cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liquid
Un liquid el po vesser volatil, quand che i ligam in tra i molecole inn noo assee fort e donca despess vann foeura 'me gas, o minga volatil, o ben con molecole ligade ben.
SARS-CoV-2
Virus in origin di tignoeul e passaa a l'òmm cont ona bestìa intermedia ancamò descognossuda, el se tacca ai cellul uman grazia al recettor ACE2, doperaa anca de 'n quaj àlter coronavirus uman.
Strada europea E65
La Strada europea E65 a l'è 'na strada europea che la quatta Svezia, Pulònia, Repüblica Ceca, Sluachia, Üngheria, Cruazia, Bosnia e Erzegovina, Muntnegher, Serbia, Kosovo, Macedonia del Nord e Grecia. La conliga Malmö, Ystad, Świnoujście, Wollin, Goleniów, Stetin, Świebodzin, Legnica, Jelenia Góra, Harrachov, Železný Brod, Turnov, Mladá Boleslav, Praga, Jihlava, Bruna, Břeclav, Bratislava, Rajka, Mosonmagyaróvár, Csorna, Szombathely, Körmend, Zalaegerszeg, Nagykanizsa, Letenye, Zagabria, Karlovac, Rijeka, Spàlato, Metković, Ragüsa, Neum, Castellastua, Podgorica, Bijelo Polje, Novi Pazar, Kosovska Mitrovica, Prìstina, Lipljan, Uroševac, Kačanik, Hani i Elezit, Skopje, Kichevo, Ocrida, Bitola, Niki, Vevi, Kozani, Larissa, Domokos, Lamia, Bralos, Itea, Antirrio, Rio, Aigio, Corinto, Tripoli, Calamata, Kissamos e La Canea e l'è longa 4400 km.
Troistorrents
Troistorrents a l'è un cumün svizzer del distret de Monthey, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 37.0 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Troistorrents al se tröva a una altitüden de 765 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Châtel (FR-74), Collombey-Muraz, Monthey, Val-d'Illiez, Vérossaz.
Kaposszerdahely
a l'è un comun del Distret de Kaposvár, cont una popolazzion de abitant.
Sauris
Sauris (en furlà e in italian: Sauris; en todesch: Zahre) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 414 abitàncc, 'na superfìce de 41 km² e 'na densità de 10 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ampezzo, Forni di Sopra, Forni di Sotto, Ovaro, Prato Carnico, Vigo di Cadore (BL).
Santibáñez del Val
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
San Peder (San Peder Mogesch)
San Peder (prononzia local: ['pedar]; italian: San Pietro) l'è vun di duu nucli principai del comun noares de San Peder Mogesch. A l'è 'l center comunal, indove che se troeuva el municippi.
Aigaliers
Aigaliers l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Uzès, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 28.06 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 117 méter a 'na altèsa màsima de 350 méter söl leèl del mar.
Baindt
Baindt l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ravensburg. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 23.07 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Baindt el se tróa a 'na altèsa de 483 méter sura 'l leèl del mar.
Torr (Svizzera)
Torr (Torre) l'è ona frazion del comun tesines de Bregn. La se troeuva squasi in del mezz de la val de Bregn, e l'è traversada del fiumm Brenn. La confina coi paes de Daigra, Aquarossa e Malvaja. L'è stada on comun deperlee fina al 2006. In del 1928 gh'era staa taccaa insemma el vegg comun de Grumm.
Cerreto Sannita
Cerreto Sannita l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 4.190 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 127 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cusano Mutri, Guardia Sanframondi, Morcone, Pietraroja, Pontelandolfo, San Lorenzello, San Lupo.
http://www.parcodelmatese.com
Cardinalità
La cardinalità de on insemma finii a l'è el numer di sò element. A l'è indicada 'me |A|, \#(A) o card(A). Di insemma cont la midemma cardinalità se ciamen equipotent.
Pandemia
Ona pandemia a l'è 'n epidemia che per i sò caratteristegh l'è bona de spantegàss in tutt el mond, inscì de interessà la pupart de la popolazion mondiala.
Antegnàt
Antegnàt l'è ü cümü de la basa pianüra de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 29 km de la sità e a 112 méter söl lièl del mar.
El g'ha, condèna süperfis de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Barbada, Cals, Cóv, Fontanèla (BG).
Novosedly (Moravia de Sota)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Břeclav.
Parkstetten
Parkstetten l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Straubing-Bogen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 19.47 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Jacou
Jacou l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Castries, del circondàre (arrondissement) de Montpellier e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.43 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 45 méter a 'na altèsa màsima de 85 méter söl leèl del mar.
Johannes Kepler
thumb|300px|Ritràt del Kepléro, òpera del 1610 de 'n artìsta che se conós mìa Johannes Kepler (nasìt a Weil der Stadt, en Germània, ai 27 de dezèmber del 1571 - mórt a Ratisbona, Germània, ai 15 de noèmber del 1630), cunusìt de sòlet col nòm de Kepléro, l'è stat 'na figüra fondamentàl de la revulusiù scentìfica. Astrònomo e matemàtich todèsch, cunusìt suratöt per le sò Légi sùra 'l müimènt dei pianéti sö 'n òrbita entùren al Sul. L'è stat en colaboradùr de Tycho Brahe, che 'l sostetöesarà come matemàtich imperiàl de Rodólfo II.
Biografìa
Kepler l'è nasìt endèna famìa de religiù catòlica protestante luteràna, che stàa 'ndèla cità de Weil der Stadt endèl Baden-Württemberg. El sò nóno l'ìa stat el sìndech de la cità, ma a l'época che l'è nasìt Keplero, la famìa l'ìa 'n decadènsa. Sò pàder, Heinrich Kepler, l'ìa 'n mersenàre del ezèrcit del Dùca de Württemberg e sicóme che l'ìa quàze sèmper en campàgna militàr, a la sò cà el restàa póch.
Licee scientifegh statal Filippo Lussana
El Licee scientifegh statal Filippo Lussana (Liceo scientifico statale Filippo Lussana in italian) a l'è un Licee scientifegh de Bèrghem in pè del 1924. Oltra a havégh l'opzzion tradizzionala, el gh'ha anca quella di scienze aplicade.
Johannes Kepler
Biografìa
Sò màder, Catherine, la mandàa aànti 'na locànda, ma la fàa apò la guaridùra e l'erborìsta, chèste atività piö 'n nacc endèi agn le ghe costarà l'acüza de éser 'na strìa. Kepléro, nasìt sitimì, el g'ha patìt töta la vìta de 'na salùte dèbola. A tré agn el g'ha ciapàt sö 'l vaiòlo, e come conseguènsa ghe restarà 'na vìsta mìa tat bùna. Nonostànte la sò salùte però, l'è stat en pipì desedàt che ghe piazìa 'mpresiunà i viazadùr che se fermàa a la locànda de sò màder co la sò braüra e 'l sò talét en matemàtica.
A fà nàser l'enterès de Kepléro per l'astronomìa g'ha aidiàt apò i sò genitùr: quan che 'l gh'ìa sich agn, i l'ha portàt a éder la cométa del 1577; piö tàrde 'l lasarà scriìt che sò màder la l'éra portàt söndèn dòs per vidìla. A nöf agn sò pàder el ghe fà éder la eclìsi de lüna del 31 de zenér del 1580, e apò a ché 'l regordarà che la Lüna la parìa bastànsa rósa. Keplero piö tàrde 'l stüdiarà 'l fenòmeno e 'l darà la spiegasiù endèn giöna de le sò òpere òtica.
Endèl 1584, el và 'ndèl Seminàre protestànt de Adelberg e du agn piö tàrde, al Seminàre superiùr de Maulbronn.
L'oté lé 'l sò diplòma de fì dei stüde e 'ndèl 1589 el cumìncia a stüdià a l'università de Tubìnga. El sò profesùr de matemàtica, l'astrònomo Michael Maestlin, el g'ha 'nsegnàt el sistéma eliocèntrich de Copèrnico, matéria che 'l riservàa apéna per i sò stüdèncc piö brài.
Endèl 1615, sò màder, che alùra la gh'ìa 68 agn, la vegnarà acüzàda de éser 'na strìa. Kepléro, sigür de la sò inocènsa, el pasarà sés agn a difindìla deànti ai tribünài. Sò màder la pasarà 'n an seràda sö 'ndèla tór de Güglingen e la vegnarà liberàda ai 28 de setèmber del 1621. Endebulìda per i agn dür dei procès de la prizù, la mörarà sés més dòpo.
Atri
Atri l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha 0 abitàncc (dàto del ), 'na superfìce de 91,44 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castilenti, Cellino Attanasio, Città Sant'Angelo (PE), Elice (PE), Montefino, Morro d'Oro, Notaresco, Pineto, Roseto degli Abruzzi, Silvi.
Johannes Kepler
Biografìa
Endèl 1632, endèla Guèra dei Trent'Agn, l'ezèrcit svedés el desfarà fò la sò tómba e le càrte dei sò stüde le narà perdìde 'nfìna al an 1773. Recüperàcc de Caterìna II de Rüsia, adès i se tróa al Oservatòrio de Pulkovo a Sanpietrobùrgo.
Òpera Scentìfica
thumb|250px|Modèl platònich del [[Sistéma Solàr prezentàt de Kepléro endèla sò òpera Misterium Cosmographicum (1596).]] Dòpo ìga stüdiàt teologìa a l'università de Tubìnga, inclùzo l'astronomìa condèn sotenidùr de le edèe del Copèrnico, el g'ha 'nsegnàt al seminàre protestànt de Graz. Keplero 'l pröarà a comprènder le légi del müimènt dei pianéti per 'na gran part de la sò vìta.
Endèl 1596 Kepléro 'l g'ha scriìt en lìber endèl qual el g'ha spiegàt le sò edèe. Misterium Cosmographicum (El mistéro còsmich). Dàto che l'ìa 'n òm de vocasiù religiùza bèla sàlda, Kepléro 'l vidìa 'ndèl sò modèl cosmològich 'na celebrasiù de l'ezistènsa, de la sagèsa e de l'elegànsa del Signùr. El g'ha scriìt: «me ülìe éser en teòlogo; ma adès me se rènde cönt che per mès del mé sfórs, el Signùr el pöl véser celebràt apò co l'astronomìa».
Keplero 'l se rifüdàa de acetà che 'l Signùr el gh'ìes mìa dispunìt i pianéti segónt dele figüre geométriche sèmpe, e isé 'l s'è dedicàt con ustinasiù a pröàl con ògna sórt de cumbinasiù de sércoi. Quan che 'l s'è cunvincìt che coi sércoi se püdìa mìa alùra 'l g'ha pröàt coi ovài. Endèl véder che pò a con chèi gh'éra mìa mèzo de rià a 'na spiegasiù el g'ha pröàt co le elìsi e con chèle a la fì el troarà chèle che le restarà famùze col nòm de trè légi (püblicàde endèl 1609 endèla sò òpera Astronomia Nova). Chèste scopèrte le g'ha portàt stüpur endèl mónt scentìfich de alùra e i l'ha fat conóser de töcc come 'l piö brào astrònomo de l'época, ma a lü gh'è restàt adòs 'na sèrta delüziù per la mancàda dimostrasiù de la sò intüisiù del prensépe, cioè chèla de l'armonìa de le sfére (perchè pò nà a catà sà le elìsi — el dizìa — semài che gh'è i sércoi che i è piö sèmplici?).
thumb|300px|Càrta del mónt, del Tabulae Rudolphine. Endèl 1627 el g'ha püblicàt le Tabulae Rudolphine, a le quàle 'l g'ha dedicàt en sfórs enòrme, e che i è stàde doperàde per de piö d'en sècol en töt el mónt per calculà la puzisiù dei pianéti e de le stèle. Co le légi del müimènt dei pianéti l'è stat bù de preéder el pasàgio de Vènere del an 1631 isé de confermà 'na ólta per töte la sò teorìa.
Le trè légi de Kepléro
Al tép de la sò colaborasiù col Tycho Brahe el g'ha mai püdìt stüdià i dàti del müimènt aparènt dei pianéti perchè 'l Tycho el se rifüdàa de dàga chèste 'nformasiù. Dòpo la mórt de Tycho, 'nvéce el riarà a ìga 'n mà i dàti precìs de le òrbite dei pianéti che per agn i éra stàde oservàde e marcàde zó. Gràsie a chèsti dàti, Keplero el pödarà dedùcer le òrbite reài dei pianéti. Per fürtüna, Tycho el s'ìa concentràt sö Marte, che 'l g'ha 'n elìtica bèla marcàda, sedenò ghe sarès stat difìcil al Kepléro de rindìs cönt che le òrbite dei pianéti i éra elìtiche. En prensépe Keplero 'l g'ha pröàt a spiegà le òrbite aparèncc coi sércoi, perchè 'l i a cunsideràa le traietòrie piö perfète, ma i dàti oservàcc i cuincidìa mìa coi càlcoi, e chèsto 'l ghe dülìa al Keplero, ma dàto che 'n erùr de 8 minücc de arch el püdìa mìa fa aparì de mìa idìl, Keplero 'l g'ha capìt che 'l duzìa abandunà i sércoi, ma chèsto per lü 'l significàa che ghe tocàa abandunà apò a l'edèa de 'n "mónt perfèt". A la fì 'l pröarà a doperà le fòrmiule de le elìsi, 'na figüra stràna discriìda de Apolònio de Pèrgamo endèn giöna de le òpere salvàde de la distrüsiù de la bibliotéca de Alesàndria, e 'l scopresarà che chèste le cuincidìa a la perfesiù co le oservasiù del Tycho.
El gh'ìa scuprìt la prìma lége de Keplero:
Dòpo chèsto rezültàt emportànte, Kepléro 'l s'è dedicàt apéna a oservà i dati e caàn de le cuncluziù e sènsa nesöna edèa pre-cuncepìda. El riarà a stabeléser la velocità del pianéta sö la sò òrbita e 'l troarà la segónda lége:
Per en bèl pó tép, el Keplero el g'ha püdìt confermà apéna chèste dò légi pò a per el rèst dei pianéti. Zà apéna isé el sarès stat en rezültàt spetacolàr, ma restàa amò de mèter en relasiù le traietòrie dei pianéti 'ntrà de lùre. Dòpo divèrsi agn, el scopresarà la tèrsa, e 'n grant emportànta, lége del müimènt dei pianéti:
Chèsta lége, ciamàda apò lége armònica, ensèma a le ótre dò légi, la pirmitìa de ünificà, preéder e comprènder töcc i müimèncc dei àstri.
Saintes-Maries-de-la-Mer
Saintes-Maries-de-la-Mer (en ocità provensàl : Lei Santas / Lei Santei Marias de la Mar segont la nòrma clàsica o Li Santo / Li Sànti Marìo de la Mar segont la nòrma mistraliàna; en ocità medievàl La Vila de la Mar / Nòstra Dòna de la Mar) l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del cantù omònim e la fà part del circondàre (arrondissement) de Arles e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. L'è la capitàl de la regiù geogràfica de la Camargue. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 374.61 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 6 méter s.l.m.
John Cornyn
El John Cornyn (Houston, 2 fevrer 1952) a l'è un statunitens, senator del.
Platania
Platania l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 2.420 abitàncc, 'na superfìce de 24 km² e 'na densità de 101 ab./km². El cunfìna coi cümü de Conflenti, Decollatura, Lamezia Terme, Serrastretta.
Mv (Unix)
mv (de l'ingles "move") l'è 'n comand di sistema UNIX-like (comé Linux e Mac OS) che 'l permett de cambià el nomm de on file o de spostàll in d'on altra directory. Se l'è doperaa in del midemm file system el lavora cont di hard link e donca l'operazion l'è squasi istantanea, se gh'è di file system different, inveci, el copia i dacc e poeu i scancella, donca ghe voeur del temp.
Rivolta de la Leventina
La rivolta de la Leventina del 1755 a l'è staa el tentativ del Parlament de quella vall tesinesa de oponnes a la sopression d'ona quai soa libertà de part del governa uran. Despoeu che la rivolta l'è fallida, el duu de giugn de quell ann, i prerogativ de la Leventina hinn staa scurtaa via.
La Leventina prima del Settcent
I leventines podeven minga sofrì el domini di feudatari milanes (che gh'aveven in apalt la ministrazzion de la vall de part di canonegh del Domm de Milan), e inscì hann faa su 'na leanza cont i vai vesinn, de Blegn e de la Riviera. In del 1290 l'è regordada 'na rivolta de Albert Scerr, vogader de Airoeu, contra el vescov milanes Oton Viscont. In del 1403 quei de la vall s'hinn ligaa in d'on trattaa cont i canton Uri e Obvald: quell trattaa chì l'ha segnaa el destacch de la Leventina del Ducaa de Milan. In del 1422, dopo de la Battaja de Arbed, i milanes hann ciappaa torna la vall: in del 1439 però hinn staa respingiuu di soldaa uran e leventines; in del 1466, despoeu de la Battaja de Sgiornigh, Milan el gh'ha 'vuu de renonziàggh a tucc i sò diritt in su la vall. Inscì la Leventina l'è stada integrada, cont on'otonomia bella larga, in del Canton Uri. La popolazzion la ghe dava soldaa ai esercit di uran (26 leventines ogni 100 soldaa de Uri); i ofizziai a eren leventines, e 'l sò general a l'era denter al Consili de Guerra uran. Cont el passà di agn, i leventines gh'hann avuu semper pussee de libertà, e hann speraa de vess parificaa cont i olter abitant de Uri. Ma la tendenza la s'è invertida in del Settcent, e i prerogativ del Parlament de la Leventina hinn staa semper pussee scurtaa.
Galati Mamertino
Galati Mamertino l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Messìna, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 70 km a òvest de Messina e 120 km a èst de Palermo. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 3.026 abitàncc e 'na superfìce de 39,0 km².
El teretóre del cümü de Galati Mamertino el töl dét apò a la frasiù de San Basilio.
I cümü tacàcc i è: Frazzanò, Longi, San Salvatore di Fitalia, Tortorici.
Laval (FR-38)
Laval l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Domène, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Valdelcubo
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Laval (FR-38)
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 25.33 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 320 méter a 'na altèsa màsima de 2600 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Laval l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Mezmanegh
Mezmanegh (prononzia local: [mɛz'manik]; italian: Mezzomanico) l'è vuna di frazzion del comun valtolin de Dubin, in de la Provincia de Sondri. El paes el se troeuva in sui bricch de soravia al center comunal.
Dialet bolognes
El dialet bolognes (nom nativ: dialàtt bulgnaiṡ) a l'è un dialet de l'emilian, donca gall-italegh, parlad soratut in de la provincia de Bologna e in d'un quai paes di pruvince intorna. A l'è ciamad anca "emilian sud-oriental".
Difusion e variant
Oltra che in de la provincia de Bologna (fœura che in de la zona de Imola, indoa a se parla el rumagnœul), el bolognes l'è parlad a Castelfranch (Provincia de Modena), in d'una quai frazzion de Sambuga Pistojesa (Provincia de Pistoja), Cent, Sant Agostin, Pogg Renadegh e Arsgenta (Provincia de Ferrara). El lenguista Dagnêl Vidèl (Daniele Vitali) a l'ha trovad ses variant diferent de ste dialet chì:
Saint-Didier-sous-Aubenas
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 2.76 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 175 méter a 'na altèsa màsima de 324 méter s.l.m.
Dialet bolognes
Fonedega e ortografia
El Bolognes, compagn del resgian e del modenes, el g'ha una sua ortografia standardizada. Vedem per esempi ona fras: "Tótt i èser umàn i nâsen lébber e prezîṡ in dgnitè e drétt. Låur i an la raṡån e la cusiänza e i s an da cunpurtèr ón con cl èter cme di bón fradî"
- Deciarazzion universala di dericc de l'om, art. 1
Che in de l'ortografia de la Koiné Emijana pœudom scriver inscì: "Tot i èser uman i nâsen lébar e cunpagn in dgnitê e diret. Lour i en dutê ed raxoun e ’d cusainsa, e i j·an de cunpurtêr·es on cun cl êter cum di bon fradej."
Esempi de lengua del Votcent
I test che vegnen debass chichinscì a inn mia scrivud in de la grafia bolognesa del dì d’incœu.
La parabola del Fiœul Strason
Un zert om avè dû fiû. E al più pzein 'd questi dess al päder: "Pä, dam la mì part dla roba che 'm toca!" e ló 'j partè la roba. E dop nen pur assä dé, mess insem agn cosa, l'andò vì 'nt un paieis luntän, e là 'l strussiò la sò roba, vivend da trop murbein. E dop ch'l'av strussiä tut, al vgnè una gran carestì in quel paieis, e ló cminzò a truvärs in bisogn. E l'andò e al s'mess al servezzi d'un ztadein 'd quel paieis, e quest al mandò int un sò lugh a badär ai purzî. E l'aveva vuja d'impirs la sò pänza 'd quel iand ch'i purzî magnäven, e 'nsun j'in däva. Intant, pensand mej ai fat sù, al dess: "Quanti garzon in cà 'd mì päder i han dal pän d'avanz, e mè què intant a mor 'd fam!" A turò su e s'andarò da mì päder e a 'j dirò: Pä, a i ho fat un gran tort al Zil e a vò!; Zà a 'n son più degn d'esser ciamä voster fiol; tulìm cm'un di voster garzon!". E, tuland su, al vgnè da sò päder. Meinter l'era anch luntän, sò päder al l'hì vest, e al s'muvè a cumpassion, e curendij incontra, al s'ij trè al col, e s'al basò. E al fiol a 'j dess: "Pä, a i ho fat un gran tort al Zil e a vò!; zà a 'n son più degn d'esser ciamä voster fiol; tulìm cm'un di voster garzon!" Alora 'l päder dess ai sù servitur: "Prest, tulî fora l'abit mijor e vstîl, e mtîl in did l'anel e i scärp int i pî; e condusî què un vidèl ingrassä e amazzäl, e fein tantara! Perchè 'st mì fiol l'era mort e s'è arsussitä; l'era pers, e s'è truvä". E i cminzon a fär tantara. Intant al fiol più grand l'era in campagna e, vgnand, e avsinands a cà, 'l sintè la sinfunì e i cantur. E al ciamò un servitor e s'i dmandò cosa fuss quest. E ló 'j dess: "L'è vgnû voster fradel, e voster päder l'ha fat amazzär un videl ingrassä, perchè 'l l'ha turnä a 'veir san e svelt". Alora ló s'instizzè e an vleva andär denter. Al päder 'd ló donca, vgnû fora, cminzò a pregärel. Ma ló, arspundend, dess a sò päder: "Guardè, l'è tant ch'av serev, e mai a i ho dsubidê a un voster cmand, e vù mai m'avî dä un cavrèt da fär una striva con i mì amigh; ma subit pò ch'è arivä 'st voster fiol, chi s'è magnä tut al sò con del dunazzi, avî amazzä un videl ingrassä". Ma ló 'j dess: "Fiol mì, tè t'ì semper migh, e tut la mì roba è tò; intant cunvgneva fär tantara e goder, perchè 'st tò fradel l'era mort e s'è arsussitä; l'era pers, e s'è truvä".  Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, 1853, pag. 224
Ona novella del Boccasc
A degh donca ch'int al teimp dal prem re 'd Zipri, dop l'aquest fat dla Tera Sänta da quel franzeis ch'i geven Gufred ed Bujon, l'intravgnè che una zentildona 'd Guascogna l'andò pelegrinand al Sepoulcher; e int al turnär indrì da ladrunzet e om ed malafata a 'j fó fata vergogna e a psî pinsär vó quel ch'a 'j fó fat; ed mod ch'la 's lamintäva purassà ständ ed mala voja, tant ch'la 'n truväva lugh; e acsè la pinsò d'andär dal re, perchè a 'j fäss rason. Ma 'j fó det da zert ch'la pseva metr'al sò cor in pas, che la 'n farè 'ngota, perchè l'era un om fred e tant da poch e acsè mincion ch'non solameint an fäva giustezia del pultrunari, e del'inzuri e tort ch'eren fat ai äter, mò s'aj n'era bein fat anch a ló, con vituperi al s'li passäva, e 's li pateva; a täl ch'endson era castigä, sebein vgness l'umour a qualcon ed sfugärs a farij dspet e del vergogn. Udend acsè la dona, cmod e dsprä, ne psend veder el vendet e aveir un po' cunfort dal sò dulour, la pinsò 'd vleir mutegiär e sponzr'al al re, e tucärl int al sò viv dla sò dapucagen e trascuränza; e acsè, mal evstê, sgarmiä e tota sporca, pianzend la 'j andò dinänz e s'ij dess: "Sgnour mì, en t'pinsär ch'at sepa vgnô dinänz perchè 't fagh el mì vendet de l'inzuri ch'm'ein stä fat da zert galiut, ma inscambi 'd queli at pregh bein che 't m'insegn almänch cum t'fa a supurtär queli ch'a intend ch'i 't ein fati dal zeint älti; azziò ch'a possa imparär d'guernärom, e 'd supurtär anca mé la mì cun pazienza; la quäl, Dio sa bein ch'at la dunarè vluntira e tänt piò, ch'a ved ch't'ì un om da zò, ed acsè bona pästa". Aloura 'l re al se dsuniò e ch'tintänds al cminzò a pinsär al fat sò, e al s'vergugnò a täl che fé 'l vendet malameint de l'inzuri ch'i eren stä fat a cla dona; e pò al dvintò brosch, contra tot quî ch'fäven coss ch'n'eren da fär e ch'n'aveven rispet a l'unour dla curona, seimper da lè inänz. [http://archive.org/stream/iparlariitalian00unkngoog#page/n154/mode/2up Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 135-136]
Lengua irlandesa
L'irlandés (Gaeilge) l'è una lengua Indo-Europea che la gh'ha i so urigin in irlanda e l'è stat sturicament parlaa da la gent irlandesa. Al di d'incö l'irlandés cume lengua mader l'è parlaa dumà da poca gent, e principalment int'la Gaeltachtaí, e el gh'ha un valur principalment simbolich int'el stat irlandes.
L'irlandés l'è la lengua uficiala de la Republiga dl'Irlanda e vöna di lengu uficial de l'Üniun Eurupea. L'è ancasì ricunusüü cume lengua minuritaria int'l'Irlanda dal Nord.
Seconda i vari censiment, el nümer de personn che i parlen l'irlandés cume maderlengua i van dai 20,000 ai 50,000. Ma sicum che l'irlandés l'è mustraa int'i scöl, a gh'è un bel po de gent ch'el parla cume seconda lengua. Gh'è pero da dì che al di d'incö gh'è praticament nisün che l'è monolingua in irlandés, perchè l'ingles l'è parlà de suvent in tüta l'irlanda.
Int'al 2001, un censiment in Irlanda dal Nord l'ha ripurtaa che 167,487 personn (el 10,4% de la populazion) i gh'han una "quai cunuscenza d'irlandés".
El 13 de Giugn del 2005 i minister di esteri de la EU j'han decis de fa diventà l'irlandés vöna di lengu uficial de l'Üniun Eurupea. Quela decisiun chì l'è diventà efetiva el prim de Genar del 2007, e l'irlandés l'è stat druvaa per la prima volta int'una riüniun del Cunsili di Minister dla EU, e precisament dal minister Noel Treacy, al 22 de Genar 2007.
Al Pader Noster Irlandés
Ár nAthair, atá ar neamh:
go naofar d'ainm,
go dtagaidh do Ríocht,
go ndéantar do thoil ar an talamh,
mar dhéantar ar neamh.
Ár n-arán laethúil tabhair dúinn inniu,
agus maith dúinn ár bhfiacha,
mar mhaithimid dár bhféichiúnaithe féin.
Agus ná lig sinn i gcathú,
ach saor sinn ó olc.
Amen.
Strada de segonda class 345
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 31.1 km.
Pavlov (Žďár nad Sázavou)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Elettrotreno FS ETR.450
L'elettrotreno FS ETR.450 a l'è staa 'n elettrotreno a assett variabil a volta velocità faa su de la Fiat Ferroviaria, entraa in servizzi in su la tratta Milan-Roma in l'orari estiv del 1988 e l'è restaa in servizzi finna al 2015, quand che hinn staa tucc demolii, foeura che 'n unità preservada per el patrimoni istoregh.
Storia
Ered del primm Pendolin, 'l entra in servizzi offizialment el 29 de magg 1988, cont dò cobbi non stop in tra Milan e Roma, cont on temp de percorrenza de 3 or e 58 menut. In principi l'era doperaa 'me treno a ses element domà de prima class, poeu hinn taccaa alter trii carrozz che gionten la segonda class.
Del 1989 al 1991 i servizzi hinn slargaa finna a Turin, Napoli, Salerno, Venezia, Bolzan e Ancona. Deventaa cont el temp el tren de ponta de la ferrovia italiana, l'è via via sostituii di noeuv Pendolitt e 'l pendolament, a causa de la difficoltà de toeu i pezz de ricambi, l'è tolt via in del 2004, che 'l sbassa el limit a 200 km/h. El servizzi in su la Roma-Milan l'è fornii in del 2007, ma el resta in servizzi Eurostar Italia in sui tratt de Roma a Ancona, Perugia e Tarent.
In del 2004 l'è doperaa anca per el servizzi TrenOK, primm esempi in Europa de treno a bass cost, che 'l resta in pee finna al 2007. Del 2010 a hinn doperaa per el servizzi InterCity, indova che despess fonzionen mal a causa de la scarsa manutenzion, e poeu mandaa in su la ferrovia Tirrenica Meridional per conligà Roma a Regg Calabria.
Voramai obsolett e sostituii di ETR.460, ETR.480 e ETR.600, in del 2013 Trenitalia la nonzia che sarann puu sottapognuu a revision generala e che donca 'sti treni sarien staa retiraa a la scadenza o quand che gh'è di guast assee gramm.
El doveva vess miss via el 9 de dicember 2014, cont on treno in tra Roma e Regg Calabria, che 'l s'è guastaa a Latina ma grazia ai treni straordinari l'è restaa in servizzi finna a l'ann noeuv. El 31 de marz 2015 el convoeuj 450.03 l'è portaa ai OGR per vess restaveraa e doperaa 'me mezz istoregh, i alter a hinn rottamaa.
Caratteristegh
Faa su de noeuv carrozz e in quindes esemplar, l'era bon de rivà finna a 250 km/h e l'era dotaa de elettronega de potenza, el pendolament l'era elettro-idraulegh e bon de piegàss finna a 8°. Tucc i carrozz, foeura che voeuna, eren motorizzaa.
Le Flon
Le Flon a l'è un cumün svizzer del distret de Veveyse (in tudesch: Vivisbach), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.54 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Le Flon al se tröva a una altitüden de 813 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chapelle (Glâne), Chesalles-sur-Oron (VD), La Verrerie, Rue, Saint-Martin, Siviriez, Ursy, Vuisternens-devant-Romont.
Kaposújlak
a l'è un comun del Distret de Kaposvár, cont una popolazzion de abitant.
Insemma numerabil
On insemma numerabil a l'è on insemma finii o che 'l se pò mett in corrispondenza biunivoca cont l'insemma di numer naturai, ossia el gh'ha la cardinalità de \N.
Trient (VS)
Trient a l'è un cumün svizzer del distret de Martigny, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 39.6 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Trient al se tröva a una altitüden de 1300 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chamonix-Mont-Blanc (FR-74), Finhaut, Martigny-Combe, Orsières, Salvan, Vallorcine (FR-74).
Rotes Rathaus (metropolitana de Berlin)
a l'è 'na stazzion de la Metropolitana de Berlin.
Strada europea E75
La Strada europea E75 a l'è 'na strada europea che la quatta Nurvegia, Finlandia, Pulònia, Repüblica Ceca, Sluachia, Üngheria, Serbia, Macedonia del Nord e Grecia. La conliga Vardø, Utsjoki, Ivalo, Sodankylä, Rovaniemi, Kemi, Oulu, Jyväskylä, Lahti, Helsinki, Danzica, Świecie, Krośniewice, Zgierz, Łódź, Piotrków Trybunalski, Częstochowa, Katowice, Mysłowice, Český Těšín, Žilina, Bratislava, Győr, Budapest, Szeged, Subotica, Novi Sad, Belgrad, Paraćin, Niš, Leskovac, Vranje, Kumanovo, Skopje, Gevgelija, Evzonoi, Salunich, Larissa, Almyros, Lamia, Atene, La Canea, Eracli, San Nicolò e Sitia e l'è longa 5639 km.
Arsita
Arsita l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 967 abitàncc, 'na superfìce de 34 km² e 'na densità de 28 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bisenti, Castel del Monte (AQ), Castelli, Farindola (PE), Penne (PE).
La Zaida
a l'è un comun de la provincia de Saragozza, cont una popolazzion de abitant.
Nikolčice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Moravia de Sota e del distret de Břeclav.
Santo Domingo de Silos (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Burgos, cont una popolazzion de abitant.
Ceppaloni
Ceppaloni l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Benevento. El g'ha presapóch 3396 abitàncc, 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 148 ab./km². El cunfìna coi cümü de Altavilla Irpina (AV), Apollosa, Arpaise, Chianche (AV), Montesarchio, Roccabascerana (AV), San Leucio del Sannio, San Nicola Manfredi, Sant'Angelo a Cupolo.
Serciarell
Serciarell (Cerchiarello) l'è voeuna di dò frazion (la pussee piscinina) del comun milanes de Per.
El paes
Serciarell el se troeuva in del nord-ovest del territori comunal, denanz a la Fera de Rò-Per, longh la sponda sinistra de l'Olona.
Decio Guicciardi
Fioeul del Luis, nobel de la Valtolina, e de l'Angela Saracchi, l'ha insegnad gregh e latin per agn, prima de dedicàss del tut al teater, indova che l'ha collaborad cont el Carlo Bertolazzi. Dopo del sucess de La lengua de can, l'ha tacad a scriver domà in italian.
Tremona
Tremona (parnonzia local: [tre'mona]; istess in Italian) l'è on quarter de Mendris, in del Canton Tesin. La confina coi paes de Mered, Riva, Arz e Rencaa. A l'è ai pee del Mont San Giorgg. L'è stada on comun deperlee fina al 2009.
Lonaa Ceppin
Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Lonaa Ceppin l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Pianopoli
Pianopoli l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 2.315 abitàncc, 'na superfìce de 24 km² e 'na densità de 96 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amato, Feroleto Antico, Maida, Marcellinara, Serrastretta.
Giüdee Capitel Düü
Capitel Düü
5Già che Lü l'ha minga sumetüü a i angiul el mund che l'era dree a vegnì, de chi parlèmm. 6L'ha testimuniaa quajdün in d'una part, disend:
«Che l'è un vèss üman, che t'el regurdariet,
o un fiöö d'un vèss üman, che t'el guardariet,
7despö de fàll mén di angiul un puu,
pö curunàll de gloria e d'unúr,
8e sutamètt tüsscoss suta i so pee».
10Già che 'l stava bén a lü, per via del qual gh'hinn tüsscoss e per el qual gh'hinn tüsscoss, per el menà tant fiöö a la gloria, che 'l fa perfètt el scèff de la lur salvéza per el patimént. 11Già che sia lü che 'l fa sant e lur che hinn faa sant hinn tücc de vün; per via de la qual ragiún l'è no vergugnús de ciamà lur fradèj, 12disend:
«Nunziaruu el to nomm a i mè fradèj,
In del mèzz de l'assambléa cantaruu la tua lod»,
13e de növ, «Mì metaruu la mia fidücia in de lü»,
e de növ,
«Varda, mì e i fiöö che Diu 'l m'ha daa».
14Dunca, già che i fiöö hann insèma el sangh e la carna, anca lü in de l'istèssa manéra el s'è imedesimaa cun lur, perchè per la mort el abuli lü che l'ha la puténza de la mort (chèst a l'è 'l diàul), 15e che 'l libera tücc quij che per via de la pagüra de la mort eren legaa de la s'ciavitù per tüta la vita. 16Già che defàtt el vüta minga i angiul, ma 'l vüta la suménza de Abraham. 17Dunca el gh'aveva de devegnì cumpagn a i fradèj segund tüsscoss, perchè 'l devegna misercurdiús e un prèt scèff in di coss che hinn de Diu, per quatà i pecaa de la gént. 18Già che lü medemm l'ha patii quand l'era tentaa, el po vütà quij che hinn tentaa.
Artigues-Sant Adrià (metropolitana de Barcelona)
Artigues-Sant Adrià  l'è 'na stazion de la Metropolitana de Barcelona.
Interscambi
Fermada del bus
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi e l'è intregament accessibila per i disabil: Biliettaria Ascensoeur
Savogna di Cividale
Savogna di Cividale (en furlà: Savogne; endèla parlàda slovéna locàl: Sauodnja; en sloveno standard: Sovodnje) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Udine. El g'ha presapóch 657 abitàncc, 'na superfìce de 22 km² e 'na densità de 30 ab./km². El cunfìna coi cümü de Grimacco, Pulfero, San Leonardo, San Pietro al Natisone.
Strada europea E85
La Strada europea E85 a l'è 'na strada europea che la quatta Lituania, Bielurüssia, Ücraina, Rumania, Bülgaria e Grecia. La conliga Klaipėda, Kaunas, Vilnius, Lida, Slonim, Kobryn, Luc'k, Černivci, Siret, Suceava, Roman, Bacău, Mărășești, Buzău, Urziceni, Bucarest, Giurgiu, Ruse, Byala, Ruse Province, Veliko Tarnovo, Stara Zagora, Haskovo, Svilengrad, Ormenio, Kastanies, Didymoteicho e Alessandropoli e l'è longa 2314 km.
Savogna di Cividale
Del cümü de Savogna di Cividale fà part apò a le frasiù de: Barza/Barca, Blasin/Blažin, Brizza di Sopra/Gorenje Barca, Brizza di Sotto/Dolenje Barca, Cepletischis/Čeplešišče, Crisnaro/Kranjac, Dus/Duš, Fletta/Fleta, Franz/Franci, Gabrovizza/Gabruca, Iellina/Jelina, Ieronizza/Jeronišče, Losaz/Ložac, Masseris/Mašera, Montemaggiore/Matajur, Pechinie di Sopra/Gorenje Pečnije, Pechinie di Sotto/Dolenje Pečnije,Podar, Podoreg/Podorieh, Polava, Savogna/Sauodnja, Stefenig/Stiefinči, Stermizza/Starmica, Tercimonte/Tarčmun.
Strada de segonda class 346
La  a l'è una strada de segonda class de la Cechia longa 18 km.
Repubblica de l'Òssola
La Repubblica partisana de l'Òssola l'è stada voeuna di numeros repubblich partisann nassuu in nòrd Italia duranta la Resistenza al fascismo.
Quella repubblica chì l'è esistda del 9 settember al 22 ottober 1944. I partisan del CLN, el 8 settember 1944 hann taccaa i trupp fascista che se trovaven a Dòm, je hann battuu e hann proclamaa la repubblica.
A diffrenza de alter repubblich partisann, quella de l'Òssola l'è stada bòna, in pòcch pussee de on mes de vita, sia de fà front ai difficoltà portaa de ona situazion de guerra sia de dàss on'organizzazion civil cont el poder de assumm impiegaa, devedà l'esportazion de la valuda e rennovà la toponomastica de la vall.
Valdegrudas
a l'è un comun de la provincia de Guadalajara, cont una popolazzion de abitant.
Repubblica de l'Òssola
Tutt i legg e i còrp militar fascista hinn staa disligaa in domà duu dì. La RSI l'ha responduu cont el tajà i reforniment a la vall intrega, ma dòpo ona quaj incertezza, la repubblica piscinina l'ha ottegnuu el sostegn de la Svizzera.
El 10 ottober i fascista hann taccaa con 14000 òmen e, dòpo sconter asper, el 23 ottober hann ciappaa de noeuv tutt el territòri ribell. La pupart de la popolazion l'ha bandonaa l'Òssola per scappà in Svizzera, cont el lassà el territòri quas desert. Inscì hinn staa impedii quas del tutt i rappresaj violent che voreven fà i fascista. A tal propòsit, el capp de la provincia, l'Enrico Vezzalini, l'ha scritt on comunicaa al Mussolini che 'l diseva: Emm reconquistaa l'Òssola, gh'emm de reconquistaa i Ossolan.
La stòria de la Repubblica de l'Òssola l'è stada cuntada in del sceneggiaa del Leandro Castellani Quaranta giorni di libertà (1974) e del liber del Giorgio Bocca Una repubblica partigiana (1964).
Autostrada M11 (Ucraina)
L' a l'è 'n autostrada internazzional de l'Ucraina, longa km.
La fa de alternativa a l'Autostrada M10 e la conliga Leopoli al confin de Przemyśl, indova che la va inanz 'me Strada nazzional 28.
Ořechov (Žďár nad Sázavou)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Vysočina e del distret de Žďár nad Sázavou.
Anell de tucum
L'anell de tucùm l'è un anell scür fai de legn del tucùm, una pianta particulàr dl'Amasònia, Brasil. In Brasil, la drövun tante persune, ma suratütt i cristiàn, cume sègn de prumèsa fra la sò cèsa e i «puvrìn, la pàs, el rispètt d'la Tera e la causa d'i Indios...».
L'è fài a màn da le comadres, le dòne ansiàne d'ì vilàgg, e i ghe metun da le dù a le tre ure de laurà.
Storia
L'anell de tucùm l'è nasìd in Brasil a l'epuca dl'Impèr, perchè i pòver e i sciàu i vurèven druà per spusàss un quaicòss de sìmil ai anèi d'òr d'i sciùr, ma i gh'even no i sold per töi. I sciùr i capivun no s'el vureva dì e le per c'la ragiòn chì che l'è diventàd un sìmbul de clandestinità, anca perchè el sò culùr l'è scürìsim.
Una parte dl'a cesa catòlica la vèd l'anell de tucùm cume simbul d'la Teulugia d'la Liberasiòn e cume simbul ch'el va cuntra curènt.
Mitt Romney
El Mitt Romney (Detroit, 12 marz 1947) a l'è un statunitens, senator del. L'è stad candidad in del 2012 'me president di Stat Unid, in ticket cont el Paul Ryan, ma l'ha perdud contra el president sgiamò elegiud Barack Obama.
Ortografea Classiga Orientala
Con Ortografìa clàsica orientàla se fa riferimènt al sistéma de scritüra dopràt endèn quac òpere del sècol XVI, compàgn dei Tumuli del Giovanni Bressani e La massera da bé del Galeàs dei Urs. La se 'nsömèa 'n pó a l'ortografìa clàsica Milanéza, doprada amò apò a del Carlo Maria Maggi e del Carlo Porta, però la se manté piö vizìna al latí medieval. En particular, la dòpra -tió (clàssiga Milanesa: -zion) a la fí de le paròle e anca el grùpo chr.
Licee Benedet Cairoeul
El Licee Benedet Cairoeul (Liceo Benedetto Cairoli in italian) a l'è un licee de Vigevan.
Ortografea Classiga Orientala
'N ezèmpe:
Berg (DE-BW)
Berg l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Tübinga. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ravensburg. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 28.41 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Licee Benedet Cairoeul
Incoeu el gh'ha dent anca el licee scientifegh, el licee lenguistegh e 'l licee di scienze umane.
Ortografea Classiga Orientala
"... Perque'l me stag refert the habut a di, che ind ol nost Berghem nos fa u sonet, chi si zentil e bo, e chis posi met A parengo de quei Citadi A t'ho impo voiut scrif per fat vedi Cha nomè in tut senza'nzign, e intelet, E sebe am fa dlaida spes coi fet, Cham fa a sui torti met di moscardi..."
Berg (DE-BW)
El cümü de Berg el se tróa a 'na altèsa de 515 méter sura 'l leèl del mar.
Ortografea Classiga Orientala
- Giovanni Bressani, (1489-1560)
Cavajet
Cavajet (nom ufizial in italian: Cavaglietto) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara, in Piemunt.
Vaj (Cavriasca)
Vaj (nom ufizial in italian: Vaglio) l'è ona frazion del comun tesines de Cavriasca, in del distrett de Lugan. L'è staa on comun deperlù fina al 2001. In del 2000 el gh'era quasi cincent abitant.
Cavajet
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Barénch, Cavaj, Funtanei, Sön e Vavru.
Sturicament l'è semper staa un cumün, asca in del periud 1928-1951, quand che l'è staa ünii al vesin cumün de Cavaj.
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavajet l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Perasdorf
Perasdorf l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Basa Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Straubing-Bogen. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 16.05 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Perasdorf el se tróa a 'na altèsa de 497 méter sura 'l leèl del mar.
Joséphine, angiol custod
Joséphine, angiol custod, in frances Joséphine, ange gardien, a l'è 'na serie TV fàda in Franza dal 1997 cont protagonista la Mimie Mathy, che l'è ona nana e la interpreta la figura de 'n angiol custod che, cont i sò poder magich e capacità psicologich, el jutta di personn cont di difficoltà important, che sien per esempi ligaa al razzism, a l'adozion, ai danee o a la familia.
Peverònza
Peveranza (inscì anca in Italian; Peverònza in Bosin) a l'è ona frazion del comun varesòtt de Cairaa. El paes a l'è staa a longh on comun autònom che al temp di piev el faseva part de la Piev de Gallaraa. La fusion con Cairaa l'è del 1868. L'è situaa tra la frazion de Bollaa e 'l centro comunal e l'è traversaa del riaa Tenor.
Dialet maiurchin
El mallorquì (majurchin) a l'è el dialet del catalan che l'è parlaa in de l'isula de Majorca. La sua carateristega principala a l'è la presenza de parol vecc (arcaich), cume anca in de l'Algheres e in tücc i alter dialet catalan di isul. A l'è un dialett derivaa di parlad catalan centraj, e che l'è rivaa in de l'isula dopu di emigraziun e culunizasiun di gent de la Penisula Iberega. Intra i sò diferenz carateristigh a gh'hinn:
El Pader Noster in Majurchin
Pare nostre, que estau en el cel, sigui santificat el vostre nom. Véngui a nosaltres el vostre regne, es faci la vostra voluntat, aixi a la terra com es fa en el cel. El nostre pa de cada dia donau-nos el dia d'avui, i perdonau les nostres culpes, aixi com nosaltres perdonam els nostres deutors. I no permeteu que nosaltres caiguem a la temptació, ans alliberau-nos de qualsevol mal, amen. (vardii chì)
Vial Fulvi Test
A l'è stad fad su in tra i agn 20 e 30 del secol quell de vint, in d'un'area che prima l'era coltivada, inscì de dàgh a Milan 'na strada alternativa per el caploeugh briantee oltra al vial Monscia. Per fàll gh'hann havud de quatà un bell toch del Seves, roba che l'è andada inanz fina ai agn '60. A l'è fad, in tra Milan e Sest, de do carrensge a sens unegh centrai, do corsie per el tram e du contraviai pussee piscinit, menter a Cinisell gh'è do carrensge partide de 'n spazzi alberad.
Ghe passen sora i tram 5, 7 e 31 de la Red di tram de Milan e sota gh'è la linia M5 de la metropolitana milanesa, cont i stazzion de Bignami, Ponal, Bicoca, Cà Granda e Istria che inn sota el vial.
Castlét
Castlet (nom ufizial in italian: Castalèt in Piemuntes; Castelletto sopra Ticino in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de, cunt ona superfis de 0 km² e ona densità de popolaziun de 0 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Burgh Tisin, Cümiaagh, Drumlét, Vorasecca (VA), Sest (VA), Somma (VA), Varal.
El paes l'è sitüaa tra el Lagh Magiur e 'l fiüm Tisin, al cunfin cun la Pruvincia de Vares (cumün de Vuraseca e de Sest).
Esempi del dialett de Castelet
Gh'eva un om ch'a gh'ha 'vü dü fiöai. E 'l püssee giuvan di düa gh'ha dii a sö padar: “O pà, dem la méa part da sustanza ch'a ma tucami!” e lü gh'ha gh'ha dai ognantün la sö part. Da lì a poch dì 'l püssee giuvan l'ha fai sü tütcoass e l'è nai via in d'un paies luntan; e là l'ha fai fora tüt la sö roba a füria da stà legar.<bR> Quand lü l'ha 'vü cunsümà tüt al sö, gh'è nii 'na caristia in cul paies là, e lü l'ha cumenzà a 'vègh büsögn. L'è nai e s'è miss in cà da vün da cul paies. E lü l'ha mandà 'n d'un sö sit fora a cüraa i purscèai. Gh'ava voja da fà 'na pel da giand da rura, da chii ca mangiavan i pursceai, e nüssün gh'an dava. Lü gh'ha pensà sü e l'ha dii: “Quant sarvitùa in la cà dal mè pà gh'hann pan fin ca vóran e mì chilò crepi da fam! Tojaroo sü e naroo a cà dal mè pà e ga disaroo: O pà, mì hoo tratà mal cuntra dal Signuar e cuntra da vüa; Adess già mi miriti pü ca m'abian da di vöst fiöa; vü tignìm cume vün di vöst sarvitùa.” L'ha toj sü e l'è nai da sö padar. E 'ntant che lü l'eva amò da luntan, al sö pà l'ha vist e gh'è nii cumparsiun, gh'è curz incuntra, ga s'ha bütà al cöl e l'ha basà sü. Al sò fiöa gh'ha dii: “O pà, mì hoo trataa mal cuntra dal Signuar e cuntra da vüa. Adess già mì miriti pü ca m'abian da di vöst fiöa”. E 'l sö pà gh'ha dii ai sö sarvitùa: “Vialt tiree fora in pressa 'l vistii ca var püssee e vistìl e mitìgh un anel in sül dìad e i scarp in di pè; Portee fora 'l videl da grassa e mazzél e mangium e fum 'na ligria. Parchè 'sto mè fiö chì l'eva móart e l'è turnà nì vìav; s'eva pèarz e l'uman truvaa.” E s'hinn miss adree a mangià. In 'sto temp al prim fiö a l'eva e in dal turnà indree, intant ca sa fava tach a cà, l'ha sintì a sunaa e a balaa. L'ha dumandà a vün di sarvitùa par fàss dìa cuss l'eva 'sta roba. E lü gh'ha dii: “Gh'è nii a cà 'l tö fradel e 'l tö pà, parchè l'ha turnà a vègal, l'ha mazzà 'l videl da grassa”. Lü l'è nai in besta e 'l voreva mia nà 'n cà. Al sö pà l'è nii fora e s'è miss a pregàl. Ma lü l'ha rispondü e gh'ha dii a sö padar: “Vardee lì, l'è già tanti ann che mì va sarvissi e hoo sempar fai cul che vü ma cumandevas da faa, ma vü m'avii mai dai un cravet da staa legar cum i mé amìas”. Ma parchè l'è nii a cà 'sto vöst fiö chì, ch'l'ha fai fora tüt la sö roba cum i pland, vü hii mazzà 'l videl da grassa”. Ma lü gh'ha dii: “Tì 't see sempar inséma a mì, e tüt la mé roba l'è tua; Ma ga nava propri stà legar e vess cuntéant, parchè 'sto tö fradel chì l'eva móart e l'è turnà in vìav, s'eva pèarz e l'uman truvà”. (Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, 1878).
Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castlét l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Alba Adriatica
Alba Adriatica l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 10.374 abitàncc, 'na superfìce de 9 km² e 'na densità de 1153 ab./km². El cunfìna coi cümü de Colonnella, Corropoli, Martinsicuro, Tortoreto.
Karád
a l'è un comun del Distret de Fonyód, cont una popolazzion de abitant.
Pagina principala/NOL
{| style="margin-top:10px; background:none;"
Joncels
Joncels l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lunas, del circondàre (arrondissement) de Lodève e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 46.24 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 290 méter a 'na altèsa màsima de 835 méter söl leèl del mar.