cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grenoble
Stòria
La città l'era on insediament di Gai quand che in del 379 l'è diventada ona città romana ciamada Gratianopolis, in onor de l'imperador Grazian. De Gratianopolis a Grenoble el pass l'è facil. In del XII secol l'era sòtta ai cont de Albon, conossuu anca col nòmm de delfin: quei lì hann estenduu el pròppi domini (ciamaa Delfinaa) a bòna part di departiment de l'Isère, di Alt Alp e de la Drôme. El titol e 'l feud del Delfinaa hinn poeu passaa ai eredi al tròno frances in del 1349: anca al dì d'incoeu delfin l'è sinònim de erede. In del 1447 l'era el signor del loeugh el Luis II (poeu Luis IX de Francia), che l'ha portaa on parlament a Grenoble. L'autonomia de la provincia l'è stada scancellada del cardinal Richelieu in del 1628. In temp pussee recent, Grenoble l'ha ospitaa i X Olimpiad invernai (1968).
Preromanticism
El preromanticism a l'è ona correnta artistica nassuda in l'ultim tocch del 1700, in contrapposizion a la rigidità del neoclassicism e 'l parpogneva on sistema artistich men rigid e pussee fondaa in sul sentiment uman.
Ennetbaden
Ennetbaden (Ännetbade in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 2.11 km², e al se tröva a una altitüden de 360 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ennetbaden a l'è tacaa ai cumün de Baden, Freienwil, Oberehrendingen, Obersiggenthal, Wettingen.
Storia
Ennetbaden l'è menziunaa per la prima volta pressapoch in de l'an 1261-64 col nomm de Alio Badin.
L'andament storegh de la popolazion de Ennetbaden l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Strada statal 60 (Austria)
La  a l'è 'na strada statal austriega longa km.
Riferiment
<!--Droga krajowa B60 (Austria)]]
Třebovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Luigi Negri
Luigi Negri, (Cudògn, 4 d'agùst 1956) l'è un architet e pulitic italiàn, unurèul dal 1992 al 2001 e segretàri nasiunàl d'la Lega Lombarda dal 1993 al 1995.
In del cùrs d'i ann l'è diventàd culesiunista de purcelane.
Calösch
Calösch (Calusco in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 17 km de la sità e a 273 méter söl lièl del mar, sö la ria mansina de l'Ada in del teritòre de l'Isola che l'è chèl tòcc de pianüra bergamasca tra i fiöm Ada e Brèmb.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Carvìch, Medulàch, Padéren (LC), Robbiaa (LC), Sólsa, Téren, Éla d'Ada.
De ét
Ol Put de San Michél sö l'Ada tra Calösch e Padéren del 1889 töt in ghisa a dù lièi, sura i auto sóta 'l tréno.
Evulusiù demogràfega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Calösch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Stazzion de Perugia Pallotta
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Central Ombra, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai de la Busitalia.
Ralph Norman
El Ralph Norman (Rock Hill, 20 sgiugn 1953) a l'è un statunitens, representant del.
Tulette
Tulette l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Paul-Trois-Châteaux, del circondàre (arrondissement) de Nyons e del dipartimènt de la Drôme.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23.53 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 109 méter a 'na altèsa màsima de 222  méter söl leèl del mar.
Buenavista (Salamanca)
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Žatec
a l'è una cità de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Stazion de Falciano-Mondragone-Carinola
La Stazion de Falciano-Mondragone-Carinola a l'è 'na stazion de la ferrovia Roma-Formia-Napoli, che la serviss el comun de Falciano del Massico. L'è taccada a stazione di Cancello Arnone.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Batres
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
Paolo Del Debbio
El Paolo Del Debbio (Lucca, 2 de fevrer 1958) a l'è un sgiornalista e condutor televisiv italian. L'è stad anca in tra i promotor de la fondazzion de Forza Italia e l'è stad assessor ai periferie e a la sigurezza in tra el 1998 e 'l 2001, sota el Gabriele Albertini. Del 2004 l'ha tacad a condù in su la Mediaset.
Autoguidovia de la Madonna de la Guardia
L'Autoguidovia de la Madonna de la Guardia a l'è stada 'na particolar tranvia che la conligava el quarter de San Quirico al Santuari de Nostra Signora de la Guardia, a Ceranesi. Longa 10,594 km, l'è stada verta dal 1929 al 1967 e la doperava ona soluzion tecnega particolar per superà i volt pendenz de montagna.
Černčice (Ústí nad Labem)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Stazion de Fontanafredda
La Stazion de Fontanafredda a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Autoguidovia de la Madonna de la Guardia
Storia
Giamò dal 1850 el santuari a l'era meta de peregrin, e han pensaa de fà su ona ferrovia a cermajera per conligàll a Genoa, ideja poeu bandonada.
A fin guerra, in di agn 20 l'imprenditor Carlo Corazza, che 'l eva ricevuu 'na grazia, l'ha pensaa a la necessità de on mezz de massa per rivà al Santuari.
In del 1925 scomincia el lavorà per la prima tratta, longa circa 9 kilometer e che la coligava Genoa al Comun del Santuari cont i precedenz a Riviera, Fontanassi, Gaiazza, Sareto, Panigone, Galleria e Piani.
El 28 de luj del 1934 a l'è inaugurada la tratta completa.
La linia l'ha scominciaa a perd utenza giamò in di agn 1950, però la creazion de la strada è del bus l'ha definii la fin del servizzi, saraa in del 1967.
Caratteristich
La tranvia la dopera el sistema Laviosa, ossia la trazion a l'era dada di roeud tradizionai che roeudaven in su dò cordoli a lato, e la direzion a l'era dada in sui classich binari del tram, a scartament metrich.
La linia, a binari unich, a l'era longa circa 10 kilometer, e cont ona pendenza media del 66,5 per milla e massima del 83 per milla. Per sicurezza de bass a ghe sera on tronchett de salvatagg, che l'avaria fermaa on tram cont el freno s'ceppaa. Ai capolinia i vittur, monodirezionai, eren giraa cont di piattaform a man.
Material rotabil
La pupart del servizzi a l'era faa cont di automotris cont 18 post settaa e 40 in pee, e finna al 1936 anca de ona locomotiva cont dò carrozza, doperada tipicament però per la manutenzion.
I primm automotris i eren de tila e metall, cont i port a soffiett, domà l'ultima, la 11, fada in del 1955, a l'era totalment de metall.
Finna al 1938 a l'era doperaa el motor a benzina, sostituii poeu del pussee economich motor Diesel.
Cont la saradura in del 1967, la pupart di motris a l'è 'ndada a Piasenza, a la società del Laviosa, Autoguidovie Italiane.
Dò a hinn andaa in musee: Vuna a Milan, e l'è stada poeu demolida, e vuna a Ranch.
Fatma 75
Fatma 75 l'è un film tünisìn del 1976 dirèt da Salma Baccar.
"Ho vursüd cüntà sü tütt quèll che gh'evi in del cör a prupòsit d'la dona."
- Salma Baccar
Storia
El film l'è stài giràd a Hammamet, Sidi Bou Said e Tünis e 'l parla de Fatma, una fiöla che la fa l'Üniversità e che la g'ha de preparà una tesina sü la cundiziòn d'la dona in Tünisia in trì mumènt: 1930-1938, 1938-1952 e dòpu el 1952.
La regista la g'ha mìss anca el 75 perchè el 1975 l'è stài pruclamàd ann de la dòna da l'ONU.
Fin al 2005 el film el g'ha vìd poca prupaganda perchè l'era giüdicàd prugresista, anca se in del rèest del Nord-Africa el g'ha viìd un discrèt sücèss.
Premi
El film l'è stài premiàd cul Ducato d'Oro al Festival de Manheim in del 1979.
Upie
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.53 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 158 méter a 'na altèsa màsima de 415 méter söl leèl del mar.
Ameglia
Ameglia (en lìgure: Amegia) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Lerici, Sarzana.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ameglia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Facebook
200px|thumb|El logo de Facebook Facebook a l'è un social network e sit internet nassud ind el  Febrar 2004. Al partegn a Facebook, Inc. Del Setember 2012, Facebook al g'ha plussee de du milion de drovador ativ. I drovador pœden far su un cunt personal, juntar-g olter drovador 'me amix, e inviar-g messaj. Disponibil a l'è anca l'opzion de verer su grupp: i plussee comun inn qii miss in pè de students (grupp de scœla) o de lavorador, o anca grupp de vari interess. El nomm del servizi al ven de qell del liber dait ai students a l'inizi de l'ann scolasteg de una quai universitaa ind i Stats Unids: qii liber qì a vuten i students a cognosser-ss mei intra de lor. Facebook al permett de dervir un cunt a condizion de ver-g minim 13 agn.
Facebook a l'è stad cread del Mark Zuckenberg cont i so compagn de college e olter students de informatega, come Eduardo Saverin, Dustin Moskovitz e Chris Hughes, come idea domaa per i students de Harvard. Plussee tard l'ha tacad su a tœr insema olter scœle ind l'area de Boston, l'Ivy League, e la Stanford Univeristy: a segutar l'ha vert su per i students de oltre universitaa. Apos de qest, l'ha vert anca per students di Licee, e, a la fin, per tuts qii de almanc 13 agn. Segond una stima de ConsumersReport.org, ind el Maj del 2011, a g'era 7.5 milion de bagaitt de sota i 13 agn cont di cunts: qella roba qì a l'è contra i regole del sit.
Kaba
a l'è un comun del Distret de Püspökladány, cont una popolazzion de abitant.
Stazzion de Montecastelli Ponte Tevere
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Central Ombra, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Strada statal 61 (Austria)
La  a l'è 'na strada statal austriega longa km.
Riferiment
<!--Droga krajowa B61 (Austria)]]
Těchonín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Béjar
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Machačkala
thumb|La bandera de la città Machačkala (cirilligh: Махачкала; in aver: МахIачхъала; in cumucch: Магьачкъала; in lak: Anži; di vòlt traslitteraa anca 'me Makhachkala) a l'è ona città de la Russia meridional.
La città la se troeuva in sul Mar Caspi e l'è la capital de la Repubbliga autònoma del Daghestan. Ghe viven 426.412 abitant.
Geografia
La città la se troeuva in del centro del Daghestan, in sul Mar Caspi e longh la strada che la pòrta de Astrachan' a Baku, in Azerbaigian.
Machačkala l'è spartida in di trii distrett de Leninskij, Sovetskij e Kirovskij, de ciara origin sovietiga.
Stòria
La città l'è stada fondada in del 1844 cont el nòmm de Petrovskoe: quest in onor al zar Peder I el Grand, che l'era passaa in del Daghestan in del 1722. I fondament hinn staa faa in sù l'antiga città de Tarki, che al dì d'incoeu l'è domà on quarter piscinin.
El paesòtt l'è diventaa on pòrt important e giamò in del 1857 l'ha ciappaa el titol de città, oltra che on nòmm noeuv, cioè Petrovsk-Port. I abitant del sitt però le ciamaven Anži Kala (cioè Fortezza de Terra).
Machačkala l'è stada colpida de on terremòt in del 1970.
Strada statal 59 (Austria)
La  a l'è 'na strada statal austriega longa km.
Riferiment
<!--Droga krajowa B59 (Austria)]]
Egit
Urganizaziun pulitiga
El president a l'è 'l ʿAbd al-Fattāḥ Khalīl al-Sīsī (del 2014).
Endingen (AG)
Endingen a l'è un cumün svizzer del distret de Zurzach. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 8.46 km², e al se tröva a una altitüden de 383 meter sura al livel del mar.
Arcola
Arcola (en lìgure: Arcòa) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
Endingen (AG)
miniatura|manzína|250px|Endingen
Egit
Urganizaziun pulitiga
El Prim Minister a l'è 'l Moustafa Madbouly (del 2018).
Arcola
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Arcola l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Philae
miniatura|drita|Reppresentazion artistega de Philae Philae l'è on lander mandaa in su la cometa 67P/Churyumov-Gerasimenko da la sonda Rosetta, mission de l'ESA. L'è stada desviluppada dai agenzii spasiai de la Germania, de la Franza e de l'Italia. El 26 de luj l'ESA la nonzia che, per risparmià energia, el sistema de comunicazion cont el lander, che l'è in su la Rosetta. El vegn smorzaa el 27 de luj e donca tucc i contatt con Philae hinn staa perduu. El 12 de november del 2014 l'è atteraa in su la cometa, donca l'è vegnuu el primm oggett faa de l'omm a rivà controllaa in su 'na cometa
Gimcheon
Gimcheon (Hangul: 김천시; Hanja: 金泉市) a l'è una cità in del oest de la pruvincia de Nord Gyeongsang in de la Curea del Süd. La gh'ha circa 150,000 abitant. La cità l'è sitüada sü i lini prinzipaj del trasport de la Curea del Süd, intra Seoul e Busan.
Čeradice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Gimcheon
Aministraziun
La cità l'è dividüda in de ses distret ürban (dong; 동), vün eup (읍) e 14 myeon (면).
I distret ürban
Bettin Craxi
miniatura|drita|Craxi El Bettin Craxi, in italian Bettino Craxi (Milan, 24 de febrar del 1934 – Hammamet, 19 de genar del 2000) l'è staa on politegh italian, primm minister dal 1983 al 1987 e secretari del Partii Socialista Italian dal 1976 al 1993.
Jim Clyburn
El Jim Clyburn (Sumter, 21 luj 1940) a l'è un statunitens, representant del.
Lacc a mità
El lacc a mità a l'è una bevanda a bas de lacc montad indova che 'l se sgionta, sora, del cafè espress, senza stà lì a messedà. El nom a l'è un sgioeugh de parolle cont el cafè a mità, indova che a l'è el lacc a vesser sgiontad al cafè. A l'è diferent del cafè-lacc perchè el lacc a l'è montad e l'è la component la pussee important de la bevanda, menter in del cafè-lacc a l'è el cafè a vesser al center.
Mohammed Ali Jinnah
El Mohammed Ali Jinnah (Karachi, 25 de dicember 1876 - Karachi, 11 de setember 1948) a l'è stad un politegh e avocat pakistan, retegnud el pader de la Patria del Pajes. Avocad afermad a Londra, a l'era in principi a favor de 'n India unida e secolar ma poeu l'ha cambiad idea, perchè 'l pensava che 'l noeuv Pajes el fuss trop poch inclusiv per i musulman, e l'ha sostegnud l'independenza del Pakistan, che l'ha podud no guidà desgià che 'l gh'ha havud un s'ciopon poch dopo.
Albiztur
a l'è un comun de la provincia basca de Gipuzkoa, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Pordenone
La Stazion de Pordenone a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Pila AAA
La pila AAA (ciamada anca mini-stilo) a l'è una dimension standard de pila sucia cilindrega, ciamada del standard IEC 60086 R03, de l'ANSI C18 24, del JIS UM-4. A inn assee spantegade per i robe propi piscinine che se porten in sgir senza gran doperà de corrent e gh'hann, de solet, un voltagg de circa 1,5 V, e poden vesser di batarie primarie, che se sbaten via quand che inn fornide, o recaregabel.
Incoeu, grazzia a la miniaturizazzion di component, semper pussee sistema che prima doperaven i AA poden doperà men de corrent e donca poden doperà anca di AAA.
Shkumbin
El Shkumbin (en latì: Genusus) l'è 'n fiöm de l'Albania centràla. L'è cunsideràt la lìnea de spartisiù 'ntra i du dialècc principài de la lèngua albanéza: el tosk (a sud) e 'l ghegh (a nord).
En divèrsi perìocc stòrich el fiöm l'ìa cunsideràt el cunfì setentriunàl de la regiù geogràfica de l'Epiro, e 'ndei sècoi V e VI el fàa de cunfì 'ntra 'l mont cültüràl ilìrich e chèl gréco.
Tripul
thumb||right|200px|L'arch de [[March Aureli]] thumb|right|200px|Panurama de la cità Tripul (طرابلس in arab; Tripoli in italian; Tripolis in latin) a l’è la capital de la Libia.
Shkumbin
Endela zòna de Elbasan vé tiràcc fò du canài, el Nuam Panxhi e 'l Ferras, che per mès de 'n sistéma de irigasiù i favorés l'agricoltüra endela pianüra bàsa de Cërrik.
Tripul
A l'è anca la prima cità de la Libia per impurtanza cultürala, ecunomiga e cumerciala e per pupulaziun, cun 1.682.000 abitant (2004).
Geugrafìia
Tripul a l'è in sül mar Mar Mediterani, in de la part de Ucident de la Libia, arent al cunfin cun la Tünisia.
Hosszúpályi
a l'è un comun del Distret de Derecske, cont una popolazzion de abitant.
Týnišťko
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Distret de Žďár nad Sázavou
Ol ''' (' in cech) a l'è un distret de la Region de Vysočina, con capital.
El gh'ha dent i cumun de.
Tozinameran
El Tozinameran (vendud 'me Comirnaty e pussee cognossud 'me Vacin Pfizer/BioNTech) a l'è un vacin a RNA fad su de Pfizer e de BioNTech, doperabel in d'una quaj giurisdizzion per quei con pussee de 12 agn e con do dos, de fà a do setimane de distanza, anca se in d'un quaj canton muden quell temp. El so mRNA el fa su el peplomer intregh del SARS-CoV-2.
Arroyomolinos (Madrid)
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
Bóveda del Río Almar
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Amper-ora
L'amper-ora a l'è 'n unità de mesura de la capacità de carega eletriga, otegnuda a moltiplegà la mesura de la carega eletriga, in ampere, con quella de temp, in ore.
Doperada de solet per i batarie, una bataria de 1 amper-ora l'è bona de dà foeura 1 ampere per un'ora, o mez ampere per du ore, o du ampere per mez'ora, in condizzion ideai: despess i batarie gh'hann di pont indova che tirà foeura la corrent el gh'ha inscì tant de resistenza de sbassànn la capacità.
Vachères-en-Quint
Vachères-en-Quint l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Die, del circondàre (arrondissement) de Die e del dipartimènt de la Drôme.
Strada statal 62 (Austria)
La  a l'è 'na strada statal austriega longa km.
Hortobágy (paese)
a l'è un comun del Distret de Balmazújváros, cont una popolazzion de abitant.
Strada statal 62 (Austria)
Riferiment
<!--Droga krajowa B62 (Austria)]]
Tom Rice
El Tom Rice (Charleston e Myrtle Beach, 4 agost 1957) a l'è un statunitens, representant del.
Stazzion de Ranchi
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Central Ombra, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Stazion de Cusano
La Stazion de Cusano a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Úherce (Ústí nad Labem)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Stazion de Cusano
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Stazzion de Ranchi
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai de la Busitalia.
Bestia de Cusagh
La Bestia de Cusagh a l'è stada ona lova che in l'estad del 1792 in di bosch arent a Cusagh l'è deventada antropofaga e l'ha mangiad un poo de fiolit e de tosann.
Origin
El prim mort a l'è stad el sgiovin Giuseppe Antonio Gaudenzio, fiolin de 10 agn de 'na familia de pastor, che l'è descomparid in del bosch el 5 de luj, intant che 'l cercava una vaca perduda e la matina dopo hann trovad el fiolin mort, vonc de sangu e con la vaca ancamò viva. Quater dì dopo a Limbiaa, a circa 20 chilometer de Cusagh, la bestia l'ha tacad di sgioven ch'eren dree a guardà el so rosc, che se salven con l'andà in su 'na pianta, però quand che vann sgiò la bestia la torna e la mazza el Carlo Oca, de vot agn, trovad poch dopo quand che una folla l'è rivada a jutàll, senza sucess. El 10 de luj l'è stada mazzada a la Cassina Pobia, a circa 15 chilometer de Cusagh, la Giuseppina Saracchi, che l'era in su la strada con la sorella.
Cacia a la bestia
A gh'è stada 'na vera psicosi colletiva e in principi i milanes haveven dad la colpa a 'na iena scapada a 'n tal Bartolamee Capellin, originari se pensa de la zona de Parma, girovagh cont un so circh de bestie. L'ha deciarad in principi che la fuss morta, poeu che la fuss stada venduda e poeu l'è scapad in Veneto.
I autorità hann mitud in su la bestia una taja de 50 zechin e l'ispetor a la cacia Borri l'ha fad su una squadra de contadin e de casciator per trovàlla: un quaj dì dopo la bestia l'ha provad a tacà di pastor, che inn salvad di so vache, e un contadin vesin che l'ha provad a sbaràgh cont el so s'ciop, ma el s'è blocad. Dopo de quella roba chi inn sortide di olter vos in sui poder de la bestia, compagn de quell de fàgh tremà i man ai casciador per fàj sbarà no, e donca la taja l'è volzada a 150 zechin. Tanta sgent l'ha pensad de havé vist la bestia quand che, in realtà, l'haveva vist un quaj bestioeul domestegad.
Arent a Milan
El 1 de agost la bestia la copa la Antonia Maria Beretta, de vot agn, che l'è trovada in fin de vita con 45 feride. Vun di testimon l'ha did che la bestia l'era longa circa 120 cm, volta 90 cm, cont el mus de porscell e pel ross. Du dì dopo a Assian, in tra Cusagh e Bagg, l'è mazzad e lassad mez mangiad el Agosto Domenico Cattaneo e 'l dì dopo a Arlun l'è mazzada la Giovanna Sada, toseta de 10 agn, che la caminava con la sorella e 'n fioeul. El midem dì a Trenn l'è tacad el Dionigi Giussano, che l'è salvad de 'n contadin.
'Sti atach, arent ai porte de Milan, hann menad el panich in la cità e i milanes credeven che fussen una sventura per l'intervent austriegh in Franza. Cont el jut de la Gesa inn stad dad un s'ciop con bajoneta a tucc quei che se faseven volontari in la cacia a la bestia, ma el 16 de agost a Barlassina a l'è copada la Anna Maria Borghi, toseta de 13 agn, che l'era dree a possà intant che la vardava i so bestie. La toseta l'ha provad a dàgh del pan a la bestia, che però l'ha atacad lee e l'è stada casciada de 'n contadin intant che ghe colpiva la gola. Poeu, cinch di dopo, l'ha mazzad anca la Giuseppina Re e 'l di dopo, a Terrazzan l'è mazzada la Maria Antonia Rimoldi.
La catura
El 24 de setember una lova l'è ciapada e mazzada in d'una fossa a la Pobia. La carcassa l'è mostrada a quei che inn stad tacad che, per la pupart, confermen che la fuss stada lee. L'autopsia la mostra che l'era una fomna, cont di canin assee gross e consumad e con tancc cicatris in sui art. Quand che la derven troeuven in del coeur un fil de canapa de circa 60 cm e 'na malatia ai rognon. Desgià che gh'è stad no di alter atach dopo de l'event el 5 de otober a l'è proclamad che l'era lee la bestia, che l'è donca imbalsamada e mostrada a Piazza del Dom, e l'è venduda poeu per 12 zechin al Musee de Storia Natural de l'Università de Pavia.
Zálužice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Peplomer
El peplomer, ciamad anca proteina spike, a l'è una glicoproteina doperada di virus incapsulad per permetégh de andàgh dent in la cellula e infetàlla, desgià che se coneten a di recetor in la cellula.
Aizarnazabal
a l'è un comun de la provincia basca de Gipuzkoa, cont una popolazzion de abitant.
Trapen
Un trapen (anc firlaforla) l'è un arnes dovrad per forar divers tipolojie de materiai (metall, legn, ciment, etc) cond dei ponte. S'pœl destinguir intra trapen portatei e fissads, cond qests ultem qe i fa part dei maqine usadei.
Distret de Havlíčkův Brod
Ol ''' (' in cech) a l'è un distret de la Region de Vysočina, con capital.
El gh'ha dent i cumun de.
Hencida
a l'è un comun del Distret de Berettyóújfalu, cont una popolazzion de abitant.
Arganda del Rey
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
Consili Regional de la Basilicada
El Consili Regional de la Basilicada a l'è l'assemblea legislativa de la Basilicada, faa de 20 consiliee pussee el President de la Basilicada.
Dominaa finna a la soa fin de la Democrazia Cristiana, incoeu a l'è in man al centerdestra, dopo squasi 30 agn de domini del centersinistra.
Kim Jong-un
El Kim Jong-un (김정은, 金正恩, Kim Jŏng-ŭn, Pyongyang, 8 de genar del 1983 o 1984) l'è on politegh e militar de la Corea del Nord, dittador del sò paes da la mort del sò pader Kim Jong-il. Formalment lu l'è:
L'è maridaa cont la cantanta Ri Sol-ju.
Trpík
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Stazzion de Trestina
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Central Ombra, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai de la Busitalia.
Cabeza del Caballo
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Marcia Reale
La Marcia Reale a l'è stad l'inn nazzional del Regn d'Italia de la soa fondazzion, in del 1861, a l'armistizzi del 1943, quand che l'è sostituid de la Legenda del Piav, e ancamò del 1944 al borlà de la monarchia in del 1946. Componuda in tra el 1831 e 'l 1384 del Giuseppe Gabetti, a l'era in origin una marcia de l'esercit sardegnoeul. In di Stat Unid l'è ancamò doperada de tante comunità di italo-american 'me inn identitari, soratut di pussee conservator.
Košice (Boemia central)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kutná Hora.
Zbrašín
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Bondage
El Bondage l'è ona pratega sessuala indova che 'l se liga ol partner cont di corsett, di cord, di manètt e inscì via, per ruvà a la deprivazion de on sens o pussee de vun e de avègh minga la libertàa de moviment.
In d'on quaj paes, comé 'l Giappon, l'è considerada ona forma artistega.
Alfio Antico
Alfio Antico (Lentini, 22 de nuèmber 1956) l'è un cantant e müsicista sicilian, vün di püsèe bràu in Europa a sunà cun la tammorra, un tambùr tradisiunàl.
Telescrivent
La telescrivent a l'è on dispositiv elettromeccanich doperaa in del secol quell de XX per invià di messagg de test in su la red telegrafica. Incoeu a l'è doperada per di comunicazion speciai in del camp de la sicurezza aerea.
Dusty Johnson
El Dusty Johnson (Pierre, South Dakota, 30 setember 1976) a l'è un statunitens, representant del.
Giuliano Gozi
El Giuliano Gozi (Cità de San Marin, 7 de avost 1894 - Cità de San Marin, 18 de sginer 1955) a l'è stad un politegh e avocat sanmarines, l'esponent el pussee important del fassism a San Marin e Capitani Reggent per cinch voeulte.
Biografia
Student de giurisprudenza a l'Università de Bologna, in la prima guerra mondial el se fa volontari e l'è mandad al front cont i Alpin in del 1915, in del 1917 l'è mandad a Turin a fermà i mot contra la guerra e in del 1918 el molla el Regio Esercit, per poeu vesser nomnad Secretari de Stat per i Afar Forest. El refudarà i daner per i volontari, ma el ciaparà la medaja de l'Italia, de la Cros Rossa e quella inter-liada.
El 10 de avost 1922 el toeu part a la fondazzion del Partid Fassista Sanmarines, che in del 1923 el riva al poder ma che, deslenguad al so interno, el gh'ha despess de besogn del sostegn del Partid Nazzional Fassista italian, roba che la mena el Stat del Titan a perder un bell poo de autonomia.
Bandera de l'Altitalia
L'Altitalia l'è no un'entità politega unega, ma gh'è stad di tentativ de dàgh una bandera, per di reson politeghe o domà de classificazzion grafega.
Bandera de la Padania
El moviment politegh Lega Nord, che 'l sostegniva l'independenza de la Padania de l'Italia l'ha insubid 'me bandera del territori che 'l voreva fà su un drapon bianch cont el Sol di Alp in del mez, a representà i ses grup lenguistegh de la zona: i gall-italegh, i veneti, i tiroles, i forlan, i ladin e i ocitan-arpitan.
'Sta bandera la gh'ha havud resonanza squasi domà in l'ambit de quell partid e l'è sociada domà a lu.
Bandera neutra
Inscì de podé identifegà a la svelta el Nord senza havégh de doperà la bandera leghista un poo de ent hann insubid una bandera ispirada a quella di volontari federalista del Carlo Catani del 1848, in la prima guerra d'independenza italiana, ossia 'na Cros de San Giorg bordada de verd, cont i color de la bandera italiana, che vegnen de quei de la cità de Milan.
Aia (Spagna)
a l'è un comun de la provincia basca de Gipuzkoa, cont una popolazzion de abitant.
Bandera de l'Altitalia
Cros lombarda
La Cros de San Giorgg, simbol de la Liga Lombarda e de on poo de cità de la Lombardia storega 'me Milan, Genoa, Resg Emilia, Ivrea e Padova, cità de la Liga Veronesa, a l'è stada doperada di voeulte 'me bandera colturala de la zona padana per el so retagg storegh. A l'è stada anca lee, anca se manch, sociada a la Liga Nord, vist che l'éra la bandera de la sezzion lombarda.
Galleria
<Gallery> File:Flag of Padania.svg|Bandera de la Padania de la Liga Nord File:Old flag of Padania.png|Veggia version de la bandera padana con la Cros de San Giorgg File:Proposed flag of Northern Italy.svg|Bandera neutra Archivi:BandieraVolontari1848confederali.gif|Bandera di federalista del 1848 Archivi:Flag of Milan.svg|Bandera de la Liga Lombarda </Gallery>
Strada statal 63 (Austria)
La  a l'è 'na strada statal austriega longa km.
Elfingen
Elfingen (Elfige in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 0 abitant e una süperfiss de 4.23 km², e al se tröva a una altitüden de 457 meter sura al livel del mar.
El cumün de Elfingen a l'è tacaa ai cumün de Bözen, Effingen, Hornussen, Mönthal, Sulz.
L'andament storegh de la popolazion de Elfingen l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Distret de Jihlava
Ol ''' (' in cech) a l'è un distret de la Region de Vysočina, con capital.
El gh'ha dent i cumun de.
Val-Maravel
Val-Maravel l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Luc-en-Diois, del circondàre (arrondissement) de Die e del dipartimènt de la Drôme.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Aranjuez
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
1311
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Hajdúsámson
a l'è un comun del Distret de Debrecen, cont una popolazzion de abitant.
Dolní Pohleď
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kutná Hora.
Cabezabellosa de la Calzada
a l'è un comun de la provincia de Salamanca, cont una popolazzion de abitant.
Tisová (Pardubice)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
1312
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Stazion de Casarsa
La Stazion de Casarsa a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Beverino
Beverino (en lìgure: Bevein) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Tim Burchett
El Tim Burchett (Knoxville, 25 agost 1964) a l'è un statunitens, representant del.
Distret de Pelhřimov
Ol ''' (' in cech) a l'è un distret de la Region de Vysočina, con capital.
Strada statal 64 (Austria)
La  a l'è 'na strada statal austriega longa km.
Hajdúszovát
a l'è un comun del Distret de Hajdúszoboszló, cont una popolazzion de abitant.
Regn barbareg
Ol nom regn bargareg (in bas a la storiografia s'pœl trovar anc regn roman-barbareg, latin-jermaneg e roman-jermaneg) l'è dovrad per indicar tuts i regn fondads dei popolazion jermanege ind el territore de l'Imper Roman d'Ocident despos dei invasion barbarege intra ol IV e 'l VI secol d.C.
Müsega lumbarda
Ciamum müsega lumbarda la müsega cantada in Lumbard. A considerum sia la müsega pupulara lumbarda (i canzun tradiziunaj che hinn nassüü in di secuj ma anca canzun püssee recent 'me O mia bela Madonnina) sia el revival del periud del "dopuguera" in pöö. In quel grüp chì gh'è dent gent artista 'me l'Enzo Jannacci e'l Nanni Svampa (prima cunt I Gufi e pöö deperlü) per la Lumbardia ucidentala e el Ravasio per quela urientala che hann faa sia canzun növ che recuperaa canzun pupular, anca sunaa in manera püssee muderna.
Stazzion de Canoscio
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Central Ombra, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Müsega lumbarda
Incö
Fundamental a l'è staa a partì di agn '90 el sücess del Davide Van de Sfroos, sücess che l'ha ripurtaa la müsega lumbarda in di cà de la gent e grüp de giuin a duprà el Lumbard in di canzun. In del 1993 hinn nassu anca i Longobardeath, specializaa in musega Hard-Rock e Punk in Milanes. In del 2007-2008 el nass e 'l sortiss föra el prim demo de Dellino Farmer, che l'è deventaa famus per i so canzun rap in lengua lumbarda. Gh'hinn anca grüpp de gener müsegai diferent ch'hann faa sö di canzun cunt el test in lumbaart, cume i Furor Gallico cunt el bindell Curmisagios, o anca i Folkstone (una band folk-metal de Berghem) cunt Luna.
Regn barbareg
Carateristege
I regn barbareg i ha segnad la fin de la Tarda Antigitaa e ol prencepe del Volt Medioev, cond el rempiazar in manera graduala i istituzion romane. I era governads d'una aristocrazia guerriera de orijen jermanega, qe la se mantegniva separada dei popolazion romanege dominade. Adoma cond el temp (ind i regn plu durevoi) ge sarà una lenta integrazion.
Stazzion de Canoscio
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni regionai de la Busitalia.
Hillary Clinton
miniatura|drita|Hillary Clinton La Hillary Clinton (Chicago, 26 de ottober del 1947) l'è ona politega e avvocata americana, segretaria de Stat per el primm mandaa del Barack Obama e senadora di Stat Unii dal 2001 al 2009. L'è la candidada del Partii Democrategh ai elezion american del 2016, despoeu avè perduu i primari del 2009 contra l'Obama, e la sfidarà el Donald Trump. L'ha ciappaa anca el sosteng del sò avversari Bernie Sanders. L'è maridada cont el Bill Clinton.
La perd clamorosament i elezion presidenziai american del 2016, perchè i sondagg ghe daven squasi el 75% de possibilità, che in la nocc s'hinn sbassaa finna a rivà al 5. In l'istessa elezion el Senad di Stat Unii e la Cambra di Reppresentant di Stat Unii devegnen republegan, cont ona granda batuda per el sò partii.
Regn barbareg
Carateristege
Ol regn qe 'l g'ha havud plu sucess l'è stait qell dei Franc, del qual l'è pò nassid l'Imper Carolinj.
Drobovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kutná Hora.
1313
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Pralbuì
"Quàter fómne e tré pülzi, l'è 'l mercàt de Pralbuì."
Pralbuì (Italià: Pralboino) l'è 'n cümü de de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa 'ndèla Bàsa Bresàna Centràl a 33 km de la cità de Brèsa en diresiù sud, ai cunfì co la pruvìncia de Cremùna.
El teretóre del cümü de Pralbuì l'è delimitàt a òvest del córs de la Mèla che la 'l sepàra del cümü de Milsà, póch de lóns de 'ndóche la Mèla stèsa la se sböta 'ndèl Òi. Pralbuì 'l ciàpa dét apò a la frasiù de Sànta Marìa dei Àngei che la se tróa a 3 km a sudèst del cèntro principàl.
A stà a la legènda, el nòm de Pralbuì el vegnarès de Prat de Albuì, endóche Albuì l'è 'l rè dei Longobàrdi che 'ndèl an 569, prìm de möer el sò ezercit a la cunquìsta de Brèsa, el l'ha fat sostà en chèsta tèra che de alùra l'è stàda ciamàda col nòm de prat de Albuì.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Pralbuì l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Stazzion de Sansecondo
La  a l'è una stazzion de la ferrovia Central Ombra, che la serviss el comun de. L'è tacada ai stazzion de.
Chuck Fleischmann
El Chuck Fleischmann (Manhattan, 11 otober 1962) a l'è un statunitens, representant del.
Bolano
Bolano (en lìgure: Bolan) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de, condena superfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Aulla (MS), Follo, Podenzana (MS), Santo Stefano di Magra, Tresana (MS), Vezzano Ligure.
Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Bolano l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Výškov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Ústí nad Labem e del distret de Louny.
Eiken
El cumün de Eiken a l'è tacaa ai cumün de Frick, Kaisten, Münchwilen, Oeschgen, Schupfart e Sisseln.
Libia
300px|right thumb|right|300px La Libia (ليبيا in arab) a l'è un paes de l'Africa setentriunala.
A l'è tacada a l'Egit, al Sudan, al Ciad, al Niger, a l'Algeria e a la Tünisia e l'a bagna el Mar Mediterani.
La capital a l'è Tripul.
Guerra di ses dì
La guerra di ses dì a l'è stada la terza guerra in tra l'Israell e i so vesin arab, cioè Egit, Siria, Giordania e Iraq. Scominciada el 5 de sgiugn del 1967 e fornida, apont, el 10 de sgiugn, l'ha vist el Stat ebraich vincer e fà el so territori trè voeulte pussee grand che prima de la guerra: l'ha ciapad la Cis'giordania de la Giordania, el Sinai e la Striscia de Gaza de l'Egit, el che president Nasser el s'è dimetud per poeu tornà dopo di proteste, e i Alture del Golan de la Siria. Con la pas in tra Israell e l'Egit, el Sinai l'è poeu tornad al Pajes arab, menter l'ha renonziad a Gaza, istess la Giordania che l'ha renonziad in del 1988 a la Cisgiordania. Resten contendude, inveci, i Alture del Golan.
Libia
Storia muderna
La Libia a l'era stada un pussediment di Türch fina al 1912, quand che l'Italia l'ha faa la guera a la Türchia e l'ha ucüpaa el paes. In del 1952, dopu d'un periud piscinin de aministraziun francesa e inglesa, la Libia l'ha utegnüü l'indipendenza cunt el [Idris de la Libia|Idris]].
In del 1969 un grüp d'ufiziaj, cunt a guida el Gheddafi, l'ha esiliaa el rè e l'ha pruclamaa la repübliga.
Quela sitüaziun chì l'è dürada fina al 2011, quand che una guera civil a l'ha purtaa a la fin del regim de Gheddafi e a la sua mort. Al dì d'incö gh'è un guvernu de transiziun.
El prim minister a l'è Ali Zeidan (del 2012).
Ecunumia
La Libia a l'è el terz paes prudütur de petroli de l'Africa.
Urganizaziun pulitiga
La Libia (nom ufizial: الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراكية العظمى‎ = Grand Jamahiriya araba e sucialista de la Libia) a l'è una repübliga.
El cap del stat l'éra fina al 2011, minga in manera ufiziala ma "de facto", el Muammar Gheddafi. Dopu la guera civil del 2011 el paes l'ha cambiaa regim, ma la sitüaziun pulitega l'è gnamò sicüra, perchè la guera la va inanz in manera minga ufizial. El president a l'è 'l Mohamed al-Menfi (del 2021). El prim minister l'è l'Abdul Hamid Dbeibeh (del 2021).
Hlízov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Kutná Hora.
Aduna
a l'è un comun de la provincia basca de Gipuzkoa, cont una popolazzion de abitant.
Stazion de Codroipo
La Stazion de Codroipo a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia.
Distret de Třebíč
Ol ''' (' in cech) a l'è un distret de la Region de Vysočina, con capital.
El gh'ha dent i cumun de.
Alacant
Alicante (ins anca in spagnoeu; Alacant in catalan; Alicant in aragones; Lucentum in latin) a l'è ona città de la Spagna. La se troeuva in de la Comunità Valenzana in de la provincia e la comarca omònima. I abitant a hinn 331.750 (2008). L'è sede de ona diòcesi, insema a Orihuela. A l'è on pòrt econòmigh important.
Stòria
La città la gh'era giamò in del 237 a. C., quand che 'l general Milcare Barca el gh'ha faa sù ona fortezza. Lì vesin i Roman gh'hann fondaa el municipi de Lucentum. Dòpo la fin de Ròma la città l'è passada sòtta el domini di Visigòtt, di Bizantin e di Arab, che l'hann tegnuda per cinch cent ann (VIII-XIII secol). De quell moment l'è andada dree ai sòrt de la Spagna. In del 1936 ad Alicante l'è staa fusilaa el dittador spagnoeu José Antonio Primo de Rivera.
533
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Tatenice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Pardubice e del distret de Ústí nad Orlicí.
Tram STEL 116-123
El Tram STEL 116-123 a l'è staa on tram doperaa in su la Red interurbana de Milan, prima de la STEL e poeu de la ATM.
Storia
Nassuu in del 1936 per potenzià la tranvia Milan-Monscia, a hinn entraa in del 1939 in del Parch ATM.
1314
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Tram STEL 116-123
Storia
Cont la saradura de la linia in del 1966 a hinn squasi tucc demolii, foeura de la 122, anmò in bone condizion e doperada in linia finna al 1999.
Livrea
I vettur a hinn entraa in servizzi cont la livrea tipica bianca de la STEL, e cont la ATM a hinn staa mittuu cont la livrea verda a dò color tipega di quej agn.
La 122 a l'è stada poeu pintada de naranz ministerial cont la banda negra.
Cals
Cals l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km²
left|200px|thumb|La césa parochialaEl se tróa 'n de la basa pianüra bergamasca, sö la ria mansina del fiöm Òi a 29 km de la sità e a 123 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Antegnàt, Seedàt, Curt Nöa, Cóv, Fontanèla, Pümenèngh, Tur Palaisina, Rüdià (BS) e Üràch d'Òi (BS).
Andamènt demogràfech
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Cals l'è ilüstràt in de la tabèla riportàda ché sóta:
Veyrier
Veyrier a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.50 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Veyrier al se tröva a una altitüden de 428 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bossey (FR-74), Carouge, Chêne-Bougeries, Étrembières (FR-74), Gaillard (FR-74), Ginevra, Plan-les-Ouates, Thônex, Troinex. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Elbasan
right|250px|thumb|I mür del "castèl" de Elbasan Elbasan l'è 'na cità de l'Albania centràla, capolöch del distrèt e de la prefetüra omònima. Endel 2015 la cità de Elbasan la gh'ìa presapóch 120700 abitàncc.
Dòpo la refùrma de le entità locàle del 2015, el cümü de Elbasan (en albanés: Bashkia Elbasan) el g'ha 'ncorporàt divèrsi ex-cümü picinì che 'l gh'ìa entùren che adès i è deentàcc unità aministratìve (en albanés: njësi administrative). En töt l'è furmàt de 13 de chèste unità aministratìve: Elbasan, Labinot-Fushë, Labinot-Mal, Gjinar, Shushicë, Gjergjan, Funar, Shirgjan, Tregan, Gracen, Bradashesh, Zavalinë e Papër.
Geografìa
La cità de Elbasan la se tróa endela Albania centràla, sö la spónda dèstra del fiöm Shkumbin, a 'na quarantìna de chilòmetri a sud-est de Tirana.
Stória
La cità la s'è svelöpàda poch delóns de 'na stasiù de sòsta ciamàda "Mansio Scampa" colocàda dré a la stràda romàna cunusìda col nòm de Via Egnatia, 'na sórt de cuntinuasiù ideala de la Via Appia che minàa de Dyrrachium (la modèrna Durazzo) a Costantinòpoli.
Brugion
"Quand ol temporal el ven del Brugion/la massera la va a fà ol pan."
- Proverbi brianzoeul.
El Brugion (prononzia local: [bry'dʒoŋ]; in italian: Monte Crocione) l'è vuna di scime del Coll de Brianza, volta 878 meter sora el nivell del mar. El so territori el se troeuva strensgiud in tra i comun de Ogionn e de Ell, e le pien de senter che porten su in su la scima.
Lengua ergativa
Ona lengua ergativa l'è ona lengua indova che 'l soggett de on verb transitiv a l'è trattaa diversament da on soggett e da l'oggett de ona fras cont el verb intransitiv.
Anchuelo
a l'è un comun de la comunità autonoma de Madrid, cont una popolazzion de abitant.
President de la Cechia
El president de la Cechia a l'è el capp de Stat de la Cechia e, anca se l'è 'na republega parlamentar, l'è elegiuu direttament del pòpol per cinch agn e 'l pò vèss rielegiuu consecutivament domà dò voeult. A differenza di Stat indova che 'l President el gh'ha on roeul domà cerimonial, in Cechia el compartiss on poo de poder cont el Primm Minister.
Poder
El President cecch a l'è 'n autorità independenta e 'l sò poder pussee fort a l'è quell de mett el veto ai legg, foeura che per quej costituzionai, che 'l pò vess superaa del Parlament.
El nomina di member de la Cort Suprema, de la Cort Costituzional e de la Banca Nazionala Ceca. El pò desligà la Cambra di Deputaa se gh'è di condizion previst de la Costituzion.
El compartiss di poder in camp diplomatich e militar cont el Governo. L'è retegnuu comandant in capp di Forz Armaa Cecch e 'l gh'ha l'immunità. El pò vèss però rinviaa a giudizzi del Senad a la Cort Costituzional per volt tradiment, che la pò destituìll.
Elezion
Dal 1956 el president a l'éra elegiuu del Parlament de la Cechia e la separazion l'ha cambiaa no i robb. Dal 1 de ottober 2012 el President a l'è elegiuu direttament di gent e se pòden candidaa tucc quej che hinn nominaa de 20 Deputaa, 10 Senator o 50'000 elettor.
Prima per vèss offizialment candidaa al Parlament boeugnava 'vegh el suppòrt de 10 Deputaa o Senator, e l'elezion a l'éra fada in massim tre turn:
Se a la terza nissun el vinceva se suttava cont el terz turn finna a 'n elezion.
Simboi
El President el gh'ha el sò Stendard, cont el Stemma e 'l Mott de Stat "Pravda vítězí" ("la verità la vincc") e 'na fanfara, tolta del Libuše del Bedřich Smetana.
Hajdúdorog
a l'è un comun del Distret de Hajdúböszörmény, cont una popolazzion de abitant.
1315
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Oran
Oran (inscì anca in frances; وهران/Wahran in arab; Orano in italian; Orán in spagnoeu; Orã in portoghes; Orà in catalan) a l'è ona città de l'Algeria settentrional. L'è situada in sù la còsta del Mar Mediterrani. L'è voeuna di città pussee grand e important del Paes, e al dì d'incoeu la cunta 645.800 abitant. L'è l capploeugh de la provincia omònima e l'è anca sede de ona diòcesi.
Stòria
I ricerch archeològigh hann mostraa che Oran l'è nassuda 'me città araba intorna al X secol. L'è subit diventada ona città-mercaa, on pont de traffigh tra el Mediterrani e 'l desert o tra la Spagna e l'Orient.
In del 1509 Oran l'è stada conquistada di Spagnoeu del general Francisco Jiménez Cisneros: e sòtta la dominazion spagnoeula l'è restada fina al 1708, quand che hinn rivaa i Turch. I Spagnoeu hinn tornaa in del 1732. In del 1790 però a gh'è staa on terremòtt violent, e la coròna spagnoeula, che la gh'aveva minga né voeuja né danee de spend per riparà i dann, l'ha venduu Oran ai Turch. I Ottoman hann lassaa andà in ruvina la città.
In del 1831 hinn rivaa i Frances, che l'hann fada vegnì ona città molto importanta. Quest l'ha faa sì che in del cors del Vòttcent Oran la fudess la città maghrebina con pussee abitant europee (frances, spagnoeu, giudee, italian). Duranta la Segonda Guerra Mondial l'è finida in de la ministrazion del governo de Vichy. I Leaa hann cercaa giamò del 1940 de liberàlla, ma i Frances collaborazionista hann preferii vedè andà a fond la pròppia flòtta puttòst che consegnàlla ai ingles. A bon cunt l'è stada liberada in del 1942 e dòpo la guerra l'è tornada con tutt el rest de l'Algeria in man ai Frances.
In de la guerra d'Algeria, Oran l'è stada vun di centri de la lòtta antifrancesa. A partì del 1962 la fa part de l'Algeria.
Curiosità
El romanz La Peste de l'Albert Camus l'è ambientaa pròppi a Oran, che 'l scrittor (on pied-noir) conosseva molto ben: chì l'aveva vivuu per on poo de temp e chì l'era nassuda la soa miee.
534
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc