cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Personagg de Lamù
Ginger, Sugar e Pepper
La Ginger, la Sugar e la Pepper a hinn trè tosanètt alién che frequenten l’istèssa scoeula media indoe la Lamù e i sò amìs gh'hann studiàa. I tosanètt hinn i component d'ona sukeban e ambìssen a diventà i malnàt pussée de vèghen paùra de la galassia, e ciàpen el post occupàa in precedénza de la Lamù, la Benten e l’Oyuki quand che studiàven a la scoeula media. La Ginger, la Sugar e la Pepper résien con "chi che fann flanella" (“tardone” in lengua italiana) — come definissen la Lamù e i alter — per tentà de bàttei e dimostràss pussée fòrt. I desfid, però, se conclùden semper con di risultàa disastrós per i trè tosanètt: i tosanètt inn semper battùd o adrittura ignoràd de la Lamù e di sò amìs. In del film de animazión Maison Ikkoku - Capitolo finale — trà foeura del manga Maison Ikkoku, semper de la Takahashi — a gh’è 'n riferiment a la Sugar, la Ginger e la Pepper degià che i sò nòmm i ghe végnen dàa ai trìi cagnoeù nassùu de la relazión intra ‘l McEnroe (el can del Shun Mitaka) e la Salad (la cagnoeùla de l’Asuna Kujō).
Ginger
La Ginger (conossuda anca come la "Ginger la déa") a l’è quella pussée piscinina del grup. Bionda e cont i cavèi curt, la gh’hà  on para de orègg guzz compagn che chi d’un felin in sul coo. La Ginger la gh’hà el podè de riessì a mostrass mòrta, la dopra quèlla tattica chì per gabbà i sò avversari che, preoccupàd per i sò condizzion, vegnen assaltà de lee o di alter do tosànn. A l'è doppiada in giappones de la Chika Sakamoto e in italian de la Susanna Fassetta (ep. 110-152) e de l’Isabella Guida (ep. 153-217).
Sugar
La Sugar (conossuda anca come la "Sugar set color") la gh’hà l'abilità di confóndess con l’ambient che ‘l gh’è intorna compàgn d’una bandiroeula. De solit, però, el vantagg de vesser invisibil el ven anulàa perchè la tosa la se pòrta adree di oggètt che resten visibel e che permètten de reconóssela facilment. L’è la diretris del trio. L’è doppada in giapones de la Chika Sakamoto e in italian de la Renata Biserni (ep. 110-152) e la Emanuela D'Amico (ep. 153-217).
Pepper
La Pepper (conossuda anca come "Pepper serpent velenos") l’è la tosa pussee alta e slanzada di trìi giovin malnàt. La gh’hà di cavèi negher longh, e l’è bona de liberàss facilment de la brancada di aversari. La cambia la pell compagn d’un serpent. El malcapitàa che l’era riessìi a bloccàla el se'treovà troeuva infra i man ona sorta de "vestìi" compagn de la Pepper intanta che lee la pò colpill e scappà via per salvass. L'è doppiada in giapones del Rumiko Ukai e in italian de la Renata Biserni (ep. 110-152) e la Clorinda Venturiello (ep. 153-217).
Genidor de la Lamù
El Pader (ラムの父) e la mader de la Lamù (ラムの母) hinn i genidor de la Lamù. I lor nòm vegnen mai comunicàa e quand che i alter personagg i parlen de lor je ciamen domà "scior" e "sciora". Compagn che tucc i oni i gh’hann di caratterìstich particolar: per esempi i gh’hann semper su di vestid verd, di canin guzz e un par de corni piscinin in sul coo.
El pader de la Lamù a l’è 'n grand Oni, e 'l para terrìbil, e 'l se intromètt de fùria con gran spuèll: el fa pagura ancaben la soa violenza l’è domà verbál. La mader de la Lamù l’è ona dòna bella che la se esprim domà in la lengua di oni: in del manga i sò dialogh a hinn rapresentàa per mèzz di disegn in sui tésser del mahjong, inveci in de l’anime l’emèt domà di son che unicamént la Lamù, el Ten e ‘l marìi hinn bón de intend. Tucc e du a hinn bon de sgorà; in de l’anime la mader de la Lamù l’è bòna de mandà foeura di descàregh elèttrich compagn de la fioeula, e questa chì l'è ona abilità che  l’è minga puù presenta in del manga. Sempr’in de l’anime l’è stada sgiontada una scèna indoe l’Ataru el proeuva a sedù la "sòcera".
La madre de la Ran
La mader de la Ran l’è un'aliena de ca', la ven a voltra domà in d’un quai ricród de fiolina de la Ran medésima e de la Lamù. A l'è giovina, alta, magra, con i cavèj compàgn che quei de la fioeula, ma i cavèj inn bordó e i oeugg scur, e la gh’hà su domà un bikini negher succìnt. Quand che la Ran l’era ona fiólina, la viveva con lee in su l’istess pianètta de la Lamù. La madre de la Ran (che ‘l sò nòmm vér l’è minga conossùu) la se comportava in manera aggressiva e molto sevéra in di confront de la fioeula e despèss la ghe vosava adrée e la castigava de bon (a sculatala su divèrsi vòlt) quand che la se casciava in di guai. Come se ‘l fudèss nò assee, la mader la paragonàva semper la Ran a la Lamù, considerada de lee un modèll de andagh adree e ona fiolina cerósa. In realtà, l’era pròpi la Lamù la reson principal di guai indoe i dò fiolìnn i éren sòlit a casciàss, ma l’era la Ran che immancabilmént la se tacava adrée la colpa de tusscòss. La soa situazión in del temp che la stòria l'è cuntada su l’è conossuda de nissun, dato che la compar domà in di ricord di dò fiolìne.
La mader del Ten
La mader del Ten l’è un pompiér intergalàttich, molto premurosa e affettuosa cont el fioeu. Sorella de la mader de la Lamù, de spèss l’è lontana del Ten per via del sò lavorà, al qual ghe se met adrée con molta passion. La dòna l’hà svilupàa un deformazión professional ch’a la mena a incagnìss contra di incendiari ch’je giudica come i peggiór criminaj  che gh’è in gir. La mader del Ten la sa minga che ‘l fieou l’è bón de spuà el foeugh, e ‘l fieoù (spaventàa di ricòrd di raccónt de la mader, che la ghe cuntava su tortùr che lee la ghe faseva ai incendiari dòpo de avèj brancàa) el fa el possibil per fà in manera de fagh minga savè de questa soa abilità.
In l’anime l’è stada sgiontada 'na scèna — minga presenta in del manga — indoe l’Ataru el proeuva a sedù la mader del Ten.
Kintaro
El Kintaro (金太郎) a l’è 'n fiolìn alién del carater putòst irascìbil e violént. Dòpo d’un quai scrizz el diventa amìs del Ten. El sò personàgg el compár domà in d’on quaivùn di primm episòdi de l’ànime; in del manga el gh’hà inveci un’importanza pussée marginál. El Kintaro el se moeùv in gròppa a un órs bon de sgorà e ‘l gh’hà semper adrée on segurìn che ‘l fà parì anmò pussée violént. El tàj del fiolìn l’è quasi l’istèss de quèll del personagg del folclór giappones che ‘l gh’hà el sò nòmm; el Kintaro el se ìrrita quand che i persònn i ghe ricòrden che ‘l somèja del personàgg mitològich.
Dappya
A hinn di personàgg present in del prim raccónt scrivùu de la Takahashi, Kattena Yatsura, che intèrpreten di camei piscinìt in Lamù. I Dappya a hinn di moster piscinìt — l'è fàcil che sìen de natura aliena— de l’aspet compagn d’on pess ross grottèsch: i gh’hann di oeugg négher grand e gh’hann semper su  'n scafànder. Denter in di episòdi i Dappya comparen per pòcch temp (per esempi come di crónista del telegiornal o per commentà i avenimént), ma in d’on quai cas fann el mestèe di compàrsi in di avenimént che vegnen cuntàa su. El so nòmm el deriva d’ona caratteristica de la soa manera de parlà: ind la stòria originál finissén semper i sò frasi con la paròla "dappya!" (che la voeur dì "anca nunn").
Inaba
A l’è ‘n bagai stravangánt che ‘l gh’hà semper su on vestìi de conili (che l'è la soa montùra per le lavorà). El sò personagg, in de l'anime, el compár in de l'OAV Cosa accadrà nel futuro di Lamù? (Cossa el succedarà in del futur de la Lamù) — indoe l’è el protagonista de la stòria che la ven cuntada sù — e in del film Lamù: Un ragazzo, una ragazza (Lamù, on bagài, ona tósa) inveci in del manga el compar pussée de spèss. L’Inaba el lavora per on’organizzazión che l’òpera in del subspazzi; el sò mestée l’è quèll de costruì di pòrt che rappresènten i vari futùr possibil per i òmen.
In del cors d’on pausa in sul lavorà, intanta che l’è in su la Tèrra, l’Inaba el conóss la Shinobu e ‘l se innamóra sùbit de lee. La tósa vardàda adrée del gióvin, dòpo una serie de avventùr che tirarann dent anca l’Ataru e la Lamù, accettarà de sortìgh insèma. In séguit, inscì come l’è cuntàa su in del manga, la relazión infra i du bagàj la diventarà semper pussée strètta fina al pont che formarann una cobbia fissa compagn che l’Ataru e la Lamù.
El nòmm del personàgg e i sò vestìi hinn vegnùu d’una fiaba giapponesa che la gh’hà come protagonista on conili; Inaba l’era voeuna di provìnc pussée antigh del Giappón, che ‘l sò territòri l’è al dì d’incoeù denter in la Prefettura de Tottori.
Kotatsu Neko
El Kotatsu Neko (コタツネコ), pussée conossùu come Gatt Kotatsu, l’è un gatt gigantèsch che l’adòra i kotatsu — la sorgént principál de riscaldamént di abitazión giapponés fina a l’introduzión di impiánt modèrni. El personàgg l’è la reincarnazión del spiret d’on gatt mòrt per via del frècc in del period Edo, du sècoj inanz del prenzippi de la stòria, e ‘l voreva vendicàss contra chi ‘l aveva desfesciàa. Amalastant i promèss e la soa grandèzza rilevanta el gatt el se dimostra molto quièt e dòcil. A l’è sòlit a passà i giornàd sòta ‘l kotatsu in compagnìa del prèside del licéo Tomobiki. A l’è un amicón del Ten (ch’ a l’ha adottàa), inveci el gh’hà on zich de asti in di confrónt de l’Ataru perché l’hà cercàa de portàgh via ‘l kotatsu. El Gatt Kotatsu l’è fornìi d’ona fòrza fìsica incredìbel; el caràttere pacifich, però, le menaa a doprà la soa fòrza fisica domà per reagì contra de chì che ghe voeur portà via el sò kotatsu al quàl el ghe voeur ben o per difender i persònn considera de lù come di so amìs quand che se troeuven in difficoltà.
In de l'anime el Gatto Kotatsu, ancabén l’è minga vun di personàgg principai, in d’un quai episòdi el fa la part del protagonìsta; infra ‘sti chì se segnàlen el 126 Panico in città (“Panich in città”, 146 La leggenda del kotatsu e 152 Ran e il Gatto Kotatsu (“El Ran e ‘l Gatt Kotatsu”). Pussée de spèss, soratùtt in la segonda e la tèrza part di episòdi, el Gatto Kotatsu l’è el protagonista di scènn (de spèss divertént) miss dent in ciascheduna di pontàd. L’è doppiàa in italián del Francesco Gabrielli (ep. 153-217).
Shingo
El Shingo e ‘l papagránd a inn stàa catàa foeura per fà el mestee del còrp personàj di mémber de la famiglia Mendo: el Shingo per Shutaro, e ‘l papagránd per il pader del Shutaro. El risultàa, però, l’è on tant spoetizzánt: el papagrand el diventa donca el giardinée de la tegnuda di Mendo intanta che ‘l Shingo, amalastant el ghe sìa stàa insegnàa ‘l mestée del Ninjutsu, el ricev del Shutaro l'incàrich di protég la sorèlla Ryoko. Adrée al sò noeuv incàrich el Shingo el finiss con l’innamoràss de la Ryoko, che l’accètta che lù el ghe faga el fil domà per indispettì el fradèll.
Nagisa Shiowatari
El Nagisa e ‘l pader, in realtà, a hinn di fantasma: tucc e du a hinn mòrt dòpo d’un indigestión de gelàa al risc de mar intanta che séren ‘dree a rafinà la ricètta per propònnela ai sò cliént. Grazie al podè magic d’ona lacrima de risc gigánta el Nagisa el se presenta de noeuv con l’aspètt d’on vèss umán; quèst el ghe permèt de stàgh de fiànch a la Ryunosuke (e ‘l se n’innamora sùbit). La Ryunosuke, a soa vòlta, la se affeziona al Nagisa anca se la rèsta malfidénta; in lù, lee la troeuva l’amór grazie el mar e la soa granda fòrza fisica, di caratteristich che le la crecava in del sò òmm ideál.
Kitsune
El Kitsune, al moment del sò rivà in su la tèrra, el se troeuva tiràa dent in d’ona lit infra di can e quand che l'è adree per vèss foeura e ‘l ven salvàa grazzie a l’intervént del Shinobu che ‘l slontana i assaltadór. Dòpo de quell inconter chì el Kitsune el ghe mètt adòss i oeugg e i sentimént a la Shinobu, e de spèss el cerca de trovala per confessàgh el sò amór. El par che ‘l Kitsune el conóssa nagòtt del mond modèrno, el se lassa influenzà di credénz popolár e l’è convint che i fotografìj sien bon de impresonà i persònn.
Tritone
El Tritone (三全音) l’è ‘n buff móster marìn che 'l ven a voltra domà in d’un quai episòdi, de sòlit collogà a  la fenitiva di vacánz estìv. El viv in sul fond di piscìnn o di parch acquatich e ‘l gh’hà un carater assosen malincònich: in di sò comparsi l’è sòlit a commoeùvess intanta che ‘l varda el sol al moment del tramont o al penser che ’l temp de l’està – cont el so bontémp - el sia ‘dree per finì. El tritone el ven adottà d’on fiolìn e ‘l s’inamóra d’ona pessina róssa impassibil che la se troeuva in la stessa vasca indoe el stà lù.
Soban
A l’è ‘n studént del licéo Butsumetsu, scoeula rival del licéo Tomobiki frequentàa di protagonista de la stòria. El Soban l’è ‘l capp d’ona banda de teppista e’l gh’hà on aspèt grottèsch. L’è molto alt e fòrt de spall, el gh’hà ona boca grandissima con di làver de fa spavént, el coo quasi del tutt senza cavèj e di oeugg piscinìtt scondud d’un par d’oggiarin scur. A l’è minga tant intendéver, tant che de spèss anca i sò tirapee l’ìnciten a comportàss in manera pussée adatta ai circostánz. El Soban è s’è innamoràa de la Shinobu: un’episòdi divertént che ‘l se trouva de spèss in de l’anime l’è quand che lù el corr a la svelta vèrs de lee criand "Shinobu, te ami!", e poeu el se troeuva s’giaccà a granda distanza de la tosa che la refuda semper el Soba che ‘l ghe stà adree.
El Soban la scombattùu contra la Lamù, che l’era ‘dree a difénd l’Anna, ona tosa tormentada del so grupp de teppista. La desfida l’è stada vinciùda de la Lamù, ma domà dopo de ’na battaglia.
Torajima
El Torajima a l’è on gatt tigràa gigantèsch che ‘l viv sora i tècc di edifizzi del rión de l’abitazion di Moroboshi. El gh’hà una binda in su l’oeugg dester, el gh'ha una granda fòrza fìsica e ‘l gh’hà un caràtter arrogánt. El Torajima è ‘l primm nemìs del Ten e ògni quàj volta che l’incontra el fiolìn el ghe salta adòss con violénza. El Ten el se difend di attàcch del Torajima con l’unega arma sòttman: el foeugh che l’è bon de slanzà foeura de la bócca.
Elle
La Elle l’è l'antagonista principal del primm film Lamù - Only You, è la gióvina regina del pianètta Elle e la gh’hà l’abitudin stravadanta de congelà tutt i òmen che ghe piàsen.
Da giovina, in gita in su la Terra, el gh’hà fàa el fil l’Ataru e lee l'è divanetada la soa morosa. Tornada indree in sul sò pianètta, l’hà spettàa 11 ann innanz de incontràll de noeuv e sposàss insèma.
Bellissima e coi cavèj curt roeusa, la voreva sposà l’Ataru innanz che la Lamù la provàss a fermala, però questa chì l’era la fin che la voreva riservà a l’Ataru, ma grazzie a la Lamù e i sò amis, a la fin di fin l'Ataru la ven salvàa.
El se dequatta che l’Ataru l’avéva imbrojàa l’Elle, cont el fagh cred de avè trapestàa la soa ombrìa, e quest, segond ‘na tradizzion del pianètta ‘doe l’è nassuda, el corispond a ‘na promessa de morosamént.
Mujaki
El Mujaki l’è l'antagonista principàl del second film de Lamù - Beautiful Dreamer, l’è ‘n foinètt che ‘l realìzza i sògn di persònn, però stuf di sògn di cattìv l’è in sul pont de tràss indree, quand che l’incontra la Lamù in d’un acquari e donca, ciapà del sò bell fà, l' esaudìss el sò desideri.
El gh’gà ‘n tapiro bon de mangià foeura i sògn realizzà del sò padrón.
Mujaki e ‘l so tapìro hinn compàrs per la prima vòlta (in forma diversa) in de l’episòdi 42.
Ruu
El Ruu l’è l'antagonista principal del tèrz film de Lamù - Remember My Love ("Regorda el me amor"), a l’è ‘n bagai del futur che l’hà trovàa ona sfera magica che la gh’hà dent la maledizzion contra la Lamù, ma lù ‘l sà minga, e grazie a lee l’acquisìss di enormi podè, compres quèll del tornà indree in del temp, questa abilità chì la ghe permètt de incontrà la Lamù de fioeula.
È un bagai molto isolàa (i sò genidor hinn sémper stà lontan de ca’) e ’l sent on quaicoss per la Lamù. Per via de la sfera magica (maledètta de la Strìa del Grán Róver) el Ruu el voeur separà Lamù de Ataru a la definitiva. A l’è ‘n pronevùd a la longa del’aliéna.
Rupa
Rupa l’è l'antagonista principàl in del manga originàl in la serie o ben quint film de Lamù - Boy meets girl: Un ragazzo, una ragazza (“On bagai, ona tosa”); a l’è ‘l prìncip del mond del scur. La Lamù (quando che l’era piscinina) la gh’è stada promèssa come sposa del sò papagránd adree al salvament del bisnòno de la Lamù e costù, desgià che ‘l gh’aveva minga de danè e ‘l gh’hà promètùu al Rupa la soa prima fioeula come sposa.
Carla
Carla: fin de fioeula l’era innamorada del Rupa, ma quand che costù el ghe fa vedè la foto de la soa promèssa sposa, lee la se inrabìss e la cambia carater trasformandoss de gentil e dolza a testarda e violenta, ma amalastant, a la fin el Rupa el ghe voeur andà in spos insèma. Lee la compar domà in del manga original de la serie e in del quint film Lamù - Boy meets girl: Un ragazzo, una ragazza (“On bagai, ona tosa”).
Saas-Almagell
Saas-Almagell a l'è un cumün svizzer del distret de Visp, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 110.28 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Saas-Almagell al se tröva a una altitüden de 1672 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Antrona Schieranco (IT-VB), Ceppo Morelli (IT-VB), Macugnaga (IT-VB), Saas Fee, Saas Grund, Simplon, Täsch, Zermatt, Zwischbergen.
Parroquia Galega
Una Parroquia a l'è una Entitaa da povülazzion típica da la Galízzia. Chesta division administrativa la gh'à orígen in la Gesa Catòliga e a l'è fisc presenta in la conssienza dal pövul. Da tüta manera, sa l'à mai müdaa int una division pulítiga. Ul tèrmen parroquia al deriva dal Gregh "paroika", ch'al significa abitazzion o reünion d'abitant. Al s'à cambiaa col temp in "paroecia" e "parochia".
Bovis
Bovis (Bovisio) a l'è voeuna di dò part che formen el comun brianzoeu de Bovis-Masciagh. El nòmm el par che 'l vegna del latin bovis otium, cioè "sitt indè che sta el bò". Bovis l'è staa on comun indipendent fina al 1928, e al temp di piev el faseva part de la Piev de Des. Quand la gh'è stada la fusion con Masciagh, per on poo de temp el comun el s'è ciamaa domà "Bovis", ma in del 1947 i protest di abitant de l'alter paes hann convingiuu i autorità a mudà el nòmm con la denominazion dobbia. El sant patròn de Bovis a l'è 'l San Pancrazzi.
Clement August de Wittelsbach
El Clement August Ferdinand Maria Zacint de Wittelsbach (todesch: Clemens August I. Ferdinand Maria Hyazinth von Bayern; Bruxelles, 17 agost 1700 – Ehrenbreitstein, 6 febrar 1761) l'è staa on member de la Cà di Wittelsbach (de la dinastia de Baviera) e arcivescov de Colònia del 1723 al 1761 cont el titol de princip-elettor del Sacro Roman Imperi.
Unterwaldhausen
Unterwaldhausen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ravensburg. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 4.11 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Clement August de Wittelsbach
L'è staa anca Signor de Erzstifts, Nunz Apostòlich del Stat de la Gesa in Germania, Grand Maester de l'Ordin Teutònich e vescov de Ratisbona, Münster, Osnabrück, Paderborn e Hildesheim.
Unterwaldhausen
thumb|200px|left|Céza parochiàla de Töcc i Sancc El cümü de Unterwaldhausen el se tróa a 'na altèsa de 649 méter sura 'l leèl del mar.
Clement August de Wittelsbach
La famiglia
El Clement August l'è nassuu a Bruxelles. L'era fioeu de l'elettor Massimilian II Emanuel de Baviera e de la principessa Teresa Cunegonda Sobieska, nevod del re Giovann II de Polònia. La soa famiglia l'era stada dividuda duranta la Guerra de Succession Spagnoeula e l'è stada per molto temp tegnuda in ostagg in Austria; domà in del 1715 l'ha poduu reunìss de noeuv. El Clement August el gh'aveva vòtt fradei (ona femmina e sett mas'c) e alter cinch che eren nassuu del segond matrimòni del pader.
El sò fradell Carl Albert l'è diventaa in seguit imperador cont el nòmm de Carl VII, l'alter, Giovann Teodòr, inveci l'è divegnuu vescov de Ratisbona, Frisinga e Liegi.
La carrera ecclesiastica
In del 1704 l'è andaa a viv a Mònach con la mader, menter tra 'l 1706 e 'l 1712 el gh'ha avuu de scappà a Klagenfurt e in del 1715, dòpo la guerra, a Graz sòtta el contròll de l'Austria.
L'è staa chì che la cominciaa el pròppi percors de studi cont el frequentà el local colleg di Gesuita. El Clement August l'è staa donca avviaa a la carrera ecclesiastica, come alter sò fradei. Inscì i Wittelsbach s'hinn securaa anmò el contròll religios de la Baviera.
Prest l'è diventaa canònich a Frisinga, Ratisbona e Spira, menter el fradell Filipp Maurizzi l'è andaa a fà la soa carrera in di territòri todesch del nòrd-òvest. In del 1715 l'ha ciappaa i vut e l'è staa nominaa vescov coadiutor del princip-vescov de Ratisbona (el zio Giusepp Clement), al qual gh'è succeduu tra 'l 1716 e 'l 1719. In quell period, insema al fradell Filipp Maurizzi l'ha studiaa e dòpo cinch ann el s'è laureaa in Teologia a Roma.
El pader intrattanta l'ha strengiuu per lù di alleanz che gh'hann permettuu de divegnì princip-vescov de Münster e Paderborn. In del 1722 l'è staa nominaa arcivescov coadiutor del princip-arcivescov de Colònia (semper el sò zio) e l'ann dòpo l'è diventaa el sò successor, a domà 23 ann. Sòtta el governo del zio l'aveva ottegnuu on fracch de incarich a Berchtesgaden, el comand de la diòcesi de Ratisbona (anca se per domà trii ann) e 'l principaa prevostal de Altötting.
Ona delega special la gh'ha permettuu de mantegnì tutt quij diòcesi in union personal, anca grazie ai rappòrt cordiai de amicizia cont el Primm Minister de l'Imperi, el Caspar Anton von Belderbusch. Per 'sti reson el gh'ha avuu el soranòmm de Signor di Cinqu Ges.
La politica
El Clement August, che pur el s'è s'ceraa cont i Asburgh duranta la Guerra de Succession Austriaca, l'ha incoronaa personalment el fradell Carl imperador a Francofòrt sul Men in del 1742. A la mòrt del Carl, in del 1745, el Clement August l'è tornaa on'altra vòlta con l'Austria.
In sul pian coltural, el Clement August l'è staa on mecenad di art perfett: l'ha ordinaa la costruzion di palazz de Augustusburg e de Falkenlust a Brühl (incoeu consideraa patrimòni de l'umanità e tutelaa de l'UNESCO) e la gesa de San Michel a Berg am Laim, arent a Mònach.
I sò caregh
Duranta la soa vita, el Clement August l'è staa:
Lordi
300px|miniatura|Lordi (2023) I Lordi a hinn un grüp müsical finlandes nassüü a Helsinki.
Masciagh (Bovis-Masciagh)
Masciagh (Masciago) a l'è voeuna di dò part che formen el comun brianzoeu de Bovis-Masciagh, in de la Provincia de Monza e Brianza. El nòmm de Masciagh el someja che 'l vegna del latin Martis ager, cioè "camp de Mart". A l'è staa on comun indipendent fina al 1928 e al temp di piev el faseva part de la Piev de Des. In del 1863 l'ha ciappaa el nòmm offizial de Masciago Milanese per evità de fà confusion cont el comun varesòtt de Masciago Primo. Per on poo de temp el comun el s'è ciamaa domà Bovis, fina a quand i protest di abitant de Masciagh hann portaa a la dobbia denominazion in del 1947. El sant patròn de Masciagh a l'è 'l San Martin de Tours.
Stazion de San Gabriele
La Stazion de San Gabriele a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de. L'è verta dal e l'è in su la. L'è doperaa del servizzi ferroviari metropolitan de Bari de Ferrotramviaria.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni metropolitan de Bari gestii de la Ferrotramviaria e di treni de la FR1 per Barletta.
Servizzi
Biliettaria
Strada de segonda class 389
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 23 km.
Michel-Ange - Auteuil (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 9 e 10 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Zaira Nara
Zaira Nara (Boulogne Sur Mer, Pruvincia de Buenos Aires, Argentina, 15 de agost dal 1988) l'é 'na mudela argentina. L'é la suréla de Wanda Nara.
Villa Santina
Villa Santina (en furlà: Vile di Cjargne) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 2.191 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 169 ab./km². El cunfìna coi cümü de Enemonzo, Lauco, Raveo, Tolmezzo, Verzegnis.
Giüra Bernes (circol aministrativ)
El circol aministratìf del Giüra Bernés l'è giü dei dés cìrcoi aministratìf, custitüìcc el prim de zenér del 2010, del Canton Berna, en Svìsera. La popolasiù del cìrcol l'è a magiurànsa de lèngua franséza.
L'è l'ünich cìrcol de la regiù aministratìva del Giüra Bernés e l'è furmàt dei 49 cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
thumb|right|Le góle del Pichou
Saint-Jacques-d'Atticieux
Saint-Jacques-d'Atticieux l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Serrières, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.97 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 331 méter a 'na altèsa màsima de 657 méter s.l.m.
Autostrada M24 (Ucraina)
L' a l'è 'n autostrada internazzional de l'Ucraina, longa km.
La conliga la cità de Mukačevo cont el confin ongares.
Carlo Alberto dalla Chiesa
El Carlo Alberto dalla Chiesa (Saluzzo, 27 de setember 1920 - 3 de setember 1982 ) l'è staa on general di Carabiniee italian, copaa del Salvatore Riina per i sò attività contra de la mafia.
Lavérune
Lavérune l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Montpellier-8, del circondàre (arrondissement) de Montpellier e del dipartimènt de l'Hérault.
Carlo Alberto dalla Chiesa
L'è staa anca impegnaa in de la lotta contra i Brigate Rosse e l'ha faa la guerra ai nazista de la Repubelga Sociala Italiana.
Mont Pindo
miniatura|drita|El Pindo El Mont Pindo (in galizzian Monte Pindo) l'è ona montagna de la Galizzia, volta 627 meter. L'è 'l mont pussee important de la storia galizziana.
Lavérune
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Mont Pindo
Geografia
L'è arent a la costa atlantega, e in de la soa zona, loeugh de importanza comunitaria, a gh'è ona motta de animai protegiuu 'me di tegnoeur, di nutri, di falch e di lusert.
Lavérune
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.18 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 17 méter a 'na altèsa màsima de 72 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lavérune l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Mont Pindo
Geografia
In del 2013 gh'è staa on incendi assee gramm che l'ha brusaa 1.600 ettar de foresta.
Storia
In de la guerra civil spagnoeula l'è staa on refug per scappà del nemis.
Mitologia
L'è recordada 'me on sit mitologegh: per quajvun i Celt che viveva in quella zona faseven di sacrifizzi uman, e l'era anca ritegnuu bon de juttà a fà fioeu.
Gradient adiabategh sècch
link=Special:FilePath/Schema_corrente_ascensionale_new.jpg|drita|miniatura|Modèll de corrent ascendenta El gradient adiabategh sècch a l’è la velocità che ona partìcola d’aria sècca che la se moeuv in vertical la se scalda o la se reffèggia. L‘è semper pari a '''0,976 °C ògni 100 pression (che con la quòta la va giò semper con l’istèssa andadura (varda la formola ipsometrica).
Descrizion
A se pò spiegà el fenòmen in quèla manera chì: la massa d’aria pussée calda la va su vèrs l’alt perchè l’è manc densa de quèlla che gh’è intorna (per el principi de l'Archimede), e la va su d’ona manera inscì svèlta che la scambia minga del calor (in manera adiabatega). La massa d'aria come che la va su l’aumenta el sò volùmm perché la pression la se sbassa con l'altèzza. Per via del sò slargàss la prodùss del laô, che 'l ghe fà consuma la soa energia intèrna e la se reffrèggia. Quand che la va giò, l’accùmula l’energia de la compression (aument de pression) e l’aumenta la soa temperadura. L’energia total di molecol de aria che vànn su la rèsta donca l’istèssa dato che l’energia potenzial gravitazional la gh’hà de ‘andà su (perché i molecol se troeuven pussée in alt), la gh’avrà de sbassàss quèlla cinetica, e donca la se sbassarà anca la temperadura.
Se ciama sècch perchè l'umidità relativa de la massa d’aria l’è minora del 100%. Quèst valor chì el va su (o ben, l'umidità relativa la va su fin a raggiòng el 100%) a càosaa di temperadure semper pu bass; a quèst pont chì la partìcola la raggiòng el pont de rosada, o ben la temperadura che la ghe permètt al vapor de acqua, che l’è al so stat de vapor (e donca el se ved nò a la vista), de passà al stat liquid ind la forma de got de acqua piscinìtt. A quèll pont chì l’aria la se reffèrggia segond el gradient adiabategh satur. El gh’hà de vèss minga confondùu con el gradient tèrmich vertical, ch’a l’è la variazion effettiva de la temperadura sora on cèrt sit d’on cèrt moment.
Saxifraga caesia
Saxifraga caesia l'è 'na spéce de piànta erbàcea perène che fà part de la famìa botànica de le Saxifragaceae.
Descrisiù
Fùrma Biològica: Ch pulv - Camèfite pülvinàde. Piànte che g'ha böcc che pàsa l'envéren postàde a mìa de piö de 20 ghèi del teré e che g'ha portamènt a cüsì.
left|thumb|200px|En pülvì fiurìt entramès a le préde L'è 'na piànta erbàcea perène de dimensiù pesène (3÷10 ghèi) che fùrma dei cüsinècc (pülvì) bèi spès furmàcc de tacc gambì tacàcc bèi strècc entra de lur e e de le sò fòie picinìne picinìne che se 'ncaàla giüna sùra l'ótra, de 1÷1,2 mm x 3-5 mm, co la làmina linear-oblónga, 'ntréga, sub-gösa, encürvàda sö töta la longhèsa, co la part ensìma che àrda 'n zó piö làrga e töta piéna de puntì de 'ncrostasiù de calcàr, de culùr vert-celèst, co l'òrlo traslöster.
De chèsti pülvì che rèsta bèi tacàcc a la préda 'ndóche i crès, tat che i pöl véser töcc fò per mös•cc, se destàca i gambì dei fiùr, lónch enfìna a 10 ghèi, vülüdàcc, conde quach pelacì ghiandulùs sparnegàcc, che pórta póche fòie ràre e bèle destacàde de giöna co l'ótra.
I fiùr, ermafrudìcc, i è reünìcc endèna 'nfiurescènsa de póch elemèncc (2÷5 fiùr). I g'ha i sépali che g'ha 'na pelüria fina fina, dò ólte piö cürcc dei pétali. La coròla l'è furmàda de 5 pétali, spatolàcc, biànch, de 3÷4 x 4÷6 mm, lónch 2÷3 ólte i décc dei calizì. I fiurés de zögn a óst.
Habitat
Se la tróa dré a le sfrizidüre de le préde calcàree, dei 1400 ai 2.700 méter söl leèl del mar.
Distribusiù e conservasiù
L'è distribüìda sö 'n pó töta la cadéna de le Alpi e 'na part dei Apenìni. L'è cunsideràda 'na spéce ràra e per chèsta rizù l'è prutigìda a leèl regiunàl.
Dialett guascon
Version landaise
Nòste pai, qui ètz au cèu, que lo bòs nòm siyi sanctifiat, que lo bòs rènhe arribi, que bòste bolontat siyi hèite, sus la terre com au cèu. Balhatz-nos oèi lo nòs pan pan de chaque jorn, perdonatz-nos les nòstes offenses, com les perdonam aus qui nos an offensats. Et ne nos dachitz pas cade hens la tentacion, mès deliuratz-nos dau mau, amen. christusrex.org
Version béarnaise
Noste pai, qui es au cèu, que ton nom sia arreconegut, que ton rènhe arribe, que ton bolentat sia hèite, sus terra com au cèu. Dats uèi lo pan de cada die, perdonas nostes dèutes, com perdonam aus àudes. Nes lèches pas cader ne las tentacions, mès deliures dèu mau, amen. christusrex.org
Magallón
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Inn (fiöm)
L'Inn (en romancio: En; en latì: Oenus) l'è 'n fiöm 'ntra i piö 'mportàncc de l'Euròòpa centràl. L'è 'n trebötàre del Danubio.
Piö 'n nacc el sègna 'l cunfì 'ntra Svìsera e Austria, e pò 'l pàsa per el Tiröl, el rìa a Landeck e 'ndèl öltem tòch el ciàpa diresiù est 'nfìna a streersà Innsbruck. De le bànde de Kufstein l'Inn el pàsa 'l cunfì co la Germania, el streèrsa Rosenheim, Wasserburg am Inn, Mühldorf am Inn, Neuötting am Inn e pò 'l se sböta 'ndèl Danubio a Passau.
Cavrèsc
Cavrezz (Cavrèsc in verbanes; Cavress in Piemuntes; Caprezzo in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
El paes l'è sitüaa in la Val Granda e 'l gh'ha una fraziun ciamada Pont Nivia. L'è tacaa ai cumün de Cambiasca, Ntragna, Misgina e Vignun.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavrèsc l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Březí (Moravia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Břeclav.
Còsta di Dèi
La Còsta di Dèi, ciamada anca Còsta Bpx, l'é un toch da còsta dal Mar Tirèn in pruvincia da Vibo Valentia, Calabria, Italia.
Hannersdorf
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Circolazion teòrica de l'Hadley
El modèll de la circolazion teòrica de l’Hadley a l’è on modèll teòrich segond el qual la circolazion convettiva terrèstra l’è fada su d’ona cèllula ùnega (cèllula de l’Hadley) che la se forma per via del eccèss de calor sora l’equator che l’è scaldàa pussée de la radiazion solà e de la scarsità de radiazion ai pòli; per quèlla resón chì se ingeneren di mòti ascendent de origin tèrmica sora l’equator, e discendent sora i pòli. Gh’è poeu di corrent orizzontaj che viaggen tra i pòli e l’equator a sarà su el circol o ben la cèllula de l’Hadley.. Quèlla circolazion chì, però l’è domà teòrica de già che a caosa de la fòrza del Coriolis la corrent in quòta che la part de l’equator e la va vèrs i pòli, ai 30° de latitudin la diventa quasi parallela ai paralleli] e a quèlla latitudin chì l’è obligada a ‘ndà giò vèrs el soeul. La cèllula de l'Hadley, in quèlla manera chì, inveci che rivàgh fin ai pòli, la se sarà su ai 30° de latitudin (zòn tropicaj).
Strada europea E47
La Strada europea E47 a l'è 'na strada europea che la quatta Germania, Danimarca e Svezia. La conliga Helsingborg e Lübeca e l'è longa 290 km.
Statut de Autonomia de la Galizzia del 1936
miniatura|drita|El statut El Statut de Autonomia de la Galizzia del 1936 l'è staa ona costituzzion insubida per la Galizzia in del 1936 dal Partii Galeguista, ma l'è mai diventaa offizial per la Guerra Civil Spagnoeula e la dittadura del Francisco Franco. In del 1981 la Galizzia la gh'ha avuu on noeuv statut, che l'ha ciappaa i idej de quell del 1936. Vun di pont pussee important del statut l'era l'ufficializzazzion del galizzian insema al spagnoeu.
Wachenroth
Wachenroth l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Média Francònia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Erlangen-Höchstadt. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 23.16 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Statut de Autonomia de la Galizzia del 1936
Origin
I nazzionalista de la Galizzia, unii sotta 'l partii Galeguista, gh'aveven on poo de idej different in di rappòrt in tra la Spagna e la Galizzia. Gh'eren i autonomista, i federalista e anca i independentista. Durant la Segonda Republega Spagnoeula gh'hinn staa on poo de parpoeust di intellettual per fa su ona Spagna federala, indoa tucc i nazzion gh'aveven autonomia e poder. Con quella ideja in del coo, el Partii Galeguista l'ha scrivuu quel statut chì.
Wachenroth
El cümü de Wachenroth el se tróa a 'na altèsa de 285 méter sura 'l leèl del mar.
Malá Losenice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Lengua arpitana
thumb|Mapa de la zona indoa se descor arpitan (scrivuda in lengua franch-provenzala). L'arpitan (nom natif francoprovençâl, arpitan, arpetan) ciamaa anca franch-provenzal, a l'è ona lengua romanza che l'è parlada in Franza (in de la val del Roden, Giura e Savoja), in de la pupart de la Svizzera franzesa e in Italia (Vall d'Aosta e in d'una quaj vall piemontesa).
Difusion e variant
El franch-pruvenzal l'è parlad fondamentalment in tri stacc: Franza, Italia e Svizzera. In Francia l'è parlad in de la pupart de la region Roden-Alp, el var a dì in de la region storiga del Forez, de la Bresse, de la Dombes, del Revermont, del Bugey, el territori de Lion, el nord del Delfinad; inoltra l'è parlad in part de la Franca Contea e de la Borgògna (departiment de Saona e Loira). In Svizzera (indoa l'è cognossud 'me romand) l'è parlad in tuta la banda francofena, fœura che del Canton Giura e del distret de Moutier (Canton Berna), induve se parlen dialet del franch-contees (lengua d'oïl). In Italia l'è parlad in tuta la Vall d'Aosta (fœura che de la zona walser de Gressoney e Issime) e in d'una quai vallada ocidentala de la Provincia de Turin. Dò minoranze arpitane se caten in de la Provincia de Fogia, in di comun de Faeto e Celle di San Vito.
El Pader Noster in arpitan
Noutron Pâre, qu'és ès ciéls, Que ton nom sêye sanctefiê, Que ton règno arève, Que ta volontât sêye fêta Sus la tèrra coma u ciél. Bâlye-nos houé noutron pan de cetu jorn Pardone-nos noutres ofenses, Coma nos pardonens tot-pariér a celos que nos ant ofensâs Et nos somèts pâs a la tentacion, Mès abâde-nos du mâl. Amen.
COVID-19
COVID-19 a l'è 'n malagn infetiv respiratori che 'l vegn grazzia al coronavirus SARS-CoV-2, descovert a fin 2019 in d'un epidemia a Wuhan. Quell malann infetiv respiratori chì l'è el responsabil de la Pandemia de COVID-19 del 2019-2020.
Se ritegn che 'l vegna di animai, inn staa sospetad un poo de bestie compagn di serpent, di tegnoeul o di pangolin, ma voramai la specie indova che l'è pussee spantegada a l'è quella di òmen. El period de incubazzion, in del che la malatia la pò spantegàss limitatament, el varia de 2 a 14 dì, cont di studi che parlen di pont de 24 dì. Per limitànn la circolazzion a inn importànt i mesure de netàss i man e quatàss el nas e la boca quand che 'l se stranuda e, se la gh'è 'n epidemia i mesure de distanziament social. In principi ostesgiada, incoeu squasi tut i autorità consilien de metèss la mascarina.
La malattia la causa di sintom compagn de quei de la gripa, cioè fever, toss e stà mal general ma la pò menà anca a di robe pussee grame compagn de 'na polmonita che la pò menà al shock e a la mort. In d'in quaj cas la gh'è stada anca la cagheta.
Lulla (Ongaria)
a l'è un comun del Distret de Tab, cont una popolazzion de abitant.
COVID-19
I prim vacin inn rivad a fin 2020 e inn no ancamò testad in su larga scala e i cur a hinn domà sintomategh: Gh'è però di test per descovrìll.
Se stima che la gh'abia on tass de mortalità de circa el 4% in tra i cas rilevaa e che circa el 10% de quei cont el virus rilevad finissen in terapia intensiva.
Paskov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Frýdek-Místek.
El gh'ha el status de cità.
Marcilloles
Marcilloles l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Roybon, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
Strada de segonda class 390
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 37.6 km.
Friedrichstraße (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Marcilloles
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Friedrichstraße (metropolitana de Berlin)
Interscambi
A gh'è di interscambi con
Marcilloles
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.5 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 288 méter a 'na altèsa màsima de 351 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Marcilloles l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Songun
El Songun a l'è 'na politega de la Corea del Nord che la mett l'Armada Popolar de Corea ai vertis di affar del Stat e de l'allocazion di resors, mittuda in di primm agn del governo del Kim Jong-il.
Provincia de Caserta
La Provincia de Caserta a l'è 'na provincia de la Campania.
La confina con e l'è fàda su de.
La gh'ha abitant e 'n area de  km². El president l'è el.
Lengua prekmura
El Prekmur (nomm local: prekmürščina) a l'è ona lengua slava meridional, parlada soratutt in de l'Ungheria occidental e in la region slovena de l'Oltramura. L'è compagna del sloven, del qual el conserva i caratteristigh pussee arcaigh (quaivun el dis che l'è on dialett del sloven).
Voeuna di sò differenz, forsi dovuu anca al contatt con l'Ungheres e 'l Todesch, l'è la presenza di letter Ö e Ü in del sò abecee.
Vogt (DE-BW)
Vogt l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ravensburg. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 22.31 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Vogt el se tróa a 'na altèsa de 681 méter sura 'l leèl del mar.
Gimigliano
Gimigliano l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 3.611 abitàncc, 'na superfìce de 32 km² e 'na densità de 113 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carlopoli, Catanzaro, Cicala, Decollatura, Fossato Serralta, Pentone, San Pietro Apostolo, Sorbo San Basile, Soveria Mannelli, Tiriolo.
2020
El 2020 a l'è 'n ann bisest del secol quell de 21.
Břeclav
a l'è una cità de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Břeclav.
Sant Martí (metropolitana de Barcelona)
Sant Martí  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Barcelona.
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi e l'è intregament accessibila per i disabil: Biliettaria Ascensoeur
Gasperina
Gasperina l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 2.205 abitàncc, 'na superfìce de 6 km² e 'na densità de 368 ab./km². El cunfìna coi cümü de Montauro, Montepaone, Palermiti.
Mainar
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Balsthal
Balsthal a l'è un cumün svizzer del distret de Thal. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 15.69 km², e al se tröva a una altitüden de 489 meter sura al livel del mar.
miniatura|manzína|250px|Neu Falkenstein, Balsthal El cumün de Balsthal a l'è tacaa ai cumün de Holderbank, Laupersdorf, Mümliswil-Ramiswil, Niederbipp (BE), Oberbuchsiten, Oensingen.
Marcel Sembat (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 9 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Strada europea E49
La Strada europea E49 a l'è 'na strada europea che la quatta Austria, Repüblica Ceca e Germania. La conliga Magdeburgh e Viena e l'è longa 740 km.
Palkovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Moravia-Slesia e del distret de Frýdek-Místek.
Samóne
La élia de Samóne (in Irlandés Samhain; in scosés Samhuinn; in manés Sauin; Samòni in Insübrech), l'ìa la fèsta piö importànta del tacuì cèltegh e probabilmént la se festegiàa al 31 de Otùer có l'öltem racòlt. Incö chèsta nòcc l'è mèi conossìda cont ol nóm de Halloween.
Acasibé in del tacuì de Coligny, l'önega testimoniànsa archeològica che la spiéga 'me i fazéva i Cèlti a tegnì ol cönt del tép, la sóla fèsta segnàda bèl in ciàr Trinuxtion Samoni (Samonios), per tradisiù 's pénsa che i dividìa fò l' an in dù: l'invéren geimhredh (che l'incomensàa pròpe con Samóne) e l'estàt samhradh (che l'inviàa a Beltain). I Cèlti a i ghe ardàa specialmént a la löna e a i stèle per stàga 'dré al laurà in campàgna che l'inviàa a Samóne, a la fì di racòlcc, quand se paregiàa ol teré per l'invéren.
I falò menabù a i è sèmper istacc fés importàncc in chèsta nòcc. In de la dimensiù sircolàr e ripetitìa del tép, pròpia de la cültüra cèltega, Samóne l'ìa fò del tép e la fàa mìa part gnà de l'an vècc e pò mìa gnàch de chèl nöf. In chèl momént l'arlèt che 'l spartìs fò ol mónd de sà e ol mónd de là quàze a 'l se desfantàa e 's pölìa pasà da l'üna a l'ótra bànda.
Comè töte i fèste celtéghe, pò a Samóne l'ìa selebràda sö dièrsi pià: materialmét l'ìa l'ùra de mèt in casìna i vìer per l' invéren. És desperlùr in chèst'ocaziù l'ülìa dì lasà fò al frècc ànima e còrp. Incö chèsta fàcia de Samóne l'ha perdìt ol sò aspèt, dezà che ghe n'è piö de carestée.
L'éra üna fèsta del fàs e desfàs de tép üniversàl, dóca chi no 'l fàa fèsta a 'l ris-ciàa de ès sbrizàt, dezà che l'è fò del tép.
In del perìodo che la nòcc l' è söperiùr al dé, 's paregiàa pò ü dóls che 'l sarèss deentàt ol pà di mórcc.
Trashware
El trashware a l'è la pratega de sistemà di vegg computer, despess cont el meter insema component de pussee computer, inscì de podè doperàll per di servizzi util in l'epoca in che inn sistemad. De solet inn doperad di sistema linsger, compagn de Linux, per permetègh de fonzionà ben.
Blessagn
Blessagn (in Italian Blessagno; in Latin Blexum) a l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta, 'na superfiss de 3,6 km² e 'na densità de 0 ab./km²..
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Blessagn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Strada de segonda class 391
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 13.8 km.
Tordesilos
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Ospedale
La Stazion de Ospedale a l'è 'na stazion ferroviaria del comun de. L'è verta dal e l'è in su la. L'è doperaa del servizzi ferroviari metropolitan de Bari de Ferrotramviaria.
Servizzi
Biliettaria
Interscambi
Fermada de l'autobus
St. Niklaus
St. Niklaus a l'è un cumün svizzer del distret de Visp, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 89.37 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Colnagh
Colnagh (Colnago) l'è ona frazzion del comun brianzoeu de Cornaa. El paes el se troeuva a sud del center comunal, in su la strada che la va giò a Busnagh. A l'è staa on comun indeperlù fina al 1861. Al temp di piev a l'era denter a la Piev de Pontiroeu.
St. Niklaus
El cumün de St. Niklaus al se tröva a una altitüden de 1120 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eisten, Embd, Ergisch, Grächen, Oberems, Randa, Saas Balen, Saas Fee.
Arphy
Arphy l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Le Vigan, del circondàre (arrondissement) de Le Vigan e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 20.92 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 340 méter a 'na altèsa màsima de 1405 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Arphy l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Memory data register
El Memory data register, ciamaa anca register tampon, a l'è on register de la CPU che 'l gh'ha dent i dacc de doperà in quell moment de l'ALU, tipicament quej contegnuu in del register adressaa in del memory address register.
Heiligenbrunn
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Villa Vicentina
Villa Vicentina (en furlà: Vile Visintine) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 1.340 abitàncc, 'na superfìce de 5 km² e 'na densità de 268 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aquileia, Cervignano del Friuli, Fiumicello, Ruda, Terzo d'Aquileia.
F
F (efa in lombard) l'è una letera de l'abecee latin.
Ind l'abecee foneteg internazional, ol simbol [f] al representa la consonant fricativa labiodental sorda.
Lábod
a l'è un comun del Distret de Nagyatád, cont una popolazzion de abitant.