cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ladin Standard
I reasiù de la politica
De fati trì mis dòpo la püblicasiù del Dizionar dl Ladin Standard e quàter mis dòpo la püblicasiù de la Gramatica dl Ladin Standard la giünta de la Pruìnsa de Bolsà del 27 de Zenér del 2003 l’à decidìt de dàga öna regolàda a la manéra de dovrà la lèngua ladina ‘n di öfèse püblici e ‘n di docümèncc üficiài. La Pruìnsa l’à stabilìt che i manére de parlà Ladì che la Pruìnsa de Bolsà la ricognòs i è dè, ‘l Gardenés e ‘l Badiòt, e che i scöle e i öfèse de l’aministrasiù che i è ‘n Ladinia i gh’avrà de dovrà ‘l Ladì de la propria al, menimà i öfése de Bolsà i gh’avrà de preparàs a tradüs i docümèncc ‘n Gardenés e ‘n Badiòt.
Ezèmpe de standardasiù
I ezèmpe i è stacc ciapàcc dal Dizionar dl Ladin Standard, 2002:
Referense
Belardi Walter, 2005, Breve storia della lingua e della letteratura ladina, Istitut ladin "Micurà de Rü" - San Martin de Tor.
Riedering
Riedering l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rosenheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 37.94 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Riedering el se tróa a 'na altèsa de 493 méter sura 'l leèl del mar.
Stimigliano
Stimigliano l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Rieti. El g'ha presapóch 1.786 abitàncc, 'na superfìce de 11 km² e 'na densità de 162 ab./km². El cunfìna coi cümü de Collevecchio, Forano, Ponzano Romano (RM), Sant'Oreste (RM), Tarano.
Rancaa
Rancaa (Rancate) l'è ona frazzion del comun brianzoeu de Triugg. El paes el se troeuva a nord del center comunal. La soa gesa l'è stada fada in del 1606 e la gh'ha di afresch de l'Andrea Pian.
قطر.
قطر. a l'è el domini de prim nivell nazzional internazzionalizzad de
Saccharomyces carlsbergensis
Saccharomyces carlsbergensis, cunusìt apò col nòm de Saccharomyces pastorianus, l'è 'n leàt dopràt per fà la bìra denuminàda lager, a bàsa fermentasiù.
Chèsto tìpo de leàt l'è stat scuprìt e analizàt per la prìma ólta del micòlogo Emil Christian Hansen, che 'l lauràa per la fàbrica de bìra de la Carlsberg e de chèsta gh'è stat ciapàt el nòm specìfich per el microorganìsm.
Vàrda apò
Saccharomyces cerevisiae, el tipo de leàt che se dopèra per le bìre de tìpo ale.
Utiel
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Siebenhirten (metropolitana de Vienna)
a l'è una stazzion de la linia U6 de la metropolitana de Vienna, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Lagünd
Lagünd (tudesch: Algund, talian: Lagundo) l'è un cumün in Südtirol che'l se tröa assee tacaa a Meran.
El sit püssee famus l'è la fraziun de Furesta (Tudesch: Forst, Talian: Foresta) indua la se tröa la Biraría Forst (Brauerei Forst AG) che l'è vöna di püssée grand biraríi de l'Italia intrega.
Lagünd la gh'ha ses fraziun: Ríáa de la Scender (tudesch: Aschbach, Talian: Riolagundo) che l'è la fraziun püssee pupulusa; la giamò numendada Furesta (tudesch: Forst, talian: Foresta); Plar de Mezz (tudesch: Mitterplars, talian: Plars di Mezzo), Runsgín (tudesch: Mühlbach, talian: Riomolino); Plar de Sura (tudesch: Oberplars, talian: Plars di Sopra); e Pantana de Vell (tudesch: Vellau, talian: Velloi).
Saint-Bernard (FR-01)
Saint-Bernard l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Trévoux, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 3.15 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 167 méter a 'na altèsa màsima de 198 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Bernard l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Alpirsbach
Alpirsbach l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Freudenstadt. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 64.55 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Metropolitanin del Campidoeuj di Stat Unii
El Metropolitanin del Campidoeuj di Stat Unii a l'è 'n sistema de trii people mover che connetten el Campidoeuj di Stat Unii ai offizi de la Cambra e del Senad. El primm sistema a l'è in pee dal 1903, in del 1965 a l'è giontada 'na monorodaja al servizzi del Senad, che in del 1982 a l'è estenduda e in del 1993 sostitiuda de 'n treno automatich. El sistema de la Cambra a l'è ancamò manual.
Alpirsbach
Alpirsbach la se tróa a 'na altèsa de 441 méter sura 'l leèl del mar.
Metropolitanin del Campidoeuj di Stat Unii
A l'è doperada soratutt per permett ai parlamentar de spostàss pussee a la svelta di sò offizi e senza passà pussee de 'na voeulta i controj de sigurezza: In di votazion a l'è reservada a lor, menter in di alter period anca i ospit autorizzaa poden viaggiàgh scortaa.
Světice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-východ.
Marmolada
thumb|right|Ol giasér de la Marmolàda thumb|right|Ol panorama da la sìma de la Marmolàda: se èt ol Saslónch 'l Saspiàt e 'l Sèla thumb|right|La Marmolàda ésta da Malga Ciapela
La Marmolada (Marmoleda ‘n ladì) l’è ü mut, o per ès piö precìs l’è ün insèma de mucc, de pónte e de crèste, che i se tróa tra la pruìnsa de Trènt e la pruìnsa de Belü. La Marmolàda, co i 3.343 méter söl lièl del mar de la Pónta Penia, l’è la sìma piö ólta di Dolomìti e fò sura l’a gh’à ‘l giasér piö grant di Dolomìti: pròpe per chèste sò particolarità l’è suernominàda “la regina di Dolomìti”. Ol giasér ‘l se tróa a roèrs, cioè de la banda a mut (nòrt) e apéna sóta ‘l giasér l' se tróa 'l pas Fedaia e ‘l lach Fedaia che i sepàra la Al de Fasa che l’è ‘n pruìnsa de Trènt da la Al Petorina che l’è ‘n pruìnsa de Belü ‘n Vèneto.
Per scià
Per scià sö la Marmolàda gh’è de ciapà trè fünivìe che, öna dré l’ótra, i part da Malga Ciapela (1.446 m.) e i rìa sö ‘nfina a Pónta Ròca a 3.269 méter. Fina a la fì del sécol XX s’pödìa rià sö ‘nsìma pò a partì dal Fedàia e s’pödìa scià pò töt l’estàt.
I prim a rià sö ‘n sìma
I prim a rià sö ‘n sìma a la Marmolàda i è stacc ol 28 de Setèmber del 1864 ol grant iscaladùr aüstrìaco Paul Grohmann e dò güide de Cortìna, ‘l Angelo Dimai e ‘l Fulgenzio Dimai. Chès-ce trì scaladùr i è pasàcc da la banda a roèrs, ‘ndóe gh’è ‘l giasér, menimà ‘l versànt piö periculùs e complicàt de scalà l’è chèl metìt a mesdé, ‘ndóe i pàsa i funivìe e ‘ndóe gh’è öna parét de préda de quàze 1.000 méter de dislièl.
Vollèges
Vollèges a l'è un cumün svizzer del distret de Entremont, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.9 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Vollèges al se tröva a una altitüden de 843 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bagnes, Bovernier, Charrat, Martigny, Saxon, Sembrancher.
Strada statal 27 (Lussemborgh)
La  a l'è 'na strada statal del Lussemborgh.
Costituzion di Stat Unii
La Costituzion di Stat Unii a l'è la suprema font del dirizz in di Stat Unii. Entrada in vigor in del 1789, l'ha sostituii i Articoi de la Confederazion e l'ha istituii el poder esecutiv e giudiziari federai. Dividuda in sett articoi a l'è la costituzion pussee curta del mond, la gh'ha 27 emendament: 10 a hinn la Deciarazion di Dirizz, che la stabiliss i dirizz di american.
Bancal
El bancal l'è on arnes che doperen i minoeur in di cav de granii. L'è ona trav fada de legn (de norma de rubina o de frassen) a sezzion retangolar, e che l'è spessa pu o manch 10 cm. I bancai vegnen doperaa in cobbia per spostà o per caregà i blocch de granii, sotta i curli (ciamaa anca cannell), de manera de fài scorr mej.
Hendon Central (metropolitana de Londra)
Hendon Central  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Sinclair Executive
La Sinclair Executive a l'è stada la prima calcolatris elettronica portatil, venduda da la Sinclair Radionics dal 1972 per 79,99 sterlinn.
Variant
In del 1973 la sortiss la Executive Memory, che la costava men, 25 sterlinn, e che la gh'aveva la possibilità de menorizzà di resultaa intermedi.
Sainte-Croix-de-Caderle
Sainte-Croix-de-Caderle l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lasalle, del circondàre (arrondissement) de Vigan e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7.63 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 240 méter a 'na altèsa màsima de 813 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Sainte-Croix-de-Caderle l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Fiera di Primiero
Fiera di Primiero (La Fiera 'ndèla parlàda locàl; Primör en todèsch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 541 abitàncc, 'na süperfìce de   km², per 'na densità de   ab./km². El cunfìna coi cümü de Siror, Tonadico, Transacqua.
Svojetice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-východ.
سوريا.
سوريا. a l'è el domini de prim nivell nazzional internazzionalizzad de la
LSD
right|thumb|300px| Formüla e modèl de la LSD Ol dietilamìde del àcid lizèrcich, piö cognusìt col nòm de LSD o de LSD-25 l'è öna dróga de sìntesi con di efècc psichidèlich che l'è fàcia a partì da i comopòs-cc de la famèa de l'ergolina.
Sécul XVIII
XV secul | XVI secul | XVII secul | XVIII secul | XIX secul | XX secul | XXI secul
Neorealism (letteratura)
El neorealism a l'è 'na correnta letteraria italiana nassuda dopo de la segonda guerra mondiala per la volontà de replicà el realism a la situazion post-bellica italiana.
Žernovice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Prachatice.
Ilk (Ongaria)
a l'è un comun del contea di Szabolcs-Szatmár-Bereg e Distret de Vásárosnamény, cont una popolazzion de abitant.
Villar-Saint-Pancrace
Villar-Saint-Pancrace l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Briançon-Sud, del circondàre (arrondissement) de Briançon e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 42.53 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1160 méter a 'na altèsa màsima de 2903 méter s.l.m.
Bolzott
El bolzott o bolzett l'è on arnes doperaa di minoeur in di cav, per esempi quei de granii. L'è ona mazza doperada per desgrossà i blocch de granii. El gh'ha la massa battenta cont on lato otus e slargaa, e l'olter conegh e con la ponta smussada.
Bundesstraße 22
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Baviera.
Cesa de San Francèsc de Paula (Catona)
La Cesa de San Francèsc de Paula (in italian Chiesa di San Francesco di Paola) l'è una cesa che gh'è in del quarter de Catona, a nòrd de Reggio Calabria.
Storia
La cesa l'è stai custrüìda in del 1629 arènt al Cunvènt d'i Frà Mìnim (abulìd da Napuleòn in del 1809. L'ha patìd dü teremòt, in del 1783 e in del 1908 e l'è stài ricustrüida in del 1928.
Architetüra
La cesa l'è de stìl rumànic, e la g'ha un'entrada lineàr. A sùra del purtòn gh'è un musàic cun San Francesc e un rusòn. El campanil el g'ha un tègg piramidàl.
Predappio
A l'è regordad soratut perchè gh'è nassud el Benito Mussolini, che in del so governo l'ha slargad propi tant la cità, e incoeu l'è miss sota in la Cripta Mussolini del fopon de la cità.
Losacio
a l'è un comun de la provincia de Zamora, cont una popolazzion de abitant.
La Rochette (FR-73)
La Rochette l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de La Rochette, del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 4.66 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 322 méter a 'na altèsa màsima de 807 méter s.l.m.
Valencia
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
Siviriez
Siviriez a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 20.27 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Siviriez al se tröva a una altitüden de 777 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Billens-Hennens, Brenles (VD), Esmonts, Le Flon, Mézières, Romont, Ursy, Vuisternens-devant-Romont.
Souclin
Souclin l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Lagnieu, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 13.19 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 420 méter a 'na altèsa màsima de 1064 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Souclin l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Lesquerde
Lesquerde l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Paul-de-Fenouillet, del circondàre (arrondissement) de Perpignan e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 15.67 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 216 méter a 'na altèsa màsima de 600 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Lesquerde l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Rimsting
Rimsting l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de la Alta Baviera. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Rosenheim. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 20.70 km² e 'ndel el gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
El cümü de Rimsting el se tróa a 'na altèsa de 564 méter sura 'l leèl del mar.
Perfektastraße (metropolitana de Vienna)
a l'è una stazzion de la linia U6 de la metropolitana de Vienna, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Hugo Chavez
"Somos Obreros, somos Chavistas y decimos viva la Venezuela Socialista!!!!!!"
Hugo Rafael Chávez Frías [] (* 28. Lüj 1954 a Sabaneta; † 5. Mars 2013 a Caracas ) l'è staa un pulitegh e statista venezuelan. Del 1999 fin a la mort in del Mars del 2013 l'è staa el premier del Venezuela indua l'ha traa inans una mota de refùrm a faùr de la gent cumün, di pòer, di tusànn e di Indios.
A l'è staa anca 'l leader del partii pulitegh ciamaa Muiment Quinta Repübliga del di de la sua fundassiun in del 1997 finn al 2007, quand che l'è vegnüü vün cunt una mota de partii de la senistra venezuelana, e l'ha daa vita al Partii Suzialista Ünii Venezuelan (PSUV), che lü medèm l'ha guidaa finn al di de la sua mort. Cunt la sua pulitega pragmatega incentrada in sü la figüra del Simón Bolívar e 'n sü l'ideja d'un' Ameriga Latina ünida cuntra l'upressiun statünitensa, l'ha faa cünt de giuntà insèma Cumünism, Suzialism e Fee Cristiana in quèl che l'è staa ciamaa 'l Suzialism del vintünesem secul. Cunt el trà inàns refurm suziaj e pulitegh cumpagn de partezipassiun pulitega slargáda a tücc (el l'ha traa via l'inscii ciamada "tassa de la gabina eluturala", inscí che tücc poden vudà, anch i puarít, e minga dumà i sciurèt), nassiunalizzassiun di ressurs natüraj del paes, che la rendüü pussibel pumpà danee in de l'istrüssiun e la sanidaa püblega, l'è staa bun de utignì giüstizia e standard de vita ben püsee volt in gran toch del paes. Segund i Nassiun Ünii ("ONU"), dürant ij agn de la presidensa del Chávez, la qualidaa de la vita di Venezuelan l'è 'ndada sü d'un bel toch, e 'l nivèl de puertaa l'è 'ndaa sgiò del 48,6 percent in del 2002 al 29,5 percent in del 2011.
Pass del Murett
El Pass del Murett (italian: Passo del Muretto; todesch: Murettopass; latin: Mons Malencus) l'è on giov de montagna in sui Alp Retegh che 'l mena de la Svizzera a l'Italia. El se troeuva a 2.562 meter d'altezza, e 'l liga insema la Val Malench con la Val Bregaja. De là se pò rivà anch al Pass de la Maloeuggia, e donca a l'Engadina.
Art
right|thumb|lat=|280px|Particolar de [[La Gioconda]] L'art, en del sò significad pussee largh, la tœul denter ogna atività umana — esercitada de un om sol o de un grœup — che, con l'usanza de soluzzion tecniche, bravura, talencc personai e spertisia guadagnada col studi e l'esperienza, la porta a de le forme creative de espression estetica. En de la sò acezzion moderna, l'art l'è ligada a la capacità de trasmeter emozzion, inscé, le espression artistiche, anch siben che le ponte a trasmeter dei messagg, le constituiss mia un lenguagg ver e propri, perchè le gh'ha mia un codes inequivocabil condividid de tœucc i fruidor, ma al contrari le ven enterpretade de ogna soget a la sò fosgia.
L'art la pœul vesser considerada an'pò a sota l'aspet de una profession de tradizzion antica esercitada con l'osservanza de cercc canen codificacc col temp. En chesto sens, le profession artisanale — cioè chelle che se referiss a l'artisanad — le riva sœu de spess an'mò al Medioev, quand che le s'è desvilupade come atività specializade e chei che fava un mester i s'è reunicc en de le corporazzion. Ogna art la gh'haviva una sò tradizzion, e i sò concecc i vegniva meticc sgiò en d'una regola de l'art, a la qual ogna artier el gh'haviva de tegnìss.
Evoluzzion storica del concet de art
Antighita: sanscrit Ṛta (orden), Lati: Ars, Grech: Τέχνη l'indica la capacità dei omen de fà sœu i ogecc. La capacità la sta en de la conossenza de le regole. chell che i se nintindives per "art" i antigh se pœul capìll se se pensa a le nœuv muse che le protesgiva e personificava le arcc. En de la lista, endove che manca le arcc figurtive compagne de la pitura e la scultura, envece ven representad soratœut le arcc del spetacol: la danza, la tragedia e la comedia, la mimica, le sorte diferente de poesia, che en de l'antichita, an'pò a quand che l'era scrivida, l'era destinada prim de tœut a vesser declamada o cantada: epica, amorosa e lirica. Desorapiœù, en de le arcc gh'era denter an'pò dò dissipline che al dé d'encœu i è considerade scienze: la storia e l'Astronomia.
Col elenesim s'è inviad a fà le classificazzion, e le arcc i è stade dividide en cumœune e liberai, a segonda che per esercitàlele ghe vuless un sforz fisich o entelletual.
En del Medioevo s'è inviad a revalutà le arcc cumœune, che le vegnarà ciamade mecaniche, me le seghetarà a havìga un ranch inferior respet a le arcc liberai. De le arcc mecaniche ghe n'era stad lassad fò diverse de chelle che noter encœu considerom "belle arcc", compagn de la pitura e la scultura. Le arcc liberai e mecaniche i era stade rudide al nœumer de set e, en mez a chelle che domandava sforz fisich, gh'era denter apena le arcc che le migliorava la vita de l'om, che le je nutriva, che le je reparava de le entemperie, cioè le arcc considerade utii. Se conoss de cheste arcc mecaniche medievai dò liste de riferiment: chelle de l'Ugo de san Vitor e del Rodulf de Longh Camp.
En del 1735 el Baumgarten l'enventa la parolla estetica e el la dopera per la prima volta en de la sò tesi de laurea. En del 1750 el publica en sagg col titol de Æsthetica.
El Charles Batteox en del 1746 el defeniss, en del sò liber Le belle arc rudide a un prencipi unich, el sistema de le belle arcc, e l'indica cinch arcc en sens propri — la pitura, la scultura, la poesia, la musica, la danza — ensema a le quale el metiva denter an'pò dò arcc relazzionade - l'eloquenza e l'architetura - che le gh'haviva el carater cumun de l'imitazzion de la realtà col proposet de creà ogecc bei.
De la fin del secol XVIII invia le prime crisi del concet de "bell" e de art. Gh'era dree a nasser de le forme nœuve de espression compagne de la fotografia, l’architetura endustrial, l’ogetistica per la àa, e bisognava fàlle stand denter en del concet de art.
See
El gh'ha 0 abitant (dato del ) e ona superfis de 0 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
Art
Evoluzzion storica del concet de art
Inscé en del Nœuv-cent s'è bandonad l'idea de una definizzion che tegniva denter art e œuvre d'art. La parola "art" la deventa un concet devert, endove che ghe va denter tœute le definizzion possibile de art.
See
El sò codes statistegh l'è 70623.
Academia di Trasformaa
L'Academia di Trasformaa a l'è stada 'n academia milanesa de lengua toscana verta in del 1743. Gh'even la soa sed al Palazz Imbonaa, donaa del conservator perpetov Isepp Maria Imbonaa. N'han tolt part el Giusepp Parin, el Domenegh Balestree, el Peder Verri - che poeu l'ha fondaa l'Academia di Pugn -, el Giusepp Barrett, el Carl'Antoni Tanz e 'l Giusepp Cerin.
Art
Evoluzzion storica del concet de art
L'architetura nœuva la gh'ha de vesser el segn de renovament cultural e social, per chesto se va vers una omogeneità dei carater de la costruzzion architetonica nœuva, se stabeliss en carater nœuv, en “stil moderen”.
Quand che de l'entusiasem per el progress endustrial el passa a la conossenza de la trasformazzion che agiss en de le struture de la vita e de la società, entoren al 1910, en del “Modernesim”, se forma de le “avanguardie” artistiche che le gh'ha l'obietiv de cambià le modalità e le finalità de l’art.
En del mond, giœuna de la capitai principai de l'art de sigur l'è Fiorenza, che la gh'ha la pussee granda concentrazzion al mond de œuvre d'art en proporzion a la sò enstension.
Tisin (fiüm)
"E Tisin al porta via, pian pianin, in s’la curent, Tüt i cà d’la me Pavia ch'a s disolvan in tal gnent."
- Canto Radìs, Ticinn Canntal
El Tisin o Tesin (alter parnunzi: [ta'ziŋ] a Bidree e Osch, [ta'ʒiɲ] a Iragna, Ludrin e Biasca, [al tsik] o [dziŋ] a Gajaa, [ul ti'zeŋ] a Dairagh, [ul ti'zɛ̃ː] a Bienaa; italian: Ticino; tudesch e frances: Tessin; latin: Ticinus; spagnö Tesino) l'è un fiüm de la Svizzera e de l'Italia del nord; el quata un basin de 7.230 km². El toch che 'l passa in mez a Pavia l'è ciamaa anca Canal in la tradiziun lucal, menter in certi zonn de la Leventina l'è ciamaa la Fim. El nass arent al Pass de la Nuvena, al cunfin tra 'l Cantun Tisin e la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula, dopu de che 'l traversa la Val Bidree, la Val Leventina e 'l Pian de Magadin prima de bütàss in del Lagh Magiur. Ne vegn föra a Sest e 'l cur in direziun süd-est marcand el cunfin Lumbardia-Piemunt; arent a Pavia (4 km inver val) el cunflüiss in del Po, dopu 248 km de curs, cunt una purtada media anüal de 350 m³/s (che ne fan el püssee rich de aqua tra i aflüent del Po).
El fiüm al gh'a granda impurtanza ecunomica; in Svizera l'è duperaa per fà 'ndà i centrai idrueletrich, inveci in Italia l'è duperaa per irigaziun de la pianüra padana (el Navili Grand el part dal Tisin). L'ambient natüral del fiüm l'è, al cuntrari de quasi tücc i fiüm italian, ben tegnüü: i sò spund italiann a hin prutegiüü da dü parch natürai regiunai (Parch natüral de la val del Tisin, quel lumbard e quel piemuntes) cunt una süperfis tutala de püssee de 97.000 ha, che ne fan l'area natürala de fimm püssee granda in Europa.
Un temp gh'era püssee gent 'ntal fiüm: lavandère, giarö e barchirö i fevan i lur mestè tüt i dì. Pisine ghe n'eran mia, e d'estàa s'feva l'bagn. Quei ca van adess i ciaman tisinatt, een poch e matt.
Hanga Roa
Hanga Roa (in lengua rapanui, o ben zoca granda, in spagnoeul Bahía Larga) a l'è la capital e unega cità de l'Isola de Pasqua, in Cile e la se troeuva in de la part sud-ocidentala de l'isola. Segond i dat del 2002, a inn present 3,304 abitant e representen pussee del 87% de la popolazzion de l'isola.
Geografia
miniatura|La gesa catolega El coeur de la citadina a l'è costituid da la so via principala, l'Avenida Policarpo Toro (Avenida Atamu Tekena), indova che se troeuven negozzi, albergh, restorant e l'unega farmazzia de l'isola. In del center de Hanga Roa sorgen el musee de l'isola e la gesa catolega, che la fa sia de sit de retroeuv spiritual che de sala riunion per la citadinanza. Con la vegnuda de l'internet e el mejorament di servizzi de comunegazzion fad su del govern cilen, in di ultem agn inn stad dervid divers internet cafè e l'è stad rendud disponibel fin un bancomat.
L'aeroport de Hanga Roa, el Mataveri International Airport, a l'è servid de la compagnia de bandera cilena LAN, che l'ofriss sgol diret per Santiago del Cile e per Papeete in su l'isola de Tahiti.
Salud
miniatura|El noeuv ospedal de Hanga Roa Un noeuv ospedal a l'è stad dervid in del 2013, al post de vun pussee vegg donad in di agn 70 di Stad Unid d'Amerega. L'ospedal el gh'ha una capacità de 16 lecc. It is the only strutura sanitaria in su l'isola.
Istruzzion
In tra i diverse scoeule el gh'è el Colegio Lorenzo Baeza Vega, che l'ofriss istruzzion primaria con focus in su l'insegnament de la coltura tradizzionala e de la lengua rapanui, e el Liceo Aldea Educativa, che l'ofriss qualifegazzion in di aree di studi umanistegh, turism e agricoltura.
Patrass
thumb|Patrass vista de la soa fortezza Patrass (Pátra in grech; Pátrai in grech antich; Patræ in latin; Patrasso in italian; Patras in vari lengov europei; Balyabarda in turch stòrich) a l'èla terza città pussee granda de la Grecia (dòpo Atene e Salonicch). A l'è 'l capploeugh de la prefettura de l'Acaia (region de la Grecia Occidental).
Patrass l'è vun di pòrt pussee important de la Grecia, destinazion de la maggior part di traghett che vegnen del Mediterrani occidental in direzion de la nazion elleniga. L'è situada in del nòrd-òvest del Peloponnes, in sul Golf de Corint e dinanz a la còsta de la Grecia continental. A Patrass, in de la gesa che la gh'è stada dedicada a lù, se troeuven i òss del Sant Andrea.
Scandriglia
Scandriglia l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Rieti. El g'ha presapóch 2.379 abitàncc, 'na superfìce de 63 km² e 'na densità de 38 ab./km². El cunfìna coi cümü de Licenza (RM), Monteflavio (RM), Montorio Romano (RM), Nerola (RM), Orvinio, Percile (RM), Poggio Moiano, Poggio Nativo, Pozzaglia Sabina.
Giuann Capitel Vün
Giuàn
La Parola del nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess in del nost parlà Insübregh del didincö.
Capitel Vün
1 In Prenzipi gh'eva l'eterna Parola del Signur: el Crist. 2 Lü l'eva semper cunt el Signur e ingüal al Signur. 3 L'è staa faa tüsscoss insema a Lü. Senza de Lü l'è staa faa nagot. 4 De Lü vegn la vita e la sua vita l'è la Lüs de tücc i omen e tüt i donn. 5 Lü l'è la Lüs che la sberlüscia in del fusch, e 'l fusch cuntra chela Lüs chi 'l po propi fà nagot. 6 El Signur l'ha menaa un trumbetee: 'l Giuann Batísta. 7 El Giuann Batísta 'l gh'ha de spantegà la nöa che 'l Crist l'è la Lüs e l'è dree a 'gnì. 8 El Giuann medem l'eva minga la Lüs, nè. L'eva dumà quel che'l prepara la gent a la Lüs che l'è dree a 'gnì. 9 El Crist l'è la vera Lüs che la sberlüscia in del mund. 10 Però, anca se Lü l'eva vivüü intra la gent e 'l mund l'eva vedüü 'l so laurà, la gent l'ha minga capii chilè che Lü de buen l'eva.
11 Lü l'e 'gnüü in del mund, ma la gent l'ha minga vursüü. 12 Però a quij che l'hann vursüü e in Lü gh'hann credüü, el Crist 'l gh'ha daa 'l driss de vess bagaj del Signur. 13 E lur hinn minga devegnüü bagaj del Signur perchè pertucaven a quist u quel popul, e gnanca grazzia a estraziun u nassida. Chela nöa vita chi lur ghe l'ha daa 'l Signur medem. 14 '''El Bagaj del Signur l'è devegnüü om e l'ha vivüü chinscí intra nüm omen. Nüm medem em vedüü la sua Gloria divina, na Gloria che'l Signur 'l da dumà al so ünegh bagaj. El Crist ‚ n'ha faa vedè la Gloria e l'Amur del Signur.'''
15 Cunt una vus che vün la po minga sentì no 'l Giuann l'ha nünziaa 'l Crist. “L'è chess chi quell che mi v'huu nünziaa quand che v'huu di “'l 'gnaraa Vün che l'è ben püssee fort de mi. Già che Lü l'eva giamò chi inanz che mi sera nassüü". 16 Semper 'l n'haa daa 'l so Amur divin. 17 Cunt 'l Musè 'l Signur 'l n'ha daa i legg. Ma cunt 'l Crist 'l Signur 'l n'ha daa 'l so Amur redentur. 18 Nissün l'ha mai vedüü 'l Signur, però 'l so ünegh bagaj, che 'l cugnuss 'l so Pader cumpagn del dedree de la sua man, 'l n'ha faa capii de bun chilè che l'è 'l Signur. 19 Un dí i Giüdee püssee impurtant e fort de Gerüsalem hann menaa del Giuann di so omen a parlagh insema. E gh'hann dii, e gh'hann faa "Seet ti alura 'l Salvadur che 'l Signur 'l n'ha prumetüü?“ 20 Senza gnanca l'umbria d'un dübi 'l Giuann 'l gh'ha respundüü: "No, sunt minga 'l Crist mi! Sunt minga quel che sem tücc dree a specià!“
.台湾
.台湾 a l'è vun di domini de prim nivell nazzional internazzionalizzad de
Giuann Capitel Vün
Capitel Vün
21 E alura gh'ann dumandaa anmò: "Chilè che te seet ti, alura, pövess che te seet l'Elija?“ E anca chi 'l Giuann 'l gh'ha respundüü sübet de no. “Seet ti 'l prufeta numinaa del Mosè". "No!“ 'l respund anmò 'l Giuann. 22 Dinn alura chilè che seet. Sedenò sem 'gnüü chi de fà cusè nüjolter? E ghe disum cusè a quij che n'hann menaa chinscí de ti? 23 E lí 'l Giuann 'l gh'ha dii: “El prufeta Jesaija l'eva giamò dii: mi a sunt la vus che la ciama in del desert. Tree via i prej e i tarej di straa inscí che'l Signur 'l poda 'gnì chi senza fatiga.“ 24 Ij emissari di giüde püssee impurtant de Gerüsalem, che eren Farisee, alura gh'hann dumandaa al Giuann: 25 “Se ti te seet no 'l Crist, te seet no l'Elija, e te seet gnanca 'l prufeta numinaa del Musè, chilè che l'è che 'l t'ha daa 'l permiss de batezzà la gent a ti?" 26 ser. Aber mitten unter euch lebt schon der, auf den wir warten. Ihr kennt ihn nur noch nicht. E alura 'l Giuann 'l ghe fà: mi batezzi dumà cunt l'agua, cara la mia gent, ma intra violter 'l viv giamò quell che nüm tücc specium de na vita. L'è dumà che violter 'l cugnussii mingamò. Dumà quel. 27 Mi sunt dumà chi che speci che 'l crist 'l vegna de mi. Na völta che l'è gnüü de mi, 'l me laurá l'è bel e faa. Ma vardee ben che mi sunt gnanca dign de tragh via i scarp a Lü, nè, paragunaa a Lü mi a sunt propi nissün.
Senohraby
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-východ.
Eroìna
right|300px|thumb|La fórmula de la eroìna right|300px|thumb|La strütùra de la eroìna
Bolzon (ciod)
El bolzon (in del dialett de Vlesg: [bul'tsoŋ]) l'è on tipo de ciod. El gh'ha ona capella bombada, e l'è doperaa per sarrà su i isolant de legn.
Giuann Capitel Vün
Capitel Vün
28 Chela ciciarada chi l'hann fada in sü l'oltra ria del fiüm Giurdan, in d'un sit ciamaa Betania indua 'l Giuann l'eva dree a batezzà la gent. 29 El dí daspö el Crist 'l ria al Giurdan. E alura 'l Giuann 'l se met a vusà: "Vardee gent, vardee chi l'agnö del Signur che 'l vegn a trà via i pecaa del mund".30 Chess chi l'è quell che mi v'huu nünziaa quand che v'huu dii: “El 'gnaraa vün che l'eva giamò chi inanz de mi e che l'è ben püssee important e fort de mi" 31 Anca mi a'l cugnusseva no prima. Ma già che la gent la gh'ha de vess preparada, mi sunt chi che batezzi cunt l'agua. 32 E pö 'l Giuann l'è ndaa inanz a dì: "Mi huu vedüü 'l Spiret del Signur crudaa giò in sü'l so cuu cumpagn d'un piviun“ 33 "Anca mi a'l cugnusseva no prima." 'l dis anmò 'l Giuann, “Però 'l Signur che'l m'haa dii inscí de batezzà la gent cunt l'agua, 'l m'haa anca dii quist: “Quand che ti te vedet 'l Spiret Sant che'l croda giò in sül cuu de vün, te seet che chel lí l'è quell che'l batezzaraa cunt 'l Spiret Sant." 34 E già che mi huu vedüü propi inscí, podi div, senza gnanch un dübi, che chess chi l'è 'l Bagaj del Signur. 35 El dí daspö 'l Giuann Batista e düü di so dissepuj eren anmò in de l'istess sit quand che'l Jesüss 'l vegn anmò lí. 36 Alura 'l Giuann l'haa puntaa 'l did in sü de Lü e l'ha dii: "Vardee, vardee chi l'Agnö del Signur“ 37 Quand chi düü dissepuj del Giuann hann sentüü inscí hann tacaa sü ad andagh adree al Jesüss. 38 Alura 'l Jesüss 'l se gira e 'l ghe fà: “Sa l'è che sii dree a sercà violter düü?" E lur gh'hann respundüü:: “Signur, indua l'è che te seet de cà ti?"
Eroìna
L'eroìna l'è öna dróga opiàcea e l'è ü derivàt de la morfina che la vé ricàada dal papàer de òpio o Papaver somniferum. Ol prensépe atìf de chèsta dróga l'è la diacetilmorfina (3,6 - diacetil).
Giuann Capitel Vün
Capitel Vün
39 "Vegnii insema a mi e vedareet ben indua l'è che mi gh'huu la mia cà“ 'l gh'haa dii 'l Jesüss. L'eva i quater del pomezzdí quand che i düü hinn andaa cunt el Crist e insema a Lü gh'hinn remagnüü finn a la sira. 40 Vün di düü l'eva l'Andreja, el fradel del Simun Peder. 41 De lí a poch l'Andreja l'ha vedüü 'l so fradel Simun e'l gh'ha dii tüt cuntent: "Em truaa 'l Crist, 'l Redentur che'l Signur 'l n'ha semper prumetüü!“ 42 Pö l'Andreja l'ha purtaa 'l so fradel Simun del Jesüss, e quand che l'ha vedüü 'l Crist 'l gh'ha dii “Ti te seet 'l Simun, bagaj del Giuann (ma minga 'l Batista, nè). Ti te se ciamareet Chephas (che in Aramaich 'l vör dì sia Peder che Preja) " 43 Quand che'l dí daspö 'l Crist l'eva dree a 'ndà in Galileja, in sü la via, l'ha incuntraa 'l Filíp e'l gh'ha dii “Ue, ti, vegn cunt mi!" 44 El Fillíp, l'eva anca lü de Betsaida propi cuma l'Andreja e 'l Peder.
Stazion de Morengh-Barian
La Stazion de Morengh-Barian l'è 'na stazion ferroviaria regionala de la Lombardia sita in la città de. L'è in la ligna e l'è collegada ai stazion de.
Alensà
Alensà, (en Italià: Valenzano) l'è 'na frasiù del cümü de Pasirà, en pruvìncia de Brèsa. La g'ha de méno de 'n sentenér de abitàncc e la se tróa a 210 méter süra del leèl del mar, endèla regiù geogràfica ciamàda Franciacürta.
Se pènsa che la pöde véser stàda 'l cèntro abitàt piö antìch entra chèi del cümü de Pasirà e aisebé che adès l'è abitàda de póche donzéne de abitàncc endèi sècoi pasàcc l'è stàda cümü autònomo. L'è lüminàda 'ndèl "Estimo Visconteo" del 1385 'ntra i cümü che fàa part de la quàdra de Gösàch. Endèl 1805 el cümü l'è stat suprimìt e Alensà l'è stat agregàt a Camignù e i è nìcc a furma el cümü ciamàt col nòm uficiàl "Camignone con Valenzano". Endèl 1810 el nöf cümü el vé agregàt a Rodènch ma 'ndèl 1816 el tùrna a recuperà la sò autonomìa. Endèl 1928, endèl quàder de la reorganizasiù de le aministrasiù locài, Camignù, con ensèma Alensà, i è stacc agregàcc al cümü de Pasirà.
Ping-O-Tronic
El Ping-O-Tronic (anca Play-O-Tronic) a l'è staa on gioeugh elettronich venduu in Italia dal 1974 de la Zanussi/Sèleco.
Trstěnice (Karlovy Vary)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Karlovy Vary e del distret de Cheb.
Ping-O-Tronic
Play-O-Tronic
In del 1977 a l'è publegada 'n evoluzion ciamada Play-O-Tronic, fada cont on chip singol AY-3-8500.
La gh'aveva dent ses gioeugh, Fusil 1, Fusil 2, Tennis, Football, Pelota a 2 e Pelota a 1, che se scerniven cont on botton in su la console e se giontaven di botton in sui paddle.
Messimy (FR-69)
Messimy l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Vaugneray, del circondàre (arrondissement) de Lione e del dipartimènt del Rodano.
Želnava
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Prachatice.
Messimy (FR-69)
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 11.1 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 257 méter a 'na altèsa màsima de 606 méter söl leèl del mar.
Saint-Bois
Saint-Bois l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Belley, del circondàre (arrondissement) de Belley e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.22 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 301 méter a 'na altèsa màsima de 778 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Bois l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
East Finchley (metropolitana de Londra)
East Finchley  a l'è 'na stazion de la de la metropolitana de Londra, che la serviss.
Interscambi
Fermada del bus
Leonardo Express
Leonardo Express a l'è el servizzi ferroviari che 'l conliga la stazion de Roma Termini a l'Aeroport de Fiumicino.
Storia
El conligament a l'è attivaa el 27 de magg 1990 in occasion di Mondiaj del Folball, in tra l'Aeroport e la stazion de Roma Ostiense, indova che l'è faa su on Air Terminal. El capoligna a l'è faa su cont ona 'na brev linia e la fa perd importanza a la stazion cittadina che in del 2000 la sara. L'affluenza a l'è subit volta, anca per la soppression de 'n autolinia de la COTRAL.
In del 1993 l'Air Terminal a l'è cavaa via, perchè lontan de la stazion e del terminal di taxi e di bus, e 'l capoligna a l'è mittuu a Tiburtina, pocch dopo sostituida de Termini.
Servizzi
El servizzi, classificaa 'me regional velos, l'è cadenzaa ògni 30 menut, cont di pont de 15 in di orari de ponta, del binari 24 de la Stazion Termini. L'è doperaa on biliett special che 'l costa 14€.
El servizzi ferroviari suburban de Roma el gh'ha on servizzi compagn, che però el ferma no a Termini e 'l fa tucc i fermaa regionai, in la linia FL1.
Rotabil
In principi el servizzi a l'éra faa cont di carrozz UIC-X trainaa di locomotiv E.464, in livrea ordinaria finna al dicember 2005, quand che hinn staa mittuu cont ona sò livrea.
Dal 11 de dicember 2011 a hinn staa doperaa i Minuetto, sostituii dal luj 2015 di Jazz in composizion aeroportoala.
Galleria di foto
<Gallery> File:Leonardo express 2008.jpg|Prima livrea del servizzi File:Leonardo express arriving in Fiumicino airport.jpg|Leonardo Express in livrea XMPR File:Ticket Leonardo Express.jpg|Biliett Leonardo Express File:LeonardoExpress2.JPG|Carrozza pilota in livrea XMPR del Leonardo Express File:LeonardoExpress1.JPG|Locomotiva Leonardo Express in livrea XMPR </Gallery>
Dornstetten
Dornstetten l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Freudenstadt. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 24.21 km² e 'ndel la gh'ìa 'na popolasiù de 0 abitàncc.
Dornstetten la se tróa a 'na altèsa de 621 méter sura 'l leèl del mar.
Strada statal 28 (Lussemborgh)
La  a l'è 'na strada statal del Lussemborgh.
Salisano
Salisano l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Rieti. El g'ha presapóch 550 abitàncc, 'na superfìce de 17 km² e 'na densità de 32 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelnuovo di Farfa, Mompeo, Monte San Giovanni in Sabina, Montopoli di Sabina, Poggio Catino, Poggio Mirteto, Roccantica.
Auboranges
Auboranges a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.91 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
Sibřina
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-východ.
Vallada
a l'è un comun de la provincia de Valencia, cont una popolazzion de abitant.
.中国
.中国 a l'è el domini de prim nivell nazzional internazzionalizzad de la
Losacino
a l'è un comun de la provincia de Zamora, cont una popolazzion de abitant.
Faver
Faver l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 816 abitàncc, 'na süperfìce de 9 km², per 'na densità de 91 ab./km². El cunfìna coi cümü de Salorno (BZ), Valda, Segonzano, Cembra.
Sainte-Cécile-d'Andorge
Sainte-Cécile-d'Andorge l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de La Grand-Combe, del circondàre (arrondissement) de Alès e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19.09 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 200 méter a 'na altèsa màsima de 835 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Sainte-Cécile-d'Andorge l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Sulignat
Sulignat l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Châtillon-sur-Chalaronne, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10.8 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 202 méter a 'na altèsa màsima de 278 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Sulignat l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Jack (baboin)
Jack ( ... - 1890) a l'è staa 'n baboin negher, famos per vess staa l'assistent de 'n deviator disabil in Sudafrica.
Storia
Jack a l'era l'animal domestich del deviator James Wide, che 'l eva perduu i gamb durant de 'na manoeuva menter 'l saltava in tra i carrozz. L'era addestraa a menà innanz el sò biroccin e doperà el sistema de segnalament.
I autorità han vert 'n indagin dopo che di passegee han segnalaa 'na simia che la doperava el segnalament arent a Uitenhage e, dòpo 'n bel poo de scetticism, han mittuu a la proeuva Jack che l'ha superaa i proeuv e l'è deventaa offizialment impiegaa, pagaa 20 ghej al dì e mezza bottilia de birra a la settimana. E anca se l'era semper ciocch se retegn che l'abia mai faa error in la soa attività.
In del 1890, dopo 9 agn de lavorà, a l'è mort de tisi.
Montgai
a l'è un comun de la provincia de Lleida, cont una popolazzion de abitant.
Tö sü i sòld e scàpa via
Storia
El film l'è un fàls documentàri che'l cünta sü la vita de Virgil Starkwell, un làder falìd. L'è, praticamènt, tüta la storia de la sò vita, cüntàda sü in d'una versiòn comica asèè.
L'è stài mèss dal' American Film Institute in del' AFI's 100 Years... 100 Laughs (ì 100 film püsè da rìd per l'ann 2000 al 66º pòst).
Pizz Duan
miniatura|drita El Pizz Duan (nomm offizial: Piz Duan; in italian anca Pizzo della Duana) l'è on mont di Alp Retegh. A l'è volt 3.131 meter sora el nivell del mar e 'l se troeuva dent a la Val Bregaja. Di aves de quell pizz chì la nass la Mera (o Maira), el fiumm che 'l traversa la vall Bregaja e che 'l riva fina dent al Lagh de Mezzoeula e poeu a quell de Comm in Italia.
Vitrolles (FR-05)
Vitrolles l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Barcillonnette, del circondàre (arrondissement) de Gap e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14.62 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 545 méter a 'na altèsa màsima de 1455  méter s.l.m.
Roccantica
Roccantica l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Rieti. El g'ha presapóch 631 abitàncc, 'na superfìce de 16 km² e 'na densità de 39 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cantalupo in Sabina, Casperia, Monte San Giovanni in Sabina, Poggio Catino, Rieti, Salisano.
Olivetti P6066
miniatura L'Olivetti P6066 a l'è staa on personal computer faa de la Olivetti 'me evoluzion del P6060, de che 'l se differenziava in prestazion e in del color de la scocca, che l'era bianch lacc. A l'era progetaa del Pier Giorgio Perotto.
On P6060 el podeva deventà on P6066 cont el giontà de 'na quaj scheda elettronica.
Apple II
L'Apple II (stilizzaa sia comé "Apple //" che comé "Apple ][") a l'è stada 'na familia de home computer, vuna di pussee famos e di primm a spantegàss a nivell industrial, venduu dal 1977 al 1993 e per quest a l'è consideraa el computer pussee longev de la storia.
Espansion
A hinn staa faa donca di espansion per fà tuscòss: Comunicà cont di dispositiv, mett i sprite in la grafica, cambià el BASIC o, cont la Microsoft SoftCard, doperà el sistema CP/M, tipich di alter computer.
Software
De bas l'Apple II a l'era venduu domà cont l'interpeter de l'Apple BASIC, cont 'n emulazion a 16 bit de 'na quaj fonzion.
Cont el rivà de la piattaforma per i dischett a l'è staa mittuu anca l'Apple DOS in del 1978.
.ලංකා
.ලංකා a l'è el domini de prim nivell nazzional internazzionalizzad de
Apple II
Software
I sò limitazion han menaa al ProDOS del 1983, che 'l deriva de l'Apple SOS.
Per la programmazion l'era offert l'Apple Pascal e anca la Microsoft SoftCard, che cont on processor Zilog permetteva de doperà el CP/M e i sò software.
Cont el temp el BASIC a l'è staa sostituii de l'Applesoft BASIC, che 'l supportava la virgola mobil.
Applicazion
In su l'Apple II giraven on mugg de applicazion: VisiCalc, el primm foeuj elettronich, l'è staa faa proppi per l'Apple II. Semper per l'offizi gh'eren Apple Writer e AppleWorks, programma che l'ha mittuu per la prima voeulta el concett de scheda in di computer. A gh'eren anca di primordiai GUI, limitaa però de la bassa potenza del processor.
Comé per i alter home computer eren tant i revist che distribuiven listaa de codes.
Apple II Plus
L'Apple II Plus, sortii in del 1979, el beneficia del sbassàss di prezzi di RAM per avènn 48 kB, anca se l'era disponibil cont men RAM.
L'è staa el primm sistema cont l'Applesoft BASIC e a permett el boot direttament di unità a disch e che 'l mett pussee color in la grafica.
Bell & Howell
Anca el lettor di dischett a l'era personalizzaa e venduu de la società.
Bundesstraße 23
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Baviera.
Dado Coletti
El Dado Coletti, (nasüd a Roma, suranom del Riccardo Broccoletti el 27 de avost 1974) l'è un atùr italian de cinema e de teàter.
Apple II
Apple II Europlus e J-Plus
Per l'Europa e l'Australia (Europlus) e 'l Giappon (J-Plus) a hinn sortii di version specifich de l'Apple II.
Quella europea a l'era caratterizzada del bianch-negher del sò segnal PAL, perchè 'l color a l'era assee gramm de implementà respett al NTSC.
Quella giapponesa la integrava l'alfabett Katakana e el gh'ha avuu on success scars, circa 2000 venduu.
Apple IIe
L'Apple IIe a l'è staa faa dopo che la presentazion de l'Apple III, che el gh'ha avuu no el success speraa, i utent suttaven a crompà l'Apple II e donca han deciduu de giornàll, cont l'obietiv de sbassà el cost e volzà la qualità.
A magg 1983 a l'è presentaa donca l'Apple II enhanced (mioraa) che l'è restaa in produzion finna al 1993.
L'Apple IIe el gh'aveva 64 KB de RAM e la possibilità de scriv anca cont i letter minuscol, minga supportaa di version precedent.
Inoltra el primm slot d'espansion a l'era modifegaa, cont la possibilità de mett o 'na grafica pussee bona o pussee RAM.
El gh'ha dò evoluzion: Enhanced IIe del 1985 e Platinum IIe del 1987, cont pussee memoria e potenza grafica, on noeuv design e 'l tastadurin numerich.
Apple IIc
L'Apple IIc a l'è staa venduu dal 1984 'me 'na version compatta de l'Apple II, che per la soa lingerezza la se podeva menà in gir, per esempi de 'na sed d'azienda a 'n altra.
El doperava 'n alter processor, pussee potent ma che 'l scaldava men. A gh'era dent anca el lettor di dischett e on controller per mettén dent 'n alter.
Per espansion gh'eren no i slot classich ma dò port serial. La Apple la vendeva anca di monitor LCD, ma gh'han avuu no success.
A l'è staa el primm computer a supportà la tastadura semplificada Dvorak.
Jánkmajtis
a l'è un comun del contea di Szabolcs-Szatmár-Bereg e Distret de Fehérgyarmat, cont una popolazzion de abitant.
Apple II
Apple IIGS
L'Apple II GS (Graphics and Sound) a l'era 'na macchina desviluppada per lavorà in del settor multimedial, per contrastà i home computer Amiga e Atari ST, assee bon in del compart multimedial.