cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Châteauneuf-d'Entraunes
Châteauneuf-d'Entraunes l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Guillaumes, del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 29.91 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 880 méter a 'na altèsa màsima de 2813 méter s.l.m.
Stazzion de Is Mizas
La  a l' una stazzion de la ferrovia Cagliari-Isili, che la el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Strada voivodal 230
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 30 km.
Kisszállás
a l'è un comun del Distret de Kiskunhalas, cont una popolazzion de abitant.
Selezzion del folball de la Slovenia
La ''' (' in lengua local) la rapresenta la Slovenia en di competizzion del ballon e l'è gestida da la. L'è dent a la UEFA e a la FIFA.
In pè del, ol so mistar l'è e la sgiuga i partide in cà al.
Sobradillo
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Karle
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Svitavy.
Stazzion de Cagliari (FCS)
La  a l' una stazzion de la ferrovia Cagliari-Isili, che la el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Metauten
a l'è un comun de la Navarra, cont una popolazzion de abitant.
Putnok
a l'è un comun del contea di Borsod-Abaúj-Zemplén, cont una popolazzion de abitant.
Diffrazion
miniatura|Diffrazion d’on ragg [[laser travèrs ‘na sfendidura de forma quadrada.]]
I effètt de la diffrazión hinn rilevant quand che la longhèzza d’onda  l’è paragonàbil con la grandèzza de l’ostàcol: in particolar per la lus visibel (longhèzza d’onda intorna de 0,5 µm) succeden di fenòmen de driffrazion quand che la lus l’interagìss con di oggètt de misura inferióra di millimeter.
Stòria
miniatura|Modèll de la diffrazion a dò sfendidùr presentàa del Thomas Young a la [[Royal Society in del 1803.]] link=Special:FilePath/Grimaldi.jpg|miniatura|La definizion de "diffrazion" insci com’è che l’è in del trattàa del [[Francesco Maria Grimaldi.]] Qualsessìa deviazion de on ragg de lus che la sia nò caosada de la riflession o de la rifrazion a l’è ciamada diffrazion. Quèsta chì a l’è la definizion classica trovada in del trattàa classich de Òttica del Arnold Sommerfeld. A l’è sorprendent de notà che quèsta definizion chì la ghe va adrée a quèll che l’è stàa descrivùu del Gesuita Francesco Maria Grimaldi (ved la definizion original ind la segonda figura che la riprodùss el paràgraf original in del trattàa del F. M. Grimaldi), che l’ha inventàa el tèrmen che ‘l voeur dì "división in divèrsi part" in del 1665. Isaac Newton l’hà taccàa adrée la caosa del fenòmen a ona piegadura di ragg sberlusent (senza osservà, compagn de tutt i òttich newtoniàn, i franz denter in de l’ombrìa de on cavèll).
Rodovia BR-283
La  a l'è 'na rodovia federal del Brasil.
Diffrazion
Stòria
El tèrmen newtoniàn che ‘l designa la diffrazion a l’è inflexion. El Thomas Young l’hà studiàa la diffrazion come ‘na sòma de la lus trasmisa direttament de là de n’avertùra (o d’on ostàcol) in su on schèrmo e on onda che la nàss de bòrd de l’avertùra o de l’ostàcol. El Augustin-Jean Fresnel l’hà doprà al princippi el modèll del Thomas Young, ma di sò esperiènz al fin de fa vedè i variazion de la figura de la diffrazion per mèzz di parametri caratteristich de bòrd (natura, geometria del bòrd) e ona inversadura rispètt a la posizion di franz scur ind la  region de foeura de l’ombria de on cavèll preveduda, l’hànn indòtt a bandonà la teoria de l'onda de bòrdo (stabilida del A. Fresnel d’ona manera del tutt indipendenta del Thomas Young), a a’ndàgh inveci adrée a la teoria fondada sul princippio de l'Huygens, per mèzz de la quàl l’è riessì soratutt a fornì ona decrizion de fenòmen de pont de vista matematich.
Rodovia BR-283
A l'è una rodovia trasversal, cioè la conliga el Pajes in direzzion Est-Ovest. 'Me che per tute i rodovie federai, el controll del trafegh l'è de competenza de la Polizzia Rodoviaria Federal.
Diffrazion
Stòria
A l’è de vèss notà che la teorìa de l'onda di bòrd del Thomas Young la gh’ha di precursór "Newtoniàn" vegnù innanz del Thomas Young, che la sò teorìa a l’è in on quàj ponto minga ciàra e senza priva di sostegn matematich. In gener la posizion del Thomas Young, ch’ a ghe se attribuìss el mérit de vèss stàa el primm a stabilì la natura periòdica de la lus, a l’è in realtàa minga cèrta (el tèrmen "longhèzza d'onda" a l’è mai stàa dopràa) inveci a l’è ona costanta di sò ricèrch l’analogia infra el "son" e "lus". Tuttamanch, ai temp di pionièr (T. Young e A. Fresnel) né la teoria de l'onda de bòrdo, né el princippi de l’Huygens gh’hann on sustègn teòrich che ‘l rivarà domà in del 1883 grazie al laorà del G. Kirchhoff e, anca se minga osservàa, del G. A. Maggi ind el 1886 per la teoria de l'onda de bòrd.
Avigliano
Avigliano (Avëglianë 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Basilicata, en Pruvìncia de Potenza. El g'ha presapóch 12.021 abitàncc, 'na superfìce de 84 km² e 'na densità de 143 ab./km². El cunfìna coi cümü de Atella, Bella, Filiano, Forenza, Pietragalla, Potenza, Ruoti.
Strada voivodal 231
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 18 km.
Sorihuela
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Terme Vigliatore
La Stazion de Terme Vigliatore a l'è 'na stazion de la ferrovia Messina-Palermo, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Distret de Dolný Kubín
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Žilina, con capital.
Diffrazion
Caratteristich qualitatìv de la diffrazion
Denanz de on fenòmen de diffrazion, in del caso òttico, se pòden fàa di osservazion preliminàr. El caso generàl del fenòmen a l’è la diffrazion del Fresnel (o da camp visìn), indoe la sorgent de lus e ‘l pian de osservazion hinn piazzàa a ona distanza finida de la filidura. La diffrazion del Fraunhofer (o de camp lontàn), inveci, a l’è on caso particolar de quèlla del Fresnel, ma assosènn pussée sempliz de vèss analizzada: defàtt quèsta chì la succéd quand che la sorgent e l’ pian hinn piazzàa a ‘na distanza infinida de la filidura, inscì che i ragg incidènt pòden vèss considerà parallel infra de lor. On esèmpi de quèll caso chì a l’è quèll d’ona sorgent de lus pontiforma (o dispòsta ‘m ‘na lìnea drizza), compagn del tràtt drizz del fil de ‘na lampadìnna o d’on fass laser vedùu d’ona distanza de dò par de meter travèrs dò lamètt distant infra de lor on mèzz décimm de millimeter. I caratteristich de la diffrazion hinn donca che:
Kerekegyháza
a l'è un comun del Distret de Kecskemét, cont una popolazzion de abitant.
Diffrazion
Esempi de diffrazion
manzína|miniatura|[[Morpho menelaus.]] Di fenòmen de diffrazion pòden vèss notà tucc i dì, in particolar quèj ch’interèssen la lus visìbel: per esempi, i tracc incìs in su la superfice de on CD o de on DVD fànn el mestèe d’ona graticola de diffrazion, e créen l’effètt conossùu de l’arcobalen; anca i olograma piscinìtt, ad esempi quèj di cart de credit, gh’hànn el sò fondament in del fenòmen de la diffrazion. In natura, a se pòden notà i color cangiant caosàa di diffrazion che se fànn interferenza vuna l’altra, compagn de quèj di piùmm del pavon, oppùr de la coràzza d’on quaj alcuni coleotter, o di al de tanti  parpàI  (figura a sinistra), ch’hinn coloràa grazie a l’interferenza di ond che subissen diffrazion effettuada de scaj microscòpich dispòst in dona manera regolà.
miniatura|Diffrazion di [[ond marin a l’entrada de on pòrt]]
La diffrazion atmosferega caosada de gott d’acqua microscòpich in sospension l’è la responsabil di anèj de lus visìbel intorna di sorgent de lus (‘me i glòri); l’ombria de on oggètt, ancasì la po’ ‘vègh di fenòmen debol de diffrazion in sui bòrd. ‘Na figura che la gh’ha pussée de color compagna del parpai ind la fòto se osserva infra i fil del tessùu de n’ombrella quand che se varda ona lus lontana travèrs. La diffrazion a l’è on lìmit fisich per la rispòsta de qualsessìa istrument òttich e per quèst la riguarda divèrsi tecnologij, de già che, defàtt, la gh’impònn on lìmit a la risoluzion di macchin fotografegh, di cinepres, di telescòpi e di microscòpi.
Per via de la diffrazion i ond marin foeurmen di figur complicàd quand che incrusen on ostacol piscinìnn, compagn d’on faro in mar, o intravèrsen on’avertura strèccia (figura a drizza), ‘me ‘n canà o l’entrada de on pòrt.
Selezzion del folball de Andorra
La  (' in lengua local, sornomenada ') la rapresenta Andorra en di competizzion del ballon e l'è gestida da la. L'è dent a la UEFA e a la FIFA.
Châteauneuf-Grasse
Châteauneuf-Grasse l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton du Bar-sur-Loup, del circondàre (arrondissement) de Grasse e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.95 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 197 méter a 'na altèsa màsima de 662 méter s.l.m.
Diffrazion
Spiegazion del fenòmen
manzína|miniatura|[[Simulazion de la diffrazion d’on’onda piana travèrs ‘na sfendidura de larghèzza par a quatter vòlt la longhèzza d'onda.]]
La diffrazion pò vegnì per intuit "leggiuda" ‘me ‘na domanda de continuità del front d’onda che ‘l subìss ‘na discontinuità per via del bòrd ( o di bòrd) d’on ostàcol. La figura de fianch, che la simula la diffrazion d’on’onda piana travèrs la sfendidura, la regorda quèll se nòta quand che on’onda in su la superfice de l’acqua la passa travèrs la fendidura. De là de la sfendidura el front d’onda incident a l’è "tajà" per mèzz de du bòrd. La parte del front d'onda arenta a ògni bòrd la piega intorna del bòrd medèsimm e ‘l fornìss inscì ona perturbazion continua. Second la ciav de lettura de la teoria de l'onda del bòrd a l’è ‘me se l’ostàcol el diventàss ona sorgent (immaginaria) d’on’onda de simmitria cilindrica de vèssegh sommada sia a l'onda trasmèssa second i leg de l'òttica geometrica e, ovviament, a l'altra onda de bòrd. Second la ciav de lettura del princippi de l'Huygens, el fronte d'onda incidenta a l’è l'invilupp di ond sferich elementàr. Chichinscì, i sorgent (immaginari) de quèj ond chì hinn in di pont denter ind la sfendidura. L'invilùpp de quèj ond sferich chì arent al bòrd el se propaga originand di noeuv front d’onda vun adrèe a l’alter. Amalastant la diferenza ind la descrizion del fenòmen, sia el modèll de l’onda del bòrd che ‘l modèll fondà in sul princippi de l’Huygens hinn a la fin de la fèra l’istèss de già che la "matematizzazion" de la teoria de l'onda del bòrd la ven de la matematizzazion de la teoria de la propagazion second el princippi de l’Huygens. Vii a vedè per quèst i riferiment [6] e [7] del la sezione storica precedenta.
Descrizion matematica de la diffrazion
Per capì i effètt de la diffrazion se gh’hà primma de tutt de trovà la fase e l’intensità d’ògni sorgent de l’Huygens in tucc i pont de spazzi; quèst el voeur dì ch’a se dev calcolà per ògni pont la soa distanza del front d’onda: se la distanza de ògni pont l’è divèrsa a men de on numer intrègh de longhèzz d’onda, tucc i sorgen hinn in fase e originerànn on’interferenza che se sommen; se al’incontrari la distanza l’è divèrsa per via de on numeri intrégh pussée mèzza longhèzza d’onda, originerànn on’interferenza che se destrugghen. Generalment capì i posizion de quèj massìm e minìmm chì a l’è assée de ottegnì ona descrizion complètta de fenòmen.
La descrizion pussèe sempliz de diffrazion a l’è quèlla del caso de on problema in du dimension, comepagn che ‘l caso di ond de l’acqua che se propaghen domà in su la superfice del liquid; inveci per el caso di ragg sberlusent, a se pò trascurà ona di trè misur de la sfendidura domà se l’è molto pussée granda de la longhèzza d’onda de la lus; in del caso di sfendidor circolar, inveci, se gh’hà de considerà tutt e trè i misur.
Analisi quantitativa de la diffrazion d’ona ùnega sfendidura
drita|riquadrato|Grafich e immagin de la diffrazion d’ona ùnega sfendidura link=Special:FilePath/Diffrazione_onde_superficia.gif|miniatura|Simulazion de la diffrazion d’on’onda de superfice che l’incid contra de ‘na sfendidura. Ind la figura a l’è fada vedè domà l’onda dòpo de ‘vègh intraversà la sfendidura de sinistra vèrs dèstra. A se ved l’analogia con la figura de prima, in particolar che i crèst de l’onda sìen pussée alt in del center de la figura e diminuìssen come che se slontanom de lu.
‘Me esempi, a se pò recavà on’equazion pussée precisa che la liga insèma l’intensità di band de diffrazion con l’angol al qual se consideren, in del caso de ‘n’ùnega sfendidura: per partì con la rappresentazion matematica del princippi de l'Huygens se considera on'onda monocromatica \Psi^\prime de longhèzza d'onda λ incidenta in su ‘na sfenditura de ampièzza a in sul pian complèss; se quèsta sfendidura chì l’è mìsa in sul piàn definì per mèzz di ass x′-y′ (con center ind l’origin), se pò ipotizzàa che la diffrazion l’ingeneri on'onda complèssa \Psi che la viaggia adrée a la direzion radiàl r rispètt a la sfendidura che la soa equazion a l’è:
Considerèmm adéss (x′,y′,0) on pont dent ind la sfenditura: se (x,0,z) hinn i coordinàd indoe gh’è de misurà l'intensità de la figura de diffrazion, la sfenditura la se spantegarà de  a  segond on vèrso e da y'=-\infty a y'=+\infty segond l’alter.
Pistoia
Pistoia (Pistoria 'n latì; Pistoya 'n spagnöl; Pistoie 'n fransés stòrich) l'è 'na cità italiana de la regiù de la Toscana, capolöch de la pruvìncia omònima.
Diffrazion
Analisi quantitativa de la diffrazion d’ona ùnega sfendidura
La distanza r da la fenditura l’è:
Pápa
a l'è un comun del Distret de Pápa, cont una popolazzion de abitant.
Diffrazion
Analisi quantitativa de la diffrazion d’ona ùnega sfendidura
Cont el considerà el caso de la diffrazion del Fraunhofer, el risultarà che:
Kamenná Horka
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Svitavy.
Pistoia
La g'ha presapóch 90.040 abitàncc (dàto ISTAT del setèmber 2009), 'na superfìce de 236 km² e 'na densità de 380 ab./km².
El cümü de Pistoia 'l cunfìna coi cümü de Agliana, Cantagallo (PO), Granaglione (BO), Lizzano in Belvedere (BO), Marliana, Montale, Piteglio, Porretta Terme (BO), Quarrata, Sambuca Pistoiese, San Marcello Pistoiese, Serravalle Pistoiese.
Diffrazion
Analisi quantitativa de la diffrazion d’ona ùnega sfendidura
Mettendo quèll valór chi de r ind la prima equazione se troeuva:
Strada voivodal 232
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia assee curta, che la conliga la bas de l'Armada polaca de Bydgoszcz ai strade nazzionai.
Diffrazion
Analisi quantitativa de la diffrazion d’ona ùnega sfendidura
Al fin de semplificà se pòden catà su i tèrmen costant e ciamàj C (el C el po’ ‘vègh denter di numer immaginari, anca se a la fin ψ el se podarà semplificà con el trà via sti component chì). Adèss, ind la diffrazion del Fraunhofer a l’è assosènn piscinìtt, de manera de podè scriv. Donca, de già che, el risultarà:
Argüelles (metropolitana de Madrid)
Argüelles  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Madrid.
Stazion de Landquart Ried
La Stazion de Landquart Ried a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de Landquart (Svisara). L'è taccada ai stazion de.
Argüelles (metropolitana de Madrid)
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria automatega Ascensoeur
Diffrazion
Analisi quantitativa de la diffrazion d’ona ùnega sfendidura
Se pò notà con l'ajut de la formola de l’Eulero che e :
Stazion de Landquart Ried
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai e RegioExpress de la Ferrovia Retiga e de la linia 1 de la red celer de Coira.
Milagro (Spagna)
a l'è un comun de la Navarra, cont una popolazzion de abitant.
Man (Unix)
man a l'è on comand doperaa in su la pupart di sistema Unix-like per lensg i paginn de manual de on programma o de 'n comand.
Diffrazion
Analisi quantitativa de la diffrazion d’ona ùnega sfendidura
Cont l’impònn:.
Infina, cont el mètt denter in, l'intensità I di ond che subissen diffrazion a on dàa angol a l’è dada de:
Distret de Čadca
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Žilina, con capital.
Diffrazion
Analisi quantitativa de la diffrazion fada de N sfendidur
Adèss se consideren N sfendidùr de l’istèssa ampièzza (a, \infty, 0) distant vuna de l’altra de ‘na longhèzza  d adrée a l’ass  x′. Come l’è stàa tràa foeura primma, la distanza r da la primma sfendidura la sarà:
Per considerà anca el casò de N sfendidùr, a se pò innanz de tutt notà che intanta che z e y rèsten costànt, x′ la varia in quèsta manera chì:
Donca s’ottén che:
e la sòma de tucc i N contribuzion a l'onda l’è:
A se pò notà ancamò che   a l’è trascurabil, de manera che ; donca el risulta:
Adèss a se pò doprà quèlla eguaglianza chichinscì:
Stazion de Landquart
La Stazion de Landquart a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de Landquart (Svisara). L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai e RegioExpress de la Ferrovia Retiga e de la linia 1 de la red celer de Coira.
Diffrazion
Analisi quantitativa de la diffrazion fada de N sfendidur
de mètt dent ind l’equazion e inscì ottegnì:
Strada voivodal 233
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 12 km.
Diffrazion
Analisi quantitativa de la diffrazion fada de N sfendidur
Ancamò, sostituìssom k e introdùssom la variàbil I_0 al pòst di costant minga oscillant, ‘me ind la diffrazion de ‘na sfendidura, de manera de semplicà el risultàa; regordandoss che:
Man (Unix)
Hinn staa mittuu in del 1979, 8 agn dopo de l'invenzion de UNIX, e per quej agn eren on'importanta evoluzion.
Pulianas
a l'è un comun de la provincia de Granada, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Viroid
Un viroid a l'è una forma de DNA circolar che l'è infetiva. A diferenza di virus gh'hann nissuna covertura de proteine e tucc quei che inn cognossud incoeu colpissen domà i Angiosperme, e provochen malatie che poden anca fà de dagn a l'economia agricola.
Descovert intorna ai agn 1970, hann menad a la creazzion, in la classifegazzion di virus, de la categoria di agent sota-virai, che gh'hann dent anca i satellit, che inn di virus che gh'hann de besogn de 'n alter virus per spantegàss.
Stazion de Falcone
La Stazion de Falcone a l'è 'na stazion de la ferrovia Messina-Palermo, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Diffrazion
Analisi quantitativa de la diffrazion fada de N sfendidur
se pòden trà via i espopnenziaj e ottegnì:
Stazzion de Cagliari-Pirri
La  a l' una stazzion de la ferrovia Cagliari-Isili, che la el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Etanol
L'etanol, ciamad anca alcol etilegh, a l'è 'n alcol linear, la che formula condensada l'è CH3CH2OH.
L'è ciamad, per antonomasia anca alcol, desgià che l'è a la bas de tucc i bevande alcoleghe. A temperadura ambient a l'è un liquid che 'l gh'ha no de color, che 'l gh'ha un odor tipegh e 'n savor un poo dolz. L'è assee volatil e 'l brusa ben, la soa fiama a l'è no forta e l'è bloeu, tant che con tanta lus la po vedé nanca.
Diffrazion
Diffrazion de 'n'avertura circolar
La diffrazion d’on'onda piana incidenta in su ‘n'avetùra circolar la fornìss ‘me risultàa l’inscì ciamà disco de l'Airy. La variazion de l'intensità de l'onda in funzion de l'angol a l’è dada de l'espression:
indoe a a l’è el ragg de l'avertura, k a l’è pari a 2π/λ e J1 a l’è ‘na funzion del Bessel. Se l’avertura a l’è pussèe piscinina, la sarà pussée granda la dispersion di ond, a lassà fissa la distanza.
Lìmit de diffrazion per i telescòpi
riquadrato|El [[Disco de l’Airy|disco de l'Airy intorna d’ogni stèlla el pò vèss osservà con on telescòpi de 2.56 meter de avertura ind l’imagin chichinscì del sistéma binari del Zeta Boötis.]] In del caso de la diffrazion de ‘n'avertura circolar, a se releva ona serie de anèj concentrich intorna del disco de l'Airy. L'analisi matematica de quèst specifich caso a l’è compagna de la version doprada per la diffrazion de ‘n’ùnega sfendidura vista prìmma.
Stazion de Falcone
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Diffrazion
Lìmit de diffrazion per i telescòpi
On'onda al fin de subì ‘na diffrazion la gh’ha nò per fòrza besògn d’intreversà ona sfenditura: per esempi, anca on ragg de lus de ampièzza finida el subiss on procèss de diffrazion e l’aumenta la soa ampièzza. Quèll fenòmen chì el limita l'ampiezza d di apparècc indoe la se concentra la lus, in del foeugh d’ona lenta; chesschì a l’è conossùu ‘me lìmit de diffrazion:
indoe λ a l’è la longhèzza d'onda de la lus, f a l’è la distanza focal de la lenta e a l’è el diametro del ragg de lus o (se ‘l ragg de lus a l’è pussé ampi de la lenta el diametro de la lenta. L'ampièzza che la risulta la gh’ha dent circa el 70% de l'energia de la lus e la corrispond al ragg del primm mìnim del disco de l'Airy, calcolà de manera de tiràss visìn con el criteri del Rayleigh; el diametro del prim mìnimm, che ‘l gh’hà dent l'83.8% de l'energia de la lus, a l’è despèss doprà ‘me "diametro de diffrazion".
Con l’uso del princippi de l'Huygens, la ven trà foeura la superfice de diffrazion d’on’onda che l’intravèrsa ‘na sfendidura de qualssessìa forma: se quèsta superfice chì la ven osservada a na cèrta distanza de l'avertura, la sarà la trasformada del Fourier in dò misur de la funzion che la rappresenta l'avertura.
Diffrazion del Bragg
miniatura|Andandogh adrée a la [[leg del Bragg, ògni sit de la superfice de diffrazion a l’è ona sorgent de ragg X, che al princippi vegnen fàa passà travèrs el cristàll.]] La diffrazion de tanti sfendidùr descrivuda primma a l’è on fenòmen compagn de quèll che ‘l succed quand che on’onda la ven mandada in gir de ‘na struttura periòdica, ‘me la graticola de atomi de on cristàll o i grat de ona graticola de diffrazion. Ògni pont de diffusion, per esempi ògni atom del cristàll, l’agiss ‘me ona sorgent pontiforma de ond sferich, che originerànn di fenòmen de interferenza che i ond se sòmen a fa su on cèrt numer de ond diffràtt. La direzion sti ond chì a l’è descritta de la Leg del Bragg:
indoe λ a l’è la longhezza d'onda, d a l’è la distanza intra ògni pont de diffusion, θ l’è l'angolo de diffrazione e m a l’è on numero intrègh che l’indica l'ordin de ògni onda diffratta. La diffrazion del Bragg la ven doprada ind la cristallografia a ragg X de trà foeura la struttura d’on qualsessìa cristall per via de l’analisi di angol che i raggi X subissen diffrazion del cristall medèmm: de già che l’angol θ de diffrazion el dipend de la longhezza d'onda λ, ona graticola de diffrazion la càosa ona dispersión angolar d’on ragg de lus.
L'esempi pussée sempliz de diffrazion del Bragg a l’è el spèttro di color che ‘l se pò vedè riflettùd de on CD: la distanza piscinina infra i tracc in su la superfice del disco la fa su ona graticola de diffrazion e ciascheduna di component de la lus bianca la subìss diffrazion con di angol divèrsi, segond la legg del Bragg.
Diffrazion di partìcol
La diffrazion de partìcol elementar ‘me i elettron l’è vuna infrà i ròbb pussée important de la meccanica quantistica: l’osservazion de la diffrazion d’on elettron o d’on neutron la fa vedè l’esistenza del dualismo onda-partìcola; quèsta diffrazion chi a l’è anca on instrument scientifich che ‘l pò servì: la longhèzza d'onda de sti partìcol chì a l’è assée piscinina de vèss doprada per la scansion de la struttura atòmica di cristàj.
La longhèzza d'onda associada a ‘na partìcola a l’è inscì ciamada longhezza d'onda del De Broglie:
indoe h a l’è la costanta del Planck e v e m hinn vuna la velocità e l’altra la massa de la partìcola; λ a l’è caratteristica de qualsessìa oggètt materiàl, anca se la po’ vèss relevada domà per i oggètt piscinìtt piscinìtt, compagn di atom e d’alter partìcol.
De recent, a l’è stada osservada la diffrazion di partìcol ciamàa barion e de on particolar tipo de fullerene chiamato buckmisterfullerene; el fin de la ricerca che la vegnerà el sarà quèll de osservà la diffrazion di virus, che, de già che gh’hànn molta pussée de massa di partìcol elementar, gh’hann ona longhèzza d'onda inferioria, insci che gh’hànn de intraversà adasi adasi ona sfendidura molto suttil de manifestà i caratter di ond.
Financa la Terra la gh’ha ona soa longhezza d'onda (in realtàa, on qualsessìa oggètt che ‘l gh’abia ona quantità de moto la gh’hà): de già che la gh’ha ‘na massa de circa 6×1024 kg e ‘na velocità orbital media de circa 30000 ms−1, la gh’ha ‘na longhezza d'onda del De Broglie pari a 3.68×10−63 m.
La coerenza
La descrizion de la diffrazion l’è fondada, ‘me ditt prima, in su la descrizion de l'interferenza intra di ond generàa de l’istèssa sorgent (e che donca pàrten de l’istèss sit) ma che vànn adrèe a direzion divèrsi; in quèll modèll chì, la differenza de fase intra i ond la dipend domà de la longhèzza effettiva del tragìtt; el pò succed però che dò ond emìss in di moment divèrsi de la sorgent riven in sul schèrmo in du pont divèrsi ma in del’istèss moment; la fase inizial con la qual la sorgent l’ingenera i ond la pò anca cambià in del cors del temp: i ond emèss infra di intervàj de temp assée longh sarànn nò bon de formà ona figura de interferenza stabil, perché la sò differenza de fas la sarà pù indipendenta del temp.
La longhèzza correlada con la fase d’on'onda elèttromagnetica ‘me la lus a l’è ciamda longhèzza de coerenza: al fin che la succeda ona interferenza, la differenza di tragìtt de dò ond la gh’hà de vèss pussée piscinina de la longhèzza de coerenza.
Se i ond hinn mandà foeura de ona sorgent estesa, quèst el pò prodù on’incorerenza adrèe a la direzion trasversàl: se se osserva de perpendicolar on ragg de lus, la longhèzza per la qual i fasi hinn correlàd a l’è ciamda longhèzza de coerenza trasversàl; in del caso de la diffrazion de la sfendidura doppia, el fenòme de la diffrazion el succederà domà se la longhèzza de coerenza traversàl a l’è inferiora de la distanza tra i do avertùr.
Sotoserrano
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Diffrazion
La coerenza
In del caso de la diffrazion de partìcol, la longhèzza de coerenza a l’è ligad con l'estension in del spazzi de la funzion d'onda che la descriv quèj partìcol là.
Puebla de Don Fadrique
a l'è un comun de la provincia de Granada, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Armento
Armento l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Basilicata, en Pruvìncia de Potenza. El g'ha presapóch 800 abitàncc, 'na superfìce de 58 km² e 'na densità de 14 ab./km². El cunfìna coi cümü de Corleto Perticara, Gallicchio, Guardia Perticara, Montemurro, San Chirico Raparo, San Martino d'Agri.
Kelebia
a l'è un comun del Subotica e Distret de Kiskunhalas, cont una popolazzion de abitant.
Rodovia BR-285
La  a l'è 'na rodovia federal del Brasil.
A l'è una rodovia trasversal, cioè la conliga el Pajes in direzzion Est-Ovest. 'Me che per tute i rodovie federai, el controll del trafegh l'è de competenza de la Polizzia Rodoviaria Federal.
Pásztó
a l'è un comun del Distret de Pásztó, cont una popolazzion de abitant.
Mur Marochin
El mur marochin a l'è una berma longa pussee de 2'720 km fada su in del Sahara Ocidental del governo marochin per partì i zone controllade de lor de quelle controllade del Front Polisario. L'è stada fada su in varie fas del 1982 al 1987. Gh'è dent un frach de foss e de mine, se stima de 1 a 2 milion. L'è retegnud de quei che inn contra un esempi de mur de la vergogna.
Strada voivodal 234
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 22 km.
Atella
Atella l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Basilicata, en Pruvìncia de Potenza. El g'ha presapóch 3721 abitàncc, 'na superfìce de 88 km² e 'na densità de 42 ab./km². El cunfìna coi cümü de Avigliano, Bella, Calitri (AV), Filiano, Rionero in Vulture, Ripacandida, Ruvo del Monte, San Fele.
Domotica
On sistema domotich el gh'ha influenza in su tucc i aspett de la cà: El pò gestì sia la sicurezza, cont la gestion di allarm, sia el cald e 'l fregg, sia el mangià, cont el pizzà de remott i arnes de cusina.
Mirafuentes
a l'è un comun de la Navarra, cont una popolazzion de abitant.
Distret de Námestovo
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Žilina, con capital.
Nivell de applicazion
El nivell de applicazion a l'è el nivell pussee in alt del modell OSI, che 'l se occupa de dà di servizzi ai applicazion grazia ai nivei sotta, soratutt el nivell de presentazion. Di esempi a hinn i DNS, HTTP, POP3, FTP e IRC.
Stazion de Novara-Montalbano-Furnari
La Stazion de Novara-Montalbano-Furnari a l'è 'na stazion de la ferrovia Messina-Palermo, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Châteauneuf-Villevieille
Châteauneuf-Villevieille l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Contes, del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8.38 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 234 méter a 'na altèsa màsima de 901 méter s.l.m.
Tabera de Abajo
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Kecel
a l'è un comun del Distret de Kiskőrös, cont una popolazzion de abitant.
Jevíčko
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Svitavy.
El gh'ha el status de cità.
Strada voivodal 235
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 55 km.
Stazzion de Selargius
La  a l' una stazzion de la ferrovia Cagliari-Isili, che la el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Strada voivodal 236
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 27 km.
Distret de Bytca
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Žilina, con capital.
Strada voivodal 237
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 48 km.
Pécsvárad
a l'è un comun del Distret de Pécsvárad, cont una popolazzion de abitant.
Cagheta
La cagheta (in del parlà medegh diarrea) a l'è 'n problema del cagà che 'l gh'è quand che se caga pussee e la merda a l'è assee liquida. La po vegnì per via de 'n infezzion - de virus, bateri, fonsg o parassita - o anca per via de problema ai intestin midem, compagn de la celiachia, de la sindrome del colon irritabel o de l'intolleranza al latosi. Desgià che, se la va inanz tant, la po menà a la disidratazzion in di cas pussee gram l'è consiliad idratà, per boca o vena, quei che ghe l'hann, e in del mond che l'è dree a desvilupàss l'è vuna di prime cause de mort, soratut in tra i fiolit.
Per prevegnìlla l'è ben a lavàss i man cont el savon, disinfetà el mangià e bever aqua neta. Per i fiolit l'è consiliad fà el vacin contra el rotavirus, che l'è el virus che 'l provoca la pupart - squasi el 40% - di cas de cagheta, soratut in di Pajes men sciori.
Jedlová
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Svitavy.
Tecc
thumb|right|250px|Tecc de [[cup, e un tuchet de tecc de tegula muderna (a la manzína).]] El tecc l'è la part de sura d'una cà o ólter edifizzi. El gh'ha la funzión de riparà 'l denter da i agent atmusferich.
El tecc el ripara da l'ümidità, e da la piöva, la fioca e 'l vent. Un tecc el gh'ha donca de vess a pröva d'aqua.
Stazzion de Redentore
La  a l' una stazzion de la ferrovia Cagliari-Isili, che la el comun de. L'era tacada ai stazzion de.
Strada voivodal 238
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 21 km.
Čachovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mladá Boleslav.
Stazion de Oliveri-Tindari
La Stazion de Oliveri-Tindari a l'è 'na stazion de la ferrovia Messina-Palermo, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Polopos
a l'è un comun de la provincia de Granada, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Monteagudo (Spagna)
a l'è un comun de la Navarra, cont una popolazzion de abitant.
Rodovia BR-287
La  a l'è 'na rodovia federal del Brasil.
Bítouchov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mladá Boleslav.
Pétervására
a l'è un comun del Distret de Pétervására, cont una popolazzion de abitant.
Albano di Lucania
Albano di Lucania l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Basilicata, en Pruvìncia de Potenza. El g'ha presapóch 1.602 abitàncc, 'na superfìce de 55 km² e 'na densità de 29 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brindisi Montagna, Calciano (MT), Campomaggiore, Castelmezzano, Pietrapertosa, San Chirico Nuovo, Tolve, Tricarico (MT), Trivigno e Vaglio Basilicata.
Katymár
a l'è un comun del Distret de Bácsalmás, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de San Giorgio (Gioiosa Marea)
La Stazion de San Giorgio (Gioiosa Marea) a l'è 'na stazion de la ferrovia Messina-Palermo, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Monreal (Spagna)
a l'è un comun de la Navarra, cont una popolazzion de abitant.
Bibbona
Bibbona l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Livorno. El g'ha presapóch 3.017 abitàncc, 'na superfìce de 65 km² e 'na densità de 46 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casale Marittimo (PI), Castagneto Carducci, Cecina, Guardistallo (PI), Montecatini Val di Cecina (PI), Monteverdi Marittimo (PI).
Javorník (Svitavy)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Svitavy.
Tarazona de Guareña
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Schiers
La Stazion de Schiers a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de Schiers. L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai e RegioExpress de la Ferrovia Retiga e de la linia 1 de la red celer de Coira.
Distret de Žilina
Ol ''' (' in slovach) a l'è un distret de la Region de Žilina, con capital.
Strada voivodal 240
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 78 km.
Boreč
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mladá Boleslav.
Stazion de Malans
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai e RegioExpress de la Ferrovia Retiga e de la linia 1 de la red celer de Coira.
Strada voivodal 239
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 38 km.
Rodovia BR-290
La  a l'è 'na rodovia federal del Brasil.
A l'è una rodovia trasversal, cioè la conliga el Pajes in direzzion Est-Ovest. 'Me che per tute i rodovie federai, el controll del trafegh l'è de competenza de la Polizzia Rodoviaria Federal.
Fission nuclear
La fission nuclear a l'è una reazzion nuclear indova che el nucli atomegh d'un element chimegh pesant, compagn de l'urani-235 o del plutoni-239) el decad in tochei pussee piscinit, o ben cont un numer atomegh pussee bass, inscì de dà foeura un bell poo de energia, volta anca per i standard del decadiment radioativ.
'Sto process chi el po capità in natura, despess in di grote piene de urani, o el po vesser menad inanz cont un bombardament de neutron, che l'è el sistema doperad incoeu per fà i reator nuclear e per i prime armi atomeghe, compagne de Little Boy che l'ha colpid Hiroshima e Fat Man, che l'ha colpid Nagasaki. 'Sti armi chi, ciamade bombe A, inn stade in larga part sostituide di bombe termonuclear.
Un material bon de vesser passad per la fission el gh'ha dent, rispet a la soa massa, milion de voeulte l'energia de 'n classegh carburant, ma i so prodot a inn assee radioativ e donca de gestì con di mesure de sigurezza aposta.
Campiglia Marittima
Campiglia Marittima l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Livorno. El g'ha presapóch 12.543 abitàncc, 'na superfìce de 83 km² e 'na densità de 151 ab./km². El cunfìna coi cümü de Piombino, San Vincenzo, Suvereto.
Senologia
La senologia a l'è el ram de la medesina che 'l studia i malatie de la mamella e di struture anatomeghe arente. A l'inviada l'era, in pratega, on sot-ram de la ginecologia, ma con l'andà inanz del temp inn andade dent in del so domini varie alter discipline, compagne de l'endocrinologia, de l'oncologia, de la radiologia, de l'anatomia patologega e de la cerusia.
De so gran interess a l'è la prevenzion e la cura del cancher ai mamelle, vun di pussee spantegad in tra i done, soratut inscì de havégh no de fà di intervent grand che lassen assee de segn.
Partii di Socialista de Catalogna
El Partii di Socialista de Catalogna a l'è 'n partii politegh catalan fondaa el 16 de luj 1978. A l'è liaa del PSOE, de che l'è in sostanza la sezion catalana. L'ha governaa la Generalità de Catalogna cont el José Montilla.
Tesinell
El Tesinell (Cavo Ticinello in italian) a l'è una ronsgia che la fa de scolmator de la Darsena de Porta Cica, e che la riva in del Lambret a Rozzan.
Redut nazzional
El redut nazzional a l'è stad un sistema de fortifegazzion in pè in l'area alpina de la Svizzera, pensad per difender la Confederazzion de 'n invasion forestera. Fade su a partì del 1800, gh'hann havud un gran desvilup in del mez de la segonda guerra mondial, indova che sota l'Henri Guisan l'è deventad in pratega una dotrina, o ben quella de fermà pussee che se po l'invasor in pianura, per poeu defendés benon in montagna, indova che gh'è la fortifegazzion.
Kaskantyú
a l'è un comun del Distret de Kiskőrös, cont una popolazzion de abitant.
Tesinell
A l'è stad fad su in l'Età de Mez per scolmà el laghet de Sant Ustorgg, o ben l'antenad de la Darsena d'incoeu, e in d'un mester de restaver in del 2015 a l'è stad trovad un antigh pont che 'l faseva de principi del Tesinell. A l'è doperad per daquà el parch agricol del Tesinell.
Redut nazzional
A partì di agn '90, cont el borlà del Pat de Varsavia e 'l calà de 'n ris'c de invasion la pupart de 'sti fortifegazzion a inn stade desmetude, con la fin definitiva del sistema in del 2011.
Clans (FR-06)
Clans l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Canton de Saint-Sauveur-sur-Tinée, del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 37.79 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 264 méter a 'na altèsa màsima de 2082 méter s.l.m.
Coaraze
Coaraze l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Contes, del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17.14 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 313 méter a 'na altèsa màsima de 1414 méter s.l.m.
Campo nell'Elba
Campo nell'Elba l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Livorno. El g'ha presapóch 4.158 abitàncc, 'na superfìce de 55 km² e 'na densità de 76 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capoliveri, Marciana, Portoferraio.
El cümü de Campo nell'Elba l'è sitüàt endel'Ìzola d'Elba, ma del sò teretóre fà part apò a l'ìzola de Pianosa. El cümü l'è custitüt de divèrse frasiù, el capolöch l'è Marina di Campo.
Pinos Puente
a l'è un comun de la provincia de Granada, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Dd
El po vèss doperaa per pussee ròbb, per esempi, per cobbià di imagen installabel o per fà la cobbia forensa.
Sintassi
La sintassi a l'è:
I parameter principai a hinn:
Energia renoeuvabel
Per energia renoeuvabel se intend quella energia che l'è ciapada de font che se renoeuven in di temp assee boni per l'om, compagn de la lus del Sol, el vent, el moviment de l'aqua e 'l calor de la Terra. La pupart di energie renoeuvabel inn sostenibil, ma l'è minga semper inscì, per esempi i biomasse inn renoeuvabel ma 'n so volt doperà l'è retegnud minga sostenibil, de 'n oltra man minga tucc i energia sostenibel inn renoeuvabel, per esempi l'energia nuclear.
Acerenza
Acerenza l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Basilicata, en Pruvìncia de Potenza. El g'ha presapóch 3.010 abitàncc, 'na superfìce de 77 km² e 'na densità de 39 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cancellara, Forenza, Genzano di Lucania, Oppido Lucano, Palazzo San Gervasio, Pietragalla.
Tardáguila
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Jarošov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Svitavy.
Pisa
Pisa (Pisæ 'n latì; Pise 'n fransés) l'è 'na cità italiàna de la regiù de la Toscana, capolöch de la pruvìncia omònima. La g'ha presapóch 87.696 abitàncc (dàto ISTAT del agóst del 2009), 'na superfìce de 185 km² e 'na densità de 474 ab./km².
Stória
Pisa piö tàrde, entùren a l'an Mìla, l'è stàda 'na repüblica marinàra e 'nsèma Gènova e quach óter aleàcc la g'ha cuntribüìt a casà vià i saracéni, ai quài la g'ha cunquistàt la Còrsica e la Sardegna, e chèsto lel g'ha pirmitìt de controlà el mar Tirreno. En sècol piö tàrde Pisa la riàa a cunquistà apò a le ìzole Baleari.
Pisa, la rìa al màsimo del splendùr 'ntr 'l sècol XII e 'l sècol XIII, quan che le sò 'mbarcasiù le controlàa el Mediteràneo ocidentàl. La rivalità 'ntra Pisa e Gènova l'è crisìda 'ndèl sècol XIII e l'è culminàda 'ndèla batàia navàl de la Meloria (1284), che la g'ha segnàt el prensépe del declìno de la potènsa pizàna, co la rinùncia de Pisa a ògna pretéza sö la Còrsica e co la cesiù a Gènova de 'na part de la Sardegna (1299).
Lucca
Lucca l'è 'na cità italiàna de la regiù de la Toscana, capolöch de la Pruvìncia omònima. La gh'a presapóch 84.410 abitàncc (dàto ISTAT del agóst 2009), 'na superfìce de 185 km² e 'na densità de 431 ab./km². El cümü de Lucca el cunfìna coi cümü de Borgo a Mozzano, Camaiore, Capannori, Massarosa, Pescaglia, San Giuliano Terme (PI) e Vecchiano (PI).
Stória
El centro stòrich de Lucca el manté la dispuzisiù de le stràde segónt la 'mpostasiù romàna e la Piàsa San Michele la òcupa 'l pòsto de 'n foro antìch. I rèscc de 'n anfiteàtro i è amò vizìbii en piàsa de l'Anfiteatro. Sèmper en época antìca, l'è a Lucca che s'è tignìt la conferènsa de l'an 56 a.C. che la g'ha reafermàt la superiorità del Prim triumviràt.
Stazzion de Lei
La  a l' una stazzion de la ferrovia Macomer-Nuoro, che la el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Lucca
Stória
L'è mìa stat pusìbol stabeléser con preciziù quàndo gh'è stat el pasàgio al cristianézimo a Lucca, ma, gh'è dele citasiù de 'n vèscof de Lucca che risàl al an 343 - 344. En piö gh'è dei docümèncc che ripórta che Frediano, en vèscof irlandés che piö tàrde 'l vegnarà canunizàt, l'è stat el vèscof de Lucca a le metà del sècol VI.
Stazzion de Lei
Moviment
Al dì d'incoeu a l'è servida di treni regionai de l'ARST, in contrat de servizzi con la region Sardegna.
Lucca
Stória
Endèl medioévo la cità la s'è svelöpàda 'n particolàr come tàpa 'mportànte sö la Via Francigena.
Endèl an 773 i Longobàrdi i vé batìcc dei Frànchi e fenés isé 'l sò domìnio sö Lucca en favùr de chèl dei carulìngi, apò a gràsie a la scunfìta dei düchi de Lucca per mà de Carlo Magno. Endèl perìodo che vé dòpo, la cità la consòlida la sò puzisiù de 'mportànsa e la crès apò a gràsie a le atività comerciài e a la prudusiù tèsil, per la quàla l'è dentàda famùza en töta l'Europa.
Strada voivodal 241
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 144 km.
Boseň
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mladá Boleslav.
Jászszentlászló
a l'è un comun del Distret de Kiskunmajsa, cont una popolazzion de abitant.
Püspökladány
a l'è un comun del Distret de Püspökladány, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Patti-San Piero Patti
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Strada voivodal 242
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 32 km.
Morentin
a l'è un comun de la Navarra, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Grüsch
La Stazion de Grüsch a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de Grüsch. L'è taccada ai stazion de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai e RegioExpress de la Ferrovia Retiga e de la linia 1 de la red celer de Coira.
Jaroměřice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Svitavy.
Pinos Genil
a l'è un comun de la provincia de Granada, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Bradlec
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mladá Boleslav.
Jakabszállás
a l'è un comun del Distret de Kecskemét, cont una popolazzion de abitant.
Passad vesin
El passad vesin a l'è un temp verbal che l'è doperad per parlà de event fornid in del passad. In lombard a l'è semper doperad, quand che 'l se dopera no l'imperfet, ma fina al secol quell de desnoeuv gh'era anca el passad lontan, che 'l se doperava per i robe pussee deslonghe in del temp. Desgià che incoeu el passad lontan el gh'è pù in lombard, l'è assee a dì domà "passad" per indicà el passad vesin.
Tejeda y Segoyuela
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Mues
a l'è un comun de la Navarra, cont una popolazzion de abitant.
Strada voivodal 243
La  a l'è una strada voivodal de la Polonia longa 26 km.
Stazion de Giojosa Marea
La Stazion de Giojosa Marea a l'è 'na stazion de la ferrovia Messina-Palermo, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Stazzion de Bolotana
La  a l' una stazzion de la ferrovia Macomer-Nuoro, che la el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
Al dì d'incoeu a l'è servida di treni regionai de l'ARST, in contrat de servizzi con la region Sardegna.
Rodovia BR-293
La  a l'è 'na rodovia federal del Brasil.
A l'è una rodovia trasversal, cioè la conliga el Pajes in direzzion Est-Ovest. 'Me che per tute i rodovie federai, el controll del trafegh l'è de competenza de la Polizzia Rodoviaria Federal.
Ráckeve
a l'è un comun del Distret de Ráckeve, cont una popolazzion de abitant.
Peligros
a l'è un comun de la provincia de Granada, in Andalusia, cont una popolazzion de abitant.
Izsák
a l'è un comun del Distret de Kiskőrös, cont una popolazzion de abitant.
Diga del Glen
La Diga del Glen a l'è stad un sbarrament in sul Glen, che l'è borlad el 1 de dicember 1923 e l'ha fad strage in tra la Vall di Scalv e la Vall Camonega, a mazzà almen 365 persone, in del disaster del Glen.
Voluda in principi di milanes Viganò, proprietari di imprese tessil, a gh'è stad un poo de rebellot in sul proget, prima firmad de l'ingegner Gmur e poeu de l'ingegner Santangelo, a inn stad doperad di materiai minga conform, e quei de la Procura inn andad a toeu di campion, che però inn no analizad. El Geni Civil, poeu, el fa 'n ispezzion indova che 'l rileva varie irregolarità e poeu se ordena de fermà i lavorà, che però vann inanz fina a 'na variant de proget, presentada in di prim mes del 1923.
Impienida la diga a otover, gh'è di perdide d'aqua, e 'l matin del 1 de dicember la diga la vegn sgiò, a destrugà vari pajes lilinscì. Incoeu a inn visitabel i rest.
Murchante
a l'è un comun de la Navarra, cont una popolazzion de abitant.
Branžež
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Mladá Boleslav.