cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sércc
L'àrea del sèrcc
Per troà l'àrea d'ü sércc gh'è de fà:
'ndóe r l'è 'l ràgio del sércc e 'l π l'è 'l pi gréch che piö o méno 'l val 3,14159265...
Saint-Bonnet-le-Courreau
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Bundesstraße 311
La  a l'è 'na strada federal de la Germania che la passa in mez ai Baden-Württemberg.
Colombier-le-Cardinal
Colombier-le-Cardinal l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Serrières, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 2.5 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 311 méter a 'na altèsa màsima de 392 méter s.l.m.
Fegg
Fegg (in italian Fecchio) l'è ona frazion del comun brianzoeu de Cantù, in de la Provincia de Comm. El paes el se troeuva a duu chilometri a nord-est del capploeugh comunal, in su la strada che la mena a Alzaa. A Fegg hann trovaa on'iscrizion dedicada al Plini el Gioven. In del Medioev a gh'era ona cassina de cascia di Viscont. L'è staa visitaa anca del San Carlo Borromee in del 1570.
Ancona
Ancona (Ancône 'n fransés) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de le Marche, capolöch de la pruvincia omònima. Ancona la g'ha presapóch 102.499 abitàncc, 'na superfìce de 123 km² e 'na densità de 832 ab./km².
El cümü de Ancona 'l cunfìna coi cümü de Agugliano, Camerano, Camerata Picena, Falconara Marittima, Offagna, Osimo, Polverigi, Sirolo.
L'è postàda sö la còsta del Mar Adriàtich, söndèn promontóre furmàt de le còste setentriunàle del mut Conero. L'è giü dei pórcc principài de l'Itàlia. L'è cunsideràda 'na cità d'art e 'l cèntro stòrich el vànta divèrsi monümèncc a testemognànsa de 'na stória lónga miér de agn. L'è la cità piö pupulùza de la regiù de le Màrche..
Armada de l'Aria de l'Ucraina
L'Armada de l'Aria de l'Ucraina (Пові́тряні си́ли Збро́йних сил Украї́ни in ucrain, Viys'kovo-Povitriani Syly Ukrayiny in abecee latin) a l'è l'armada de l'aria di forze armade de l'Ucraina. Fada su in del 1992 cont i mez lassad de l'Union sovietega, cont el temp l'ha slargad el so arsenal, anca se l'è stada comunque despess lassada sotadesvilupada. A dispet de quella roba chi, a l'è stada a longh l'aeronatega quella de set in Europa, anca grazzia a la produzzion local de la Ukroboronprom e de l'Antonov.
L'ha tolt part, per un quaj mes, a la guerra del Donbass, indova che l'è stada cavada cont el cessee 'l foeugh a setember 2017. Con l'invasion russa de l'Ucraina l'ha vist el so prim conflit in su larga scala.
Equipaggiament
Nota: tucc 'sti numer chi inn prima de la guerra
Vép
a l'è un comun del Distret de Szombathely, cont una popolazzion de abitant.
Jussieu (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 7 e 10 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Interscambi
Fermada del bus
Vidochov
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Biscarrués
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Caviggia
La caviggia (cognossuda anca 'me canevella, cavucella, ciavella ó caégia in lombàrt orientàl ) l'è on'articolazion che la fonziona 'me pont de colegament in tra 'l pee e la gamba, in corespondenza del maleol.
Populus
L ' albera (se dix anca "albara", "pobia", e, de rar, "pobla" . Ind el oltrepò paves qella bianca la se ciama "tavarner") l’è un jener de pianta de la fameia de le Salicaceae qe la comprend pressapoc trenta tipi de piante, qe in latin le se ciama tœte populus, e qe le cress soratœt ind el emisfer boreal.
Carateristege jenerai
L'alteza de le albere la va dai 15 ai 20 meter, cont el fust qe al pœl havir-g plussee de 2,5 meter de circonferenza.
La crœsta de le piante jovine l'è lissa, e el color al va dal bianc, al virdisin e al grix scur, e de spess l'è piena de macie picinine come de le pànere; le crœste de le piante plussee veggie de solit le diventa derœçe e piene de crespe.
I bœtts i è forts e apicai, çoè i se trova a la fin dei ram (al contrare dei so "cusin" salex). Le foie i è metide a spiral e la so forma la varia dal triangol al sercc o, plussee de rar, la foia l'è lobada e la g'ha el gambin long.
Le speci qe le se ciama Populus e Aegiros le g'ha i gambin picen e piats, e quand qe bofa el vent le foie le se mœv e par qe la pianta la treme tœta. Le dimension de le foie le varia da una pianta a l’oltra e de spess le cambia de color in autœm e le diventa jalde e dorade.
Tœte le speci de albere de solit i è dioiqe, çoè una pianta la g'ha tœts duu i sess, però g'è de le speci qe i è monoiqe; se riess sœbet a capir quai i è le piante feminii e qelle masqii: le prime le g'ha i ram grands, el foiam volominos e i bœtts gross, invece le oltre i è plussee slanciade e le g’ha plussee tanti bœtts picinin. Tant temp fa se pensava infina qe i era do speci diverse de piante.
A 10-15 agn le albere le cominça a fa i fior e a moltiplicar-ss. I fior i compariss al princepe de la primavera, prima qe vegne fœra le foie. I se presenta con de le infiorescenze a ament slongads e pendents. I fior masqii i è plussee curts e i compariss prima de qei feminii qe i g'ha i aments plussee long e pendents. I frœts i è faits da capsule de color vird o ross scur, e i maruda a meza estat. I g'ha dent tante armine maron qe le ven portade via dal vent con dei piumin qe i se ciama papo e i someia al coton (in ingles defat le albere le se ciama cottontree "alber del coton").
Le piante de la sezion Aegiros le de trova plussee ind le zone umide e long le rive dei fiœm. Qelle de la sezion Populus i è forse le piante latifoie qe i è plussee facil de trovar ind el emisfer boreal. L’è una pianta sempervirda, perqè le foie anca se in autœm le diventa jalde, le resta tacade a la pianta per tœt l'inverne.
Speci
El jener Populus l'è dividid in cinq sezion, e ognuna la g'ha el so nœmer de speci:
In Italia, qe le cress de so, ind el grœp dei Populus g’è noma le albere bianqe e qelle tremole, e ind el grœp dei Aigeiros g’è le albere nigre.
Coltivazion
Le albere le se pianta per la so legna qe la se usa per esempe ind la fabricazion dei foi de compensat, de le cassete de legn, de la carta, dei zolfanei. La se usa anca per ornar i parc, i jardin e i viai de le citaa.
Ge vœl tanta lux per coltivar le albere e anca un terren umid e fertil, senza restagn de aqua; se dovra anca dei trataments contra i parasiti dei tronc e de le foie.
In natura le albere le se moltiplica con la somenza qe la viaja indei piumin (aments), per la coltivazion invece se dopra dei toqei de pianta qe i è tratads in manera de far-g meter fœra le radix (talea).
In Italia le albere le se coltiva soratœt per fa i panei de compensat e la pianta l’è faita cresser per 9-12 agn, prima de taiar-la.
L’albera la pœl viver infina a 200-400 agn.
La coltivazion de le albere in Italia
Ind el ultem censiment del 2000 in Italia g’era 83.368 etar de bosc de albere dividids in 25.022 aziende agricole. Dopo g’era anca 35.000 etar de bosc de albere miga inserids ind le aziende agricole. Donca el total dei bosc de albere in Italia l’è de pressapoc 120.000 etar.
La superfiç totala l’è però adree a diminuir dai agn setanta, quand qe l’era de 150.000 etar noma qella de le aziende agricole.
Ogni etar de bosc de albere al produx in media 15 tonelade de legn tœts i agn. La quantitaa totala de la legna de le albere l’è el 45-50% de tœta la produzion nazionala de legnam.
La coltivazion de le albere l’è l’uneg esempe de produzion de alber qe l’è degn de vesser regordad in Italia.
Clonazion
In Italia, la clonazion de qell jener de pianta qé l’è faita col control de la Commissione nazionale per il Pioppo, çoè la Comission nazionala per l’Albera, qe la classifega i cloni dent ind un rejister fait aposta (in italian, el “Registro nazionale dei cloni forestali”) perqè i sies certifegats con la so jœsta identitaa e le so carateristege.
Crisi russo-ucraina del 2021-2022
La Crisi russo-ucraina del 2021-2022 l'ha vist la Russia meter soldad in di milla a la soa frontera con l'Ucraina e in la Crimeja a marz del 2021 e l'è deventada poeu 'na crisi de interess internazzional, con i imagin del satellit che fann vidé una Russia che la moeuv trupe, blindad e missil in sul confin, con la tema de 'n invasion, vist che l'era el sposament el pussee gross de l'annession de la Crimea de la Federazzion Russa del 2014.
In la fin del 2021 la crisi la se renoeuva, con l'Armada russa che la moeuv circa 100'000 soldad in sul confin per di esercitazzion e 'l Putin gh'ha domandad varie garanzie a la NATO, tant 'me la conferma che l'Ucraina la entrarà mai in la lianza e la garanzia che la NATO la defendarà no l'Europa oriental cont i armi nuclear. I Stat Unid disen de no e menascen di sanzion "svelte e grame" se la ghe fuss stada 'n invasion.
El 21 de fevrer la Russia la nonzia, in del pich di tension, de recognosser i republeghe separatiste vegnude foeura de la guerra del Donbass, in d'una mossa considerada un retiràss di protocoll de Minsk, vist che la Russia l'ha poeu scominciad una mission de pas in del territori, a mandà i so trupe, roba che l'ha menad vari Pajes del mond a sanzionàlla.
La nocc del 24 de fever el Putin l'ha nonziad 'n operazzion militar special per "demilitarizà" e "denazifegà" l'Ucraina e la scomincia 'n invasion russa.
Puria
Puria (istess in Italian, parnonziaa ['puria]) l'è ona frazion del comun comasch de la Valsolda. El paes el se troeuva a nord de la frazion de Dran, dent a la Val Solda. A l'è staa on comun indeperlù fina al 1927. Al temp di piev el partegniva a la Piev de la Valsolda. La scormagna di abitant a l'è cannavol.
Alamillo
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Ceggia
Ceggia (en vèneto: Zeja) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Venésia. El g'ha presapóch 5.094 abitàncc, 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 243 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cessalto (TV), San Donà di Piave, Torre di Mosto.
Saint-Frézal-de-Ventalon
Saint-Frézal-de-Ventalon l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Le Pont-de-Montvert, del circondàre (arrondissement) de Florac e del dipartimènt de la Lozère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Camisa
"Chi lavora gh'ha ona camisa, e chi fa negott ghe n'ha dò."
Saint-Frézal-de-Ventalon
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16.89 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 378 méter a 'na altèsa màsima de 1128 méter söl leèl del mar.
Camisa
- Proverbi lombard.
Saint-Frézal-de-Ventalon
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Frézal-de-Ventalon l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Camisa
El nomm
La parolla camisa l'è comuna anca a alter lengov romanz (spagnoeu e portoghes camisa, italian camicia, frances chemise). La riva del latin volgar camis(i)a, che forsi la gh'ha on'origin germanega.
Stazion de Camden Road
Camden Road a l'è 'na stazion de la, che la serviss.
Moviment
Ghe corren i servizzi.
Interscambi
Fermada del bus
Le Bourg-d'Oisans
Le Bourg-d'Oisans l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància. El fa part del cantù de Le Bourg-d'Oisans, del circondàre (arrondissement) de Grenoble e del dipartimènt de l'Isère.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Le Bourg-d'Oisans l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Stazzion de Blankenfelde (Kr Teltow-Fläming)
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Ehrenhausen an der Weinstraße
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Luis Medegh
El Luis Medegh (Luigi Medici in italian, Milan, 1888 - Trezz, 2 de avril 1965) a l'è stad un avocat e poeta italian, stimad autor in dialet milanes.
Biografia
Fioeul del ragionat Vincenz e de la pianista Teresa Crespi, l'è stad compagn di studi del Delio Tessa e in del 1915 el se laurea in lesg a l'Università di Studi de Pavia, per poeu fà l'avocat per circa 30 agn.
L'ha tolt part a la prima guerra mondial 'me soldad sempliz, e 'na voeulta tornad l'ha studiad a Brera indova che in del 1920 el ciapa una laurea pussee in filosofia e l'è abilitad anca a insegnà, roba che 'l farà per 10 agn al Liceo Ginnasi Statal Lissander Manzon.
A l'éra propi ligad a la Martesana, indova che 'l pader el lavorava, e 'l farà San Martin definitivament a Trezz in del 1943 desgià che la soa cà de Milan l'è stada destrugada di bombe.
In del 1959 el vinc l'Ambrosin d'Or e in del 1965 el moeur.
Vita privada
In del 1916 el se marida con la Felicita Maria d’Incisa di Camerana, e 'l restarà vedov in del 1959. In del 1963 el se marida con la Itala Ceresani, e 'l moeur du agn dopo.
Dopo la soa mort la miee la cura el so archivi personal, per poeu dàll in del 1982 a l'amis Piero Airaghi, che l'ann dopo el donarà a la Bibliotega Ambrosiana.
Carrera
L'è stad member eminent de la pupart di sociazzion ligad al dialet milanes compagn del Circol Filologich Milanes e l'ha anca fondad l'Istitut Fassista de Coltura de Milan, ma a l'éra in polemica costanta cont el regim per el so tratament di lengov regionai e, quand che i fassista gh'hann ordenad de scriver domà in italian l'ha publegad una poesia clandestina che la s'è spantegada inscì tant che l'ha menad a la revoca de l'ordenanza.
Oeuvere
El so stil poetich l'era decadentista e ispirad ai campagne lombarde 'me simbol de libertà.
Cappell del ghisa
In del Commonwealth a l'è doperaa de la pupart di forz de Polizia del Regn Unii, in Canada, in Australia, in Noeuva Zelanda, in Samoa e a Gibiliterra, oltra che in d'ona quaj colonia britannega. In d'on quaj cas, 'me in del Regn Unii, a hinn in del normal equipaggiament menter in d'on quaj alter Stat a hinn tipegh di situazion d'onor. Foeura del Commonwealth a hinn doperaa de 'na quaj forza de polizia locala italiana - i pussee famos a hinn i Ghisa de Milan -, del Corp di Carabiniee del Prenzip de Monaco, e 'na quaj forza de polizia americana la doperava 'sti cappell in la soa granda uniform. De solit, in del Commonwealth, a l'è on vestii tipicament maschil ma foeura a l'è doperaa anca di donn.
La Tour-d'Aigues
La Tour-d'Aigues l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Pertuis, del circondàre (arrondissement) de Apt e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 41.3 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 220 méter a 'na altèsa màsima de 510 méter s.l.m.
Villafranca Sicula
Villafranca Sicula l'è 'n cümü de la Pruvincia de Agrigento, en Sicilia. El se tróa a 60 km a sud de Palermo e a 40 km a nordòvest de Agrigento. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 1.496 abitàncc e 'na superfìce de 17,7 km².
Polště
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Serranillos
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Veliš (Hradec Králové)
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Val-de-Chalvagne
Val-de-Chalvagne l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Entrevaux, del circondàre (arrondissement) de Castellane e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 32.57 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 599 méter a 'na altèsa màsima de 1587 méter s.l.m.
Battaja de Arbed
La Battaja de Arbed (on paisott minga lontan de Bellinzona) l'è staa on sconter armaa tra el Dugaa de Milan e i svizzer. La battaja l'è stada fada el 30 de giugn del 1422.
I antefatt
De on quai ann, i canton svizzer eren dree a ciappà terren in del Tesin del dì d'incoeu, per rivà a fà sù ona specie de zona-cossinett in tra de lor e 'l Statt de Milan. In tra el 1403 e 'l 1411 aveven conquistaa la Leventina, la Riviera e la Val Maggia; poeu, cont el sostegn de l'imperador, aveven crompaa Bellinzona ai scior de la città, i de Sacch. Ma el duca de Milan, el Filipp Maria Viscont, el s'è sentii in pericol. Prima l'ha provaa a conquistà Bellinzona cont i danee, ma l'è minga riessii a mettes d'accordi coi Svizzer. Donca, l'ha deciduu de toeula con la forza di armi. In del 1422 el cont de Carmagnola, con sedesmilla soldaa, l'ha conquistaa de noeuv Bellinzona e i vai Maggia e Riviera. Allora i Svizzer, dopo tanti discussion a nivell federal (e senza vess sostegnuu de Berna), hann mandaa giò on esercit de 2500 soldaa, che vegniven de Zurigh, Luzerna, Nidvald e de la Leventina. Però hinn minga riessii a conquistà Bellinzona, e inscì hann faa sù el sò campament lì arent, a Arbed, per spettà di renforz. Ma i soldaa svizzer gh'aveven minga tanta disciplina, e on ses'cent de lor l'è scappaa via e l'è andaa in de la Mesolcina per saccheggiàlla.
La battaja
El 30 de giugn el Carmagnola el s'è incorgiuu che i nemis aveven perduu di soldaa. Inscì l'ha deciduu de taccài anmò. Prima hinn partii i cavalier, che però hinn staa fermaa per 'na quai ora. A quell pont, el Carmagnola l'ha ordenaa ai sò soldaa de smontà di cavai e taccà a combatt a pee. I lanzer svizzer, ch'eren bon de combatt soratutt contra i cavalier, hann scominciaa a scappà, anca perchè intrattant eren dree a rivà anca i fant milanes, che voreven circondài. Per riessì a scappà, i Svizzer hinn andaa in direzion del mont Arpin; poeu dopo, anca per via del fatt ch'eren tornaa indree i disertor, hinn riessii a superà i linei di Milanes e hinn scappaa sù fina al San Gottard.
Matrice
Matrice l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 1.067 abitàncc, 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 53 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campobasso, Campolieto, Castellino del Biferno, Montagano, Petrella Tifernina, Ripalimosani, San Giovanni in Galdo.
Battaja de Arbed
I conseguenz
Tucc duu i esercit hann perduu on bell poo de omen (i Svizzer 1330, i Milanes 1000). I canton svizzer hann perduu el controll di terr a sud de la gora del Piottin, e per de pù i Milanes hann poduu conquistà l'Ossola. A bon cunt, con la pas del 1426, hinn riessii a 'vèggh l'esenzion di dazzi per andà in del Ducaa.
On quai ann dopo (in del 1449) i Svizzer hann provaa anmò a vegnì giò in del Tesin, ma hinn staa battuu on'altra voeulta, a Cagion (on paes arent a Arbed, tant che al dì d'incoeu hinn taccaa insemma in de l'istess comun).
Bayraktar (canzon)
Bayraktar a l'è una canzon de guerra ucraina de propaganda che la celebra i dron de combater Baykar Bayraktar TB2 e i so sucess contra l'Armada russa in la soa invasion de l'Ucraina. Scrivuda del soldad Taras Borovok el dì de l'invasion in d'una quaj ora, a l'è stada dada foeura el prim de marz del 2022, e la ciapa in sgir sia l'Armada russa che l'invasion midema.
L'Armada ucraina l'ha dad un Oscar ironegh a la canzon, e l'è despess mituda in di radio ucraine e cantada in di proteste. L'è stada anca doperada per fà jamming di radio russe.
Berberidaceae
La famiglia di Berberidacei (Berberidaceae) l’è ona famiglia di piant bicotiledón che la tira dent 574 speci raggruppàd in 10 géner. La famiglia la gh’hà dent di arbust e di èrb, despèss spinós, spantegàa in di región temperàa e in quèj sub-tropicàj.
In Italia a gh’è trii géner ch' ahinn part de quèlla famiglia chì:
Sistematica
Second l'ultima revision del la classificazión filogenetica questa famiglia chì la conta 701 speci raggruppàd in 18 géner. El sol géner Berberis el conta lì adrée a 600 speci. Adèss i géner comprés hinn:
Utilizzazion
I speci del géner Mahonia e Berberis vegnen dopràa ‘me di piant ornamentàl.
Vönöck
a l'è un comun del Distret de Celldömölk, cont una popolazzion de abitant.
Fradèl Betto
Biugrafia
L'è entràd sübit in d'la Teulugia dla Liberasiòn, e l'è stài mìss in presòn insema a Fradèl Tito quant gh'era la ditadüra, dù volte: in del 1964 per quìndes dì e in d'i ann 1969-1973. L'è stài cunsiglièr e asesùr del presidènt Lula in del prugètt Fome Zero.
L'è stài in Italia dal 7 al 12 d'aprìl 2014 e l'ha incutràd papa Francesch.
Bibliugrafia
L'ha püblicàd d'i liber cun diferent argument:
Blecua y Torres
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Susch
Susch (nom tudesch e ufizial fina al 1943: Süs) a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 93.95 km², e al se tröva a una altitüden de 1438 meter sura al livel del mar.
El cumün de Susch l'è sitüaa in de la Engadina Bassa, in sü la sponda manzina del fiüm Inn. L'è tacaa ai cumün de Davos, Klosters-Serneus, Lavin, S-chanf e Zernez.
L'è a 27 km da Davos (a la quala l'è culegaa per mezz del pass Flüela), 39 km da Sankt Moritz e a 82 km da Coira.
Situazion linguistega
In urigin la gent del paes de Susch la parlava tüta el Vallader, 'na varietà de la lengua rumancia, però giamò in del secul XIX s'eva installaa una minuranza de lengua tudesca. In del 1880, l'eva apena el 74% de la popolazion che la cunsiderava el rumanc come la soa lengua mader, e in del 1900 el 71%. In del secul XX però ch'è staa una rinascensa del rumanc, e in del 1941 l'eva riturnaa al 81%. Anca dopu el 1980 el cambiament in favor del tudesch l'è staa assee limitaa e in del 2000 gh'è ancamò un 85% de la gent che la dis de capì el rumanc. I dati rilevaa in di ültim censiment i henn mustraa in de la tabela chi desutta:
Spagna (metropolitana de Roma)
Spagna  l'è 'na stazion de la Linia A de la Metropolitana de Roma.
Interscambi
La stazion la gh'ha 'me interscambi i bus zittadin. Fermada del bus Parchegg de scambi
Servizzi
La stazion la gh'ha 'sti servizzi chi: Biliettaria
Dialett ciavennasch
El dialett ciavennasch l'è ona variant del Lombard occidental.
Difusion e variant
El ciavennasch l'è parlaa pu o manch in tutta la Val Ciavenna (e in di sò dò diramazzion: la Val di Giust e la Val Bregaja italiana), ma dialett con caratteristegh compagn de quei de la vall je troeuvom anca in d'on quai paes de l'alt Lagh de Comm, compagn de Soregh, Curcc (frazzion de Colegh) e Gera. Inscambi, el dialett de Novaa el pò vess consideraa ona variant laghee. Gh'è on queidun che 'l mett el Ciavennasch e 'l Valtolin in de l'istess grupp del lombard ocidental, ma i diferenz in tra i duu parlà hinn bei fort (anca se l'è ciar che partegnen a l'istessa lengua). Al dì d'incoeu el dialett de Ciavenna a l'è semper pussee vesin al modell milanes e comasch, e l'ha perduu tanti carateristegh tipegh di dialett rustegh. Quii là inveci se conserven, per esempi, in di dialett de Gordona, de Samolegh, de la Val di Giust e de la banda italiana de la Val Bregaja (besogna dì che però anca el dialett bregajott "lombard" l'è bell diferent del dialett bregajott "grison".). Inoltra se cred che 'l dialett ciavennasch "pur" el fudess parlaa in de la frazzion de Us'cion almanch fina ai agn '70, e in quei de San Gioann e Pianazzoeula almanch fina a la generazzion precedenta.
El dialett de Villa de Ciavenna
El dialett villasch, parlaa in de l'ultem comun prima del confin cont i Grison, el anca gh'ha di sò caretteristegh proppi:
Lessegh
El lessegh el se vesina a quell di dialett lombard del Lagh de Comm e, pussee in general, anca del rest del lombard ocidental. Oltra a 'sti paroll, besogna regordà anca on certo numer de paroll todesch, rivaa in Val Ciavenna cont i boschiroeu che andaven a lavorà in Svizzera e cont i sfrosador che passaven de 'na banda a l'altra del confin. Inoltra besogna regordàss che fina al 1797 la Val Ciavenna l'è stada sotta el domini di Grison. El bregajott el gh'ha anca di influenz lessicai romancc.
El dobbion
Compagn de quell che suced anca in alter vallad alpinn, i abitant de Olmo (in de la Val di Giust) doperaven anca on gergo segrett ciamaa dobbion. Al dì d'incoeu però le cognoss quasi pu nissun.
Letteradura
El ciavennasch, anca se l'è on dialett periferegh, el gh'ha avuu on quai autor che l'ha doperaa per scriv giò quaicoss. El primm poeta a scriv in ciavennasch a l'è staa el Giovann Bertacc (it. Giovanni Bertacchi), important professor universitari e studios de la letteradura italiana. On olter autor pussee recent a l'è staa el dotor Pierangelo Mazzoleni.
Eibiswald
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Malé (LO)
Malé (Maleo in italian; Maletum en latin ) l'è un cumün del süd de la Lumbardia, pruincia de Lod, cun 0 abitant (dàto del ).
Acquacanina
Acquacanina l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 139 abitàncc, 'na superfìce de 26 km² e 'na densità de 5 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolognola, Fiastra, Fiordimonte, San Ginesio, Sarnano, Ussita, Visso.
Malé (LO)
Storia
El sò num, prubabilmént, el vegn dal Latin Malleum, perché in urigin a gh'era un castell.
In del 1272, l'é diventád pruprietà de la famiglia Vincemala. L'é stai cunqustada dai Sforza, che dopu ghe l'hann dai ai Trivulzio e dopu amò ai Trecchi.
Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Malé l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Cultüra
Ghé un castell ciamád Palási Trecchi. A l'antica entrada del paés, a ghé un arc, del 1685 dedicád ad Antóni Trecchi.
Bré
Arda apò: Bren.
Viktor Janukovyč
El Viktor Janukovyč (Віктор Федорович Янукович in ucrain, Виктор Фёдорович Янукович in russ; Jenakijeve, 9 de luj 1950) a l'è un politegh ucrain, naturalizad russ. L'è stad president de l'Ucraina del 2010 al 2014, quand che i rebellot de l'Euromaidan el menen a scapà in Russia, Pajes che poeu gh'ha dad la citadinanza. A l'è stad condanad de l'Ucraina per volt tradiment a 19 agn de galera per havé dad l'orden a l'Armada russa de vegnì dent in Ucraina per meter a post i rebellot, roba che i russ hann doperad per ciapàss la Crimeja e per sostegnì i republeghe del Donbass.
Leader del Partid di Region, l'era stad anca governator de l'Oblast de Donec'k del 1997 al 2002 e prim minister del 2002 al 2004 e poeu an'mò del 2004 al 2005 e del 2006 al 2007: in del 2010 el vensg i elezzion presidenziai contra de la Julija Tymošenko, dopo havé perdud in del 2004 cont el Viktor Juščenko. Al so post el va su ad interim el president de la Rada Suprema Oleksandr Turčynov.
Landeck (distret)
thumb|right|300px|Puzisiù del distrèt de Landeck endel Land del Tiröl El distret de Landeck (en todèsch Bezirk Landeck) l'è giü dei distrècc del Land del Tiröl, en Austria. El se tróa endela part ocidentala de l'Austria e 'l cunfìna a òvest col distret de Bludenz (Vorarlberg), a nòrd col distret de Reutte, a est col distret de Imst e a sud co l'Italia e la Svìsera (Cantù dei Grigioni).
Cità e cümü
thumb|right|300px|Cümü del distrèt de Landeck
El distrèt de Landeck el g'ha 30 cümü, dei quài giü (Landeck) g'ha statùto de cità (Stadtgemeinde) e 'l fà de capolöch de distrèt. El dàto 'ntra le parèntezi l'è 'l nömer de abitàncc (agiurnàt al ):
Dryopteridaceae
I Driopteridàcei (Dryopteridaceae Herter, 1949 ) hinn ona famiglia de fìres leptosporangiad in del'ordin di polypodiàj. La gh’hà dent pressappòch 1700 speci e l’è spantagada in tutt el pianètta. L’è fada su de piant terrèster che cressen in sui ròcc o de epifìtt o em-iepifitt. Tanti de lor vegnen coltivàa ‘me di piant ornamentàl. I géner pussée spantegàa hinn l’Elaphoglossum (600), el Polystichum (260), el Dryopteris (225) e 'l Ctenitis (150). Sti quatter géner chì gh’hànn denter circa el 70% di speci.
I Driopteridacei s’a hinn destaccàa geneticamént di alter famili di Eupolypods pressppòch100 milión de agn fa
Descrizion
Di Rizoma generalment robùst, strusànt, ascendént o dritt, di vòlt rampegànt, con di tricòma minga clatràa in su la scima. Di frasch generalment mònomòrfich, men despèss dismòrfich, di vòlt scheiós o gandolàr, men despèss pelós. Di picój cont on mucc de serc, di conligament vascolàr a anèll, rarament in nùmer minga pussée de 3. Di sòri de sòlit redónd. Di sporang dospòst a trée fil, di gambit curt o longh; di spòr de la forma di rènn.
Gener
!El nòmm del géner accettàa !Riferimént !Sinònim !Riferiment
Stòria
In del 1990, el Karl U. Kramer e i alter autór che gh’hànn lavoràa adrée insèma hànn definìi i Dryopteridacei d’ona manera molto slargada tal de tiràgh denter i di famili compagn di Woodsiacei (sensu lato), i Onocleacei e la pupàrt di Tectariacei .
Agudo (Spagna)
a l'è un comun de la provincia de Ciudad Real, cont una popolazzion de abitant.
Dryopteridaceae
Stòria
I studi de filogenesi molecolàr hànn consideràa ‘me pòlifiletica la descrizion del Kramer di Dryopteridaceae e l’è stada mettuda de part del Smith e quèj che gh’hànn lavorà insèma a lù in del 2006.
L'inclusion di Didymochlaena, di Hypodematium e di Leucostegia in di Dryopteridaceae a l’è incèrta. In del caso che sti chì vegnìssen tòlt via, alóra la famiglia, de bon, l’è considerada ‘me mònofilìaca in de l’analisi cladistica. Di autór hànn giamò consideràa quèll géner chì defoeura di Dryopteridacei.
La Nothoperanema l’è adèss tirada denter in de la Dryopteris. In del 2007, on studi de filogenética de la sequenza de DNA l’ha fàa vedè che la Pleocnemia la doria vèss traslocada di Tectariaceae ai Dryopteridaceae.
In del 2010, ind ona pubblicazión académica in sui fìres bolbitidòid, l’Arthrobotrya l’è stada "resuscitada" del Teratophyllum. De lì adrée, in de l’istèss ann, la Mickelia l’è stada descrivuda ‘me on géner noeuv.
‘Na quàj specie l’è stada tòlta via del géner Oenotrichia  de già che la ghe partén nò e anca de la famiglia di Dennstaedtiaceae ‘doe la Oenotrichia stricto sensu l’è classificada. Sti speci chì l’è probabil che partegnen ai Dryopteridaceae, ma ‘l gh’è stàa dà nananmò on nòmm genérich.
Santo Tomé de Zabarcos
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Bâgé-le-Châtel
Bâgé-le-Châtel l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-orientàla. El fa part del cantù de Bâgé-le-Châtel, del circondàre (arrondissement) de Bourg-en-Bresse e del dipartimènt de l'Ain.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
Pluhův Žďár
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Bâgé-le-Châtel
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 0.88 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 184 méter a 'na altèsa màsima de 211 méter söl leèl del mar.
Fort d'Aubervilliers (metropolitana de Paris)
a l'è una stazzion de la linia 7 de la metropolitana de Paris, tacada ai stazzion de.
Bâgé-le-Châtel
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Bâgé-le-Châtel l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Fort d'Aubervilliers (metropolitana de Paris)
Interscambi
Fermada del bus
Lengua ungheresa
L'Ungheres o Magiar (nomm nativ: magyar nyelv) l'è ona lengua del grupp ugro-finnegh.
L'è la lengua offizial de l'Ungheria (e donca l'è vun di lenguagg offiziai de l'Union Europea) e l'è recognossuda a nivell regional anca in Slovenia, Austria, Romania e Voivodina (in Serbia).
L'è parlaa de 13,6 milion de personn e l'è al numer 57 in de la lista di lenguagg pussee parlaa al mond.
Esempi de lengua: el Pader Noster
Mi Atyánk, ki vagy a mennyekben, szenteltessék meg a Te neved; Jöjjön el a Te országod; legyen meg a Te akaratod, mint a mennyben, úgy a földön is. A mi mindennapi kenyerünket, add meg nekünk ma; és bocsásd meg vétkeinket, miképpen mi is megbocsátunk azoknak, akik ellenünk vétkeztek; És ne vígy minket kísértetbe, de szabadíts meg minket a gonosztól, amen.
Gnàrt
Niàrt (nòm uficiàl: Niardo) l'è 'n cümü de la média Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha presapóch 1.835 abitàncc, 'na süperfìce de 22 km², per 'na densità de 83 ab./km². El cunfìna coi cümü de Braù, Bré, Lùzen, Prèsten.
Cuurdinade
45.97667°N, 10.33417°W
Úhonice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia Central e del distret de Praha-západ.
Saint-Bonnet-les-Oules
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 12.41 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 392 méter a 'na altèsa màsima de 586 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Bonnet-les-Oules l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Telurio
El telùrio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Te. El g'ha nömer atòmich 52, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de telùrio 'l g'ha 52 prutù. L'è de aspèt metàlich — ma clasificàt come semi-metàl — biànch arzentàt che se 'nsomèa al stagn, del pónt de vìsta chìmich el se compórta en maniéra mìa tat diferènta del sùlfer e del selenio. Se 'l dòpra perlopiö endele léghe metàliche o come semi-cundutùr.
L'è stat scuprìt endel 1782 del chìmich todèsch Franz-Joseph Müller von Reichenstein, a Sibiu en Romania, ma a izolàl per prim e a dàga el nòm de telùrio l'è stat el Martin Heinrich Klaproth endel 1798.
Malögia
right|300px|thumb|Le cà del centro del paizì Malögia (isé apò a 'n romàncio; en italià: Maloggia; en Todèsch Maloja) l'è 'na frasiù del cümü de Bargaja, endèl cantù svìser dei Grigioni. L'è colocàda 'nsìma a la Val Bargaja.
Zsennye
a l'è un comun del Distret de Szombathely, cont una popolazzion de abitant.
Malögia
'Na ólta l'ìa 'n póst de alpègio culunizàt dei abitàncc de Stampa, al dé d'encö l'è deentàt en sit türìstich atresàt. Le lèngue uficiài i è l'Italià e 'l Todèsch.
El paizì el se tróa 'n corespondènsa del pas alpì che pórta 'l stès nòm, colocàt a 1815 méter sùra 'l leèl del mar. El pas el coléga la Val Bargaja co l'Engadina, cioè Chiavenna con St. Moritz.
left|thumb|200px|I cartèi che sègna i spartiàque El spartiàque 'ndóche se tróa l'abitàt de Malögia 'l g'ha de particolàr che 'ndèn sèrto pónt — el pas de Lunghin — se önés tré gràncc sistémi flüviài. Chèl del Inn che 'l se sböta 'ndèl Danubio e pò 'ndèl Mar Nero, chèl del Giülia che 'l se sböta 'ndèl Reno e pò 'ndèl Mar del Nord e doca 'ndèl Oceano Atlantich, e chèl de la Mera che la se sböta 'ndèl Pò e pò 'ndèl Mar Adriatich e dóca 'ndèl Mar Mediteràneo.
A Malögia g'ha abitàt endèi öltem agn de vìta el pitùr Giovanni Segantini, el sò còrp l'è amò sotràt endèl cimitéro del paés.
Cuurdinad geugrafich
I cuurdinad geugrafich a servissen a indicà la pusiziun de un pünt in sü la süperfis de la Tera; hin la latitüdin (che la saria la distanza dal'equatur) e la lungitüdin (che l'è la distanza da un meridian de riferiment, generalment qurl dle Greenwich) e s'esprimen in grad.
Sarine (distret)
El Distret de Sarine  (en todèsch: Saanebezirk), en fransés: District de la Sarine) l'è giü dei sèt distrècc del canton Friburgo, en Svìsera.
L'è a magiurànsa linguìstica franséza condèna minurànsa de lèngua todèsca. Endèl més de el gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc spartìcc endèi 36 cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
Alb-Donau
El circondàre de Alb-Donau  l'è giü dei 35 circondàre del Baden-Württemberg, endèl sud de la Germania. El se tróa 'ndèl distrèt aministratìf de Tübinga.
Colombier-le-Jeune
Colombier-le-Jeune l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Tournon-sur-Rhône, del circondàre (arrondissement) de Tournon-sur-Rhône e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 15.14 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 277 méter a 'na altèsa màsima de 762 méter s.l.m.
Stazzion de Mahlow
La  a l'è 'na stazzion ferroviaria de la Germania, in la zona de Berlin.
Moviment
La stazzion a l'è servida di treni de la S-Bahn de Berlin.
Valdice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Apostuj Capitel Vint
Apostuj
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö. <BR>
Capitel Vint
1E despö che 'l bacàn l'aveva cessaa e Paul l'aveva ciamaa i fradèj, el i aveva esurtaa e 'l i aveva salüdaa, l'è naa föra per nà in de Macedonia. 2E despö che l'aveva passaa per quij part e 'l i aveva incuragiaa cun tanta parlada, l'è naa in de la Grecia, 3e l'ha passaa là trii més ; perchè l'era vegnüda una trama di Giüdee cuntra de lü intanta che 'l stava per fà véla per la Siria, l'è sücessa la decisiún de turnà indree per la Macedonia. 4E l'andava adree a lü Sòpater, Pirr de Berea, e de Tessalunica Aristarch e Segund, e Gaj de Derbe e Timotee, e de Asia, Tichich e Trofim. 5E chèst personn hinn naa prima e me speciaven a Troas, 6e nümm èmm faa véla föra de Filipi despö di dì di Azimm, e sèmm vegnüü a lur a Troas in de cinch dì, due èmm passaa sètt dì.
7E 'l primm dì de la semana, quand se serum vegnüü insèma per rump el pan, Paul el cunversava cun lur, degià che 'l stava per nà föra 'l dì despö, e l'ha tiraa la parola fin a mèzanocc. 8E gh'eren assee de lümm in de la sala de sura due me serum ünii insèma. 9E un cèrt giuìn, de nomm Eutich, che 'l s'era setaa giò sül scoss, l'ha fundaa in d'un sogn prufund intanta che Paul el cunversava de püssee; purtaa via del sogn, l'ha burlaa giò del tèrz pian e l'è staa levaa sü mort. 10E Paul, despö che l'era naa giò, l'ha burlaa giò sü de lü, e despö che 'l l'aveva brasciaa, l'ha dii: «Che siuv minga destürbaa, degià che la sua anema l'è in de lü». 11E despö che l'era naa sü, l'aveva rumpüü 'l pan, l'aveva sagiaa e l'aveva cunversaa assee fin a l'alba, inscì l'è naa föra. 12E hann menaa 'l bagaj viv, e hinn staa cunsulaa no muderadamént. 13E nümm, despö che serum naa denanz al nav, èmm faa véla per Assos, perchè stavum per ciapà Paul là; già che inscì l'era stabilii che lü 'l viagiava in pee. 14E cuma 'l m'ha incuntraa in d'Assos, despö che l'avevum ciapaa sèmm vegnüü in de Mitilene, 15e despö che avevum faa véla de là el dì despö, sèmm riaa de front a Chios, e 'l dì despö de chèll se sèmm metüü in de Samos, e 'l dì despö sèmm vegnüü a Milet. 16Già che Paul l'ha decidüü de navegà ultra a Efés, perchè 'l füss minga devegnüü che lü 'l perdess témp in d'Asia; degià che 'l fava prèssa perchè 'l sia pussibil che 'l sia a Gerüsalèmm el dì de Pentecost.
17E despö che l'aveva mandaa de Milet a Efés, l'ha ciamaa i anziann de la gésa. 18E cuma gh'hinn vegnüü, l'ha dii a lur: «Vialter savii del primm dì del qual sun naa denter in d'Asia cuma seri cun vialter l'intrégh témp, 19servend el Signúr cun tüta l'ümiltaa, cun lagrimm e cun pröv che m'hinn sücess in di tramm di Giüdee, 20cuma me sun minga tiraa indree de nunziàv nagott di robb che jüten e d'insegnàv püblegamént e per i cà, 21dand testimunianza a Giüdee e a Grech del revedimént a Diu e de la féd in del noster Signúr Gesü.
25E adèss, varda, savi che vedarii pü la mia fàcia tücc vialter, intra i quij huu passaa, predicand el règn. 26Perchè ve duu testimunianza incöö che sun nètt del sangh de tücc: 27degià che me sun tiraa adree de nunziàv tütt el cunsili de Diu. 28Dee atenziún a vialter medemm e a tütt el rosc in del qual el Spirit Sant el v'ha metüü cuma vescuv, per ténd la gésa de Diu, che l'ha utegnüü per mèzz del sangh del sò propi. 29Mì savi che despö de la mia parténza andarànn denter intra vialter lüff rapaz, che sparmen minga 'l rosc, 30e de vialter medemm se levarànn omen che parlarànn robb pervèrs per strapenà via i discepul dedree a lur medemm. 31Dunca, vardee, regurdanduv che, per trii agn, nocc e dì, huu minga cessaa de visà ognidün cun lagrimm.
32E adèss ve fidi al Signúr e a la parola de la sua grazia che 'l pò fà sü e dà l'ereditaa intra tücc che hinn staa faa sant. 33Huu desideraa l'argent, l'or o el vestii de nissün; 34vialter medemm savii che chèst man hann servii i besogn de mì e de quij che hinn cun mì. 35V'huu faa vedüü tüsscoss, che l'è necessari che travajand inscì jütii i dèbul e che ve regurdii di paroll del Signúr Gesü, che lü medemm l'ha dii: L'è püssee beàtt el dà che 'l ricév».
36E despö che l'aveva dii chèstcoss, el s'è ingenugiaa e cun tücc lur l'ha pregaa. 37E 'l gh'era tanta caragnada de tücc e hann burlaa giò sül coll de Paul e 'l basaven, 38crüssiandus suratütt per la parola che l'aveva dii, che vedarìen pü la sua fàcia. E l'hann cumpagnaa a la nav.
Boltaña
a l'è un comun de la provincia de Huesca, cont una popolazzion de abitant.
Armada ucraina
L'Armada ucraina (Сухопу́тні військá Збрóйних сил Украї́ни in ucrain) a l'è l'armada de l'Ucraina, ram de terra di forze armade del Pais. Fade su in del 1991 de quell che 'l restava in Ucraina de l'Armada sovietega, la gh'ha i so radis ideologeghe in l'Armada Popolar Ucraina, l'è stada assee lassada lì prima del tacà de la guerra in Donbass el Pais l'ha tacad a desvilupà e a fà pussee fort i so forze armade e con l'invasion russa vari liad hann tacad a dàgh armi pussee moderne.
Anubias barteri
Ul Anubias barteri l'è una pianta aquatega che la ghe partegna a la fameja di Araceae.
2000
El 2000 a l'è 'n ann del secol quell de vint.
Tarasp
Tarasp a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch abitant e una süperfiss de 46.9 km², e al se tröva a una altitüden de 1403 meter sura al livel del mar.
El cumün de Tarasp a l'è tacaa ai cumün de Ardez, Ftan, Scuol, Tschierv, Zernez.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Union di Stat Sovran
miniatura|drita|In ross e naranz i Stat che han partecipaa a l'Union, in negher quej ch'han vorzuu subit l'[[independenza]] L'Union di Stat Sovran, o anca Union di Republegh Sovietegh Sovran, l'è staa on progett de revision de l'URSS insubii dal president Mikhail Gorbaciov per trasformà la federazion in d'ona confederazion e donca fermà la fin de l'URSS. Dopo del Putsch de Agost el progett l'è staa mia implementaa e i sò principi hinn staa ciappaa in la Comunità di Stat Independent, ma comé organizzazion regionala e mia confederazion.
Desvilupp
El noeuv trattaa l'avaria sostituii el Trattaa de formazion de l'URSS del 1922 e donca trasformaa l'Union di Republegh Socialist Soviedegh in l'Union di Stat Sovran e l'era el tentativ final del Gorbaciov de salvà l'Union. El 20 de agost del 1991 l'era programmada la cerimonia de firma del trattaa de la RSSF Russa, ma l'è staa blocaa dal Putsch de Agost.
Ona decentralizzazion pussee granda l'era stada insubida dal Gorbaciov in del Congress del Partii Comunista quell de 28 del 1990 e mandada al Soviet Suprem el 23 de november del 1990, che l'ha cominciaa a lavoràgh el primm de l'ann 1991. El 6 de marz la proposta l'è stada approvada e 'l trattaa mandaa in di Soviet di Republegh. Estonia, Lettonia, Lituania, Moldavia, Georgia e Armenia han partecipaa no a 'sto mestee chi per rivà direttament a l'independenza da l'URSS e di republegh autonom han domandaa de volzà el sò status e vegnì costituent de 'sto patt.
El 23 de april a Novo-Ogaryovo el vegn firmaa l'inscì ciamaa Trattaa 9+1 in tra 9 republegh e 'l governo central, e 'l faseva su ona confederazion cont in comun domà el President, i forz armaa e bona part de la politega foresta.
Ad agost 8 di noeuv republegh aveven approvaa el trattaa cont di condizion, l'Ucraina l'era restada foeura anca se i sò resident aveven scernuu in del referendum soviedegh del 17 de marz del 1991 de giontàss in l'Union sotta la Deciarazion de Sovranità de l'Ucraina.
Anca se 'l trattaa l'era desviluppaa per salvà l'Union a la fin i sò condizion han menaa i Stat pussee piscinitt a domandà l'independenza piena e 'l Colp de Stat che l'ha faa restà el Gorbaciov in la soa Dacia in Crimeja l'ha faa sbassà la popolarità de l'Union, che de facc la s'è s'ceppada el 25 de dicember cont i dimission del Gorbaciov. Vist che 'l trattaa l'è mai staa firmaa, l'è nassuda poeu la Comunità di Stat Independent.
Ipswich
Ipswich (Gippevicum in Latin; Gippeswick in del Medioev) a l'è ona città del Regn Unii, situada in de l'Inghilterra (contea del Suffolk). La cunta circa 120.000 abitant.
Come sitt la gh'ha origin molto antigh, vist che l'è nassuda duranta la dominazion romana de l'isola, in del medemm period in del qual l'è stada fondada Londra.
Třtěnice
a l'è un comun de la Cechia, part de la Region de Hradec Králové e del distret de Jičín.
Ferrovia Settimo Torinese-Pont Canavese
La  a l'è 'na ferrovia regionala italiana a  longa  km.
Verta del, l'è in e l'è de proprietà de.
Mafalda (CB)
Mafalda l'è 'n cümü italià, de la regiù del Molise, en Pruvìncia de Campobasso. El g'ha presapóch 1.334 abitàncc, 'na superfìce de 32 km² e 'na densità de 42 ab./km². El cunfìna coi cümü de Dogliola (CH), Fresagrandinaria (CH), Lentella (CH), Montenero di Bisaccia, San Felice del Molise, Tavenna, Tufillo (CH).
Bourgoin-Jallieu
El g'ha 'na popolasiù de 0 abitàncc, dato agiurnàt al.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 24.37 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 210 méter a 'na altèsa màsima de 382 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Bourgoin-Jallieu l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Eichkögl
a l'è un comun del, cont una popolazzion de abitant.
Campofranco
Campofranco (en Sicilià: Campufrancu) l'è 'n cümü de la Pruvincia de Caltanissetta, en Sicilia. El se tróa a 70 km a sudest de Palermo e a 35 km òvest de Caltanissetta. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 3.491 abitàncc e 'na superfìce de 36,0 km².
Campofranco l'è tacàt ai cümü de Aragona, Casteltermini, Grotte, Milena e Sutera.
Pleše
a l'è un comun de la Cechia, part de la Boemia de Sota e del distret de Jindřichův Hradec.
Santo Domingo de las Posadas
a l'è un comun de la provincia de Avila, cont una popolazzion de abitant.
Modesto Varischetti
Modesto Varischetti (Goren, provinça de Bergem, 1873 - Kalgoorlie, Australia Ocidentala, 1930) l'è stait un minador de or ind l'Australia Ocidentala qe l'è restait trapolad ind'una cava d'or per nœv dé, in seguet a un temporal qe l'ha lagada ind el marz 1907. Varischetti l'è restait in veta ind una saca d'aria prima de vesser salvad.
Storia
Modesto Varischetti l'era orijinare de la Vall del Ris, terra de minador. Per far furtuna, l'era emigrad in Australia, come l'era cumun al temp. L'hiva trovad un lavor ind una cava d'or a Bonnievale, vexin a Coolgardie, Australia Ocidentala. Ol 19 de marz del 1907 l'è rivad un violent temporal. Ind la cava l'ha començad a indar dent una sfraca de agua, tant qe i circa 40 minador qe i era dree a lavorar i ha fait fadiga a indar de for. Ol Varischetti al lavorava de per lu dex meter sora ol livell 10, e l'agua l'era rivada fina al livell 9, 20 meter sora ol so coo. La s'era formada però, ind el bux qe l'era dree a scavar, una saca d'aria qe al ga permetiva de respirar e de star sœit.