de la glotologìa ‘n manéra però de fài capì a töcc e ‘n del 1963 l’à ciapàt la medàia d’ór per mèriti scolàstech, cültüràl e artistèch.
I sò laurà
Tra i sò laurà e i sò stöde i è de regordà:
Nový Knín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Příbram.
El gh'ha el status de cità.
Strada voivodal 521
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 46 km.
Bofflens
Bofflens a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.19 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Bofflens al se tröva a una altitüden de 577 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Agiez, Arnex-sur-Orbe, Croy, Romainmôtier-Envy, Bretonnières.
Vallauris
Vallauris l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Vallauris-Antibes-Ouest, del circondàre (arrondissement) de Grasse e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.04 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 285  méter s.l.m.
Schwedenplatz (metropolitana de Vienna)
a l'è una stazzion de la linia U1 e U4 de la metropolitana de Vienna, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Giuseppe Impastato
right|250px|thumb| Peppino Impastato endèl [[1977 ]] Giuseppe Impastato, piö cunusìt col nòm de Peppino (Cinisi, 5 de zenér del 1948 - 9 de màgio del 1978) l'è stat 'n ativìsta italià empegnàt endèla lòta cùtra la mafia. L'è stat copàt dei mafiùs condèna bómba piasàda sóta 'l sò còrp, ligàt söi binàre de la ferovìa.
Klosterneuburg
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Dialett polesan
Difusion e caratteristegh
El Polesan a l'è parlaa in del Polesen, che 'l corespond pù o manch a la Provincia de Rovigh. A l'è ona parlada de confin, già che 'l se troeuva arent ai parlà emilian (el ferrares, che l'è parlaa anca in d'on quai tocchell de la Provincia); donca el gh'ha anca di influenz fonetegh e lessicai. A l'è parlaa anca in de l'Agher Pontin (Lazzi), là indè che hinn rivaa i migrant veneti ai temp di bonifegh voruu del regimm fascista, con la fondazion de città compagn de Latina. Di esempi de dialett polesan (mes'ciaa cont el dialett ferrares) se poden trovà, per esempi, in del liber Canale Mussolini de l'Antonio Pennacchi.
Giuseppe Impastato
Biografìa
Giuseppe Impastato l'è nasìt a Cinisi, endèla pruvincia de Palermo, ai 5 de zenér del 1948, de 'na famìa de mafiùs: sò pàder Luigi l'ìa stat mandàt al cunfì sóta 'l fascìsmo, el sò zìo e dei óter parécc i ìa mafiùs e 'l chignàt de sò pàder l'ìa 'l boss Cesare Manzella, saltàt pelària pò a lü söndèna Alfa Romeo Giulietta endèl 1963.