cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pruvenza-Alp-Costa Azüra
Sudiviziù aministratìva
La regiù de Provence-Alpes-Côte-d'Azur l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Alpes-de-Haute-Provence,  Alpes-Maritimes,  Bouches-du-Rhône,  Hautes-Alpes, Var e  Vaucluse che i ragrùpa 18 circondàre (en fransés: arrondissements) e 963 cümü. La capital de la regiù l'è Marseja.
Bruzzano Zeffirio
Bruzzano Zeffirio l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 1.343 abitàncc, 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 67 ab./km². El cunfìna coi cümü de Africo, Brancaleone, Ferruzzano, Sant'Agata del Bianco, Staiti.
Azille
Azille l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Peyriac-Minervois, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 23.33 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 39 méter a 'na altèsa màsima de 120 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Azille l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Montalto Dora
Montalto Dora (en piemontés: Montàut) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 3.465 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 495 ab./km². El cunfìna coi cümü de Borgofranco d'Ivrea, Chiaverano, Lessolo, Ivrea, Fiorano Canavese.
Sübcungjuunt propi
In teuría di cungjuunt, un sübcungjuunt propi d'un cungjuunt E al è un sübcungjuunt da E distiint da E.
Par esempi {0,1} al è un sübcungjuunt propi da {0,1,2}.
Monteferrante
Monteferrante l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 190 abitàncc, 'na superfìce de 15 km² e 'na densità de 13 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castiglione Messer Marino, Colledimezzo, Montazzoli, Pietraferrazzana, Roio del Sangro, Villa Santa Maria.
Montefiorino
Montefiorino (Muntfiurèin en mudenés) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Mòdena. El g'ha presapóch 2.318 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 45 km², per 'na densità de 52 ab./km².
Stazion de La Pieu
La Stazion de La Pieu a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Montefiorino
El cunfìna coi cümü de Frassinoro, Palagano, Toano (RE), Villa Minozzo (RE).
Stazion de La Pieu
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contratt con la Region Piemont.
Frascarö
Al cunfìna coi comün de Bassignana (AL), Gambaräna, Med, Burgh, La Tur e Valenza (AL).
Matee Capitel Des
Matee
La Parola del nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess in del nost parlà Insübregh del didincö.
Frascarö
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Frascarö l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Matee Capitel Des
Capitel Des
1 E alura 'l Crist l'ha ciamaa i so dudes dissepuj e 'l gh'ha daa 'l pudè de scascià via i spiret cativ e de sanà i malaa. 2 I nom di dudes apostuj hinn: el Simun, ciamaa Peder, e 'l so fradèl Andreja; 'l Jacum, bagaj del Zebedee e 'l so fradèl Giuan, 3 el Filíp, el Tumàs, el bartulomee e'l Matee, 'l Jacum, bagaj de l'Alfee, el Lebee, de la fameja di Tadee, 4 'l Simun de Cana, e 'l Giüda Iscariota, che pö l'ha tradii. 5 Chi dudes omen chi 'l Gesü 'l ij ha menaa in gir de chi e de la e 'l gh'ha cumandaa de andà no in di paes di minga Giüdee, e gnanca in di paes di Samaritàn, 6 ma pütost de andà di ber sperdüü de la cá d'Israel. 7 E diigh inscí che 'l Regn di Cej l'è dree a 'gnì. 8 Sanee i malaa, netee i lebrus, menee i mort ancamò in vita, scascee via i diauj: inscí 'ma v'è staa daa a violter, inscí deegh aj olter. 9 E in di vost scarsel, mettigh ne or, ne argent, e gnanca utun, 10 e purteves adree gnanca na sacocia, e gnanca do camis u un para de scarp, e gnanca un bastun de viag. Perchè un lauradur la sua micheta se la fa sü tücc i di deperlü.
11 Però, quand che riee in d'una citaa u in d'un paes, infurmeves un puu se gh'è un quejvün d'un cert nivel; e restee in la sua cà, finn quand che ciapee sü anmò e vee via. 12 E quand che riee in d'una cà, salüdadela; 13 E se la cà se 'l merida, lassee che la vosta pas la croda sgiò in sü de lee. Se però se'l merida no, la vosta pas la vegnaraa indree de violter. 14 E se vün 'l ve vör no tö in la sua, vee via de chela cà chi e de chela citaa chi e scurlives via la pulver di vost pee. 15 In veridaa, mi a ve disi: in del di del giüdizzi, Sodoma e Gomora gh'avaràn la vita püssee fazil de chela citaa chi.
Poitou-Charentes
La regiù Poitou-Charentes (nòm uficiàl en fransés: Région Poitou-Charentes ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 1,687,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 25,809 km², per 'na densità de 65 ab./km².
Monteodorisio
Monteodorisio l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 2.396 abitàncc, 'na superfìce de 25 km² e 'na densità de 96 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cupello, Furci, Gissi, Pollutri, Scerni, Vasto.
Poitou-Charentes
Sudiviziù aministratìva
La regiù de Poitou-Charentes l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Charente,  Charente-Maritime,  Deux-Sèvres e  Vienne che i ragrùpa 14 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1.464 cümü. La capital de la regiù l'è Poitiers.
Matee Capitel Des
Capitel Des
27 De quel che mi ve disi in del fusch, parleen in de la lüs: e quel che 'l ve vegn süssüraa in d'un urègg, vee a spantegal a tüta vus in scima a un tecc! 28 E ste minga li a vegh pagüra de quij che ve copen el corp, perchè sarann mai bun de cupàv l'anema; l'è mej vegh pagüra de Quel che l'è bun de fav marscì sia 'l corp che l'anema in de l'infern! 29 Vün el crumpa minga düü üsej per un ghel? Mi a ve disi che gnanca vün di düü 'l crudaraa sgiò sensa 'l Vurè del Pader. 30 E vardee ben ch'i cavej che gh'ii in sü la crapa hinn tücc cüntaa. 31 E alura stee minga li a vegh pagüra, che violter sii ben püssee impurtant de tanc üsej metüü insema. 32 Quij che me recugnussen denanz a la gent, mi i recugnussaruu denanz al Pader che l'è in Cel. 33 Ma quij che me refüten denanz a la gent, mi i refütaruu denanz al me Paer che l'è in Cel.
34 Pensee minga che mi sunt vegnüü chi a purta la pas in sü la tera: a sunt minga 'gnüü a purtaa la pas mi, ma 'na spada! 35 Perchè mi sunt vegnüü chi a met el bagaj cuntra 'l pader e la tusa cuntra la mader, e la Schwiegrtochter cuntra la Schwiegermutter! 36 E l'om 'l truaraa i so pesg nemis intra la sua stessa gent. 37 Quij che ghe vören püssee ben al so papaa e a la sua mama che a mi, se meriden minga de vess insem' a mi: quij che ghe vören püssee ben al so bagaj u a la sua tusa che a mi, se meriden minga de vess insem' a mi. 38 E quij che fann no cünt de ciapà sü la sua crus e de 'gním adree, se meriden minga de vess insem' a mi. 39 Quij che tröen la sua vita, la vann a perd, e quij che la perden perchè ghe creden in mi, vann a truàla. 40 Quij che ghe ve slunghen la man, la slunghen a mi, e quij che la slunghen a mi, la slunghen al Quel che 'l m'haa menaa chinscí. 41 Quij che ghe slunghen la man a un prufeta, tuarann una recumpensa digna d'un prufeta; e quij che ghe slunghen la man a un om giüst, tuarann una recumpensa digna d'un om giüst. 42 E quij che ghe darann anca dumà 'na tassa de agua colda de bev a vün di quij fiulít chi per l'ünega resun che l'è un dissepul, bè, mi a ve disi: quist restaramm mai a boca sücia.
Pietraferrazzana
Pietraferrazzana l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 152 abitàncc, 'na superfìce de 4 km² e 'na densità de 38 ab./km². El cunfìna coi cümü de Colledimezzo, Monteferrante, Villa Santa Maria.
Risòtt
El risòtt l'è on piatt tipich italian. El se troeuva in vari version in tutt el paes, anca se l'è pussee mangiaa al nòrd. La caratteristica principala l'è 'l mantegniment de l'amid che quand l'ha finii de coeuss el liga intra de lor i grann del ris, in sü'l fà d'ona crèma.
In de la tradizion de la cusina milanesa in de'l fà el risòtt a la milanesa el se droeuva: la scigolla, el broeud, el zaffran e ona voeulta cossuu el se fa mantecà cont on cicininn de butter.
Derivaa
Al dì d'incoeu, el termen "risottaa" el definiss on piatt cusinaa cont la tecnega del risòtt, ma doperand on alter ingredient de baa, comè per esempi la "pasta risottada ". Alter pitanz a baa de cereai poden vess anca ciamaa "risottaa" comè 'l far risottaa, l'òrz risottaa putost che el forment risottaa.
Risòtt zingher
El risòtt zingher a l'è ona rizetta tradizionala di zingher piemontes. El risott a l'è faa cont ris, formai de vacca semi-stagionaa, spumant succ, acqua, broeud de pollaster, panera da cusina, butter, pever, saa, parmigian. Ona variant a l'è la version al cacao: el cacao se mett on pizzegh a la finn de la cottura e poeu el se fà mantecaa on cicin.
Compagnament consejaa
Ognidun tipo de risott el voeur on divers tipo de vin local e, si come de spess in de la rizetta ghe va dent on spumant, poeu se dopera chell lì per pasteggià.
Badens
Badens l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Capendu, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9.6 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 61 méter a 'na altèsa màsima de 160 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Badens l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Brancaleone
Brancaleone l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 3.861 abitàncc, 'na superfìce de 35 km² e 'na densità de 110 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bruzzano Zeffirio, Palizzi, Staiti.
Stazion de Pee de mulera
La Stazion de Pee de mulera a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contratt con la Region Piemont.
The Simpsons
300px|drita I Simpson (o The Simpsons in ingles) hinn un cartuni animàa creaa in del 1987 dal Matt Groening, un disegnadur american, (anca disegnadur de Futurama). Quand el Groening i ha creaa, eran püsee curt d'incö; düravan dumà tri mignüü, pöö hinn diventaa una serie cunt i puntad pùssée longh da la durada de mezz ura. In america a vann in unda sul canale FOX, in Italia su Italia1 (in dal 1995 al 1997 hinn anca anda' in unda su Telelumbardia) e sül canal FOX de Sky. In dal 2007 hann fa anca un film de success ciamaa "I Simpson - El film".
la Famiglia
El cartuni animàa l'è centraa sora una famiglia de cinch component:
Video
I Simpson a vann a Milàn per publicizàa el film ch'han fa'
Nezbavětice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Plzeň e del distret de Plzeň-město.
Montaldo Torinese
Montaldo Torinese (en piemontés: Montàud) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 589 abitàncc, 'na superfìce de 4 km² e 'na densità de 147 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gassino Torinese, Sciolze, Marentino, Pavarolo, Chieri, Andezeno.
Moncenisio
Moncenisio (en piemontés: Monsnis) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 46 abitàncc, 'na superfìce de 3,98 km² e 'na densità de 11,56 ab./km². El cunfìna coi cümü de Lanslebourg-Mont-Cenis (FR-73), Novalesa, Venaus.
Centelles
a l'è un comun de la provincia de Barcelona, cont una popolazzion de abitant.
646
Chi gh'è mórt
|Ün an indré / |Ün an inàcc
Heimiswil
Heimiswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 23.4 km² e in del al gh'eva una popolazion de  abitant.
El cumün de Heimiswil al se tröva a una altitüden de 615 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Affoltern im Emmental, Burgdorf, Hasle bei Burgdorf, Rüegsau, Wynigen.
Storia
Heiniswil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1250 col nom de Heimoltswiler.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Stazion de Montecorvino
La Stazion de Montecorvino a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Bova Marina
Bova Marina l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 3.951 abitàncc, 'na superfìce de 29 km² e 'na densità de 136 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bova, Condofuri, Palizzi.
Mozzagrogna
Mozzagrogna l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 2.055 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 158 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fossacesia, Lanciano, Paglieta, Santa Maria Imbaro.
Montese
Montese (en modenés: Muntês) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Mòdena. El g'ha presapóch 3.172 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 80 km², per 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castel d'Aiano (BO), Fanano, Gaggio Montano (BO), Lizzano in Belvedere (BO), Pavullo nel Frignano, Sestola, Zocca.
In sül sò teritòri gh' un Müsée dl'a FEB (Força Expedicionaria Brasileira), i suldà brasiliàn ch'ienn vegìn in guèra in Italia in del 1945
Pays de la Loire
El Pays-de-la-Loire (nòm uficiàl en fransés: Région Pays-de-la-Loire ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 3,344,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 32,082 km², per 'na densità de 104 ab./km².
Sudiviziù aministratìva
La regiù de Pays-de-la-Loire l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Loire-Atlantique,  Mayenne,  Maine-et-Loire,  Sarthe,  Vendée che i ragrùpa 17 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1.503 cümü. La capital de la regiù l'è Nantes.
Moncalieri
Moncalieri (en piemontés: Moncalé) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 53.120 abitàncc, 'na superfìce de 47 km² e 'na densità de 1130 ab./km². El cunfìna coi cümü de Torino, Pecetto Torinese, Nichelino, Cambiano, Trofarello, Vinovo, La Loggia, Villastellone, Carignano.
Stazion de Pallanzen
La Stazion de Pallanzen a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contratt con la Region Piemont.
Autostrada A5 (Franza)
La  a l'è 'n autostrada de la Franza.
Stazion de Pontecagnano
La Stazion de Pontecagnano a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Lisander Carmel Ruffinoni
Lisander Carmel Ruffinoni CS (Piàsa Brembana, 26 d'agùst 1943) l'è el Vèsc de Caxias do Sul, in Brasil.
Stazion de Pontecagnano
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Lisander Carmel Ruffinoni
Biugrafia
Nasìd a Piàsa Brembana el 26 d'agùst 1943, quàrt de cìnc fradèi. L'é diventàd prèt Scalabriniàn el 8 de mars 1970, a Basàn del Grapa. L'é stài mandàd quasi sübit in Brasil, in del nuémber del 1970.
Dal 1988 al 1999 l'è stài misiunàri in Paraguay, e pö l'é turnàd in Brasil cume Süpeirùr d'i Scalabriniàn ad la Pruincia de San Péder.
El 18 de genàr 2006 Papa Benedétt XVI l'ha numinàd vesc aüsiliari de Porto Alegre e l'é stai cunsacràd el 17 de magg. L'é anca diventàd Vicari Episcupàl de Gravataí, semper in Brasil.
El 16 de giügn 2010 l'è stài trasferìd a Caxias do Sul, cume Vèsc coadiutore, per pö diventà vesc el 6 de lüi 2011.
Stema e mótt
« Na igreja ninguém é estrangeiro » « In d'la Cesa nisün l'é furést »
Bages (FR-11)
Bages l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Narbonne-Sud, del circondàre (arrondissement) de Narbonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.53 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 190 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Bages l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Colognac
Colognac l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Lasalle, del circondàre (arrondissement) de Vigan e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.3 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 318 méter a 'na altèsa màsima de 997 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Colognac l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Përtus
Përtus (en piemontés, Pertusio en italià ) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha, 'na superfìce de 4,03 km² e 'na densità de 0 ab./km². El cunfìna coi cümü de Valperga, Prascorsano, Rivara, San Ponso.
Altschwendt
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Nonantola
Nonantola (en modenés: Nunântla) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Mòdena. El g'ha presapóch 12.466 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 55 km², per 'na densità de 227 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelfranco Emilia, Bomporto, Ravarino e Modena, Sant'Agata Bolognese.
El paés el s'è furmàt entùren al monastéro biniditì fondàt de Sant'Anselmo Longobardo endèl 752.
Paglieta
Paglieta l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Chieti. El g'ha presapóch 4.384 abitàncc, 'na superfìce de 34 km² e 'na densità de 129 ab./km². El cunfìna coi cümü de Atessa, Casalbordino, Fossacesia, Lanciano, Mozzagrogna, Santa Maria Imbaro, Torino di Sangro.
Monastero di Lanzo
Monastero di Lanzo (en piemontés: Monasté ëd Lans) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 424 abitàncc, 'na superfìce de 17 km² e 'na densità de 25 ab./km². El cunfìna coi cümü de Locana, Cantoira, Coassolo Torinese, Ceres, Pessinetto, Lanzo Torinese.
Midi-Pyrénées
El Midi-Pyrénées (nòm uficiàl en fransés: Région Midi-Pyrénées ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 2,687,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 45,348 km², per 'na densità de 59 ab./km².
Sudiviziù aministratìva
La regiù de Midi-Pyrénées l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Ariège,  Aveyron,  Gers,  Haute-Garonne,  Hautes-Pyrénées, Lot,  Tarn, Tarn-et-Garonne che i ragrùpa 22 circondàre (en fransés: arrondissements) e 3.020 cümü. La capital de la regiù l'è Tolosa.
Bova
Bova l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 474 abitàncc, 'na superfìce de 46 km² e 'na densità de 10 ab./km². El cunfìna coi cümü de Africo, Bova Marina, Condofuri, Palizzi, Roghudi, Staiti.
Limousin
El Limousin (nòm uficiàl en fransés: Région Limousin ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 710,939 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 16,942 km², per 'na densità de 42 ab./km².
Sudiviziù aministratìva
La regiù del Limousin l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Corrèze,  Creuse,  Haute-Vienne che i ragrùpa 8 circondàre (en fransés: arrondissements) e 747 cümü. La capital de la regiù l'è Limoges.
Alarico I
thumb|200px Alarico I (nasìt entùren al 370 – mórt a Cozènsa endel 410) l'è stat rè dei Vizigòti del 395 'nfìna a la sò mórt (410).
Zuinèsa
Alarico el vé lüminàt per la prìma ólta andèle crònache quan che 'l gh'ìa presapóch vint agn (endel 390) e che, come zùen prìncipe de la stìrpa dei Baltingi, el g'ha guidàt i Vizigoti, i Uni e dele ótre tribù che pruignìa de la spónda mansìna del Danubio endel'invaziù de la Tracia, cülminàda endèl sachègio de la pruvìncia. L'emperadùr romano Teodosio I endèl 391 l'è 'ntirvignìt de persùna, ma l'è stat ogèt de 'n emboscàda dré al fiöm Maritsa, endóche el g'ha res•ciàt de restà copàt. Endèl 392 i Vizigoti de Alarico i è stacc sircondàcc sö la Maritsa dei soldàcc del generàl Stilicone, ma l'emperadùr Teodosio el i ha mìa ülìcc pönéser e 'l i ha lasàcc riturnà endèla sò pruvìncia (la Mesia) e 'l g'ha renöàt el contràt zamò stipulàt endel 382.
Endela Batàia del Frigido (fiöm aflüènt de l'Isonzo), combatìda ai 5 de setèmber del 394, 'ntra Teodosio e Arbogaste (sostenidùr de l'uzurpadùr Flavio Eugenio), 'ndela quala le trüpe dei foederàcc i éra comandàde del goto Gaina, Alarico el g'ha servit e l'è restàt fedél a l'emperadùr de oriènt Teodosio come càpo de la vanguardia custitüìda de soldàcc vizigòti. Aisebé de ìga perdìt en gran nömer de òm però Alarico e i vizigòti i è mìa stacc gran chè recunusìcc: Alarico 'l g'ha mìa utignìt el gràdo de magister militum de l'ezèrcit romano che gh'ìa stat emprumitìt e dopo che gh'è mort l'emperadùr, ai 17 de zenér del 395, el generàl Stilicone el g'ha rimandàt endré i Goti endela sò pruvìncia e 'l g'ha mìa pagàt el tributo anöàl che Roma la ghe versàa. Chèsti facc i g'ha cuntribüìt a fà saltà la pàce che gh'ìa stat concordàt 'ntra Goti e Romani e a fà turnà a ambià fò béghe nöe.
Re dei Vizigòti
Alarico 'l vé proclamàt rè dei Vizigòti 'ndèl 395 e, amò 'nvèrs per vìa de la mancàda nòmina a magister militum, el g'ha minàt el sò pòpol a 'nvàder la Tracia, dòpo el s'è ritiràt envèrs la Macedonia, endoche l'è stat fermàt söl fiöm Peneo. Piö tàrde el g'ha 'nvadìt la Tessaglia, endóche 'l g'ha duzìt scuntràs col generàl Stilicone, regidùr de l'Imper romano de Ucident, per cönt de l'emperadùr Onorio, aidiàt del gòto Gaina, comandant de l'ezèrcit de l'impér bizantì. Ma l'emperadùr Arcadio el g'ha domandàt a Stilicone de rientrà en Ucidènt e a Gaina de rientrà a Costantinopel, ma de lasà en cuntingènt a le Termopili per defender la Grecia.
Alarico, fórse aidiàt de 'n tradimènt, el s'è 'mpadrunìt del pas de le Termopili e 'l g'ha streersàt Beosia e l'Atica, el g'ha ocupàt el Pireo e 'l g'ha ubligàt Atene a arindìs e lé l'è restàt sènsa sachegiàla. Piö tarde el s'è dirigìt envers Eleusi, 'ndoche el g'ha distrugìt el tempio de Demetra, (e chèsto el g'ha mitìt 'na fì definitìva a le celebrasiù dei Mister eleusini. Endel an 396, töt el Peloponézo l'ìa ocupàt, Corinto, Argo, Sparta e divèrsi óter pòscc i g'ha patìt le violènse dei dei Vizigòti.
Endel 397, Stilicone l'è sbarcàt a Corinto conden ezèrcit e 'l g'ha casàt vià i Vizigoti de l'Arcadia e 'l i ha sircundàcc a Elice. Ma, amò 'na ólta, reciamàt endré per 'na ribeliù 'n Africa, el g'ha risparmiàt Alarico, ànse el s'è aleàt cond lü, per ìghel come aleàt cùtra l'imper de Oriènt. Alarico alùra el s'è ritiràt söi mucc endel nord de l' Epiro, endoche Arcadio, endel 399, el g'ha izibìt dei sólcc e 'l l'ha numinàt magister militum de l'Illyricum, en sostànsa Goernadùr de l'Epiro zamò ocupàt, e 'l g'ha utignìt isé la pàce. Alarico el se n'è 'mprufitàt de la colaborasiù co l'Impér de Oriènt per renforsà i sò òm, e suradetöt el g'ha püdìt rearmài coi arsenài romàni
En Italia
Endel an 400, Alarico l'è partit de l'Epiro e, dopo véser pasàt de Aemona (la Lübiana del déd'encö), endel 401 l'è riàt en Italia, e de Aquileia el g'ha ciapàt la diresiù de Milà (Mediolanum), endoche gh'ìa séde l'emperadùr Onorio, ma l'è stat fermàt de Stilicone de le bànde de Pollenzo (402), e 'ndoche la fómna e i fiöi de Alarico i è stacc facc prizunér, che però el g'ha numinàt Alarico magister militum pör che 'l lasès l'Italia.
Dòpo eser nat vià de l'Italia, Alarico el s'è mìa slontanàt tròp dei cunfì e ndel 403 l'è turnàt a pasà 'l cunfì per nà a asedià Verùna, endoche l'è stat scunfigìt amò 'na ólta de Stilicone, e 'ntat che 'l sercàa de troà la maniéra de scapà föra dei cunfì l'è stat abandunàt del principe Saro, che l'è pasàt ai ùrdegn de Stilicone. Endel 404 Alarico e Stilicone i g'ha troàt en acórde endèl qual se renöàa l'aleànsa cutra l'Impér de Oriènt, e 'l g'ha duzìt riturnà endel Epiro ma prèst el l'ha turnàt a lasà per nà a stabilìs endel Norico e 'n Panònia. Adognimodo, Stilicone el g'ha fat en maniéra che a Alarico se ghe pagàes en tribùto perché el stès coét e 'l contrebüìes a tègner sota contròl i cunfì orientài, dàto che 'l vülìa nà a Costantinopel ndoche l'emperadùr de Oriènt Arcadio l'ìa mórt el prim de màgio del 408.
Endel'istàt del 408 Stilicone el vé sospetàt de tradimét e 'l pèrt le fidùcia de l'emperadùr Onorio e 'ndel més de óst el vé copàt. Alarico prìma el ghe domànda 'n tribùto a Onorio per nà vià del Norico e trasferìs en Panònia. Onòrio el rifüda e isé Alarico (envèrs la fì del 408), sènsa stà a spetà sò chignàt Ataulfo, che l'ìa en Panònia co le trüpe gòte e une, el tùrna a invàder l'Italia e — per la prìma ólta dei tép de Brenno — el mèt sóta asédio la cità de Roma, che la rìa sö l'òrlo de 'na caristìa. Dòpo ìga ubligàt el Senato de Roma a pagà 'n tribùto bèl salàt, el léa l'asédio e 'l se spòsta 'n Toscàna endóche el g'ha liberàt en gran nömer de schiàvi germànich. Entàt el sò chignàt Ataulfo l'è riàt apò a lü 'n Italia coi renfórs, endel 409. Dòpo 'n acórde mìa nat en pórt col Onorio, riparàt a a Ravèna, Alarico el ritùrna edel Làsio, l'òcupa Ostia e 'l ghe domànda al Senato depunì Onorio e proclamà come emperadùr el prefèt de la cità, Prisco Attalo. Il Senato romano l'acèta e Prisco el nòmena Alarico magister militum.
El sach de Roma
thumb|'Na miniadüra del sècol XV che ilüstra el sach de Roma del 410 Ensèma col Attalo, Alarico el g'ha ubligàt le cità de la cispadania a sotamitìs a Attalo e pò l'è nat a mèter sóta asédio Ravenna. Onorio, strümìt, l'ìa zamò dré a pensà de scapà a Costantinòpoli, quan che la g'ha risiìt 'na mà de 'n cuntingènt de 4.000 soldàcc bizantì e 'ntàt la pruvìncia africana che l'ìa restàda fedél a Onorio la s'ìa riultàda e Roma l'ìa tùrna a rés•cio de caristìa. Attalo alùra el ritùrna a Roma 'ndoche però el se rifüda de mandà 'n ezèrcit de goti en Africa per regolà la quistiù e 'l manda apéna dele fórse pötòst scàrse cumpunìde de Romani. Le fórse mandàde de Attalo le vé scunfigìde isé che i rifurnimèncc de formét e òio i vé blocàcc e la caristìa a Roma la pegiùra. Alarico el léa l'asédio a Ravenna e 'l se reönés co Attalo a Ariminum (Rimini) endoche el la destetöés en püblich e dòpo el tùrna a dèrver le tratatìve col Emperadùr Onorio.
Onorio el g'ha organizàt alùra de 'ncuntrà Alarico a 12 chilòmetri föra de Ravenna. Entàt che Alarico el spetàa söl pòst concordàt per troàs, Saro, en càpo gòto aleàt de Onorio e nemìco züràt de Ataulfo, el g'ha atacàt Alarico e i sò òm conden manìpol de soldàcc Romani.
Alarico el scàmpa a l'emboscàda e, encapelàt per l'asiù a tradimènt e per töcc i tentatìf de mitìs decórde nacc a mal, el völ piö pröà a mitìs decorde col Onorio e 'l tùrna a dirigìs envers Roma, che 'l mèt sóta asédio per la tèrsa e öltema ólta. Endel més de óst del 410, i Vizigòti i èntra a Roma per la Pórta Salaria, fórse dirvìda del dedét de elemèncc malcontécc per la situasiù de caristìa, e 'l sachègia la cità per tré dé ré a fìla.
Divèrsi citadì de Roma i vé facc prizunér e dopràcc o vindìcc come schiàvi, la stèsa sorèla de Onorio, Galla Placidia la vé ciapàda prizunéra. Divèrsi abitàncc de la cità i scàpa 'nversa la pruvìncia africana.
La mórt de Alarico
thumb|right|300px|Alarico el vé sotràt endèl lèt del fiöm Busento. Inciziù sö lègn del 1895.
Alarico, dòpo ìga sachegiàt Roma, el se mèt en màrcia envers la Calabria. El g'ha edèa de invàder la pruvincia africana perchè chèsta, per vìa de la prudusiù de formét, l'è deentàda la ciaf per tègner l'Itàlia. Entàt che le naf le vignìa perparàde per el viàs, quan che oramài i éra quàze prónte e cargàde, 'na bröta böràsca la g'ha danegiàt e fat afondà 'na buna part de la flòta, divérsi òm i è negàcc e l'operasiù la g'ha duzìt véser abandunàda. Alarico, fórse malàt de féer el mör poch tép dòpo de le bànde de Cozènsa. Segónt 'na legènda, el sò còrp l'è stat sotràt endèl lèt del fiöm Busento come öl 'na tradisiù del pòpol dei Vizigòti. El córs del fiöm el sarès stat deviàt entàt che se scaàa la fòsa, e 'l còrp del càpo gòtich sotràt ensèma a divèrsi tezór. 'Na ólta finìt el mestér, el fiöm el sarès stat riportàt endèl sò lèt natüràl e i schiàvi che g'ha fat el laurà i è stacc copàcc per fà 'l pòst el restès segrét.
El pòst de Alarico a càpo dei Vizigòti el vé ciapàt del sò chignàt Ataulfo che tré agn dòpo el spuzarà la sorèla de Onorio, Galla Placidia, che l'ìa stàda ciapàda come ostàgio ai tép del sach de Roma.
Mombello di Torino
Mombello di Torino (en piemontés: Mombel) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 395 abitàncc, 'na superfìce de 4 km² e 'na densità de 99 ab./km². El cunfìna coi cümü de Moncucco Torinese (AT), Arignano, Moriondo Torinese, Riva presso Chieri.
Novi di Modena
Novi di Modena (endèla parlàda locàl Nóv) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Mòdena. El g'ha presapóch 10.396 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 51 km², per 'na densità de 204 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carpi, Cavezzo, Concordia sulla Secchia, Mòia (MN), Rolo (RE), San Possidonio.
Romà
Romà (nòm uficiàl en italià: Romano di Lombardia) l'è ü gròs cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la basa pianüra a la mansina del Sère.
El g'ha 'na popolasiù de, cond'öna süperfìce de 0 km² e 'na densità de popolasiù de 0 ab./km².
Ol paìs l' se tróa a 25 km de la sità e a 120 méter söl lièl del mar.
De èt
Ol castèl di Viscóncc o la ròca viscontea.
Ròden-Alp
El Ròden-Alp (Frances: Rhône-Alpes; Occitan: Ròse-Aups; Arpitàn: Rôno-Arpes) l'è ona region francesa che, cont i sò 43698 chilòmeter quadraa l'è la segonda pussee granda de tuta la Francia, dòpo quèlla del Midi-Pyrénée. La cunta puu de cinch milion de abitant. El sò capploeugh l'è Lion, che l'è anca el comun pussee grand. Alter citaa important hinn Saint-Étienne, Grenoble, Villeurbanne e Valence. L'è vuna dij region pussee ricch de l'Euròpa, insema a la Lombardia, el Baden-Württemberg e la Catalògna.
Geografia
El Ròden-Alp el confina cont i region de Provenza-Alp-Còsta Azura, Lingoadòca-Rossejon, l'Alvernia, la Borgògna, la Franca Contea, el Canton Ginevra, el Canton Vaud, el Canton Vales, la Val d'Aòsta e'l Piemont. L'è traversaa del fiumm Ròden traj montagn che gh'hinn dent el gh'è anca el Mont Bianch, la montagna europea pussee òlta.
El Ròdan-Alp el gh'hà vòtt departement:
Stazion de Capaccio-Roccadaspide
La Stazion de Capaccio-Roccadaspide a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de. L'è taccada a.
Moviment
La stazion a l'è servida di servizzi regionai esercitaa de Trenitalia in contratt de servizzi cont i regionn interessaa.
Montpantier
Mompantero (en piemontés: Mompantè) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 652 abitàncc, 'na superfìce de 30,1 km² e 'na densità de 21,7 ab./km². El cunfìna coi cümü de Usseglio, Novalesa, Venaus, Bussoleno, Giaglione, Susa.
Avicenna
250px|right|thumb|'N desègn antìco del 1271 che 'l ritràe l'Avicènna Avicenna (latinizasiù del sò véro nòm: Abū ‘Alī al-Husayn ibn ‘Abd Allāh ibn Sīnā, en àrabo: ابو علی الحسين بن عبد الله بن سينا), cunusìt apò a col nòm de Ibn Sīnā, l'è stat en filòzofo, scritùr, dutùr en midizìna e scensiàt de la Pèrsia. El s'è 'nteresàt a divèrse scènse, sura de töt l'astronomìa, l'alchimìa, la e la psicologìa.
Combas
Combas l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Mamert-du-Gard, del circondàre (arrondissement) de Nîmes e del dipartimènt del Gard.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Avicenna
I sò discèpoi i la ciamàa Cheikh el-Raïs, el prìncipe dei sàe, el piö grant dei dutùr, el maèstro per ecelènsa o el tèrs maèstro (dòpo de Aristotele e Al-Farabi).
Combas
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16.04 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 55 méter a 'na altèsa màsima de 274 méter söl leèl del mar.
Avicenna
La sò òpera l'è enòrme, quàze 270 tìtoi sùra la filizofìa e la scènsa, 'ntra i quài gh'è la sò autobiografìa, completada del sò discèpol al-Juzjani.
Combas
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Combas l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Avicenna
La sò òpera de midizìna piö 'mportànta l'è 'l al-Qanun (o "el Cànone"), che al sò tép l'ìa piö cunsideràt amò che i lìber de Razés o del Galeno.
Para (matemàtega)
In matemàtega, un para da düü uget al è ul dàtum da chiist düü ugett int un úrden determina. Ul para di düü ugett a e b al è nutaa (a,b). Si a e b i è distiint ul para (a,b) al è distiint dal para (b,a). Par sutaligná l’úrden saa pöö parlá da para urdinaa.
Teuría naïve di cungjuunt
I cungjuunt i è d'una importanza fundamentala in matemàtica; da fatt, da manera furmala, la mécanica da deent da la matemàtica (nümar, relazziú, funziú, evi.) la pöö sa definí in tèrmen da cungjuunt. Plüü da teuríe di cungjuunt i è stade desvilüpade, intra che la teuría naïve di cungjuunt.
Presentazziú
La plüü andega da le teuríe di cungjuunt, cjamada teuría naïve di cungjuunt, al è amò druvada al dí d’incöö in resú da la suva relativa simplicitaa. Ul sò nomm al pöö-vess staa impruntaa al líbar da Paul Halmos : Naive Set Theory. A l’è stada desvilüpada a la fí dal, principalameent par Georg Cantor e Frege, par permett aj matemàtich da laurá cun di cungjuunt infinii cuereent.
La permetteva da tüta manera da fá qual-sa-vöör uperazziú cuj cungjuunt senza vargüna restrizziú, vargot ch’al a menaa a da le antinomíe, u paradoss lògich, taal ul paradoss da Russell (vidé chí-da-sota). La teuría assiumàtega di cungjuunt al è stada desvilüpada in risposta, par déterminá precisameent che uperazziú i pudeva vess auturizade e in che cundizziú. Al dí d’incöö, paj cercaduur in matemàtica, « teuría di cungjuunt » al significa üsüalameent teuría assiumàtega di cungjuunt. Da tüta manera, chesta teuría assée astrata, da le mültiple variante e da pocch d'efett sü la matemàtica urdinària a l’è mia necessària al cumü di murtaj.
Para (matemàtega)
Nuzziú da para
I ugett a e b i è cjamaa respetivameent prima cumpusanta e segunda cumpusanta dal para ( a, b ).
Teuría naïve di cungjuunt
Presentazziú
Al cuntrari, al è ütil da stüdiá « naïvameent » i cungjuunt, senza ecess da furmaliism, par apreent a i manipülá, par che i intervegn dabot in töcc i dumini da la matemàtica. Sa pöö d’otra banda dí che ul lenguagg da la teuría di cungjuunt al cunstitüiss un esperanto da la matemàtica. Da plüü, una buna cumprensiú da la teuría naïve al è impurtanta cuma primm aprocc da la teuría assiumàtega.
Para (matemàtega)
Prupietaa caratéristica
Quala-sa-síes la suva definizziú, l'essenza da la nuzziú da para la reseet in la prupietaa caraterística sigütaant :
Chesta prupietaa a l’è da cumpará a l'igualtaa di dobi, par che b1 e b2 i pöö vess permütaa par rapòort a a1 e a2, argot ch’al è mia ul caas paj para.
Teuría naïve di cungjuunt
Presentazziú
La teuría naïve di cungjuunt sa la distinguiss da la teuría assiumàtega (a paart ul sò degrée da furmalisazziú) pal fatt che la töö cuma puunt da partenza di elemeent ch’i la rassembla in da le culezziú apelade cungjuunt, cura che la teuría assiumàtega la cunsidera noma di collezziú ch’i satisfà a un ceert nümar d'assiòom, e da che i elemeent luur istess i è di culezziú.
Para (matemàtega)
Prupietaa caratéristica
Par cunseguenza:
Teuría naïve di cungjuunt
Urganizazziú da la teuría
Nuzziú da cungjuunt Uperazziú cuj cungjuunt Còpie e prudüit cartésià Curespundenze e Relazziú Primm aprocc di cardinaj
Para (matemàtega)
Prupietaa caratéristica
L'úrden da le cumpusante int un para al gh'a inscí da l'impurtanza, d'indúe la definizziú :
Teuría naïve di cungjuunt
Urganizazziú da la teuría
Chiist artícuj i presenta la teuría naïve. Definissemm da prima i cungjuunt da manera infurmala e demm in sequenza vargüne prupietaa. I liamm in cheest artícul veers vargü assiòom i serviss mia a gjüstifiá cada enunziaa, però plütòost a  sutaligná ul paraleel ch’al pöö vess stabilii intra le teuríe naïve e furmala. Par la significazziú di símbuj lògich druvaa int i enunziaa in nutazziú simbòlica, sa pöö sa referí al artícul Càlcül di predicaa.
Para (matemàtega)
Prupietaa caratéristica
Düü para (a1, b1) e (a2, b2) i è iguaj si e noma si:
Teuría naïve di cungjuunt
Paradoss da Russell e cunseguenze
Ul matemàtich Bertrand Russell al pruponn in 1901 da cunsidérá ul cungjuunt di cungjuunt ch’i è mia elemeent da sí istess.
Para (matemàtega)
Prudüit cartesià
Ul cungjuunt da töcc i para da che ul primm elemeent al partegn a un cungjuunt qual-sa-vöör X e ul seguunt elemeent a un cungjuunt qual-sa-vöör Y al è cjamaa prudüit cartesià da chiist düü cungjuunt e sa al nota X×Y. I sübcungjuunt da X×Y i è di [[Curespundenza e relazziú|graaf] ].
Teuría naïve di cungjuunt
Paradoss da Russell e cunseguenze
Al síes M cheest cungjuunt. Furmalameent, A al è un elemeent da M si e noma si A al è mia un elemeent da sí-istess.
Para (matemàtega)
I para da Kuratowski
I para i è definii in teuría di cungjuunt da la manera sigütanta :
Teuría naïve di cungjuunt
Paradoss da Russell e cunseguenze
Femm l'ipòtesi che M al cuntegn sí-istess, otrameent dii che M al è un elemeent da M. Cheest chí al è cuntraditori cun la definizziú da M. Sa n dedüiss che M al cuntegn mia sí-istess. Però in cheest caas, M al è un cungjuunt ch’al è mia elemeent da sí-istess e al gh’aress a cheest títul da fá paart da M. Inscí nass-al ul paradoss.
Para (matemàtega)
I para da Kuratowski
Par chesta definizziú sa gh’a da druvá tré völte l'assioma dal para, par furmá ul singletú {x}, par furmá ul cungjuunt (u singletú) {x,’‘y’’}, par furmá infí ul cungjuunt (u singletú) {{x},{x,’‘y’’}}.
Teuría naïve di cungjuunt
Paradoss da Russell e cunseguenze
Al mustra che la teuría di cungjuunt al sentüü da Cantor a l’è una teuría cuntraditòria. La ariis dal prublema la vegn da vargot ch’emm acetaa: che qual-sa-vöör prupietaa la pöda vess druvada par custrüí i cungjuunt. Adess, vargüne da cheste prupietaa ( e al è precisameent ul caas íntal paradoss da Russell ) i génera di círcül autureferenziaal instàbil (otrameent dii di "círcül vizziuus") e i gh’aress dunca da vess lassade fö.
Para (matemàtega)
I para da Kuratowski
Sa a bé definii la nuzziú da para da manera ünica. Sa la mustra in sequenza fàcilameent la prupietaa caraterística, druvaant da manera repetüda l'assioma d'estensiunalitaa :
Al è assée da druvá la cundizziú d'igualtaa par düü para (u singletú) (vidé ul paràgraf Singletú e para da l'artícul Cungjuunt), distingueent cun cüra töcc i caas pussíbil.
Teuría naïve di cungjuunt
Paradoss da Russell e cunseguenze
La cuntrapaart da l'éliminazziú di paradoss al è un desvilüpameent fisc plüü difícil. In particülaar, al è prublemàtich da parlá d'un « cungjuunt da tütt » u, par vess un pocch maanch ambizziuus, d'un « cungjuunt da töcc i cungjuunt ». Da fatt, in l'assiumatisazziú standard da la teuría di cungjuunt, al esiist mia da cungjuunt da töcc i cungjuunt.
Para (matemàtega)
I para da Kuratowski
Notemm P( E ) ul cungjuunt da le parte da E. Sa pöö remarcá che si x ∈ X e y ∈ Y alura {x} ∈ P(X∪ Y) e {x, y} ∈ P(X∪ Y), e dunca Chest-chí al è ütil par mustrá che ul prudüit cartesià da düü cungjuunt al è bé un cungjuunt (al cuventa l'assioma dal para, l'assioma da la reüniú e l'assioma dal cungjuunt da le parte).
Teuría naïve di cungjuunt
Paradoss da Russell e cunseguenze
Int i dumini da la matemàtica ch’i sembra iga büsögn malgraa tütt d’un « cungjuunt da töcc i cungjuunt » ( cuma la teuría da le catégorie), sa pöö a le völte druvá un cungjuunt üniversaal assée grand par che tüta la matemàtica üsüala la pöda vess custrüida ( vidé l'artícul « sübcungjuunt » ).
Para (matemàtega)
I para da Kuratowski
Reciprucameent süpusemm daa un cungjuunt da para C. Alura le cumpusante da C i partegn al cungjuunt E utegnüü par reüniú da la reüniú di elemeent da C, e dunca sa i pöö definí i cungjuunt di prime e da le segunde cumpusante da C par cumprensiú : Chest-chí al è ütil par mustrá par esempi che ul cungjuunt da definizziú u ul cungjuunt imàgen d'una relazziú u d'una funziú (vidüü cuma di cungjuunt da para) i è bé di cungjuunt (sa l dröva l'assioma da la reüniú, e ul schéma d'assiòom da cumprensiú).
Avicenna
El Cànone l'è stat ambiàt a Gorgan, proseguìt a Rayy e completàt a Hamadan e l'è 'l piö gran laurà che 'l g'ha mitìt ensèma, con presapóch en miliù de paròle. Al sò tép el Cànone l'è stàt risiìt bé de la cumunità scentìfica de l'época e la cumprindìa 5 lìber (I- Generalità, II- Matéria mèdica, III- Malatìe del có ai pè, IV- Malatìe mìa specìfiche dei òrgani, V- Dróghe compòste)
Stazion de Villa d'Ossola
La Stazion de Villa d'Ossola a l'è 'na stazion de la, che la serviss el comun de.
Moviment
La stazion a l'è servida di treni regionai de la Trenitalia in contratt con la Region Piemont.
Teuría naïve di cungjuunt
Paradoss da Russell e cunseguenze
Da tüta manera, sa l pöö recurí a una teuría di cungjuunt auturizaant le [[classa (matemàtica)|classe] ]. In cheste teuríe, al esiist una classa da töcc i cungjuunt, inscí che una classa da töcc i cungjuunt ch’i cuntegn mia sí-istess. Cuma cheste classe i è mia di cungjuunt, i paradoss cuma al da Russell i è evitaa.
Un òolt recurs al cunsiist a druvá una assiumàtega diferenta da la teuría di cungjuunt, cuma int i nuvej fundameent (New Fundation) da W. V. Quine, ch’i permett da definí un cungjuunt da töcc i cungjuunt, evitaant ul paradoss da Russell d'una otra manera. Ul prubleem al è resulüü d'una òolt manera, però cheest chí al dà rarameent una diferenza finala cun la teuría clàssica.
Para (matemàtega)
Generaalisazziú
Un triplet ( a, b , c ) al pöö vess definii cuma ( a , ( b , c ) ) al síes düü para imbricaa. La scèrnida dal úrden d'imbricazziú a l’è pürameent arbitrària. Sa pöö generaalisá a da le n-uple, n intreegh qual-sa-vöör.
Altmünster
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Bivongi
Bivongi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 1.596 abitàncc, 'na superfìce de 25 km² e 'na densità de 64 ab./km². El cunfìna coi cümü de Guardavalle (CZ), Pazzano, Stilo.
Navili de la Martesana
thumb| 300px|La Martesana a Villa Fornas El Navili de la Martesana (scritt anca Martesanna già che la penultema "a" l'è curta) l'è vun di Navili de Milan.
L'è on canal largh de 3 a 18 meter, fond da vun a 3 meter e longh pressapòcch 38 km che collega l'Adda con Milan. On temp el finiva in del tombon de San March che l'è staa quattaa in di ann Trenta.
Ona voeulta el ciamaven Navigliett, ma poeu l'ha tolt el nomm de Martesana che l'era quell del paes che 'l traversava.
El ciappa l'acqua de l'Adda a Trezz su l'Adda e traversa i territori de Vaver, Cassan su l'Adda, Inzagh, Bellinzagh, Gessaa, Busser, Cassina di Pecch, Gorgonzoeula, Cernusch sul Navili, Vimodron. El va denter a Milan arent a via Padova (quarter de Crescenzagh, Precott, Gorla e Grech) e riva fin alla Cassina de' Pomm al canton de via Melchiorre Gioia, dove 'l va sott terra.
Podol'sk
La se troeuva in de l'oblast' de Mosca, longh el fiumm Pachra. L'è ona città industrial, voeuna di pussee grand de l'oblast' dopo de Mosca.
Storia
L'è semper stada ona città industrial, anca prima de la Rivoluzion d'Ottober e inscì anca al dì d'incoeu.
Amstetten
Amstetten (Aumstettn o Amschteen in bavares) l'è una cità austriega de 23.046 abitant. L'è 'l caplögh del distret umonim in del Land de l'Austria de Sota.
Bagnoles
Bagnoles l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Conques-sur-Orbiel, del circondàre (arrondissement) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 5.63 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 110 méter a 'na altèsa màsima de 222 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Bagnoles l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Autostrada A6 (Franza)
La  a l'è 'n autostrada de la Franza.
Mezzenile
Mezzenile (en piemontés: Mesnil) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 900 abitàncc, 'na superfìce de 28 km² e 'na densità de 32 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ceres, Ala di Stura, Pessinetto, Traves, Viù, Lemie.
Giuànn Pàul I
Right|thumb|220px|Papa Giuánn Pául I sü la cadrega gestatoria.
Giuánn Pául I (Forno di Canale, 17 utùber 1912 - Ruma, 29 de setémber 1968) l'è stái el 263° Papa de la cesa católica. El so num de batéss l’era Albino Luciani.
L’ha culpìd tütt el mund per la so ümiltà e per el so surìs. Pürtropp, l’è restàd Papa apéna 33 dì, e l’è mort in de la nòtt fra el 28 e el 29 de setember.
Se l'ha dìtt
"Ièr matina, so ‘ndài a la Sisitna a vutà, tranquilamènt. Mai avarési imaginàd quel che l’era drè a süced… Cume l’è cuminciàd el perìcul, par mì, i dü culégg ch’i mìeran visìn i m’ham murmuràd di paròll de curàgg. Vün l’ha dìtt: “Curagg, se el Signùr el dà un pés, el darà anca l'aiütt per purtàl” E l’alter, culéga: “El g’haba no pagüra, in tütt el mund gh’è tanta gent che prega per el Papa nöu…”"
- Giuánn Pául I, apena elétt Papa
Stema e mótt
left|thumb|110px|El stema de Giuánn Pául I.
« Humilitas » (« Ümiltà »)
Cruach Phádraig
El Cruach Phádraig (in ingles Croagh Patrick, o the Reek; in latin: Mons Patrici) a l'è ona montagna de l'Irlanda, volta 756 meter sora el nivell del mar. A l'è vuna di montagn pussee cognossuu del Paes, e ancamò adess a l'è meta de pellegrinagg in onor de San Patrizzi, che se dis che gh'è staa per quaranta dì in del 441. In scima al bricch a gh'è ona gesa che, se dis, l'è stada missa in pè proppi del sant. Per via de la soa posizzion (on bricch in del mez de 'na zona tutta de pianura) el Cruach Phádraig a se ved ben delongg in tutt la region lì arent.
Priola
Priola (en piemontés: Priòla) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 802 abitàncc, 'na superfìce de 27 km² e 'na densità de 30 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagnasco, Calizzano (SV), Garessio, Viola.
Torbigh
Torbigh (in italian: Turbigo) l'è on comun de la Provincia de Milan che'l cunta 0 abitant. El paes el se troeuva a ovest del capploeugh (in la zona de l'Alt Milanes) e 'l confina con la Provincia de Novara (comun de Gajaa e de Camer). L'è arent al Navili e al Tisin (cont on pont che le collega al Piemont) e 'l fa part di comun denter al Parch Lombard de la Vall del Tisin.
Val Pontron
La Val Pontron (in tesines: [pon'troŋ]), ciamada anca domà "Pontron" o "Vall", l'è ona vall lateral de la Val de Bregn, in Svizzera. La se troeuva in su la mancina orografega del fiumm, e la confina a ovest con la Val Calanca, a sud con la Val de Osogna. L'è traversada del riaa Lesgiuna. El mont pussee olt de la vall a l'è 'l Torenton ([toran'toŋ]). Anca se l'è in del "territori" bregnon, la vall la se troeuva dent al comun de Biasca. El paes principal de la vall a l'è Pontron (che l'è ciamaa anca San Giovann o Vall), ma gh'è anca alter alp e masgengh.