cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dialett valtelin
Difusion e variant
"Il dialetto di Valtellina, copioso e importante sopra gli altri, e meno alterato, perchè fin verso la fine del secolo passato, la valle, sotto la Signoria dei Grigioni, senza buone strade e scuole, retta da barbare leggi, non amica ai forestieri, visse quasi divisa dal mondo. Le favelle delle valli di Malenco e Chiavenna, del contado di Bormio, del borgo di Poschiavo, de' grossi comuni di Teglio, d'Albosaggia, di Montagna, di Berbenno, di Morbegno e de' villaggi de' loro distretti; e della valle di Livigno, posta solitaria al di là della cresta delle Alpi, sono degne di speciale studio. Nel mercato di Sondrio, i Valtellini stessi poco intendono del parlare de' paesani d'Albosaggia e di Montagna; i Bormiesi poco di quel di Livigno, quando questi favellano da soli, valendosi di voci del dialetto della lingua romanza. Poschiavo, grossa terra dei Grigioni, per due terzi della diocesi comasca, parla in generale come a Tirano, ma usa molte voci proprie. I Valtellini hanno voci pur usate nel Tirolo italiano, o in quel di Brescia e di Bergamo, popoli di cui toccano i confini."
- Pietro Monti, Vocabolario dei dialetti della città e diocesi di Como, 1845, pagg. XXI-XXII
"Il Valtellinese òccupa colle sue varietà le valli alpine dell'Adda, della Mera e del Liro, inoltràndosi ancora nelle Tre Pievi, lungo la riva del Lario, intorno a Gravedona, ed a settentrione nelle quattro valli dei Grigioni italiani, Mesolcina, Calanca, Pregallia e Puschiavina."
- Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 4.
Mombarcaro
Mombarcaro (en piemontés: Mombarché) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 320 abitàncc, 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 16 ab./km². El cunfìna coi cümü de Camerana, Gorzegno, Monesiglio, Murazzano, Niella Belbo, Paroldo, Prunetto, Sale San Giovanni, San Benedetto Belbo.
Dialett valtelin
Difusion e variant
"Il Valtellinese si distingue dal Comasco e dal Milanese per maggiore asprezza e più frequente concorso di sibilanti, per alcune forme esclusive di reggimento, e pel nùmero ragguardèvole di radici strane e forse vetuste. Se non che, sparpagliato quasi per trenta miglia di lunghezza nella valle dell'Adda, della Mera e del Liro, benchè lungo la strada che percorre il fondo della valle serbi una certa uniformità, si suddivide in un gruppo di suddialetti, ciascuno dei quali ha proprietà distinte di suono, di flessioni e di radici. I più distinti sono parlati nelle valli di Chiavenna, Pregallia, Màsino, Malenco, Vennino e Roasco. Gli uni partècipano dei dialetti rètici della vicina Engadina, dai quali tràssero parecchie forme e radici; gli altri sono misti di radici germàniche; e mentre quelli si distìnguono dagli altri lombardi per la frequenza delle dolci sibilanti, questi fanno uso delle più aspre tolte ai vicini e rozzi dialetti tedeschi."
- ibidem, pagg. 9-10
El dialett valtelin l'è parlaa in Provincia de Sondri, in de la bassa e media Valtelina, pu o manch in del territori che 'l va de Morbegn (a ovest) a Tiran (a est): a partì de Grosott in su i dialett se vesinen al modell lombard alpin: poeudom dì che i dialett de Grosott, Gros e Sondel hinn de transizion tra i dò arei dialettai. Quella division la respetta anca la veggia sudivision politega de la Valtelina in trii terzee (Morbegn, Sondri e Tiran), pu la contea de Bormi. I dialett de la bassa vall (e soratutt el morbegnasch) hinn putost influenzaa del modell lombard ocidental "modern" e "milanes", intant che pussee che se va dent a la vall, pussee troeuvom caratteristegh "conservativ". Dent al grupp dialettal valtelin a troeuvom anca el dialett pos'ciavin, parlaa in di comun de Brus e Pos'ciav, in del Canton Grison. Quell chì el gh'ha ona posizzion particolar per via di sò caratter arcaegh. On'altra distinzion che se pò fà l'è quella tra dialett de la sponda destra de l'Adda (versant retegh) e dialett de la sponda de mancina (versant orobergh): i segond se vesinen ben pussee al modell lombard oriental. El dialett de la città de Sondri, al contrari de quell de alter capploeugh de provincia, l'è minga riessii a deventà el modell lenguistegh per tutta la vall.
El lessegh
El lessegh de bas l'è quell in comun cont i alter parlà lombard. A segonda de la zona, el pò vesinass pussee a quell lombard ocidental o oriental: la zona de Tiran e la Briga la gh'ha di comunanz bei fort cont i dialett de la Val Camonega (per esempi Corten). Manchen minga prestet todesch (per via de la dominazzion grisona, durada fina al 1797), frances e paroll in comun cont el romancc, che l'è parlaa al de là di montagn.
El nom
I nom trunch al plüral resten invariaa: Un'eceziun impurtanta l'è quela de la parola um (ciuè "om"), che a plüral el diventa umegn. Al cuntrari de l'Insübrigh central, i nom feminil finissen despess in o (cul plüral in i). Anca chì però a gh'è di eceziun: I nom che finissen in al, öl ed el al plüral vegnen ai, öi ed ei. I nom che finissen in et al plüral vegnen ecc. I nom che finissen in en al plüral vegnen egn
Prunom persunai
Cumpagn del rest di dialet lumbard, anca el Talamunes el gh'ha di prunom rafurzativ denanz ai verb:
Dialet de Tej
Un om el gh'ha 'vüt dü s'ciet. El piü piscen el gh'ha dicc al pà: "Pà, dem el cò de la roba che 'm tuca!" e 'l gh'ha spartit la roba. E miga dopu tancc dì, ramat scià tüt, el s'ciet piü piscen l'è fügit ni paes luntà, e gliò l'ha majat el facc sò cul viv a l'ingranda, e da pursciel. E dopu che l'ha majat tüt, l'è vegnit 'na gran puverigia in quii sit, e a lü l'ha cumensàt a vegnìgh besogn. E l'è fügit e andat da ün de quel paes: e lü el l'ha mandat a pastürà i ciun. E 'l ghe vegniva voja de empienì el sò ventru di giand, che mangiava i purscei, e nessün ghe 'n dava. Turnat in sentina, el diseva: "Quancc famej che vanza pà en cà del mè pà, e mì chilò lüsissi de fam! Em tuleroo fö di pee, endaroo dal mè pà e ghe diseroo: "Pà, hoo stravargat ai vü dicc, e a quii del ciel'' già sun 'ca degn d'ess ciamat tò fiöl; fam biscì cume un di tò famej". E levat sü el s'è inviat del sò pà. De che l'era amò luntà, el sò pà el l'ha vedüt e 'l s'è tracc a cumpassiun e, andacc incuntra a petecala l'è travacat sür el sò col e l'ha sbaiüsciat sü de basin. E 'l fiöl el gh'ha dicc a lü: "Hoo stravargat ai vü dicc, e a quii del ciel; gh'hoo gnà lüssüria d'ess ciamat tò fiöl". El pà el gh'ha pò dicc ai sò famej: "Purtee scià sübet i strasc piü bei e vestìl sü, e metìgh dent l'anel ni sò dii, e i sciavat sü in di sò pee! E menee scià un vedel peciard e cupél, e m'el majerà, e fomen 'na piena! Che 'stu mè fiöl el tegneven mort e l'è resüscitat; l'era perdüt e l'hoo truvat". El gh'era pò el fiöl piü vegg, che 'l stava ni lögh; e quand che l'è vegnit apröv a la baita, l'ha sentit i cancc e i son. E l'ha ciamat un di famej, e 'l gh'ha dumandat che bacà ch'i fava. E lü el gh'ha dicc: "El tò fradel l'è vegnit e 'l tò pà l'ha facc fò un bel vedel, perchè 'l l'ha truvat sà e salv". Lü ignura l'ha ciapat la futa e 'l vuleva brica andà de dent. El sò pà pò andacc da fò: "Da ura, calè, che te gh'eet?". E lü l'ha turnat a dì al sò pà: "Vitu, l'è una mà d'agn che stoo chilò a sbedenà, e sò mai nacc fò di tò ubedienze, e tì te m'heet brica dacc biscì un uzöl de fugà fò cui mè amis. Ma dopu che 'stu tò fiöl, che l'ha majat la sò sustanza cu le sgualdrine, l'è vegnit, te cupet el vedel piü bel". Ma lü el gh'ha dicc: "S'cet, tì te seet sempru stacc cun mì, e tüt el facc mè l'è tò. Bogna mangià e stà alegru, perchè 'stu tò fradel l'era mort e l'è resüscitat; l'era perdüt e l'è stacc truvat". Pietro Monti, Vocabolario dei dialetti della città e della diocesi di Como, 1845, pag. 411-412
Dialet de Busagia
Ün om al gh'eva du fioi. E 'l piü piscen al gh'ha dicc al pà: "Pà, dem la part de quel ch'um vee del fat mè!" e lü l'ha facc la divisiù in tacc culundei de la roba. E d'ailò a poch dì, ol fiöl piü piscen l'ha tocc sü el facc sò, e pò l'è caminat ja lontà en ün paes, e l'ha facc andà iscé tüt cun tüt li cumpagnii cativi a l'osteria. De ca l'ha abüt finit tüt, en quel paes j'eva ramat nient, e là i gh'eva nient da viv. L'è 'ndacc da ün citadìi de quel paes, e 'l l'ha mandat ent ön sò lögh a cüràa i ciü. E ilò ghe tucava da majà implinìss el vetro de quili giandi che maja i ciü, e 'l gh'eva nient otru. E gh'è pò vügnüt sü e l'ha dicc: "En cà del mè pai al gh'è bunune lauree ca i maja pàa fin ca i nö völ, e mì stoo chilò de murì de fam! Levaroo sü e pö andaroo en ghe pà, e 'gh diroo a lü: Pà, hoo fac' pecat cuntra 'l ciel e cuntra vó. Duca só 'ca degn s'ca 'm disedev voss fiöl; fém almanch ön di voss famei . E levat sü, al s'è mess al sò pà. Lü l'era fin la ja e 'l sò pà üu l'ha idüt e 'l s'è tracc a cumpassiù, e andacc incuntra a birlu, üu 'l gh'è saltat adoss al col, e 'l gh'ha facc basìi. E 'l fiöl al gh'ha dicc a lüu: "Hoo facc pecat cuntra 'l ciel e cuntra vó; gh'hoo fidegh d'ess dicc tò fiöl". E 'l padri l'ha dicc ai sò servitur: "Fee debot cerchee scià la giacheta piü aldricc, e pò mitigla scià, e pò mitìgh ent al dit l'anel, e i culser ai pee; Cupée 'n vedel grass, e pò majèl, e se staghi alegri!; Parchè 'stu mè fiöl l'era mort e l'è resüscitat, al s'è perdüt e pò el s'è truvat da pee". L'otro fiöl ol piü vecc l'era l'aitee fó per i lögh par i càap, e int ol vegnì a cà l'ha sentüt a sunà e balà. E l'ha ciamat en servitor, e 'l gh'ha domandat chèl ca l'era chèst. E lü el gh'ha respundüt ca l'era ruvat el sò fradel, "e 'l tò pà l'ha mazzat en vedel grass parchè l'ha truvat sà". E lüu l'ha ciapat la rabia e 'l vuleva 'ca andà di té. Ol pà ilura l'è 'ndacc fó a pregàl. Ma lüu l'ha respundüt e 'l gh'ha dicc al sò pà: "L'è già tancc agn che stöo chilò a fàv ol servitor, e nu v'hoo mai desubedit ai voss cumancc, e vuu m'hii mai dacc biscì 'n caurèt da good coi mè amis; Ma di ca l'è vügnüt quest tò fiöl ca l'ha facc endaiscé tüt cun tüt li femni in quai maneri, hii mazzat per lüu en vedel grass". Ma 'l pà el gh'ha dicc: "Fiöl, tì te see sempre stacc ensem a mì, e tüt chèl ca gh'hoo l'è tò; Ma erel ca giüst a fà 'na ligria ensema a i paré e amis, parchè 'stu tò fradel l'era mort e l'è resüscitat; el s'era perdüt e 'm l'ha truvat". ibidem, pag. 412-413 Dialet Bósac'- Dialetto di Albosaggia by Vittorio Crapella
Dialet de Muntagna
Un cert om el gh'ha abüt dü fiö. El ciü piscen de 'sti dü l'ha dicc al pà: "Dém la roba che me ven!" el pà el gh'ha dacc quel che ghe pertucava de sò parti. Da ilò a poch dì, ramat scià tücc i robi che 'l gh'aveva, el ciü giuven l'è andacc per i pais luntan e, a fà la baraca, l'ha majat in poch temp tüt el facc sò. In quel pais l'è vignit la carestia, e lü el gh'eva ciü nagot; l'ha cumensat a patì la fam. E l'è andacc a metes a famej d'un sciur de quel pais, che 'l l'ha facc andà in di sö lögh a dà a mangià ai ciun. E 'l saress stacc cuntent de pudè mangià i giandi che mangiava i ciun, se 'l ghe n'ess abüt. Pensandegh sü, alura l'ha dicc intra de lü: "Quanci famej in cà del mè pà i gh'ha pan che ghe vanza, e mì me tuca murì de fam. Ah! 'Sta vita del fulet la vöj ciü fà; vöj andà a truvà el mè bun vegg e ghe vöj dì che hoo ufes el Signur, e pö anca lü; mì pretendi brich d'ess ciü tegnüt, ma piscì per un famej". Dicc e facc l'ha ciapat la strada sut ai pee e l'è andacc dal pà. L'era ancamò luntan da cà quand el l'ha vedüt a vignì el sò bun pà, che 'l s'è sentit a cur int el sangh vergot, che 'l ghe diseva: "L'è 'l mè fiö!" e senza guardà che 'l füss gnè vegg, gnè bun de stà sü int i ginogg, el gh'è curüt incuntra, e 'l gh'è andacc sül col cui brasc a strengel e basàl, e 'l ghe diseva: "Te seet scià, mè car fiö?". "Sì, pà, sun scià; ma mì sun stacc trop cativ cun vù e cul Signur, gnè ciü pretendi d'ess voss fiö". "Fenissela un bot da ciangg, tas giò, bardassa! Dégh scià sübet", l'ha dicc a quei de cà, "i sö strasc, che l'è giot e mort del fregg, dégh el sò müsciet da met in testa e metìgh sü i culzee! Tulìgh giò la pel a un vedel grass, mangemel e stem alegri! Perchè 'stu snercc l'era andacc e adess el gh'è ancamò; majem de galantom e ciuchemegh sura!" El fiö ciü grand l'era andacc int i camp a lavurà; int el vignì a cà el sent a cantà e a sunà el scigurel; E 'l dumanda al famej: "Che diavul fai?" "L'è vignit el tò fradel san e salv, e 'l tò pà l'ha facc mazzà per alegria un bel vedel". L'ha ciapat sü i nocc e nu 'l vuleva brich andà de dent; ma el sò pà l'è vignit de fö a pregàl. E l'oltru el ghe diseva: "A n'hoo a feda a feda che vöj brich vignì; l'è de mè regord che lavuri a fà quel poch che poss senza mai disübidìt un bot, e vü m'hii mai dacc un ulzö da majà cui mè amis; e adess, che 'stu bindun d'un voss fiö l'ha majat cui pütani el facc sò, hii facc mazzà un bel vedel". Ma el pà el gh'ha respost: "Tì, car fiö, te seet sempru stacc cun mì, e te seet sempru stacc patrun de tüt; Adess maja e bev e sta' alegru, perchè 'stu tò fradel l'era mort e l'è resüscitat, l'era andacc, e adess el gh'è ancamò". ibidem, 413-414
Dialet de Gros
Al gh'è stacc ün omen che 'l gh'eva dü matej. El püssee piscen l'ha dicc al padri: "Dém la mia part de quel che 'm toca!" e lü el gh'ha partii la roba. Dopu ün pit de temp, el püssee gioven l'ha ramasciä tüt quel che 'l gh'eva e pö l'è andacc int ün paes luntan, e ilò l'ha cunsümä tüta la sua fagultà, a viver insì da ligozz e andà a badent. E sübet che l'ha 'biüü cunsümä tüt, l'è vegnüü in quel paes üna gran fam; e ilora l'ha scumensä a pruvà una gran barloca. E l'è andacc famej in baita d'ün scior de quel paes, e a l'ha mandä int i sè lögh a pastürà i purscei. E 'l s'è ridücc tant in miseria che l'aress majä fin i giand che majavan i cion; ma negün ghe 'n dava. E ilò l'è turnä in se stess e l'ha dicc: "Quancc famej che mangen el pan in cä del mè padri, e mì chilò möri de fam! Vöj tom ìa de chilò e vöj andar in cä de mè padri e vöj dìgh: Padri, mì hoo pecä contra el siel e contra vü; Nu son minga degn d'esser ciamä per voss fiol; ma metém bessì nel nümer di voss famej". E l'è levä sü e l'è andacc dal sè padri; e denänt che ch'al vness a cä, el padri el l'ha vedüü un bel toch da luntan; el s'è metüü a cumpassion, el gh'è andacc incontra e 'l l'ha brasciä sü. El fiol ilura el gh'ha dicc al sè padri: "Padri, mì hoo pecä contra el siel e contra vü, nu son minga degn d'esser ciamä per voss fiol". Ilura el padri l'ha dicc ai sè servidur: "Anden, prest! Tulee fò el püssee bel vestii che gh'è in cä, e metéghi sü; purtee ün anel e metéghi sü; metéghi sü anca ün bel para de scarp; E tulee ün vedel grass, cupél, ch'em possa mangiar e fà festa; perchè 'stu mè fiol l'eva mort e adess l'è resüscitä; l'eva perdüü e l'hoo truvä". E i ha scumensä a fà üna gran festa. Ilura el fiol püssee vegg che l'era int el cämp e che 'l turnava a cä, l'ha sentii a sunà e cantà. L'ha ciamaa ün servitù, e 'l gh'ha dumandä cossa che l'eva quel burdeleri. E 'l servitù el gh'ha dicc: "El tè fradel l'è turnä e 'l tè padri l'ha cupä ün vedel grass, perchè 'l l'ha truvä san e salv". E lü l'ha ciapä tant la rabia, che 'l vuleva miga andä in cä; ilura el padri l'è andacc fò e l'ha scumensä a pregàl, che l'andass int. Ma lü el gh'ha respundüü: "Vü sev che v'hoo servii tancc agn, e nu v'hoo mai facc gnà crià contra quel che cumandauv, e nu m'hee mai dacc bessì ün chissot o ün cauret, che pudess mangiàl cui mè cumpagn; E quel alter voss fiol, che l'ha furnii tüta la sua part a viver da lüssürius, per lü hev scanä ün vedel grass!" Ilura el padri el gh'ha dicc: "Veta, el mè fiol, ti seet semper insem a mì, e quel che gh'hoo l'è tè; Ma 'dess gh'hoo de stà alegher e fà past, perchè 'stu tè fradel l'eva mort e l'è resüscitä; l'eva perdüü e l'em truvä". [http://books.google.it/books?id=oVoNAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 39]
Un dialugh teatral (dialet sundrasch)
[...] [http://www.archive.org/stream/raccoltadidiale01orlgoog#page/n58/mode/2up Attilio Zuccagni Orlandini, Raccolta di dialetti italiani con illustrazioni etnologiche, 1864, a partì de pag. 53]
Dialet de Sundri
Dunca hii de savé che quand che gh'era el prim re de Cipro, despö che Gofred de Büjon l'ha liberat la Tera Santa, l'è sücess che 'na sciura de Guascogna l'era 'ndacia per divuzion al Sepolcro. In del turnà indree la passava per Cipro, e lì 'l gh'è stacc di baloss che i gh'ha facc di gran desprezzi. Lee igliura, pudend minga viàla giù, l'ha pensat de 'ndà dal re; ma gh'è stacc de quii ch'i gh'ha dicc che la pudeva sparmì la fadiga, perché l'era 'nscì 'n magherlu, sloi e de nigüna cunclüsion, che 'l s'en lassava fà a lü de tücc i sort: scì che che 'l vuleva giüsta sculdàssela per i oltri! E 'nscì tücc quii che i gh'aveva vergot sul stomegh, i se sfugava col fàgh a lü 'n quai desprezzi. La sciura, a sentì 'sta roba, de già che nu gh'era oltru de fà, per cunsulàss in quai manera, la s'è messa 'n crapa de cantàghela sü. E 'nscì l'è 'ndacia de lü e, in mezz a 'na caragnada, la gh'ha dicc: "Oh lü, mì só minga vegnüda chì perché gh'abi speranza che lü 'l m'abia de vendicà de la figüra che i m'ha facc a mì; Ma, inscambi, el preghi biscì de 'ndiciàm come 'l fa lü a vià giù i desprezzi che hoo sentit che i ghe fa a lü. Inscì me tegnaroo anca mì 'n corp el desprezzi che m'è tucat cun santa pascienza. E 'l la sa 'l Signor se saress cuntenta de fàghen ün regal a lü ì, postu che 'l gh'ha boni spali". El re, che l'era sempre stacc inscì manfrech e pigru, el s'è cumè dessedat fö, e a bun cünt l'ha scumenzat a fàghela pagà a quii che gh'aveva facc la balussada a quela femna. E pö l'è deventat ün can de Diu contra tücc quii che ghe manca de rispet. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n476/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 453-454]
Dialet de Tiran
Donca mì digh che ai temp del prim re de Sipri, quand che Gotifrè de Büglion el gh'ha facc l'aquist de Tera Santa, l'è nassüü che 'na femna de scior de Guascogna l'è andacia a pee al Sepolcro; e pö, turnacia indree, l'è arvada a Sipri e ilò, da dei omen propi cativ e vilan, gh'è staa facc dei despressi. Per quest la sciora, propi desperäda, la se ufes, e gh'è vegnüü in ment de dar giò querela al re; ma vergün gh'ha dicc "Fadiga inütil, propi temp pers", perchè 'l re no 'l ghe badava gnanca, ün ligozz che l'era, no miga dei facc de altri, ma el se trava giò per spali anca tücc i gran despressi che i ghe fava a lü, e insì tücc quei che gh'aveva la rabia con lü, i sentiva tant de piaser a vendicàss. Co la sciora ha capii 'sta roba, desperäda ge da vendicàss, per sulevàss ün poo gh'è vegnüü in ment de tacàl dei sò miseri, e l'è andacia a piänsger inänz a lü disendugh: "Scior mio, mì no vegni denänt a vü per vendicàm de quel che che i m'ha facc, ma me cuntenti che me dise cume ch'a fev a supurtar quei despressi che i ve fa a vü, cume che i dis, perchè impari anca mì da vü a supurtar i mia; e 'sti mia despressi, se pudessi, el sa il Signor, t'ej daria propi üntera, perchè t'es insì brav". El re, fin adess che l'è stacc tardiv e pigher, cume che 'l se foss dessedä, el scumensà da la despressa facia a 'sta femna, el se l'ha facia pagar salada, e pö l'è deventacc tant cativ con tücc quee che dapè avess dicc vergot da mal de lü. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n478/mode/2up ibidem, pag. 454-455]
Dialet de Gros
Disi donca che cuntè che 'l gh'era el prim re de Cipri, dopu che Gutifrè de Büglion l'ha ciapaa la Tera Santa, l'è sücedüü che üna sciora de Guascogna l'è andacia in divuzion al Sant Sepolcru. Int el turnar indree, cuntè che l'è ariväda a Cipri, el gh'è stacc ün quai bindon che i ghe n'ha facc dree de tüt i sort. Per 'sta roba lee la 'gh n'ha 'vüü 'n gran permal, e l'ha pensä de andar a cuntàghela al re. Ma vergün i gh'ha dicc iscì che l'aress traa ìa 'l fiä per gnent, perchè lü l'era iscì paürus e iscì ün por laor, che no 'l se svendicava minga noma dei mai che i ghe fava ai altri, ma gnanche de quii che i ghe fava a lü. In 'sta manera tücc quii che i gh'eva vergot dree a lü i ghe 'l fava pagar car e salà. Cuntè che la sciora l'ha sentii iscì, per la rabia de miga pudè fàghela pagar, l'è vignida russa cume ün brescon de fögh e, per fàssela spassar ün pitin, la s'è risolta de casciàghela propi in gula al re, e de fàl vergugnàss dei sua azion. Difati l'è andacia piengiand denänt a lü e la gh'ha dicc: "Car el mè scior, mì vegni miga denänt a tì perchè che t'abies de fàghela pagar a quii bindon che i m'ha dacc d'impacc; ma, inscambi de i figüri che hoo ricevüü, mì te preghi de insegnàm cum'èl che te fas tì a supurtar quili che mì soo che i te fa a tì, perchè iscì podia imparar anca mì a supurtar i mia. El la sa pö noma el Signor quant vuluntera et daress a tì el mè afront, postu che t'es iscì mai bravu de purtati ìa!". El re, che fin inlora l'era stacc ün poo cujon, a 'sti paroli l'ha capii sübet la sunada, e 'l s'è dessedä fò in ün mument. Difati l'ha cuminciä a dàgh ün bon regord a quii che i gh'eva dacc d'impacc a la sciora, e pö el s'è facc ün can de Diu versa tücc quii che i se alescava de fàgh apena vergot a lü. [http://www.archive.org/stream/iparlariitalian00villgoog#page/n476/mode/2up ibidem, pag. 452-453]
Vila de Tiran
(dialettando.com)
Seminara
Seminara l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 3.352 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 102 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagnara Calabra, Gioia Tauro, Melicuccà, Oppido Mamertina, Palmi, Rizziconi, San Procopio.
Seine-et-Marne
Seine-et-Marne l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Île-de-France, che g'ha 0 abitancc, 'na superfìce de 5,915 per 'na densità de 0 Ab./km².
El dipartimènt de Seine-et-Marne (nömer identificatìf: FR-77) l'è furmàt de 5 circondàre (en fransés: arrondissements), 43 cantù e 514 cümü. I circondàre i è: Melun, Fontainebleau, Meaux, Provins, Torcy. La prefetüra l'è: Melun.
Penzing (DE-BY)
Penzing l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Landsberg am Lech. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 33.79 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Penzing el se tróa a 'na altèsa de 620 méter sura 'l leèl del mar.
Najaf
Najaf (Arab:النجف; An Najaf; in Persian:نجف; türch: Necef) a l'è una cità de l'Iraq. A l'è a 160 km süd de Baghdad. Al gh'ha pressapoch 585.600 abitant (2003). A l'è la capital de la pruincia de Najaf e vüna di cità püssee sant per i sciita. A l'è el center del pudee pulitegh di sciita in Iraq.
Besan
Besan (nom ufizial in italian: Besano) l'è on comun de la Provincia de Vares cont ona popolazion de, cont ona superfiss de 3,6 km² e 'na densità de 0 ab./km².. El paes el confina cont el comun svizzer de Merid (distrett de Mendris, in del Canton Tisin) e 'l gh'ha vari frazion (Belvedè, Bernasca, Ginaga, Mont San Martin, Novella).
A Besan hinn staa trovaa di fòssil de on antigh dinosaur aquatich, che l'è staa ciamaa besanosaur.
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Besan l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Villingendorf
Villingendorf l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rottweil. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 9.33 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Villingendorf el se tróa de la bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 621 méter sura 'l leèl del mar.
Scilla (RC)
Scilla l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 5.163 abitàncc, 'na superfìce de 43,68 km² e 'na densità de 120 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagnara Calabra, Fiumara, Roccaforte del Greco, San Roberto, Sant'Eufemia d'Aspromonte, Santo Stefano in Aspromonte, Sinopoli, Villa San Giovanni.
Evulusiù demogràfica
right|300px
Somme (dipartiment)
Somme l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Picardie, che g'ha 0 abitancc, 'na superfìce de 6,170 per 'na densità de 0 Ab./km².
Dialett svev
El dialett svev (nòmm local: Schwäbisch) l'è ona variant settentrional del todesch alemann, parlada soratutt in Germania (Baden-Württemberg e Baviera) e in d'on quai alter paes europee (Russia, veggia Jugoslavia, Ungheria, Romania) 'me lengua de minoranz etnigh germanigh. El svev el gh'ha di vesinanz fonetigh e lessicai cont el Bavares, l'altra lengua che la partegn al grupp de l'Alt todesch (Oberdeutsch). Vun di sò caratteristigh in comun col Bavares l'è che in del passaa in d'on quaj paes i vocai turbaa /ü/ e /ö/ gh'eren minga. Al didincoeu però se senten ancamò anch in quij paesitt e domà la /ü/ la vegn parnonziada di voeult ancamò /i/ inscambi de /ü/.
Somme (dipartiment)
El dipartimènt de Somme (nömer identificatìf: FR-80) l'è furmàt de 4 circondàre (en fransés: arrondissements), 46 cantù e 783 cümü. I circondàre i è: Amiens, Abbeville, Montdidier, Péronne. La prefetüra l'è: Amiens.
Scido
Scido l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 1.047 abitàncc, 'na superfìce de 17 km² e 'na densità de 62 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cosoleto, Delianuova, San Luca, Santa Cristina d'Aspromonte.
Dialett svev
Variant
El svev el gh'ha 'me centri principai i città de Stoccarda (Schdùagert), Augusta (Augschburg), Ulma (Ulm), Reutlingen (Reitlenga) e Tubinga (Dibenga). I sò variant hinn:
Esempi de lengua: el Pader Nòster
Vatr unsr im Himml, g'heiligt sei dain Nama, dai Reich komme, dai Wille g'schehe, wia im Himml, so au uf Aerda. Unsr däglichs Brod gib eis heit, und vrgib eis eisere Schulda wia au mir vrgeabat eisere Schuldigr. Und fiahr eis nit in Vrsuchung, sondrn erles eis vom Besa, amen.
Panatton
<BR><BR><BR><BR>
Saint-Julien-de-l'Herms
Saint-Julien-de-l'Herms l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Beaurepaire, del circondàre (arrondissement) de Vienne e del dipartimènt de l'Isère.
Vöhringen (DE-BW)
Vöhringen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rottweil. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 24.72 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Panatton
El panatton (scritt anca panetton o panetùn. Parnonzia IPA: /panətʊŋ/)) l'è un dolz tradizional milanes, che 'l se mangia a Nadal. El panatton l'è cognossuu in tutta l'Italia, e l'è devegnuu vun di simboj de la gastronomia milanesa e de la cittaa de Milan. Al di d'incoeu, el panatton l'ha varcaa i confin nazionaj e l'è cognossuu anch in del rest de l'Europa e perfinn anch de la del mar.
In del fà el panetton el se trà insemma l'aqua, la farina, el butter, i oeuv, i candii, i ruschitt de naranz e de zeder, e l'ughètta passa.
Segond el dizionari del Cherubin, on temp, el panetton, quell ver (pesant on chilo o pussee anmò), el se faseva domà per el dì de Nadal. In di alter temp de l'ann, i offellee i faseven di panattonitt pussee piscinitt. E foeura de Milan ("in del contaa"), el panatton l'era minga de farina de forment, ma de formenton, con dent di tocchelitt de pomm e di grann d'uga.
Al dì d'incoeu, la manera de coeus el panatton l'è mudada inscì de vess in regola cont i regolament de l'agenzia europeja de sanitaa: on temp le se lassava coeus per on temp pussee curt, de manera che la pasta la restava moeuja e l'uga la podeva fermentà on cicininn, menter adess la cottura l'è pussee longa e el panatton l'è pussee succ de ona vòlta.
Vercheny
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.19 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 280 méter a 'na altèsa màsima de 1109  méter söl leèl del mar.
Vöhringen (DE-BW)
El cümü de Vöhringen el se tróa de la bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 506 méter sura 'l leèl del mar.
Saint-Julien-de-l'Herms
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.17 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 374 méter a 'na altèsa màsima de 507 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Julien-de-l'Herms l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Usseaux
Usseaux (en piemontés: Usseu) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 201 abitàncc, 'na superfìce de 37 km² e 'na densità de 5 ab./km². El cunfìna coi cümü de Exilles, Chiomonte, Gravere, Meana di Susa, Pragelato, Fenestrelle.
Seine-Saint-Denis
Seine-Saint-Denis l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Île-de-France, che g'ha 0 abitancc, 'na superfìce de 236 per 'na densità de 0 Ab./km².
Poggiofiorito
Poggiofiorito l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 949 abitàncc, 'na superfìce de 9 km² e 'na densità de 105 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arielli, Crecchio, Frisa, Lanciano, Orsogna.
Seine-Saint-Denis
El dipartimènt de Seine-Saint-Denis (nömer identificatìf: FR-93) l'è furmàt de 3 circondàre (en fransés: arrondissements), 40 cantù e 40 cümü. I circondàre i è: Bobigny, Le Raincy, Saint-Denis. La prefetüra l'è: Bobigny.
Maister comasitt
I maister comasitt (latin: magistri co(m)macini) i eren di costruttor, murador, magutt, stuccador e artista de la zona del Comasch e del Canton Tesin che, giontaa insemma in de 'na corporazzion, hann lavoraa in de la Lombardia (e in de l'Italia del center-nord) del Medioev. Hinn staa in tra i primm maester del romanegh lombard.
Wellendingen
El cümü de Wellendingen el se tróa de la bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 638 méter sura 'l leèl del mar.
Planilaoma luckmanii
Planilaoma luckmanii al é una specia de gàstropod in la famèja di Charopidae. Al é endémich in Australia.
Moiola
Moiola (en piemontés: Mojòla) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 295 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 21 ab./km². El cunfìna coi cümü de Borgo San Dalmazzo, Demonte, Gaiola, Valdieri, Valloriate.
Karlstad
Karlstad a l'è una cità in del Värmland, Svezia. Al gh'ha 58.544 abitant, un'üniversità e una catedral.
Guglielmo I d'Inghiltèra
right|250px|thumb| Ritràt de fantazìa de Guglièlmo 'l Cunquistadùr (datàt [[1620) ]]
Guglièlmo 'l Cunquistadùr (en inglés: William the Conqueror; en fransés: Guillaume le Conquérant), nasìt a Falaise, vers el 1027 e mórt a Rouen ai 9 de setèmber del 1087, l'è cunusìt apò coi nòm de Guglièlmo 'l Bastàrt (perchè fiöl ilegìtim), Guglièlmo II de Normandìa e Guglièlmo I d'Inghiltèra.
L'è 'l fiöl de Robèrto 'l Magnìfich e de «Herleva» o «Arlette», 'na frilla, cioè 'na segónda spùza segónt la tradisiù danéza (more danico).
Düca de Normandìa zà de l'età de òt agn (l'è stat el quint a ricéver formalmènt el tìtol de Düca de la Normandìa) col nòm de Guglielmo II, el g'ha portàt chèsto tìtol del 1035 enfìna al 1087.
Dopo la batàia de Hastings endèl utùer del 1066 el deènta 'l prim rè d'Inghiltèra de stìrpa Normàna e 'l regnarà dei 25 de dezèmber del 1066 enfìna al dé de la sò mórt, ai 9 de setèmber del 1087. L'è stat giü dei monàrchi piö 'mportàncc de l’Europa ucidentàla.
Adware
L ' Adware l'è on software con dent di reclam, ch'i servissen a dà on guagagn al desvilupador del software. El reclam el pò vess in de l'interfaccia utent o in de la schermata de caricament. Di voeult i adware ciappen anca i statistegh del traffegh internet del computer per vendij.
Hendschiken
Hendschiken a l'è un cumün svizzer del distret de Lenzburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 3.52 km², e al se tröva a una altitüden de 412 meter sura al livel del mar.
El cumün de Hendschiken a l'è tacaa ai cumün de Ammerswil, Dintikon, Dottikon, Lenzburg, Othmarsingen, Villmergen.
Traves
Traves (en piemontés: Tràves) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 545 abitàncc, 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 55 ab./km². El cunfìna coi cümü de Mezzenile, Pessinetto, Viù, Germagnano.
Zimmern ob Rottweil
Zimmern ob Rottweil l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rottweil. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 33.76 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Zimmern ob Rottweil el se tróa de la bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 663 méter sura 'l leèl del mar.
Verclause
Verclause l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Rémuzat, del circondàre (arrondissement) de Nyons e del dipartimènt de la Drôme.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 26.14 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 474 méter a 'na altèsa màsima de 1360  méter söl leèl del mar.
Stazion de Guzzan
La Stazion de Guzzan a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contratt con la Region Piemont.
Segunda Peder Capitel Vün
Segunda Peder
← 1 Peder 5 • 2 Peder 1 • 2 Peder 2 →
Capitel Vün
1Simun Peder, un sèrv e apostul de Gesü Crist, a quij che hann utegnüü a sort cun nümm la féd istèssa preziusa in de la giüstizia del noster Diu e Salvadúr Gesü Crist. 2Che cressen föra de misüra per vialter grazia e pas in de la cugnussénza de Diu e de Gesü el noster Signúr. 3Cumè tücc che vann a la vita e a la pietaa hinn staa daa a nümm de la sua puténza divina, travèrs la cugnussénza de Lü che l'ha ciamaa a nümm per gloria e virtü, 4travèrs i quaj i prumèss preziús e püssee grand hinn staa daa, perchè travèrs chèst divegnii i cumpagn de la natüra divina, avènd scapaa de la currüziún che l'è in del mund in del desidéri. 5E per chèsta resún, avènd impegnaa ogni diligénza, furnee a la vostra féd la virtü, e a la virtü la cugnussénza, 6e a la cugnussénza la temperanza, e a la temperanza la perseveranza, e a la perseveranza la pietaa, e a la pietaa el bén de fradèll, e al bén de fradèll el bén. 8Già che chèst coss in de vialter, che gh'hinn e cressen, se meten no inütil né senza frütt a la cugnussénza del noster Signúr Gesü Crist. 9Già che lü a qual gh'hinn minga chèst coss l'è orb, tubìs, avènd desmentegaa la pürifegaziún di so pecaa antigh. 10Dunca, fradèj, che siuv vialter püssee diligént de fà segür el voster ciamaa e la vostra eleziún; già che se fii chèst coss, scapüsciarii mai. 11Già che inscì la sarà furnida bundantamént l'entrada al regn etèrn del noster Signúr e Salvadúr Gesü Crist.
12Dunca, mì sun dree a regurdàv semper de chèst coss, anca bén i sapiuv e siuv stabilii in de la veritaa che l'è presént. 13E mì cunsideri giüst, intanta che a sun in de chèsta ténda, de dessedàv cunt un regord, 14già che a suu che 'l tö via de la mia ténda l'è prèst, cumè anca 'l noster Signúr Gesü Crist el m'ha faa vedè, 15e anca cercaruu diligentamént che despö de la mia surtida vialter poduv regurdàv de chèst coss.
16Già che no travèrs el seguì adree di fàul inventaa èmm faa cugnusüü a vialter la puténza e la vegnüda del noster Signúr Gesü Crist, ma sèmm devegnüü testimon d'ögg de la sua grandéza. 17Già che quand l'ha ricevüü unúr e gloria, e una tal vús l'era purtaa a lü de la gloria magnìfega: «Chèst l'è 'l mè fiöö predilètt, in de lü huu truaa sudisfaziún», 18e nümm èmm sentii chèsta vús che l'era purtaa del cél, intanta che serum cun lü sü la santa muntagna. 19E gh'èmm la parola prufetega e püssee següra, a la qual fii bén a vardà, cumè una lampeda che la splend in d'un lögh scür, fin chè 'l dì 'l faga ciar e la stèla de la matina la se leva in di voster cör, 20savend chèst prima, che ogni prufezia de la Scritüra la süced no de la propia interpretaziún de nigün, 21già che una prufezia l'è mai staa purtaa de la vuluntà d'un vèss üman, ma i vèss üman hann parlaa de Diu intanta ch'eren purtaa del Spirit Sant.
Lascari
Lascari l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Palermo. El g'ha presapóch 3.125 abitàncc, 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 313 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campofelice di Roccella, Cefalù, Collesano, Gratteri.
Radioconus goeldi
Radioconus goeldi al é una specia de gàstropod in la famèja di Charopidae. Al é endémich in Brasil.
Santo Stefano in Aspromonte
Santo Stefano in Aspromonte l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 1.467 abitàncc, 'na superfìce de 17 km² e 'na densità de 86 ab./km². El cunfìna coi cümü de Laganadi, Reggio di Calabria, Roccaforte del Greco, San Roberto, Sant'Alessio in Aspromonte, Scilla.
Malmö
thumb|right|300px|Vidüda de Malmö Malmö (in danes: Malmø) a l'è la terza cità de la Svezia. Al gh'ha pressapoch 265.000 abitant e l'è in del süd-ovest del paes, arent al mar.
El punt de Öresund bridge al mena de Malmö a Copenhagen. In del secul quel de XV, Malmö a l'era vüna di cità püssee grand de la Danimarca.
Seine-Maritime
Seine-Maritime l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Alta-Normandia, che g'ha 0 abitancc, 'na superfìce de 6,278 per 'na densità de 0 Ab./km².
El dipartimènt de Seine-Maritime (nömer identificatìf: FR-76) l'è furmàt de 3 circondàre (en fransés: arrondissements), 69 cantù e 745 cümü. I circondàre i è: Rouen, Dieppe, Le Havre. La prefetüra l'è: Rouen.
Lund
thumb|Lund in de la mapa de la Svezia Lund a l'è cità in del süd de la Svezia. Al gh'ha pressapoch 80.000 abitant. A l'è arent a Malmö.
Lund a l'è cugnussüda per la sò üniversità, la Lunds Universitet, la püssee granda de la  Scandinavia. La cità a l'è cugnussüda anca per la sò catedral, la Lunds domkyrka.
Albas (FR-11)
Albas l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Durban-Corbières, del circondàre (arrondissement) de Narbonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 22.69 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 189 méter a 'na altèsa màsima de 533 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Albas l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Ptychodon schuppi
Ptychodon schuppi al é una specia de gàstropod in la famèja di Charopidae. Al é endémich in Brasil.
Martiniana Po
Martiniana Po (en piemontés: Martinian-a) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 666 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 51 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brondello, Brossasco, Gambasca, Isasca, Revello.
Radioconus riochcoensis
Radioconus riochcoensis al é una specia de gàstropod in la famèja di Charopidae. Al é endémich in Brasil.
Savoie (dipartiment)
Savoie l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Rhône-Alpes, che g'ha 0 abitancc, 'na superfìce de 6,028 per 'na densità de 0 Ab./km².
El dipartimènt de Savoie (nömer identificatìf: FR-73) l'è furmàt de 3 circondàre (en fransés: arrondissements), 37 cantù e 305 cümü. I circondàre i è: Chambéry, Albertville, Saint-Jean-de-Maurienne. La prefetüra l'è: Chambéry.
Santa Cristina d'Aspromonte
Santa Cristina d'Aspromonte l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 1.105 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 48 ab./km². El cunfìna coi cümü de Careri, Cosoleto, Oppido Mamertina, Platì, San Luca, Scido.
Atzesberg
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Carrara-Avenza
La Stazion de Carrara-Avenza a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Gera (CO)
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Gera (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Albbruck
Albbruck l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Waldshut. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 39.69 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Albbruck el se tróa de la bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 324 méter sura 'l leèl del mar.
Radiodiscus amdenus
Radiodiscus amdenus al é una specia de gàstropod in la famèja di Charopidae. Al é endémich in Brasil.
Keylogger
miniatura|drita|On keylogger USB El Keylogger (parola inglesa per Registrador de la tastadura) l'è on malware che 'l serviss a registrà i digitazzion de l'utent. On keylogger el pò vess hardware o software.
Keylogger hardware
El keylogger hardware l'è on dispositiv elettronegh che 'l se taca in del cav de comunicazzion tra la tastadura e 'l computer. El keylogger el salva tucc i digitazion in de la soa memoria interna.
El principal vantagg de la tecnega l'è quell de vess indipendent dal sistema operativ, che 'l vegn mia trovaa dai antivirus e che 'l registra anca la parola ciav del boot.
Keylogger software
miniatura|drita El keylogger software l'è on software desvilupaa per registrà tucc i digitazzion. Despess el manda i daa ad on olter computer remot.
El principal vantagg de la tecnega l'è che gh'è mia bisogn de avegh el PC fisicament, ma gh'hinn anca di svantagg, 'me la dipendenza dal sistema operativ.
Flavio Esio
Flàvio Ésio (en latì Flavius Aetius, (Mesia 396 – Ravèna 21/22 de setèmber del 454) l'è stat en generàl romàno e giöna de le persunalità piö petènti del periodo final del Impér de Ucidènt per 'na vintìna de agn (433-454), endei quài el g'ha dirigìt la diféza de l'Impér cutra i atàch dei pòpoi bàrbari. Pricidìt de càpi militàr mìa a l'altèsa e che g'ha mìa ripurtàt söcès importàncc, Ésio el se mèt en evidènsa endel sò encàrech per la braüra a mèter ùrden enden Imper de Ucidènt encazinàt, sènsa contròl e oramài fiach.
Trausella
Trausella (en piemontés: Trausela) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 139 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 12 ab./km². El cunfìna coi cümü de Donnas (AO), Quincinetto, Traversella, Brosso, Meugliano, Castellamonte, Alice Superiore, Rueglio, Vico Canavese, Castelnuovo Nigra.
Flavio Esio
L'è stat giü dei géni militàr piö ilüminàcc endela stória de Roma. Lüminàt amò col scötöm de «öltem dei Romàni» el vegnarà regordàt suradetöt per la batàia dei Camp Catalàunich, endoche el g'ha utignìt 'na vitòria moral cùtra l'ezèrcit dei Uni, che i è mìa stacc bù de piegà le fórse coalizàde dei romàni, dei Franch, dei Alani e dei Vizigoti.
Traversella
Traversella (en piemontés: Traussela) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 386 abitàncc, 'na superfìce de 39 km² e 'na densità de 10 ab./km². El cunfìna coi cümü de Pontboset (AO), Donnas (AO), Valprato Soana, Quincinetto, Ronco Canavese, Tavagnasco, Brosso, Trausella, Meugliano, Ingria, Frassinetto, Vico Canavese, Castelnuovo Nigra.
Flavio Esio
Nesöna de le dò parcc l'è riàda a scunfìger del töt l'ótra e la batàia l'è finìda sènsa 'n vinsidùr e 'n batìt, ma zà éser riat a fermà la progresiù de Atila e mèter 'na fì a l'invincibilità del rè uno, l'è asé per püdì cunsideràl en söcès dei Romani.
Dòpo la batàia, Atila el se ritìra 'nvèrs le stèpe de l'Euròpa orientàla per turnà a tiràs ensèma e 'n an piö tàrde atacà l'Italia, empreza che 'l bandunarà dòpo iga encuntràt el papa Leù I Magn.
Esio el vegnarà copàt de l'emperadùr Valentiniano III endel 454, perchè 'l tacàa a ìga tròp potére e l'emparadùr el gh'ìa póra che 'l püdìes cuntindìga el tròno, ma la sò mórt la g'ha significàt la fì de le sperànse per l'impér de riciapàs.
Sant'Ilario dello Ionio
Sant'Ilario dello Ionio l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 1.388 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 107 ab./km². El cunfìna coi cümü de Antonimina, Ardore, Ciminà, Portigliola.
Vercoiran
Vercoiran l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Buis-les-Baronnies, del circondàre (arrondissement) de Nyons e del dipartimènt de la Drôme.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.95 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 465 méter a 'na altèsa màsima de 1302  méter söl leèl del mar.
Radiodiscus compactus
Radiodiscus compactus al é una specia de gàstropod in la famèja di Charopidae. Al é endémich in Brasil.
Hermetschwil-Staffeln
Hermetschwil-Staffeln a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 3.34 km², e al se tröva a una altitüden de 406 meter sura al livel del mar.
El cumün de Hermetschwil-Staffeln a l'è tacaa ai cumün de Besenbüren, Bremgarten, Bünzen, Rottenschwil, Unterlunkhofen, Waltenschwil, Zufikon.
Storia
Hermetschwil-Staffeln l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1064 col nom de Hermenswil.
Massimiliano Salini
El Massimiliano Salini (Soresina, 11 de marz 1973) a l'è 'n politegh italian, eurodeputaa dal 2014 in del Partii Popolar Europee e ex president de la Provincia de Cremona.
Diplomaa al classich a Crema, el se laurea a l'Università di Studi de Milan in giurisprudenza. Dal 1998 al 2000 l'ha lavoraa per la Presidenza de la Region Lombardia e dal 2000 a l'è manager per la società Faber srl. Dal 2006 al 2009 el se occupa anca di società publegh.
In del 2009 l'è elegiuu President de la Provincia de Cremona cont el center-destra al primm turn e in del 2014 l'è elegiuu, dopo de la renonzia del collega de partii Maurizio Lupi del Noeuv Centerdestra, eurodeputaa. El se ricandida in del 2019 cont Forza Italia, sò partii dal 2015, e l'è rielegiuu.
Torre Pellice
Torre Pellice (en piemontés: La Tor dël Pélis) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 4.573 abitàncc, 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 218 ab./km². El cunfìna coi cümü de Angrogna, Villar Pellice, Luserna San Giovanni, Rorà.
Torrazza Piemonte
Torrazza Piemonte (en piemontés: Torassa) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 2.373 abitàncc, 'na superfìce de 9 km² e 'na densità de 264 ab./km². El cunfìna coi cümü de Saluggia (VC), Rondissone, Verolengo.
Radiodiscus coppingers
Radiodiscus coppingers al é una specia de gàstropod in la famèja di Charopidae. S'al trœuva in Argentina, Brasil, e Cili.
Marsaglia
Marsaglia (en piemontés: Marsaja) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 316 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 24 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castellino Tanaro, Clavesana, Igliano, Murazzano, Rocca Cigliè.
Trana
Trana (en piemontés: Tran-a) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 3.341 abitàncc, 'na superfìce de 16 km² e 'na densità de 209 ab./km². El cunfìna coi cümü de Avigliana, Giaveno, Reano, Sangano, Piossasco, Cumiana.
Manta (CN)
Manta (en piemontés: La Manta) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 3.354 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 305 ab./km². El cunfìna coi cümü de Lagnasco, Pagno, Saluzzo, Verzuolo.
Bernau im Schwarzwald
Bernau im Schwarzwald l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Waldshut. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 38.04 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Bernau im Schwarzwald el se tróa de la bànde de la Forèsta Négra a 'na altèsa de 893 méter sura 'l leèl del mar.