Annibal
Dal prum batasg de Nola fina a la toma de Capua
Despoeu d'el batasg de Canne el s'è moeuvud versa Napoli, ma inscambi de lu l’ha dezidud de atacà Capua. A Capua i faseven da padron i sentimencc antoroman e donca i abitancc de la zità inn passacc da la part di cartasgines. Poo d’havegh fad restà el presidi a Capua el condotier cartasgines l’ha conquistad Nuceria e l’ha tentad de ciapà Nola. Nepunemanch el Marcellus l’ha savud defender la zità e l’ha inferid a l’Annibal ona desconfita. Poo an’mò i cartasgines senza sucess hann tentad de fà ceder Acerri ma quand che i sò abitancc hann refusad, i punegh hann robad adree e brusad la zità. Despoeu del tentativ senza esit positiv de conquistà Casalin, l’Annibal l’è andad via a reposà per l’inverna a Capua. In del 215 p.C. el Marcellus, el Gracius e el Fabius che eren a cap di trè armade, gh’haveven d’atornà Capua in dova el gh'era l’Annibal. I cartasgines hann conquistad Casalin, Petelia e Consenza. I bruzz hann conquistad inscambi la zità greca de Croton e poo de lu anca Locri in dova cont el passà d’on poo de temp,inn ruvacc i renforz da Cartasgin. In de la prumavera opura in de l’estat, in del Bruzzi l’è desbarcada l’embassada de la Macedonia cont el fin de firmà on acord cont Cartasgin. Quest acord chi el vegniva presentad coma jut corespondud: jut per el Filip da part de l’Annibal in Grechia e dal Filip per l’Annibal in Itaja. El re de Siracusa Geronim, sota pression del sò ambient,l’ha mandad i sò embassador da l’Annibal e a Cartasgin el gh’ha firmad cont lu ona lianza. A la fin de l’estat l’Annibal l’ha tentad an’mò de conquistà Nola ma l’è stad desconfid per ona seconda voeulta e alora l’è andad in Puja, in de la peninsola del Gargano a restà li per l’inverna despoeu d’havegh lassad ona part de la soa armada per segutà l’assada de la zità. L’havegh passà l’inverna, per i armade cartasginese a Capua l’è semper stada considerada da la tradizzion analitega romana coma vun di eror stratesgegh pussee grand de l’Annibal, eror che l’havress contribuid al desfescià de la soa armada. On quai de storegh d’incoeu inn mìa d’acord cont questa tesis chi e argomenten cont el fad che l’Annibal el gh’ha havud di vensgiude in de l’Itaja de Mezzdì anca despoeu d’havegh passad l’inverna a Capua. In de la prumavera del 214 p.C. l’Annibal l’è tornad al sò camp militer in sul mont Tifata, mìa lontan da Capua. Poeu l’ha robad adree Cumae e senza sucess l’ha tentad de fà l’istess cont Peteoli e Napolis. Nola l’è stada defenduda an’mò dal Marcus Claudius Marcellus. Ona delegazzion de sgiovin aristocrategh de Tarentum l’è vegnuda da l’Annibal cont l’obietiv de proponer de ceder la zità a Cartasgin. L’Annibal el s’è moeuvud versa Tarentum ma el consol Marcus Valerius Laevinus l’ha fad in temp de preparass per la defenduda. In de l’otugn l’Annibal l’è tornad in Apuja e el gh’ha passad l’inverna in de la zità de Salapia. Seconda el Gaius Plinus Secundus l’Annibal el gh’ha havud on rapport cont ona baldròca del pòst. Ona bona part de l’estat del 213 p.C. l’è stada passada in Salent. A sgener del 212 p.C. l’Annibal cont astuzzia l’ha ciapad Tarentum. Despoeu mìa sossen de temp a l’Annibal hann cedud i zità Metapontum e Sibaris. In Campania la guerra l’era menada adree cont sucess regoler. Capua l’era ciapada d’assada dai roman. L’Annibal el gh’ha inferid ona desconfita ai roman a Herdonia. Poeu de quest lu l’è vegnud a Capua e l’ha trad via l’assada. Ma proeupi quand che l’Annibal l’è andad via in Apuja, la zità l’è stada ciapada d’assada an’mò. El condotier cartasgines l’ha passad l’inverna 212/11 in del Bruzzi. In del 211 p.C. l’Annibal l’ha tentad de tra via l’assada da Capua ma questa voeulta chi l’è stad desconfid da i armade romane che eren adree a assedià la zità medema. A quell punt li lu l’ha dezidud de fa ona manoeuvra de distrazzion versa Roma desgià che el sperava che i roman i gh’harissen trad via l’assada da Capua. Arent Roma i cartasgines hann tacad su de menassà la zità cont l’invasion. L’Annibal l’ha dezidud de atacà mìa Roma per el fad che quest’ultema chi l’era ona zità fortifegada fess e per el fad che la preparazzion de la soa assada l’hariss rezedud pussee o manch vun ann. Despoeu de vesser restad on poo de temp arent a Roma l’Annibal l’ha dezidud de tornà indree. La fras “L’Annibal el se troeuva ai uss (Hannibal ante portas)” l’è vegnud on motto. Capua a la fin l’ha cedud ai roman. Questa chi l’era stada ona granda perduda per l’Annibal. El massacher che i roman hann inferid ai abitancc de Capua el gh’ha fad vegnì pussee scagg ai abitancc di olter zità passade da la part di roman. La toma de Capua l’ha dimostrad l’impotanza de l’Annibal el che l’è mìa stad bon de evità la desconfita del liad italegh pussee fort e influent. La soa autorità tra i liacc italegh la s’è sbassada in manera sensibela. In sossen de quiste zità chi inn tacade su i rebejon filoromane.