cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dialet mirandules
El Mirandules (lucalment a l'è istess) l'è un dialet de l'Emilian, parlaa in de la bassa mudenesa inturna a Mirandola.
Difüsiun
El dialet mirandules l'è parlaa in de la bassa mudenesa, al cunfin cun la Pruvincia de Mantuva e cun quela de Ferara, in ses cumün del Mudenes: Mirandola, Finale Emilia, San Felice sul Panaro, Camposanto, Medolla, San Possidonio e Concordia sulla Secchia.
Carateristigh
- Saggio sui dialetti gallo-italici, pag. 205; 206
Inultra a trövum alter carateristigh:
El Pader Noster
Padar nostar ,ch’a’t se in dal ciel ch’a sia banadet al tó nom, ch’a vegna al tó regn, ch’a sia fat quel ch’a’t vó té, In ciel e ins la tera. Das al nostar pan anch incó E scanzelas i nostar debit Cume nuantar i scanzlem a chiatar E a’n faras minga cascar ind la tentasion Ma cassa via al mal da nuantar. Amen.
La parabula del Fiö Trasun
Un zert om l'aviva du fió. Al più picul diss a sò padr: "Papà, dam dla vostra roba la part ch'am ven!" e lù al divis la sò sustansa tra i du fió. Da lì a poch dì, al fiol più picul, fat fagot, l'andò via luntan luntan, e al cunsumò tut in stravissi. E quand a 'n n'avì più 'n sold, as fè sintir la fam in cal paes, in cunseguensa d'una carestia, e acsì al puvret prinsipiò a vedar ch'agh mancava 'l nesessari. Al 's tols 'd lì e al s'arcmandò a un zitadin 'd cal sit, e quest al miss in campagna per guardian di porch. A 'gh vigniva voja infina d'impirs la pansa 'd chili giandi 'ch magnavan i porch; ma a 'n gh'era aniun gh'in dass. Vist donca la materia ch'i aveva fat, al diss: "Quant sarvitor in cà 'd mè padr i han dal pan in abundansa, e mì a mor chì 'd fam!" A 'm turò sù, e a turnarò da mè padr e agh dirò: Papà, a i hò mancaa e vers al zel e vers 'd vù! A 'n am meriti più d'essar ciamaa par vostar fiol: tgnim invez cum un di vostar sarvitor". E, alvandas sù, l'andò drit fin da sò padr. E quand al gh'era anch luntan un poch, al padr el vist, al 's moss a cumpassion, al 'gh cors incontra e al 'gh butò i brass al col, e al la basò. E sò fiol al 'gh diss: "Papà, a i hò mancaa vers al zel e vers 'd vù! A 'n son più degn d'essar ciamaa vostar fiol." E sò padr cmandò ai sarvitor: "Prest, tirà fora la più bela vesta, e giustagla adoss, mtigh l'anel in dii e il scarpi ai pee; E andà a tor da la stala 'l vdel più grass, e massàl, e ch'a 's magna e ch'a 's staga alegar! Parchè 'st mè fiol l'era mort e l'è turnaa al mond; al s'era pers, e al s'è truvaa". E i prinsipion al disnar e gli alegressi. El fiol più grand l'era in campagna, e int al dar volta, quand al fu avsin a cà, al sintì a cantar e a sunar. Al ciamò un di sarvitor e al dmandò cuss'era mò 'sta cossa. E quest al gh'arspos: "L'è turnaa vostar fradel, e vostar padr l'ha fat massar un vdel grass par la cunsulasion d'averal vist san e salv". Ma al fradel grand agh vens la stissa, e an avliva brisa intrar in cà. Al padr donca vens fora lù, e al la prinsipiò a pregar. Ma quel tgniva dit: "L'è tant'an ch'a 'v serv, e an v'ho mai disubidii; ma vù an m'avii mai daa gnanch un cavret da psermal guder in cumpagnia di mè amigh. Però dop ch'è turnaa 'st altar vostar fiol, ch'l'ha consumaa tut al sò cun dil doni 'd cativa vita, a i avii massaa par lù al vdel più grass" Sò padr 'gh diss: "Vù, al mè fiol, a sii sempar con mì, e tut quel ch'a i ho l'è vostar. Ma l'era giust 'd guder e far digli alegressi, parchè vostar fradel l'era mort e l'è arsuscitaa; al s'era pers, e al s'è turnaa a truvar".      Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 238
Dialet de Concordia
A digh donca che in di temp dal prim re 'd Cipri, dop al cunquist fat dla Tera Santa da Gofredo 'd Buglion, a sucedé che una sgnora 'd Guascogna l'andé in pelegrinagg al Sepolcr, da dova turnand indree, arivada in Cipri, da suquant birbon la fu vilanament ultragiada. 'D quest chì lee, sensa nissuna cunsulasion dasprandos, la pensé d'andar a ricorar dal re; ma 'gh fu dit da sertun che la pardrev la fadiga par gnent, parchè l'era acsì da poch che non sol al na vendicava brisa i insult fat ai altr, ma che al tolerava vigliacament anch quei ch'i 'gh favan a lù; intant che chiunque gh'aveva un dispiaser al la sfugava col faragh un qualch insult o vergogna a lù. Avend sentii quest la dona, desprada dla vendeta, par cunsularas un poch dla sò noia, la propos da vler dar 'na stucada a la miseria del re; e andada pianzend davanti a lù, la diss: "Al mè sgnor, an vegn minga a la tò presensa par vendeta che m'aspeta dla ingiuria ch'am è staa fat ma, in sudisfasion 'd quela, at pregh ch'at m'insegn cuma 't sofr queli che mì a sent ch'i 't fan, afinché imparand da tì a possa con pasiensa supurtar la mia; la qual, Dio al sa lù, se al psess far, vluntera at la darev, zà che tì at see un sì bon purtador". Al re, fin alora ch'l'era staa acsì tard e pigr, cumè s'al s'fuss dasdaa dal son, prinsipiand da l'ingiuria fata a 'sta dona, che asprament al vendiché, al dvinté un persecutor grandissim 'd tut quei che contra l'unor dla curona i cumitess qualcosa d'alora in avanti. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n310/mode/2up Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 290-291]
Dialet de Finale Emilia
A dgiva donca ch'ai gioran dal prim re 'd Cipr, dop la cunquista dla Tera Santa da Gufred 'd Buglion, a sussdì ch'na gran sgnora 'd Guascogna, ch'l'era in pelagrinagg, l'andò al Sepolcar 'd Nostar Sgnor, e quand la turnò indree, 'gnuda ch'la fu un'altra volta in Cipr, la fu ufesa ind l'unor da di birichin e da di birbon d'om. E l'era fora 'd liee da la rabia e da la disparasion; dasprada e an savend più ach capel metras, la pinsò ben d'andar a udiensa dal re par diragh pian e fort al sò sentiment e tut quel ch'agh era sussess dree la strada; ma la zent i 'gh diss ch'l'arev butaa viè 'l fiaa e la fadiga, parchè 'l re an fieva giustisia par chil matieri lì, parchè an la fieva gnanch par lù, quand la zent da 'st mond, par sfugaras dil gnol ch'i aviva par la testa i 'gh fieva di afront. 'Sta povra dona, quand la sintì acsì, dasprada e fora 'd liee da la vargogna e da la voja 'd vendicaras, par cunsularas dla sò disgrasia la pinsò d'andar a far arabir un puctin anch al re; e, pianzend cmè un putlet e zigand a la crusiata, la s'agh piantò davanti e la 'gh dsì: "Sacra Curona, re, mì an vien brisa chì da lù parchè a spera rason dla birbunada ch'i m'ha fat, ma a vien solament parchè ch'am faga grasia d'insgnaram (s'l'è vera quel ch'i dis) com lù al fa a supurtar in santa pas i afront e gli ufes che chil canaji i 'gh fan, parchè acsì a prev supurtar mej anch il miè, ch'agh garantiss ch'agh rinunsiarev tant e pò tant vluntiera a lù". Al re, ch'in tut al temp da 'sta gran ciacarada, e stuf da 'sta mandga 'd ciacarad, com s'al sdassdass in cal mument, al saltò su tut int un colp e al diè subit ordan ch'as vendicass 'sta povra sgnora 'd tut igli ufes ch'i gh'ivan fat, e da cl'ora e quela 'l dvintò al più gran persecutor ad tut quei ch'i 'gh fievan di insult, e al gmitì al servel a partì che an agh vins più voja 'd far i bei umor. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n312/mode/2up ibidem, pagg. 292-293]
Dialet de Mirandola
A digh donca che ai temp dal prim re 'd Zepri, da cla via che Gufred Buglion l'abé fat la conquista ed Tera Santa, as dia 'l cas ch'una sgnora ed Cuscogna l'andò in pelegrinazz al Sepulcher, e dand ed volta, quand la fo arivada a Zepri, agh fu di bardasson ch'i 'gh fen quel ch'a ne 'v digh. In causa 'd 'sta bruta asion, cla sgnora, avenden poca vuja, agh vins in ament d'andar dal re par denunsiargh al cas, ma agh fu ch'i 'gh diss: "Sgnurina, l'è temp e fiaa strussiaa, parchè cal re l'è un om acsì indolent e bon da niant che in cambi ed far giustisia ai magon di ater, una gran part ed quili ch'i fan a lù al s'li bev cmud un sumari; in 'sta moda, tut quii ch'han dla rogna da gratars i 's la gratan incontr'a lù fasandghen ed tot el fata". Abend santii la sgnora cmud andava la fassenda e 'n abend piò speransa 'd vendicars, per cunsolars in qualch manera 'd cla passion, la 's mess ed tor in zogh cal re di mè cucù e, smergland, essend andada al sò cuspet: "Sgnor" la diss "an son zà chè pr'asptar rason dla rifa ch'i m'han fat. Ojabò! Mi an voj sna che a m'insegnadi cmud a fa a sufrir tut chii brut mustass ch'i 'v fan. As prev dar che, cun la vostra scola, anca mì a psiss cumpurtar el mè desgrassi. Vò al savii, al bon Gesò Lazareno, s'agh li dunaree vluntera, s'a se psess, daspoch ch'al gh'ha csè boni spali". Al re, ch'infin alora l'era staa un imbambii, un vis 'd ricota, a pars ch'al s'desdass da un'insonia, e prinsipiand da la figura patida da cla sgnora, la qual l'abè tut el sudisfasion pussebli e impussebli, al s'mitè propri a grinta dura con tut i bech e via che, da cal giorn andand inans, i 's fossan azzardaa 'd far del bricunadi incontr'a l'unor dla sò curona. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n316/mode/2up ibidem, pag. 296-297]
1425
El 1425 a l'è 'n ann del secol quell de quindes.
Cleyzieu
Cleyzieu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Saint-Rambert-en-Bugey, del circondàre (arrondissement) de Belley e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Groß-Siegharts
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Le Mas
Le Mas l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Saint-Auban, del circondàre (arrondissement) de Grasse e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 32.15 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 440 méter a 'na altèsa màsima de 1689 méter s.l.m.
Lucille Teasdale-Corti
right|200px|thumb|La Lucille Teasdale-Corti de zùena La Lucille Teasdale-Corti (Montréal, 30 de zenér del 1929 – Bezàna, prim de Óst del 1996) l’è stàcia öna dutùra, öna chirürga e öna misiunària quebecuàza.
218
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Cleyzieu
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.82 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 440 méter a 'na altèsa màsima de 927 méter söl leèl del mar.
Lucille Teasdale-Corti
I sò stöde
L’è nasìda a Montréal, in del Québec, ü di stacc del Canadà, ol 30 de zenér del 1929 e l'éra chèla di quàter de sèt is-cècc; sò pàder 'l fàa 'l droghér e sò màder la fàa la dòna de cà e la gh’à üt la éta rüinàda da la depresiù.
Cleyzieu
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Cleyzieu l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Lucille Teasdale-Corti
I sò stöde
De s-cètina l'à stödiàt di mòneghe al Pensionnat Du Saint Nom de Marie e zamò lé la gh’éra egnìda l’idèa de dientà dutùra: de fati, pròpe a scöla, l’à ‘ncontràt di misiunàrie apéna turnàde 'ndré de la Cina che i contàa sö de cóme i famèe cinéze i völìa adöma di s-cècc màs-cc e de cóme i bötàa ‘n de la römeta i s-cètine. I misiunàrie i ‘ndàa isé a sircà ‘n de la röméta i s-cetìne per salvàle, cüràle e tiràle grànde; con chèsto ezèmpe sóta i öcc la Lucille l’à decidìt che la sarès dientàda dutùra pò a lé, isé quàndo l'è cresìda l’à stödiàt medezìna a l'Üniersità de Montréal, ‘n d’ön’època ‘ndóe de dòne chi fàa la dutùra ghe n’éra ‘n gir gran póche.
Baierbrunn
Baierbrunn l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Mònaco. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 7.21 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Lucille Teasdale-Corti
Ol Piero Corti
Finìda l’üniersità l’è ‘ndàcia a laurà a l’ospedàl Sainte Justine pour les Enfants de Montréal, l'à cominciàt la scöla de specializasiù per dientà chirürga e pròpe al Sainte Justine la cognusìt ü dutùr lumbàrt, ol Piero Corti, che al Sainte Justine l’éra drè a specializàs in radiologìa e anestezìa. Prèsto i dò i s'è ‘namuràcc e prìma de partì per turnà a Milà ol Piero Corti ‘l gh'à domandàt se la ölìa pasà 'l an al èstero ubligatòre per finì la specializasiù ‘nsèma a lü ‘n d'ün ospedàl in Ügànda che l’éra apena stài dervìt fò. La Lucille Teasdale prìma la gh’à respondìt de nò e ‘l l’à lasàt partì per Milà, dopo di chè, ‘ntàt che l’éra dré a preparàs per indà a stödià 'n di Stacc Ünìcc per fà lé l’an a l’èstero, l’à cambiàt idéa e la gh’è curìda dré al Piero Corti e ‘l prim de mas del 1961 i è ateràcc insèma a Entebbe, alùra capitàl del Ügànda amò ‘n di mà di Inglés, per spostàs pò a Lacor, ü paizèl a 11 km de Gulu in del teritòre de la tribù Acoli.
Baierbrunn
El cümü de Baierbrunn el se tróa a 'na altèsa de 626 méter sura 'l leèl del mar.
Lucille Teasdale-Corti
Ol Piero Corti
Pròpe a Lacor la Lucille Teasdale e ‘l Piero Corti i s’è spuzàcc ol 5 de dezèmber del 1961, lé i à pasàt töt ol rèst de la sò éta e sèmper a Lacor ol 17 de noèmber del 1962 l’è nasìda la Dominique Corti, la s-cèta de la Lucille e del Piero, s-cèta che i nìgher del pòst i à söbet ciamàt Atim, che ‘l völ dì nasìda de luntà de cà e l'è alùra che la Lucille l’è dientàda per töcc la Min Atim, cioè la màder de chèla che l'è nasìda de luntà de cà.
L'ospedàl de Lacor
In del 1959 ol Giovanni Battista Cesana, misiunàre combonià de Lèch e èscof de Gulu, l'à fài nas ol Saint Mary's Hospital a Lacor e 'n del 1961 l'à invidàt ol zùen dutùr Piero Corti a ciapà servése al Saint Mary's Hospital. Quàndo 'l Piero Corti l'è riaàt insèma co la Lucille Teasdale, a spetài gh’éra adóma 5 mòneghe misiunàrie comboniàne e 'n del ospedàl l’indàa adöma ol repàrt de maternità, menimà i óter repàrcc i éra amò de finì o de fà sö.
Zamò dés agn prima però, 'n del Avrìl del 1966 in de la capitàl Kampala, gh’éra stat ü cólp de stat che l'à dacc ol vìa a trènt agn de guère e guerìglie, prima adóma tra ügandés e pò da la fì di agn '70 ach co la Tanzània. Pròpe da la fì di agn '70 infìna al 1989 l'ospedàl de Lacor l'è stacc sachegiàt tàte e tàte ólte, pò i ambülatòre - ospedài de Obit, Pabbo e Amuru i è stài sachegiàcc, isé de spèss che i 'ndàcc a la malùra e i stài bandunàcc, fò sùra la Lucille e 'l Piero i à ris-ciàt de ès copàcc, menimà dutùr e dipendèncc del l'ospedàl i è stài rapìcc di guerigliér piö d'öna ólta.
In töte i manére l'ospedàl de Lacor in di agn '90 l'l gh'éra l'istès 450 lècc e 400 dipendèncc, quàze töcc ügandés, gh'éra ü repàrt de chirürgia II con dò sàle operatòre e tace óter repàrcc e 'n del 2000 pròpe in del ospedàl de Lacor, per la prima ólta al mónt, l'è stài pusìbel diagnosticà e stödià öna 'nfesiù de Ebola. In del 2007 e in del 2008 l'ospedàl l'à cüràt 300.000 persùne, con 40.000 ricoveràcc e 5.000 operasiù.
Dutùra in Ügànda
In di prim agn in Ügànda la Lucille Teasdale la s'è troàda a laurà quaze desperlé per 12 ùre e piö al dé, la s'è dàcia de fà suradetöt per ötà i màme e i s-cetì e pròpe per chèsto la gh'à üt ol sò bèl defà per salvài da:
-	la caghèta, che i ciapàa come negót, dezà che de spès i màme i ghe dàa de bìf a i s-cècc del àqua spórca, isé la Lucielle e 'l Piero i à metìt in pé di córs de medezìna in di paìs per insegnàga a i màme come comportàs co i s-cècc picinì;
-	l’Ebino, paròla Acòli che la öl dì chèl che ‘l rìa, espresiù dovràda da la zét del pòst per ciamà öna ‘nfesiù che la copàa tàce s-cècc. Quàndo a i s-cècc i ghe cresìa i décc e i ghe se sgiunfàa i zenzìe, i genitùr de sólet i a portàa da ü striù e chèsto per fàghei ègn fò ‘l ghe teàa i zenzìe con d’ü ciót o con di arnés del gèner, isé che de spès i ghe egnìa di ‘nfesiù e la seticemìa che i a copàa.
Quando pò gh'è s-ciopàt fò la guèra la dózìt dientà ach öna dutùra de guèra, cioè cürà i tànce ferìcc che i riàa de töte i bànde e che de spès i éra di soldàcc s-cetorlècc, i stèss che öna quàch agn prìma l'éra fài nas i ghe tùrna söl lècc del ospedàl co la divìza.
L' Aids
A la fì di agn ’70 la Lucille l'à cominciàt a ‘ncorzès che tàce soldàcc ferìcc e malàcc che i riàa sö i sò lècc i gh’èra ol sarcòma de Kaposi, malatéa che la ghe somèa al càncher, ma che de chèle bànde lé la s’éra mai vésta prìma e che la desfàa del töt ol sistéma imünitàre. Ol Piero ‘l gh’à alùra parlàt de öna nöa malatèa, ciamàda HIV o AIDS, ma la Lucille l'è stàcia contagiàda l'istès, fòrse dal sanch d’ü soldàt ferìt ‘ntàt che l’éra dré a operàl a öna gàmba, fòrse da i schìde di òs di sò malàcc.
Ol 26 de setèmber del 1983 Lucille e Pietro i é stacc riceìcc dal Papa Gioàn Pàol II in Vaticàno e pò i è 'ndàcc a Londra ‘ndóe l’imunòlogo Anthony Pinching l'à troàt che la Lucille l’éra sieropositìa e ‘l gh’à dacc dù agn de éta, ma l’à mia negàt che l'avrès pödìt pò campà ü bèl tòch de piö, dezà che a l’època se saìa póch o negót sö l’Aids. Defati la Lucille l’à lauràt amò 13 agn, ach se a fadìga, in del sò ospedàl.
I öltem agn
In del 1993 ü giornalìsta del Reader Digest l’à vizitàt l’ospedàl de Lacor e l’à scricc di artìcoi sö la Lucille, de lé a póch, in del 1994, l’è riàda öna trup de la televisiù canadéza che l’à facc ü docümentàre sö la éta de la Lucille, docümentàre che l’à facc ol gir de töte i televisiù del mónt e ‘n del zögn del 1995 ol goèrno canadés l’à ‘nvidàda a turnà per öna quach dé 'n Canada, ‘ndoé l’è stàcia premiàda dal prim ministèr e festegiàda in di stràde de la sò sità, Montréal, ma chèl che piö gh’à facc piasér l’è stacc turnà in de la sò ègia scöla de quando l’éra picinìna per parlàga ai s-cetìne.
Turnàda in Ügànda l’à ciapàt amò a laurà e a operà, fìna che la malatéa ghe l'à permetìt. L’è mórta ol prim de Óst del 1996 a Bezàna 'n Lumbardéa, 'ndóe l'éra egnìda per fas cürà, dòpo i operàt piö de 13.000 persune.
La fondasiù
In del 1993 la Lucille e 'l Piero Corti i à dervìt fò, prìma a Montréal e pò a Milà öna fondasiù, la Lucille Teasdale and Piero Corti Foundation, isé che l'ospedàl de Lacor 'l pödès indà 'nàcc ach dòpo de lùr.
Per saìn de piö
Ol sito del fondasiù Lucille Teasdale and Piero Corti Foundation: http://www.fondazionecorti.it
Gradi dì (per fà germejà i piant)
I vegnen calcolàa inscì:
indoe
Eyguians
Eyguians l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Laragne-Montéglin, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.37 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 576 méter a 'na altèsa màsima de 1200 méter s.l.m.
Gentiana asclepiadea
Gentiana asclepiadea l'è 'na spéce de piànta che fà part de la famìa botànica de le Gentianceae. L'è uriginària de l'Europa orientàla e meridiunàla.
Descrisiù
L'è 'na piànta erbàcea piötòst pesèna, col gamp bastànsa fì, e fòie opòste, lanceolàde e fiùr celèscc tubulàr, che de sòlet i böta a còpie a la sèa de le fòie. La 'nfiurescènsa la compàr a fùrma de glomèrulo, co fiùr ermafrudìcc. El fröt l'è 'na càpsula.
Colegamèncc estèrni
[http://perso.wanadoo.fr/philippe.julve/catminat.htm Julve, Ph., 1998 ff. - Baseflor. Index botanique, écologique et chorologique de la flore de France. Version : 23 avril 2004]
Strada voivodal 476
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 16 km.
Festival de Sanrem 1984
El Festival de Sanrem 1984 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Bonrepòs i Mirambell
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Sant Gregori
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Massim e minim de 'na fonzion
In d'ona fonzion on pont de massim global a l'è 'n quajsevoeur pont che 'l gh'ha 'n valor pussee volt de tucc i alter pont de la fonzion, se inveci el valor a l'è el pussee bass se parla de minim global. A gh'è anca di massim e minin locaj, che hinn i pussee volt o bass del sò intorn ma minga de tutta la fonzion intrega.
Luanda
500px|center
Luanda a l’è la capital de l'Angola.
Laffaux
Laffaux a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindigh a l'è Jean-Pierre Merlin, con mandaa 2001-2008.
Luanda
A l'è anca la prima cità de l'Angola per impurtanza ecunomiga e pupulaziun, cun pressapoch 4 miliun e mez d'abitant (2004).
Storia
I purtughes l'han fundada in del 1575 cunt el nom de São Paulo de Luanda e l'è stada semper la capital de l'Angola, prima culonia purtughesa e pöö paes indipendent.
Cità gemelaa
Luanda a l'è gemelada cun:
1581
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
219
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Estrella (metropolitana de Madrid)
Estrella  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Madrid.
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
Biliettaria automatica
Jordils (metropolitana de Losanna)
Jordils  a l'è 'na stazion de la metropolitana de Losanna, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Mcely
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
PVC
thumb|230px|Rapresentaziun spaziala del '''pulivinil clurür El pulivinil clurür o PVC (de l'ingles polyvinyl chloride) a l'è el pulimer del clurür de vinil.
Peder Conti
El Peder Conti, in italian Pietro Conti (Cilavegna 2 de magg 1796 - 14 de magg 1856) l'è staa on inventor e ingegner italian. L'è l'inventor del tacheograf, precorsor de la macchina de scriv.
PVC
Quand che l'è pür, a l'è un material rigid, dunca per fal vegnì flessibil se giunten sustanz plastificant cume i ester del acid ftalich.
Pés
thumb|250px|La céza de S. Lüsìa Pés (nòm uficiàl en italià: Pezzo) l'è 'na frasiù del cümü de Put de Lègn, endèla part piö àlta de la Al Camònega, en Pruìncia de Brèsa.
PVC
La sua aplicaziun püssé cugnussüda a l'è cume material per i disch in vinil. tant che 'sti disch chì vegnen ciamaa disch de vinil e, suratüt, vinil.
Pés
L'abitàt el se tróa sö la spónda mansìna del torènt Frigidólfo, a 4 km de la frasiù de Put che l'è 'l cèntro comünàl, a 1565 méter söl leèl del mar, a 'n chilòmetro de la stràda che mìna al Pas del Gàvia. La frasiù de Pés la g'ha presapóch 300 abitàncc.
Guttiau
Ol Guttiau l'è ü di pà che se prepàra e s'màngia 'n Sardégna. Ol pà guttiau a 'l sömèa al pà carazàu, de fati l'è öna manéra particolàr de paregià 'l carazàu; ol guttiau, pròpe cóme ol carazàu, l'è facc con farìna de formét dür, aqua, leàt e l'è crocànt e sura de töt sutìl sutìl, che piö che pà 'l sömèa öna rösca, ü fòi de càrta, ol guttiau però 'mpiö l'è ach condìt con góte de öle de ölìa, sal e pò 'l vé scotàt apéna apéna 'n fùren e 'l pöl ach ès ìmpö 'nsavrìt con d'öna quach fòia de osmanì.
Chèsto pà 'l ciàpa 'l sò nòm, guttiau, pròpe dal fàto che per preparàl gh'è de lasàga trecà sùra di góte de öle, de fati guttiau 'n Sardegnöl 'l völ dì sgotàt.
Pés
Del pónt de vìsta de l'aministrasiù religiùza, la cumunità de Pés l'è stada istitüìda en paròchia endel 1819. La céza parochiàla l'è dedicàda a Sànta Lüsìa.
Stazion de Garbagnaa Parch di Groan
La Stazion de Garbagnaa Parch di Groan l'è 'na stazion ferroviaria del servizzi ferroviari suburban de Milan, sita in la città de. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de.
Pizz del Teo
El Pizz del Teo (italian: Pizzo del Teo) l'è ona scima di Alp de Livign. A l'è volt 3.049 meter sora el nivell del mar. El se troeuva in sul confin in tra la Lombardia (Val Grosina) e 'l Canton Grison (Val Pos'ciav), a nord del Pass del Valenasc.
Paracetamol
El paracetamol a l'è una droga farmaceutega che la sbassa la fever e la fà sentì men el dolor, che 'l po vesser doperad deperlù o in combinazzion con di alter molecole. Sintetizada per la prima voeulta in del 1878, l'era comunque a la bas di vegg analgesigh acetanilida e fenacetina, che però gh'haveven di bei efet tossegh, ma l'è doperad in comerci del 1949.
Strada voivodal 477
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 2.344 km.
Forbach (DE-BW)
Forbach l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rastatt. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 131.82 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Forbach el se tróa a 'na altèsa de 332 méter sura 'l leèl del mar.
Autostrada A52 (Franza)
La  a l'è 'n autostrada de la Franza.
Monacia-d'Aullène
Monacia-d'Aullène l'è 'n cümü de la Còrsica, endèl teretóre nasiunàl de la Frància. El fa part del cantù de Figari, del circondàre (arrondissement) de Sartène e del dipartimènt de la Còrsica del Sud. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 39.85 e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 1188 méter s.l.m.
Öle de ròla
Per paregià ‘l öle gh’è de ciàpa öna ròla, schisàla bé e mètela dét in d’öna bosetìna d’öle d’ölìa e pò lasàla al sùl per öna setimàna.
Bibliograféa
Ferrari V., 2010, Lessico zoologico popolare della Provincia di Cremona, pag. 112, Monografia n° 10 de la colàna Pianura, editùr Pruìnsa de Cremùna, stampadùr Monotipia Cremonese Cremùna.
Fenegrò
Fenegrò (inscì anca in Italian; in del dialett local l'è parnonziaa con la o sarrada, Fenegró) l'è on comun de la Provincia de Comm. La sò popolazion l'è de, che viven sora ona superfiss de 0 km² per ona densità de 0 ab./km².
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Fenegrò l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Laigny
Laigny a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindigh a l'è Jean Aubert, con mandaa 2001-2008.
Groß Gerungs
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Brissagh (Italia)
Brissagh-Valtravaja (nom ufizial in italian: Brissago-Valtravaglia) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta, cont ona süperfis de 6,3 km² e 'na densità de 0 ab./km².. El paes, che cuma 'l dis el nom el se troeuva in la Val Travaja, el gh'ha vari frazion: Mont San Michel, Mòtt de Sora, Mòtt de Sòtta, Novell e Rogian.e l'è tacaa ai comun de Brèsc de Béder, Dün, Germignaga, Lüin, Mesenzana, Montegrin Valtravaja e Pòrt Valtravaia.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Brissagh-Valtravaja l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Ancy
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.84 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 394 méter a 'na altèsa màsima de 852 méter söl leèl del mar.
Plastificant
I plastificant a hinn sustanz che se dupren per fà cress la plasticità o la flüidità d'un material, cume plastich, ciment, cartungess,...
Monarchia federala
Per monarchia federala se intend on Stat cont la monarchia ch'a l'è anca 'na federazion e indova che sotta gh'è di alter monarca o di formi de governa minga monarchich.
538
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Monarchia federala
Incoeu a hinn di monarchij federaj el Canadà, Saint Kitts e Nevis e l'Australia, che compartissen el midemm monarca degià che hinn di Reamm del Commonwealth, la Malesia e i Emiraa Arab Unii, che eleggen i sò monarca in tra i monarca locai, e 'l Belgi, faa su de Region e Comunità. Despess, anca se l'è minga formalment ona federazion, anca la Spagna l'è sociada al concett, per i sò autonomij.
Laval-Saint-Roman
Laval-Saint-Roman l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Pont-Saint-Esprit, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.5 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 81 méter a 'na altèsa màsima de 380 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Laval-Saint-Roman l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Holenice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
220
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Quicksort
El quicksort a l'è 'n algoritm de ordenament assee efficient desviluppaa in del 1959 del Tony Hoare e se ben implementaa el pò vess dò o trii voeult pussee svelt de l'heap sort e del merge sort.
L'è consideraa 'n algoritm divide et impera degià che 'l scerniss on "pivot" e ja ordena a segonda che sien pussee grand o piscininn.
La Balme
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.4 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 210 méter a 'na altèsa màsima de 689 méter s.l.m.
Lucens
Lucens a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.86 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Lucens al se tröva a una altitüden de 498 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bussy-sur-Moudon, Cremin, Curtilles, Forel-sur-Lucens, Moudon, Seigneux, Surpierre (FR) e Villeneuve (FR).
El prim de lüi del 2011 el cumün de Oulens-sur-Lucens el s'è fundüü insema cun Lucens e inscii l'è vegnüü a vess ona frazion növa del cumün.
In del an 1969, gh'è stat mitìt en òpera 'n reatùr nücleàr sotatèra 'ndèl teretóre de Lucens, ma 'l g'ha ìt quàze sübet 'n incidènt gràve che g'ha portàt a 'na contaminasiù consistènt de l'impiànto soteràneo, che de alùra l'è stàt seràt e sigilàt.
Bufali
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Baracktrema obamai
Baracktrema obamai l'è on vermen ch'al partegn ai Schistosoma. L'è staa descovert in del 2015 in di tartarugh de la Malesia, e 'l tacca i polmon di animai.
El sò nomm l'è dedicaa al president american Barack Obama, e l'ha scernuu on studios de l'Indiana, el scior Thomas Platt, che 'l ha dii che l'è ona manera piscininna per onorà ona persona che lu el stima fiss.
Cajöö
Cajöö o anca Cajöl (nom ufizial in talian: Caiolo) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh'ha, cont ona süperfis de 0 km² e ona densità de 0 ab./km².
Sant Hilari Sacalm
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Cristòfor Taverna
El Cristòfor Taverna l'è on banchier milanes de XV secol, inventor de la lotteria.
Cajöö
A l’è tacaa a Busaja, Caruna (BG), Castiun, Scedrasch, Fopul (BG), Piateda, Pustales e Sundri.
Délices (metropolitana de Losanna)
Délices  a l'è 'na stazion de la metropolitana de Losanna, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Cajöö
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cajöl l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Cristòfor Taverna
El sò gioeugh el nass lung la Republega Ambrosiana, e l'era on mòd de provà a vinc di dané e de jutà la Patria.
Pass del Valenasc
El Pass del Valenasc (italian: Passo di Valenaccio) a l'è on giov de montagna, che 'l colega l'Italia (Lombardia) con la Svizzera (Canton Grison). El se troeuva in di Alp Retegh, a 2.842 meter sora el nivell del mar. El colega la Val Grosina con la Val Pos'ciav, e a l'è in su la cresta in tra la Sperella (a sud) e 'l Pizz del Teo (a nord).
La Courtète
La Courtète l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Alaigne, del circondàre (arrondissement) de Limoux e del dipartimènt de l'Aude.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.47 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 245 méter a 'na altèsa màsima de 390 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de La Courtète l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Wolfenschiessen
Wolfenschiessen a l'è un cumün svizzer del Canton Nidwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 92.76 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Wolfenschiessen al se tröva a una altitüden de 510 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Beckenried, Dallenwil, Engelberg (OW), Innertkirchen (BE), Isenthal (UR), Kerns (OW), Oberdorf. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
La Fare-en-Champsaur
La Fare-en-Champsaur l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Bonnet-en-Champsaur, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.27 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 949 méter a 'na altèsa màsima de 2082 méter s.l.m.
Forma de Stat
A hinn di formi de Stat donca el Stat assolut, el Stat liberal, el Stat social, el Stat de diritt e 'l Stat minimo.
Despess l'è doperaa anca per riferìss a l'organizzazion del Paes, per esempi Stat federal, Stat regional o Stat unitari.
Coligny
Coligny l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Coligny, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16.87 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 199 méter a 'na altèsa màsima de 575 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Coligny l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Festival de Sanrem 1985
El Festival de Sanrem 1985 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Numer normal
Un numer normal in d'una bas b a l'è un numer real indova che tucc i cifer gh'è dent cont una frequenza de \frac1b e ogni sota-combinazzion la compariss cont una frequenza istessa.
Per la lesg di gran numer squasi tucc i numer inn normai, ma a l'è gram trovànn in natura e l'è gram demostrà che un numer irrazzional l'è. Incoeu i numer normai che se cognossen inn fad aposta per vessél, compagn de la costant de Champernowne e la costant de Copeland-Erdős.
La Salette-Fallavaux
La Salette-Fallavaux l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Corps, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 22.3 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 983 méter a 'na altèsa màsima de 2402 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de La Salette-Fallavaux l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
August Heinrich Rudolf Grisebach
Biografìa
El g'ha fat dei viàs endèla regiù de le Alpi 'ndèl 1833, en Türchìa endèl 1839, söi Pirenèi endèl 1850, e 'n Norvégia endel 1842.
L'è stat iligìt mèmber de la Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina endèl 1844. El g'ha dirigìt el Giardì Botànich de l'Üniversità Georg August de Göttingen a pàrter del 1875.
Òpere
A. R. Grisebach l'è l'autùr de:
LEO Express
miniatura|Treno in servizzi LEO Express a l'è 'na compagnia de strapòrt ferroviari de la Cechia, nassuda in del 2010 e che l'ha scominciaa el servizzi viaggiator in del 2012, cont l'InterCity Praga-Ostrava, indova che i České dráhy e la RegioJet serviven giamò.
Treni
L'azienda la gh'ha cinch Stadler FLIRT, classificaa CZ 480, in composizion longa e InterCity cont Wi-Fi e aria condizionada. In del 2016 a hinn ordenaa 3 elettrotreni, che sarann consegnaa a mità 2018, per el servizzi in tra Cechia e Slovacchia.
Bus
El servizzi bus, integraa cont el servizzi ferroviari, el conliga i stazion cecch cont la Cechia, la Slovacchia, la Polonia e l'Ucraina.
Galleria di foto
<Gallery> File:Leo Express, autobus czeskiego przewoźnika w Warszawie.jpg|Bus a Varsavia File:Bohumín, Leo Express, dodávka.jpg|Vettura de servizzi File:Praha hlavní nádraží, vlak a servisní vozík Leo Express.jpg|Mezz de servizzi File:Jízdenka Leo Express (01).jpg|Biliett Leo Express File:Praha hl.n., příprava prodejny Leo Express.jpg|Bilietteria a Praga File:FlixTrain wagon 1.jpg|Carrozza FlixTrain File:480 001 interior2.jpg|Interni del treno </Gallery>
Strada voivodal 479
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 28 km.
Oscar Giannino
Oscar Giannino (Türì, 1 de setember del 1961) l'è ü giornalista e òm pulìtich italià, fondadùr e segretàre 'nfìna al 20 de fevrèr del 2013 de Fare per Fermare il Declino (FID). Come giornalista el se nempàsa suradetöt de pulìtica e de economìa.
Ol master a la Chicago Booth
Ol 18 de fevrér del 2013 ol Luigi Zingales, profesùr a la Chicago Booth e fondadùr del partìt insèma al Giannino, 'l s'è dimetìt dòpo ì saìt che l'è mia ìra che 'l Giannino 'l gh'àbie ü Master in Corporate and Public Finance ciapàt pròpe a la Üniversità de Chicago, come menimà l'à dicc piö de öna ólta ach in televiziù. . Pròpe per chèsto 'l 20 de fevrèr del 2013 'l Oscar Giannino 'l s'è dimetìt da segretàre e 'l sò pòst l'è stài ciapàt da la Silvia Enrico.
Großdietmanns
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Lanchy
Lanchy a l'è un comun franzes (commune) dal departament da Aisne, region da Picardie, Franza. Ul sindigh a l'è Xavier de Romance, con mandaa 2001-2008.
221
Necrulogi
|Un an indrée / |Un an dapress
Figin
Figin (nom ufizial in italian: Figino Serenza in Italian; Figlinus in Latin) l'è on comun de la Provincia de Còmm de, 'na superfiss de 0 km² e 'na densità de 0 ab./km². L'è anca on important center industrial.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Figin l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Libice nad Cidlinou
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Nymburk.
Via Paolo Sarpi
La Via Paolo Sarpi l'è 'na strada pedonal de Milan che la s'estend per circa 1 km in direzion est, la scomincia da Porta Volta. L'é l'ass central e fondamental in dal s'è svilupada a comincà dai prim del Noeuvcent 'na forta presensa cinesa, tant che l'intera area compresa fra i vii Procaccini, Montello e Canonica l'è de solit ciamada Chinatown.
Katyn'
Katyn' (Katyń in Polacch; Katynė in Lituan) a l'è on paes de la Russia, situaa in de l'Oblast' de Smolensk.
Stòria
Quell paes chì, che on temp el se trovava in Polònia, l'è staa el loeugh de on massacher, tra el 1939 e 'l 1941 de offiziai, soldaa e cittadin polacch. Quell massacher l'è staa faa sù di Sovietich, che poeu hann daa per on fracch de temp la colpa a l'esercit nazista.
Lhotka u Radnic
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Rokycany.
Marnand (VD)
Marnand a l'è staa un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 2.34 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 158 abitant.
In del mes de giügn del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Cerniaz, Combremont-le-Grand, Combremont-le-Petit, Granges-près-Marnand, Marnand, Sassel, Seigneux et Villars-Bramard han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Valbroye. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011.
Mirasierra (metropolitana de Madrid)
Mirasierra  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Madrid.
Marnand (VD)
L'abitaa de Marnand al se tröva a una altitüden de 477 meter sura al livel del mar.
Mirasierra (metropolitana de Madrid)
Servizzi
Biliettaria automatica
Capella (anatomia)
La capella, o anca ponta, a l'è la part finala del bigol, fada de 'n regonfiament di corp cavernos e che de solit la sortìss quand che 'l tira el cazz.
Gabriel García Márquez
250px|miniatura|drita El Gabriel García Márquez (nassüü el 6 de marz del 1927 a Aracataca, Culumbia – Cità del Messich, 17 de aprile dal 2014)) a l'è staa un scritur culumbian, Premi Nobel per la Literadüra in del 1982. A l'è famus per el so liber Cien Años de Soledad (Cent agn de sulitüdin) e per el stil literari ciamaa realism magich.
Brunell
L'è tacaa ai comun de Azzaa, Bügügiaa, Castrònn, Gaggiava S'ciann, Morazzon, Sumiragh.
El paes, che 'l gh'ha dò frazion (Collòder e Rosea) e el se tröva a 7 km da Vares.
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Brunell l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Hügelsheim
Hügelsheim l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rastatt. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 14.97 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Hügelsheim el se tróa a 'na altèsa de 122 méter sura 'l leèl del mar.
Brunnthal
Brunnthal l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Mònaco. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 38.03 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Strada voivodal 480
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 44 km.
Brunnthal
El cümü de Brunnthal el se tróa a 'na altèsa de 592 méter sura 'l leèl del mar.
Sperella
La Sperella (italian: Vetta Sperella; cognossuda anca 'me Piz Sena, a la pos'ciavina) l'è ona scima di Alp de Livign. A l'è volta 3.075 meter sora el nivell del mar, e la se troeuva in sul confin in tra la Lombardia (Val Grosina) e i Grison (Val Pos'ciav), in su la cresta che la va de la Sassa Bianca al Pizz del Teo.
Ula Tirso
Ula Tirso l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Oristano. El g'ha presapóch 633 abitàncc, 'na superfìce de 18 km² e 'na densità de 35 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ardauli, Busachi, Ghilarza, Neoneli, Ortueri (NU).
Horka u Staré Paky
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Liberec e del distret de Semily.
Festival de Sanrem 1986
El Festival de Sanrem 1986 a l'è stada l'edizzion quella del del Festival de Sanrem, fada al. L'è scominciad el e l'è fornid el  e l'ha vengiud
Stazion de Garbagnaa
La Stazion de Garbagnaa l'è 'na stazion ferroviaria del servizzi ferroviari suburban de Milan, sita in la città de. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de.
Bugarra
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Arzl im Pitztal
Arzl im Pitztal l'è on comun austriegh, del land del Tirol. El fa part del distrett de Imst e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 70201.
Massoins
Massoins l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Villars-sur-Var, del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.13 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 186 méter a 'na altèsa màsima de 1 méter s.l.m.
Clitunno
El Clitunno, l'è un fiüm picinìn che el scùrr in Umbria, e l'è aflüent del Topino che a sò volta l'è aflüent del Téver
El nàss visìn a Spoleto. L'è cunsüd bèle dai tèmp de Virgilio e de Plinio el Giùn. Anca Giosuè Carducci el g'ha dedicàd una bèla puesìa (Alle Fonti del Clitunno) per el sò bèl paesàgg e la bèla vegetasiòn che gh'è.
El sò percùrs l'è de circa 60 km.
Dialett verbanes
Cont el termen dialett verbanes intendom i variant ocidentai del lombard che hinn parlaa in su la riva (soratutt piemontesa) del Lagh Magior.
Caratteristegh
El dialett de Verbania el s'è semper milanesizaa cont el temp, intant che in di paes del circondari gh'è restaa quaicoss de pussee conservativ.
Fonetega
Respett al milanes, el Verbanes el gh'ha 'sti variazzion:
Lessegh
El lessegh (soratutt a Verbania) el se deslontana minga tant de quell varesott e milanes. A bon cunt, l'è normal che ghe sia di paroll tipegh del sit, e che gh'hann di relazzion con l'ossolan, cont el tesines e cont el noares. Chì de sotta, ona quai comparazzion lessical:
Ona poesia del 1738
Cumpagnie 'd Fechin dul Lagh Meiuu int ul nà a cà, despò iess stacc a fà 'l Carnevaa chilò a Milan. Car i nost sür petron, i vöst fevuu i hen stacc de tal mesüre, che ul pensee de tücc quancc i fechin dul Lagh Meiuu a sfegürài numà l'è nut essee. Nün o restem afacc senza sentuu vom devrì boche, e 's trövem ben d'indree, O bogne ch'o füdessem tücc dutuu par dàv ringreziement, che pür o 's dee. Baste, o vem, che l'è vure: a revighess! Al cà de dincc, rivuu lassü 'n Antragne, narem vusand d'intorne a quel paies ul lagh, la val, ul pian e la muntagne: Evive i nost petron, i Milanes! Vive Milan mijuu dla gran cücagne!" Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici'', pag. 130
Dialett de Intra
Un omm o gh'eve duu fioeui. E 'l pussee pinin o gh'ha dicc al soeu pà: “Pà, demm la meja part ch'om tocche!”. E lui o gh'ha spartì fò la sostanze. Da inò a poch dì, ol pussee pinin l'ha facc su ul fagott, e l'è nacc lontan, e là o s'è mettù a stranaggià, maciand e bevend mej. Dopo che l'ha bucc facc fò el facc soeu, l'è 'gnù una gran carestie in col pajes, e la 'gh nava maa a la gran putane; Quand o 'n gh'ha 'vù più 'd danee, l'è nacc da on scior 'd col pajes, ch'o l'ha mandò a ona sova vigne a curà i porscei. E l'eva tanta la ghèine ch'u pative ch'i saressan stacc bun i giandrògol di porscèi; ma gnanca 'd quil i gh'an davan assee. U gh'è 'gnüü in ment e l'ha dicc: "Quant servitù in cà dul mè pà i gh'han pan fin ch'in vólen, e mì chì crapi 'd fam! A tornarò a cà dul mè pà e a 'gh dirò: Al mè pà, a som stacc un gran balossùn! A 'n mèrit pröpi piü ch'a 'm tegnìghi par fiö; fèm fà ul servitù". E facc e dicc l'è tornò a cà. Quand l'è stacc a un scert post, ul sö pà u l'ha vist, u gh'ha 'vüü compassiùn, u gh'è curüü incontre, u l'ha brasciò, u l'ha basò sü tüt. E ul tus u gh'ha dicc: "Car pà, a som stacc un gran balossùn! A 'n mèrit pröpi piü ch'a 'm tegnìghi par fiö". E 'l pà l'ha domandò i servitù e ul gh'ha dicc: "Prest, nee a tó i pagn piü bèl, vistìl, mitìgh sü i anèi e calsèl; Corì, mazzee ul vidèl piü grass, macèmal, stèm alégar; Parchè 'sto mè tus l'eva mört, e l'è risciüscitò; a l'évom perdüü e a l'èm tornò a trovà!". E i han comensò a portà in tavole. Ul fiö magiór u l'eve in campagne e in dul tornà a cà l'ha sentii a sonà e fà festin. U gh'ha domandò a un servitù cosse l'eve cól catabül. E cól u gh'ha dicc: "Cat! L'è 'gnüü a cà sö fradèl e ul sö pà l'ha facc mazzà ul vidèl piü grass, parchè l'è tornò san. A sentì insì l'è 'gnüü rabiò cume un can, e u 'n voleve mia 'gnì in cà. Ul pà l'è 'gnüü fó lüi e u 'gh nava 'dree com i bunn. Ma lüi u l'ha rogantò sü: "L'è tancc agn ch'a som in cà, a 'n v'hò mai disübidii ona volta, e 'n m'ii mai dacc ganca un cravèt da stà un po' alegar com i mè compagn. Ma quand l'è 'gnüü cól, ch'a maciò tüt ul facc sö com i peland, a ii sübit facc past e piantò festin!". E ul pà u gh'ha rispundüü: "Sent, car ul mè tus, tì te steet sèmpar chilò con mì, tüt cól ch'è mè l'è tö; Ma l'eva bè di giüst da stà un po' alégar, parchè 'sto tö fradèl che l'eva mört l'è risciüscitò; a l'évom perdüü e l'em tornò a trovà.
(Traa de Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti Gallo-Italici, pag. 48).
Grancy (metropolitana de Losanna)
Grancy  a l'è 'na stazion de la metropolitana de Losanna, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Cologna (Pos'ciav)
Cologna (in pos'ciavin: [kø'løɲa] ; italian: Cologna) l'è ona frazzion del comun grison de Pos'ciav.
222
Necrològi
|Un an indrée / |Un an dapress
Autostrada A54 (Franza)
La  a l'è 'n autostrada de la Franza.
Sant Jaume de Llierca
a l'è un comun de la provincia de Girona, cont una popolazzion de abitant.
Comunicazzion mediada del computer
La comunicazzion mediada del computer, breviada CMC, a l'è ogni comunicazzion in tra uman che l'è fada a travers de strument informategh, roba che la s'è spantegada propi tant in la società dopo di varie revoluzzion informateghe tant 'me el rivà di home computer e la creazzion del world wide web.