Lengua_padanesa
Ü tóch de stòria
Isolant de del sistema linguístegh italià i parlade Ladine, G.Ascoli à lagat in d'ü limb terminolòsegh i dialècc che ol Biondelli, trenta agn pröma, a l'ia denominacc Gallo-Itàlegh. . In acorde al dialetòlegh Gorissià, ol Piemotés, ol Lígür, ol Lombart e l'Emilià-Romagnöl, si distaccano dal sistema italiano vero e proprio, ma pur non entrano a far parte di alcun sistema neolatino estraneo all'Italia. in di pröm tep de l'ünidà nassiunala, i glotòlegh i à pröàt a definí mei ol status del gallo-itàlegh in comparassiú co chel del ladí d'ü costat e di dialècc peninsülar d'óter costat. A chel'época de nassiunalism fiss stüdius i gh'à propügnàt l'italianità sies del gallo-itàlegh sies del Ladí, cura che l'insistensa d'óter linguis-c (suratöt germanòfon) sö la fisionaméa palesamèt galloromànega di du röss la pudéa mia sembrá, alura, culurida de presödís antiresurgimentai. Che la léngua indígena de la Val Padana, resú da consideráss la preda angolara de l'ünità italiana, la podess resültá, da l'anàlisi strütüralesta, sorèla del Francés e noma zermana del Toscà al sarèss istacc, per tata zét, öna considerassiú assé intoleràbela che erétega. Al vegnarèss donca canonisat ü sistema de classificassiú spessifegamèt italià e ribadit piö per la tradissiú classicista che per ol métod sientifegh in basa al qual "italià" (o "italoromànich") i resültàa chei dialecc ch'i s'era de longh tep sübordinacc al Toscà leterare. In acorde a chel critere ché, ü dialett compagn de l'Emilià o 'l Ticines, ch'al compartiss töte i caraterísteghe fondamentai col Francés al pödéa èss definit Italià. Per chei ch'i asseta mia la tesi italianesta, la denominassiú de gallo-itàlegh aplicada a di dialècc parlacc, si in teritore politegamèt Italià, però a nord de la línia Spessia-Rímini la resta mia zösta e deviada: in acorde al linguista Geoffrey Hull, al sarèss mia possíbel dedüí di aspécc segundare de söperstrat che chesto dialèt al sies strütüralmèt italoromànegh: la reductio ad absurdum la consiste in del fat che, löngh l'istessa línia de resunamèt, ol Còrs al podaress èss zödegat ü dialett Gallo-romànegh a casú di inflüss Zenués e pö Fransés ch'i a l'à trasformàt per secoi. De piö, in acorde a l'Occitanesta Pierre Bec ol sistema Nord-Italià al è part integranta del sistema Gallo-romànegh e parét istrecc del Francés (con det ol Franco-Proensàl) e de l'Occità-Català. Semper in acorde al Pierre Bec ol tèrmen gallo-itàlegh al gh'à de èss coresit in Gallo-romànegh Cisalpí. Preda angulara de chesto laurá a l'è la tesi de PhD presentada dal linguista Geoffrey Hull, in del 1982, a l'üniversità de Sydney, titolada The linguistic unity of northern Italy and Rhaetia. Fiss linguis-c Ladí i s'è dìcc vért a la resserca di raís de l'ünità linguístega Padanesa, a pat che se renönsie a öna quach tentativ de colegá chesto sistema a l'Italià strictu sensu: segund ol linguista Svízzer Andrea Schorta a l'esist infína öna piö granda ünità 'ladino-cisalpina', e ol sò connassiunal Heinrich Schmid al dìs che: i tracc che ol Reto-Romancc al gh'à in cömü co la zona ólta-italiana (...) i fà parte sensa eccessiú a la basa comüna dal Romans d'ocident, la qual la indica giöstamet el caràter mia Italià de  ches-ce dialècc. (Im Rätoromanischen treten uns schließlich Mundarten entgegen, die -was die grudlegenden Sprachzüge betrifft- von solchen Überlagerungen nahezu frei sind und in der echtesten Form noch Heute einen rein westromanischen Typus (eigener Prägung) darstellen. Jene Merkmale, die das Rätoromanische mit den oberitalienischen (Rand-) Gebieten teilt gehören fast ausnahmslos dem gemeinsamen westromanischen Charakter Grundstock an, der ja gerade den unitalienischen Charakter all dieser Mundarten ausmacht [Schmid, 1956, 79-80]. )  . (In insübregh: In de la parlada returumanega tröum dumà dialet che - per quel che 'l revarda i carateristegh lenguistegh prinzipaj - de chi inflüss/interferens chi (Chichinscí 'l Prufessur Schmid el se referiss ad un toch del so descur che chi 'l gh'è no) ghe n'hann gnanca vün e in di so form pü s'cèt presenten un carater ünigament rumanz ucidental. Tücc quij trat (lenguistegh) che 'l returumanegh el gh'ha in cumün cunt el Norditalian (periferegh) partegnen sensa alcüna esclüsiun al cumün carater rumanz ucidental che 'l definiss la radis minga taliana de tüt chi parlad chi [Schmid, 1956, 79-80].) Chel pensà ché del Prufessur Heinrich Schmid al presenta anca lü un pönt ü falì 'n döbe: ol mantenimét del son palatal in paröle returumanegh compagn "glatsch"(pr:glàcc) (zàss in Lumbard – glazz in Lumbard Alpin) l'è ü trat cömünabel tra 'l Returumanegh e 'l sistema lenguistegh Italià, e dunca Rumans uriental. Ol Lumbard "zàss/giazz/glazz", al cuntrare, al se presenta un trat sensa döbe rumans ucidental che 'l strepa del sistema lenguistegh italià e 'l se mes-cia a che del Fransés. Geoffrey Hull, a chel pönt ché, al batezàa chesta lengua ünitària Lengua Padanesa, significat lengua de l'anfizona Reto-cisalpina, e mia adoma del bassí del Po''. Ametida l'ünità de la lengua Padanesa, la egnerèss zö ipso facto l'ünità de la lengua Lombarda.