cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Svizzera (mangià)
Spantegament mondial
La svizzera, cont el cors del temp, dagli Staa Unii d'America la s'è spantegada in tutt el mond grazie ai multinazionaj statunidens e europee de restorazion rapida (anca ciamaa fast food), deventand anca simbol de lo stile de vitta frenetigh e consumistigh de la societaa moderna, inscì ciamada globalizzazion. La svizzera a l'è stada copiada da divers societaa alimentar somenaa per el mond fasend cress la cognizion de quest mangià chì. La popolaritaa e 'l spantegament de la svizzera a l'è rivaa a livej simil a quej de la pizza. El 27 november 2006, la cadenna de fast food McDonald's ha faa el brevett di proppi svizzer, inscì da fà deventà inguaa el process de realizzazion di panitt in tutt i sò restorant de la cadenna e rend el procediment esclusiv per i sò mercanzii
Tossegazion
El 22 settembr del 2007, a St. Cloud, in del Minnesota, depos avè majaa ona svizzera minga tropp cotta, la Stefania Smith a l'è restada tossegada da Escherichia coli O157: H7, responsabel d'ona sindrom entero-emorragiga greva, caratterizzada da diarrea emorragega, sindrom emolitega uremiga (SEU), insufficienza renala acutta, anemia emolitega e trombocitopenia. La Stefania Smith a l'è andada in coma e l'è restada per pussee de dò mes. Inquand a l'è vegnuda-foeura, la gh'aveva el sistema nervos destrugaa e la podeva puu nanca caminà perchè a l'è restada paralizzada da l'addomm ai pè. Per quest a hinn staa incriminaa ona societaa e dò dipendent, cusaa de dà informazion fals in raport a la contaminazion di svizzer faa in on impiant del Nebraska, in del 2009 ; a l'è stada introduda la desinfezion de la magra de manz cont l'ammoniaca e ona cottura pussee calda e prolongada di svizzer. L'infezion da escherichia coli, depos avè majaa di hamburger tossigh la vegn descrivuda in del liber thriller Sindrom fatala del medegh Robin Cook e ha ciappaa circa 40.000 american.
Potenza Picena
Potenza Picena l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 14.470 abitàncc, 'na superfìce de 47 km² e 'na densità de 308 ab./km². El cunfìna coi cümü de Civitanova Marche, Montecosaro, Montelupone, Porto Recanati, Recanati.
Strada de prima class 52
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 32.825 km. La conliga Bruna.
Krautheim (DE-BW)
Krautheim l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Hohenlohekreis. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 52.91 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Krautheim la se tróa a 'na altèsa de 298 méter sura 'l leèl del mar.
Francesco Paolo Tronca
El Francesco Paolo Tronca (Palermo, 31 de agost 1952) l'è on prefet italian, commissari prefettizzi de Roma dal 1 de november del 2015, dì di dimission del Ignazio Marino al 22 de giugn del 2016, dì de l'elezion de la Virginia Raggi sindega de Roma.
Edoardo Zuccato
Edoardo Zuccato (Cassan Magnagh, 1963) l'è on professor italian e autor in Lombard. L'ha scritt giò 'na quai raccolta de poesii in del dialett del sò paes (che 'l ciama Milanes Alt), oltra che fà sù vari traduzion de poesii in alter lengov: per esempi, del poema virgilian di Bucoligh, oltra che de over de autor ingles (in Italian). A l'è professor de litteradura inglesa a l'università milanesa del IULM.
Dättlikon
Dättlikon a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Winterthur, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.87 km² e in del al gh'eva una popolazion de 0 abitant.
El cumün de Dättlikon al se tröva a una altitüden de 386 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buch am Irchel, Embrach, Freienstein-Teufen, Neftenbach, Pfungen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia
Dättlikon l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1241 col nom de Tetelinkhoven.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Cesiomaggiore
Cesiomaggiore (en vèneto: Žess) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 4.076 abitàncc, 'na superfìce de 82 km² e 'na densità de 50 ab./km². El cunfìna coi cümü de Feltre, Gosaldo, Lentiai, Mezzano (TN), Sagron Mis (TN), San Gregorio nelle Alpi, Santa Giustina, Sospirolo, Transacqua (TN).
Stazion de Cangiani
La Stazion de Cangiani a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Baudinard-sur-Verdon
Baudinard-sur-Verdon l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Aups, del circondàre (arrondissement) de Brignoles e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 21.97 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 399 méter a 'na altèsa màsima de 785 méter s.l.m.
Rocchetta a Volturno
Rocchetta a Volturno l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Isernia. El g'ha presapóch 1.072 abitàncc, 'na superfìce de 24 km² e 'na densità de 45 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castel San Vincenzo, Cerro al Volturno, Colli a Volturno, Filignano, San Biagio Saracinisco (FR), Scapoli, Vallerotonda (FR).
Saint-Aubin
Saint-Aubin a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.90 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Saint-Aubin al se tröva a una altitüden de 471 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Avenches (VD), Delley-Portalban, Domdidier, Missy (VD), Vallon, Villars-le-Grand (VD).
Rokytnice nad Rokytnou
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Selesiù catalàna de fùbal
La Selecció Catalana (in Lumbàrt la Selesiù Catalàna), ciamàda ach Selecció de Barcelona e XI Catalan, l’è la Nasiunàl de fùbal de la Catalògna.
La Nasiunàl Catalàna l’è mia ligàda a la FIFA e gnà a la UEFA e per chèsto la pöl mia zögà ‘l Campiunàt Mundiàl e gnà ‘l Campiunàt Eüropéo de balù, l’è patrocinàda da la FCF, la Federació Catalana de Futbol.
La prìma partìda zögàda da chèsta nasiunàl l’è stàcia in del 1904 e la prìma partìda internasiunàla l’è stàcia zögàda ol 20 de fevrér del 1912 cóntra la Frànsa che l’à enzìt per 7 a 0. Da alùra la nasiunàl catalàna l’à zógàt quàze 200 partìde cóntra di squàdre nasiunài, regiunài e cóntra di club de fùbal. Dal 1997 la Selecció Catalana in del tép del Nedàl la zöga óna partìda internasiunàla e in chès-ce agn la zögàt, ad ezèmpe, cóntra i nasiunài de la Nigéria, de l’Argentìna, del Brazìl e de la Colómbia.
Sedoideae
Sedoideae l'è 'na sotafamìa de piànte de fiùr suculènte che fà part de la famìa de le Crassulaceae.
Ertra, Ertra, Ertra
Ertra, Ertra, Ertra a l'è l'inn nazzional doperad in Eritrea, componud del Abraham Meharezghi.
Wanda Nara
Wanda Nara (Boulogne Sur Mer, Pruvincia de Buenos Aires, Argentina, 10 de dicember dal 1986) l'é 'na mudela argentina. L'é la suréla de Zaira Nara.
Kopidlno
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
El gh'ha el status de cità.
Saint-Privat-de-Vallongue
Saint-Privat-de-Vallongue l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Germain-de-Calberte, del circondàre (arrondissement) de Florac e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23.87 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 354 méter a 'na altèsa màsima de 1353 méter söl leèl del mar.
Corp Sant (MI)
Quell di Corp Sant (Corpi Santi di Milano) l'è staa on vegg comun de la Provincia de Milan, che 'l cattava dent i cassinn e i borgh tutt intorna a Milan. L'è esistii del 1757 fina al 1873. In del 1871 ghe viveven 62.976 personn.
Mirabella Imbaccari
Mirabella Imbaccari (en Latì: Imachara o Imacara) l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 60 km a sudòvest de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 6.602 abitàncc e 'na superfìce de 15,4 km².
Corp Sant (MI)
Storia
El nomm probabilment el vegn del fatt che ai temp di Austriegh i cimiteri se trovaven tucc foeura di bastion milanes, proppi in la zona indove che se trovava el territori de quell comun chì. L'è staa istituii de l'imperadris Maria Teresa in del 1757 cont el nomm italian de Corpi Santi, anca se l'è vegnuu ona realtà domà in del 1782. El comun di Corp Sant l'era ona zona agricola, ricca de camp e de ort, oltra che ricch de cors d'aqua (el Lamber, l'Olona, el Seves, el Niron e i Navili). L'è staa taccaa a Milan ai temp del Napoleon, anca se poeu l'è tornaa indipendent con la Restaverazion. In del 1859 l'ha mudaa el sò nomm in Corpi Santi di Milano, per minga sconfondes cont el comun omonim in provincia de Pavia. In del 1860 s'è taccaa a parlà de on'union tra i Corp Sant e Milan: anca se minga tucc eren d'accordi (e de fatt la gh'è stada anca ona quai rivolta popolar), i Corp Sant hinn staa annettuu a Milan el vott de giugn del 1873. On quai borgh però l'è staa spartii cont i alter comun confinant: quest chì l'è 'l cas de Cimian (taccaa a Crescenzagh), Lampugnan (taccaa a Trenn) e Lorentegg (taccaa a Corsigh).
Mirabella Imbaccari
Mirabella Imbaccari l'è tacàt ai cümü de Caltagirone e Piazza Armerina.
Corp Sant (MI)
Composizion del comun
El comun di Corp Sant a l'era spartii offizialment in duu mandament (quell de sett e quell de vott del Circondari de Milan) e in vundes borgh (anca se poeu ghe n'era di alter, senza cuntà tutt i cassinn): Inoltra gh'era anca i borgh e i cassinn de la Barona, de la Ghisolfa, de la Bovisa, di Trii Ronchett, de Monluè, de Talied, de Fontana, de Lorentegg, de Lampugnan e Cimian. I duu mandament eren dividuu vun de l'alter di port de Milan, ai quai de norma besognava pagà el dazzi: ma el comun di Corp Sant l'era minga soggett ai dazzi, inscì tutt quell che ghe vegniva el costava meno.
Rodong Sinmun
El Rodong Sinmun (로동신문, Giornal di Lavorent) a l'è el giornal principal de la Corea del Nord, gestii del Comitaa Central del Partii de Lavorà de Corea. L'è nassuu in del november 1945 'me "Chǒngro" ("la strada giusta") e 'l cambia nomm in del 1946.
L'è citaa despess de la Korean Central News Agency e l'è retegnuu la font del pensee offizial de la Corea del Nord. Dal genar 2012 la gh'è la version in ingles.
Element del period 6
I elemeent chímich del períut 6 de la taula periòdica a inn quii del sèest riich de la taula; ul períut al tègn deent anca i elemeent dii lantàniit.
{| align="center" style="text-align:center; width:80%;"
! Grupp ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! Nòmm Cs Ba Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
! colspan="3" align="right" |Lantàniit La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
Ripe San Ginesio
Ripe San Ginesio l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 758 abitàncc, 'na superfìce de 10,11 km² e 'na densità de 75 ab./km². El cunfìna coi cümü de Colmurano, Loro Piceno, San Ginesio, Sant'Angelo in Pontano.
Vinnycja
a l'è un comun de l'Ucraina, capital de l'.
Ibieca
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Tram Edison
El Tram Edison a l'è staa on modell de tram doperaa in su la red di tram de Milan del 1893 ai primm agn '60.
Storia
Creaa de la ditta Edison, che l'ha gestii el tram de Milan finna al 1913, i primm tredes a hinn staa consegnaa in tra el 1893 e 'l 1894, e faseven la córsa sperimental in tra el Domm e 'l Sempion, i àlter hinn staa consegnaa in tra el 1897 e 'l 1912.
N'hinn staa faa su ben 566 e quand che hinn rivaa i primm tram ATM 600 hinn staa semper pussee mandaa in di servizzi minor e cont el rivà di tram ATM 1500 a carrej hinn staa semper puu tolt via del servizzi, e in part demotorizzaa per vess doperaa 'me remorcc e faa monodirezionai.
Retiraa in di agn '60, a hinn staa demolii tucc prima del 1969. El numer 256 l'è recuveraa del Francesco Ogliari e miss in del Musee di straport Ogliari a Ranch finna a la soa saradura in del 2015, quand che hinn sposta a la Malpensa al Musee Volandia.
Semper in di agn '60 a hinn staa reprodutt in scala H0 de la Rivarossi.
Sindegh
El sindegh l'è 'l orghen monocrategh a capo de l'amministrazion del comun.
Nomm
In la Lombardofonia l'è doperaa anca el termin "Podestà", in di comun del Canton Grison.
In la lengua spagnoeula se dis "alcalde", e 'l catalan l'ha ciappaa anca lu. In franzes se dis "mayor" e 'l russ e l'ingles hinn compagn.
Gilhoc-sur-Ormèze
Gilhoc-sur-Ormèze l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lamastre, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 20.74 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 411 méter a 'na altèsa màsima de 846 méter s.l.m.
Selenio
El selénio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Se. El g'ha nömer atòmich 34, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de selénio el g'ha 34 prutù. El g'ha sich izòtopi stàbii, chèl che bónda de piö l'è el 80Se (el nùcleo el g'ha 46 neutrù) che 'l reprezènta presapóch la metà del selénio che se càta en natüra. L'è clasificàt come semi-metàl e 'l se prezènta en divèrse fùrme alotròpiche. Del pónt de vìsta chìmich el se compórta en maniéra mìa tat diferènta del sùlfer e del telùrio.
L'è en micronütriènt per töte le fùrme de vìta che se conós e se 'l tróa endel pà, endei cereài, dendel pès, endela càrne, endèle lentìchie, endèla scórsa de le patàte e 'ndèi öf. L'è 'n antiosidànt, l'àisia a neütralizà i radicài lìber, el favorés la apoptózi, e l'agés de stimoladùr del sistema imunitàre e sö la funsiù de la tiròide.
L'è stat scuprìt endel 1817 del chìmich svedés Jons Jacob Berzelius en asociasiù col telùrio. Endel vizità la fàbrica de àcit solfòrich de Gripsholm el g'ha oservàt en lìquit maròn/rós che a scaldàl a la fiàma el fàa sö en bröt udùr che 'nfìna alùra se 'l asociàa apéna al telùrio, ma a 'ndagà bé el Berzelius el g'ha stabilìt éser cauzàt del selenio. Piö tàrde, col perfesiunàs de le tècniche de anàlizi s'è püdìt troàl en divèrsi óter minerài ma sèmper en quantità bàase fés fés.
Peñalba de Ávila
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Valsalobre
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Veszprémvarsány
a l'è un comun del Distret de Pannonhalma, cont una popolazzion de abitant.
Virginio Merola
El Virginio Merola (Santa Maria Capua Vetere, 14 fevree 1955) a l'è on politegh italian, sindegh de Bologna dal 24 de magg 2011, elegiuu in del Partii Democrategh in coalizion cont el center-sinistra. In del 2021 l'è sostituii del Matteo Lepore.
Quadràt (Àlgebra)
Per fà capì che ü nömer l'è de eleà al quadràt, cioè l'è de moltiplicà per lü medézem, s'ghe sègna 'n bànda ü 2 picinì 'n vólt a la drécia 'n chèsta manéra: a 2.
Ol quadràt d'öna somatòria
Ol quadràt d'öna somatòria l'è compàgn de la somatòria del quadràt de a piö 'l quadràt de b piö dò ólte 'l prodòt de a e b:.
Ol quadràt d'öna sotrasiù
Ol quadràt d'öna sotrasiù l'è compàgn de la somatòria del quadràt de a piö 'l quadràt de b méno dò ólte 'l prodòt de a e b:.
Ol quadràt d'ü prodòt
Ol quadràt d'ü prodòt l'è compàgn de la somatòria del quadràt de a moltiplicàt per ol quadràt de b :.
Eleamènt al quadràt e radìs quadràda
L'operasiù per troà 'l quadràt d'ü nömer l'è ciamàda eleamènt al quadràt, l'operasiù contrària l'è la raìs quadràda che la permèt de troà 'l nömer de partènsa che l'è stàcc eleàt.
Saint-Jodard
Saint-Jodard l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Néronde, del circondàre (arrondissement) de Roanne e del dipartimènt de la Loira.
Marlene Dietrich
Marie Magdalene "Marlene" Dietrich a l'era nassüda a Berlin-Schöneberg el 27 de desember del 1901 e a l'è morta a Paris el 6 de magg del 1992.
Saint-Jodard
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Vizzini
Vizzini l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Catania. El g'ha presapóch 7.070 abitàncc, 'na superfìce de 125 km² e 'na densità de 57 ab./km². El cunfìna coi cümü de Buccheri (SR), Francofonte (SR), Giarratana (RG), Licodia Eubea, Militello in Val di Catania, Mineo.
Asà (BS)
Asà, (Italià: Azzano Mella) l'è 'n cümü de de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa 'ndèla Bàsa Bresàna Centràl a 14 km de la cità de Brèsa en diresiù Sudòvest.
Se pènsa che Asà 'l sàpes nasìt come nùcleo abitàt ligàt a 'n fónt agrìcol de proprietà de 'n nòbil romàno ciamàt Attius o Attianus. Endèl sècol IX el teretóre de Asà l'è stat dunàt del imperadùr dei Frànchi al convènt de Sànta Giùlia de Brèsa e pò dòpo l'è dientàt 'na piéf dedicàda a san Piéro.
En giü dei docümèncc piö antìchi cunusìcc che riguàrda Asà, 'na bóla mandàda del Papa Lisander III datàda 3 de óst de l'an 1173, l'asöprét de Asà 'l se idìa confermà la proprietà de la céza de Asà sö 'n cèrto nömer de teretóre, la dipendènsa de la céza de Piöedése e 'n quach óter privilègio.
Saint-Jodard
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.65 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 300 méter a 'na altèsa màsima de 464 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Jodard l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Arsénich
250px|right|thumb|La fùrma metàlica grìza de l'arsénich El arsénich l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol As. El g'ha nömer atòmich 33, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de arsénich el g'ha 33 prutù. El se prezènta apéne sóta fùrma de en ünech izòtopo stàbil, el 75As (el nùcleo el g'ha 42 neutrù). L'è clasificàt come semi-metàl e 'l se prezènta en tré fùrme alotròpiche principàle: zàlda, négra e grìza metàlica. Del pónt de vìsta chìmich el se compórta en maniéra mìa tat diferènta del fosforo.
Rohy
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Bundesstraße 412
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Renània-Palatinàto.
Marlene Dietrich
A l'è stada un atris, cantanta e showgirl tudesca. A l'è cunsiderada la prima atris tudescha che la gh'ha aüü sücess a Hollywood e vüna di iconn del cine del secul quel de XX.
L'American Film Institute l'ha miss la Dietrich al post 9 intra i atris püssee famus de tücc i temp.
Agel
Agel l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Chinian, del circondàre (arrondissement) de Béziers e del dipartimènt de l'Hérault.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.54 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 70 méter a 'na altèsa màsima de 257 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Agel l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Gran Premi d'Argentina 2014 (MotoGP)
Ül Gran Premi d'Argentina da la MotoGP, che'l s'é cürüü ul 27 d'April 2014 in da la Pista de Termas de Rio Hondo e l'è stò ül ters Gran Premi da la stagiun 2014.
Chies d'Alpago
Chies d'Alpago (en vèneto: Cieis) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 1.569 abitàncc, 'na superfìce de 44 km² e 'na densità de 36 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barcis (PN), Claut (PN), Pieve d'Alpago, Puos d'Alpago, Tambre.
Konecchlumí
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Cep (Cechia)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Schwenningen (DE-BY)
Schwenningen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Dillingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 25.02 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Schwenningen el se tróa a 'na altèsa de 416 méter sura 'l leèl del mar.
Chemin Vert (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 8 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Bulsù
Bulsù (Bolzone) l'è 'na frasiù del cümü cremàsch de Riólta Gràsa, 'ndèla Pruìncia de Cremùna. L'è stacc ü cümü indipendènt enfìna al 1809, quàn che l'è stacc tacàt ensèma a Caergnàniga e pò, 'ndèl 1816, a Sapèl, che al dé d'encö l'è pò a chèl 'na frasiù de Riólta.
Sônia Braga
Right|thumb|220px|Sonia Braga, in del 2010
Sônia Braga, num artìstic de Sônia Maria Campos Braga, (Maringá, Brasil, 8 de giügn 1950) a l'è una atùra brasiliana de film e de televisiòn.
Biugrafia
L’é la quinta de sétt fradéi e l’ha cumincià a recità quan che la gheva apena vòtt ann. Prima de rivà definitivament in del spetácul, la feva l’impiegada.
In Italia, l’ha cumenciád a véss famùsa in di ann ’70 cun le Telenovelas, una specie de Telefilm cun tantìsime puntate, cume per esempi Gabriela; o anca cul film Dona Flor e seus dois maridos (Dona Flor e i só dü omm), cun Marcello Matroianni.
Premi venciüd
1981 - BAFTA Awards Per il film Donna Flor e i suoi due mariti (1976)
1995 - Emmy Awards e nomination ai Golden Globes Per la miniserie The Burning Season (1994)
1986 - Golden Globes, USA Nominated, Golden Globe Migliore interpretazione come attrice nel film Il bacio della donna ragno (1985)
2001 - Gramado Film Festival Won, Golden Kikito Per Memórias Póstumas (2001)
1981 - Gramado Film Festival Won, Golden Kikito Migliore attrice per Eu Te Amo (1981)
1996 - Won, Lone Star Film & Television Award e Nominated, NCLR Bravo Award Per la miniserie Streets of Laredo (1995)
Nuku'alofa
La gh'ha pressapoch 35.000 abitant (2003).
Geugrafia
Nuku'alofa a l'è in del toch setentriunal de l'isula de Tongatapu.
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm a l'è l'inn nazzional doperad in Estonia, componud del Fredrik Pacius e col test scrivud del Johann Voldemar Jannsen.
Künzelsau
Künzelsau l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Hohenlohekreis. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 75.17 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Künzelsau la se tróa a 'na altèsa de 218 méter sura 'l leèl del mar.
Autostrada A14 (Italia)
L'Autostrada A14  a l'è 'n autostrada italiana che l'è in Emilia-Romagna, Marche, Abruzzo, Molise e Puja e verta del 1965 e gestida de Autostrade per l'Italia. Longa 743.4 km, la conliga Bologna e Taranto.
Stazzion de Stresow
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
M
M (minuscol m), ema in lombard, l'è una letera de l'abecee latin.
Stazzion de Stresow
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
M
Ol simbol [m] al representa anca una consonant nasal bilabial ind l'abecee foneteg internazional.
Dialett noares
El noares (o noaresatt) l'è on dialett ocidental del lombard. El gh'ha di element de transizzion cont el piemontes; in particolar, in su la riva orientala de la Sesia, a nassen on fracch de dialett de transizzion.
Difusion e variant
Del pont de vista dialettal, la provincia de Noara la se troeuva in sul confin tra la lengua lombarda e la lengua piemontesa, in d'on contest de continuum lenguistegh, indè che l'è complicaa capì indè che la scomincia ona lengua e la finiss l'oltra. El dialett de Noara, come vedaremm pussee de sotta, l'è ben influenzaa del milanes (per reson storegh, colturai e anca economegh) e l'è parlaa anca in di paes intorna: parlom de Caltignaga, Granozz, Camerian, San Peder e Briona a nord e a ovest, Garbagna, Nibioeula, Vespolaa, Terdobiaa, Sozzagh, Torghen e Borgh a sud (cont on quai tratt conservativ perduu in città). A nord e a nord-ovest se senten de bon i influenz (anca morfologich e adirittura lessicai) del piemontes. I dialett de Ricett, la Badia, Vinzaj e Fara vegnen consideraa putost diferent e particolar respett al modell cittadin. A est de Noara i dialett de Gajaa, Cambra, Rementin, Vlesg, Branzagh e Trecaa conserven, con gradi diferent, di caratteristegh bei originai. I dialett de la zona a nord de Noara, per esempi Borbanee, inscì come quei in su la riva del Tesin, del Verban e del Lagh d'Orta, poeudom minga considerài noares tout court. Donca in quell articol chì femm riferiment soratutt al dialett cittadin (sicurament lombard), cont on quai confront con quei de la provincia.
Caratteristegh
"Il dialetto di Novara invece è bello, è grazioso in bocca gentile, e saturo di sali e di motti che lo palesano consanguineo del Milanese, ma non ha quella energia temperata del dialetto Lomellino, che tanto piace alla gente colta; ed anzi il perpetuo intervento della vocale i persino negli articoli e nelle finali de' nomi femminili, i doni, i scarpi, dava al dialetto della nostra plebe un carattere molle, e sbiadito [...]. Gli è però certo che a poco a poco l'abuso della vocale i va scomparendo anche in Novara, dove da molti anni i moltiplicati rapporti coi paesi circostanti si fece strada un dialetto che direi di transizione tra il Lombardo, il Verbanese ed il Lomellino, per cui anche il dialetto dei Novaresi ha servito e serve bellamente all'estro de' nostri bardi."
- Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, 1878. pag. XXX
In quell articol chì parlaremm soratutt del noares de città, cont el fà on confront cont ona quai varietà ariosa (soratutt de la zona intorna al capploeugh) e cont el Milanes (ciappaa convenzionalment 'me variant standard del lombard, almanch ocidental).
Fonetega
Se voeurom fà on confront cont el Milanes, el dialett principal del Lombard occidental, poeudom trovà on poo de particolarità:
Comparazzion fonetegh
Chì de sotta a vegnen miss a confront i variant lombard de:
Morfologia
I lavorà che deslontanen pussee el noares di olter dialett ocidentai hinn:
Lessegh
In general, el lessegh del noares el se deslontana minga inscì tant de quell lombard comun. A bon cunt el presenta on poo de variazzion del milanes e, certi voeult, el gh'ha dent anca on quai piemontesism.
Un dialugh tra un padrun e 'l sò servitur
[...] [http://www.archive.org/stream/raccoltadidiale01orlgoog#page/n38/mode/2up Attilio Zuccagni Orlandini, Raccolta di dialetti italiani con illustrazioni etnologiche, 1864, de pag. 33]
Una nuvela del Bucasc
I disi donca che int i temp del prim re 'd Cipri, dopo che Gotifrè 'd Büglion l'ha 'vüü guadagnaa la Tera Santa, gh'è capitaa che una dona nobila 'd Guascogna, apena visitaa par divossion al S. Sepolcar, a s'è mitüü in viagg par tornà a cà suva. Rivaa a Cipri, l'han ofendüü propi da vilan certi personi tristi cumè 'l pecaa mortal. Lee s'è ben lamentada sübit, ma nissün gh'aveva da pudè jütàla, e nissün saveva gnanca consolàla int una quai manera. Alora l'ha pensaa da presentàss al re par vègh giüstissia, ma quaidün gh'ha dii ch'a 'l gh'eva gnenta da fà, parchè 'l re l'era vün così cativ e sensa puntili ch'a 'l fava gnenta par i altar e gnanca par lü, anca quand l'avissan ofendüü in tüti i maneri. Cula povra dona, a sentì 'sti robi chì, l'ha perdüü sübit la speransa da podè vendicàss. Ma l'ha vorsüü pijàss al güst da dàgh 'na lession al re par fàgh capì 'ch l'eva propi un povr'om a pensàla in cula manera. L'è andai donca da lü e, intant ch' la piangiva, gh'ha dii: "Ma, neh, lü, ch'al senta cul ch'i gh'hoo voja da dìgh mì: mì son mia 'gnüü parchè gh'abi la speransa ch'al faga un quaicuss par mì in quant a certi personi che m'han fai 'gnì rabiaa l'altar dì, parchè i 'm disevan adree tanti brüti paroli: soo ben che lü 'l pensa mia a 'sti robi chì. Mì vorissi domà ch'am disissa propi dabon cuma 'l fa lü a mia 'gnì rabiaa, quand quaidün a 's pija güst a fàgh di dispressi; e cust parch'i podi imparà anca mì, e savèm regolà püssee ben par soportà con pasiensa tüt cul ch'i 'm fan i altar da mal". Al re, che sempar l'eva stai là ch'al pareva gnanca ch'al füdiss atent, tüt int un moment l'è saltaa sü cuma 's füss disvigiaa alora, e l'ha cominciaa a fà tüt cul ch' l'eva necessari par castigà cui balosson ch'avevan maltrataa cula povra dona, e pö anca par lü l'ha sempar fai divers da prima, pü gnenta 'l lassava passaa da mal contra 'l sò onor sensa castigà, cuma gh'andava, i personi ch'i 'l tribülavan int una manera o int un'altra. (Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 320-321)
La parabula del Fiö Trasun (versiun muderna)
Un òman al gh’aveva dü fiöi. E ‘l püssee giuin a gh’ha dii cunt al sò pà: “Senta papà, dàm cul ch’am tuca!” e ‘l papà a gh’ha dai la sò part. Un quai dì dòpu, al fiö püssee giuin l’è fai sü ‘l fagòt e l’è ‘ndai fin a cà dal diaul, indua l’è fai fòra in goga e migoga. E dòpu che lü s’ha mangiaa fòra pròpi tüt, gh’è ‘gnüü inta cul paes ‘na gran caristia e lü l’è cuminciaa a vèdla grisa e a fà dla fam. E alura l’è ‘ndai a lavrà par un fitaul dal post, ch’a l’ha mandaa ‘nt la sò cassina a cürà i purscee. Lü a gh’aveva suta ‘na sgajusa ch’l’avria mangiaa anca i giandli di purscee, ma nissüna agh na dava. Alura lü ‘l gh’ha pensaa sü e s’ha dii tra da lü: “E pensà ch’i famèj dal mè papà i gh’han dal tüt e mì ‘nveci chinsì i mòri dla fam! Sarà méj ch’i turni a cà méa e ch’i ‘gh disi al mè vecc: Papà, i son capii d’avé sbagliaa cuntra ‘l Signur e cuntra da tì; Mì i meriti pü da vess al tò fiö; pijam a lavrà almen ‘me vün di tò manzulee” Alura l’è fai sü i sò strasc e s’ha ‘nviaraa par andà a cà. L’era ‘ncura distant ch’al sò papà l’ha cugnussüü sübit, a gh’ha ‘vüü cumpassion e gh’ha curs incuntra, l’ha brasciaa sü e l’ha basaa. Al fiö a gh’ha dii: “Papà, mì i v’hò ufendüü, tì e ‘l Signur; e i meriti pü da vess al tò fiö”. Ma ‘l papà s’ha miss a vusà: “Gent! Sgagiv! Purtì chì la müda püssee bela e vistìl, mitìgh sü ‘n bel anel e ‘n bel para da scarpi növi! E purtì fòra ‘l videl püssee grass e massìl! Mangiuma e fasuma tüti ‘nsema ‘na bela festa cunt una gran paciada. Parchè ‘stu fiö, che par mì l’era mort, l’è risüscitaa, mì l’avevi perdüü e ‘dess l’hò truaa ‘ncura”. E tüti i hin cuminciaa a mangià e bev. Intant, l’altar fiö, ch’l’era fòra ‘nt i camp, turnand a cà l’è sintüü tüt astù burdel. L’è fermaa ‘n famèj e gh’ha ciamaa cuss l’è ch’al gh’era capitaa. E cul là a gh’ha dii: “L’è turnaa a cà ‘l tò fradel e ‘l tò papà l’è massà ‘l videl püssee grass par festegiàl”. Ma a lü a gh’ha ‘gnüü ‘l fut e l’è mia vursüü ‘ndà denta. Alura ‘l sò papà l’è ‘gnüü fòra lü a ciamàl. Ma lü a gh’ha rispundüü: “Senta, papà, i hin tanti ani ch’i lauri par tì e t’hò sempar dai a trà in tüt, e tì ti m’hee mai dai gnanca ‘n cravin par pudé mangiàmal insema ai mè amis E ‘pena ‘l tò fiö, ch’a n’ha fai pegg che Bartold e s’ha mangiaa fòra tüt cunt i batuni l’è turnaa ‘ndrera, tì ti gh’heet massaa ‘l püssee bel videl dla stala!” E lü a gh’ha dii: “Car al mè fiö, dam da trà, tì ti seet sempar astai ‘nsema a mì, e tüt cul ch’al gh’è chì l’è tò. A ‘s duveva ben fàgh festa par vess cuntent, parchè ‘l tò fradel par mì l’era mort e l’è turnaa a viv, a s’era perdüü e a l’è stai ritruvaa”.
(Carlo Turri, "Grammatica del dialetto novarese”, pag. 219-220)
Hitzendorf
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Luigi de Magistris
El Luigi de Magistris (Napoli, 20 de sgiugn 1967) l'è on politegh italian. L'è staa 'l sindegh de Napoli, elegiuu prima da Sinistra Ecologia e Libertà, liaa cont el Partii Democrategh e poeu cont ona soa lista in competizion cont i partii politegh nazionai, del 2011 al 2021, quand che l'è sostituii del Gaetano Manfredi.
In di elezion del 2022 el corr 'me leader de l'Union Popolar.
Zaporižžja
, o anca Zaporisgia, a l'è un comun de l'Ucraina, capital de l'.
Stazion de San Pietro (Circumvesuviana)
La Stazion de San Pietro a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Bauduen
Bauduen l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Aups, del circondàre (arrondissement) de Brignoles e del dipartimènt del Var. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 47.45 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 470 méter a 'na altèsa màsima de 1144 méter s.l.m.
Strada de prima class 53
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 38.294 km. La conliga Pohořelice.
Stazion de San Pietro (Circumvesuviana)
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai de la Circumvesuviana, esercitaa de l'Ente Autonomo Volturno.
Regn d'Italia (1861-1946)
El Regn d'Italia a l'è stada 'na monarchia costituzionala in pee del 1861 al 1946. A l'era guidada de la Cà de Savòja e 'me Costituzion el gh'eva el Statut Albertin. El Pajes a l'è nassuu cont l'Unità d'Italia che l'ha menaa i Savòja a governà in su l'Italia intrega e l'è fornii in del 1946 cont el referendum istituzional. A l'è staa per la pupart de la soa storia, del 1861 al 1922, on Stat liberal. In tra el 1922 e 'l 1943 la gh'è stada la dittadura del Partii Nazional Fassista, che l'è restada in pee in l'Altitalia cont el nomm de Republega Social Italiana finna al 1945.
Račice (Třebíč)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Igriés
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Planken
L'è tacaa ai comun de Balzers, Triesenberg, Schaan, Gamprin, Vaduz e Eschen.
Peguerinos
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Březina (Boemia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Roccasicura
Roccasicura l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Isernia. El g'ha presapóch 624 abitàncc, 'na superfìce de 29 km² e 'na densità de 22 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carovilli, Forlì del Sannio, Isernia, Miranda, Vastogirardi.
Novej
Novej (Noviglio in Italian) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l gh'ha 0 abitant. Novili la se troeuva a sud de Milan, in direzion de la Provincia de Pavia. El paes el cunta vari frazion, ciamaa Santa Corinna, Conigh, Cassina Conagh, Cassina Tavernasch, Mairan, Copiagh e Tainaa.
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Novej l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Luciano Ravasio
El Luciano Ravasio (Presezz, 1950) l'è on cantantautor italian, che 'l canta in Lombard (dialett bergamasch), oltra che in Italian.
Biografia
El s'è laureaa in Letter Moderni el se occupa de poesia dialettal e de tradizion popolar, oltra a vess vun di interpret pussee important de la canzon bergamasca. L'ha pubblicaa ona motta de musicassett de canzon popolar e on quai liber cont el support sonor. El Ravasio l'ha collaboraa anca con la RAI regional 'me musicista e autor per la radio.
Insema al burattinee Pietro Roncelli l'ha recuperaa la storia del brigant bremban Pacì Paciana; l'è staa per ann l'animador de la rubrica "Tradizion popolar" sora Bergom TV. L'ha curaa on'overa sora el poeta bergamasch del Vottcent Peder Rugger de Stabell, oltra a vess staa collaborador de l'Eco de Bergom.
Union Valdôtaine
L'Union Valdôtaine l'è 'n partii politegh regionalista de la Val d'Aosta e che 'l voeur tutelà l'autonomia e la specialità lenguistega de la Region.
El gh'ha on scagn al Senad de la Republica indova l'è coalizaa insemma al center-sinistra e in del Consili Regional el gh'ha 11 scagn e 'l governa insemma a la Stella Alpina e Fédération Autonomiste.
Valverde de Júcar
a l'è un comun de la provincia de Cuenca, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Valle Aurelia
La Stazion de Valle Aurelia a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de. L'è verta dal e l'è in su la linia. A l'è stada la prima stazion in Italia a vess intregament in d'on viadott.
Moviment
La stazion a l'è servida regolarment di treni regionai di Ferrovie Laziali de la linia 3 per Viterbo. In di or de morbida a gh'è on treno ogni 15 menut in la tratta urbana, vun ogni 30 in la tratta per Bracciano e vun ogni ora per Viterbo.
Servizzi
Biliettaria automatega
Interscambi
Stazion Valle Aurelia de la metropolitana Fermada de l'autobus
N
N (minuscol n), ena in lombard, l'è una letera de l'abecee latin.
Ol simbol [n] al representa anca una consonant nasal alveolar ind l'abecee foneteg internazional.
Valtelina
center|600px|thumb|Panorama de la Valtelina miniatura|172x172px|Bandera de la Valtelina e [[Val Ciavenna|Val Ciavena]] alt=Mapa dela nosa bela Valtelina|miniatura|Mapa de la Valtelina La Valtelina (Valtelina e Valtulina in valtelines, Valtellina in talian, Veltlin in tudesch, Vuclina in rumanc; Valteline in frances; Valtoline in frances e ingles storegh) l'è na valada de la Lumbardia, ins el cunfin cun la Svizra.
'Na völta l'era un passag impurtant tra l'Italia e la Germania, e gh'è staa tanta guer per el cuntrol de 'sta val chì.
Storia
La storia de la Valtolina la se pò spartì in vari moment:
Neuenstein (DE-BW)
Neuenstein l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Hohenlohekreis. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 47.84 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Valtelina
I cumün de la Valtelina
L'Abriga, Albaree, Andel, Arden, Bema, Berben, Bianzun, Büj, Burmi, Busagia, Caiö, Caspögg, Castel, Castiun, Cedrasch, Cercin, Cin, Ciür, Civ, Cös, Culurina, Dasc, Delebi, Dübin, Faed, Furcula, Füsinn, Geröla, Gesa, Gros, Grosut, Lanzada, Livign, Luver, Mantel, Masc, Mel, Muntagna, Murbegn, Pedesina, Pendulasch, Piantee, Piateda, Punt, Pustales, Resüra, Rugul, Sern, Spriana, Sundel, Sundri, Talamona, Tarten, Tej, Tiran, Traona, Tresiv, la Tur, Tuv, Val de Dent, Val de Sot, Val Masen, Valfürva, Verv, Vila de Tiran.
Neuenstein (DE-BW)
Neuenstein la se tróa a 'na altèsa de 284 méter sura 'l leèl del mar.
Hofstätten an der Raab
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya
Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya a l'è l'inn nazzional doperad in Etiopia, componud del Solomon Lulu Mitiku.
Colin Edwards II
El Colin Edwards II (Houston, Texas, U.S.A., 27 Febrar dal 1974) l'è un pilòta motociclistich american, campiun dal mund in dal campiunà Superbike in dal 2000 e in dal 2002.
Gluiras
Gluiras l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Pierreville, del circondàre (arrondissement) de Privas e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Cibiana di Cadore
Cibiana di Cadore (en vèneto: Žibiana) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 483 abitàncc, 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 23 ab./km². El cunfìna coi cümü de Forno di Zoldo, Ospitale di Cadore, Valle di Cadore, Vodo Cadore Perarolo di Cadore.
Kripton
250px|right|thumb|Emisiù lüminùza de 'n tübo de scàrica con dét el kripton El kripton (o cripto) l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Kr. El g'ha nömer atòmich 36, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de kripton el g'ha 36 prutù. El fà part de la categurìa dei gas nobii che i è caraterizàcc de 'na inèrsia chìmica quàze totàl. A la temperadüra e presiù standard el se prezènta come 'n gas sènsa gne culùr gne udùr; al stat sòlido el se prezènta come dei cristài bianch condena strütüra cübica.
L'è stat scuprìt endel 1898 de William Ramsay e Morris Travers endèi rèscc lasàcc de l'evaporasiù de töcc i óter elemèncc de l'ària lìquida.
Kněžnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Veszkény
a l'è un comun del Distret de Kapuvár, cont una popolazzion de abitant.
Plessur (distret)
El distrèt de Plessur (en todèsch: Bezirk Plessur) l'è giü dei öndes distrècc del Canton Grisun, en Svìsera. La superfìce del distrèt l'è de 266.75, endèl i abitàncc i éra. El capolöch del distrèt l'è la cità de Coira.
El cunfìna a nòrt col distrèt de Landquart, a nordòvest e a èst col distrèt de Prättigau/Davos, a sud col distret de Albula, a sudòvest col distret de Hinterrhein e a nordòvest col distrèt de Imboden.
Diviziù aministratìva
El distret de Plessur l'è dividìt en 3 cìrcoi e 12 cümü:
Glaruna
Glaruna (en todèsch: Glarus; en fransés: Glaris) a l'è una cità e 'n cumün svizzer del canton omònim (Canton Glaruna), del qual l'è anca la capitala. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 69.23 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Westraltrachia
Westraltrachia l'è 'n zèner de gastròpodi che fà part de la famìa dei Camaenidae.
El töl dét le spéci elencàde ché sóta:
Glaruna
El cumün de Glaruna al se tröva a una altitüden de 472 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ennenda, Innerthal (SZ), Luchsingen, Mitlödi, Muotathal (SZ), Näfels, Netstal, Riedern, Schwanden, Schwändi.
Storia
Glaruna l'è menziunaa la prima volta al prinsipi del secol IX in Latin col nom de Clarona. In del ann 1178 l'è menziunaa per la prima volta in todesch col nom de Glarus.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Citaa ingemelaa
Glaruna l'è ingemelaa con:
Suleta
Suleta a l'è una citadina svizzera del Canton Suleta. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6,29 km² e in del dezember del 2006 la gh'eva una popolazion de 15.086 abitant. L'è capital del cantun e capolögh del distret omònim del qual l'è anca l'ünegh comün member.
Čerkasy
a l'è un comun de l'Ucraina, capital de l'.
Suleta
El cumün de Suleta al se tröa a una altitüden de 30 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bellach, Biberist, Feldbrunnen-St. Niklaus, Langendorf, Rüttenen, Zuchwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Albinoleffe
'L  U. C. AlbinoLeffe l'è la squàdra de balù, de fùbal de Albì e de Léf, nasìda 'n del 1998 da la fusiù de l'Albinése 'nsèma col Léf.
La maièta
L'è blö e selèst.
Stazzion de Pichelsberg
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Bundesstraße 413
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Renània-Palatinàto.
Socialism nazional
El socialism nazional a l'è la corrent socialista che la gh'ha dent di element nazionalista. L'è nassuu intorna a mità '800 in Italia e Germania, ch'eren dree a giontàss in quell period, e l'è staa poeu tolt del nazism e del fassism, soratutt quell de la Republega Social Italiana. I socialista nazionai se opponen sia a l'internazionalism marxista sia al liberalism.
Syrgenstein
Syrgenstein l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Dillingen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 16.66 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Syrgenstein el se tróa a 'na altèsa de 485 méter sura 'l leèl del mar.
Charenton - Écoles (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 8 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Element del period 7
I elemeent chímich del períut 7 de la taula periòdica a inn quii del sètim riich de la taula; ul períut al tègn deent anca i elemeent dii atíniit.
Charenton - Écoles (metropolitana de Paris)
Interscambi
Fermada del bus
Tavo Burat
miniatura|280px|drita|Al Tavo Burat (al second da manzína) ind una sumejanza del [[1975, a un randevoo cun Pasolini (al center).]] Tavo Burat (a l'anagraf taliana Gustavo Buratti Zanchi, Stezà (Berghem), 22 Magg 1932 - Biela, 18 Dicember 2009 ) l'è stat un giurnalista, pueta e maester de scöla piemuntes, che l'ha militaa per la difesa di lenguv minuritari e di popul minaciaa.
Element del period 7
{| align="center" style="text-align:center; width:80%;"
Tavo Burat
Al so laurà
Tavo Burat l'ha lauraa cume maester e püblicista, ma l'è semper staa part de la militanza pulitega sia denter che föra dai partid. L'è staa segretari per l'Italia de l’assuciazion internazional per la difesa di lenguv e di cultür minaciaa (dal 1964), e l'ha fat tant laurà per la rivendicazion di dirit linguistegh di popul d'Italia, suratüt per quel piemuntes e franco-pruvenzal, anca travers la so culaburazion cun la Compagnìa dij Brandé per la difesa de la maderlengua piemuntesa.
Element del period 7
! Grupp ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! Nòmm ! colspan="3" align="right" |Atíniit
Tavo Burat
Pueta
El Tavo Burat a l'è staa un impurtant pueta in lengua piemuntesa e anca in lengua ucitana. In di agn l'aveva püblegaa di plachet che hinn staa miss insema in del 2008 Poesìe per la Cà 'd studi piemunteis.
La difesa di minuranz linguistegh
Al Tavo Burat l'è stat vön di fundadur de:
L'atività de giurnalista e ricercadur
L'ha culaburaa cun l’impegno, la Cà de Studi Piemonteis, la Rivista Biellese, Riforma della scuola, e L’Alpe (Grenoble).
In Italian
L'à pò scriìt tace artìcoi de stòria sura i problémi lenguìstech di minorànse.
Rapotice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Třebíč.
Rebibbia (metropolitana de Roma)
Rebibbia  l'è 'na stazion de la Linia B de la Metropolitana de Roma. A l'è vun di capoligna settentrional, insemma a Jonio
Vernay (CH-FR)
Vernay a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.32 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Rebibbia (metropolitana de Roma)
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Le Corbusier
In del 1920 l'ha scernì el suranom Le Corbusier.
Rebibbia (metropolitana de Roma)
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria Parchegg de scambi
Vernay (CH-FR)
El cumün de Vernay al se tröva a una altitüden de 465 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bevaix (NE), Bussy, Chevroux (VD), Estavayer-le-Lac, Gorgier (NE), Grandcour (VD), Morens, Rueyres-les-Prés, Sévaz.
Le Corbusier
El sò prim sücess l'ha avüü in del 1902, quand che l'aveva vengiüü - a 15 agn - un premi a l'Espusiziun d'art figürativ a Türin. A l'è staa un maester de l'architetüra muderna.
Vernay (CH-FR)
Vernay l'è staa creaa el prim de Ginee del 2006, de la fusion dei cumün de Autavaux, Forel e Montbrelloz.
Butaià
Butaià (Bottaiano) l'è 'na frasiù del cümü cremàsch de Risénch, endèla Pruvìncia de Cremùna. L'è stat en cümü indipendènt enfìna al 1810, quàn che, sóta la duminasiù de Napuliù, a l'è stat tacàt a Fanénch, ma quàn che i è riàcc i aüstrìech, l'è turnàt deperlü. Endèl 1818 gh'è stat tacàt el paìs de Pòrtech. Endèl 1860 Butaià l'è stat ünìt a Risénch.
San Severino Marche
San Severino Marche l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 12.789 abitàncc, 'na superfìce de 193 km² e 'na densità de 66 ab./km². El cunfìna coi cümü de Apiro, Castelraimondo, Cingoli, Gagliole, Matelica, Pollenza, Serrapetrona, Tolentino, Treia.
Roccamandolfi
Roccamandolfi l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Isernia. El g'ha presapóch 1.071 abitàncc, 'na superfìce de 53 km² e 'na densità de 20 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cantalupo nel Sannio, Castelpizzuto, Gallo Matese (CE), Letino (CE), Longano, San Gregorio Matese (CE), San Massimo (CB), Santa Maria del Molise.
Agonès
Agonès l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Ganges, del circondàre (arrondissement) de Lodève e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.