cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pescasseroli
Pescasseroli l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de L'Aquila. El g'ha presapóch 2.124 abitàncc, 'na superfìce de 92 km² e 'na densità de 23 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alvito (FR), Bisegna, Campoli Appennino (FR), Gioia dei Marsi, Lecce nei Marsi, Opi, San Donato Val di Comino (FR), Scanno, Villavallelonga.
Karachi
Karachi (Urdu: کراچی; Sindhi: ڪراچي Karācī; in lumbard: Caraci) a l'è la cità püssee granda del Pakistan, e la capital de la pruvincia de Sindh. L'è sitüada sü la costa meridiunala del paes, sül Mar Arabegh. La gh'ha püssee de 12 miliun d'abitant (2007).
Feistritz am Wechsel
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Derf
Derv (nom ufizial in italian Dervio) l'è on comun de la Provincia de Lecch con, cont ona superfiss de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
El se troeuva a est del Lagh de Còmm e'l confina con la provincia de Còmm.
Forsì el ciappa el sò nòmm de la citaa grega de Delf (Delfoí/Δελφοί in Grech Antich) a causa de ona migrazion de colòni grech in quèsta region sòtta l'Imperi Roman.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Derf l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Festival de Sanrem 1954
El Festival de Sanrem 1954 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Saint-Romain-de-Jalionas
Saint-Romain-de-Jalionas l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Crémieu, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.65 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 194 méter a 'na altèsa màsima de 222 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Romain-de-Jalionas l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Territòri paves
Cont el termin de Paves de nòrma se intend tutta la Provincia de Pavia, ma in sens pussee stregg el correspond a voeuna di tre arei principal in di quai la se divid quella provincia chì, insema a l'Oltrepò e a la Lomellina. 'Sto territòri el catta dent la città de Pavia e la zòna che gh'è pussee streggiament legada.
El territòri del Paves l'è situaa a nòrd del Pò e per la maggior part a est del Tesin (a eccezion del territòri del Siccomari, che 'l se troeuva a òvest). L'è asquas tutt in pianura e l'è traversaa de l'Olòna, del Lambrett, del Navili Paves e del Navili de Bereguard. El confina coi provincc de Milan e Lòd.
Lohkirchen
Lohkirchen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Mühldorf am Inn. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 14.88 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Lohkirchen el se tróa a 'na altèsa de 490 méter sura 'l leèl del mar.
Villavallelonga
Villavallelonga l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de L'Aquila. El g'ha presapóch 1.004 abitàncc, 'na superfìce de 73 km² e 'na densità de 14 ab./km². El cunfìna coi cümü de Balsorano, Campoli Appennino (FR), Collelongo, Lecce nei Marsi, Pescasseroli, Pescosolido (FR).
Les Cassés
Les Cassés l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Castelnaudary-Nord, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.28 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 189 méter a 'na altèsa màsima de 323 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Les Cassés l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Murnigh
Murnigh (nom ufizial: Mornico Losana) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Murnigh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Far Lombard
L'associazion Far Lombard l'è un grup qe al se dedega a la produzion de material de interess editorial in lengua lombarda con l'ortografia Scriver Lombard, fondad ol 18 de otover del 2017. Vun dei fondador l'è l'istess Lissander Brasca, autor de l'ortografia.
Ativitaa
L'obietiv de l'associazion l'è la revitalizazion de la lengua lombarda, e la promœv ogne varietaa locala de la stessa. L'ha collaborad a dei projets editoriai, come La Pimpa la va a Milan e 'l fumet Fliça, e anca ol lunari In lombard 2022. A travers del so sit internet la rend disponibel del material de insegnament per l'imprendiment de la lengua e per i s'cietin.
L'ha curad la traduzion in lombard de Telegram (a travers de la piataforma ofiçala de traduzion) e Skype (qest'ultema in manera miga ofiçala), e la mantegn ol dizionari.lombard (ind linia, semper in ortografia SL). La organiza dei conferenze e inconter per i parlants, del viv o ind linia. L'è ativ anca ol Servizi lenguisteg, per consulenze in sui traduzion o in su l'us corret de la grafia.
Tornimparte
Tornimparte l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de L'Aquila. El g'ha presapóch 2.958 abitàncc, 'na superfìce de 65 km² e 'na densità de 46 ab./km². El cunfìna coi cümü de Borgorose (RI), Fiamignano (RI), L'Aquila, Lucoli, Pescorocchiano (RI), Scoppito.
Fabi Vares
El Fabi Vares (Fabio Varese in Italian; Vares, 1570/1575 - Milan, 1630) l'è staa on poeta lombard e vun di primm autor de la litteradura milanesa.
Biografia
De quell poeta chì se sa proppi poch e la pupart di notizzi biografigh vegnen de la soa opera. Nassuu, come se capis de voeuna di sò poesii, a Vares, el partegniva a ona famiglia sciora e 'l vegniva dopo de tre sorell. El gh'ha avuu ona fioeura che ha ciamaa Clara, proppi come la soa mader. A bon cunt, anca se l'era varesin, l'è semper vivuu a Milan, probabilment in de la zona del Verzee. L'è mort in del 1630 per la peste.
I oper
L'ha scritt ona serie de poesii (canzon e sonett) tutt in Milanes, robba de la qual l'era molto content: el pensava de vess riessii a fà vegnì important el Lombard, compagn de l'Italian, lengua litteraria de tutt i gent de la penisola. I sò poesii hinn polemigh e violent, indrizzaa però minga invers ai scior, ma a quei come lù, de la soa condizion. L'è consideraa ona sorta de poeta maledett ante litteram. Voeuna di caratteristigh de la soa poetiga l'è quella de scrivess di sonett e poeu respond.
L'ortografia
L'ortografia doperada del Vares la gh'ha giamò on quai caratter de quella classiga (ann prima de la codificazion del Prissian prima e poeu del Maggi), anca se l'è nananmò precisa. In particolar, el sonn oeu el gh'ha minga ona definizion ciara, anca se i moderni tenden a rappresentàll con la lettera û.
Interprogèt
<i> </i>
Stazion de Rheineck
La Stazion de Rheineck a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'è servida di e de 'n quaj servizzi de la S-Bahn de San Gall.
Gudiass
Gudiass (nom ufizial: Godiasco) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia, int l'Ultrepò Paves.
Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km². In del sò teritòri gh'è la famusa frasiòn de Sales.
Al cunfìna coi comün de Casalnoceto (AL), Sésma, Montsegal, Pont Niza, Pozzol Groppo (AL), La Riva, Roca Süséla, Volpedo (AL).
L'è a caval tra la Provincia de Pavia e quela de Lissandria, a metà de la Vala Stafura.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Gudiass l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Busano
Busano (en piemontés: Busan) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 1.365 abitàncc, 'na superfìce de 5 km² e 'na densità de 273 ab./km². El cunfìna coi cümü de Rivara, San Ponso, Favria, Barbania, Vauda Canavese, Oglianico, Front, Valperga,.
Barsenun
Barsenun (Bavares: Brixn; Talian Bressanone; Tudesch Brixen; Ladin Persenon o Porsenù; Latin Brixina; ciamada a nivel üfizial fin al 1919 Brixen am Eisack) a l'è un cumün de la Val de l'Isargh in Südtirol, un 40 chilometer a nord de Bulsan e 45 chilometer a süd de'l Pass de'l Brenner a la furcia intra l'Isargh e 'l Riensa. Barsenun, giamò menziunada int l'an 901 D.C. cunt el nom "Prihsna" a l'è la püssée vegia cità de tüt el Tirol, el lögh püssée impurtant de la Val de l'Isargh, e al didincö, cunt i sö 19.000 abitant, el ters cumün püssée gross de'l Südtirol. A l'e anca la sed de'l Vescuáa.
Unterbözberg
Unterbözberg a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 6.12 km², e al se tröva a una altitüden de 507 meter sura al livel del mar.
Autostrada A28 (Franza)
La  a l'è 'n autostrada de la Franza.
Unterbözberg
Unterbözberg is a municipality in the district of Brugg in the canton of Aargau in Switzerland.
Heddesbach
Heddesbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rhein-Neckar. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 8.21 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Unterbözberg
Storia
Unterbözberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1189 col nom de Bozeberch.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Heddesbach
El cümü de Heddesbach el se tróa a 'na altèsa de 204 méter sura 'l leèl del mar.
Burolo
Burolo (en piemontés: Bureul) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 1.349 abitàncc, 'na superfìce de 5 km² e 'na densità de 270 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chiaverano, Torrazzo (BI), Bollengo, Ivrea, Cascinette d'Ivrea.
Salice
Salice l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Cruzini-Cinarca, del circondàre (arrondissement) de Ajaccio e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 21.89 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 152 méter a 'na altèsa màsima de 1622 méter s.l.m.
Nicorav
Nicorav (nom ufizial: Nicorvo) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Albunes, Burghlavsàr (NO), Castarnöv, Saré, Murtara e Ròbi.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Nicorav l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Roberto Fiore
El Roberto Fiore (Roma, 15 de april 1959) a l'è 'n politegh italian, capo de Forza Nuova e fondator del moviment de la Terza via europea, cioè oppost sia al capitalism che al comunism. El se deciara verament fassista. In tra el 2008 e 'l 2009 l'è staa eurodeputaa per l'Italia.
Roccaraso
Roccaraso l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de L'Aquila. El g'ha presapóch 1.605 abitàncc, 'na superfìce de 50 km² e 'na densità de 32 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ateleta, Barrea, Castel di Sangro, Pescocostanzo, Rivisondoli, San Pietro Avellana (IS), Scontrone.
Unterendingen
Unterendingen a l'è un cumün svizzer del distret de Zurzach. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 3.45 km², e al se tröva a una altitüden de 387 meter sura al livel del mar.
Stazion de Joppolo
La Stazion de Joppolo a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Unterendingen
El cumün de Unterendingen a l'è tacaa ai cumün de Baldingen, Endingen, Lengnau, Tegerfelden, Würenlingen.
Stazion de Joppolo
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Erbeskopf
L'Erbeskopf a l'è ona scima de la Germania. Cont i sò 816 meter sora el nivell del mar, a l'è la scima pussee volta de la Renania-Palatinaa e de tutt la Germania a ovest del Reno.
Calaf
a l'è un comun de la provincia de Barcelona, cont una popolazzion de abitant.
Titol de Stat
On titol de Stat a l'è on'obbligazion fada de 'n Stat per finanziàss, de solit con la promessa de pagà on interess periodich e, a la fin, de pagà indree el valor nominal.
Frauenfeld
Frauenfeld a l'è una citaa svizzera, capital del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 27.4 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|manzína|El municipi de Frauenfeld miniatura|manzína|El castel de Frauenfeld El cumün de Frauenfeld al se tröva a una altitüden de 417 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aadorf, Bertschikon (ZH), Ellikon an der Thur (ZH), Felben-Wellhausen, Gachnang, Hagenbuch (ZH), Matzingen, Thundorf, Uesslingen-Buch, Warth-Weiningen.
Saint-Romain-de-Surieu
Saint-Romain-de-Surieu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Roussillon, del circondàre (arrondissement) de Vienne e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.71 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 240 méter a 'na altèsa màsima de 402 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Romain-de-Surieu l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Castion (VA)
Idrografia
Al confin tra Castion e Lòzza el va drent a l'Olòna el torrent Selvagna, alimentaa del Felisera e del riaa Gaslett. El riaa Mornaga el scorr tra i dò frazion del comun e 'l ciappa i aqui de la Marnetta, che la nass del Grian, del Dedree Còsta e del Canal, emissari del laghett per la pesca sportiva. El Mornaga el va dent anca lù in de l'Olòna, inscì 'me 'l Riaa di Selv e 'l Marubbi. Al confin tra Castion e Gornaa el passa el Valdessera, on alter di tributari de l'Olòna. Infin, a nòrd-òvest del territòri a troeuvom el Tenor.
Stòria
El paes l'è ricch de testimonianz stòrich e artistich. I cronista del temp hann registraa la presenza longobarda, de la qual l'è vegnuda, intorna al 1000, la famiglia nòbil che la pòrta el nòmm del sitt (Castion) e che l'ha dominaa el territòri almanch del 1028. Duranta i battali per el contròll del Sever, Castion la s'è trovada despess in di gioeugh de leanz politich cont i famili pussee possent che gestiven el poder local, cont el toeu part prima per i Torrian e poeu per i Viscont. De 'sto period a hinn i costruzion di mur del borgh, che se conserven domà in la part pussee alta del còll, la ròcca che la dominava l'Olòna (e che de quest l'era difenduda) e on bastion cont on pont mòbil.
La località la gh'ha on pòst in la stòria de l'art per avè ospitaa el pittor toscan Masolin, ciamaa del cardinal Branda Castion per pitturà el Palazz di Parent con la vista de la città ungheresa de Veszprém, indove che 'l prelaa l'era staa amministrador apostòlich (1410-1420), sòtta l'imperador Sigismond del Lussemborgh. De Masolin a hinn i Stòri de la Vergin (1435) in la Collegiada e i Stòri del Battista (semper in del 1435) in del Battistee.
La famiglia Castion l'ha consolidaa i pròppi radis e l'è rivada a ona certa prosperità econòmica, tanto che i sò member hann occuppaa grad alt di gerarchii europei: oltra al Branda Castion (1350-1443) a gh'è staa el Baldassarr (vun di umanista pussee important, autor del famosissim El Cortesan) e duu papa: Celestin V e Pio VIII.
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Castion l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Buriasco
Buriasco (en piemontés: Buriasch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 1.304 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 93 ab./km². El cunfìna coi cümü de Pinerolo, Scalenghe, Cercenasco, Macello, Vigone.
Castans
Castans l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Peyriac-Minervois, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Castans l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Festival de Sanrem 1955
El Festival de Sanrem 1955 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Maitenbeth
Maitenbeth l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Mühldorf am Inn. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 30.94 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Maitenbeth el se tróa a 'na altèsa de 609 méter sura 'l leèl del mar.
Stazion de St. Margrethen
La Stazion de St. Margrethen a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'è servida di e de 'n quaj servizzi de la S-Bahn de San Gall.
Ulévan
Ulevan (nom ufizial: Olevano di Lomellina) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Castel, Sargnagh, Murtara, Vlèss Ümléna e Zem.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Ulevan l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Fels am Wagram
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Dollberg
El Dollberg a l'è on bricch de la Germania. Cont i sò 695 meter sora el nivell del mar, a l'è la scima pussee volta del Saarland.
Moscova (metropolitana de Milan)
Moscova l'è ona stazion de la ligna M2 de la metropolitana de Milan. La sortìss in Piazza Moscova.
La struttura
L'è stada fada su in del 1978 'me slongament da Garibaldi a Cadorna. L'è, in del 2016, staja sarada per 2 mes per riparà i scar mobil.
Servizzi
I disabil pòden doperà la stazion. Scala mobil Biliettaria automatega Stazion videosorveliada
Cabrils
a l'è un comun de la provincia de Barcelona, cont una popolazzion de abitant.
Heddesheim
Heddesheim l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rhein-Neckar. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 14.71 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Heddesheim el se tróa a 'na altèsa de 101 méter sura 'l leèl del mar.
Madù
Madù (nòm uficiàl en italià: Madone) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem in del mèdia pianüra de l'Isola, che l'è chèl tòch de pianüra bergamasca che l'se tróa tra Ada e Brèmb.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 14 km de la sità e a 202 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bunàt Sóta, Botanüch, Chignöl e Filàch.
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Madù l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Bruzolo
Bruzolo (en piemontés: Bruzeul) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 1.336 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 111 ab./km². El cunfìna coi cümü de Usseglio, Condove, Chianocco, San Didero, San Giorio di Susa.
Nuara
Novara (parnonzia: Nuára; Piemontes: Noara; Italian: Novara; Franzes: Novare; Latin: Novaria) l'è el capploeugh de la Provincia de Noara, che la confina con la Lombardia. Ghe viven pussee de 105.200 abitant. L'è la seconda cittaa pussee granda del Piemont, dòpo Turin. Chì a lè parlaa on dialett lombard de transiziun col piemontes, comè anca in tuta la soa Provincia.
El cumün de Novara a l'è tacaa ai cumün de Caltignaga, Cambra, Casalin, Gajaa, Garbagna, Granòss, Nibiula, Armantin, San Pedar e Tracaa.
Unterentfelden
El cumün de Unterentfelden a l'è tacaa ai cumün de Aarau, Eppenberg-Wöschnau (SO), Oberentfelden, Schönenwerd (SO), Suhr.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
171
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Pescocostanzo
Pescocostanzo l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de L'Aquila. El g'ha presapóch 1.210 abitàncc, 'na superfìce de 52 km² e 'na densità de 23 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ateleta, Cansano, Palena (CH), Pettorano sul Gizio, Rivisondoli, Rocca Pia, Roccaraso.
Festival de Sanrem 1956
El Festival de Sanrem 1956 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Galeazz Maria Sforza
El Galeazz Maria Sforza (Fermo, 24 de genar del 1444 - Milan, 26 de dicember del 1476) l'è staa duca de Milan. L'era el primm fioeu del Francesch Sforza e de la Bianca Maria Viscont. A la mort del pader a l'era in Francia: ciamaa in patria de soa mader, el gh'ha 'vuu frontà on viagg pien de pericoi, perchè l'ha dovuu passà per i territori di Savoja, sò nemis. El 20 de marz del 1466 l'è rivaa a Milan: in di primm temp l'ha governaa con la Bianca Maria, ma col temp el sò caratter autoritari l'ha ruzaa la mader a 'ndà via de Milan. El par che proppi el sò caratter el sia staa vuna di reson de la soa mort: de fatti l'è mort per ona congiura de nobei milanes, che soportaven pu el sò fà de tirann. El 26 de dicember del 1476 l'è staa copaa de Gianandrea Lampugnan, Girolom Olgiaa e Carlo Viscont, arent a la Gesa de San Steven. El s'è sposaa con la Bona de Savoja: del matrimoni hinn nassuu ona motta de fioeu: Inoltra el gh'ha 'vuu anca di fioeu de foeura del matrimoni. De la Lucrezzia Landrian hinn nassuu: Con la Luzzia Marlian:
Fichtelberg (montagna)
El Fichtelberg a l'è ona scima di mont Ore. Cont i sò 1.214 meter sora el nivell del mar a l'è la scima pussee volta de la Sassonia.
Fischingen (TG)
Fischingen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 30.7 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Fischingen al se tröva a una altitüden de 625 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bichelsee-Balterswil, Eschlikon, Fischenthal (ZH), Kirchberg (SG), Mosnang (SG), Sirnach, Sternenberg (ZH), Turbenthal (ZH), Wila (ZH).
Castelnau-d'Aude
Castelnau-d'Aude l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lézignan-Corbières, del circondàre (arrondissement) de Narbonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.38 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 39 méter a 'na altèsa màsima de 121 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Castelnau-d'Aude l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
175
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Stazion de Au SG
La Stazion de Au SG a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Mettenheim (DE-BY)
Mettenheim l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Mühldorf am Inn. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 27.24 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Mettenheim el se tróa a 'na altèsa de 411 méter sura 'l leèl del mar.
Saint-Romans
Saint-Romans l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Pont-en-Royans, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.04 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 160 méter a 'na altèsa màsima de 863 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Romans l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Europa Verda
Europa Verda (Europa Verde in italian) a l'è stada 'na lista per i elezion europee del 2019 de adressa verda e progressista. L'era fada su de la Federazion di Verd, de Possibile, de Green Italia e di Verd del Sudtirol.
L'ha ciappaa el 2,32% e donca nissun segg: La gh'ha avuu, tra l'alter, 'na mezza scission degià che 'l Giuseppe Civati, leader de Possibile, l'ha lassaa la lista e l'ha dii che dent gh'è di esponent de estrema destra.
Loceri
Loceri (Lotzeri 'n lèngua sàrda) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, endèla Pruvìncia de l'Ogliastra. El g'ha presapóch abitàncc, 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 70 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bari Sardo, Ilbono, Lanusei, Osini, Tertenia.
Renato Corti
Renato Corti (Galbiaa, prìm de màrs 1936) l'è un Vèsc católic italián. Dal 19 de dièmber 1990 l'è el 123esim Vésc de Nuara.
Stèma e mótt
« Cor ad cor loquitur » - « El cör el parla al cör »
192
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Cabrera de Mar
a l'è un comun de la provincia de Barcelona, cont una popolazzion de abitant.
Großer Beerberg
El Großer Beerberg a l'è ona scima de la Foresta Turingia. Cont i sò 982 meter sora el nivell del mar, a l'è la scima pussee volta de la Turingia.
Brusasco
Brusasco (en piemontés: Brusasch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 1.663 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 119 ab./km². El cunfìna coi cümü de Crescentino (VC), Verolengo, Verrua Savoia, Monteu da Po, Cavagnolo, Moransengo (AT), Brozolo.
Rivisondoli
Rivisondoli l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de L'Aquila. El g'ha presapóch 686 abitàncc, 'na superfìce de 31 km² e 'na densità de 22 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barrea, Castel di Sangro, Pescocostanzo, Rocca Pia, Roccaraso, Scanno.
Heiligkreuzsteinach
Heiligkreuzsteinach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rhein-Neckar. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 19.61 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Heiligkreuzsteinach el se tróa a 'na altèsa de 261 méter sura 'l leèl del mar.
Uliva (PV)
Uliva (nom ufizial: Oliva Gessi) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Uliva l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Festival de Sanrem 1957
El Festival de Sanrem 1957 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
141
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Bruino
Bruino (en piemontés: Bruin) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 7.341 abitàncc, 'na superfìce de 5,59 km² e 'na densità de 1313 ab./km². El cunfìna coi cümü de Rivalta di Torino, Sangano, Piossasco.
Vittoria (metropolitana de Bressa)
Vittoria l'è 'na stazion de la metropolitana de Bressa, in la zona de. L'è arenta ai stazion de.
Interscambi
La stazion la gh'ha di interscambi cont i autobus zittadin.
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi.
Castelreng
Castelreng l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Limoux, del circondàre (arrondissement) de Limoux e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.02 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 244 méter a 'na altèsa màsima de 572 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Castelreng l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Raiano
Raiano l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de L'Aquila. El g'ha presapóch 2.973 abitàncc, 'na superfìce de 29 km² e 'na densità de 103 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castel di Ieri, Castelvecchio Subequo, Corfinio, Goriano Sicoli, Molina Aterno, Pratola Peligna, Prezza, Vittorito.
142
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Unterkulm
Unterkulm (Choom in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Kulm. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 8.89 km², e al se tröva a una altitüden de 466 meter sura al livel del mar.
El cumün de Unterkulm a l'è tacaa ai cumün de Dürrenäsch, Gränichen, Hirschthal, Muhen, Oberkulm, Schlossrued, Schöftland, Teufenthal.
San Peder
El Simon, ciamaa anca Peder, l'è staa vun di dodes apostoi del Signor. Pescador de la Galilea comè 'l sò fradell Andrea, l'è staa vun di primm discepoi a vess ciamaa del Gesù, e gh'è semper andaa adree per tutta la predicazzion. El gh'ha on roeul important in tucc quatter i Vangel. Dopo la Pentecost, el deventa el capp de la prima Gesa cristiana, e l'è semper lu a dervì el cristianesim ai conversion di pagan. La soa predicazzion le mena fina a Roma, indè che 'l moeur ai temp di persecuzzion del Neron. L'è veneraa 'me sant de quasi tutt i Ges cristiann: in quella catolega, in particolar, l'è consideraa el primm Papa, e tucc i pontefis se consideren sò sucessor. L'è 'l patron di fornee, becchee, pescador, cordee, bagatt, piccapreja, oltra che de la città de Roma.
Unterkulm
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Stazion de Heerbrugg
La Stazion de Heerbrugg a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'è servida di e de 'n quaj servizzi de la S-Bahn de San Gall.
Montan e Luscin
Montan (nom ufizial in italian: Montano Lucino) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta, cont ona superfiss de 0 km² e ona densità de 0 ab./km². I duu paes principai s'hinn unii insemma in del 1928.
Saint-Sauveur (FR-38)
Saint-Sauveur l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Saint-Marcellin, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
Montan e Luscin
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Montan (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Saint-Sauveur (FR-38)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Niederbergkirchen
Niederbergkirchen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Mühldorf am Inn. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 24.70 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Saint-Sauveur (FR-38)
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.42 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 160 méter a 'na altèsa màsima de 301 méter söl leèl del mar.
Niederbergkirchen
El cümü de Niederbergkirchen el se tróa a 'na altèsa de 489 méter sura 'l leèl del mar.
143
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Brozolo
Brozolo (en piemontés: Breuso) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 434 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 54 ab./km². El cunfìna coi cümü de Verrua Savoia, Brusasco, Moransengo (AT), Robella (AT), Cocconato (AT).
Moltras
Moltras (nom ufizial in italian: Moltrasio) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta, cont ona superfiss de 0 km² e ona densità de 0 ab./km². El paes l'è situaa in sul Lagh de Còmm, al confin cont el Canton Tisin (comun de Brencia).
Origin del nòmm
Moltras el ven del Comasch mòlta, che 'l voeur dì "malta". De fatt i abitant del loeugh ciamaven inscì i important stratificazion geològich che anca al dì d'ncoeu seguten a colpì l'oeugg. A partì del XI secol, in la region el ven traa foeura del material de costruzion che l'è ciamaa "ol sass da Moltras". La terminazion -as l'indica la funzion che l'era dada a on strument ò a on loeugh: varda anca fornas e Menas (sitt indove se menen i tronch d'alber per la flottazion successiva in sul Lagh de Còmm)
Cabrera d'Anoia
a l'è un comun de la provincia de Barcelona, cont una popolazzion de abitant.
Moltras
Stòria
Sul territòri de Moltras hinn staa faa di retrovament archeològich: on segurin de ramm de circa 2000-25000 ann fa, on paviment roman a mosaich e on quaj alter oggett.
Festival de Sanrem 1958
El Festival de Sanrem 1958 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Felben-Wellhausen
Felben-Wellhausen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.3 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Sainte-Lucie-de-Tallano
Sainte-Lucie-de-Tallano l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Tallano-Scopamène, del circondàre (arrondissement) de Sartène e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 25.57 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 60 méter a 'na altèsa màsima de 844 méter s.l.m.
Moltras
Stòria
In del 1292 el paes l'ha ciapaa el titol de borgh e in del 1405 la cittadinanza comasca, che la portava vari privilesg ai abitant. In del 1522 l'ha subii on sacchegg de part de la rival Torn e l'è staa colpida durament de la pesta del 1630. Duranta la Segonda Guerra Mondial, i montagn de Moltras hann vist l'azion di partisan de la Brigada Garibaldi.
Felben-Wellhausen
El cumün de Felben-Wellhausen al se tröva a una altitüden de 395 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Frauenfeld, Hüttlingen, Pfyn, Thundorf, Warth-Weiningen.
Moltras
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Moltras l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Felben-Wellhausen
El cumün l'è staa istitüii in del 1983 de la fusion dei ex cumün de Felben e Wellhausen.
Promana
Premana (in valsasnatt: [pro'manɛ]; nom ufizial in italian Premana) l'è on comun de la Provincia de Lecch con, cont ona superfiss de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
El confina con la Provincia de Sondri e l'è el "capploeugh" de la Val Varron.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Promane l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Ferschnitz
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Carnaa-Oeus
La Stazion de Carnaa-Oeus l'è 'na stazion ferroviaria regionala de la Lombardia, doperada anca del servizzi ferroviari suburban de Milan, sita in la città de. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de.
Nicola del Liechtenstein
El Nicola del Liechtenstein (Nikolaus Ferdinand Maria Josef Raphael von und zu Liechtenstein, Zurigh, 24 de ottober 1947) a l'è 'n diplomatich del Liechtenstein, a longh ambassator in la Santa Sed. L'è 'l fredell minor del Prenzip Regnant Giovann Adamm e l'è maridaa cont la Margherita del Lussemborgh.
Helmstadt-Bargen
Helmstadt-Bargen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rhein-Neckar. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 27.95 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Carbun
thumb|180px|Un toch de carbun El Carbun (anca Carbon o Carbù) a l'è un cumbüstibil fossil solid de culur negher o marun scür che'l se tröva in di rocc sedimentari. Anca lü'l se pö cunsideraa una rocia sedimentara, e l'antracite adiritüra una rocia metamorfiga perchè l'ha passaa un'espusiziun a temperadür e pressiun grand. El carbun a l'è faa per la püssee part de carboni e una quantità variabila de alter element 'me el sulfer, idrogen, ussigen e azot. El carbun al gh'ha urigin de la sedimentaziun de strat de piant e alter rest vegetaj, che prutegiüü de la biodegradaziun e de la ussidaziun de l'aria, s'hinn trasfurmaa dopu d'un frach de temp in del carboni.
Helmstadt-Bargen
El cümü de Helmstadt-Bargen el se tróa a 'na altèsa de 219 méter sura 'l leèl del mar.
Sólsa
Sólsa l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem mia de luntà dal fiöm Ada in del mèdia pianüra de l'Isola, che l'è chèl tòch de pianüra bergamasca che l'se tróa tra Ada e Brèmb.
Carbun
El carbun a l'è la funt principala d'energia per la prudüziun d'eletricità in del mund (pressapoch el 40%).
Sólsa
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Introeubi
L'è tacaa ai comun de Barz, Gerola Alta (SO), Pastur, Promane, Premaluna, Valtorta (BG).
Sólsa
Ol paìs l' se tróa a 15 km de la sità e a 254 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Calösch, e Medulàch.
Introeubi
L'è el center stòregh e'l paes pussee important de tutta la Valsassina.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Introeubi l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Sólsa
De èt
Ol castèl medieàl di Coleù 'ndóe 'n del 1400 l'è nasìt pò 'l gran condotiéro Bartolomé Coleù.
Autün
thumb|right|L'Autün dal [[Giüsèp Arcimbòld]] L'autün (otörno, atùno ó utùen in lumbard uriental; brüma, bruma o brima in ussulan) l'è vüna d'le quator stagión dell'an. Gh'è dü tipi d'autün: quel astronomich e quel meteorologich.
144
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Autün
Autün Astronomich
L'autün astronomich ind el emisfér bureàl l'inissia el dì dell'equinossi d'autün, el 22 o el 23 setembor, e'l finìss el dì dal solstissi d'invèrn, el 21 o el 22 disembor. Fin a cal mumént chi, la part ilüminàda e le ure de lüs i calun. El 22 o el 23 setembor (in bas al dì dell'equinossi d'autün) i rag dal sul i en drit a l'equatùr e'l circul d'ilüminassión el passa par i poli.
Žitovlice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
Brosso
Brosso (en piemontés: Bròss) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 474 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 43 ab./km². El cunfìna coi cümü de Tavagnasco, Traversella, Borgofranco d'Ivrea, Quassolo, Trausella, Meugliano, Lessolo, Vico Canavese.
Sólsa
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sólsa l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Autün
Autün Meteorologich
L'autün meteorologich inissia invece el prim dì de setembor e'l finìss el 30 nuembor. Vegn donca cunsiderada cume la stagión che la cumprénd i tri mes de setembor, utubor e nuembor ind el emisfér nord, o quela che la cumprénd i mes de mars, aprìl e mag ind el emisfér süd.
Saint-Savin (FR-38)
Saint-Savin l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Bourgoin-Jallieu-Nord, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 24.55 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 216 méter a 'na altèsa màsima de 403 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Savin l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Svìzzera
La versiun latina del sò nom ufizial: Confoederatio Helvetica, la cunsent da catà minga föra vüna di quatru lengui ufizial. La sua abreviaziun: CH, a l'è quela che se dövra per identificà i dumini web che se referissen a la Svizera a l'Internet.
thumb|left|150px|Ul Grosse Scheidegg
Storia
In del 1291, di representant di trii cantun d'Üri, Svitt e Unterwald a firmen la Carta de l'Alianza, che i üniss in de la lüta cuntra el guvernu di Asburgh, che a quel temp el cuntrulava el tron tudesch imperial del Sacru Imperi Ruman. In la bataia de Morgarten del 1315, i Svizer a baten l'esercit di Asburgh secüranduss inscí una semi-independenza cume Cunfederaziun Elvetica.
La Svizera l'adota una custitüziun federal in del 1848, refurmada prufundament intal 1874, che la stabiliss la respunsabilità federala par la giüstizzia, la defesa e 'l cumerc. A partì da alura, l'è cuntinua la süperiurità pulitica, ecunomica e suciala che l'ha caraterizaa la Svizera.
I Svizer a hin cugnusüü per la sua storica neutralità e par avè minga participaa militarment ai guer mundial. In del 2002 la Svizera la regiung pienament i Naziun Ünii.
Guvernu e pulitica
La strütüra da l'urganizaziun pulitica de la Svizera la se basa sü trii nivei: Cumün, Cantun e Cunfederaziun. Quest trii ambit i gh'ha una ampia autunumia. In cas de dübi, la presa de decisiun la gh'ha lögh in de l'ambit cantunal o cumünal. Questa circustanza la permet che 'l nivel püssee a val da la sfera pulitica naziunala, el Cumün, el gh'abia anca un alt spazzi d'autunumia. I materii che 'l Cumün l'è minga in cundiziun de regulamentà deperlüü a hin avucat dal Cantun, i cumpetenz del qual, al sò turn, a hin cumplementaa da quii de la Cunfederaziun. Questa atitüdin de cuurdinaziun e süport se ciama sübsidiarietà, e l'evita la prepunderanza d'una aministraziun centrala e la cunced dumà aziun de süport a la Cunfederaziun.
Cunt urigin in del termin latin "confœderatio", el cuncet de federalism el gh'ha cume finalità l'üniun de ent statal equiparabil, la suvranità de la qual la gh'ha da ra l'è garantida da l'istessa. El federalism svizer se carateriza pel sò interess a mantegnì l'autunumia di Cantun, la qual cossa la süpon un principi de la gestiun pulitica del paes: ciapà el nümer de decisiun püssee grand che se pöö in d'una forma des'centralizada.
El püssee alt pudè legislativ l'ustenta l'Assemblea Federal (el parlament), che l'è cumposta da dò Camer (el Cunsei Naziunal e 'l Cunsei di Stat).
I drecc e i cumpetenz de tücc düü i Cunsei a hin identich. I Parlamentari desenvilüpen i sò atività pulitich paralelament a la sua vita prufessiunala e se reünissen nurmalment quatru völt a l'an int i sessiun urdinari (vöna ogni trii mes), che a düren tre setiman.
El Guvernu de la Svizera a l'è cumpost da un Culegi, che in alter paes a l'è equiparabil al Gabinett o al Cunsei di Minister; el cunsist de set member e 'l se ciama Cunsei Federal. Quest organ chì al custitüiss, dal 1848, l'esecütiv naziunal. Ogni an, vün de quest set member a l'è cataa föra cume President del Cunsei e del stat; de tüta manera, a l'esercita dumà una funziun representativa.
I Svizer cun drecc a vutà poden inflüì sü la marcia de la Cunfederaziun e di Cantun minga dumà a travers i eleziun, ma anca fasend üs de düü strüment: l'iniziativa e 'l referendum. Di Cantun hinn ciamaa per di resun storegh mezz cantun.
Urganizaziun puliticu-aministrativa
center|700px La Cunfederazziun Elvetica la se divid in 26 cantun: I cantun a hin dividüü in 2889 cumün. Ogni cantun el gh'ha la sua propia custitüziun, pudè legislativ, guvernu e curt.
Geugrafía
El paesagg svizer a l'è caraterizaa dai Alp, 210px|right|thumb|Alphubel un'alta cadena muntagnusa che la passa a travers de la zona central e del süd del paes. Tra i alt pich di Alp Svizer a gh'è 'l Pich Dufour che 'l tuca i 4.634 meter sura el nivel del mar. In de Pich Dufour sa tröven nümerus valad e giazzee. Da 'stu lögh i vegnen föra un quaj di fiüm principal da l'Europa, tra i quaj el Renu, el Rodan, l'En, e 'l Tesin; quij fiüm chì a riven fin a di lagh cume per esempi el Lagh Leman, el Lagh de Zürigh, el Lagh de Neuchâtel e 'l Lagh de Custanza. La partida nord de la Svizera, la püssee pupülada, l'è anca püssee averta; de tüta manera l'è mediament muntagnusa. El clima svizer a l'è nurmalment temperaa, però al pöö varià un bell poo secund la lucalità, a partì dal clima sever de l'alta muntagna fin a rivà al dulz micru-clima insübrich de la part süd. 500px|thumb|center|Panurama da la [[Madonna dal Sass a Lucarnu in del Canton Tesin ]]
Ecunumia
Malgraa l'assenza da resurs natüraj, l'ecunumia svizera la figüra tra i püssee prosper e desvilüpaa del mund. Urientada ai servizzi, cume i banch e i sicüraziun e la mecanica de precisiun, el paes el prudüss suratüt di ben cunt un fort valur giuntaa. El nivel de vita a l'è vün di püssee elevaa in Europa. De pü, la sua stabilità e neutralità i han traa un gran nümer de capital furest e d'urganizaziun internaziunal cume l'Urganizaziun di Naziun Ünii.
Da tradiziun, la prima part da l'ecunumia svizara che s'è svilüpada l'è quela tesila: la lauraziun di pagn, sura tüt in dal Cantun da San Gal e da Zürich. Cul pasà di agn l'indüstria tessila l'è quasi scumparida: la Svizara la s'è specializada, a l'incuntrari, a fa i machin par ul tesil (i telar mecanich, par esempi). Da quela indüstria chi, l'è nassüü quela da precisiun che anmò incö la vegn ricugnussüda ca l'è impurtanta.
A Basilea s'è svilüpaa l'indüstria chimica, a la fin dal Votcent e in di prim dal Nöfcent. Prima da la prima guera mundiala l'eva un quint da quela tudesca, ma l'eva istessa, par grandeza, da quela da tüt i paes da l'Europa metüü insema. Dopo la segunda guera mundiala, l'indüstria chimica la s'è cuncentrada süla prudüziun da medisinn. I impres püssee gross e cugnussü a hinn la Novartis e la Roche, che lauran tantu föra da la Svizara.
In dala Svizara rumanda ul desvilüp ecunomich l'è stai tantu inflüenzaa da la Rifurma di Prutestant. A Ginevra a hinn nassüü i prim banch specializaa in dala gestiun di patrimoni privaa e in dal investiment in dal debat püblich di Stat (Piemuntes-Savoia, frances, danes, ...). I banch s'hinn desvilüpaa ben parchè i Rifurmaduu da Ginevra (suratüt ul Calvin) metevan mia da limit a l'interes sü i debat e sü i danee prestaa. Ultra ai banch, ala fin dal Ses'cent i è rivaa in Svizara i prutestant che scapava di catolich frances, che an purtaa scià l'indüstria di urelocc. Ala fin dal Nöfcent l'indüstria di urelocc l'eva in crisi e sa pensava da liquidala, da vendigala ai Giapunes. Però un imprenditur mez american e mez libanes che al stava in Svizara, ul Nicholas Hayek, l'è riüssii a rimetala in urdin: l'ha creaa la Swatch (una parola che la vegn da Second e Watch), la fabrica specializzada a fa di ureloc da plastiga, tantu culuraa, mia tantu custus, ma che i funziona ben. E par che l'è riüssii.
L'indüstria di rop da mangià la fa anca part da la tradizun svizara: chi i gent di munt an sempru lauraa ul lacc e par conserval favan ul furmacc. Anmò in dala svizara rumanda a i incuminciaa a mercia sü ul lacc cul cacao e i nisciöl e an fai ul ciculat. La Svizara la s'è propri cuncentrada süla lauraziun dal lacc e tra i do guer mundiai l'a cuminciaa a fa ul lacc in pulbura da vendigh ai suldaa american e ingles. Pöö l'ha pensaa da fa ul cafè cuncentraa da slunga là cun l'aqua. L'eva la Nestlé che l'ha fai un Nescafé. Mo l'è vüna di impres püssee gros da rop da mangià.
Dala fin dal Votcent i Svizar an cumincià a urganizà ul setur türistich: i prim che vegneva scià evan i Ingles che vureva vidè i muntagn. L'è stai l'ucasiun da fa ammò püssee bel ul paes (da tegnal bel net, mia rüinal cun trop custrüziun, cüral) e da met in cantier i feruvii di muntagn (cum'è la Feruvia Retica, che mo' l'è patrimoni da l'UNESCO). In dal Nöfcent è rivaa sempru püssee türista che sura tüt vurevan scià: s'è svilüpaa suratüt i post di Grisun (Davos, Arosa, San Moritz), in dal Oberland bernes (Interlaken, Spiez) e in dal Goms.