cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Friburgh (DE-BW)
thumb|200px|left|La zòna centràl de la citàFribùrgo l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) del Baden-Württemberg, che völ dì che la la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre rüràl (Landkreis) de Breisgau-Hochschwarzwald el circonda quàze del töt el teretóre de la cità de Fribùrgo ma la cità del pont de vìsta aministratìf la na fà mìa part.
Trambaix
T3
sinmarco|853x853px
Tram
El tram doperaa in sui metrotranvij de Barcelona a l'è on modell adattaa del Citadis de la Alstom, longh 32,5 m e largh 2,6 m.
A l'è faa in lega lingera de allumini e l'è bidirezional cont dò gabinn per mezz e i gh'ha di confort comé l'aria condizionada e i post per i biciclett.
Stazzion de Ripalimosani
La  a l'è 'na stazzion de la ferrovia Campobasso-Termoli, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazzion a l'è servida de 'n para de cobie de treni al dì del 2020, in contrat de servizzi coi region interessade.
Preone
Preone (en furlà: Preon) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 294 abitàncc, 'na superfìce de 22 km² e 'na densità de 13 ab./km². El cunfìna coi cümü de Enemonzo, Socchieve, Tramonti di Sotto (PN), Verzegnis, Vito d'Asio (PN).
Royuela de Río Franco
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Petersaurach
Petersaurach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ansbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 41.80 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Petersaurach el se tróa a 'na altèsa de 442 méter sura 'l leèl del mar.
Paolisi
Paolisi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 1.753 abitàncc, 'na superfìce de 6 km² e 'na densità de 292 ab./km². El cunfìna coi cümü de Airola, Arpaia, Roccarainola (NA), Rotondi (AV).
Basicò
Basicò l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Messìna 'ndèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 45 km a sudòvest de Messina e a 150 km a èst de Palermo. Al 31 Dezèmber 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 730 abitàncc e 'na superfìce de 12.0 km².
Basicò 'l cunfìna cói cümü de: Montalbano Elicona, Tripi.
Bayerischer Platz (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Vitālijs Jagodinskis
Vitālijs Jagodinskis ( rus. Виталий Ягодинский) 28 febrar 1992) l'è ü calciadùr de fùbal letton, l' zöga cóme difensùr.
Veysonnaz
Veysonnaz a l'è un cumün svizzer del distret de Sion, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.1 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Veysonnaz al se tröva a una altitüden de 1233 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Les Agettes, Nendaz, Salins.
Gálosfa
a l'è un comun del Distret de Kaposvár, cont una popolazzion de abitant.
Oberschrot
Oberschrot a l'è un cumün svizzer del distret de Sense (in frances: District de la Singine), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.28 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Oberschrot al se tröva a una altitüden de 850 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Brünisried, Giffers, Plaffeien, Plasselb, Rechthalten, Zumholz.
Pinguicula leptoceras
La Pinguicula leptoceras l'è 'na spéce de piànte carnìvore endémica de la cadéna de le Alpi. La fà part de la famìa botànica de le Lentibulariaceae.
Burghausen
Burghausen l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Altötting. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 19.85 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Pinguicula leptoceras
Descrisiù
Piànta erbàcea perène, co raìs bèle svelöpàde, alta 4÷10 ghèi, condena rüzitìna de fòie bazài che rèsta arènt al teré e gambì fiurài che stà sö bèi dricc, sènsa fòie e peluzècc. En bris encürvàcc endèla part piö àlta.
Le fòie i è töte reünìde 'ndèla rözèta bazàla, le g'ha fùrma elìtica-lanceolàde, co l'òrlo piö o méno riultàt en dét. I è de culùr vért ciàr, carnùze, 'ntréghe, e cuarciàde zó 'ndèla part ensìma de ghiandulìne de du tìpi: vergöne le böta fò 'na sostànsa 'ntacoléta (per catürà i insècc) e dele ótre che làsa nà dei enzìmi per la digestiù dei insècc catüràcc.
Burghausen
Burghausen la se tróa a 'na altèsa de 421 méter sura 'l leèl del mar.
Pinguicula leptoceras
Descrisiù
Ògna piànta la fà sö apéna 'n fiùr, ermafrudìt, zigomòrf, tetraciclich, pentamer; càles de 5 mm con 2 làer dividìcc en 3 e 2 lacìnie. El làer ensìma l'è furmàt de 2 lacìnie laterài strète, e giöna centràl bidentàda troncàda. El làer de sót, l'è furmàt de dò lacinie strète, dividìde sü töta la longhesa; la coròla l'è gamopetala, bilabiàda lónga 'nfìna a 30mm, col làer ensìma bilobàt e chèl de sóta con tré lobi che se 'ncàala 'n bris de giü con l'óter. L'è de culùr che tìra al viòla con quach màce biànche arènt a la fauce e söl làer de sóta. El sperù l'è cilìndrich, mìa tat sitìl endóche 'l fenés. La fiuridüra l'è 'ntra zögn e löi. El fröt l'è 'na capsula ovoide.
Quan che tàca a fà i prim frècc, la piantìna la se sèra e la fùrma 'n "hibernaculum" che 'l sarès 'na rüzitìna strèta strèta e 'mpacàda, de spès compagnàda de böcc; chèsta cunfigürasiù la ghe permèt a la piànta de rezìster al zél a e la söta. Quan che rìa la priméra chèsti hibernacula i tùrna a dirvìs e 'ndèl gir de póch dé i vé a furmà la rözèta compàgn che l'ìa prìma.
Habitat
Pracc ömecc, brughiére subalpìne, de spès arènt a surtìe o cors d'àiva picinì, de preferènsa acidòfila. La crès dei 500 ai 2500 méter s.l.m.
Weiach
Weiach a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dielsdorf, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.64 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
Storia
Weiach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1271.
Salvatore Cinquegrana
El Salvatore Cinquegrana (Napoli, 4 de settember 1996) a l'è 'n youtuber italian, cognosuu cont el nickname de Surry, breviazion de SurrealPower.
Biografia
Nassuu a Napoli, la soa familia la fa San Michee a Padova quand che 'l gh'ha ses mes. In del 2009 el derva el sò primm canal, che 'l cambia in del genar 2012 cont el nomm TheSurrealPower. A november el gh'ha de cambià el canal, che 'l deventa domà SurrealPower. In del 2014 el fa su, insemma al St3pny e al Vegas, el Trio, che in del 2015 el ciappa dent el Anima, e 'l trio el cambia nomm in Mates. In quell ann publeghen el sò liber, Ver Amis.
In tra el 2016 e 'l 2018 l'ha tolt part a Social Face, trasmission de Sky dedicada ai volt de Internet.
Torre di Ruggiero
Torre di Ruggiero l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 1.346 abitàncc, 'na superfìce de 24 km² e 'na densità de 56 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capistrano (VV), Cardinale, Chiaravalle Centrale, San Nicola da Crissa (VV), Simbario (VV), Vallelonga (VV).
Fréscano
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Spartacus: Gods of the Arena
Spartacus: Gods of the Arena (lmo: Spartacus: Dei da l'Arena) l'è una seri televisiva americana dal 2011 e dal canal Starz incentrada sui gesta di galdiatur dal ludus da Lentulus Batiatus, prima dall'arriv da Spartacus. L'é ül prequel da la serie Spartacus: Blood and Sand.
Ferrovia Vaticana
La ferrovia Vaticana a l'è 'na curta linia ferroviaria internazionala de 1,27 km che la conliga la stazion de Roma San Pietro a la stazion de la Città del Vatican, verta del 1934 in virtù di Patt Lateranens.
Elettrifegada domà in su la tratta italiana, l'è doperada per di treni merci e di sporadegh treni pellegritt, oltra che di rari treni doperaa del Papa di sò viagg.
Galleria di foto
<Gallery> File:2008-07-22-vatican-railway-station-wall-gate-scaffolding-repair-work.jpg|Lavorà de restrutturazion File:Entrata ferrovia vaticana valico mura portone.JPG|El cancell che 'l separa Roma e 'l Vatican File:Eisenbahntor der Vatikanstadt.jpg|El cancell vert File:Train at Vatican City Railway Gate.jpg|Frecciargento in su la ferrovia File:Vatican Railway Bridge.jpg|Pont de la ferrovia File:Wagen des Roma Express auf Zufahrtsgleis zum Vatikan.jpg|Treno Roma Express al Vatican File:00120 Vatican City - panoramio (64).jpg|La stazion del Vatican File:Ladungsverkehr Vatikan.jpg|Carr FS a la stazion </Gallery>
Vitalij Kim
Fioeul de l'Oleksandr, de origin Koryo-saram e sgiugador de baseball assee rinomad, el se diploma al ginnasi e poeu el se laurea in economia d'impresa a l'Università Nazzional de Costruzzion Naval Amirali Makarov e in del 1998 el scomincia a gestì di aziende. In del 2019 el se fa volontari de Servitor del Popol a Mykolaïv per i elezzion presidenziai e parlamentar, e poeu in del 2020 el se candida in del consili citadin, a restà independent.
Schwarzach (DE-BY)
Schwarzach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Straubing-Bogen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 33.22 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Scerscin
Scerscin (nom ufizial in talian: Cercino) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
A l’è tacaa a Scin, Cös, Mantel, Nuaa e Trauna.
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Scercin l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Vosch
Usch (in dialet leventines ciamaa Vòsch; in Italian Osco) l'è una fraziun del cumün tisines de Faid, in del distret de Leventina. El paes el se tröva arent a Quint (nord-ovest), Bregn (nord, ultra i munt), Mairengh (ovest), Faid (süd-ovest), Dalp (süd), Pró (süd-est). L'è staa un cumün indeperlü infina al 2011.
Békéscsaba
Békéscsaba (tudesch: Tschabe; sluach: Békešská Čaba; rumen: Bichișciaba) a l'è una cità utonuma de l'Üngheria e la capital de la pruincia de Békés che la se tröa in de l'Alföld. La gh'ha una pupulaziun de pressapoch 70.000 abitant. L'atività ecunomica principala a l'è l'agricultüra.
La cità l'hann fundada in del secul quel de XIII ma dopu i türch l'hann trada giò. In del secul quel de XVIII a hinn rivaa di gent sluach de religiun lüterana, che un temp eren la püssee part di abitant.
Marudazion
La marudazion o maduranza l'è un process natural qe al porta a'l stade de cressida otimala i fruits, qe i subiss insé dei modifege interne:
Strada de segonda class 302
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 18.2 km.
Canal Scolmador
El Canal Scolmador (italian: Canale Scolmatore di Nord Ovest) l'è on canal artifizzial de la Provincia de Milan. L'è staa scominciaa in del 1954, per regoeuj e descolmà l'aqua del Seves. In del 1980 gh'è staa giontaa on tocch, che 'l ciappa l'aqua in ecess de l'Olona arent a Pregnana. Al dì d'incoeu el partiss de Parazzoeu (frazzion de Paderna Dugnan) e 'l va in direzzion de Rò, in mez al Parch di Groann. El finiss el sò cors in del Tesin arent a Biegrass. El Scolmador l'è staa criticaa de tanti sociazzion ambientalista, perchè 'l mena l'aqua inquinada del Seves in quella, ben pussee netta, del Tesin.
Corneli Valerian
El Publi Corneli Licini Valerian, mej conossuu 'me Corneli Valerian (Publius Cornelius Licinius Valerianus in Latin; fl. 250-258) l'è staa on ceser de l'Impero Roman. Ona quai tradizion storiga le ciama Valerian II.
Biografia
El Corneli Valerian l'era el fioeu maggior de l'imperador roman Gallien e de la Cornelia Salonina, oltra che nevod de l'imperador Valerian. De fatt l'ha ciappaa el nomm Valerian in onor del nonno. Quand in del 255 el sò pà e 'l sò av hinn vegnuu imperador, lù l'ha ciappaa el titol de ceser: inscì i duu imperador voreven fà vengì pussee forta la noeuva dinastia ai oeugg del popol e di soldaa, cosa che l'era molto ricercada ai temp de la crisi del III secol.
Inscì, menter el Gallien l'era a combatt a ovest, el Valerian a est, lù e 'l fradell Corneli Salonin se trovaven a vardà i spond del Danubi, vun di confin de l'Impero Roman. Vist che i duu eren anmò puttost giovin, gh'emm de pensà che insema a lor ghe fudess on tutor (forsi el futur usurpador Ingenov, governador de voeuna di dò provincc pannonigh). La presenza del Corneli Valerian in de la zona l'è testimoniada di iscrizion che parlen de lù 'me vun che 'l faseva sù i pont e i strad e che l'era ciamaa princeps iuventutis, con l'intent ciar de parlà ben de la dinastia valeriana.
I font letterari disen nagott sora la mort del Corneli Valerian. I storigh fann vedè 'me la soa monetazion la finiss in del 258, ann de la rivolta de l'Ingenov: donca quest chì l'avria coppaa el giovin ceser, che inscì el gh'avria avuu ona sort compagna a quella del sò fradell on quai ann dopo in Germania.
Strada de prima class
Una strada de prima class (Silnice I. třídy in cech, Cesta I. triedy in slovach) a l'è, in Cechia e Slovachia, un tipo de strada che la serviss a conligà i center pussee important del Pajes e a garantì el straport inter-regional e anca internazzional.
Cechia
In Cechia i strade de prima class a inn indicade de 'n cartell bloeu cont un numer a vuna o do zifer e despess inn precedud del numer roman I, per indicànn la class. Inn possedude del Stat e, de solet, inn tratade 'me di superstrade, donca l'acess a l'è limitad ai veicoi a motor, gh'è di limitazzion per el trafegh pesant e se po parchegià domà in di spazzi aposta, inoltra gh'è anca i segnai de progression chilometrega.
I pussee longh a inn la strada de prima class 11 e la strada de prima class 35, de 308 e 303 km, menter i pussee curte a inn la strada de prima class 41 e 70, de 2,99 e 2,43 km.
Slovachia
In Slovachia i strade de prima class a inn indicade de 'n cartell bloeu ciar cont un numer a vuna o do zifer, che poden havégh anca una letera de indes dopo, e despess inn precedud del numer roman I, per indicànn la class. Servissen a conligà i vari confin del Pajes e i vari Region indova che gh'è minga i autostrade o i superstrade che, a diferenza de la Cechia che i ha sgiontadr ai autostrade, inn no domà una classifegazzion de costruzzion ma anca numerega.
La pupart di strade slovache de prima class a inn de proprietà del Stat, foeura che per quei de Bratislava che inn de proprietà del comun, i trat de competenza de la dovana e quei che in futur deventarann autostrade, che inn sgiamò in man a la Compagnia Nazzionala di Autostrade.
Per i veicoi de men de 3,5 t a inn semper a gratis, menter per i veicoi che pesen pussee se paghen i trate che corren arent a 'n autostrada o superstrada e di alter trat de transit important
Allerheiligen bei Wildon
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Rožná
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Saint-Barthélemy-Grozon
Saint-Barthélemy-Grozon l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lamastre, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.4 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 479 méter a 'na altèsa màsima de 949 méter s.l.m.
Quaa
"Chii de Quaa i è sonade e rebattade sul campanin de Quade; Chii de Quaa i gh'ha el goeubb ma minga el gozz."
- Proverbi sora Quaa
Quaa (Acquate) a l'è vun di rioni de la città de Lecch.
L'indipendenza de Aquaa l'è durada fina al 1923. A Quaa ghe partegniva i frazion de Falghera, Garabus, Gazzera e Versasi.
La scormagna di abitant de Quaa a l'è scigalott.
Yélamos de Abajo
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Region Sud
La Region Sud (in ingles Southern Region) l'è vuna di cinch region de Malta. La gh'ha 95767 abitant in d'ona superfis de 34 km2. La soa capital l'è Quormi e 'l sò codes statistegh l'è SO
Saint-Andiol
Saint-Andiol l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Orgon, del circondàre (arrondissement) de Arles e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 47 méter a 'na altèsa màsima de 67 méter s.l.m.
Steve Daines
El Steve Daines (Van Nuys, 20 agost 1962) a l'è un statunitens, senator del.
Rubena
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Metro automatich AnsaldoBreda
El metro automatich AnsaldoBreda a l'è 'na class de treni automatich per i metropolitann e relativ soluzion de segnalament per fàj andà indeperlor. L'è staa doperaa per la prima voeulta in del 2002 a Copenhagen.
Progettaa de l'azienda italiana AnsaldoBreda a l'è doperaa in sui lign automatich de la metropolitana de Milan, in su la metropolitana de Bressa, quella de Copenhagen, in su la linia C de la metropolitana de Roma e in su la linia gialda de la metropolitana de Taipei.
Tucc i treni doperen el scartament standard e di sistema di sicurezza, e anca i stazion hinn adattaa squasi semper cont i port de banchina.
Pannarano
Pannarano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 1.996 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 181 ab./km². El cunfìna coi cümü de Avella (AV), Pietrastornina (AV), Roccabascerana (AV), San Martino Valle Caudina (AV), Sperone (AV), Summonte (AV).
Gölle
a l'è un comun del Distret de Kaposvár, cont una popolazzion de abitant.
Strada de segonda class 303
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 38.8 km.
Tiriolo
Tiriolo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 4.076 abitàncc, 'na superfìce de 28 km² e 'na densità de 146 ab./km². El cunfìna coi cümü de Catanzaro, Gimigliano, Marcellinara, Miglierina, San Pietro Apostolo, Settingiano.
Rathaus Schöneberg (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Lepus europaeus
La legora, ciamada anca levora o legor (nomm scientifegh: Lepus europaeus, Pallas, 1778) l'è on animal, on mamifer lagomorf de la fameja di Leporidae. L'è ona bestia de la forma putost slanzada (el riva a 70 cm de longhezza, senza cuntà la cova), cont i scianf denanz pussee curt de quei dedree: quell lavorà chì le fa vegnì on animal bell svelt e viscor. La legora la gh'ha anca dò oregg bei longh. El pò rivà a pesà sett chili. I sò dimension le fann vegnì el Leporida pussee grand che gh'è al dì d'incoeu. La legora la viv soratutt in Europa e in Asia, e la preferiss i praa e i zonn che gh'hann arent di cespuli indove podè scondes. La va in gir soratutt de nott e la viv in di bus del terren, profond circa 20 cm. Grazzia al sò pel, l'è bona de mimetizzàss. Quand la corr per scappà, la pò rivà a 60 km/h. La maja domà vegetai: erba, piantinn, frutt e fonsg.
Bordovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Nový Jičín.
Azawad
L'Azawad (in arab: دولة أزواد المستقلة; in frances: État indépendant de l'Azawad, in italian: Azaouad) l'è stad un Stat minga recognossud che l'ha deciarad deperlu la soa independenza dal Mali el 6 de avril dal 2012, dopo di violent combatiment in tra i tuareg e l'armada maliana e che l'ha renonziad a l'independenza in l'otober 2013.
Albersdorf-Prebuch
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Fraisse-sur-Agout
Fraisse-sur-Agout l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de La Salvetat-sur-Agout, del circondàre (arrondissement) de Béziers e del dipartimènt de l'Hérault.
Stazzion de Campobasso San Michele
La  a l'è 'na stazzion de la ferrovia Campobasso-Termoli, che la serviss el comun de.
Fraisse-sur-Agout
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Fuendejalón
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Rozsochy
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Fraisse-sur-Agout
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 58.46 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 435 méter a 'na altèsa màsima de 1111 méter söl leèl del mar.
Stazzion de Campobasso San Michele
Moviment
La stazzion a l'è servida de 'n para de cobie de treni al dì del 2020, in contrat de servizzi coi region interessade.
Fraisse-sur-Agout
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Fraisse-sur-Agout l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Alain Prost
L'Alain Prost (Lorette, 24 de fevrer 1955) a l'è un ex pilota d'auto frances, che l'ha corrud in Formula 1 del 1980 al 1991 e poeu anca in del 1993, a deventà campion del mond per quater voeulte, in del, , e. L'ha corrud con la McLaren (1980), con la Renault (1981-1983), con la McLaren (1984-1989), con la Ferrari (1990-1991) e con la Williams in del 1993. L'era ciamad "el professor" per el so aprocc tategh ai gare e 'l so volt guarnà di gome.
Dopo del retir l'è entrad in del mond di corse 'me costrutor, con la Prost Grand Prix.
Prepotto
Prepotto (en furlà: Prepot; en slovéno: Prapotno) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 899 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 27 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cividale del Friuli, Corno di Rosazzo, Dolegna del Collio (GO), San Leonardo, San Pietro al Natisone, Stregna.
El cümü de Prepotto el g'ha divèrse frasiù: Albana, Berda, Bodigoi, Bordon, Brischis, Bucovizza, Castelmonte, Cauz (disabitata), Cladrecis, Codromaz, Covacevizza, Craoretto, Cialla, Ciubiz, Cosson, Cras, Fragelis, Marcolino, Molino Vecchio, Novacuzzo, Oborza, Podresca, Poianis, Ponte Miscecco, Potclanz, Prepotischis, Salamant, San Pietro di Chiazzacco, Stregna di Prepotto, Tercimonte, Mezzomonte, Centa, Coacevizza, Casali Quercic.
Röckingen
Röckingen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ansbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 10.91 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Röckingen el se tróa a 'na altèsa de 456 méter sura 'l leèl del mar.
Videogioch
I videogioch hinn di gioeuch controlaa elletronicament, despess hinn 'me di computer che se tacchen a la television o che se porten a drè in man. Hinn formaa da un controller che l'è 'mè un manuber che 'l permett de interagì cont el gioeuch e on video indoe te poeudet vedè i tò prugress.
La stòria
El prim esperiment de videogioch l'è sta creàa in del 1952 faa Università di Cambridge e praticament l'era domà ona veraion cumpiuterisada del Tris (el gioech indoe te gh'het de mett tri cros o tri cerchi visin per vinc). Despoeu di migliorament di quest tecnologii chi, in del 1970 gh'arriva quel che l'è cunsideràa el primm gioch de la storia, che l'è el Pong (Atari,1970) che gh'ha avuu on succes in di Stat Unii perchè l'era venduu in di casson in di bar o in di sal gioeugh. L'è inisiada alora a partì dai agn 70 al 90 l'epoca d'or dìi sal gioeugh,indoe hinn nassui tucc i pussee grand success de videogioch 'me el Pac Man, Super Mario, Space Invaders, Tetris In di agn 90 al taca anca la ghera sul mercàa di putent console di gioeuch, indoe sa podeva gioeugà anca in sul televisor de ca, senza besogn de andà in sala giochi o in di bar.
Console pussee famos
Agn novanta: In del 2000: In del 2005:
Al di d'incoeu:
Yunquera de Henares
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Ben Sasse
El Ben Sasse (Plainview, 22 fevrer 1972) a l'è un statunitens, senator del.
Strada de segonda class 304
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 51.5 km.
Hurtières
Hurtières l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Goncelin, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.35 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 429 méter a 'na altèsa màsima de 1038 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Hurtières l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Aerofon
I struments aerofon (classificazion Hornbostel-Sachs: cat. 4) i inn struments musegai ind i quai l'aria a l'è el mez primari qe 'l vegn metud in vibrazion e al produx son. Ind la classificazion de Hornbostel-Sachs, i struments aerofon i inn spartids in do class, a segonda qe l'aria qe vibra la sia contegnuda ind una cavitaa del strument (aerofon risonant o struments a fiad ver e propi), o no (aerofon liber).
El nom de orijen greca antiga, al vegn de la radix αερό- (qe la esprim una conession cont aria, vent, boff) e de φωνο (son).
Aerofon liber
La prima class la ciapa i "aerofon liber", ind i quai el strument al jenera diretament un'onda sonora ind l'aria circostanta, senza produxer un'onda stazionaria ind un volum d'aria "serrad" del strument. Qella class qì la comprend i struments a ancia libera compagn de l'armonega a boca e l'orgen a boca de orijen oriental e anca oltri struments comè la sirena e l'armonega o i aerofon a vortix comè el insì ciamad Romb, la rotula de la çampa de suin (o el boton) qe i vegnen faits rotear in su sé medem.
Ind i aerofon liber (41), donca, l'aria vibranta a l'è minga contegnuda del strument, ma la se trœva a'l de fœra.
Ind i "aerofon liber a deviazion" (411) (per esempi frusta, lama de la sciabola qe la emet el carateristeg sibilo, ecc.) l'aria la colpiss un corp guz, o un corp guz al vegn mœst a travers l'aria.
Ind i "aerofon liber a interuzion" (412) el passaj de l'aria al vegn interrot in manera periodega, insì a l'è jenerada una frequenza udibila.
I "aerofon a interruzion a ancia" (412.1) i presenten un'ancia in su la qual al vegn indirizad e forzad un fluss d'aria qe la 'l met in vibrazion, insì a l'è orijinad un'interruzion periodega del fluss medem, tegnir cont del fait qe ind i aerofon de qest tip, se i inn presents dei tubi, l'aria la vibra minga in manera primaria, ma segondaria, çoè la impiena el son timbregament (canne a ancia de l'orgen).
Anc'mo, ind i aerofon liber a interruzion a ancia a trœvom:
Ind i "aerofon liber a interruzion a spostament" (412.21) (comè per esempi ind la sirena a disc sbuxad) a l'è el dispositiv de interruzion qe 'l se mœv senza l'intervent de un fluss d'aria.
Ind i "aerofon liber a interruzion a vortix" (412.22) (comè, per esempi, el rombo, el frullo, ma anca el ventilador a pale qe 'l emet el caratteristeg son), el dispositiv interruttiv al rœda intorna a'l so medem ass.
Ind i "aerofon a esplosion" ("413"), l'aria la vegn colpida de domà vun impuls de compression (el palloncin qe 'l s'ciopa, el saqet pien d'aria fait s'ciopar, el tubofon, el "s'ciopet" comè jœgatol infantil d'oltri temp).
Struments a fiad propriament diits (o aerofon risonant)
La segonda grand class de aerofon a l'è qella dei struments a fiad ver e propi. (H.F.: 42).
A questa (con tute i possibel variants catalogade de la classificazion Hornbostel-Sachs) i appartegnen i tip:
El serbatoi d'aria
Per quant riguarda la riserva d'aria, i aerofon i pœden ricever el fluss d'aria dei polmon del sonador o de oltre font, per esempi un serbatoi d'aria. In pratega l'aria la vegn minga bofada diretament ind el strument a fiad, ma la vegn cumulada in serbatoi (zampogne, cornamuse) o cargada con mantix (orgen a canne, fisarmonege, orgenets diatoneg, ecc.) a l'è anca possibel drovar la boca del sonador comè serbatoi d'aria (launeddas, respirazion continua con trombe, sax, clarinets ind i performance jazz, ecc.).
Denominazion storege ind la cultura ocidentala
Ind la cultura ocidentala i struments a fiad (diits anca brevement "fiad") i vegnen despess anc'mo indicats e classificads cont i denominazion storege de loton e legn, basade in sui materiai de costruzion in tempi passads, e minga adeguade. Ind l'usaj comun a trœvom intra i loton: trombe e cornete, tromboni, tuba, bassotuba e flicorn, corn frances. Menter intra i legni i g'inn: flaut e ottavin, clarinet e clarinet bass, sassofoni, oboe e corn ingles, fagot e controfagot.
Zezé Polessa
Zezé Polessa, che in realtà la se ciama Maria José de Castro Polessa (Rio de Janeiro, 22 09 1953) l'è un'atura brasiliana.
Tetris
El Tetris a l'è on Videogioch de ragionament creàa in del 1984 dal scior Aleksej Pazitnov, on Russ de Mosca.
Descrizion
In del gioeugh gh'hinn sett blocch, chama anca Tetramini; I blocch a borlan giò da la part in alt del schermo e el giugador el g'ha de giraj, faj pirlà , e mett giò in manera che formen ona riga orizontal de blocch. Quand che la riga l'è fada, i blocch sparissen e a la fin de la fera el vincc chi ghe fa pussee righi senza perd.
I Blocch
In del gioeugh gh'hinn sett blocch, ch'hin staa ciamaa cont i letter de l'abecee I, T, O,L,J,S e Z. Hinn stàa creàa apposta in manera che tucc poeuden creà ona o pussee righi. Quand che vun el completa quatter righ insemma, sta situazion chì la se ciama "Tetris".
Aholfing
Aholfing l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Straubing-Bogen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 21.32 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Aholfing el se tróa a 'na altèsa de 324 méter sura 'l leèl del mar.
Gusa
La Gusa (it. Guisa) l'è on riaa lombard. La nass a Lazzaa e la traversa i comun de Misent, San Dalmazzi, Soree, Cesaa, Garbagnaa, Bolaa e Baranzaa, prima de 'ndà denter al Niron. L'union cont el Niron la fa nass la Merlada. A l'è longa 40 km e l'è de origin piovana; donca d'estaa de norma l'è squasi secca a la sorgent, anca se la se impieniss in sul sò percors, per via di descaregh di cà e di industri de la zona. I sò spond hinn staa cementificaa quasi indepertutt, foeura che in del Parch di Groann.
Stefano Lepri (youtuber)
El Stefano Lepri (Fiesole, 11 de giugn 1994) a l'è 'n youtuber italian, cognosuu cont el nickname de St3pNy.
Biografia
El se svesina al mond del gaming in del 2009 cont Call of Duty e 'l entra pocch dopo in vun di clan pussee important in Italia, indova che 'l ciappa 'na certa notorietà in sul YouTube. Dal 2013 el giuga anca a di alter gioeugh, soratutt el Minecraft.
In del 2014 el fonda, insemma al SurrealPower e al Vegas, el Trio, che in del 2015 el se slarga al Anima e 'l cambia nomm in di Mates. In del 2016 publeghen el sò liber Ver Amis e in tra el 2016 e 'l 2018 han partecipaa a Social Face, serie de Sky dedicada ai stell de Internet.
Vita privada
A l'è staa fidanzaa cont la Marina Banfi, modella, anca lee attiva in su YouTube, ma pussee in su l'Instagram, che l'ha partecipaa despess in di sò video. L'è staa poeu fidanzaa cont la soa conterranea Sofia Nencini, che l'ha mollaa in l'estad del 2020. In l'estad del 2021 l'ha nonziaa de vesses mituu con la streamer Lucy Lein.
Neuötting
Neuötting la se tróa a 'na altèsa de 392 méter sura 'l leèl del mar.
Potentilla nitida
Potentilla nitida (L.) l'è 'na piànta erbàcea a portamènt prostràt che fà part de la famìa botànica de le Rosaceae.
L'è 'na piànta erbàcea de dimensiù pesène che càmpa divèrsi agn. La raìs l'è a ficù, el gamp bazàl l'è lignùs e prostràt, l'è töta cuarciàda zó de pelüria fìna fìna, i gambì i è cürcc e peluzècc pò a chèi. left|150px|thumb Le fòie i è furmàde de trè fuiulìne obovàde, cuarciàde zó de pilizì sitùs sö töte dò le fàce, e sö l'òrlo le g'ha dei dintì gös.
El fiùr l'è ròza o biànch, de 2 ghèi o 2 ghèi e mès de diàmetro. El gambì del fiùr l'è cürt, el càles el g'ha dei dintì lanceolàcc che tìra al rós. I pétali i è 5 e i g'ha fùrma obovàda coi àpici redóncc semi-lobàcc. I stam i è tànce e i stà sö dei filamèncc biànch, le antére i è scüre, en stil per ògna carpèl.
El fröt l'è 'n ensèma de acheni. La vé sö dei 1500 ai 2500 méter s.l.m., sö préde calcàree. Se la tróa 'n Lombardia, 'n Trentì, 'n Friùli, 'n Vèneto, e 'ndèl Abruzzo.
Pulfero
Pulfero (en furlà: Pulfar; en slovéno: Podbonesec) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 1.203 abitàncc, 'na superfìce de 47 km² e 'na densità de 26 ab./km². El cunfìna coi cümü de Faedis, San Pietro al Natisone, Savogna di Cividale, Torreano.
Laurus nobilis
El làor (Laurus nobilis L., 1753 ) l’è ‘na pianta aromatica e officinal che la parten a la famiglia di Lauraceai e al géner laurus.
Descrizion
manzína|miniatura|Laurus nobilis De già che despèss el ven podà, el se presenta ‘me on arbùst de vari grandèzz, ma in realtà l’è on ver e pròppi alber alt fin a 10 meter con di ramm suttìl e pelàa che fànn su ona densa coròna a piràmid.
Valerian
El Publi Licini Valerian, conossuu col nomm de Valerian (Publius Licinius Valerianus in Latin; 200 ca. - Jundishapur, 260 ca.), l'è staa on imperador roman. L'ha regnaa del 253 al 260 e l'è staa vun di imperador che l'ha provaa a mett on poo d'ordin in de l'Impero duranta la crisi del III secol.
Veyras (VS)
Veyras a l'è un cumün svizzer del distret de Sierre, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.1 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Laurus nobilis
Descrizion
El legn de la pianta l’è aromatich e ‘l manda foeura el tipich profùmm travèrs i foeuj. El fust l’è dritt, la scòrza l’è verda – negrastra.
I foeuj, ovàl, hinn verd scur, dur, luster in de la pagina de sora e opàcch in quèlla de sòta, a hinn ancasì assosènn profumàd.
Valerian
La carrera
L'Historia Augusta (che però l'è minga semper troppa fidabil) la dis che in del 238 l'era princeps senatus, cioè 'l senator pussee vegg. In del 251 l'imperador Decio l'ha voruu de fà tornà in vita la cariga de censor e 'l gh'ha domandaa al Senad de proponn vun de lor per 'sto lavorà: tucc hann scernii el Valerian, che però l'ha refudaa. Anca quella storia chì l'è cuntada sù de l'Historia Augusta e se sa nò ben se l'è vera: però l'è cert che 'l Valerian el sia staa queivun de important sotta el regn del Decio. Probabilment, menter el Decio col fioeu Erenni Etrusch andaven a combatt i Gott, l'è staa el Valerian a fà el reggent a Roma. In quell period la gh'è stada l'usurpazion del trono de part del Giuli Valent Licinian, che però l'è staa ben prest battuu del Valerian. Quand che poeu s'è savuu che l'imperador e 'l fioeu eren mort in battaglia, el Valerian l'ha lassaa el post de sovran al Trebonian Gall. Quest chì l'ha nominaa el Valerian governador de la Rezia, o almanch di soldaa che se trovaven là.
Laurus nobilis
Descrizion
El làor l’è ona pianta diòica, cioè la porta di fior de un ùnegh sèss ind la stèssa pianta; a gh’è i piant con domà di fior maschìl e chi con domà quèj femminìl (che poeu menen i frutt). L'unisessualità l’è caosada di fenòmen de l’evoluzion che menen a l'abòrt a partì di fior che al princippi i éren complètt. De fàtt, in di fior femminìl gh’hinn 2-4 staminòid (o ben di residuv di stamm che laóren nminga), l’istèssa ròbba la succéd in di fior maschìl che gh’hànn denter di part femminìl distrùtt (che donca fànn nò el so mestèe). I fior, de colór giald ciar, miss insèma a fa su ‘na florescenza a ombrèlla, comparen de primavera, generalment de marz-april.
Plaffeien
Plaffeien a l'è un cumün svizzer del distret de Sense (in frances: District de la Singine), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 66.53 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Laurus nobilis
Descrizion
I frutt hinn di drup negher e luster (quando che hinn madùr) con domà ona somenza. I borlìtt vegnen madùr d’ottober- november. La polverinna la ve missa soratùtt in manera entomòfila, o ben grazie a l lavorà di insètt. El làor l’è on arbùst sempreverd e latifoeuj.
Valerian
Imperador
In del 253 Trebonian Gall el gh'ha domandaa aiutt al Valerian perchè a gh'era l'Emilian che l'era staa nominaa imperador di soldaa del Danubi. Allora el Valerian l'ha provaa a rivà in Italia prima de l'usurpador, ma ghe l'ha minga fada: quand che l'è rivaa, l'Emilian l'eva coppaa el Trebonian Gall e l'era vegnuu imperador. Ma i trupp del Valerian hann minga reconossuu Emilian 'me noeuv August, anzi hann nominaa el proppi comandant.
Pago Veiano
Pago Veiano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 2.651 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 115 ab./km². El cunfìna coi cümü de Paduli, Pesco Sannita, Pietrelcina, San Giorgio La Molara, San Marco dei Cavoti.
Laurus nobilis
Distribuzion e habitat
manzína|miniatura|On alber de làor fiorìi El làor l’è spantegàa adrée a la costa setterntrionàl del Mar Mediterrani, infra la Spagna e la Grecia eancasì  in l’Asia minora, e la Svizzera e  l’Italia.
Valerian
Imperador
In de l'estaa del 253 i duu imperador s'hinn frontaa arent a Spolee, ma i soldaa de l'Emilian l'hann tradii e poeu l'hann mazzaa.
Laurus nobilis
Distribuzion e habitat
In Italia el cress spontani in di zòn center-meridionàj, inscambi in di zòn settentrionàj el ven coltivàa. La soa granda spantegada e utilizzazion ch’i vegnen fàa in de la cusina siciliana hànn menà el làor a vèss miss denter in de la lista di prodòtt agroalimentar tradizional italian (P.A.T) del Ministeri di politegh agricol alimentar e forestal (Mipaaf) ‘me ‘n prodòtt tipich de la Sicilia.
La granda diffusión spontanea in condizión naturàl l’hà fa de manera che i smagg de làor vegnen ciamàd cont el specifich nòmm de Lauretum. A l’è ona forma spontanea de associazion vegetàl che la se piazza in di zòn men sècch de l’area generalment impienida de la smaggia mediterranea.
Valerian
El regn
De sigur el Senad l'è staa molto content del fatt che 'l Valerian el fuss diventaa el noeuv imperador, tanto che 'l gh'ha subit mettuu visin 'me ceser el sò fioeu Gallien. El Valerian l'ha faa anmò pussee, vist che l'ha nominaa el fioeu co-imperador, ona robba noeuva in de la storia di istituzion romann. Sia el Valerian che 'l Gallien eren proppi bon de governà e inveci de restà a Roma a fà nagott hann deciduu de spartìss subit la ministrazion de l'Imperi: el Gallien l'è andaa in Occident, el Valerian inveci in Orient.
Laurus nobilis
Coltivazion
El làor l’è ona pianta rùstega, el cress ben in tutt i terrén e ‘l pò vèss coltivàa in quisevoer tipo de òrto.
Fen
El fen (parnonziaa [fe:] in del lombard setentrional e [fe] in de la Lombardia oriental) l'è 'l nomm che se ghe da a l'erba che la vegn seccada in d'ona manera particolar, e che poeu la vegn regolta e montonada per fàlla majà a certi speci de animai (soratutt vacch, cavai, caver e pegor). Anca besti pussee piscininn, compagn di conili e murisgioeu, a poden majà el fen. El fen a l'è el mangià pussee doperaa quand che gh'è minga assee sit indè pascolà, per vari reson. El vegn tajaa e regolt in vari voeult in de l'ann, e a segonda del moment el ciappa di nomm diferent:
Valerian
La fin
El period dopo de la cattura l'è minga conossuu. El storigh cristian Lattanz in del sò De mortibus persecutorum el cunta sù che 'l re persian el doperava l'imperador 'me basell per montà sù a cavall e che poeu l'ha faa spellà e l'ha impienii de paja e l'ha penduu in d'on templi 'me trofeo.
I Sasanidi disen che 'l Savor l'ha mandaa a Bishapur, indove 'l saria mort stracch e senza speranza. In ogni cas, a gh'è ona motta de raffigurazion persiann in di quai se ved el Savor I che 'l tratta el Valerian compagn de on s'ciav.
Laurus nobilis
Utilizzazion
De marz, quand che ‘l làor el butta i fior, soratùtt in di clima temperàa frècc indoe gh’hinn minga di alter fiorìd rilevànt, l’è ona importanta sorgenta de nettà e de polverinna per i av. AlloroFogliePart010010001.png. miniatura|ona pianta de làor coltivada in vas miniatura|In Italia l'è d'usanza a mètt 'na corònna de làor in sul coo d'on studént che l'hà ottegnùu la làurea
Tradizion
Ind la mitologia greco-romana el làor l’era ona pianta sacra e l’era ‘n sìmbol de la sapienza e de la glòria: ona coròna de làor la circuiva la frónt di vicitór di gioeugh pitich o dèlfich e l’era el massìm onór per on poèta che ‘l diventava on poèta laureàa. De chi l’è vegnùu el significàa figurànt de sìmbol de la vittòria, de la fama, del triónfo e de l’onór. De sora maròss quèlla pianta l’era sacra per l’Apollo de già che la Dafne, la ninfa che de lee el dio el s’è inamorà, l’hà domandà che la fudèss tòlta via la càusa de l’inamorament de l’Apollo in di sò confront, e donca el gh’è stàa tòlt via l’aspètt de dòna e trasformada ind on làor. A quèll ponto là l’Apollo l’hà miss giò la pianta del làor in del sò giardìn l’hà giuràa de menànn al sò capo in forma de corònn per semper, e l’hà dìi che i Roman in del cors di sfilàd in Campidòglio i fasèssen l’istèss. El sarìss stàa pròppi l’Apollo, defàtt, a fadiventà sempervérd quèll’alber chì. In Italia l’è d’usanza de fa mètt su ona corònna d’allòro a tucc i noeuv laureàa.
Valerian
Politga militar
In del 253 el re Savor l'eva profitaa de l'anarchia che la gh'era a Roma (trii imperador in men d'on ann) e l'eva taccaa el Regn d'Armenia, col coppà el re Cosroe I. Poeu l'ha invaduu l'Impero roman e forsi l'ha ciappaa anca Antiochia. El Valerian l'è rivaa in orient in del 254, menter la gh'era anca la rebellion de l'Urani Antonin, che 'l s'era nominaa imperador perchè sedenò lì a gh'era nissun che 'l pensava a combatt i Persian. Quand che l'è rivaa el Valerian in de la zona, probabilment l'Urani Antonin l'ha trovaa on accord de compromiss con l'imperador e l'è sparii de la circolazion. In del 257 el Valerian l'è riessii a reconquistà Antiochia.
Laurus nobilis
Letteratura
Despèss el "làor" l’è cità in del Canzoniere del Petrarca. In quèll lavorà lì, defàtt, la Laura, (che la gh’hà on nòmm compagn del làor e la servìss a quèlla metàfora chì), la dòna amada del  mi lirich  , la ven in part confrontada con quèll’arbùst chì (el n’è on emblèma la sestèna insci tradòtta: "Dòna giovin sòta on verd làor"). A considerà de noeuv i personàgg de la mitologia greca (in particolar la legenda de la Dafne e de l’Apollo), el làor l’è 'n sìmbol de refùd e del vèss nò accessìbil, o ben di caratteristich tipich de la Laura. El "làor" l’è però anca ona pianta sacra al Dio Apollo e sìmbol de sapienza e glòria (in di temp antigh i poèta ottegniven l’onorifìcenza poètica per mèzz de ona corònna de làor taccada in su la front, diventànd "laureàa"). A l’è interessant el gioeugh de paròll miss in pee del poèta: lù el mètt vesin "lauro" con "l'auro" (‘ndoe "l'auro" l’è per dì "l'òr" e l’è riferìi a la lusentèzza tipica de la dòna, soratutt i sò cavèj); la compar poeu anca la còppia "Laura" - "l'aura(=l'aria)", come che ‘l succéd in del sonètt 90: Erano i capei d'oro a l'aura sparsi (traduzion in lombard occidentàl: I eren i cavèj d’òr spantegàa in de l'aria).
Valerian
La religion
In del 257 e in del 258 el Valerian l'ha faa sù on para d'editt che prevedeven la confisca di ben e la persecuzion di Cristian; rispett ai sò predecessor (compagn del Neron o del Decio), el Valerian l'ha taccaa pussee la gerarchia che i fedee. Trai vittimm de la persecuzion de l'imperador a gh'è staa i papa Steven I e Sist II, San Ciprian de Cartagin, San Dionis de Lissandria e San Lorenz.
Laurus nobilis
Curiosità
Second di antich cardenz, al làor el gh’era conligàa anca el podè de la induvinazión (l’Apollo l’era defàtt anca el dìo di vaticini): la sacerdotèssa del dio (la Pizia) l’era sòlita a mastegà di foeuj de làor innanz de profetizzà. In de l’usanza popolàr, inveci, a mètt denter la foeuja del làor in de la fodrètta del cóssin, el fa de manera che el sògn de quèlla nòt là el se realizza.
Valerian
La religion
Quei persecuzion chì gh'hann avuu on esito negativ per la storiografia del sò regn: prima de tutt, l'è staa mazzaa el San Ciprian, che per i sò letter l'è consideraa vun di font pussee important del period; inoltra i storigh cristian successiv hann vardaa maa 'sto imperador, e inscì ghe n'hann ditt de tucc i color (e de fatt emm giamò parlaa del liber del Lattanz, che 'l parla di tutt i mort orrend che hann patii i nemis del Cristianesim).
Spiciola
thumb|225px|Una spiciola moderna disegnada per la [[cità|citaa.]] La spiciola (o bicicleta) a l'è un mez de trasport a do rœde qe al va inanz cont la propulsion musculara de l'om. A l'è faita de un telar indove qe g'è tacad un sistema mecaneg qe 'l permet la trasmision de la potenza a la rœda motrix. La rœda la jira per via de la forza eserzida sora i pedai, qe la vegn trasmetuda a'l pignon per via d'una cadena.
Storia
thumb|right|300px|I vari desvilup int la storia de la spiciola La spiciola la nass in França ind el 1791, ann ind el qual el Mède de Sivrac al projeta e 'l costruiss el so "celerifer". Ind el 1817, un quart de secol plussee inanz, el Karl Drais a l'inventa la soa Laufmachine (in todesc, veitura de corsa), ciamada de la stampa "draisina". Ind el 1861 el Ernest Michaux al monta su una draisina i prim pedai francand-i a'l pern de la rœda anterior. (El bicicli a l'era drovad fiss infin ai agn votanta del XIX secol). El sistema de la trasmision del mœd jenerad dei pedai a l'è stait ojet de grands studi infin a quand, inanz de la fin del secol, el problema de la trasmision del mœd a l'è stait risolt cont el collegament dei pedai a una rœda dentada connessa a una cadena; qesta soluzion tecnega la consent de redur la dimension de la rœda anterior. Ind el 1884 el John K. Starley al realiza a Coventry la prima Safety Bicycle ("Spiciola de sicureza") ciamada "Rover" e destinada a otegnir un enorma sucess commercial: antesignana dei moderne spiciole, la g'haveva dei rœde de dimension inguai e trasmision a cadena in su la rœda posterior. Pœ a g'è stait olter progress tecnolojeg. Ind el 1888 el Dunlop al monta in su un tricicli el prim pneumateg a camera d'aria. Ind i prim agn del nœvcent a g'è stait el desvilup dei prime competizion sportive come 'l Tour de France (1903) e ind el 1909 el prim Jir d'Italia.
Autostrada M01 (Ucraina)
L' a l'è 'n autostrada internazzional de l'Ucraina, longa km.
Spiciola
Storia
El disegn e la configurazion basilara de la spiciola a l'è cambiad poc del prim modell de trasmision a cadena del 1885.
Jamò de la so introduzion in Europa int el XIX secol, la spiciola la g'ha havud un impat fort fiss sia ins la cultura qe ins l'industria. A'l dì d'incœ g'è pressapoc 800 milion de spiciol in jir per el mond (i plussee tant in Cina), drovada sia come mez de trasport principal qe come veicol de hobby.
Autostrada M01 (Ucraina)
Part de la, la conliga.
Spiciola
Spiciola de Montagna
thumb|400px|right|Part mecaneg d'una spiciola de montagna. La spiciola de montagna, mei cugnussuda cont l'inglesism mountain bike, a l'è disegnada per andar ins i strade malmisse; la g'ha un sistema de cambi con tante marce (de solit plussee de 20), i gome large, e i rœde cont i cerc rinforzads.
Spiciola de Citaa
La spiciola da cità l'è disegnada per vesser confortevela e andà a una velocitaa putost volta. Al dì d'incœ i enn anca basade sora i modell da corsa, ma cont el manubri piat e i paramalta.
Spiciola de Dona
La diferenza intra la spiciola de om e quela de dona l'è la posizion del tub in zima del telar. Quand che i done i hann tacad a jirà in spiciola, l'heva 'l period che i meteven su la soca longa, e donca i construtor de spiciole i hann cambiad la posizion del tub de orizontal a diagonal per riessir a far setar jo la dona ins la sela plussee fazilment. Al dì d'incœ i spiciole de dona i g'enn in tute i varietaa: da mkntagna, de cità, de corsa, e insì via.