cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laconnex
Laconnex a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.83 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Nivili Langosch
El Nivili Langosch, che localment l'è conossuu domà comè Nivili (in italian: Naviglio Langosco) a l'è on canal artifizzial de la Lombardia e del Piemont. A l'è alimentaa del fiumm Tesin, e la soa fonzion l'è quella de bagnà i campagn del Noares e de la Lumellina. A l'è staa faa in del XVII secol, per vorè del cont Guido Langosco. I lavorà per fall su hinn staa faa in tra el 1613 e 'l 1665, progettaa del Peder Antoni Barca.
Laconnex
El cumün de Laconnex al se tröva a una altitüden de 440 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Avully, Avusy, Bernex, Cartigny, Soral. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Nivili Langosch
El sò percors el scomincia in Provincia de Noara, a nord del pont de Turbigh: el traversa i comun de Gajaa, Rementin, Tracaa e Sceran; rivaa in de la Provincia de Pavia, el bagna Cassoeu, Vigeven (indè che 'l passa de soravia al Terdobbi) e Gambolò. Lainscì el Nivili el se esauriss, e 'l va dent a on bell numer de ronsg.
Region de Košice
La  ( in slovach) a l'è 'na region de la Slovachia, in pè del, con capital.
La gh'ha dent i distrecc de e 'l so president a l'è ol. La confina con.
Autovia A-10
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Brunegg
Brunegg a l'è un cumün svizzer del distret de Lenzburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 1.56 km², e al se tröva a una altitüden de 423 meter sura al livel del mar.
ID&M
Partecipant del 15 de utuber
Collettivo Mazzulata, Effetto Loto, Gianluca Grossi, Gio De Sfàa e i Fiö dela Serva, Malghesetti, Lissander Brasca, Luciano Ravasio, Ornella Fiorini, Roberto Sironi, Sulutumana, Trenincorsa, Longobardeath.
Brunegg
El cumün de Brunegg a l'è tacaa ai cumün de Birr, Birrhard, Mägenwil, Möriken-Wildegg, Othmarsingen.
ID&M
Partecipant a la final
Enrico Ruggeri, Francesco De Gregori, i Tazenda, Teresa De Sio, Simone Cristicchi e Il Coro Dei Minatori Di S.Fiora, Andrea Mirò, Luigi Maieron, Lou Dalfin, Davide Van De Sfroos, insema ai quater ch'hann vingiüü la gara del 15 de utuber.
Ligam de föra
Sit ufizial
Alanno
Alanno l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 3.742 abitàncc, 'na superfìce de 32 km² e 'na densità de 117 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cugnoli, Manoppello, Nocciano, Pietranico, Rosciano, Scafa, Torre de' Passeri, Turrivalignani.
Stat satellit
Per Stat satellit se intend on Stat che, nominalment sovran e inscì recognossuu de la Comunitaa Internazionala, l'è in realtà sotta l'egemonia de 'n alter Stat pussee grand e potent.
Doperaa per i primm voeult intorna al 1916, a l'è staa doperaa soratutt per i liaa de l'Union sovietega del patt de Varsavia, che dependenven proppi tant de Mosca, e anca de la Mongolia e de la Republega Popolar Tuvana, prima che la fuss ciappada dent de l'Union. Oltra la cortina de ferr Mosca la ciamava stat satellit i Stat che giraven intorna a l'Ass, che a Occident eren ciamaa Stat client.
Petrovice (Pardubice)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Bolognano
Bolognano l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 1.266 abitàncc, 'na superfìce de 16 km² e 'na densità de 79 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caramanico Terme, Castiglione a Casauria, Salle, San Valentino in Abruzzo Citeriore, Scafa, Tocco da Casauria, Torre de' Passeri.
Ortografia genovesa
L'ortografia genovesa, doperada anca per scriv giò in di alter variant del Ligur, la gh'ha i istess fondament de quella piemontesa e de quella milanesa; compagna de quei là, la gh'ha la soa ispirazion de la litteradura local, che poeu col temp l'ha mudaa on quai di sò aspett e caratteristigh.
Alter robb
Compagna de l'ortografia milanesa, anca quella genovesa la dopera i consonant doppi. El trattin /-/ el ven doperaa per separà ona quai robba, come la preposizion articolada a-o (cioè "al"). On temp la vegniva scritta ona R che adess la se sent pù. Donca a gh'avevom:
Staňkovice (Boemia central)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kutná Hora.
Stazion de Fossalta di Piave
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Legnon
El Legnon o anca Pizz Legnon o domà la Pizza (in del dialett de Promana: [li'ɲoːŋ] ; in del dialett de la val Tarten: [pets le'ɲuː] ; in del dialett de Pont: [le'ɲoŋ] ; in dialett de Delebi [la'pitsa]; in italian: Monte Legnone) l'è ona montagna di Alp Orobi alta 2.609 meter. L'è la montagna pussee alta de la Provincia de Lecch e de la banda occidental di Orobi. El gh'ha ona forma a piramid e 'l se troeuva in mezz tra el Lagh de Comm e la Valtellina, che inscì l'è separada anca de la Val Varron (voeuna di vall laterai de la Valsassina). Anca se l'è minga ona montagna de quei pussee interessant per l'alpinismo, l'è frequentada assee per i escursion, anca perchè de lì in scima se ved on gran bell panorama: el se pò vedè tutt el Lagh de Comm, tutta la Valtellina e ona bella porzion di Alp fina al Mont Rosa. Pussee a ovest la se troeuva ona scima pussee pinina (1711 meter) ciamada Legnoncin. Compagn de tanti alter montagn del nord Italia, anca per el Legnon varen i duu proverbi (in contraddizion tra de lor): "Quand el Legnon el gh'ha el cappell, lassa la ranza e ciappa el rastrell."
Pedro Enríquez de Acevedo
El Pedro Enríquez de Acevedo y Toledo, cont de Fuentes de Valdepero (Zamora, 18 de settember del 1525 - Milan, 11 de luj del 1610) a l'è staa on general e politegh spagnoeu.
Vita
L'era el fioeu del Diego Enríquez y Guzmán, e l'ha ciappaa el cognomm de la miee, l'ultema fioeula di cont de Fuentes. A l'è staa al servizzi del re Filipp II de Spagna, e l'ha combattuu in Portogall cont el Duca de Alba. In del 1582 el gh'ha 'vuu el comand supremm di armad spagnoeul. In del 1591 l'è staa mandaa in di Paes Bass, per daggh ona man ai governador spagnoeu del territori. In del 1595-1596 l'è staa lu el governador pro tempore: ma l'era tropp sever, e donca el re l'ha pensaa de sostituill. El re Filipp III l'ha mandaa in Lombardia, e lainscì l'è deventaa el governador de Milan. Anca lì el s'è faa cognoss per el sò vess sever, e l'ha combattuu despess contra i Venezzian. In del 1605 l'ha faa mett in pee a Colegh, al confin con la Valtolina grisona, on fort che ancamò adess (anca se l'è in ruvina) l'è cognossuu comè "fort de Fuentes", per preparà la guerra che la saria s'cioppada in del 1620, des agn dopo la soa mort.
Galbárruli
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Stazzion de Campo Reggiano
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Pennin Central, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Stazion de Ponte-Casalduni
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Cespedosa de Tormes
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de San Donà di Piave-Jesolo
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Republega de Crimeja (Russia)
miniatura|drita|Bandéra de la Crimeja La Republega de Crimeja (in russ: Республика Крым, Respublika Krym; tatar de Crimeja: Къырым Джумхуриети, Qırım Cumhuriyeti; in ucrain: Республіка Крим, Respublika Krym) l'è vuna di republegh de la Russia che, insema a la cittaa federala de Sebastopoli, la fa su el Distrett Federal de la Crimeja locaa in la penisola de la Crimeja.
I lengov offiziai hinn el russ, l'ucrain e 'l tatar de Crimeja, lengua arenta al turch. La gh'ha 1 963 008 abitant e 'l sò governador l'è 'l Sergej Aksënov
Division amministrativa
La Crimeja l'ha suttaa a droeuvà la division de la Crimeja ucraina, con la division in 25 entitàa: 14 rajon e 11 Municipalitàa.
Měcholupy (Ústí nad Labem)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Distret de Sátoraljaújhely
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Petrovice II
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kutná Hora.
Galilea (Spagna)
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Region de Nitra
La  ( in slovach) a l'è 'na region de la Slovachia, in pè del, con capital.
La gh'ha dent i distrecc de e 'l so president a l'è ol. La confina con.
Autovia A-11
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Brittoli
Brittoli l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 414 abitàncc, 'na superfìce de 15 km² e 'na densità de 28 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capestrano (AQ), Carpineto della Nora, Civitaquana, Corvara, Pietranico, Vicoli, Villa Santa Lucia degli Abruzzi (AQ).
Strada nazzional 60 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa km.
Distret de Sárvár
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Brugg
Brugg (Bruga in latin) a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 56 km², e al se tröva a una altitüden de 52 meter sura al livel del mar.
El cumün de Brugg a l'è tacaa ai cumün de Gebenstorf, Habsburg, Hausen, Riniken, Rüfenach, Schinznach-Bad, Umiken, Untersiggenthal, Villigen, Villnachern, Windisch.
miniatura|nissön|520px|Brugg Mainstation miniatura|nissön|520px|[[Fasnacht in Brugg]]
Stazzion de Pietralunga
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Pennin Central, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Chagarcía Medianero
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Duca
thumb|El [[Gian Galeazz Viscont, primm Duca de Milan]] El Duca (del latin Dux) a l'è el titol nobiliar, che 'l pò vess sovran, daa al càpo de 'n ducaa. A l'è de solit sotta al titol de Re, de Prenzip ereditari e de Granduca e sora al titol de Marches, Prenzip regnant e Cont.
Senés
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Distret de Sárospatak
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Santa Fe de Mondújar
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de San Stino di Livenza
La Stazion de San Stino di Livenza a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Casasci
Casasc (Casasci in del dialet lucal; Casacce in italian) l'è vöna di dò fraziun del cumün valtelines de Ciür, in Pruvincia de Sundri. I sò abitant hin i casascin.
Stazion de San Stino di Livenza
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Bedő
a l'è un comun del Distret de Berettyóújfalu, cont una popolazzion de abitant.
Region de Prešov
La  ( in slovach) a l'è 'na region de la Slovachia, in pè del, con capital.
Autovia A-12
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Cològn (BG)
Cològn söl Sère (nòm uficiàl en italià: Cologno al Serio) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la média pianüra bergamasca sö la ria a drécia del Sère.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 14 km de la sità e a 165 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Brignà, Ghisalba, Martinènch, Morèngh, Romà, Spirà e Örgnà.
De èt
Ol paìs vècc, medieàl e fortificàt, che l' presènta amò 'ncö quàter pórte-tur sö i quàter ingrès al paìs e che amò 'ncö l'è sicrundàt dal fosàt medieàl.
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cològn l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Pastviny
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Distret de Sárbogárd
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Gallinero de Cameros
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Líšťany (Ústí nad Labem)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Stazzion de Mocaiana
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Pennin Central, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Gimileo
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Jussy (GE)
Jussy a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.33 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
miniatura|manzína|200px|Jussy El cumün de Jussy al se tröva a una altitüden de 470 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gy, Juvigny (FR-74), Machilly (FR-74), Meinier, Presinge, Saint-Cergues (FR-74). La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Santa Cruz de Marchena
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Potěhy
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kutná Hora.
Arianesim
L'arianesim l'è stait un important moviment ereteg, nassid ind el IV secol d.C. in Orient, e spantegads anc'pò in Ocident ind la segonda metaa del medem secol. Al g'ha havud una granda difusion sovertœt intra i popolazion jermanege.
Brazz (mesura)
El brazz (in lombard setentrional: [brats]) l'è ona veggia unitaa de mesura che se doperava on temp in Lombardia (per esempi a Novaa). La corespondeva pu o manch a 60 centimeter.
Arianesim
Dotrina
Segond l'arianesim ol Crist al saress mìa ol real Fiœl del Signor, ma adoma la plœ granda di so creature, e donca cond una natura diversa e una autoritaa inferior.
Cilleros de la Bastida
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Arianesim
Storia
Ol nom al vegn dal so fondador, Ario (256-336), un prevost de Lissandria d'Ejit. L'è stait jœdicada eretiga dal prim Concili de Nicea del 325. La radicalitaa di afermazion anti-ariane i ha però portad di oltre discussion ind la cristianitaa, e donca l'imperator Costanz II l'ha convocad di olter concili, qe i ha ciapad di decision plœ moderade. Ind el mentre l'arianesim al perdiva vitalitaa in Ocident, ma al restava fort in Orient.
La fin de l'arianesim ind el Impero Roman al riverà adoma con l'imperador Teodosio I, qe l'ha convocad ol prim Concili de Costantinopoli (381). I resterà adoma di picole comunitaa qe i riverà a cambiar anc'pò ol rito del batesim.
Ind el mentre però, grazie al predicar del vescov goto Ulfila, tants popoi jermaneg i s'era convertids dal paganesim al cristianesim arian, e qesta diferenza la sarà vun di problemi de l'integrazion coi romaneg dopo i invasion barbarege. Adoma intra ol VI e l'VII secol, un poo a la volta, ga sarà anc'pò la so conversion al catolicesim, e l'arianesim al scomparirà.
Lubenec
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Bosch Sarzé
El Busch Cerzin (Bosch Sarzé in del dialet lucal; Monte Ceresino in italian) l'è un col de l'Ultrepò Paves. A l'è alt 433 meter. L'è vün di prim col de la Pruvincia de Pavia se se partiss del nord e l'è sitüaa in sü la scima de dò valad: quela del Ril (che la va giò fina a Castegg) e quela del Ril San Zen, che la riva fina a Cruvin. Inultra el limita la val del riaa Cupa.
El ciapa el nom del busch de latiföj (rugur e castegn, cunt un sotbusch de röv) che le quata. Sura i sò fianch a gh'è di vignee. Ai pee del col se tröven: Vöna di particularità de quela culina chì l'è che la se pò vedè quasi depertüt in de la Pruvincia de Pavia, e anca un poo föra di sò cunfin.
Strada nazzional 10 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa km.
Region de Trenčín
La  ( in slovach) a l'è 'na region de la Slovachia, in pè del, con capital.
La gh'ha dent i distrecc de e 'l so president a l'è ol. La confina con.
Stazion de Lison
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Podveky
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kutná Hora.
Bakonszeg
a l'è un comun del Distret de Berettyóújfalu, cont una popolazzion de abitant.
Sesta Godano
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Albareto (PR), Borghetto di Vara, Brugnato, Carro, Carrodano, Varese Ligure, Zeri (MS), Zignago.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sesta Godano l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Brenta (mesura)
"El sindich de Precott a Porta Magenta l'hann menaa via perchè 'l n'ha bevuu 'na brenta..."
- Canzon popolar milanes
La brenta o brental l'era ona veggia unitaa de mesura, che se doperava on temp in Lombardia. La serviva per mesurà la capazzitaa (per esempi di brent), e la ghe corespondeva a 109,7 liter de incoeu.
Ossezia Settentrionala-Alania
L'Ossezia Settentrionala-Alania, o anca Ossezia del Nord (in russ: Республика Северная Осетия-Алания, in osset: Цӕгат Ирыстоны Аланийы Республикӕ) l'è ona republega de la Federazion Russa.
Eduard Shevardnadze
miniatura|drita L'Eduard Shevardnadze (in georgian ედუარდ შევარდნაძე; in russ Эдуа́рд Амвро́сьевич Шевардна́дзе, Ėduard Amvros'evič Ševardnadze; Mamati, 25 de genar del 1928 – Tbilisi, 7 de luj del 2014) l'è staa on politegh soviedegh e, dal 1991, georgian. L'è staa, lung la presidenza del Mikhail Gorbaciov, el Minsiter di Affar Forest de l'URSS, e l'ha faa i dialogh cont i Stat Unii per el disarm e per la Guerra in Afghanistan.
Despoeu de la fin de l'URSS e 'l dislenguament di Republegh, el vegn President de la Georgia, prima fasent funzion, poeu, dal 1995, elegiuu. L'è staa cascia via in la Revoluzion di Roeus del 2003, e l'ha passaa el rest de la soa vita ritiraa a vita privada.
Rágol
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de San Lorenzo Maggiore
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Castiun (Ciür)
Castiun (Castionetto) l'è vöna di dò fraziun del cumün de Ciür (Pruvincia de Sundri), che 'l se tröva in de la Valtelina, minga luntan de la Val Pusciav. El dialet de quela fraziun chì l'è püssee cunservativ de quel del caplögh cumünal, che inveci l'ha ciapaa i luntan inflüenz del Cumasch e del Milanes.
Distret de Székesfehérvár
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Cipérez
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Region de Bratislava
La  ( in slovach) a l'è 'na region de la Slovachia, in pè del, con capital.
La gh'ha dent i distrecc de e 'l so president a l'è ol. La confina con.
Autovia A-15
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Brucell
El brucell a l'era ona sort de barcon che se doperava in sui lagh lombard. L'era on gross barcon cont el fond piatt: de norma l'era governada de on para de omen. Se doperava per menà in sul lagh (per esempi quell de Mezoeula) i prej, la sabbia, e di olter materiai tiraa foeura di cav.
Grañón
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Brittnau
Brittnau a l'è un cumün svizzer del distret de Zofingen. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 13.67 km², e al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar.
El cumün de Brittnau a l'è tacaa ai cumün de Murgenthal, Pfaffnau (LU), Reiden (LU), Strengelbach, Vordemwald, Wikon (LU), Zofingen.
El cumün el comprend anca i frazion de:
Tram ATM 3000
El Tram ATM 3000 a l'è staa on tram doperaa in su la Red Urbana de Milan dal 1932 al 1961.
Assee danegiaa de la guerra, han ispiraa i tram ATM 4000, e la pupart de la soa elettronica a l'è finida in di tram ATM 4100. Comé lor, per la forma, l'era ciamaa "dò camer e cusina".
Stazion de Solopaca
La Stazion de Solopaca a l'è 'na stazion de la ferrovia Napoli-Foggia, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Distret de Szécsény
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Louny
a l'è una cità de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Aragona
L' Aragona (in spagnoeù ed in aragones; Aragón, in catalan; Aragó) l'è on paes situaa in del nord de la Penìsola Ibèrica e che la comprend el tocch central de la vall de l'Ebro. El so territori l'è el del antigh Regn d'Aragona, che l'è staa abolii in 1707 cont i Decrett de Noeuva Pianta. Attualment l'è part del Stat Spagnoeù come comunità autònoma, second el so Statutt d'Autonomia (Leg Orgànica del Stat Spagnoeù), che ghe conferiss el caràtter de “nazionalità”.
Culturalment la Conca de l'Ebro, anca prima d'esist Aragona, l'è ona zona d'incónter e crosvii d'òmen ed element culturài de la Meseta, el Levant ed el Sud de Francia. Officialment, la limita cont i comunità autònomm de Castiglia-La Mancha, Castiglia e León, Catalogna, La Rioja, Navarra, Comunità Valenziana ed anca cont el Stat Frances.
El Regn d'Aragona cont el Contad de Barcelona (Catalogna) lor gh'hann formaa la Corona d'Aragona in del sècol XII, anca ben ancamò l'è staa indipendent col conservà tutt i so istituzion, privileg e diritti fin la Guerra de Succession Spagnoeula in del sècol XVIII. Da 1978 l'è ona comunità autònoma spagnoeula, composta dai provinci d'Huesca, Teruel e Saragoza (in spagnoeù; Huesca, Teruel e Zaragoza, in aragones; Uesca, Tergüel e Zaragoza ed in catalan; Osca, Terol e Saragossa, rispettivament, e che la s'articola in 33 comarch (in spagnoeù e catalan; comarcas, in aragones ; redoladas). La so capital l'è la città de Saragoza (in spagnoeù ed aragones; Zaragoza, in catalan; Saragossa'').
Dal second d'agost de 1999 Marcelino Iglesias Ricou l'è el president d'Aragona.
In Aragona lor se párlen trè lengu, dai quài domà ona l'è official:
Geografia
I sistema montagnos a inn de grand semplicità: i Pirenèi ed el Sistema Ibèrich ségnen la depression de l'Ebro.
Stazion de Ceggia
La Stazion de Ceggia a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Aragona
Geografia
El fiumm Ebro incanala i acqui di fiumm ed lagh d'Aragona, che, com el Mijares ed el Turia, sbócchen in del Mar Mediterràneo.
Stazion de Ceggia
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Aragona
Geografia
El clima de questa comunità l'è mediterràneo-continental. L'è on clima succ, con pioeuv irregular, fort cambi tèrmich ed vent.
La vegetazion la ghe và adree i oscillazion de l’orografia e del clima. Bosch boreài e domini floreal mediterràneo.
Aragona gh'ha ona superficie de 47.645.
Second el censiment de 1991, gh'éren ona popolazion de 1.178.000 abitant, cioè on 2,95% de la popolazion del Stat Spagnoeù ed ona densità de 25,2 abitant/km². In 2003 la cifra gh'ha aumentaa fin 1.217.514 abitant.
Economia
El Prodott Interno Lord d'Aragona l'è el 3 o el 4 de tutt el Prodott Interno Lord de Spagna. La impresa Opel gh'ha ona fabbrica vesin la città de Saragoza.
Politica
El parlament d'Aragona se ciama i Cort d'Aragona (in spagnoeù; Cortes de Aragón, in aragones; Cortes d'Aragón ed in catalan; Corts d'Aragó).
Cultura
D'accord con Caro Baroja gh'hinn dò zonn culturài principài: L'Alta Aragona con cultura pirenaica ed i riv de l'Ebro e di fiumm grand cont ona cultura mediterrànea associaa a ona agricoltura d'irrigazion. In questa última gh'è ona ciara influenza mudéjar, in quaj paesin, el vestii tìpich se componn da on foulard cont el gropp fatt a la testa, calzoni avert, ona coverta a moeud de fassa in de la vita ed espadrillas per i òmen. I donn pórten sottovest largh, on corpett, bragh, calzett, scialle, scossaa ed espadrillas.
In del nord d'Aragona se parla la léngua aragonesa o aragones ed in de la part pussee oriental, col limità con Catalogna, el catalan.
El ball e cant popolar l'è la jota aragonesa, che l'è tant enèrgica ed allegra. Se balla con tant moviment e grand salt. El cant de spess gh'ha on ritmo malincòlich cont ona nota de spess sorniona. Prima generalizzass la jota el pussee caratterìstich l'era el ball aragones (in spagnoeù; dance aragonés, in aragones; danze aragonés). In del quaj paesin gh'hinn rappresentazion de ball con pal e spad, cont allusion a lott tra mori e cristian. Anca la resta mùsica tìpica aragonesa, che impiega strument come el chicotén (ona sorta de salteri) e la fisarmònica. Dai strument de vent el pussee impiegaa in de la maggior part del territori l'è la dulciana, ma in di Pirenèi centrài gh'è ona àrea dove l'è caratterìstich el chiflo (ona sorta de flauto con trii buus) ed del Sobrarbe e Monegros la piva aragonesa o gaita de botio.
Gastronomia
D'Aragona hinn famos i moll a la pastora, l'agnell de latt rost, i giambon da Teruel, la borràgin, el cardon, i vin di sò distint Denominazion d'Orìgin (Somontano, Campo de Borja, Cariñena, Calatayud), la carna a la pastora, el pollàster al chilindrón, i armándol, l'agnell de latt d'Aragona, òli de la Bassa Aragona, la mel, i pèrsegh da Calanda, i sanguanon da Sobrarbe, la lugànega de Graus, eccétera.
Viscont (titol)
El Viscont a l'è 'n titol nobiliar nassuu in l'éra carolingia e 'l reppresentava on fonzionari, de solit de nomina ducala, che 'l sostituiva el Cont in d'ona quaj giurisdizion.
Bruson (arnes)
El bruson l'era on arnes che se doperava ona voeulta in cusina. A l'era faa de tanti brocchett de melga ligaa insemma bei strecc in del mez. Se doperava per nettà giò i piatt, i pignatt e i olter stovili.
Viscont (titol)
Cont el temp a l'è deventaa on titol ereditari indeperluu, de solit mittuu in tra el titol de Cont e quell de Baron.
Liver
El liver (prononzia in Val Ciavenna: ['livar]) o la lira l'è ona veggia unitaa de mesura, doperada on temp in Lombardia (soratutt in de la Provincia de Sondri). La serviva per mesurà el pes di robb, e la corespondeva pu o manch a 800 gramm del dì d'incoeu. A Ciur, des lir faseven on "pes".
Carpineto della Nora
Carpineto della Nora l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 733 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 32 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brittoli, Civitella Casanova, Ofena (AQ), Vicoli, Villa Celiera, Villa Santa Lucia degli Abruzzi (AQ).
Bremgarten (AG)
Bremgarten (Brämgarte in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 8.02 km², e al se tröva a una altitüden de 386 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bremgarten a l'è tacaa ai cumün de Eggenwil, Fischbach-Göslikon, Hermetschwil-Staffeln, Waltenschwil, Wohlen, Zufikon.
L'andament storegh de la popolazion de Bremgarten l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Magna Steyr
La Magna Steyr Fahrzeugtechnik AG & Co KG l'è un'indüstria utumubilistega che la se tröva a Oberwaltersdorf in Austria, visin a Graz. L'è cuntrulada del grüp canades Magna International, che l'ha cumprad el setur utumubilistich da la Steyr-Daimler-Puch. In di sò stabiliment i en cunstrüid mudei de utumobil da vend in di marcà de l'Europa e dal mund intregh par cunt de tante fabriche utumubilisteghe.
Varese Ligure
Varese Ligure (en lìgure: Vaise Ligure) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
Ciudad Rodrigo
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Varese Ligure
El cunfìna coi cümü de Albareto (PR), Borzonasca (GE), Carro, Maissana, Ne (GE), Sesta Godano, Tornolo (PR).
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Varese Ligure l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Tatra T3AS
El Tatra T3AS a l'è on esemplar, el numer 7707, de Tatra T3 modernizzaa a Bratislava in tra el 2000 e 'l 2001.
Modernizzazion
El sistema el s'è revelaa inaffidabil e dopo di test duraa finna al 2004 a l'è staa deciduu de fàll no circolà normalment.
Roquetas de Mar
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Ostrov (Ústí nad Orlicí)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Stazzion de Padule
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Pennin Central, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Distret de Szombathely
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Hermance
Hermance a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.46 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Hermance al se tröva a una altitüden de 380 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Anières, Chens-sur-Léman (FR-74), Coppet (VD), Tannay (VD), Veigy-Foncenex (FR-74). La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Gy (GE)
Gy a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.30 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Gy al se tröva a una altitüden de 405 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Corsier, Jussy, Machilly (FR-74), Meinier, Veigy-Foncenex (FR-74). La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Strada nazzional 11 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa km.
Alan Adler
L'Alan Adler (Detroit, masg 1938) a l'è un inventor e ingegner statunitens.
El gh'ha circa 40 brevet, e in del 1984 l'ha fondad Aerobie Inc, incoeu AeroPress Inc. I so prodot pussee cognossud a inn l'Aerobie Pro, o ben un anell de plastega che 'l se po lanzià e che l'ha vensgiud un Guinness World Record per el rob tirad pussee inanz in del mond, e l'AeroPress, una cafetera che la permet de fà 'na fraca de stil de cafè.
Castell de Cusagh
El Castell de Cusagh a l'éra 'na residenza de caccia di Viscont fàda su in del secol quell de 14 del Bernabò Viscont in la zona de Cusagh.
Faa su de quadrej e preja, al dì d'incoeu a l'è bandonaa e l'è mìnga visitabel.
Gh'han abitaa dent, oltra al Bernabò Viscont, el Lodovigh Sforza e la Cristina de Danimarca. L'è staa poeu venduu al Massimilian Stampa, marches de Soncin, intorna al 1500 che l'ha renoeuvaa la torr del castell.
A l'è conligaa cont on tunnel sotterrani a la Badia de Santa Maria Rossa in Cusagh e se pensa che 'l tunnel el rivass finna al Monestee de Bagg.
Cavrì
Cavrì (Caprino Bergamasco in Italià) l'è ü cümù de la pruìnsa de Bèrghem che 'l se tróa sö ön altüra 'n dèla Al San Martì, apéna prema che chèsta la se 'ncóntre con la Al de l'Ada.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Ol paìs 'l se tróa a 19 km de la sità e a 315 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Cisà, Palasàch, Püntìda, Róncola e Torr de Bus (LC).
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cavrì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
De èt
La part ègia del paìs l'à mantegnìt l'aspet elegànt e signurìl de öna ólta gràsie a i tacie cà e palàs de gran valùr istòrech e artèstech.
San Tomas d'Aquin
miniatura|Litrat del Sant El San Tomas d'Aquin (Roccasecca, 1225 - Badia de Fossanuova, 7 de marz 1274) a l'è stad un religios, teolegh, filosof e academigh italegh, venerad de la Gesa Catolega 'me Sant e 'me Dotor de la Gesa.
Member de l'orden di frad predicator, o ben i dominigan, e alev de l'Albert Magn, l'è considerad el pont de racord in tra la filosofia classega e la cristianità.
Haro
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Pes (unità de mesura)
El pes a l'era ona veggia unità de mesura che se doperava in Lombardia, per esempi in Valtolina. La serviva per mesurà la massa di robb, e la ghe corespondeva a circa vott chili. On pes el se spartiva giò in des lir.
Castell de Binasch
El Castell de Binasch a l'è 'n castell faa su in la zona de Binasch in del secol quell de 14 del Luchin Viscont.
Stazion de Ariano Irpino
La Stazion de Ariano Irpino a l'è 'na stazion de la ferrovia Napoli-Foggia, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Castell de Binasch
Incoeu sed de la ministrazion comunala, l'è staa famos per vèss staa la preson de la miee del Filipp Maria Viscont, la Beatriz de Tenda, condannada a mort per adulteri.
Stazion de Ariano Irpino
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Bagamér
a l'è un comun del Distret de Nyíradony, cont una popolazzion de abitant.
Lišany (Ústí nad Labem)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Stazion de Portogruaro-Caorle
La Stazion de Portogruaro-Caorle a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Coca de Alba
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Caramanico Terme
Caramanico Terme l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 2.066 abitàncc, 'na superfìce de 84 km² e 'na densità de 25 ab./km². El cunfìna coi cümü de Abbateggio, Bolognano, Fara San Martino (CH), Pennapiedimonte (CH), Pratola Peligna (AQ), Roccamorice, Salle, San Valentino in Abruzzo Citeriore, Sant'Eufemia a Maiella, Sulmona (AQ).
Stazzion de Torre Calzolari
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Pennin Central, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Cluson
Cluson (Clusone in italian; Clauso in latin) l'è un cumun de la provinza de Berghem che l' se trova soeu un altopian metit tra la Vall Seriana e la Vall Borlezza.
El g'ha 'na popolazzion de, cond una superfice de 0 km² e 'na densità de popolazzon de 0 ab./km²
Ol pais l' se trova a 35 km de la sità e a 648 meter soeul livell del mar. El confina coi comun de Gandin, Oltressenda Volta, Par, Piér, Nòsa, Roveta e Vélla d'Ogna.
Bandera bianch-celest-bianch
La bandera bianch-celest-bianch (бело-сине-белый флаг in russ) a l'è una bandera doperada in Russia 'me segn de oposizzion al governo del Vladimir Putin dopo de l'invasion russa de l'Ucraina, e donca 'me simbol contra la guerra. La vegn de la bandera de la Russia senza el ross, color sociad al sangh e a la forza militar e autoritaria del Pajes, sgiamò radegad di temp de l'Imperi russ. La regorda anca la veggia bandera de Velikij Novgorod e de la republega de Novgorod.
Cluson
De veder
La Danza Macabra del 1485 afrescada soeu l'oratòre di Disciplì (San Bernardin) e l'eròi planetare del 1583 del Piero Fanzach, eròi che l' se trovaa soeu la torr del palazz comunal 'n cèntro al paìs.
Bandera bianch-celest-bianch
El simbol, vist in varie proteste contra l'invasion e in vari profil internet contrari a la guerra, l'è stad anca ciapad 'me simbol de la Legion "Libertà a la Russia", un grup de russ che 'l combat a fianch di forze armade de l'Ucraina in del Pajes.
Cluson
Evoluzzion demografega
L'andament del noeumer dei abitancc del cumun de Cluson l'è mostrat in de la tabella ché sota
Distret de Szolnok
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Herce
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Colmenar de Montemayor
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Bisbin
"Quand el Bisbin el gh'ha el cappel, quij de Comm porten l'ombrell."
- Variant de on proverbi tipigh di montagn lombard (el Galbiga, la Grigna, el Legnon, el Barr...)
El Bisbin (Bisbino) l'è on mont di Prealp Luganes che l'è alt 1.325 meter. El se troeuva al confin tra l'Italia e la Svizzera (Provincia de Comm e Canton Tisin): i comun intorna al Bisbin a hinn Caraa, Cernobbi, Maslianigh, Moltras (italian), Brengia, Ciass e Vacall (svizzer). Se riva a la scima cont ona strada che la partiss de Cernobbi (in sul lagh de Comm) e la passa di frazion de Rovenna e Madrona. Ai temp de la costruzion del sentee, on tocch del percors el faseva part de la Ligna Cadorna (e se ved ancamò on quaicoss de quest arent al cimiteri de Rovenna). In sù la scima la se gh'ha ona vista (in di giornad cont el Sô) sora tutt el lagh de Comm e la Pianura Padana fina ai Appennin e anca al Monvis.
Campagna Internazionala per l'abolizion di armi nuclear
La Campagna Internazionala per l'abolizion di armi nuclear (in ingles International Campaign to Abolish Nuclear Weapons, breviaa ICAN) a l'è 'n associazion globala che la insubiss de mett al band i armi nuclear cont l'implementazion del trattaa de no-proliferazion nucleara. L'ha venciuu el Premi Nobel per la Pas del 2017.
Castiglione a Casauria
Castiglione a Casauria l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 913 abitàncc, 'na superfìce de 16 km² e 'na densità de 57 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolognano, Bussi sul Tirino, Pescosansonesco, Pietranico, Tocco da Casauria, Torre de' Passeri.
Gesa de Santa Maria Assonta (La Ciarella)
La Gesa de Santa Maria Assonta a l'è la gesa parochial de La Ciarella, in la cità metropolitana e arcidiocesi de Milan, part del Decanad de Meregnan.
La prima gesa de la zona l'è stada fada su intorna al 1400, e ai temp del Carlo Borromee el borgh de Decim a l'era mitud propi mal per via di esondazzion di rosge, e donca la piev l'è spostada prima a Meton e infin a La Ciarella, la resta gesa prevostural fina al 1972.
Castell de Crenna
miniatura El Castell de Crenna a l'è 'n castell viscontee in la frazion de Crenna, a Galaraa. L'è staa faa su in del secol quell del 12 del Lodrisi Viscont. Intorna al secol quell del 14 a l'è staa destrugaa in part, degià che la familia de Lodrisi l'éra borlada in desgrazia, intorna al 1800 di privaa l'han restauraa ai sò condizion originari.
Ortonovo
Ortonovo (en lìgure: Ortëneuo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
Catignano
Catignano l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 1.541 abitàncc, 'na superfìce de 17 km² e 'na densità de 91 ab./km². El cunfìna coi cümü de Civitaquana, Cugnoli, Loreto Aprutino, Nocciano, Pianella.
Distret de Szob
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Ortonovo
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Consili Regional de l'Ombria
El Consili Regional de l'Ombria a l'è l'assemblea legislativa de l'Ombria, faa de 20 consiliee.
Ortonovo
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ortonovo l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Gastón Mazzacane
El Gastón Mazzacane (La Plata, el 8 de magg del 1975), l'è un ex pilota de Formula 1 argenten. L'ha curüü dü agn in de la Formula 1 cun la Minardi e la Prost.
Stazzion de Branca
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Pennin Central, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Orličky
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Herramélluri
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Autovia A-22
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Bözen
Bözen (Böze in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 3.95 km², e al se tröva a una altitüden de 407 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bözen a l'è tacaa ai cumün de Effingen, Elfingen, Hornussen, Zeihen.
L'andament storegh de la popolazion de Bözen l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Cafè-lacc
El cafè-lacc (caffelatte in italian, despess ciamad domà latte in di alter lengov de foeura) a l'è una bevanda fada a messedà cafè e lacc, in di bar de solet cont i midem proporzion del capuccin, ma cont el lacc normal, e servid in d'un biccer de veder.
Despess, se parla de cafè-lacc anca per di bevande che inn compagne de 'n cafè a mità, o ben cont el lacc montad.
Cordovilla
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Lipno (Cechia)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Strada nazzional 12 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa km.
Újlőrincfalva
a l'è un comun del Distret de Füzesabony, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Buttapietra
La Stazion de Buttapietra a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Distret de Szikszó
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Strada nazzional 13 (Polonia)
La  a l'è una strada nazzional de la Polonia longa 17 km che la conliga Stetin al confin con la Germania
Pulpí
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Stazzion de Fossato di Vico (FAC)
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Pennin Central, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Hervías
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Sterlina britannega
miniatura|drita|Ona vegia lira sterlina del 1955 La Sterlina britannega o anca Lira Sterlina l'è la moneda del Regn Unii. El sò codes ISO 4217 l'è GBP. In ingles la se ciama "pound sterling", e in ingles se cava "sterling", in di lengov neolatin, soratutt l'italian, se dis mia "pound" (ossia Lira) per sconfondèss no con la vegia moneda italiana.
Rabat
Al gh'ha 1.622.860 abitant (2004).
Distret de Szigetvár
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Le Grand-Saconnex
Grand-Saconnex a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.37 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Grand-Saconnex al se tröva a una altitüden de 452 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bellevue, Ferney-Voltaire (FR-01), Ginevra, Meyrin, Pregny-Chambésy, Vernier. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Autovia A-23
La  a l'è 'n autovia spagnoeula longa km. A l'è de acess publegh e a gratis.
Stazion de San Cassiano
La Stazion de San Cassiano a l'è 'na stazion de la ferrovia Faentina, che la serviss el comun de Brisighella. L'è taccada a stazione di Sant'Eufemia e stazione di San Martino in Gattara.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Fallometria
La fallometria a l'è 'na tecnega che la mesura el fluss de sangh al bigol per capì l'eccitazion sessuala de 'n òmm.
La pò vèss doperada 'na banal misura del bigol per misurànn i dimension o la pò doperà di approcc volumetrich cont di sistema a aria, pussee precis: l'ultima manera de lavorà l'è stada inventada del Kurt Freund e l'è considerada anca sensibil a di eccitazion piscinitt.
L'è despess doperaa in la gestion di molestator seriai, indova che 'l s'è demostraa l'istrument pussee bon cont ona capacità de identificà i recidiv de circa el 33%.
In Cechia a l'è doperaa per i gent che domanden asil politegh e disen de vèss gay.
Stazzion de Palazzo del Pero
La  a l'è stada una stazzion de la ferrovia Pennin Central, che la serviva el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Rostia
La rostia (prononzia local: ['rɔʃtja]) l'era ona veggia usanza de la Val di Giust. Quand che on omm el se sposava cont ona tosa de on olter paes de la vall, el gh'aveva de pagà ona dota anca per tucc i marei de quell paes lì. Quei là doperaven i danee per fà ona festa e ciappà la ciocca. Se però l'omm el se refudava de pagà, i marei del paes a metteven in pee ona procession con scià di toll e di baciocch, e andaven a fà on gran baccaneri per i strad indè che 'l passava el spos.
Pescosansonesco
Pescosansonesco l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Pescara. El g'ha presapóch 556 abitàncc, 'na superfìce de 18 km² e 'na densità de 31 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bussi sul Tirino, Capestrano (AQ), Castiglione a Casauria, Corvara, Pietranico.
Orlické Podhůří
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Kunratice u Cvikova
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Česká Lípa.
Pechina
a l'è un comun de la provincia de Almería, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Casnìch
Casnìch l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa sö ü teràs aluviunàl in de la média Al Seriana, sö la ria mansina del fiöm Sère.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 23 km de la sità e a 514 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Cazzà, Scé, Colgiàt, Fiorà, Gandì, Góren, Nòsa e Èrfa.
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Casnìch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Stazion de Bovolone
La Stazion de Bovolone a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Átány
a l'è un comun del Distret de Heves, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Bovolone
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Distret de Szigetszentmiklós
La  a l'è un distret de l'Ongaria de la.
Hormilla
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.
Stancocc
El stancocc (prononzia local: ['ʃtaŋkɔtʃ]) l'era on mangià tipegh de la Val di Giust. A l'è on tortell faa con la farina e 'l sangh cavaa d'on porscell.
Stazion de Le Cure
La Stazion de Le Cure a l'è 'na stazion de la ferrovia Faentina, che la serviss el comun de Firenz. L'è taccada a stazione di Firenze San Marco Vecchio e stazione di Firenze Campo di Marte.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Resegon
"La costiera, formata dal deposito di tre grossi torrenti, scende appoggiata a due monti contigui, l'uno detto di san Martino, l'altro, con voce lombarda, il Resegone, dai molti suoi cocuzzoli in fila, che in vero lo fanno somigliare a una sega: talché non è chi, al primo vederlo, purché sia di fronte, come per esempio di su le mura di Milano che guardano a settentrione, non lo discerna tosto, a un tal contrassegno, in quella lunga e vasta giogaia, dagli altri monti di nome più oscuro e di forma più comune"
- Lissander Manzon, I promessi sposi, cap. I
El Resegon o Serrada (in bergamasch: Resgon, parnonziaa [raz'gu] ; Resegone o Monte Serrada in Italian) l'è on mont di Prealp Bergamasch, che l'è alt 1875 meter (scima Cermenaa). El se troeuva al confin tra la Provincia de Lecch e quella de Bergom. A l'è ciamaa inscì per i sò crest, che le fan parè ona grossa resega. I alter scimm important del Resegon a hinn: El versant lecches l'è pussee alt e complicaa; quell bergamasch (Vall Imagna e Val Talegg) inveci l'è ben pussee dolz.
Petr Fiala
El Petr Fiala (Brno, 1 de setember 1964) a l'è un politegh e professor universitari cech, leader del Partid Civegh Democrategh del 2014 e member de la Cambra di Deputad del 2013, prima l'è stad minister de l'educazzion, gioventura e sport del 2012 al 2013.
Dios le Guarde
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Legion "Libertà a la Russia"
La Legion "Libertà a la Russia" (in russ Специальный батальон легион "Свобода России", in ucrain Спеціальний батальйон легіон "Воля Росії", nom ofizzial Batalion Legion Special "Libertà a la Russia") a l'è 'n unità militar de l'Ucraina in pè del 15 de marz del 2022, fada su de dissident russ che hann scernid de difender el Pajes in l'invasion russa. Fada su de circa 600 omen, la gh'ha 'me obietiv final quell de fà borlà el regim del Putin. Doperen 'me simbol la bandera bianch-celest-bianch.
Libčeves
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Legion "Libertà a la Russia"
In del masg e sgiugn del 2023 hann fad, insema al Corp Volontari Russ, di atach e di irruzzion in l'oblast de Belgorod.
Mika Salo
El Mika Juhani Salo (Helsinki, el 23 de marz del 1966), l'è un ex pilota de Formula 1 finlandes. L'ha curüü vott agn in de la Formula 1, dal 1994 al 2000 e pö amò ind el 2002. Ind el 1999 l'ha curüü ses Gran Premi cun la Ferrari, cunquistando un segund e un terz post, perché el Michael Schumacher el s'era infortünaa in del Gran Premi de Gran Bretagna.
Bottenwil
Bottenwil a l'è un cumün svizzer del distret de Zofingen. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 5.10 km², e al se tröva a una altitüden de 493 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bottenwil a l'è tacaa ai cumün de Staffelbach, Uerkheim, Wikon (LU), Wiliberg, Zofingen.
Petr Fiala
In di elezzion del 2021 la coalizzion SPOLU la riva prima e l'è incaregad premier el 28 de november 2021, per poeu fà su el governo el 17 de dicember 2021.
Hormilleja
a l'è un comun de la Rioja, cont una popolazzion de abitant.