cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kadarkút
a l'è un comun del Distret de Kaposvár, cont una popolazzion de abitant.
San Leonardo
San Leonardo (en furlà: Sant Lenart; en slovéno: Svet Livenart o Podutana) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 1.165 abitàncc, 'na superfìce de 27 km² e 'na densità de 43 ab./km². El cunfìna coi cümü de Grimacco, Prepotto, San Pietro al Natisone, Savogna di Cividale, Stregna.
Salorin
Salorin, ciamaa anca Selorin (Salorino in Italian) l'è on quarter de Mendris, in del Canton Tesin. El se troeuva a est del centro comunal. L'è stai on comun deperlù fina al 2009. El gh'ha anca dò frazion, che i se ciamen Cragn e Somazz.
Pep Ventura (metropolitana de Barcelona)
Pep Ventura  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Barcelona.
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi e l'è intregament accessibila per i disabil: Biliettaria Ascensoeur
Polnička
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Licee Ironem Bagatta
El Licee Ironem Bagatta (Liceo Girolamo Bagatta in italian) a l'è un de Desenzan.
Incoeu la gh'ha dent anca el licee scientifegh e quell lenguistegh.
Altshausen
Altshausen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ravensburg. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 20.48 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Altshausen el se tróa a 'na altèsa de 594 méter sura 'l leèl del mar.
Strada de segonda class 334
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 32.2 km.
Gerolfingen
Gerolfingen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ansbach. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 12.59 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Gerolfingen el se tróa a 'na altèsa de 430 méter sura 'l leèl del mar.
Faicchio
Faicchio l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 3.857 abitàncc, 'na superfìce de 43 km² e 'na densità de 90 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cusano Mutri, Gioia Sannitica (CE), Puglianello, Ruviano (CE), San Lorenzello, San Salvatore Telesino.
Samariterstraße (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Varen (VS)
El cumün de Varen al se tröva a una altitüden de 760 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Inden, Leuk, Mollens, Salgesch.
La Grande-Motte
La Grande-Motte l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Mauguio, del circondàre (arrondissement) de Montpellier e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.58 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 3 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de La Grande-Motte l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
La Almolda
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Schwarzenberg (familia)
I Schwarzenberg a hinn 'na familia nobiliar franco-boema, vuna di pussee antigh e importànt. Incoeu a l'è guidada del Prenzip Carla VII de Schwarzenberg, politegh austro-cecch.
Colonialism
El colonialism a l'è l'estension de 'n Stat in sul territori che l'è foeura di sò confin cont el fin de gestì i sò ben, commercc e resors.
Quand che on Stat el gh'ha di territori sottapognuu al sò vorè se parla de solit de Imperi.
Whoami
whoami ("chi a sont mi" in ingles) l'è 'n comand de bas di sistema UNIX e UNIX-like, part di standard POSIX, e present in di sistema Microsoft dal Windows Server 2003. El sò compit l'è quell de dà l'username de l'utent che 'l gh'ha verta la session che l'ha daa el comand.
Laffrey
Laffrey l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Vizille, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.72 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 680 méter a 'na altèsa màsima de 1262 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Laffrey l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Kapoly
a l'è un comun del Distret de Tab, cont una popolazzion de abitant.
San Sostene
San Sostene l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 1.114 abitàncc, 'na superfìce de 31 km² e 'na densità de 36 ab./km². El cunfìna coi cümü de Badolato, Brognaturo (VV), Cardinale, Davoli, Isca sullo Ionio, Sant'Andrea Apostolo dello Ionio, Satriano.
Strada europea E15
La Strada europea E15 a l'è 'na strada europea che la quatta Regn Ünì, Frància e Spagna. La conliga Inverness, Perth, Edimbùrgh, Newcastle-upon-Tyne, Doncaster, Lundra, Folkestone, Dover, Calais, Paris, Liun, Orange, Narbonne, Girona, Barcelona, Tarragona, Castellón de la Plana, Valensia, Alicante, Elche, Murcia, Almería, Motril, Malaga e Algeciras e l'è longa 3627 km.
Bohumín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Karviná.
El gh'ha el status de cità.
Ancarano
Ancarano l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 1.769 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 126 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ascoli Piceno (AP), Colli del Tronto (AP), Controguerra, Sant'Egidio alla Vibrata, Spinetoli (AP), Torano Nuovo.
Strada de segonda class 335
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 46.1 km.
Mariaposching
Mariaposching l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Straubing-Bogen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 19.61 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Mariaposching el se tróa a 'na altèsa de 316 méter sura 'l leèl del mar.
Popice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Břeclav.
Efesit Capitel Ses
Efesit
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR>
Capitel Ses
1I bagaj, übedii i voster gént in del Signúr: già che chèst l'è giüst. 2«Unura tò pader e tua mader», el qual l'è la prima cumandamént cun prumèssa, 3«perchè 'l sia bén a tì e te gh'àbiet lunga vita sü la tèra».
4E i pader, fee no rabiaa i voster bagaj ma tireej sü in de la cureziún e la visada del Signúr.
5I sèrv, übedii a i voster padrún segund la carna cun pagüra e tremúr in de la simplicitaa del voster cör cumè a Crist, 6no in del servizi quand veden, cumè lur che piasen i omen, ma cumè sèrv de Crist, fasend la vuluntaa de Diu de l'anemm, 7servend cun buntaa cumè al Signúr e no a i vèss üman, 8savend che se ognidün el faga qualsessìa bona cossa, el sarà recumpensaa cun chèst del Signúr, sia sèrv che liber. 9E i padrún, fee 'l medemm cun lur: metii via i minacc, perchè savii che 'l Signúr sia de lur che voster l'è in di cél e e gh'è minga distinziún di personn arént a lü.
10Del rest, feev fort in del Signúr in de la forza de la sua puténza. 11Vestiiv de l'intrega armadüra de Diu perchè poduv stà sald cuntra la falsitaa del diàul: 12perchè gh'èmm no la lota cuntra sangh e carna ma cuntra i prenzipi, cuntra i auturitaa, cuntra i duminadúr de chèst scür, cuntra i spirit del mal in di lögh del cél. 13Per chèst, ciapee sü l'intrega armadüra de Diu, perchè poduv resist in del dì malign e stà sald despö che tüsscoss hinn staa cumpii. 14Dunca, stee sald despö che ve scengii i voster fianch cun la veritaa, vestii cun la curaza de la giüstizia, 15imbragaa i pee cun la pruntéza del vangel de la pas, 16ciapaa sü in de tüsscoss el scüd de la féd, cunt el qual pudarii smurzà tücc i saètt brüsant del malign; 17e ricevii l'elmu de la salvéza e la spada del Spirit, che l'è la parola de Diu. 18Pregand per ogni uraziún e preghéra in d'ogni témp in del Spirit, e per chèst descantanduv cunt ogni perseveranza e preghéra per tücc i sant, 19e per mì, che el me daga una parola quand dervi la mia buca cun franchéza per fà savüü el misteri del vangel, 20per el qual sunt un ambassadúr in di cadenn, che 'n parli francamént, cumè l'è necessari che mì parli.
23La pas la sia a i fradèj e bén cun féd de Diu Pader e Signúr Gesü Crist. 24La grazia la sia cun tücc che vören bén el noster Signúr Gesü Crist cun sinceritaa.
Volusian
El Volusian (nomm complett in Latin: Caius Vibius Afinius Gallus Veldumnianus Volusianus; ... - Terni, agost 253) l'è staa on imperador roman in del period 251-253.
Vita
Lù a l'era el fioeu de l'Imperador Trebonian Gall e de la soa miee Afinia Gemina Bebiana. Quand che 'l pader l'è diventaa imperador in del 251, lù l'è staa nominaa ceser, menter co-imperador l'era el fioeu del vegg August Decio, cioè l'Ostilian. Poeu però l'Ostilian l'è mort de peste, inscì el Trebonian Gall l'ha ciamaa el proppi fioeu e l'ha faa vegnì imperador insema a lù. In 'sto period l'è staa consol dò volt: la prima in del 252 insema al pà, poeu in del 253 insema al Valeri Massim.
Quand che 'l general ribell Emilian l'è partii per l'Italia, i duu imperador hann taccaa a 'ndàggh incontra, anca se adasi: speraven che rivass el sò amis Valerian de la Rezia coi sò armad:. Ma el Valerian l'è minga rivaa, inscì gh'hann avuu de combatt arent a Terni e hann perduu. Menter ch'eren dree a scappà, i sò soldaa j'hann tradii e j'hann coppaa. L'era l'agost del 253.
Stazion de Giovinazzo
La Stazion de Giovinazzo a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de Giovinazzo. L'è doperaa del servizzi ferroviari metropolitan de Bari de Trenitalia.
Struttur e impiant
La stazion la gh'ha quater binari. El 2 a l'è doperaa per Bari, el 3 per Barletta/Foggia, el primm per i merci e per precedenza, el 4 a l'è tipicament no doperaa.
Scalo Merci
La stazion la gh'ha el binari 1 conligaa a on scalo merci doperaa de la Interporto Servizi Cargo e de la Compagnia Ferroviaria Italiana.
Servizzi
Biliettaria Sala d'attesa
Durazzano
Durazzano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 2.070 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 159 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cervino (CE), Sant'Agata de' Goti, Santa Maria a Vico (CE), Valle di Maddaloni (CE).
Giüdee Capitel Vün
Giüdee
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR>
Capitel Vün
1 Tant témp fa, a i tant témp e in di tant manér, Dio, che l’ha parlaa a i noster pader di prufètt, 2 l’ha parlaa a nümm a l’ültim di chest dì d’un fiöö, el qual l’ha metüü l’ered de tüsscoss, per el qual anca l’ha faa ‘l mund; 3 el qual, essend el splendúr de la gloria e l’imagin de la sua sustanza, e purtand tüsscoss a la parola del so pudér, essend staa faa una pürifegaziun di pecaa el s’è setaa giò al dricc de la maestaa in di alt, 4 l’ha ereditaa un nomm che l’è tant mejúr di angiul quant ecelént de lur.
5 Già che a chi di angiul l’ha mai dii:
«Tì te see ‘l mè fiöö,
mì incöö t’huu generaa»?
Haworthia fasciata
Haworthia fasciata l'è 'na spéce de piànta suculènta de dimensiù pesène che fa part de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. L'è endémica del Sudàfrica.
Giüdee Capitel Vün
Capitel Vün
E de növ:
Attalens
Attalens a l'è un cumün svizzer del distret de Veveyse (in tudesch: Vivisbach), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.82 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Giüdee Capitel Vün
Capitel Vün
«Mì saruu un pader a lü,
Attalens
El cumün de Attalens al se tröva a una altitüden de 777 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bossonnens, Chardonne (VD), Corsier-sur-Vevey (VD), Ecoteaux (VD), Granges, Jongny (VD), Remaufens.
Frazzanò
Frazzanò l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Messìna, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 70 km a òvest de Messina e a 120 km a èst de Palermo. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 889 abitàncc, e 'na superfìce de 6,9 km².
Haworthia fasciata
Descrisiù
I è piànte pesenète (de méno de 10 ghèi) co le fòie vérde scüre con dele striadüre trasversài strète e en riliéf de culùr biànch de l'envèrs de la fòia. La fòia la fenés ensìma condena spìna mulzìna e mìa gösa.
Giüdee Capitel Vün
Capitel Vün
e lü ‘l sarà un fiöö a mì»?
Frazzanò
El cümü de Frazzanò l'è tacat ai cümü de: Capri Leone, Galati Mamertino, Longi, Mirto (ME), San Marco d'Alunzio, San Salvatore di Fitalia.
Pokojov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Giüdee Capitel Vün
Capitel Vün
6 E de növ, quand l’ha purtaa ‘l fiöö primm al mund, el dis,
«E che l’adoren tücc i angiul de Diu».
«Lü che ‘l fa i so angiul spirit,
e i so minister una fiama de fögh»,
8 al so fiöö,
e ‘l bastún de giüstizia l’è un bastún del so règn;
dunca Diu, el to Diu, el t’ha vungiüü,
cunt un oli de letizia vesin a i to cumpagn».
Licee classegh Zeser Beccaria
El Licee classegh Zeser Beccaria (Liceo classico Cesare Beccaria in italian) a l'è un licee classegh de Milan.
Giüdee Capitel Vün
Capitel Vün
10E,
«Tì, Signúr, a i prenzìp t'hee fundaa la tèra,
e i cél hinn i oper di to man;
11Lur sarànn destrütt, e tì te remanet,
12e cumè un mantèll t'i rutularee sü,
cumè un vestii sarànn staa cambiaa;
ma te see l'istèss,
e i to agn cesarànn no».
13E a chi di angiul l'ha mai dii: «Setatt giò al mè dricc,
fin che meti i to nemís (cumè) un scagn per i to pee».
14Hinn no tücc spirit che serven, mandaa föra al servizi, per lur che hinn 'dree a ereditaa la salvéza?
San Pietro al Natisone
San Pietro al Natisone (en furlà: San Pieri dai Sclavons; en slovéno locàl: Špietar; en slovéno nasiunàl: Špeter Slovenov) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 2.156 abitàncc, 'na superfìce de 24 km² e 'na densità de 90 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cividale del Friuli, Prepotto, Pulfero, San Leonardo, Savogna di Cividale, Torreano.
Saint-Clément (FR-07)
Saint-Clément l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Martin-de-Valamas, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.55 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 697 méter a 'na altèsa màsima de 1313 méter s.l.m.
Open mail relay
Un open mail relay a l'è un server Simple Mail Transfer Protocol che l'è configurad inscì de permetègh a vun de mandàgh di e-mail anca se inn minga per un utent che 'l gh'ha una casella lilinscì o vegnen minga de 'n utent del sistema, donca, a l'è in di fad un server vert che ghe permet a tucc de mandà e-mail. Ai principi de l'Internet a l'era impostazzion bas de la pupart di server, ma col temp i worm e i spammer hann tacad a doperài per fà i so robe e inn stade cambiade i configurazzion o i server vert inn stad mitud in di liste negre.
Silver streak
Silver Streak' l’è ü film del 1976 ambientàt söl tréno Silver Streak che l’ viàgia da Los Angeles a Chicago e ‘ndó i söcét di copamèncc. L’è stacc ‘nterpretàt dal Gene Wilder, da la Jill Clayburgh, dal Richard Pryor, dal Patrick McGoohan, Richard Kiel che l'à recitàt pò 'n di film de James Bond e dal Ned Beatty, menimà l’è stài dirèt dal Arthur Hiller.
Trama
Ol George Caldwell (Gene Wilder) l' ciàpa 'l tréno Silver Streak, 'ndóe 'l cognòs prima ü rapresentànt de vitamìne che l' se fà ciamà Bob Sweet (Ned Beatty), ma l'è 'n realtà ü del F.B.I. e pò öna bèla dòna de nòm Hilly Burns (Jill Clayburgh) che l'è la segretària del profesùr Schreiner. Ol George e la Hilly i pasa la sira 'nsèma, i se piàs e 'ntàt che i se bàza 'n de la cücèta de la Hilly ol George l' càsa fò ü vèrs quando che l' vèt tacàt fò del finestrì a có 'nzó ün òm con d'öna balòtola 'n mès a i öcc; quando la Hilly la se ùlta la èt negót e la pènsa che 'l George l'àbie biìt tròp.
A la matìna, quando 'l George 'l lèa sö, l' se 'ncórs che l'òm bötàt zó dal tréno la sìra prìma l'è pròpe 'l profesùr de la sò Hilly. L' và a sircàl in del sò scompartimènt, ma l' tróa i catìf che i l' la böta zó dal tréno (Richard Kiel).
Leàt sö l' camìna fina a ché l' tróa öna fatorìa 'ndóe öna contadìna 'mpó stràmba prìma l' la mèt a móns öna àca pò l' la ghe cór dré al tréno con d'ün ècc aèreo biplà e la ghe rìa a portàl 'n stasiù 'n tép.
Salìt amò söl tréno l' tróa la Hilly col miliardàre Roger Devereau (Patrick McGoohan), che l' se scüza col George se ü di sò òmegn l'l'à bötàt zó del tréno, l'è stacc töt ün erùr, l'éra tròp ol nervùs dezà che se troàa piö i lètere del Rembrant che i éra 'l piö grant ritroamènt del profesùr, che l' compàr pò a lü, töt soridènt. Ol George alura l' pènsa de ès mat, de i sbagliàt töt e l'và vià ma l' polisiòt l' ghe spiéga töt: ol miliardàre Devereau l'è di agn che l' frèga la zét e l' vènt di fals quàder. I lètere del rembrant i pöl smascheràl e fàga fà la figüra del ciocolatér e chèl che l'à ést l'è ü fàlso profesùr che l'à ciapàt ol pòst de chèl che l'è stài copàt.
Pecàt che l' polisiòt l' vègne copàt e 'l George dòpo i copàt ü di catìf con d'öna fiòcina l' bùrle zó del tréno amò öna ólta. Camìna e camìna l'rìa da ü scerìfo, l' ghe cónta sö töta la stòria, ma l' fà dèt ü gran rebelòt, ol scerìfo l' ghe capés fò negóta e quando i ghe dis che dal trèno l'è scapàt ü che se pènsa che l'àbie copàt ü polisiòt l' sirca de arestàl, ma 'l George l'iscàpa co la sò màchina.
Dét in machina gh'è ü làder, ol Grover T. Muldoon (Richard Pryor), che l'è stacc apéna arestàt e che l' dienterà 'l compàgn de vias del George e 'nsèma tra fürti de machine, inseguimèncc e traestimèncc i rierà a turnà sö söl tréno a Kansas City.
Söl tréno i sirca de liberà la Hilly, ma i ghe rìa mia e fenès zó del tréno per la tèrsa ólta e i è ciapàcc da l'F.B.I. che de lé a póch la fermerà 'l tréno e la s-ciòpa fò öna sbaratòria. Ol Devereau l' cópa i machinìsti del tréno e l' là fà cór a töta bira per riàga a scapà, ol George e 'l Grover i salta söl tréno e i ghe rià a liberà la Hilly, ma adès ol tréno l' cór sènsa contròl vèrs la stasiù de Chicago, dezà che ach ol Devereau l'è stai copàt da la polisìa.
'nsèma a ü controlör che l'è restà per erùr sö söl tréno i ghe rià a ralentàl e a destacà quàze töcc i vagù, ma 'l locamotùr l' fenès dét in de la stasiù che l'è stàcia sgombràda 'n tép e l' böta zó mür, colòne e negòse.
A belazì a belazì i rìa pò i vagù e 'l George, la Hilly e l' Grover; ést chèl che l'è söcedìt ol George e la Hilly i se bàza sö e 'l Grovèr i a salüda sö strécc 'ntàt che l' và vià, de brào làder, sö 'n d'öna màchina che l'èra espòsta 'n stasiù e che l'incidènt l'à liberàt da i blòchi.
Produsiù
Töte i scéne in estèrna i è stàcie giràde ‘n Canada sö la Canadian Pacif Railway in di stacc de l’Alberta e del Ontario. I scéne ‘n di stasiù, fò che chèla a Los Angelès, i è stàce quàze töte ciapàde ‘n Canada a la stasiù Union Station de Toronto. In di scéne 'ndóe s'vèt fò di finestrì del tréno, se èt l'istès di paesàgi del mid west di Stacc Ünìcc, che i è stài metìcc apòsta al pòst de chèi del Canada per rènt piö credìbel ol film, che l'è ambientàt in di Stacc Ünìcc.
Ol film l’à ‘ncasàt 51 miliù de dòlari e l’è stacc apresàt da la crìtica.
Vall
Una vall l'è una depression slargada ind la superfix terrestre, d'ordinare traversada d'un cors fluvial.
Scarena
Scarena (Scarenna) a l'è una frazion del cumün cumasch de Ass, in de la Valassina. La pò vess cunsiderada la zona residenziala del cumün, per i svilüp ürbanistigh di ültim deseni. La gesa paruchiala de Sant'Ana in Angereta l'è multu antiga e l'è stada fada in de la gera del fiüm Lamber, che al dì d'incö el scur püssee luntan ma che al temp l'aveva pruvucaa di inundaziun. Scarena l'ha faa part de la piev milanesa de la Valassina e dunca l'è stada un cumün autonum per un poo de temp.
Vall
I tipolojie plu comune i è:
Scarena
Tur Palavisin
La Tur di Palavisin de Scarena l'è stada fada sü in del 1140 e la resist anmò adess, anca se cun vari mudifigh rispet a la custrüziun uriginala.
Pont de la Fola
Quel punt chì (in Italian Ponte della Folla) a l'è un pont in sül Lamber che 'l culegava Ass a Scarena. In del 1999, in ucasiun del gemelagg de Ass cunt el cumün frances de Saint-Péray, el pont l'è staa restaüraa e gh'è staa proibii ai machinn de passàgh sura. El trafich de fat adess el passa lungh el pont növ, sitüaa a una quai desena de meter püssee a val. In mezz al pont növ la gh'è una targa scrivüda in Latin, Italian e Lumbard.
L'Ultulina
In del december del 1888 a l'è stada fundada ad Ass la sucietà di fradei Ultulina, che l'ha segnaa el passagg a l'era indüstriala. La fabriga de cutun la funziona anca al dì d'incö e l'è sitüada arent al pont de la Fola. La fabriga di Ultulina l'ha salvaa l'ecunumia del paes in d'un periud de puvertà granda in tüta la Lumbardia e in tüta l'Italia.
Santa María del Campo
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Lindsey Graham
El Lindsey Graham (Central, 9 luj 1955) a l'è un statunitens, senator del.
Strada de segonda class 336
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 30.5 km.
Kaposfő
a l'è un comun del Distret de Kaposvár, cont una popolazzion de abitant.
San Nezzee
San Nezzee (parnonzia local: [san ne'dzɛː]; in Italian: San Nazzaro) l'è ona frazion del comun tesines de Gambarogn, in del distrett de Locarna. El paes el se troeuva in sù la riva del Lagh Maggior e 'l confina coi paes de Piazzoeugna, Indemen e Gerra. L'è staa on comun intra el 1930 e 'l 2010. Prima de nass, l'era spartii giò in duu alter comun, che se ciamaven Casenzan e Vairan e che al dì d'incoeu hinn frazion del noeuv comun de Gambarogn.
Koninklijke Marine
miniatura|drita|Bandera marinara olandesa La Koninklijke Marine l'è la marina militar di Paes Bass: Durant el secol quell de XVII l'è stada la pussee forta al mond e la gh'ha na longa tradizion de protegg el comercc de la Republega di Sett Provincc Unii prima, de la Republega Batava poeu e incoeu di Paes Bass.
Colonnella
Colonnella l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 3.239 abitàncc, 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 154 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alba Adriatica, Controguerra, Corropoli, Martinsicuro, Monteprandone (AP).
Paitù
Paitù (Paitone en italià) l'è 'n cümü de 0 abitàncc (dàto del ) dèla Pruvìncia de Brèsa. El fa part de la comünità montàna de la Val Sàbia.
El sò teretóre el töl dét apò a le frasiù de Margös, Pospés, Sarzéna, Suìna e Tés, e 'l cunfìna coi cümü de Gaàrt, Nigolènt, Preàl, Sèrle e Vài.
150px|left|thumb|El quàder del Moretto che gh'è dét al Santöàre Del pónt de vìsta artìstich, a Paitù gh'è de segnalà el Santöàre de la Madóna, custrüìt ende 1534 endoche segónt la tradisiù gh'ìa comparìt la Madóna du agn prìma. La céza l'è stàda risistemàda divèrse ólte endel córs dei sècoi ma la g'ha mantignìt lòa sò funsiù de santöàre de devusiù a la Madóna. Dét a la céza se pöl amirà 'na pàla del Moretto che la reprezènta l'aparisiù al s·citulì surt e möt de nòm Filippo Viotti.
Podivín
a l'è una cità de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Břeclav.
La Almunia de Doña Godina
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Albrechtice (Moravia-Slesia)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Karviná.
Strada europea E25
La Strada europea E25 a l'è 'na strada europea che la quatta Paes Bass, Belgi, Lüssemburgh, Frància, Svìzzera e Itàlia. La conliga Hoek van Holland, Rotterdam, Utrecht, Eindhoven, Maastricht, Liegi, Bastogne, Arlon, Lüssemburgh, Metz, Saint-Avold, Strasborgh, Mulhouse, Basilea, Olten, Berna, Lusana, Ginevra, tunnel del Mont Bianch, Aosta, Ivrea, Vercèj, Lissandria, Genua, Bastia, Porto-Vecchio, Bonifacio, Porto Torres, Sassari, Cagliari e Palermo e l'è longa 1547 km.
Valdesotos
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Strada de segonda class 337
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 78.4 km.
Encants (metropolitana de Barcelona)
Encants  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Barcelona.
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi e l'è intregament accessibila per i disabil: Biliettaria Ascensoeur
Poděšín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Frankfurter Tor (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Interscambi
Fermada del tram
Alan Turing
right|200px|thumb Alan Mathison Turing (Londra, 23 de zögn del 1912 – Wilmslow, 7 de zögn del 1954) l'è stat en matemàtich, lògich e critògrafo britànich, cunsideràt giü dei pàder de l'informàtica e giü dei matemàtich piö 'mportàncc del sècol XX.
La sò atività la g'ha ìt 'na grant inflüènsa per l'evulusiù de l'infomàtica, gràsie a la sò formalizasiù dei concècc de algorìtmo e càlcol per mès de la màchina de Turing, che l'è stàda fondamentàl endèla creasiù dei compiuter modèrno. L'è per chèste sò 'nvensiù che Turing l'è de sòlet cunsideràt el pàder de la scènsa de l'informàtica e de la 'nteligensa artificiàl.
L'è stat apò giü dei critoanalìsti piö dotàcc che g'ha operàt en Inghiltèra, 'ntàt che gh'ìa 'n bal la Segónda Guèra Mondiàl, per decifrà mesàgi scambiàcc dei diplomatich e dei militar de le Potènse de l'As. En chèl tép lé difàti 'l Turing el g'ha lauràt a Bletchley Park, el centro de critoanàlizi piö 'mportànte del Regn Ünìt, endóche 'l g'ha ideàt 'na sfìlsa de tècniche per rià a comprènder i còdes todèsch, compàgn del método de la Bomba, 'na màchina eletromecànica bùna de decodificà i còdes creàcc co la màchina Enigma. La decifrasiù dei còdes de cumunicasiù criptàda todèsch l'è stàt giü dei fatùr ciàf che g'ha pirmitìt ai aleàcc de bàter le Potènse de l'As e ènser la Segonda Guèra Mondiàl.
La cariéra de Turing la s'è fermàda a la 'mpruìza quan che l'è stat procesàt per éser omosesuàl. El g'ha fat negót per difindìs de la acüza e a la fì gh'è tocàt de catà fò 'ntra la castrasiù chìmica e nà 'n prizù. Lü 'l g'ha catàt fò la castrasiù forsàda ma chèsto 'l g'ha comportàt dele bröte conseguènse fìziche, 'ntra le quàle la 'mpotènsa. Du agn dòpo la sentènsa, endèl 1954, Turing el s'è copàt conden póm envelenàt col cianùro.
San Pietro a Maida
San Pietro a Maida l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 4.256 abitàncc, 'na superfìce de 16 km² e 'na densità de 266 ab./km². El cunfìna coi cümü de Curinga, Jacurso, Lamezia Terme, Maida.
Amtzell
Amtzell l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ravensburg. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 30.56 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Stazion de Bari Santo Spirito
La Stazion de Bari Santo Spirito a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de. L'è verta dal e l'è in su la ferrovia Adriatica. L'è doperaa del servizzi ferroviari metropolitan de Bari de Trenitalia.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni metropolitan de Bari gestii de la Trenitalia.
Interscambi
Fermada de l'autobus
Furci Siculo
Furci Siculo l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Messìna 'ndèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 30 km a sudòvest de Messina e a 180 km a èst de Palermo. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 3.287 abitàncc e 'na superfìce de 17,9 km².
El cümü de Furci Siculo el ciàpa dét a trè frasiù: Grotte, Calcare e Artale.
I cümü tacàcc i è: Casalvecchio Siculo, Pagliara, Roccalumera, Santa Lucia del Mela, Santa Teresa di Riva, Savoca.
Kaposgyarmat
a l'è un comun del Distret de Kaposvár, cont una popolazzion de abitant.
Tim Scott
El Tim Scott (Charleston, 19 setember 1965) a l'è un statunitens, senator del.
San Vito al Torre
San Vito al Torre (en furlà: Sant Vît de Tor) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 1.300 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 118 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aiello del Friuli, Campolongo al Torre, Chiopris-Viscone, Medea (GO), Palmanova, Romans d'Isonzo (GO), Tapogliano, Trivignano Udinese, Visco.
Val-d'Illiez
Val-d'Illiez a l'è un cumün svizzer del distret de Monthey, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 39.3 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|manzína|Les Crosets El cumün de Val-d'Illiez al se tröva a una altitüden de 948 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Champéry, Châtel (FR-74), Evionnaz, Mex, Monthey, Montriond (FR-74), Troistorrents, Vérossaz.
Santa María del Invierno
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Neukirchen (Straubing-Bogen)
Neukirchen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Straubing-Bogen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 24.45 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Strada de segonda class 338
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 33.6 km.
Neukirchen (Straubing-Bogen)
El cümü de Neukirchen el se tróa a 'na altèsa de 375 méter sura 'l leèl del mar.
Istù
Istù o Vistù (Vestone en italià) l'è 'n cümü de 0 abitàncc (dàto del ) dèla Pruvìncia de Brèsa. El fa part de la comünità montàna de la Val Sàbia.
Sant Abbondi (Gambarogn)
Sant Abbondi (in italian: Sant'Abbondio) l'è ona frazion del comun tesines de Gambarogn, in del distrett de Locarna. El paes el se troeuva in sù la riva del Lagh Maggior, e 'l confina cont i paes de Gerra e Cavian, senza cuntà el comun varesott de Veddasca. L'è stai on comun indeperlù fina al 2010.
Saint-Savournin
Saint-Savournin l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Roquevaire, del circondàre (arrondissement) de Marsìglia e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.89 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 307 méter a 'na altèsa màsima de 778  méter s.l.m.
Bossonnens
Bossonnens a l'è un cumün svizzer del distret de Veveyse (in tudesch: Vivisbach), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.1 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Bossonnens al se tröva a una altitüden de 751 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Attalens, Ecoteaux (VD), Granges, Palézieux (VD).
Ligher
La ligher l'è 'n ibrid in tra el leon (Panthera leo) e la tigher (Panthera tigris). El viv dai 15 ai 26 agn e i donn hinn fertij, inveci i mas'c pòden mia reproduss. L'è pussee grand sia del leon che de la tigher.
Mader
Una mader (del latin mater, diminutiv: mama) l'è una qualsessia dona qe l'ha metid a'l mond un s'ciet. Ol termen l'è slargad anca ai mader adotive e ai jenitor de sess feminil dei specie animai.
Licee classegh Giovann Berchet
El Licee classegh Giovann Berchet (Liceo classico Giovanni Berchet in italian) a l'è un licee classegh de Milan, fondad in del 1911.
Recognossud in del 2011 'me licee classegh pussee bon d'Italia, l'è in via de la Comenda.
Guzargues
Guzargues l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Castries, del circondàre (arrondissement) de Montpellier e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.73 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 80 méter a 'na altèsa màsima de 209 méter söl leèl del mar.
Studio Kvartal 95
El Studio Kvartal 95 a l'è 'na compagnia de produzzion televisiva ucraina in pè del 2003, fondada del Volodymyr Zelenskyy, del Shefir Serhiy e del Shefir Boris. El fa su film, serie TV e musega comega in russ e ucrain.
Licee
El licee (anca liceo) a l'è una scoeula segondaria nassuda in Europa intorna al secol quell de XIX e incentrada in sul mandà inanz quei che vegniven foeura de 'n altra scoeula a l'università, cont un programa assee umanistegh, incentrad in su materie tant 'me la gramatega, la filosofia e la retorega.
Perná
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Břeclav.
Licee
El termen l'è stad tirad foeura del Napoleon in del 1802, dopo de la trasformazzion di scoeule de l'epoca in scoeule uneghe, ispirade ai Realschule todesche, che eren scoeule tecneghe, ma sgiamò prima gh'eren di scoeule umanisteghe, de solet ciamad ginnasi. A bon cunt, in di pajes de coltura protestanta la scoeula superior a l'è restada pussee a longh in del camp tecnegh-scentifegh, menter in quej de coltura catolega el licee umanistegh l'è restad a longh la scoeula de elezzion.
Franza
Incoeu, in Franza, tute i scoeule superior che permeten de andà a l'università - che sien umanisteghe o scentifeghe (ciamad sgeneral), tecneghe o professionai - se ciamen licee, ma dann di diploma diferent: el baccalaureàt general, el baccalauréat technologique e 'l baccalauréat professionnel, e i diploma limiten el tipo de scoeula che se po andà, e fina a 'n poo de agn fa se podeva ciapà anca domà un brevet o certifegad professional
Italia
In Italia, inveci, gh'è vari licee: classegh, scentifegh, artistegh, di scenze umane, musegal e coreutegh e lenguistegh, ma el diploma el var per andà in ogni università, inscì 'me quell de l'Istitut tecnegh o de l'Istitut professional: domà i center de formazzion professional gestid di Region dann no access a l'università.
Svizzera
In Svizzera el licee, ciamad anca scoeula de maturità, a l'è la scoeula superior principal, e se scernissen di materie facoltative in bas al percors che vun el voeur fà. A gh'è anca di scoeule de coltura general in d'un quaj canton e i scoeule de economia, per i ragionat.
Regn Unid
In del Regn Unid gh'è i Grammar school che inn compagne del licee: nassude in principi 'me scoeule classeghe, incoeu inn seletive - anca se finanziade del Stat - e gh'hann despess un programa pussee aprofondid de quell di alter scoeule, e di voeulte conserven anca el latin 'me materia.
Germania
In Germania el Gymnasium a l'è compagn di licee latin-catolegh: de solet insegnen in todesch standard, anca indova che l'è no la lengua parlada, e inn partid in ginnasi umanistegh, matemategh-scentifegh, sportiv, musegal e europee. Di università, per di cors compagn de la storia, domanden l'esam de latin e - di voeulte - anca de grech. La scoeula a l'è competenza di Laender e ogni scoeula la gh'ha 'n so programa.
Studio Kvartal 95
El ciapa el nom de 'n omonem grup del KVN, una competizzion comega tradizzional de l'ex URSS, in pè del 1995, che a soa voeulta el ciapa el nom del Rion (Kvartal) 95 de Kryvyj Rih. In tra i so prodot pussee famos gh'è Svaty e Servitor del Popol.
Dopo de l'elezzion del Zelenskyy a president de l'Ucraina varia sgent del studi l'è entrada in la ministrazzion de l'Ucraina.
Guzargues
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Guzargues l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Frederic Mistral
200px|miniatura|drita|El Frederic Mistral El Josèp Esteve Frederic Mistral o püssè rarament Frederic Mistrau (Joseph Étienne Frédéric Mistral en frances; Maillane, 8 ad setember 1830 – Maillane, 25 ad mars 1914) l'è stai un scritur e pueta frances de lengua ucitana che l'ha vensüd in del 1904 el premi Nobel par la literadüra.
Controguerra
Controguerra l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 2.480 abitàncc, 'na superfìce de 22 km² e 'na densità de 113 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ancarano, Colonnella, Corropoli, Monsampolo del Tronto (AP), Monteprandone (AP), Nereto, Spinetoli (AP), Torano Nuovo.
Valderrebollo
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Podolí (Vysočina)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Lalley
Lalley l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Clelles, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 24 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 673 méter a 'na altèsa màsima de 2050 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lalley l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riscionegh
miniatura|manzína miniatura|El castell di De la Torr Riscionegh (parnonzia local: [ri'ʃunek] o [ri'ʃunik] ; italian: Rezzonico) a l'è ona frazion del comun larian de San Sir, in de la Provincia de Comm. El paes el se troeuva in su la riva del lagh de Comm, a nord del paes de Santa Maria e a sud del comun de Cremia. A l'è staa on comun indipendent fina al 1928, quand che l'è staa taccaa con Santa Maria. In del 1999 i duu paes hinn staa giontaa a Sant Abondi, e l'è nassuu el comun de San Sir. Ai temp di piev, Riscionegh a l'eva el center de la Squadra de Riscionegh.
Strada europea E35
La Strada europea E35 a l'è 'na strada europea che la quatta Paes Bass, Germania, Svìzzera e Itàlia. La conliga Amsterdam, Utrecht, Arnhem, Emmerich am Rhein, Oberhausen, Düsseldorf, Colonia, Wiesbaden, Francufort sül Men, Heidelberg, Karlsruhe, Offenburg, Basilea, Olten, Lüzerna, Altdorf, Belinzona, Lugan, Ciass, Comm, Milan, Piasensa, Parma, Modena, Firenz, Arezzo e Roma e l'è longa 1817 km.
La Joyosa
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
San Vito di Fagagna
San Vito di Fagagna (en furlà: Sant Vît di Feagne) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 1.617 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 202 ab./km². El cunfìna coi cümü de Coseano, Fagagna, Mereto di Tomba, Rive d'Arcano.
Weberwiese (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Serie A 2010-2011
La Serie A 2010-2011 a l'è staita qella del 109 edizion de la massima serie del campionad italian de folber (qell del 79 a giron uneg).
El campionad l'è stait vinjud da el Milan.
Su (Unix)
su l'è 'n comand di sistema Unix-like (comé Linux e MacOS) doperaa per cambià l'utent de 'na shell. L'è doperaa tipicament in la manutenzion, da root per mettes in di pagn de 'n utent normal e vice versa.
Cusano Mutri
Cusano Mutri l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 4.396 abitàncc, 'na superfìce de 58 km² e 'na densità de 76 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cerreto Sannita, Faicchio, Gioia Sannitica (CE), Guardiaregia (CB), Piedimonte Matese (CE), Pietraroja, San Lorenzello, San Potito Sannitico (CE).
Circondari de Comm
El Circondari de Comm a l'è staa vuna di division ministrativ de la Provincia, in tra el 1859 e 'l 1927. El confinava a ovest cont el Canton Tesin (distrett de Mendris e de Lugan), a sud-ovest cont el circondari de Vares, a sud con la provincia de Milan (circondari de Milan), a est cont el circondari de Lecch e a nord con la Provincia de Sondri.
I comun
In del 1867 el circondari l'era spartii inscì:
Cusina lombarda
La cusina lombarda la gh'ha dent di cusin di provinc divers per la soeu stòria e territori, cont prodott gastronomegh tipegh de la produzion agricola de la region.
Ona ròbba comuna la se ved intra i piatt che riven di prodott agricoi disponibel in funzion di sò risors naturai: i acqu di lagh e fiumm (e donca el pess d'acqua dolza), i pascoi (cont i prodott che riven dal lacc, la carna de boeu e de porscell), el ris e 'l formenton. Sora i maner de preparà e de cusina quest aliment chì, gh'hann avuu tanta influenza i dominazion che in del cors di secoi a gh'hinn staa in Lombardia: di celt ai roman, fin ai austriegh, spagnoeu e franzes. A l'è propri per questa reson chì, che i savorii polpett de carna coeusuda che i milanes ciamen "mondeghili", ciappen el nòmm di polpett catalan, che in quella lengua se ciamen apont mandonguilles.
La cusina lombarda a l'è caratterizzada di lungh cottur, di less ('me la cassoeula), di stuvaa, di intingoi (faa per compagnass cont la polenta), dal ris e di past repien, dal butter e dal lard.
A hinn specialitaa tipegh de la Lombardia: la busecca cusinada succia putost che in broeud, la luganega, la polenta oncia (ai formai e al butter), el tocch.
A gh'hinn anca dolz e bibit tipegh de cert pòst, 'me i nosciolitt e 'l vespetrò (d'origen savoiarda) de Canz; oltra che i varï tipp locai de fritol, che ciappen nòmm divers (cutiscia, cutizza, miascia, paradèll, tortèll, o alter) in baa ai ingredient e a la manera de preparai.
On alter piatt famos de la Valtelina a hinn i pizzoccher.
Cusina milanesa
La cusina milanesa a l'è comè ona sòrta de sòmma o de union di vari cusin locai, fouera, franch, i particolaritaa puu strimedament ligaa al territori dela region, che la part di vaj alpin e prealpin e la riva a la media e bassa pianura, di grand lagh finn finna la fassa di fontanij e al fiumm Po.
Franch, anca el capluoegh el g'ha i sò piatt locai che incoeu a vegnen ancamò cusinaa in restorant e trattori. Si come Milan a l'è ona cittaa cosmopolita a s'hinn desvilupaa element carateristegh di cusin mediterran, comè la pasta, e cusin internazionai che vegnen di tucc i pòst del mond.
Cusina brianzoeula e monsciasca
A l'è ona cusina squas inguaa a quella milanesa. Tipegh a hinn el risòtt a la monsciasca, caraterizzaa da l'uso de vin negher e tocchei de luganega, la sò tipega variant cont el zaffran (che la ciappa ispirazion dal risòtt a la milanesa), el minestron brianzoeula, la busecca, la luganega, la polenta oncia e la torta paesana de la Brianza, dolz tipegh di fest patronai di paesi de la Brianza, faa cont el lacc e 'l pan pòss. La torta paesana la gh'ha divers nòmm; intra i pussee famos a gh'hinn "torta da lacc" putost che "torta del michelacc".
Cusina comasca e lecchesa
La cusina comasca e quella lecchesa la se presenta cont i sò missoltin, agon del lagh seccaa e pressaa cont foeuj de agher, cont l'òcca a ròst e pollaster e fasan repien. Questa a l'è ona cusina che la s'ispira per la magior part a quella milanesa, ma che la subiss influenz di potent sceff de casada, che lavoren in di cusin di tant residenz de vileggiatura di scior. On element tipegh di cusin comasch e lecches a hinn i arborei, che a l'è on pess tipegh di lagh del nòrd Italia, friggiuu putost in carpion (o vera marinaa in de l'asee).
Cusina varesina e de l'Alt Milanes
I cusin varesin e de l'Alt Milanes a hinn compagn de quella milanesa. In de l'Alt Milanes i piatt tipegh a hinn i bruscitt (che se majen cont la polenta) e i luganegh. In di pòst arent a i lagh, la cusina a l'è compagna de quella comasca e lecchesa. Sora i collinn a hinn carateristegh l'orgiada (suppa d'orz), la polenta cavezzada, la polenta marinada e 'l ris in cagnon.f
Cusina bressana e bergamasca
La cusina de la Lombardia orientala la riflett la longa influenza de la dominazion veneta. Chì se poden trovà la famosa polenta e usej (polenta e osei), in de la version bressana, cont i usellin coeusuu al sped, o in de la version bergamasca, che la preferiss la cottura in d'ona biella. Anca di casoncej (casonsei), la pasta repiena de luganega putost che de salamm, a gh'hinn variant divers intra i dò provinc. La polenta a l'è probabelment la protagonista di quest cusin chì, e la gh'ha on ròll important in di primm piatt, in del compagnament di segond e anca in di dolz, con tant preparazion popolar che la ghe metten zuccher, oeuv, mel, frutta secca e fresca. Da regordà a hinn i oss del porscell faa andà a less cont la polentonna. El protagonista de la tradizion gastronomega bressana a l'è senza dubi el sped, gustos mes'ciozz de carn coeusuu per or cont butter e erba savia, impalaa sora on sped: i carn doveraa a hinn el pollaster, el porscell, el conili e i usellin, anca se la version pussee stimanda a l'è quella cont i usellin e 'l porscell. In de la cusina bergamasca a hinn, oltra, protagonist i formai (el talegg, el strachitunt e alter), el salamm, i foiade (pasta fresca de forma rettangolara) o i scarpinoeucc de Parr (scarpinöc de Par), de solet cont funsg putost che selvadegh.
Cusina mantovana, cremonesa e cremasca
La cusina de la Lombardia sud-orientala a l'è influenzada comè da la vesinanza de l'Emilia: gh'hann, infatt, cusin ch'a hinn somejant comè. Donca a gh'hinn past repien comè i marubin cremones, agnolin mantovan e i tortej de zucca.
A Crema e in del sò territori, situaa propri in mezz a la pianura lombarda, se poden trovà i tortej cremasch (cont on repien dolz a baa d'amarett), el salamm d'òcca, il formai Salva (D.O.P.) e la torta Bertolina a baa d'uga magiostra.
Mantova la gh'ha ona tradizion in de la coltivazion del ris e donca la gh'ha tant primm piatt a baa de ris, in particolar in de la sò forma sgranada a la pilòtta putost che compagnaa cont i pessin friuggiuu. Oltra, on piatt tipegh a l'è 'l lusc in salza. El dolz tipegh mantovan a l'è la torta sbrisolòna, che la gh'ha on nòmm che, fors, el vegn dal fatt che, si come a l'è ona torta secca, la se sfreguja comè inquand la se taja o intanta che la se maja.
Tipegh specialitaa cremones a hinn la mostarda senapada, comè compagnament del less, e 'l toron, fors inventaa in ocasion del matrimoni, ofiziaa a Cremonna in del 1441, del Francesch Sforza cont la Bianca Maria Viscont.
Cusina lodesana
A front del fatt che Lòd a l'è vesin comè a Milan, la cusina lodesana la gh'ha i sò particolaritaa definii de bon.
Saint-Cyr (FR-07)
Saint-Cyr l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Annonay-Nord, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
Cusina lombarda
Cusina pavesa
La cusina pavesa la gh'ha el sò piatt storegh in de la suppa a la pavesa, che se diss che a l'è nassuda per sodisfà, cont i pòcch ròbb che s'aveven, on regal e afamaa Francesch I de Francia. La cusina pavesa a l'è anca ona cusina de ris, cont el risòtt a la certosina, e de pess, pescaa in del Po e in del Tesin. Se pò minga desmentegà el salamm de Varz e i alter insaccaa comè la còppa, la panscetta e i coteghin. Da minga tant temp la s'è giontada la torta del Paradis, che l'è ona torta inventada in del 1928 dal pasticcer Enrich Vigon. Carateristegh a hinn poeu 'l stuvaa a la pavesa e i agnolòtt paves.
Saint-Cyr (FR-07)
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.12 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 304 méter a 'na altèsa màsima de 410 méter s.l.m.