cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chambonas (FR-07)
Chambonas l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Les Vans, del circondàre (arrondissement) de Largentière e del dipartimènt de l'Ardèche.
Apis (jener)
I specie i produx una granda quantitaa de mel, e do de qeste i pœl vesser levade de l'om: l ' Apis mellifera e l ' Apis cerana. La prima l'è spantegada in tuts i continents (manc i zone artige e antartige), e l'è l'unega cognossida in Europa.
Specie
Ol jener al g'ha dent 27 specie:
Chambonas (FR-07)
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.08 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 121 méter a 'na altèsa màsima de 409 méter s.l.m.
Záblatí (Jindřichův Hradec)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Unken
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Bundesstraße 288
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Nord Reno-Westfalia.
Pontecchio Polesine
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bosaro, Crespino, Guarda Veneta, Rovigo.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Pontecchio Polesine l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Raffadali
Raffadali l'è 'n cümü de la Pruvincia de Agrigento, en Sicilia. El se tróa a 80 km a sud de Palermo e a 10 km a nordòvest de Agrigento. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 13.457 abitàncc e 'na superfìce de 22,2 km².
Raffadali l'è tacàt ai cümü de Agrigento, Joppolo Giancaxio, Sant'Angelo Muxaro, Santa Elisabetta.
Nin
El nin l'è un post che tante bestie i fan par rifügiass e par prutegg i öu da altre bestie. De solit l'è fai de erba, ramet e foie.
L'è pussibil truà nin in habitat diferent, fai sü specialment da üsei. Ghe n'è però anca de fenaröl, biss, mamifer u pess.
Panthera tigris jacksoni
La Tigre Malesa ciamada anca Panthera tigris jacksoni l'é v'una sutaspeci da tigre ca la viv in da la Penisula Malesa.
Regn de França
Ol Regn de França l'è stait una monarqia de l'Etaa medievala e moderna.
Storia
Despos de la spartizion de l'Imper Carolinj, l'è nassid ol Regn dei Franc Ocidentai qe, cond l'elezion de l'Ug Capet, l'è deventad ol Regn de Fraça. I sovran i s'è ciamads Rex Francorum fina a'l 1190, quand qe ol titol l'è cambiad in Roi de France del Filip II. Ind l'Etaa Moderna ol sistema de la monarqia feudala l'è stait sostituid de la monarqia assoluta, fina a la revoluzion del 1789. Despos g'è staits duu periods de monarqia costituzionala (1789-1792, 1814-1848) separads de la Prima Republega Francesa. Infin, ind el 1848 l'è staita proclamada la Segonda Republega Francesa.
Torre Gaia (metropolitana de Roma)
Torre Gaia  l'è 'na stazion de la Linia C de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Casàl Sciuìgn
Casàl Sciuìgn (nom ufizial in italian: Casalzuigno) l'è un comün de la Pruvincia de Vares. El gh'ha, 'na süperfis de 7,3 km² e 'na densità de 0 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Asc, Brénta, Castèll Vecàna, Cüéj, Cüj, Dün e Pòrt Travàja. L'è pustaa in de la Valcüja, adree a la strada statal che porta da Stì a Lüin. Ul nòmm a 'l vegn da i dü fraziùn püssée impurtant d' ul comùn: Casàl e Sciuìgn. Del cumün de Casàl Züign pa part anca la frazzion de Arcümégia.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Casàl Sciuìgn l'è mustraa in de la tabela ripurtada chi desutta:
Roanne
Roanne l'è 'na citadìna franséza de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. L'è capolöch dei cantù de Roanne-Nord e Roanne-Sud e del circondàre (arrondissement) de Roanne. L'è sitüàda 'ndèl dipartimènt de la Loira.
El cümü de Roanne el g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16.1 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 257 méter a 'na altèsa màsima de 304 méter söl leèl del mar.
Rocles (FR-48)
Rocles l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Langogne, del circondàre (arrondissement) de Mende e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.84 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 976 méter a 'na altèsa màsima de 1243 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Rocles l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ripalimosani
Ripalimosani l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 2.588 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 78 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campobasso, Castropignano, Limosano, Matrice, Montagano, Oratino.
Tanacetum balsamita
Tanacetum balsamita l'è 'na piànta erbàcea perène de la famìa botànica de le Asteraceae, cunusìda apò a col nòm popolàr de èrba amàra o èrba cazonsèla. L'è uriginària de l'Azia ma la s'è fàda natüràla en töta l'Europa meridiunàla e centràla.
Caraterìstiche
L'è 'na piànta erbàcea che g'ha 'n gamp de 60÷90 ghèi de altèsa. Le fòie, sèmpie, ovài, de culùr vért bèl vif conden profùmo che se 'nsomèa a chèl de la mènta. Chèle piö bàse le g'ha 'l gambì e chèle piö 'n alt i è sèsii. I fiùr i è pesègn e de culùr zalt, reünìcc en capulì (de 5 o 6 milìmetri) e chèsti reünìcc endena 'nfiurescènsa a curìmp. L'èrba amàra la fiorés en istàt. La preferés i teré bèi frèsch, i boscài ömecc e le rìe dei fiöm.
Üzo
L'è 'na piànta comestìbil e l'è doprada endèla resèta de l'empiöm dei Turtei amar del Castel.
Bellegarde-Poussieu
Bellegarde-Poussieu l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Beaurepaire, del circondàre (arrondissement) de Vienne e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16.79 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 229 méter a 'na altèsa màsima de 436 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Bellegarde-Poussieu l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Glashütten (DE-BY)
Glashütten l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bayreuth. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 3.53 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Glashütten el se tróa a 'na altèsa de 421 méter sura 'l leèl del mar.
Scioper a la giapunesa
Un scioper a la giapunesa (ciamaa anca scioper bianch o scioper italian) a l'è un tipu de scioper cunsistent in del lavurà püssee de quel che 'l cunvegn, inscì che la prudüziun la aumenta de manera desmesürada e i prezzi di prudot burlen giò, per la legg de l'uferta e dumanda. La redüziun di prez de manera descuntrulada la serviss per fà pressiun devant a l'urganizzaziun cun la qual s'è dree a prutestà.
Pupularment se cred che i scioper in Giapun hin faa 'sta manera, però a l'è evident che, semplizement, a l'è una legenda ürbana. A l'è ducümenttaa che l'urigin de la legenda la vegn d'un giurnalista catalan.
Aragüés del Puerto
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Ambérieux-en-Dombes
Ambérieux-en-Dombes l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Saint-Trivier-sur-Moignans, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Ambérieux-en-Dombes l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Val Furmassa
La Val Furmassa (Valle Formazza in italian, Pomattertal in tudesch) l'è una val alpina de la Pruincia del Verban-Cüsi-Ossula sitüada ne la part püssee setentriunal del Piemunt. La cunfina cun la Svizzera sia a est (Cantun Tisin) che a ovest (Cantun Vales). Anca se l'è cunsiderada una val separada de l'Ossula, l'è la stessa val che la cambia nom. Chighiscì el gh'ha urigin el fiüm Tuss che 'l passa e l'atraversa tüta la val e 'l furma la Cascada del Tuss (o Früttfall in tudesch).
Geugrafia fisica
La val la se tröva in di Alp Lepuntinn e la separa la part süperiur del Vales de i volt vaj Laventina e Magia, sitüaa in del Cantun Tisin. L'altitüdin püsee bassa la se registra a Fundval (Fondovalle u Stafelwald) poch prima de la gula di Cass. L'altitüdin magiur l'è inveci quela de la scima del Blinnerhorn (3.374 m).
Pass
El pass principal l'è el Pass de San Giacum (2.313 m) che culega la Val Togia a la Val Bedrett, lateral de la Laventina, in Tisin. I pass storich püssee impurtant hinn el Pass del Gries (2.474 m) e el Pass de Bosch (2323 m).
Clima
El clima l'è quel tipicament alpin cunt estaa fresch e invern longh e rigid. El piöv supratütt in primavera e autünn.
Flora
La flora l'è quela di Alp: i busch hinn de abet russ püsee a bass e de lares in süi muntegn e de sura dei 1600-1800 m. I fagg hinn raad e cuncentraa principalment ne la part püsee bassa de la val, vers la Val Antigori. I Pràa visin a Rial e vers Murasch e la Val Toggia hinn pien de rodudender, stej alpin, genziana de munt, artemisia, achillea selvadega e ginester.
Fauna
La fauna tipica l'è quela alpina. L'è present el cerv e'l stambecch e la marmota püsee a volt. In tra i animai dumestich e d'alevament se trövan i crav e i vacch de raza brüna alpina. In tra i vulatil i püsee present hinn l'aquila e'l falch.
Cumün de la val
L'ünich cümun de la val l'è Furmassa, furmaa de nümerus fraziun distribüii de i 1200 m ai 1700 m. I prim abitant hinn rivaa nel '300 del Pass de Gries del Vales e hann purtaa la cültüra walser in di Alp meridiunai. Prima de quell la val l'era abitada saltuariament e dumà in estaa de i populaziùn lumbard de l'Ossula. Incö la Val Furmassa la resta l'area de influenza walser püsee antica d'Italia.
Saaremaa
Saaremaa (svedes e todesch: Ösel; danes: Øsel; finlandes: Saarenmaa; võro: Saarõmaa; lituan e polacch: Sarema; letton: Sāmsala; latin: Osilia) l'è on'isola del Mar Baltegh, la terza pussee granda dopo la Selandia e Gotland. La partegn a l'Estonia, e l'è a ovest de la costa del sò paes, a nord del Golf de Riga e a sud de Hiumaa. Del pont de vista ministrativ, l'è 'l coeur de la Contea de Saaremaa, che la quatta dent anca ona quai isoletta intorna. La città pussee imporanta a l'è Kuressaare.
Val Furmassa
Lagh artificiai
In val g'hinn nümeruus lagh artificiai creaa in di primm trent'ann del '900. Anca al dì d'incö i digh hinn pruprietaa del Enel. Tra i digh la püsee impurtant l'è quela de Murasch, longa 565 meter e volta 55 meter, la forma un lagh de 17.320.000 mc. La diga la regula anca l'aqua che la va a furmà la Cascada del Tuss poch püssee a val. La cascada l'è verta dumà una quai ura al dì in estaa, el rest del temp l'acqua la va in condotta furzada a la central idroeletrica de Punt. I lagh artificiai principai hinn:
Tolbiac (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 7 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Zapardiel de la Ribera
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
1853
El 1853 a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.
Roblín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-západ.
Tolbiac (metropolitana de Paris)
Interscambi
Fermada del bus
Tranvia Milan-Gorgonzoeula-Vaver
La tranvia Milan-Gorgonzoeula-Vaver a l'è stada 'na linia de la red extraurbana di tram milanes, la prima con la trazion a vapor, e in pee del 1878 al 1978 e che la conligava Milan a Vaver. Generalment a binari unich, l'era a scartament standard tranviari de 1445 mm.
Derivazion
La gh'eva domà 'na derivazion per Trevij e Carevasg: la tranvia Fornas-Trevij-Carevasg. Anca la tranvia Milan-Vimercaa la condivideva, però, per on poo i sò binari.
Mezz doperaa
Hinn staa doperaa per la linia in principi i classegh gamba de legn a vapor menter con l'elettrificazion han taccaa a doperà i Tram TIP A.1-A.4. In di agn '50 la ATM l'ha faa fà su dodes unità bitension 501-512. In del period de convivenza cont i lign celer de l'Adda se podeven vedè anca i treni bloccaa de l'ATM compagn del 500 e del 800.
Brazatortas
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Val Furmassa
Straa
La Val l'è atraversada de un'ünica strada, la Strada statal 659 de la Val Antigori e la Val Furmassa (ex Strada Pruincial 70 di Vaj Antigori e Furmassa), che la cumincia a Creula d'Ossula e la finiss dopu la Cascada del Tuss. Apena pasaa la cascada la cumincia una strada de tera, la ex Strada Pruincial 95 del Pass de San Giacum (dismitüda perché inütil), che l'atraversa la Val Russa (tud. Rosental, val di ros), dopu 12 km la riva al lagh Togia e infin al pass al cunfine cun la Svizzera, in duvè che la se tröva una staziùn del la Guardia de Finanza dismitüda.
Peder
Peder l'è on nomm de persona lombard maschil.
Variant
In del nord de la Lombardia (olta Brianza, Comasch, Valtolina) e in del Canton Tesin a gh'è anca la variant Pedro ['pe:dru]. In de la Bergamasca e in del Bressan a gh'è anca la version Piero, de origin venezziana (e, a la lontana, francesa).
Variant alteraa
In lombard el nomm el pò vess alteraa, per esempi, in Pedrin, Pedroeu, Pedrolla.
Origin e spantegament
El riva del gregh Pétros, che l'è negott d'olter che la traduzzion letteral de l'aramaich Kepha, o Cephas, in Gregh Κηφας, (che 'l voeur dì "preja"). Quell chì a l'è 'l nomm che, a legg l' Evangel, el gh'è staa daa a l'apostol Simon proppi del Signor: Ti te se ciamareet Κηφας, perchè mi in su chella Κηφας chi a faroo su la mia Gesa. Parolla del Signor. El Simon, deventaa poeu San Peder, l'è staa el primm papa: donca, la soa version latina, Petrus, la s'è spantegada in tutt la Cristianità.
Stazzion de Humboldthain
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Sonntag
Sonntag l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Bludenz e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 80124.
Castiù (BG)
Castiù (ma localmènt apò a Cas·ciù; nòm uficiàl en italià: Castione della Presolana) l'è ü cümü de la Pruincia da Bèrghem. L' g'ha, 'na superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Àngol (BS), Còler, Fì, Lanùr, Rógn, Ruèta e Songaàs.
L'è colocàt ai pè de la Prezolàna e del Mut Pora, endèna puzisiù deèrta sö 'nde öna teràsa sùra la àl de Tede. El teretóre 'l fà part del basì imbrìfer de la àlt Borlèsa che 'la à a finì in del lach d'Izé.
El cümü l'è colegàt co la Al de Scàlf dal pas ciamàt Zuf de la Prezolàna, 'ndóche se tróa 'l pais de Còler.
Sóta 'l cümü de Castiù i g'à le frasiù de Dorga, Bràtt, Lantàna, Rusio, Malga ólta Pòra e Cantuniéra de la Prezolàna.
Evulusiù demogràfega
L'evulusiù del nömer de abitàncc del cümü de Castiù l'è ilüstràda 'ndèla tabèla riportàda ché sóta:
Strada de prima class 14
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 197.541 km. La conliga Liberec.
Zahrádky (Boemia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Filipp Maria Viscont
El Filipp Maria Viscont (Milan, 3 settember 1392 - Milan, 13 agost 1447)  a l'è staa on nòbel milanes, Duca de Milan del 1412 al 1447 e daree Duca de la dinastia viscontea.
Dolany (Hradec Králové)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Náchod.
Szergény
a l'è un comun del provincia di Vas, cont una popolazzion de abitant.
Saint-Saturnin-lès-Avignon
Saint-Saturnin-lès-Avignon l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de L'Isle-sur-la-Sorgue, del circondàre (arrondissement) de Avignon e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.25 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 34 méter a 'na altèsa màsima de 117 méter s.l.m.
Sulzfeld (DE-BW)
El cümü de Sulzfeld el se tróa a 'na altèsa de 204 méter sura 'l leèl del mar.
Rodello
Rodello (en piemontés: Rodel) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 908 abitàncc, 'na superfìce de 8 km² e 'na densità de 114 ab./km². El cunfìna coi cümü de Albaretto della Torre, Benevello, Diano d'Alba, Lequio Berria, Montelupo Albese, Sinio.
Böblingen (circundari)
El circondàre de Böblingen l'è giü dei 35 circondàre del Baden-Württemberg, endèl sud de la Germania. El se tróa 'ndèl distrèt aministratìf de Stocàrda.
Ripabottoni
Ripabottoni l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 673 abitàncc, 'na superfìce de 31 km² e 'na densità de 22 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bonefro, Campolieto, Casacalenda, Monacilioni, Morrone del Sannio, Provvidenti, Sant'Elia a Pianisi.
Le Frecce
Le Frecce (I Fresc in lombard) a hinn ona categoria de servizzi di treni de la Trenitalia doperada dal 2008 e che dal giugn 2012 l'ha sostituii i categorij Eurostar Italia AV e Eurostar City Italia e che l'è deventada l'unich nomm doperaa de Trenitalia per i sò servizzi de ponta a longa percorrenza.
Storia
Dal giugn 2012 sta categorizzazion l'è offizialment scassada in favor di Fresc, a soa voeulta spartii in Frecciarossa, Frecciargento e Frecciabianca, cont l'obietiv de creà on unich sistema 'me in di alter Stat europee 'me l'InterCityExpress todesch, l'Alta Velocidad Española spagnoeula e l'Train à Grande Vitesse franzes.
Frecciarossa
El servizzi Frecciarossa a l'è faa cont i ETR 1000 che viaggen a 360 km/h e cont i ETR 500 che viaggen a 300 km/h.
I Frecciarossa gh'hann el Portale Frecce, ossia l'intratteniment a bord, el Wi-Fi liber, presa de corrent per ogni post, du post per disabil e ona toalett per carrozza pussee vuna per disabij cont fasciatoj.
Frecciargento
El Frecciargento a l'è faa di treni che viaggen al massim a 250 km/h ossia i ETR 600/ETR 610, i ETR 700 e i ETR 485.
I Frecciargento a hinn dotaa del Portale Frecce, ossia de l'intratteniment a bord, del Wi-Fi liber, presa de corrent per ogni post, du post per disabil e ona toalett per carrozza pussee vuna per disabij cont fasciatoj.
Viaggen sia in su l'alta velocità sia in sui lign tradizionai, indova hinn pussee svelt grazia al pendolament. Viaggen in sui tratt:
Frecciabianca
I Frecciabianca a hinn faa cont material ordinari E.414 che viaggen a 200 km/h e cont i ETR 460 e ETR 470 che viaggen a 250 km/h.
I Frecciargento a hinn dotaa del Wi-Fi liber, presa de corrent per ogni post, du post per disabil e ona toalett per carrozza pussee vuna per disabij cont fasciatoj.
I Frecciabianca viaggen domà in sui lign tradizionai ma permetten ai center minga servii de l'AV de 'vègh on servizzi comfortevol e de qualità e hinn in servizzi in sui lign:
Freccialink
Freccialink a l'è on servizzi integraa Treno+Bus che 'l conliga cont el Bus di località turistich senza covertura ferroviaria ai stazion pussee important cont i confort tipich di Fresc comé el Wi-Fi e cont on design arent al Frecciarossa.
I conligament a hinn:
Stazion de Norwood Junction
Norwood Junction a l'è 'na stazion de la, che la serviss.
Moviment
Ghe corren i servizzi London Overground e Thameslink.
Interscambi
Fermada del bus
1852
El 1852 a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.
Bundesstraße 289
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Baviera.
Oschiri
Oschiri l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Olbia-Tempio. El g'ha, 'na superfìce de 215 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alà dei Sardi, Berchidda, Buddusò, Ozieri, Pattada, Tempio Pausania, Tula.
Selonnet
Selonnet l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Seyne, del circondàre (arrondissement) de Digne-les-Bains e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 29.55 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 846 méter a 'na altèsa màsima de 2028 méter s.l.m.
Villespy
Villespy l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Castelnaudary-Nord, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.38 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 150 méter a 'na altèsa màsima de 260 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Villespy l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Brénta
Brénta (taian: Brenta) a l'è un cumün lumbard de la pruincia de Varés.
El gh'ha, cont ona süperfis de 4,2 km² e 'na densità de 0 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Asc, Casàl Sciuìgn, Castelveccana, Stì, Gimón.
El se tröva a 15 km a nordovest de Varés 60 km de Milan.
Ram (botanica)
On ramm a l'è l'espansion del fust d'ona pienta, che la sostegna i foeuj, i fior e i frutt. D'on ramm pussee gross poden nass alter ramitt pussee piscinitt. Je troeuvom soratutt in scima ai alber.
Inn (distret)
El distrèt del Inn l'è giü dei öndes distrècc del Canton Grisun, en Svìsera.
El cunfìna a òvest coi distrècc de Prättigau/Davos e Malögia, a èst e a sud co l'Italia, al nòrt co l'Austria.
La superfìce totàl del distrèt l'è de 1196.56 km² e la popolasiù l'è de abitàncc (dàto del ).
Diviziù aministratìva
El distret del Inn l'è dividìt en 4 cìrcoi e 13 cümü:
Cambiamèncc
Al prim de zenér del 2009 i cümü de Tschierv, Fuldera, Lü, Valchava, Santa Maria Val Müstair e Müstair i s'è fundìcc e i g'ha furmàt el cümü de Val Müstair.
Situasiù linguìstica
Ensèma col distrèt de Surselva, el distrèt de l'Inn el g'ha 'na magiurànsa de parlàncc el Romàncio.
Argavieso
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Zapardiel de la Cañada
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Champagne (FR-07)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.1 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 135 méter a 'na altèsa màsima de 361 méter s.l.m.
Vícemil
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Ferrovia Martina Franca-Lecce
La  a l'è 'na ferrovia regionala italiana a  longa  km.
Ubert Viscont
L'Ubert Viscont (... - prima del 1248) a l'è staa on nòbel lombard, feudatari de Massin, Albizzaa e Besnaa, consideraa el capostipit del ramm di Viscont che l'ha governaa Milan.
Frecciarossa
Tratt
I tratt faa a hinn:
Ferrovia Martina Franca-Lecce
Verta del, l'è in e l'è de proprietà de.
Ubert Viscont
Fioeu del Rugee, che l'era staa podestà de Milan e Bergom, l'ha maridaa la Berta Pirovan e con lee el gh'ha avuu ses fioeu:
Bolaños de Calatrava
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Haag (Oberfranken)
Haag l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Àlta Francònia. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Bayreuth. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 13.29 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Nàe
Nàe (Nave en Italià) l'è 'n cümü de 0 abitàncc (dàto del ) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa a 8 chilòmetri de Brèsa endèla Àl del Gàrza. El cunfìna coi cümü de Brèsa, Lemezàne, Caì, Boès, Consés, Sèrle e Butizì.
Haag (Oberfranken)
El cümü de Haag el se tróa a 'na altèsa de 485 méter sura 'l leèl del mar.
Nàe
L'è inserìt endèla Comunità Montàna de la Àl Trómpia.
La piéf de la Mìtria
Se tràta de 'na piéf dedicàda a l'Anönsiàda. La custrusiù come che l'è adès l'è stàta rifàda 'ndèla prìma metà del sècol XIII e pò restrütüràda a la fì del sècol XV. Del pónt de vìsta architetònich la prezènta aspècc de stìl gòtich mes·ciàcc sö a particolàr de stil rinascimentàl. Al intèrno gh'è dele òpere datàbii del sècol XIII a töt el sècol XVI, vergöne i è stàde atribüìde al "Maestro de Nàe". Gh'è apò a 'na "Pietà" atribüìda a Vincenzo Civerchio. .
La cizìna uriginàla, prìma de la ricustrusiù, l'ìa datàbil entùren al sècol IX, colocàda sö la stràda romàna che pórtaa al pas de le Còste de Sant'Özébe. Amò piö antìch i è 'na bàze de 'n pilàster, fàda condèn blòch de màrmo del sècol IV che reprezènta 'na Fadìga de Ercole ('n altoriliéf che reprezènta 'n òm che 'l lòta condèn animàl, fórse 'n liù) e 'n quach óter capitèl ach antìch che a chèl che somèa i è materiàl reempiegàt.
Vergü i pènsa che 'l nòm Mitria el vegnarès del fat che 'l sit l'ìa zamò 'n antichità 'n löch sàcro dedicàt cülto del dio Mitra, de derivasiù orientàla, ma chèsta ipòtezi la par mìa éser fondàda perché el nom Mitria el compàr mai atestàt prìma del sècol XVIII. Par envéce che el nòm el pöde vègner del fat che 'n bànda a la céza gh'ìes 'na locànda che la gh'ìa come 'nsègna 'na mitria, cioè 'l capél del vèscof.
La piéf de Nàe la g'ha de éser stàda per tat tép l'ünica de la àl del Gàrza e l'ìa 'l cèntro religiùs e aministratìf al quàl fàa riferimènt apò a l'Eremo de San Costànso (Santöàre de le Cùche) e l'Eremo de San Durt (San Giorgio) adès endèl teretóre del cümü de Caì.
Ptice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-západ.
Sully - Morland (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 7 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Chapelle
Chapelle a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.03 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Chvalkovice (Hradec Králové)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Náchod.
Porto Tolle
Porto Tolle (en vèneto: Porto Tołe) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
1851
El 1851 a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.
Porto Tolle
El cunfìna coi cümü de Ariano nel Polesine, Porto Viro, Taglio di Po.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Porto Tolle l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Untertauern
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Amaranthaceae
Le Amaranthaceae i è 'na famìa botànica che aparté al ùrden de le Caryophyllales. L'è furmàt de presapóch 160 zèner e 2.400 spéci. Le piö tàte de chèste i è èrbe o subarbùsti. I mèmber de chèsta famìa i è distribüìcc endèle regiù tropicài e subtropicài, suratöt en Africa tropical e Amèrica setentriunàla. Divèrse piànte de chèsta famìa i è cunusìde come piànte onamentài de giardì, compàgn de le Alternanthera, Amaranthus, Celosia e Iresine. Mìa póche spéci de le Amaranthaceae i è halofite, cioè le crès bé 'ndei teré salì.
Le clasificasiù modèrne bazàde sö la filogenìa, compàgn de le Clasificasiù filogenética APG, le mèt le Chenopodiaceae dét endèla famìa de le Amaranthaceae col ranch de sotafamìa. Spéci popolàr de chèsta sotafamìa i è la Beta vulgaris (le raibiéde), Chenopodium quinoa (la quinoa), Chenopodium bonus-henricus (le coméde), Chenopodium album (le farinèle) e Spinacia oleracea (le spinàse).
Le diferènse principài 'ntra Amaranthaceae e Chenopodiaceae i è i pétali membranùs e i stam de soèsa ünicc a fùrma de anèl. Prima de la ünificasiù de le Chenopodiaceae co le Amaranrthaceae, la circuscrisiù ècia d ele Amaranthaceae la cuntignìa apéna piö o méno 65 zèner e 900 spéci.
Le Amaranthaceae le fùrma 'n gróp monofilétich, che pò l'è chèl che reprezènta 'l nömer piö grant nömer de spéci endèl ùrden de le Caryophyllales.
Descrisiù
Le fòie i è sèmpie, opòste o alternàde, coi òrli 'ntréch o dentàcc de gròs e sènsa stìpole.
I fiùr i è sùi o reünìcc en gràte, spighète o panòcie, de sòlet bisesuài e atinomòrf. I g'ha de giü a sich stam e ovàre sùpero de 3 a 5 sépali tacàcc ensèma.
El fröt el pöl véser en ütrìcul, 'na nus o 'na cápsula circoncìza, de rar 'na bàca.
Szőce
a l'è un comun del Distret de Körmend, cont una popolazzion de abitant.
Roche (FR-42)
Roche l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Montbrison, del circondàre (arrondissement) de Montbrison e del dipartimènt de la Loira.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23.33 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 756 méter a 'na altèsa màsima de 1418 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Roche l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Stazzion de Bornholmer Straße
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Ubstadt-Weiher
Ubstadt-Weiher l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Karlsruhe. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 36.48 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Ubstadt-Weiher el se tróa a 'na altèsa de 131 méter sura 'l leèl del mar.
Gualdrasch
Gualdrasch (Gualdrasco) l'è ona frazion del comun paves de Bornasch. El paes el se troeuva a nord-ovest del centro comunal. A l'è staa on comun indeperlù fina al 1872.
Vydří
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Rousses
Rousses l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Florac, del circondàre (arrondissement) de Florac e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Rousses l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ambléon
Ambléon l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Belley, del circondàre (arrondissement) de Belley e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Belmont (FR-38)
Belmont l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Grand-Lemps, del circondàre (arrondissement) de La Tour-du-Pin e del dipartimènt de l'Isère.
Ambléon
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.88 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 330 méter a 'na altèsa màsima de 940 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Ambléon l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Belmont (FR-38)
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6.51 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 455 méter a 'na altèsa màsima de 662 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Belmont l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
1850
El 1850 a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.
Roddino
Roddino (en piemontés: Rodin) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 363 abitàncc, 'na superfìce de 10,45 km² e 'na densità de 36 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cerreto Langhe, Cissone, Dogliani, Monforte d'Alba, Serralunga d'Alba, Serravalle Langhe, Sinio.
Riccia
Riccia l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 5.701 abitàncc, 'na superfìce de 69 km² e 'na densità de 83 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelpagano (BN), Castelvetere in Val Fortore (BN), Cercemaggiore, Colle Sannita (BN), Gambatesa, Jelsi, Pietracatella, Tufara.
Caì
Caì (Caino en Italià) l'è 'n cümü de 0 abitàncc (dàto del ) de la Pruvìncia de Brèsa.
El cümü de Caì 'l cunfìna coi cümü de Gnùzen, Lemezàne, Nàe, Vài e Sèrle.
L'è lüminàt come cümü zamò 'ndel Estimo Viscontèo del 1385 'ntra chèi che fàa part de la quàdra de Nàe: Sóta la duminasiù de Venésia el g'ha fat part per en perìot de la quàdra de lemezàne ma pò l'è turnàt a la quàdra de Nàe. Endel 1928 l'ìa stat agregàt al cümü de Nàe ma 'ndel 1956 l'è stat tùrna dizagragàt e l'è turnàt a fà de per sà cönt.
La sò paròchia l'è dedicàda a San Zenù. La céza parochiàla l'è 'na custrusiù del '700 ma gh'è nutìsia de 'na céza piö antìca, ach dedicàda a San Zenù, che la gh'ìa de éser übicàda piö o méno endel stès sit.
Viñegra de Moraña
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Arguis
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Antimonio
L ' antimonio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Sb (che 'l vé de la paròla latìna "stibium" che völ dì caécc. El g'ha nömer atòmich 51, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de fòsforo el g'ha 51 prutù.
Inset
I insets (nom scientifeg: Insecta, del latin) i è una class de animai qe i è dent ind el grand phylum dei Arthropoda. Qesta class qé l'è la plussee granda intra i regrupaments animai: i g'ha dent plu de vun milion de specie, circa cinq su ses del regn animal.
Antimonio
L'è 'n semi-metal che 'l se prezènta en quàter fùrme alotròpiche diferènte. La fùrma stàbil la g'ha 'n aspèt metàlich bianch che tira al celèst, le fùrme mìa stàbii le g'ha 'nvéce culùr zalt o négher. L'è dopràt come agènt anti-fiàma per la porudusiù de vernìs, smalcc, ceramiche e góme, ma apò a 'n divèrse léghe metàliche.
Inset
L'è opinion comuna qe i sies stait i prim colonizador dei terre for del mar. I è presents in qualsessia ambient ind el qual la ge sies de la sostanza organega, con manifestazion de una granda capacitaa de competizion.
Stallehr
Stallehr l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Bludenz e el se troeuva a ona altituden de 0 meter sora del nivel del mar.
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 80125.
Gris (ufologia)
miniatura|drita|Rappresentasiun grafica da un alien gris I Gris, cugnusüü anca cum'é Alieni da razza Alfa, Zeta o Reticulian (dal nom dal sistema stelar Reticuli, che l'è stà attribuì ai gris dai ufòlogh), a'in la tipulugia da vita extraterester intelligent ca l'appar püssé da frequent in di teurii mudern dal cumplott e in alter fenomeni paranurmal currelà ai UFO, in particular i casi da rapiment alien.
Uttendorf
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Senez
Senez l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Barrême, del circondàre (arrondissement) de Digne-les-Bains e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 70.27 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 748 méter a 'na altèsa màsima de 1720 méter s.l.m.
Gugnan
Gugnan (Gugnano) l'è ona frazion del comun lodesan de Casalett. El paes el se troeuva a ovest del centro comunal in su la strada che la mena a Torr Veggia. A l'è staa on comun indipendent fina al 1870.
Stazion de Guidonia-Montecelio-Sant'Angelo
La Stazion de Guidonia-Montecelio-Sant'Angelo a l'è 'na stazion ferroviaria di Ferrovie Laziali in del comun de Guidonia Montecelio. L'è verta dal 1887 e l'è in su la linia ferrovia Roma-Sulmona-Pescara. A l'è foeura de l'area tariffaria urbana romana.
Dün
Dün (nom ufizial en italian: Duno) l'è un cumün de la region Lombardia, in pruvincia de Vares, che gh'ha 0 abitant (dato del ), una süperfiss de 2,51 km², per una densità de 0 ab/km². Al cunfìna coi comün de Brisaagh Travàja, Casàl Sciuìgn, Cassàn Valcüja, Cüéj, Mesenzana e Pòrt Travàja. El se tröva in de la Valcüja a 530 meter de altitüden sura 'l nivel del mar. L'è el cumün che gh'ha pussee poch abitant de la pruvincia de Vares. El fa cumün de per so cünt dal 1956, prima l'eva part del cumü de Cüi. L'è part de la pruvincia de Vares da quand che questa l'è stada creada in del 1926, prima l'eva in pruvincia de Com.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Dün l'è mustraa in de la tabela ripurtada chi desutta:
Corsia d'emergenza
La corsia d'emergenza a l'è on tocch de la strada ch'a l'è reservaa per la fermada in emergenza di veicoi in avaria e, di voeult, per el transit di servizzi d'emergenza, anca se despess in d'on poo de legislazion a l'è previst che i veicoi se sposten per fà on varch, tant'me in Germania. Hinn present soratutt in autostrada e in superstrada.
De solit a hinn minga vert al traffigh ma gh'è di eccezion: In d'on quaj Paes gh'è di strad con di pannej a messagg variabil che pòden dervì la corsia se 'l gh'è de besogn, menter in d'on quaj àlter sistema pòden vèss doperaa per favorì la sortida di vittur se gh'è tant traffigh.
Ballesteros de Calatrava
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Macedònia Ucidental
300px|right|thumb|La Macedònia Ucidentàla
Strada de prima class 15
La  a l'è una strada de prima class de la Cechia longa 74.195 km.
Macedònia Ucidental
La Macedònia Ucidentàla (Δυτική Μακεδονία/Dutiké Makedonía ‘n lèngua gréca; Западна Македонија/Zapadna Makedonija 'n lèngua macédone) l’è öna di 13 regiù o periferée de la Grécia e la sò capitàl l’è Kozane (Κοζάνη ‘n lèngua gréca).
L’è tacàda a la Macedònia Sentràla che l’è a la sò matìna (èst), a la Tesàlia a mesdé (süd) e a l'Epìr a sira (èst). In piö a mut (nòrt) la cunfina con la Albanéa e la Macedònia
I prefetüre
La Macedònia Ucidentàla l’è fàcia sö da quàter prefetüre:
Pression atmosferega
La pression atmosferega in qualsessìa pont de l'atmosfera, a l’è el rappòrt tra el pes de la colòna d'aria e la superfice indoe ‘l grava. Ind la pupàrt di casi el valor de la pression atmosferega l’è l’istèss de la pression idrostatica esercitada del pes de la colòna d'aria de sora rispètt al pont de misura e ‘l se misura in del sistèma internazional in Pascal e cont on istrument de misura ciamàa barometer.
Descrizion
In sul livèll del mar on volùmm de 1 m3 de aria (a la temperadura de 0=°C) el gh’hà ona massa de circa 1,30 kg. El valor de la pression atmosferega el varia anche in reson de la temperadura e de la quantitàa del vapor de l’acqua contegnuda ind l’atmosfera e la diminuìss con l’aumentà de l’altèzza del pont indoe la ven misurada rispètt al livèll del mar. I àrej de bassa pression gh’hànn, de fàtt, men massa atmosferega de sora, a l’incontrari i arej de alta pression gh’hann su ‘na massa atmosferega maggiora.
In del cors de la stòria la pression atmosferega l’è stada misurada in manera precisa la primma vòlta de l’Evangelista Torricelli per mèzz de l’inscì ciamàa tubo del Torricelli, che  l’è el primm esempi de barometer. De già che 76 cm³ de mercurio gh’hann ‘na massa de 1,033 kg, pòdom dì che la pression atmosferega che la schiscia in su ogni centimetro quadràa de superfice la gh’ha ‘na fòrza eguàl de la fòrza pes de ‘na massa de 1,033 kg. Chèl valor chì, ciapàa ‘me unitàa de misura de la pression atmosferega, se ciama atmosfera (simbol atm): 1 atm= 1033 g/cm².I unitàa de misura de la pression atmosferega a hinn:
Ind el Sistèma Internazional (S.I.), el ven doperàa el pascal perchè a l’è definìi ‘me el rappòrt intra la component perpendicolar de ‘na fòrza (misurada in Newton) e ‘na superfice (misurada in meter quadràa), e l’è conligàa cont l’atmosfera  per mèzz de la relazion:
1 atm = Pa (più precisamente 1 atm = 101325 Pa).
Pression atmosferega normal
La pression atmosferega normal (o standard) a l’è quèlla misurada a la latitudin de 45°, al livèll del mar e a ona temperadura de 0 °C in su ona superfice unitaria de 1 cm2, e l’è l’istèssa de la pression de ‘na colònnina de Mercurio de 760 mm}}. Inveci a l’è possibil a dì che ona pression atmosferega de 1 atm a l’è pressapòch l’istèssa de quèlla esercitada de ‘na colòna de mercurio alta 760 mm che la se troeuva a ‘na temperadura de 0 °C ind on loeugh indoe l’accelerazion de gravità la var.
A doperà i alter unitàa de misura l’è eguàl de:
Con la diffusion del'uso del Sistem internazional anca in del settor de la meteorologia, la pressione atmosferega a se misura in èttopascal (centèn de Pascal) che ’l sò simbol l’è hPa. De già che el millibar l’è l’istèss dell'èttopascal, 1013,25mbar = 101325 Pa =1013,25 hPa.
Santa Fèmia
Santa Fèmia (nòm uficiàl en italià: Sant'Eufemia della Fonte) l'è 'na frasiù del cümü de Brèsa. L'è 'nserìt endèla circuscrisiù Est (enséma co Caiunvìch, Bofalóra e San Pól) e 'l g'ha 'na popolasiù de presapóch 3500 abitàncc. Enfìna al 1928 el fàa cümü de per sò cönt.
Pression atmosferega
Con l'altèzza
Per via del pòdess comprimèss de l’aria sòta el sò pes, la leg del Stevino la pò nò vèss doperada, e ‘l dimnuì de la pression atmosferega con la quòta in sul livèll del mar l’è nò linear compagn de quèl che ‘l podarìss succéd per i liquid. Come che l’altèzza l’aumenta  la pression atmosferega la diminuìss, e la sbassada l’è minga linear. Sòta l’ipòtesi (anca se in realtàa l’è minga inscì) che l’atmosfera la sia isotèrma la var la leg del Boyle-Mariotte:
Santa Fèmia
L'abitàt el s'è furmàt entùren al monastér dedicàt a Santa Fèmia de Calcedonia, fondàt endèl an 1008 ai pè del mut de la Madaléna per portà 'n nacc i laurà de bunìfica dei teré de la zòna urdinàcc del vèscof de Brèsa Landolfo.
La prìma testemognànsa come cümü autònomo l'è del 1385, endèna registrasiù del Estimo Visconteo.
Pression atmosferega
Con l'altèzza
.
Se a se dopra la leg del Stevino per ‘na variazion de quota dz a se pò dì che la var quèlla relazion chì:
Provvidenti
Provvidenti l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 166 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 13 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casacalenda, Morrone del Sannio, Ripabottoni.
Pression atmosferega
Con l'altèzza
indoe.
S’a se integra tra el livèll del mar e ‘na quòta generica z, a se gh’hà:
Formola ipsometrica
Quèlla relazion chì a l'è anca ciamada fórmola ipsométrica e la servìss de trasformà la pression in quòta o la quòta in pression o de tràa foeura l'istèss valor de la pression che 'l ghe fudèss al livèll del mar
La formula ipsometrica la var in general tra dò pression p1 e p2 relativ a dò quòt z1 e z2 qualunque: con Ra=R*PM=287 J/kg K (PM a l'è la massa molecolar de l'aria, R la costanta di gas, Ra la costanta di gas scrivuda per chilogramm de aria)
Ind l’atmosfera isotèrma la pression la diminuìss in funzion de l’altèzza con andadùra esponenzial. El valor de \alpha considerando l’aria a 0°C a l’è de pressappòch 8km; a 20°C l’è de circa 8,6km. La pression la se redusaria de ‘n tèrz rispètt a quèlla in sul livèll del mar a ‘na quòta compresa infra 8 e 9 km.
! Altèzza in meter ! Percentuàl di 1 atm
A gh’è anca ona formula matematica per calcolàa la pression atmosferega in atmosfer (P) in funzion dell'altèzza in meter. (m)
Con la temperadura
La pression atmosferega a l’è influenzada de la temperadura de l'aria. El motiv l’è che l'atmosfera terrèstra, come che la se scalda, la tend a slargàss inscì de diventà men densa. De conseguenza in sul livèll del mar el pes de la colònna de aria che la stà de sora el rèsta semper l’istèss, se inscambi se troeuvom a n’altèzza maggiora la pression la cresserà con el cress de la temperadura, de già che manemàn che l’aria, quand che la se scalda, la se slarga foeura, ‘na part de l’aria compresa infra el livèll del mar e la quòta de interèss la spostarà pussée in alt.
Advezion
On fluss de aria (advezion) pussée frèccia el fa aumentà in chèl pòst lì el pes de la colòna d’aria donca la pression. Al contrari se la riva de l’aria pussé calda, donca pussée leggera la pression atmosferega la va giò.
Con l'umidità
Anca l'umidità de l'aria la influenza el valor de la pression atmosferega: la presenza de molecol de vapor de acqua (H2O) che ciapen el pòst di molecol pussée pesant, soratùtt quèj d'azòto (el 78% de l'aria l’è fa de quèll ‘element chimich chì), fànn diventà l'aria ùmeda pussée leggera e donca a ghe sarà ona pression atmosferega pussée bassa (bassa pression). Chèsschì d'altronde a l’è vun infra i prencippi de la formazion di ciclon tropicaj. Al contrari, l’aria pussée sècca la sarà anca pussée pesanta e per quèst, come che l’esercita on pes maggior la farà aumentà la pression (alta pression).
Situazion de convergenza e divergenza
Se ind la colòna d’aria la ghe va dent pussée aria de quèla che la va foeura (situazion de convergenza), la pression atmosferega la va su. Se inveci (situazion de divergenza) ne va foeura pussèe de quèla che la ven denter la pression atmoferega l’anadarà giò.
Oscillazion caosàa del sol
Bassa marea (4 or del podisnà circa): in corrispondenza de la temperadura massima l’atmosfera a l’è pussée calda e donca pussée leggera e l’ingenera ona pression pussée bassa. El riscaldament del sol el gh’hà i so effètt 2-3 or dòpo el pasagg del sol in sul zènit.
Alta marea (10 or de la sera circa): el raffreddament de l’atmosfera l’ingenera el fenòmen contrari, l’aument de la pression atmosferega.
I oscillazion de pression caosà di maréj caosàa del sol hinn pu o manc de 0,6 – 0,8hPa.
Oscillazion caosàa de la Luna
Ògni 12 or e on zicch pussée la Luna l’è sercita la soa attrazion gravitazional come la fa con i marej di oceani.
I oscillazion de pression caosà di maréj caosàa del sol hinn manc de 0,1hPa. L’alta marea l’è in situazion de luna piena.
Pression e temp meteorològich
I valor local de la pressione d’on sit, consideràa in deperlòr, i servissen minga de prevedè el temp; al contrari al pò vèss pussée util el confront tra i valor rilevàa in del stèss temp in di zòn arent, inscì de fà vedè i àrej de bassa pression (brùtt temp) o de àrej de alta pression ( bèll temp). In su on specifich sit, doma di cambiament a l’imprevista di valor de pression (o ben di cambiament di pression pussée rapid che quèj de temperadura) hinn on indes de cambiment important di condizion meteorològich.
La pression l'è conligada cont el temp meteorològich de già che la bassa pression a l'è càosa de mòti verticaj vèrs l'alt, reponsabil de nivol e precipitazion, al contrari con la pressionalta i mòti verticaj van de bass, inscì che l'aria ùmeda la ven trada giò e la se scalda la podarà no condensà a fa su i nivol.
Gesa de San Vicenz in Praa
"Mì stoo a vedè che de sora marchæ El voeur fass meret andad de sto pass Par la cademia a Sant Vizenz in Præ"
- Carl'Antoni Tanz, Sonett, 1741