cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Segunda Curinz Capitel Trides
Capitel Trides
10Per chèst, scrivi chèstcoss quand ghe sun no là, perchè, quand ghe sun là, a druva no severamént l'auturitaa che 'l Signúr el m'ha daa per el fà sü e no per el tirà giò.
Bach an der Donau
Bach an der Donau l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alt Palatinato. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Regensburg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 14.82 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Segunda Curinz Capitel Trides
Capitel Trides
13La grazia del Signúr Gesü Crist e 'l bén de Diu e la fradelanza del Spirit Sant la sien cun tücc vialter.
Bach an der Donau
El cümü de Bach an der Donau el se tróa a 'na altèsa de 334 méter sura 'l leèl del mar.
Sover (vent)
Chest articul l'è sö el vent, se te set dree a sercà un olter significaa, varda chì.
Sover (nöss che ciamaa Tramuntana per via de l'inflüenza cunt el talian) a l'è el termen druvaa per indicà a un vent fregg ch'al ven del nord.
Clarissa Marchese
Clarissa Marchese, (nasüda a Sciacca, (AG), el 12 d'abril 1994) l'è 'na mudèla italiana, diventada, el 15 de setèmberber 2014 la 75a Miss Italia.
Sover (vent)
El nomm
La parola Sover la gh'avaress de vegh relaziun cunt el fatt che 'l ven de nord, donca "de sura".
Clarissa Marchese
Biugrafia
Nasüda a Sciacca in del 1994, in del stèss cuncùrs de Miss Italia, l'ha venciüd anca el tìtul de Miss Simpatia Interflora.
Grezzana
Grezzana l’è ‘n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g’ha presapóch 10.043 abitàncc e ‘l g’ha ‘na superfìce de 52,01 km², per ‘na densità de 193 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bosco Chiesanuova, Cerro Veronese, Erbezzo, Negrar, Roverè Veronese, Sant'Anna d'Alfaedo, Verùna.
Sover (vent)
El nomm
El nomm al ven parnunziaa breegh in 'sti möd: /'suʋər; 'soɛr/, semp cunt l'acent tonegh in sö la prima silaba.
Hauset
Hauset a l'è 'na frazion del comun belga de Raeren, a pòcch meter de la Germania. La metà di sò 1'700 abitant a hinn cittadin todesch, che vegnen de la zona de la vesina region urbana de Aquisgrana.
Lohn-Ammannsegg
Lohn-Ammannsegg a l'è un cumün svizzer del distret de Wasseramt. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 4.46 km², e al se tröva a una altitüden de 500 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lohn-Ammannsegg a l'è tacaa ai cumün de Bätterkinden (BE), Biberist, Lüsslingen, Lüterkofen-Ichertswil.
Kerepes
a l'è un comun del Distret de Gödöllő, cont una popolazzion de abitant.
Challonges
Challonges l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Canton de Seyssel, del circondàre (arrondissement) de Saint-Julien-en-Genevois e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.9 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 263 méter a 'na altèsa màsima de 534 méter s.l.m.
Ospedaa del Delta
L'Ospedaa del Delta a l'è 'n ospedaa de Lagosanto, in provincia de Ferrara, inauguraa in del 2001 e pensaa per servì l'utenza, soratutt turistega, de la zona del Delta del Po, in sostituzion del semper pussee vegg e men doperaa Ospedaa San Camill de Comacchio, senza però sostituì l'Arcispedaa Sant'Anna de Ferrara, che 'l resta el pont principal de la Provincia estensa.
Sarrià (metropolitana de Barcelona)
Sarrià  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Barcelona, part anca de la linia Barcelona-Vallès.
Frías (Burgos)
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Sarrià (metropolitana de Barcelona)
L'è capoligna de la linia 6 e vuna di stazion de la 12.
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi e l'è intregament accessibila per i disabil: Biliettaria automatega Ascensoeur
Passaport de Ziper
El Passaport de Ziper a l'è el passaport relassad in per fà andà i so citadin a l'ester.
1483
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Pess d'april
El pess d'april l'è 'na tradizion fada in d'on poo de Stat e coltur al mond che la consist in di scherz de fà el 1 de april. Probabilment 'sta tradizion chi la vegn da la festa romana de Hilaria, tegnuda el 25 de marz.
Strada europea E651
La Strada europea E651 a l'è 'na strada europea in Austria. La conliga Altenmarkt im Pongau e Liezen e l'è longa 78 km.
Linia 7 (metropolitana de Paris)
La  a l'è una linia de la metropolitana de Paris, che la conliga, longa km.
Guerra de Valtolina
La guerra de Valtolina l'è stada combattuda per el controll de la Valtolina e di contad de Bormi e Ciavenna. L'è durada del 1620 al 1639 (anca se on quaidun el ghe mett la fin "ofizial" in del 1626 ), duranta la Guerra di Trent'Agn e i inscì-ditt Scumpigls grischuns, o Bündner Wirren ("i torbed grisones"), che scodeven la region retega a quell temp.
Stazion de Bologna Mazzini
La Stazion de Bologna Mazzini a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de Bologna. L'è verta dal 2013 e l'è in su la ferrovia Bologna-Firenze.
Guerra de Valtolina
La guerra de Valtolina l'ha veduu a combatt soratutt el Regn de Spagna e 'l Sacher Roman Imperi de 'na banda, e la Republega di Tre Ligh de l'altra. Ben prest però l'è entrada in de la guerra anca ona leanza fada di Venezian, de la Savoja e de la Francia, ofizialment s'cerada cont i Grison - anca se a la fin de la guerra i Tre Ligh hann combattuu proppi contra i Frances, dopo avè faa la pas cont i Spagnoeu.
D. H. Lawrence
I so upinion i gh'han fat guadagnaa tant nemis, e de suent l'è stat vitima de la censüra. Al periud de la so mort l'era stimaa ben poch, e tanta gent i la cunsideraven un autur purnugrafich. Ma al mument de la so mort, el E. M. Forster l'ha criticaa quel pont de vedüda chì, quand che l'ha scrivüü che Lawrence l'era "El püssee grand e imaginativ nuvelista de la nossa generazion". Al dì d'incö Lawrence l'è cunsideraa un pensatur visiunari e un gran resgiuu del mudernism de la leteradüra inglesa.
Stazion de Bologna Mazzini
Moviment
La stazion a l'è servida di treni suburban de la linia S1B del servizzi ferroviari metropolitan de Bologna de la Trenitalia.
Guerra de Valtolina
I Grison voreven mantegnì sotta el sò controll la Valtolina, perchè l'era ona region fertila a sud di Alp, oltra che ona via comercial bella importanta. I Spagnoeu, inscambi, voreven controllà la Valtolina per la soa importanza strategica, perchè a travers i pass del Stelvi e de l'Ombraj podeven passà del Ducaa de Milan al Tirol (che 'l ghe partegniva ai austriegh, e donca semper ai Asburgh).
Stazion de Bologna Mazzini
Servizzi
Biliettaria
Guerra de Valtolina
La Lombardia spagnoeula
Dopo i guerr d'Italia, el regn del Filipp II l'era staa pu o manch on period de pas per la Lombardia, indè che la region l'ha poduu guarì di ferid che la gh'aveva avuu. I spagnoeu gh'aveven minga intenzion de espandes ancamò pussee: el sò obiettiv l'era quell de conservà e protegg l'equilibri conquistaa in de la segonda metà del Cincent (e qualsessia conquista noeuva la saria stada fada domà in vista de 'sto obiettiv, e se gh'era el pericol che on quai alter paes, tant 'me la Francia, el voress espandes a sò dagn). In scima ai problema di spagnoeu gh'era la quistion olandesa: de fatt, a partì del 1566, in di Paes Bass l'era s'cioppada ona revoeulta religiosa e politega. I spagnoeu, per portà i sò soldaa in di Paes Bass, gh'aveven dò strad principai:
Giamò in del 1603 el governador de Milan, el cont de Fuentes, l'aveva faa fà su on fortin arent a Colegh, arent a quell che ancamò incoeu se ciama Pian de Spagna. Insomma, la Spagna la se preparava a la guerra cont i Grison per el possess di vai de l'Adda e de la Mera. I manoeuver de la Spagna preoccupaven la Francia de bon, che la gh'aveva semper l'obiettiv de s'ceppà l'egemonia di Asburgh, che al temp cont i sò domini le circondaven. Ma, almanch fin'a quand l'è nò rivaa el cardinal Richelieu, i frances hann minga pensaa a 'na politega anti-asburgica bella forta. A bon cunt, i esigenz de la Francia e de la Spagna eren, in di agn prima del s'cioppà de la Guerra di Trent'Agn, i duu problema pussee grand che dominaven la scena de l'Europa.
Stazion de Bologna Mazzini
Interscambi
Fermada de l'autobus
Guerra de Valtolina
Segonda fas (1626-1638)
Anca se la Valtolina l'era tornada in di man di Grison, i soldaa di Asburgh (spagnoeu e austriegh) hinn staa bon de traversàlla per andà a scombatt in sui vari front de la Guerra di Trent'Agn per on bell poo de temp. L'è staa inscì, per esempi, in del 1630, quand che 30.000 soldaa imperiai hinn passà de lì per andà a combatt a Mantova. L'episodi l'è regordaa anca del Lissander Manzon in del capitol quell de vintott de I promessi sposi: "Intanto l’esercito alemanno, sotto il comando supremo del conte Rambaldo di Collalto, altro condottiere italiano, di minore, ma non d’ultima fama, aveva ricevuto l’ordine definitivo di portarsi all’impresa di Mantova; e nel mese di settembre, entrò nel ducato di Milano. [...] Eran vent'otto mila fanti e sette mila cavalli: e, scendendo dalla Valtellina per portarsi nel mantovano, dovevan seguire tutto il corso che fa l’Adda per due rami di lago, e poi di nuovo come fiume fino al suo sbocco in Po, e dopo avevano un buon tratto di questo da costeggiare: in tutto otto giornate nel ducato di Milano."
Compagn de quell che l'è suceduu in del rest de la Lombardia, anca chichinscì el passagg de soldaa todesch l'ha menaa la pest (per esempi a Ciavenna in del giugn del 1629 ). In del 1631 però i Frances hann slanzaa on'ofensiva noeuva, e hinn staa bon de scascià via i Spagnoeu de lì. Con la pas del 1631 i Asburgh levaven via anmò 'na voeulta i sò soldaa de la vall, e inscì se perdeven tucc i vantagg ciappaa con la Pas de Monzón: ma, ancamò in del 1634, i spagnoeu hinn riessii a traversà la Valtolina per andà a combatt in la Bataja de Nördlingen. I Frances però eren ormai decis a saràggh su per semper ai Spagnoeu quella via de comunicazion. In del 1635 on esercit frances l'è partii de la Svizzera e l'è andaa giò per la Valtolina, e inscì l'ha liberada anmò 'na voeulta del controll di Spagnoeu, che hinn staa battuu arent a Morbegn. El duca de Rohan l'ha mettuu el sò quarter general a Tiran in del bienni 1635-1636. Poeu dopo in frances hinn partii per la Valzasna e hinn rivaa a Lecch, intertant che on'altra armada la traversava la Sesia e 'l Novares e la rivava a Sest, Biegrass e Vares. La manoeuvra militar, che ancamò 'na voeulta la voreva strengg 'na tenaja intorna a Milan, la gh'ha minga avuu sucess: de fatt i Grison aveven capii che i "liberador" frances gh'aveven minga intenzion de dàggh indree a lor la Valtolina, e inscì s'hinn acordaa cont i Spagnoeu. Donca in del 1637 el comandant grison Jürg Jenatsch (on temp protestant, ma convertii al catolicesim) l'ha comandaa ona revolta contra i Frances e j'ha mandaa via. In del 1639, cont el Capitolaa de Milan, la Valtolina la ghe tornava finalment ai Grison, che prometteven de permett domà el cult catolegh in de la vall: foeura che i fonzionari governativ, nissun protestant l'avaria poduu viv in Valtolina per pussee de trii mes. De quell moment, la guerra per el controll de la Lombardia l'ha lassaa la Valtolina e la s'è spostada in de la Bassa e in Piemont.
Conseguenz
I Canton Svizzer e i Grison, che hann veduu la soa terra devastada de la guerra e del passagg de soldaa de quasi tucc i esercit d'Europa, hann marciaa anmò pussee decis invers de la neutralità, che hann perfezionaa con vari deciarazion e acordi in tra el 1638 e 'l 1647 (cont el Defensional de Wil). La Valtolina, devastada de ona guerra durada quasi vint agn, l'è restada catolega (el protestantesim l'è restaa confinaa in la Bregaja e a Pos'ciav), e l'è restada giontada in pas coi Grison fina al 1797. I raport cont i vesin Milanes (donca cont i Spagnoeu, e poeu dopo cont i Austriegh) hinn restaa bon per tutt el temp. La pas noeuva cont i Grison la gh'ha permettuu ai Spagnoeu de podè doperà la Valtolina 'me canal comercial cont el nord de l'Europa.
Frank Welker
thumb|El Welker in del [[2022]] El Franklin Wendell "Frank" Welker (Denver, Colorado, 12 de marz del 1946) l'è on comegh e attor american.
Interlingua
La Interlingua l'è 'na lèngua aüziliària internasiunàla nasìda 'ndel 1951 dòpo de piö de quìndez'agn de stüde de lèngua de la 'suciasiù IALA ('n inglés, "International Auxiliary Language Association", asuciasiù de la lèngua aüziliària internasionàla).
La Interlingua la g'ha 'n lèsich natüràl fés, perchè l'è tiràt fò de chèi de sich lèngue ìe: le quàter lèngue romànze piö parlàde (italià, spagnöl, purtughés e fransés) e l'inglés. A chèle lèngue ché, gh'è stat zontàt ön pó de todèsch e de rüso, che i aìda a troà la paròla giösta quan che le ótre sich i è mìa decórde.
La Interlingua l'è facil da 'mparà en quàter més apéna. Öna ròba che la la rènd speciàl l'è chèla che l'è l'ezèmpe piö riissìt de lèngua artificiàl tiràda 'mpé sö gramàtica e paròle 'n cümü có dele ótre lèngue natürài, tant che töcc chèi che pàrla 'na lèngua romànza e la grand part de chèi ch'i pàrla l'inglés i pöl rià a capìla sènsa stüdiàla.
Friedenweiler
Friedenweiler l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl de Breisgau-Hochschwarzwald. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 27.08 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Friedenweiler el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra, a 'na altèsa de 900 méter sura 'l leèl del mar.
Riferimèncc
thumb|left|200px
Francavilla Angitola
Francavilla Angitola l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Vibo Valentia. El g'ha presapóch 2.357 abitàncc, 'na superfìce de 28 km² e 'na densità de 84 ab./km². El cunfìna coi cümü de Curinga (CZ), Filadelfia, Maierato, Pizzo, Polia.
Rašov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Brno-venkov.
Ora (vent)
Ora a l'è el nomm tradiziunal de un vent ch'al bufa de süd in del mar Mediteraneo; a l'è anca ciamaa vent del Mezdé.
Al ven anca identifegaa cunt el nom de Breva, insema a l'ander e al sirocch, che bufen anca lur in di quadrancc meridiunaj. A l'è un vent cold e ümid, purtadur de piöv.
Altostratus undulatus
L’altostratus undulatus a l’è ‘na varietà de nìvol a altostrato caratterizzàda de la presenza de ondulazion. Stì ondulazion chì pòden vèss visìbel (de nòrma ‘me di basi ondàd), ma risulten perlupù minga visìbel.
Sti formazion chì, de sòlit vegnen a voltra in di fasi iniziàj di fluss de destabilizzazion de la primavera sora i grand pianùr, quand che la temperadura superficial del terréno a l'è anmò perlopù frèggia. I band de nìvol ondàd comparen generalment in vesinanza de ‘na superfice de inversadura.
Di variant de l'undulatus pòden risultà per via del mèttess insèma de element pussée sempliz oppùr del stirament di nìvol in del cièl per via del vent. Generalment se moeuven in manera parallela, ma pòden anca incrosàss in del ciel, soratutt quand che gh’è on sistèma ondàd doppi (in quèll caso chì ciamàa anca biundulatus). De nòrma i ond de gravità hinn miss in fila adrée a la direzion del vent, e pòden mostrà di grandi band de nìvol quasi parallél.
Dialet bulugnes uriental
In de la classificaziun del Daniele Vitali, el dialet bulugnes uriental l'è quela variant ariusa del bulugnes parlada a est del caplögh, in direziun dunca de la Rumagna, per esempi a Budrio. Vöna di sò carateristigh principai l'è quela de cunservà i leter U e I del latin vulgar denanz ai N (che in Bulugnes de cità se müden in E e O). A nord-est, per esempi a Minerbio e Baricella, la -a finala despess la diventa -e (dunca gh'em galine, lune).
Dialet de Budrio
A degh donca che al teimp dal prem re 'd Zipri, dop la conquesta 'd Tera Santa fata da Gufreid ed Buglion, al suzzdè che una gran sgnoura 'd Guascogna l'andè in pelegrinagg al Sant Sepoulcar e, turnand indrii da là, arivand a Zipri, la fu scarniä da zert umazz capazz ed tut al mond. E, pruvand un gran magon, seinza psers cunsular, la pinsè 'd ricorar al re. Ma a 'j fu det che al sree staa teimp pers, parchè l'era un om bon da gnent e vigliach al punt d'an saveir andägh brisa castigär ägli ufeis fati ai atar, ma da tors in santa pas queli fati propri a lù; 'd mod tal che chi aveva un qualch vlein, al se sfugäva fagandi qualch insult. La dona, sintand quest, e cgnussand d'en pseir utgnir giustezia, la dezidè per cunsulars dal sò dëspiaseir ed tor in bal al re per la sò vigliacarii, e la 's presentè a lù zigand, es la 'j dess: "Sacra curouna, mé a 'n vegn brisa a la vostra preseinza parchè a spera ch'a 'm sepa reis giustezia pr'al tort che a m'è staa fat, mo almanch, parchè a i ava una qualch sodisfazion, a 'v pregh che m'insegnädi com vó a supurtädi quii che a seint che i v'en fat, parchè, imparand da vó, a possa supurtar con pazenzia al mì; che, al Sgnour al sa, se mé a v'al regalress vluntira, s'a psess, da zò che vó a 'v tulii incosa in santa pas". Al re, che fein aloura a 'n s'era miess d'ignent, com s'al se dsdass in quel mumeint, cminzipiand dal tort fat a cla dona, che al punè con gran severità, al dvintè rigurusessum con tut quii ch'fessan quäl contra l'unour dla só curouna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n156/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 136]
Dialet de Medicina
Donca a giva che là ind al temp dal prem re 'd Ziperia, dadop che Goufreid 'd Bujon l'eiv tolt al poussess ed Taira Sänta, al veins a suzzeider che una zintil dona ed Guascogna che l'ira in viazz pr'andär al Sant Sipaulcr, la fot, la puvrina, schergniä malameint da insuquant birbò per la strä. La pianziva e la s'arsintiva dimundi de la figura, e la vriva almanch ch'u 'j fuss fat giustezia, la fé i sù a cula quistion pr'andär dnanz al re dal paies per bser cuntàj tut quel che j'ira intravnguu. Bensì, prema d'andàj la vuss tor cgnussanza dal natural e dal pinsament dal re, sperand ben po' che al tulass al sò vindet, send dona. Oh, vita! L'imparé ch'l'ira un vigliach che al tuliva lezz da tutquant in cambi 'd dàla; e ch'al srev staa temp inutel fars da cal colà. A seinter st'antefona l'armas intardeta, mo pur per bser cunsalärs 'd qualche fata l'andò istessament con anem 'd pzigär la dibulezza 'd qual mincion. Con i lagremon ai occ, la si fé inanz e la 'j dess: "Al mì sgnaur, a 'n vegn miga a la sò prisenza per dmandär vindeta dal tort che a i ho avuu, ma per cunsulärm a 'm sibess 'd jutär li sgnurii, s'l'ha qualch ufeisa ch'al suporta tant, ch'a 's bsamen un per l'alter fars curagg, e anzi ch'u m'insegna cla pazienza che l'ha avuu ló a sustintär el sau". Al re s'arsinté dal pzigot e d'alora in poi, com un che se dseida, al s'mess al bon, al fì vindeta dal tort de cla sgnurina e al perseguitò qualunch che fess contra la sò curouna. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n158/mode/2up ibidem, pag. 138-139]
Joni Ernst
La Joni Ernst (Red Oak (Iowa), 1º luj 1970) a l'è una statunitensa, senatora del.
Lengua greca
El Grech, nom nativ Ελληνικά (Eliniká), l'è una lengua Indo-urupea. L'è la lengua ufiziala de la Grecia e de Cipru. Int la sò furma antiga l'era parlaa anca ins i cost de l'Asia minur, de l'Italia del süd e in Sicilia.
Prutugrech
Se pò cumincià a parlà de una lengua greca giamò a partì del II mileni prima del Signur: de fat se pensa che in quel temp chì la ghe füss giamò una quai furma embirunal de grech, che pö l'ha purtaa a la nassida di vari dialet de l'edà storiga. El prutugrech el saria staa parlaa in di Balcan, per pö difundes in Grecia, in di isul del Mar Egee e in di cost de l'Asia minur.
El Micenee
L'è 'l dialet grech püssee antigh cunussüü, grazie a vari iscrizion pruveninent da una quai zona de la Grecia cuntinental e da Creta, scrivüü in Linear B, una scritüra de tipu silabich. El Micenee, per di sò carater particular, el pò minga vess cunsideraa l'antenaa di tücc i alter dialet sücessiv, asca, forsi, el dialet arcadu-cipriota.
Grech arcaich e classich
Dopu i migrazion di Dor, Ion ed Eul e la fin de l'edà micenea, la gh'è stada un'epuca de division lenguistiga forta. I lenguista de norma dividen i dialet grech del temp in cinch grup: dialet nord-ucidentai, dialet dorich, dialet ionich, dialet eolich e dialet arcadich-cipriota. In 'stu periud el nass l'abecee grech (derivaa da quel feniciu) e la leteradüra in lengua, scrivüda suratüt in d'un dialet leterari ciamaa umerich, cun carateristich ciapaa da l'Eolich e dal Ionich.
A causa de la culunizazion, el grech el se difund in tüt el Mediterani, suratüt in Italia del Süd. Dopu i guer Persian, la nass l'egemunia de Atene, che la diventa el center pulitich e cultüral püssee impurtant de la Grecia. El dialet atich, variant del Ionich, el s'è difundüü dapertüt.
La Koiné
Quand che el Lissander III de Macedonia l'ha cunquistaa una buna part del mund cunussüü, gh'è staa 'l besogn de una lengua cumün a tücc, almanch per la scritüra e per fàss capì tra etnii diferent. L'è nassüda dunca una furma de Grech püssee slegaa dai dialet parlaa in Grecia (ma basaa in sü l'Atich, che lera el dialet püssee "internaziunal"), ciamaa koiné diálektos. La koiné l'è resistida anca sota el dumini ruman, cunt el diventà la lengua franca de tüt el toch uriental de l'Imperi, ultra a vessen l'ünica altra lengua leteraria ultra al latin.
Grech bizantin
El Bizantin l'è l'evulüzion natüral de la koiné düranta el Mediuev. In quel periud chì scumincen a fàss nudà vari müdament funetich, gramaticai e lessicai. In particular, l'aumenta la diferenza tra la lengua parlada e la lengua scrivüda, che l'è restada legada a canun püssee tradiziunai e arcaicizant.
El Grech mudernu
La diferenza tra scrit e parlaa la cress sota la duminazion türca: menter el Patriarcaa Ecümenich de Custantinopul el següta una tradizion leteraria legada a quela antiga, el Grech parlaa el se semplifiga anmò e 'l ciapa vari termin che vegnen de alter lenguv, cumpagn del Türch, el Latin, l'Italian e 'l Venezian.
Cun l'indipendenza de la Grecia, el nass el prublema de la lengua: la ven creada inscì una barera tra la lengua uficiala, la kathareúousa (o katharévusa) e la lengua parlada tücc i dì, la dēmotiké (o dhimotikí), e i sò dialet. La prima l'era una lengua leteraria e artificiala, "pürificada" dai inflüenz esterni al grech, la segunda l'era el früt di vari evulüzion gramaticai, lessicai e sintatich che gh'eren staa lungh el curs di secui. Pratigament eren dò lenguv diferent, tantu che di volt per dì la medema parola gh'eren dò vucabui divers. Dumà in del 1976 una refurma lenguistiga la fà diventà la dhimotikí la lengua uficiala. In del 1982 un'altra refurma lenguistiga l'ha semplificaa anmò püssee el sistema de acentazion, che l'è quel del dì d'incö.
Scritüra e parnunzia
El Grech el dupra l'umonim abecee, che tra l'alter l'è quel che l'ha ispiraa quel latin, che l'è cumpost da 24 leter, set vucai e derset cunsunant.
Α α, Β β, Γ γ, Δ δ, Ε ε, Ζ ζ, Η η, Θ θ, Ι ι, Κ κ, Λ λ, Μ μ, Ν ν, Ξ ξ, Ο ο, Π π, Ρ ρ, Σ σ/ς, Τ τ, Υ υ, Φ φ, Χ χ, Ψ ψ, Ω ω.
Lungh i secui la parnunzia de una quai letera e di ditungh gh'han avüü di müdazion, e se pò dì che el möd antigh de parnunzià i parol l'è multu diferenta de quel mudernu (e giamò in l'antichità gh'era staa tanti müdament, cume la scumparsa de leter cume 'l digama o 'l sampi).
Gramatica
La gramatica de la lengua greca l'è multu semplificada rispet al grech antich. La custrüzion de la fras l'è cumpagna de quela di lenguv neulatinn, vist che la següta el schema suget-verb-cumplement uget. La presenza di declinazion però la cunsent una certa libertà che la ven duprada suratüt per reson stilistigh. In di cas in di quai el cumplement uget el sia un verb sustantivaa, el grech el dupra el cungiuntiv inscambi de l'infinii lumbard.
I sustantiv se dividen in trii gener: mascülin, feminin e neuter; el gener del sustantiv el determina minga semper el sess: per esempi, gh'è di parol neuter che varen cume mascülin o feminin (cume el sücedeva anca in del grech antich).
I sustantiv che hin prestit da i lenguv furest vegnen minga declinaa, e se capiss qual el sia el sò rol in de la fras a segunda del cuntest in del qual se tröven, o mej, a segunda de l'articul che j'acumpagna.
I articui hin ubligatori. Esisten sia quij determinativ che quij indeterminativ, ma dumà per numinativ, genitiv e acüsativ: el dativ, cume emm giamò dii, in del grech mudernu el cünta poch, menter el vucativ l'è per definizion determinaa semper, e dunca 'l gh'ha minga besogn d'articul. I articui determinativ poden vess integraa da i prepusizion de mot a lögh o lucativa "σε"; inveci i articui indeterminativ se poden minga cuniügà cunt i prepusizion. Per esempi:
In 'stu cas, στο l'è l'ünion tra la prepusizion σε e l'articul neuter το.
In Grech gh'hin dò cuniügazion e dumà un ausiliar, el verb avègh, che 'l furma temp verbai divers.
Distribüzion geugrafica
El Grech el gh'ha avüü cume prim sit de difüsion la Grecia e i sò isul, per pö rivà in Asia Minur e Cipru (prima culunizazion) e anca in Italia, Libia, Egit e Pruvenza (segunda culunizazion). El mument de magiur difüsion del Grech però el gh'ha de vess cercaa in seguitt ai cunquist del Lissander Magn, grazie al qual l'è rivaa fina in India, ultra a vess, cume emm giamò dii, lengua cumün in bona part del Visin Urient, sia cume lengua parlada (Lissandria d'Egit e Antiochia eren cità a magiuranza greca) che cume lengua franca. Se cun la nassida de l'Imperi Partich in Asia l'üs del Grech l'è scumparii in manera velus, in del basin del Mediterani uriental la sua impurtanza l'è dürada fina al VIII secul dopu Crist. Cunt el rivà di pupulazion müsülmann (arab e türch) la zona grecofuna la s'è redota gradüalment. Fina a medà del secul passaa el Grech, ultra che in di arei tradiziunalment grecofunn, l'era parlaa in tüt quij cità utumann induve gh'eren di fort cumünità grech, cume Lissandria d'Egit, Antiochia, in Liban, in Palestina.
Dopu la Prima Guera Mundial e 'l faliment de la pulitiga de la Mégalē Idéa (el sugn naziunalistigh de reunì sota un Stat unigh tücc i teritori abitaa da Grech) el s'è rivaa a la distribüzion geugrafica atüala. Al dì d'incö, el Grech l'è parlaa in Grecia e in d'una quai zona de cunfin di paes arent (Albania, Macedonia e Bülgaria), in d'una quai lucalità del Mar Negher in Rumania, Ücraina, Rüssia e Georgia, a Cipru, a Custantinopul e in certi zon de la Türchia (cume a Trebisunda). In Italia, in Calabria e Salent, hin present di cumünità che parlen di dialet grech.
Inultra, el Grech l'è parlaa in tücc quij paes ucidentai tucaa de l'imigrazion elenica, cume i Stat Ünii, el Canada e l'Australia. L'ültim censiment australian (2006) l'ha segnalaa che 'l Grech l'è la terza lengua püssee parlada a cà dopu l'Ingles e l'Italian (252.200 personn).
In del cumpless, i personn che al dì d'incö parlen el Grech cume lengua mader hin circa 15 milion.
Ústín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Olomouc.
Lengua greca
Dialet
I dialet grecu-talian hin scrivüü cun l'abecee latin.
Göschenen
Göschenen (in Schwytzerdütsch: Geschenä) al é un cumün int al canton d'Uri in Svizzera. S'al trœuva al portal nòrd dal tunnel dal San Gotard e dal tunnel feroviari dal San Gotard a una altitüden de 1111 meter s.l.m.. Al é int la part da la Svízzera che la parla in Todesch. Segon l'Ofis federal da la statistiga, Göschenen al mesura 104.16 km² e int al al gh'eva  abitant
Diemtigen
Diemtigen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 130.0 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Diemtigen al se tröva a una altitüden de 609 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adelboden, Boltigen, Därstetten, Erlenbach im Simmental, Frutigen, Oberwil im Simmental, Reichenbach im Kandertal, Sankt Stephan, Wimmis, Zweisimmen.
Storia
Diemtigen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1257 col nom de Diemtingen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Vanosc
Vanosc l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Annonay-Sud, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 26.1 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 460 méter a 'na altèsa màsima de 1371 méter s.l.m.
Copernal
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Illasi
Illasi l’è ‘n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g’ha presapóch 4.855 abitàncc e ‘l g’ha ‘na superfìce de 25,04 km², per ‘na densità de 194 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cazzano di Tramigna, Colognola ai Colli, Lavagno, Mezzane di Sotto, Tregnago.
De èt
Ol castèl medieàl che l'è stai fai sö prima che i riès i Scaligeri e prima amò del Ezelino da Romano. Ol castèl l'è bèl gròs, 'n töta Eüròpa ghe n'è mia ü compàgn e i studiüs i sà mia chi sìes istàcc a fà sö ü castèl isé gròs e isè singolàr.
Santiago de Compostela
Santiago de Compostela l'è on comun spagnoeu de la comunitaa autonoma de la Galizzia. El se troeuva in de la. El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
L'è la capitala de la Galizia, anca se l'è minga capoloeugh de provincia.
El sò codes statistegh l'è.
Barbing
El cümü de Barbing el se tróa a 'na altèsa de 332 méter sura 'l leèl del mar.
Frederiksberg Allé (metropolitana de Copenhagen)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Copenhagen.
Bargnà
Bargnà (nòm uficiàl en italià: Bargnano) l'è 'na frasiù del cümü de Corsà, en pruvìncia de Brèsa, che g'ha presapóch 350 abitàncc e la se tróa a 3,71 km de distànsa del sò cèntro comünàl. El teretóre de la frasiù l'è sfrötàt perlopiö per atività agrìcole.
Endel Estimo Visconteo del 1385 l'è lüminàt come giü dei cümü che fàa part de la quàdra de Quinsà, piö tàrde, sóta Venésia, l'ìa envéce enserìt endela quàdra de Mairà. El g'ha fat cümü de per sò cönt enfìna al zögn del 1805, quan che l'è stat agregàt a Corsà.
Lunesana
alt=Una mappa dei comuni della Lunigiana|miniatura|370x370px|Comun de la Lunesana. La Lunesana o Lunigiana (Lunigiana in emilian e italian, Lunensis Ager in latin) l’è 'na region storega de l’Emilia, in del dì d’incœu spartida in tra i region ministrative italiane de Toscana e Liguria, che la cata el so nom de l’antiga cità de Luni, atach a la boca del rial Magra, mia lontan de indoa incœu a gh’è Sarzana, in de la provincia de la Spezzia, in Liguria.
El territori l’è precis a quèll del basin de la Magra e di so fium fiœui, e, a malastant che i so confin inn mia assee ben determinad, i poden vesser tegnid dent de 'na linea che la taca de la costa arent Moneja e, crosant el Pass del Brach, la riva a col de Cent Cros, pœu la va inanz per el spart-aive apeninegh fina al Pass del Cerred e al Mont Belfior, e la vaga sgiò de nœuv a mar, sota Montignos, in tra de la Massa e Prejasanta (MS).
Passaport cech
El Passaport cech a l'è el passaport relassad in Cechia per fà andà i so citadin a l'ester.
Diex
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Carl Gustav Jung
Carl Gustav Jung (Kesswil, 26 de löi del 1875 – Küsnacht, 6 de zögn del 1961) l'è stat en psichiàtra, psacanalìsta e antropòlogo. La sò maniéra de afrontà 'l probléma e la sò teurìa de derivasiù psicoanalìtica l'è ciamàda "psicologia analitica" o "Anàlizi Junghiàna".
Jung l'è stat per agn vizì a le edèe del Sigmund Freud, ma 'l s'è destacàt de menemà e 'ndèl 1913 el g'ha abandunàt 'na ólta per töte l'asociasiù del Freud, dòpo che 'ndèl '12 el gh'ìa püblicàt el lìber La lìbido: sìmboi e trasformasiù col quàl el ghe nàa cùtra en maniéra ciàra e nèta a le edèe el maèstro vienés.
Jung l'è famùs per divèrse edèe che 'l g'ha portàt endèl setùr de l'anàlizi me la mènt de l'òm, l'è stat giü dei piuniér de la psicologìa profónda, e giü dei stüdiùs de chèsta disciplina piö lizìcc del sècol XX. I sò stüde teòrich e clínich i mitìa 'n ciàr el ligam funsiunàl 'ntra la strütüra de la psìche e chèla dei sò prodócc (cioè, le sò manifestasiù cültürài). Chèsto 'l mìna a 'ncorporà 'ndèla sò metodologìa de le nusiù che vé de l'antropologia, de l'alchimìa, i 'nsòme, l'art, la mitologìa, la religiù e la filozofìa.
Carl Jung l'è mìa stat el prim a 'nteresàs al stüde dei ensòme, però le edèe che 'l g'ha portàt a l'anàlizi dei ensòme i è 'n gran tàte e de prìma 'mportànsa.
OpenBSD
OpenBSD l'è on sistema operativ open source fondaa in sul BSD e nassuu in del 1996 per decision del Theo de Raadt de Calgary. I sò pont de forza a hinn la portabilità del kernel e la sicurezza, tant che in des agn in media se troeuva domà on bug critegh e che 'l sistema el gh'ha 'na forma de crittografia integrada, tant che OpenSSH l'è nassuu del team de OpenBSD.
Carl Gustav Jung
Endèla sò vìta 'l s'è 'nteresàt apò a divèrsi óter argomèncc ligàcc a l'atività intelutöàla de l'òm, compàgn del stüde comparatìf de le religiù, la filozofìa e la sociologìa, per rià 'nfìna a la crìtica de l'art e a la leteradüra.
Orsago
Orsago (en vèneto: Orsago) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Treviso. El g'ha presapóch 3.597 abitàncc, 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 360 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cordignano, Gaiarine, Godega di Sant'Urbano.
Stazion de Bologna San Ruffillo
La Stazion de Bologna San Ruffillo a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de Bologna. L'è verta dal 1934 e l'è in su la ferrovia Bologna-Firenze.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
1484
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Sevar
L'è nassuu come territori arent la città de Castel Sever e poeu l'è diventaa on Contad (Comitatus) otònom fin dal dal VII secol d.C. In del period de pussee granda espansion e fòrza (IX-X sec), el Contad del Sever el controllava tutta la zòna dal fium Tisin alla Val d'Intelvi, e dal Contad de la Burgaria (l'Alto Milanes del dì de incoeu) fina al Sòta Scender, in quel che incoeu a l'è el Canton Tisin. Dal 961 el Contad l'era governaa da ona stirp de legg salica, i Cont de Castel Sever, che i gh'eran come capostipit el cont Nantelmo, fioeu del Rostanno.
In del XII secol l'incomincia on period de decadenza e financa la fameja di cont la se trasferiss a Milan e a Regg. Tucc i territori del nòrd del Sever hinn perduu in del 1158 cont el Trattaa de Regg, quand che l'Imperator Federich Barbarossa el decid de ridimensionà el contad e el mett i termin del Sever intra i fiumm Tisin, Seves e Olòna.
In del XIII secol el Sever el finiss dent i lòtt per el contròll de Milan intra i Torrian e i Viscont e el finiss per perd anca la Burgaria. In de la nòtt intra el 28 e el 29 de marz 1287, on rosc de abitant de la Val d'Ossòla vegniven pagaa da l'Otton Viscont, e la sira de la fera de Santa Maria Foris Portas, i riessen a andà dent a Castel Sever cont on ingann. Ona vòlta dent in di mur, ne profittan per conquistà la ròcca. L’arcivescov Otton el fa trà bass sia la ròcca sia el paes. El lassa domà in pè i ges e el fa mett dent in di statut de Milan ona sentenza che la dis: “Castel Sevar el sia trà bass e ch'el resti in ruina per semper sicchè nissun l'ardisca o el creda da andagh anmò a viv in sù 'sto mònt”.
Ona vòlta ruinada la soa capital, el Sever el finiss part di territòri viscontei. In del 1339 el Lodris Visconti el ciappa el titol de Scior del Sever con la fòrza e el partiss cont la Compagnia de San Giòrg contra a Milan. El se scontra cont l'esercit ambrosian del Luchin Viscont el dì del 21 febrar a Parabiagh. El Lodris el perd 'sta battaja e el finiss presonee in del castell de San Colomban. El titol de Scior del Sevar el passa a Luchin e Giovann Viscont.
In di secol a vegnì, el nòmm Sever el se mantegn in di istituzion ducaj e austriach fina a la riforma di provinc modern che l'è stada fada da l'Imperator Giusepp II in del 1788.
Comun del Sevar
Vares, Tradaa, Castion, Venegòn de Sora, Venegòn de Sòtta, Lonaa, Gornaa, Castel Sever, Lòzza, Locaa, Carbonaa, Mozzaa, Busti Grand, Cairaa, Fagnan, Gòrla Maggior, Gòrla Minor, Marnaa, Castellanza, Cassan Magnagh, Oggiòna San Steven, Carònn, Castrònn, Gallaraa, Arsagh, Ieragh cont Oragh, Solbiaa Olòna.
Rajhradice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Brno-venkov.
Kiskunlacháza
a l'è un comun del Distret de Ráckeve, cont una popolazzion de abitant.
Luterbach
El cumün de Luterbach a l'è tacaa ai cumün de Deitingen, Derendingen, Riedholz, Zuchwil.
Podolí (Uherské Hradiště)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Zlín e del distret de Uherské Hradiště.
K.A.S. Eupen
El K.A.S Eupen (offizialment Königliche Allgemeine Sportvereinigung Eupen) a l'è 'na società de folball belga cont sed a Eupen, che dal 2016 la giuga in la Pro League, ossia la massima serie belga. El sò stadi de cà a l'è el Kehrwegstadion e i sò color sociai a hinn el bianch e 'l negher, per quèst a hinn ciamaa anca "panda".
Pont-en-Royans
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 2.9 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 183 méter a 'na altèsa màsima de 788 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Pont-en-Royans l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Strada europea E652
La Strada europea E652 a l'è 'na strada europea in Austria e Sluenia. La conliga Klagenfurt e Naklo e l'è longa 51 km.
Nembostrato
El nembostrato a l’è ona nivola stratiforma che de sòlit l’è misa in del strat de l'atmosfera intra i 2 e i 4 km de altèzza, intra i 2 e i 7 km a latitudin de mèzz intra i 2 e i 8 km sora i zòn tropicaj. Despèss de tutt i maner la soa base la se troeuva sòta i 2 km de altèzza. A l’è ‘na nìvola densa de color gris scur a svilùpp orizzontàl. Sòta de lee pòden vèssegh di alter tipi de nivol. A l’è ‘na nivola tipica del brutt temp e l'è semper compagnàda de precipitazion ind la forma de pioeva o de nev ma minga di temporaj.
Fresno de Río Tirón
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Àngiul Scola
Àngiul Scola (Malgraa 7 de nuèmber 1941) l'è un cardinàl e arcivésch emèrit de Milan dal 7 de lüi 2011.
Biugrafia
Nasüd a Malgraa el 7 de nuèmber 1941 in d'una famiglia ümil (sò pà l'era camiunista e sò mà casalinga) l'ha cumenciàd a stüdià Ingegneria, ma dòpu l'è pasàd a Filusufia in Üniversità Catòlica. L’é entràd in Seminari in del 1967 e l'è stài urdinàd prèt in del 1970.
Prima de rivà a vèss Arcivésch de Milan, l'è stai vesc de Grosseto (dal 20 de lüi 1991) e Patriarca de Venèsia (dal 5 de genàr 2001). L'è stài creàd cardinal da Papa Giuànn Pàul II el 21 d'utùber del 2003.
Mòtt
« Sufficit gratia tua » (« L'è bastansa la tò gràsia »)
Castei de Bellinzona
I Castei de Bellinzona inn un insema de fortifegazzion tacade de mura site a Bellinzona, capital del Canton Tesin, in sui Alp e se ciamen Castell Gran, Monbell e Sass Corber. Fad su di liber comun de la zona e del Ducad de Milan per difendés di Confederad a Nord, inn servid 'me defesa fina al rivà del Napoleon, quand che inn poeu lassad in ruvina, foeura che per el Castell Gran che l'era doperad del Canton 'me armaria e preson, ma el governo federal, intorna al 1850, el rinforza istess i fortifegazzion, 'me part de 'n pian de defesa. In del 1953, per festegià i 150 agn del Canton, a l'è partid un gran restaver de 'sti castei, che la finiss per debon in del 1992, in su proget de l'architet Aurelio Galfetti. Del 2000 a l'è un patrimoni de l'umanità de l'UNESCO.
Újezd (Olomouc)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Olomouc e del distret de Olomouc.
Susan Collins
La Susan Collins (Caribou, 7 dicember 1952) a l'è una statunitensa, senatora del.
Linia 6 (metropolitana de Paris)
La  a l'è una linia de la metropolitana de Paris, che la conliga, longa km.
Filogaso
Filogaso l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Vibo Valentia. El g'ha presapóch 1.377 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 60 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capistrano, Maierato, San Nicola da Crissa, Sant'Onofrio, Vallelonga, Vazzano.
Champanges
Champanges l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Évian-les-Bains, del circondàre (arrondissement) de Thonon-les-Bains e del dipartimènt de l'Alta Savoia. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.71 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 640 méter a 'na altèsa màsima de 782 méter s.l.m.
Alcañiz
a l'è un comun de la provincia de Teruel, cont una popolazzion de abitant.
Dant Ligher
El Dant Ligher (Dante Alighieri in talian) l'era un pueta, scritur e pulitegh talian nassüü a Firenz, famus suratüt per vegh scrivüü la Divina Cumedia, l'övra püssee granda in la literadüra taliana, nöss che tra i püssee impurtant in chela mundial. L'è cunsideraa 'me el pader de la lengua taliana insema al Francesco Petrarca.
El so nomm, per el Jacob Ligher, l'è un ipocoristich de Dürant: in di ducümenc al gh'era anca el patrunimich Alagherii o 'l gentilizi de Alagheriis, menter la variant Alighieri la s'è furmada dumà cunt el rivà del Boccaccio.
Vita
El Dant Ligher l'è nassüü in del 1265, in tra el 14 de Magg e 'l 13 de Giügn, sota el nomm de "Durante Alighieri." La so fameja l'era impurtanta in Firenz, e la dava sustegn al Papaa. La mader del pueta l'è Bella degli Abati. L'è morta quand ch'el Dant el gh'eva sett agn, e l'Alighiero prest l'ha tö miee anmò, 'sta völta la Lapa di Chiarissimo Cialuffi. Lapa l'ha 'vüü dü fjöö, el fredel del Dant Francesco e la surela "Tana" ( versiun brev de "Gaetana").
A L'è staa numinaa anca Priur de Firenz, la carga pulitega püssee impurtanta a chel temp, in del 1300. El so urientament pulitegh l'era di guelf bianch, in upusiziun a chij negher. Quand che i guelf negher i ha tö 'l puder de la cità, in sö scernida del Papa Bonifacio VIII, el Dant l'è staa sbatüü föra de Firenz, e la so cà l'è stada bütada giò.
El Dant l'ha cumbatüü in del front di trupp di Guelf in la bataja de Campaldino (11 de Giügn, 1289). Apus de la vitoria el Dant l'ha tö un'impurtanta part in la vita püblega.
Quand ch'el Dant l'eva 12 agn, in del 1277, l'ha tö miee la Gemma di Manetto Donati. El Dant l'era giamò burlaa giò in amur cunt un'oltra tusa, la Beatris Portinari che l'è menziunada pür in la "Divina Cumedia", (cugnussüda anca 'me Bice). Agn apus del sò matrimoni cunt la Gemma l'ha incuntraa la Beatris anmò. L'è deventaa interessaa in del scriv puema.
El Dant l'ha 'vüü ses fiöö cunt la Gemma: Jacob, Peder, Giuvann, Gabriel Ligher, e Antonia.
Passaport cilen
El Passaport cilen a l'è el passaport relassad in per fà andà i so citadin a l'ester.
Valgrana
Valgrana (en piemontés: Valgran-a) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 797 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 35 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bernezzo, Caraglio, Montemale di Cuneo, Monterosso Grana, Rittana.
Levant (vent)
El Levant a l'è el vent ch'al bufa de l'Est vers Ovest. In di temp antich al se ciamava Apeliote o, in möd prusimaa, Euro.
La so inflüenza in Italia la se fa sentì in söl Tiren e 'nsö la part sentru-meridiunal de l'Adriatich.
Quand che'l vent al tö urigen in del senter del Mediteraneo al largh di Isuj Balear, al bufa vers Ovest per giüntà la so massima intensità travers el Strecc de Gibiltera.
A l'è un vent fresch e ümid, purtadur de scighera e precipitaziun, recugnussüü cumè causa de particular furmaziun de niguj de sura de la Baia e la Roca de Gibiltera, indue la pö fà devegnì el mar scalmanaa e trumb marin.
Congostrina
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Provença-Diagonal (metropolitana de Barcelona)
Provença-Diagonal  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Barcelona, part anca de la linia Barcelona-Vallès.
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi e l'è intregament accessibila per i disabil: Biliettaria automatega Ascensoeur
Barry Bostwick
El Barry Knapp Bostwick (San Mateo, 24 de febrar del 1945) l'è on comegh e ator american.
1487
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Puisserguier
Puisserguier l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Capestang, del circondàre (arrondissement) de Béziers e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 28.27 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 39 méter a 'na altèsa màsima de 205 méter söl leèl del mar.
Locarn (distret)
L'è 'l segónt distrèt piö grant del Canton Ticino per superfìce dòpo de chèl de Valmagia. La superfìce totàl del distrèt l'è de 551.4 km² e la popolasiù l'è de 61.814 abitàncc (dàto del 2008).
Kismaros
a l'è un comun del Distret de Szob, cont una popolazzion de abitant.
Locarn (distret)
El teretóre del distrèt el comprènt le ài Verzasca, Centovalli, Unsernun e de Vergelet e 'n piö 'l töl dét apò le ìzole de Brissàch, endèl Lach Magiùr.
Strada de prima class 57 (Slovachia)
La  a l'è una strada de prima class de la Slovachia longa 12 km.
Ebenthal in Kärnten
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Cthulhu
Cthulhu a l'è una creadüra giganta imaginaria, vün di Grant Antigh (in ingles, Great Old One) in di stori de l'H. P. Lovecraft e di Miti de Cthulhu. La sò descriziun a l'è quela d'una creadüra giganta che la fà vegnì urur dumà a vardala.
Cthulhu a l'è anca scrivüü Tulu, Clulu, Clooloo, Cthulu, Cighulu, Cathulu, Kutulu, Q’thulu, Ktulu, Kthulhut, Kulhu, Thu Thu, e in d'una caterva de alter maner. Despess prima del nom al gh'è l'epitet Great, Dead, o Dread (grant, mort).
Lovecraft l'ha trascrivüü la parnunzia de Cthulhu 'me "Khlûl'-hloo" (in IPA ˈkɬʊl.ɬuː). . El critich S. T. Joshi l'ha anca dii che'l Lovecraft l'ha daa un bel poo de diferent parnunzi in diferent ucasiun. In acordi al Lovecraft, 'sta chì a l'è dumà la manera püsse vesina che la vus ümana la pö ripet una lengua aliena. Dopu de la mort del Lovecraft la parnunzia (kə-THOO-loo) (IPA kəˈθuːluː) a l'è vegnüda cumüna e l'è quela che la dupra el giögh de röl Call of Cthulhu.
El Cthulhu a l'è cumparii la prima völta in del racünt "The Call of Cthulhu" (La ciamada de Cthulhu1928) e l'ha faa una quaj altra apariziun in alter sò laurà. August Derleth, a correspondent of Lovecraft's, used the creature's name to identify the system of lore employed by Lovecraft and his literary successors, the Cthulhu Mythos.
Referenz
Cthulhu-Mythos
Rajhrad
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Brno-venkov.
El gh'ha el status de cità.
Punent
El Punent a l'è un vent del Mar Mediteraneo che al bufa de Ovest. El nomm al ghe ven daa del punt cardinal de che'l sbufa. Chela direziun chì a l'è indicada in la Rösa di vencc.
El vent punent al bufa de solet 'me brisa marina dürant l'estaa, lüngh i cost de la Maremma grossetana e del Lazi.
Trianglen (metropolitana de Copenhagen)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Copenhagen.
Pitín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Zlín e del distret de Uherské Hradiště.
Glottertal
{{Infobox cümü Germania Glottertal l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl de Breisgau-Hochschwarzwald. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 30.76 km² e 'ndel {{#time: M Y|{{Dati pop DE-BW||STAND}} }} el gh'ìa 'na popolasiù de {{formatnum:{{Dati pop DE-BW|08315041}}}} abitàncc.