cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abel
Tut fora da Paul Videsott Vocabolar dl ladin leterar
abel Ⓔ it. abile ‹ HABILIS (EWD 1, 31) 6 1833 abil (DeRüM, AldìNiaSignurCurat1833-1995:267) gad. abl Badia abile grd. abl, abil fas. àbile fod. abile amp. abile LD abel MdR abil, abile agg. Ⓜ abli, abla, ables
(gad. A 1879; Ma 1950; P/P 1966; DLS 2002, grd. F 2002; DLS 2002, fas. A 1879; R 1914/99; Mz 1976; DLS 2002; DILF 2013, fod. Pe 1973; P/M 1985; DLS 2002; Ms 2005, amp. A 1879, LD DLS 2002, MdR) Ⓘ idoneo Ⓓ tauglich <BR /> a) E chëst é propi le punt che le fej dërt abil por le stato militare N' ëise aldì nìa, Signur Curat
E quëst é propi le punt che le feŝ dërt abil por le stato militare DeRüM, AldìNiaSignurCurat1833-1995:267 (MdR)]] N' ëise aldì nia, Signur Curat
a) De plü aste dit, che chëst jonn é dërt abile e sà bëin lì, scrì, e fà cunć.N' ëise aldì nìa, Signur Curat
De plü haste dit, che quëst ĵon é dërt abile e sa bëiǹ lì, scrì, e fa cuntg. DeRüM, AldìNiaSignurCurat1833-1995:268 (MdR);
b) T’as rajun, al ne pó sintí n pü’ de ligrëza, al ne n’é abl a n pü’ de destraziun; al é pro taola sciöche n condané pro la mësa dl boia DeclaraJM, SantaGenofefa1878:84Declara
T’ as rejung, el nè po sintì ‘ng pude ligrezza, el nen è abile ang pude de destraziung; el è pro tavola sceoucche ‘ng condannè pro la meſa d’l bōia'' Storia d' S. Genofefa/XIV (Badia).
Graffignana
Graffignana ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 2638 sun na spersa de 10,75 km².
Cornovecchio
Cornovecchio ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 214 sun na spersa de 6,5 km².
Dante (South Dakota)
Dante ie n luech tl South Dakota te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 1.3 km². Dante fej pert de la contea Charles Mix.
Roverchiara
Roverchiara ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 2721 sun na spersa de 19,79 km².
Colorado
Storia
L Colorado ie deventà n stat federel di Stac Unii ai 1 agost 1876.
Neuhofen
Neuhofen ie n chemun te la Germania tl Rhein-Pfalz-Kreis dl stat federel Rheinland-Pfalz. Tl 2020 ovel na populazion de 7,198 sun na spersa de 12.3 km².
Povegliano Veronese
Povegliano Veronese ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 7116 sun na spersa de 18,69 km².
Méry
Méry ie n chemun de la Franzia te la region Auvergne-Rhône-Alpes. Tl 2019 ovel na populazion de 1,900.
Waldsee
Waldsee ie n chemun te la Germania tl Rhein-Pfalz-Kreis dl stat federel Rheinland-Pfalz. Tl 2020 ovel na populazion de 5,952 sun na spersa de 12.94 km².
Abadé
Abadé ie na parola ladina.
Vocabolar dl ladin leterar
Tut fora da: Paul Videsott: Vocabolar dl ladin leterar
abadé Ⓔ AD + *BATĀRE ‘weit öffnen, aufreißen (Augen, Mund)’ (GsellMM) 6 1844 abada 3 (DemenegoG, LodeMasciza1844- 1929:113) gad. abadé Badia abadè grd. abadé fas. abadèr bra. badar moe. abadar fod. abadé, badé col. abadà, badà amp. abadà LD abadé v.tr. Ⓜ abada (gad. P/P 1966; DLS 2002, grd. G 1879; G 1923; L 1933; Ma 1953; F 2002; DLS 2002, fas. R 1914/99; DA 1973; Mz 1976; DLS 2002; DILF 2013, fod. Pe 1973; P/M 1985; Pz 1989; DLS 2002; Ms 2005, amp. Q/K/F 1982; C 1986; DLS 2002, LD DLS 2002)
Abilité
Tut fora da Paul Videsott Vocabolar dl ladin leterar abilité Ⓔ it. abilità 6 1833 abilitês pl. (DeRüM, AldìNiaSignur- Curat1833-1995:269) gad. abilité Badia abilité grd. abilità, abiltà fas. abilità fod. abilité LD abilité MdR abilité s.f. Ⓜ abilités (gad. P/P 1966; DLS 2002, grd. F 2002; DLS 2002, fas. DLS 2002; DILF 2013, fod. Pe 1973; P/M 1985; P/M 1985; DLS 2002; Ms 2005, LD DLS 2002, MdR)
Unterwachingen
Unterwachingen ie n chemun te la Germania tl Alb-Donau-Kreis dl stat federel Baden-Württemberg. Tl 2020 ovel na populazion de 200 sun na spersa de 2.6 km².
Abilité
◇ a) <i>Mo vignun pò e dess pensè, ch’ël é dessigü ciamè por valch stato, olache abilitês e capazitês tant de le corp che de l’anima é nezesciaries.</i> ''
Zignago
Zignago ie n chemun talian te la provinzia de La Spezia te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 542 sun na spersa de 27,86 km².
Aberé
Tut fora da Paul Videsott Vocabolar dl [[ladin] leterar]
Chester Center (Connecticut)
Chester Center ie n luech tl Connecticut te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 1,731 sun na spersa de 7 km². Chester Center fej pert de la contea Middlesex.
Cornegliano Laudense
Cornegliano Laudense ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 2879 sun na spersa de 5,61 km².
Varese Ligure
Varese Ligure ie n chemun talian te la provinzia de La Spezia te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 2,091 sun na spersa de 136,56 km².
Chemun
N chemun (gherdëina: chemun, badiot: comun, fascian: comun) ie n ënt local che reprejentea n luech o na pitla cumenanza y se cruzia de si svilup. Te la Talia nscì sciche te n grum de autri stac ie n chemun l mënder ënt aministratif. Pra n luech toca suënz frazions.
Vezzano Ligure
Vezzano Ligure ie n chemun talian te la provinzia de La Spezia te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 7,358 sun na spersa de 18,41 km².
Aberé
aberé *ABBIBERĀRE (EWD 1, 35) 6 1844 beerà (DemenegoG, LodeMasciza1844-1929:115) gad. aberé, aborvé mar. aboré Badia abrè grd. aburvé fas. dabirèr bra. dabirar moe. birar fod. bouré amp. beerà LD aberé v.tr. abereia fare bere, dissetare, specialmente il bestiame (gad. A 1879; G 1923; Ma 1950; P/P 1966; V/P 1998; DLS 2002, grd. A 1879; G 1879; G 1923; L 1933; Ma 1953; F 2002; DLS 2002, fas. A 1879; R 1914/99; G 1923; DA 1973; Mz 1976; DLS 2002; DILF 2013, fod. A 1879; G 1923; T 1934; Pe 1973; P/M 1985; Pz 1989; DLS 2002; Ms 2005, amp. A 1879; Mj 1929; Q/K/F 1982; C 1986; DLS 2002, LD DLS 2002) Ⓘ abbeverare Ⓓ tränken
p.p. come agg. Ⓜ aberés, abereda, aberedes fig. completamente ubriaco (amp.) Ⓘ ubriaco fradicio Ⓓ stockbetrunken
Ronco all'Adige
Ronco all'Adige ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 6166 sun na spersa de 42,58 km².
Oppeano
Oppeano ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 9613 sun na spersa de 46,95 km².
Galgagnano
Galgagnano ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 1228 sun na spersa de 5,98 km².
Unterweißbach
Unterweißbach ie n chemun te la Germania tl Landkreis Saalfeld-Rudolstadt dl stat federel Thüringen. Tl 2020 ovel na populazion de 763 sun na spersa de 13.21 km².
Sainte-Foy-l’Argentière
Sainte-Foy-l’Argentière ie n chemun de la Franzia te la region Auvergne-Rhône-Alpes. Tl 2019 ovel na populazion de 1,284.
Burnhaupt-le-Bas
Burnhaupt-le-Bas ie n chemun de la Franzia te la region Grand Est. Tl 2019 ovel na populazion de 1,900.
Aberé
a) <i> Ma ‘l disc là, che ra và a maca: "panza mea, no te fei stà!" senpre pien come na vaca, come un pinter beerà. </i>
Unterthingau
Unterthingau ie n chemun te la Germania tl Landkreis Ostallgäu dl stat federel Paiern. Tl 2020 ovel na populazion de 2,893 sun na spersa de 45.28 km².
Lombron
Lombron ie n chemun de la Franzia te la region Pays de la Loire. Tl 2019 ovel na populazion de 1,901.
Aberé
Ma ‘l disc la, che ra va a maca: "panz̄a mea, no te fei sta!" sènpre pién come na vaca, come un pinter beerà. DemenegoG, LodeMasciza1844- 1929:115 (amp.).
Connecticut
L Connecticut ie un de i 50 stac federei de i Stac Unii d’America. Tl 2020 ovel na populazion de 3,605,944 sun na spersa de 14,357 km². Si capitela ie Hartford y si majera zità ie Bridgeport.
Storia
L Connecticut ie deventà n stat federel di Stac Unii ai 9 de jené 1788.
Codogno
Codogno ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 15439 sun na spersa de 20,87 km².
Otterstadt
Otterstadt ie n chemun te la Germania tl Rhein-Pfalz-Kreis dl stat federel Rheinland-Pfalz. Tl 2020 ovel na populazion de 3,443 sun na spersa de 15.66 km².
Abadé
Vocabolar dl ladin leterar
<i> a) Co ra furia r’é passada, i scomenza a rajonà,  ma ‘l Carter el no i abada, el majena e ‘l tende là. Co ra fùria r’ e pasada,  i scomenz̄a a ragionà,  ma ‘l Cartèr el no i abada, el magena e ‘l tènde la. </i> DemenegoG, LodeMasciza1844-1929:113 (amp.); Lode masciza che senpre val b) <i> ''L’à politiga e l’é fin, /l’à chel / Dio che dute sà, / el no abada un bagatin  / al comando de chi là. L’a polìtiga e l’e fin, / l’a chel Dio che dute sa, / el no abada un bagatìn al comando de chi la. </i> DemenegoG, LodeMasciza1844-1929:117 (amp.); Lode masciza che senpre val adatada in ogni tenpo a ra Banca Comunal
Aquila d'Arroscia
Aquila d'Arroscia ie n chemun talian te la provinzia de Imperia te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 174 sun na spersa de 10,08 km².
San Bonifacio (chemun)
San Bonifacio ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 20605 sun na spersa de 33,92 km².
Pescantina
Pescantina ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 16688 sun na spersa de 19,67 km².
Maccastorna
Maccastorna ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 62 sun na spersa de 5,7 km².
Abadé
Vocabolar dl ladin leterar
c) N seniëur, che no n’ova abadà a chësc cumand, […], jiva per chëla stredes fuman che jiva su de vera nibles.Tëŋ luech fòa al temp de fiöra döscumandà 'l fumè tabàch
Peschiera del Garda
Peschiera del Garda ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 9352 sun na spersa de 17,64 km².
Guardamiglio
Guardamiglio ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 2672 sun na spersa de 10,3 km².
Days Creek (Oregon)
Days Creek ie na zità tl Oregon te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 301 sun na spersa de 6.1 km². Days Creek fej pert de la contea Douglas.
Abadé
Vocabolar dl ladin leterar
Uŋ Signour, chë / non òva abbadà a chëst cumànd, […], s̄iva per chëlla stredes / stredes / fumàŋ chë s̄iva su de vera nibles. VianUA, FuméTabach1864:Te n luech fova al tëmp de fiera descumandà l fumé tabach 197 (grd.).
San Giovanni Ilarione
San Giovanni Ilarione ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 5169 sun na spersa de 25,32 km².
Rivoli Veronese
Rivoli Veronese ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 2133 sun na spersa de 18,49 km².
Cavacurta
Cavacurta ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 839 sun na spersa de 7,07 km².
Fombio
Fombio ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 2299 sun na spersa de 7,45 km².
Cavenago d'Adda
Cavenago d'Adda ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 2226 sun na spersa de 16,15 km².
San Mauro di Saline
San Mauro di Saline ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 558 sun na spersa de 11,1 km².
Mairago
Mairago ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 1411 sun na spersa de 11,38 km².
Malakoff (Texas)
Malakoff ie na zità tl Texas te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 2,558 sun na spersa de 7.4 km². Malakoff fej pert de la contea Henderson.
Rural Hill (Tennessee)
Rural Hill ie na zità tl Tennessee te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 2,558 sun na spersa de 10 km². Rural Hill fej pert de la contea Wilson.
Corno Giovine
Corno Giovine ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 1179 sun na spersa de 9,86 km².
Plaissan
Plaissan ie n chemun de la Franzia te la region Occitania. Tl 2019 ovel na populazion de 1,284.
Maleo
Maleo ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 3269 sun na spersa de 20,03 km².
Pressana
Pressana ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 2555 sun na spersa de 17,72 km².
Crespiatica
Crespiatica ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 2134 sun na spersa de 7,04 km².
Asnières-lès-Dijon
Asnières-lès-Dijon ie n chemun de la Franzia te la region Bourgogne-Franche-Comté. Tl 2019 ovel na populazion de 1,284.
Martell (California)
Martell ie n luech te la California te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 5.9 km². Martell fej pert de la contea Amador.
Hunter x Hunter
Hunter x Hunter (iapanesc: ハンター×ハンター  Hantā × Hantā), ënghe cunesciù coche HxH, ie n manga scrit y dessenià da Yoshihiro Togashi. L manga à scumencià a unì publicà tl Weekly Shonen Jump dal 1998 inant. De l manga ie states fates doi series televisives (anime), una che ie unida ora dal 1999 al 2001, y na segonda che ie unida ora dal 2011 al 2014. Hunter x Hunter à abù gran suzes, ma ie ënghe stat criticà per unì publicà bëndebo plan. Yoshihiro Togashi se à for inò fermà cun si lëur sul manga per plu mënsc o datrai ënghe ani. Chësc ova ënghe da n fé cun si sanità nia massa bona. Dal 2018 incà ie l lëur sul manga fërm y la storia ne ie mo nia fineda.
Großeibstadt
Großeibstadt ie n chemun te la Germania tl Landkreis Rhön-Grabfeld dl stat federel Paiern. Tl 2020 ovel na populazion de 1,070 sun na spersa de 16.65 km².
San Martino Buon Albergo
San Martino Buon Albergo ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 14491 sun na spersa de 35,31 km².
San Pietro di Morubio
San Pietro di Morubio ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 3045 sun na spersa de 16,02 km².
San Giovanni Lupatoto
San Giovanni Lupatoto ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 24525 sun na spersa de 18,94 km².
Livraga
Livraga ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 2621 sun na spersa de 12,16 km².
Lutzelhouse
Lutzelhouse ie n chemun de la Franzia te la region Grand Est. Tl 2019 ovel na populazion de 1,900.
Unterwellenborn
Unterwellenborn ie n chemun te la Germania tl Landkreis Saalfeld-Rudolstadt dl stat federel Thüringen. Tl 2020 ovel na populazion de 8,398 sun na spersa de 63.05 km².
Lodi
Lodi ie n y na zità taliana che ie la capitela de la Lombardia. Tl 2021 ovela na populazion de 43.465 sun na spersa de 41,43 km².
Comazzo
Comazzo ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 2206 sun na spersa de 12,69 km².
Nogarole Rocca
Nogarole Rocca ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 3556 sun na spersa de 29,24 km².
Apricale
Apricale ie n chemun talian te la provinzia de Imperia te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 618 sun na spersa de 19,68 km².
Unterwaldhausen
Unterwaldhausen ie n chemun te la Germania tl Landkreis Ravensburg dl stat federel Baden-Württemberg. Tl 2020 ovel na populazion de 285 sun na spersa de 4.11 km².
Corte Palasio
Corte Palasio ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 1553 sun na spersa de 15,62 km².
Velaine-en-Haye
Velaine-en-Haye ie n chemun de la Franzia te la region Grand Est. Tl 2019 ovel na populazion de 1,900.
Delaware
L Delaware ie un de i 50 stac federei de i Stac Unii d’America. Tl 2020 ovel na populazion de 989,948 sun na spersa de 6,446 km². Si capitela ie Dover y si majera zità ie Wilmington.
Storia
L Delaware ie deventà n stat federel di Stac Unii ai 7 de dezëmber 1787.
Lakeview (Oregon)
Lakeview ie na zità tl Oregon te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 2,559 sun na spersa de 6.3 km². Lakeview fej pert de la contea Lake.
San Pietro in Cariano
San Pietro in Cariano ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 12983 sun na spersa de 20,25 km².
Hamilton (Kansas)
Hamilton ie na zità tl Kansas te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 301 sun na spersa de 1.2 km². Hamilton fej pert de la contea Greenwood.
Oberlin (Kansas)
Oberlin ie n luech tl Kansas te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 1,730 sun na spersa de 5 km². Oberlin fej pert de la contea Decatur.
La Celle-sur-Morin
La Celle-sur-Morin ie n chemun de la Franzia te la region Île-de-France. Tl 2019 ovel na populazion de 1,284.
Armo
Armo ie n chemun talian te la provinzia de Imperia te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 120 sun na spersa de 9,26 km².
Marudo
Marudo ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 1621 sun na spersa de 4,24 km².
Untrasried
Untrasried ie n chemun te la Germania tl Landkreis Ostallgäu dl stat federel Paiern. Tl 2020 ovel na populazion de 1,615 sun na spersa de 25.75 km².
Manga
Manga (漫画) ie na parola iapaneja per comics che vën dal Iapan. Tl Iapan vën chësta parola adurveda per duc i comics, unfat da ulà che i vën. Dai ani cincanta incà à chësta forma de devertimënt scumencià a vester na pert mpurtanta dl setëur editorel tl Iapan. Dai ani 70 à i manga scumencià a unì liec ënghe oradecà, te l'Europa al scumenciamënt scialdi tla Franzia y Talia y plu tert ënghe te autri stac ntëur al mond.
Gore (Virginia)
Gore ie n luech tl Virginia te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 2.3 km². Gore fej pert de la contea Frederick.
Massalengo
Massalengo ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 4350 sun na spersa de 8,54 km².
Arnasco
Arnasco ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 650 sun na spersa de 6,01 km².
Dragon Ball
Dragon Ball (iapanesc: ドラゴンボール Doragon Bōru) ie n manga scrit y dessenià da Akira Toriyama, scumencià tl 1984. L manga fo unit ora tl Weekly Shonen Jump 1984 al 1995. La storia ti va do a Son Goku che da pitl insù se alenea a cumabter. Doi series televisives anime ie states fates: Dragon Ball y Draon Ball Z. Daldò ie mo states fates autra series televisives sciche Dragon Ball GT y Dragon Ball Super, ma chëstes ne ie nia states scrites da Toriyama.
Sandrigo
Sandrigo ie n chemun talian te la provinzia de Vicenza tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 8336 sun na spersa de 27,95 km².
San Zeno di Montagna
San Zeno di Montagna ie n chemun talian te la provinzia de Verona tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 1376 sun na spersa de 28,27 km².
Gibsonburg (Ohio)
Gibsonburg ie na zità tl Ohio te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 2,557 sun na spersa de 6 km². Gibsonburg fej pert de la contea Sandusky.
Voglans
Voglans ie n chemun de la Franzia te la region Auvergne-Rhône-Alpes. Tl 2019 ovel na populazion de 1,897.
Abitant
Vocabolar dl ladin leterar
Tut fora da Paul Videsott Vocabolar dl ladin leterar abitant (EWD 1, 33) 6 1832 abitand (HallerJTh, FigliolProdigoGRD1832: 141) gad. abitant mar. abitant Badia abitant grd. abitant fas. abitant fod. abitánt amp. abitante LD abitant s.m.f. abitanc, abitanta, abitantes
(gad. A 1879; Ma 1950; P/P 1966; V/P 1998; DLS 2002, grd. A 1879; G 1879; G 1923; L 1933; Ma 1953; F 2002; DLS 2002, fas. A 1879; R 1914/99; Mz 1976; DLS 2002; DILF 2013, fod. A 1879; Pe 1973; P/M 1985; DLS 2002; Ms 2005, amp. A 1879, LD DLS 2002)
◇ a) <i>Y ël ie jit a sté pra n abitant de chëst luech; y chësc l à metù sun si mesc a vardé i purciei. </i> Y el joe schit a sté pra ung abitand de chest Lueg; y chest l’ha metu su si mésch a vardé i purtschèj. HallerJTh, FigliolProdigoGRD1832:141 (grd.).
Meleti
Meleti ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 478 sun na spersa de 7,37 km².
Aichelberg
Aichelberg ie n chemun te la Germania tl Landkreis Göppingen dl stat federel Baden-Württemberg. Tl 2020 ovel na populazion de 1,345 sun na spersa de 4.01 km².
Upahl
Upahl ie n chemun te la Germania tl Landkreis Nordwestmecklenburg dl stat federel Mecklenburg-Vorpommern. Tl 2020 ovel na populazion de 1,609 sun na spersa de 48.26 km².
La Bohalle
La Bohalle ie n chemun de la Franzia te la region Pays de la Loire. Tl 2019 ovel na populazion de 1,284.
Holiday City-Berkeley (New Jersey)
Holiday City-Berkeley ie na zità tl New Jersey te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 12,216 sun na spersa de 15.5 km². Holiday City-Berkeley fej pert de la contea Ocean.
Balestrino
Balestrino ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 586 sun na spersa de 11,27 km².
Merritt Park (New York)
Merritt Park ie n luech tl stat New York te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 1,730 sun na spersa de 1.1 km². Merritt Park fej pert de la contea DUTC-ess.
Albershausen
Albershausen ie n chemun te la Germania tl Landkreis Göppingen dl stat federel Baden-Württemberg. Tl 2020 ovel na populazion de 4,397 sun na spersa de 6.5 km².
Florida
L Florida ie un de i 50 stac federei de i Stac Unii d’America. Tl 2020 ovel na populazion de 21,538,187 sun na spersa de 170,312 km². Si capitela ie Tallahassee y si majera zità ie Jacksonville.
Storia
L Florida ie deventà n stat federel di Stac Unii ai 3 de merz 1845.
Merlino
Merlino ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 1800 sun na spersa de 10,89 km².
Elmer City (Washington)
Elmer City ie na zità tl stat Washington te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 301 sun na spersa de 1.1 km². Elmer City fej pert de la contea Okanogan.
Truesdale (Iowa)
Truesdale ie n luech tl Iowa te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 2.3 km². Truesdale fej pert de la contea Buena Vista.
Brussels (Illinois)
Brussels ie n luech tl Illinois te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 1.4 km². Brussels fej pert de la contea Calhoun.
Santorso
Santorso ie n chemun talian te la provinzia de Vicenza tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 5712 sun na spersa de 13,23 km².
Fulshear (Texas)
Fulshear ie na zità tl Texas te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 12,213 sun na spersa de 31.2 km². Fulshear fej pert de la contea Fort Bend.
Bergeggi
Bergeggi ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 1,117 sun na spersa de 3,68 km².
Upgant-Schott
Upgant-Schott ie n chemun te la Germania tl Landkreis Aurich dl stat federel Niedersachsen. Tl 2020 ovel na populazion de 3,832 sun na spersa de 24.78 km².
Mayfield (Pennsylvania)
Mayfield ie n luech te la Pennsylvania te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 1,730 sun na spersa de 6.3 km². Mayfield fej pert de la contea Lackawanna.
Myrtle Point (Oregon)
Myrtle Point ie na zità tl Oregon te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 2,557 sun na spersa de 4.2 km². Myrtle Point fej pert de la contea Coos.
Guinda (California)
Guinda ie n luech te la California te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 8.1 km². Guinda fej pert de la contea Yolo.
Emigrant (Montana)
Emigrant ie na zità tl Montana te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 301 sun na spersa de 30.1 km². Emigrant fej pert de la contea Park.
Alfdorf
Alfdorf ie n chemun te la Germania tl Rems-Murr-Kreis dl stat federel Baden-Württemberg. Tl 2020 ovel na populazion de 7,113 sun na spersa de 68.52 km².
Georgia (stat american)
La Georgia ie un de i 50 stac federei de i Stac Unii d’America. Tl 2020 ovela na populazion de 10,711,908 sun na spersa de 153,910 km². Si capitela y majera zità ie Atlanta.
Feldkögele
L Feldkögele ie n crëp te l'Austria. L toca pra la ciadëina de crëps Elpes dl Ötztal y à na autëza de 2,018 metri.
Georgia (stat american)
Storia
La Georgia ie deventeda n stat federel di Stac Unii ai 2 de jené 1788.
Uphusum
Uphusum ie n chemun te la Germania tl Kreis Nordfriesland dl stat federel Schleswig-Holstein. Tl 2020 ovel na populazion de 365 sun na spersa de 7.06 km².
Großwallstadt
Großwallstadt ie n chemun te la Germania tl Landkreis Miltenberg dl stat federel Paiern. Tl 2020 ovel na populazion de 4,090 sun na spersa de 14.02 km².
Breuschwickersheim
Breuschwickersheim ie n chemun de la Franzia te la region Grand Est. Tl 2019 ovel na populazion de 1,283.
Boissano
Boissano ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 2,484 sun na spersa de 8,67 km².
Borghetto Santo Spirito
Borghetto Santo Spirito ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 5,050 sun na spersa de 5,34 km².
Mulazzano
Mulazzano ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 5687 sun na spersa de 15,57 km².
Abiné
Abiné
Tut fora da: Paul Videsott, Vocabolar dl ladin leterar abiné Ⓔ AD + *BĪNĀRE (EWD 1, 31) 6 1763 binoe ‘decerpo’ (Bartolomei1763- 1976:70) gad. abiné mar. abiné Badia abiné grd. abiné fas. binèr bra. binar moe. binar fod. biné col. binà amp. bignà LD abiné v.tr. Ⓜ abina
1 mettere nello stesso luogo persone (gad. B 1763; A 1879; A 1895; Ma 1950; P/P 1966; V/P 1998; DLS 2002, grd. A 1879; G 1879; G 1923; L 1933; Ma 1953; DLS 2002, fas. A 1879; R 1914/99; DA 1973; Mz 1976; DLS 2002; DILF 2013, fod. A 1879; T 1934; Pe 1973; P/M 1985; Pz 1989; DLS 2002; Ms 2005, amp. DLS 2002, LD DLS 2002) Ⓘ radunare Ⓓ versammeln
◇ a) <i> Nos savun sëgn cun ci trica,/ ch’ëi pulî nüsc spiric groi:/ Por nes abiné düc canc/ Glorioji en cil/ tra i sanc. </i>
Nos savung sengn’ cung ci tricca,/ ch’ei pulì nousc’ spir’ti groi:/ Pur nes abbinè duttg cantg’/
Ella abbinaa les mittangs d’la villa, ch’ē sott al ciastell, e intang, ch’ella les insignā a firè e cujì, les devertīla cung cuntamentg’ e stories utiles DeclaraJM, SantaGenofefa1878:10 (Badia) 2 mettere insieme nello stesso luogo cose (gad. A 1879; A 1895; Ma 1950; P/P 1966; V/P 1998; DLS 2002, grd. A 1879, fas. A 1879; R 1914/99; DA 1973; Mz 1976; DILF 2013, fod. A 1879; T 1934; Pe 1973; P/M 1985; Pz 1989; DLS 2002; Ms 2005, amp. Mj 1929; Q/K/F 1982; C 1986; DLS 2002, LD DLS 2002) Ⓘ raccogliere, ammucchiare, ammassare Ⓓ ansammeln, anhäufen
◇ a) <i>Spo ál ince comané, ch’an condüjes iló adalerch besties da soma, d’abiné lëgna da fá n bun füch te n piz süt sot a n crëp
Spo àle incie comanè, ch’ang cungduje illò adarlerc besties da soma, d’abinè legna da fa ‘ng bung fuc teng pizz sūtt soutt ang crepp DeclaraJM, SantaGenofefa1878:99 (Badia)
3 prendere frutti o prodotti della terra (gad., grd. G 1879; G 1923; L 1933; Ma 1953; F 2002; DLS 2002, fas. A 1879; R 1914/99; DA 1973; Mz 1976; DLS 2002; DILF 2013) Ⓘ cogliere Ⓓ sammeln
◇ <i>a) Renforzada col lat éra tornada fora ad abiné müstl, le tënder y süt </i>
Ringforzada col latt ella tornada fora ad abinè must’l, l teind’r e sūtt DeclaraJM, SantaGenofefa1878:35 (Badia);
b) <i>Franz, n mut dla zità, ova abinà ampomes tl bosch. </i>
frants, ŋ mut d’la̤ tsitá, ǫv’ a̤biŋá a̤mpómęs t’ l bǫšk. RifesserJB, Tëune1879:108 (grd.) p.p. come agg. Ⓜ abinés, abineda, abinedes riunito nello stesso luogo (gad.) Ⓘ riunito Ⓓ versammelt
◇ a) <i>"Ci ligrëza ch’al é", ponsâra, a odëi mile fedei dan da Idî abiná ad ascolté sö süa parora </i>
"Ci ligrezza’ ch’el è", pungi>sāla, a udei mille fedeli dang da Iddì abbinà ad ascoltè sou sua parora DeclaraJM, [[:it:s:Pagina:Storia_di_Santa_Genoveffa.djvu/54|SantaGenofefa1878:
43]] (Badia);</i>
b) Canche Genofefa ê rovada sön plaza dl ciastel ciafera dan porta dötes les dames y jones nobles dla vijinanza, zënza ester intenüdes, abinades por receve la contëssa. </i>
Cangche Genofefa ē r’vada soung piazza d’l ciastell ceaff’la dang porta duttes les dames e jones nobiles d’la vijinanza, zenza est’r intenudes, abinades pur r’eceve la contessa. DeclaraJM, SantaGenofefa1878:107 (Badia)
Sarcedo
Sarcedo ie n chemun talian te la provinzia de Vicenza tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 5313 sun na spersa de 13,75 km².
Borgio Verezzi
Borgio Verezzi ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 2,298 sun na spersa de 2,92 km².
Presidential Lakes Estates (New Jersey)
Presidential Lakes Estates ie n luech tl New Jersey te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 1,730 sun na spersa de 2.9 km². Presidential Lakes Estates fej pert de la contea Burlington.
Hawaii
L Hawaii ie un de i 50 stac federei de i Stac Unii d’America. Tl 2020 ovel na populazion de 1,455,271 sun na spersa de 28,313 km². Si capitela y majera zità ie Honolulu.
Storia
L Hawaii ie deventà n stat federel di Stac Unii ai 21 agost 1959.
Gräfendorf
Gräfendorf ie n chemun te la Germania tl Landkreis Main-Spessart dl stat federel Paiern. Tl 2020 ovel na populazion de 1,347 sun na spersa de 45.3 km².
Woodstock (Minnesota)
Woodstock ie n luech tl Minnesota te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 1.4 km². Woodstock fej pert de la contea Pipestone.
Woodward (Oklahoma)
Woodward ie na zità tl Oklahoma te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 12,213 sun na spersa de 34 km². Woodward fej pert de la contea Woodward.
Orio Litta
Orio Litta ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 2027 sun na spersa de 9,91 km².
Abraham Willy
Abraham Willy ie n autur rumanc.
Test
<i> LA XXX. HISTORIA.
DAVART SAMSON.
Nespelem Community (Washington)
Nespelem Community ie na zità tl stat Washington te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 301 sun na spersa de 75.3 km². Nespelem Community fej pert de la contea Okanogan.
Abraham Willy
Test
</i>
Uplengen
Uplengen ie n chemun te la Germania tl Landkreis Leer dl stat federel Niedersachsen. Tl 2020 ovel na populazion de 11,867 sun na spersa de 148.81 km².
Bormida
Bormida ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 404 sun na spersa de 22,43 km².
Uppershausen
Uppershausen ie n chemun te la Germania tl Eifelkreis Bitburg-Prüm dl stat federel Rheinland-Pfalz. Tl 2020 ovel na populazion de 61 sun na spersa de 3.41 km².
Sarego
Sarego ie n chemun talian te la provinzia de Vicenza tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 6785 sun na spersa de 23,89 km².
Abondanza
Tut fora da Paul Videsott Vocabolar dl ladin leterar abondanza ‹ ABUNDANTIA (EWD 1, 37) 6 1763 bundanza ‘abundantia’ (Bartolomei1763-1976:71) gad. abondanza Badia abondanza grd. abundanza, bundanza fas. bondanza bra. abundanza fod. bondánza col. bondanza amp. abondanza LD abondanza (gad. B 1763; A 1879; P/P 1966; DLS 2002, grd. A 1879; G 1879; G 1923; L 1933; Ma 1953; F 2002; DLS 2002, fas. A 1879; R 1914/99; DLS 2002; DILF 2013, fod. A 1879; P/M 1985; Pz 1989; DLS 2002; Ms 2005, amp. DLS 2002, LD DLS 2002) Ⓘ abbondanza Ⓓ Überfluss
a)<i> Ël te darà talënt y sanità n abundanza, / Y mo plu, sce tu mantënies sun ël bona fidanza.</i>
Ël të darà talënt y sanità in abbundanza, / Y mò plù, ŝë tu mantëgnes suŋ ël bòna fidanza. PerathonerJA, Nseniamënt1865*:1 (grd.);
b)<i> Mo sö, eviva l’abondanza, / Che se ralegrëia en chësc bel de, / Un por un sc’ ai gnô d’usanza,/ Vé! dui primizianc impé / Incö odunse pro alté Mo sou, evviva l’abbondanza,</i> Che s’ rallegra ing chesc’ bell dè, / Ung pur ung s’ei gnè d’usanza, / Ve! dui Primizianti impè / Ingcou udungse pro Altè DeclaraJM, MaringSopplà1878:3 (Badia);
Altensteig
Altensteig ie n chemun te la Germania tl Landkreis Calw dl stat federel Baden-Württemberg. Tl 2020 ovel na populazion de 10,781 sun na spersa de 53.19 km².
Barneston (Nebraska)
Barneston ie n luech tl Nebraska te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 3.3 km². Barneston fej pert de la contea Gage.
Abondanza
c) <i>Chësc ó l’Apostul, canch’al dij: La parora d’Idî abitëies en abondanza en os.</i>
Chesc’ ò l’Apostólo, cang ch’el disc’: La parora d’Iddì abiteie in abbondanza in os. DeclaraJM, SantaGenofefa1878:41 (Badia).
Perkins (Missouri)
Perkins ie na zità tl Missouri te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 301 sun na spersa de 5.4 km². Perkins fej pert de la contea Scott.
Cairo Montenotte
Cairo Montenotte ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 13,222 sun na spersa de 99,5 km².
Riverview (Delaware)
Riverview ie na zità tl Delaware te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 2,557 sun na spersa de 9.4 km². Riverview fej pert de la contea Kent.
Hebron (Illinois)
Hebron ie n luech tl Illinois te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 1,730 sun na spersa de 5 km². Hebron fej pert de la contea McHenry.
La Chapelle-Chaussée
La Chapelle-Chaussée ie n chemun de la Franzia te la region Bretania. Tl 2019 ovel na populazion de 1,283.
Schiavon
Schiavon ie n chemun talian te la provinzia de Vicenza tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 2622 sun na spersa de 11,96 km².
East Cleveland (Tennessee)
East Cleveland ie na zità tl Tennessee te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 2,557 sun na spersa de 3.2 km². East Cleveland fej pert de la contea Bradley.
Saint-Christo-en-Jarez
Saint-Christo-en-Jarez ie n chemun de la Franzia te la region Auvergne-Rhône-Alpes. Tl 2019 ovel na populazion de 1,897.
Leiden
Leiden ie na zità te i Paejes Basc tla provinzia de l'Olanda dl Sud (Zuid-Holland). Tl 2021 ovela na populazion de 124.000 abitanc. A Leiden ie la Università de Leiden, la plu vedla di Paejes Basc. L pitëur Rembrandt fova nasciù a Leiden.
Università de Leiden
La Università de Leiden (olandesc: Universiteit Leiden, plu da giut Rijksuniversiteit Leiden) ie stata metuda su tl 1575 te la zità olandeja de Leiden y ie la università plu vedla de i Paejes Basc. Tl 2016 ovela 26.000 studënc y 5.500 culaburadëures.
Ospedaletto Lodigiano
Ospedaletto Lodigiano ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 1896 sun na spersa de 8,45 km².
Abitazion
Abitazion
Tut fora da: Paul Videsott, Vocabolar dl ladin leterar''' abitazion ‹ HABITĀTIŌ (EWD 1, 32) 6 1878 abitaziun (Janmatî Declara, Santa Genofefa 1878: 13) gad. abitaziun mar. abitaziun Badia abitaziun grd. abitazion fas. abitazion fod. abitazion LD abitazion abitazions
Ossago Lodigiano
Ossago Lodigiano ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 1425 sun na spersa de 11,72 km².
Abitazion
a)<i> Ai virt’abitaziuns alingrana, ch’i ne sun bona de te fá intëne; iló vál ite le cialt ince d’invern, y ai ne patësc mai frëit</i>
Ei vì t’abitaziungs all’ inggrana, chi nè sung bona de te fa intenne; illò vale ite ‘l cialt incie d’ingvèr, e ei nè patesc’ mai freit DeclaraJM, SantaGenofefa1878:65 (Badia);
b)<i> Y canche te saras spo n de rich y potënt, ne te dodé pa de mëte chësta picera recordanza de tüa uma söl plü bel post de tüa maestosa abitaziun, che t’aras </i>
E cang ch’e t’ saras spo ‘ng dè ricc e potente, nè te dodè pa d’mette chesta piccera r’cordanza d’tua uma soul plou bell post d’tua maestosa maestosa abitaziung, ch’t’arrās DeclaraJM, SantaGenofefa1878:77 (Badia)
(gad., fas. R 1914/99, fod. Ms 2005)
◇ a) <i>i mürs plëgns de müfa, ghei vërc por l’umidité, le funz curí cun cadrí cöci: ragio de sorëdl o lominus de löna degun, en modo che la figöra de chë orida abitaziun comparî ciamó plü confusa y malinconica</i>
i murz plens de muffa, ghei vertg’ pur l’umiditè, ‘l funz curì cung cadrì couccei: raggio de sored’l o luminùs de luna degung, in modo, che la figura de chell’ orrida abitaziung comparì ciamò plou confusa e malinconica DeclaraJM, SantaGenofefa1878: 13 (Badia);
b) <i>Ël ê potënt y da onoré nia manco co le Padre: plü jonn che tö, viôl cun süa uma, santiscima, te na ütia ch’ê sciöche la nosta, abitaziun por les besties. </i>
Montjoire
Montjoire ie n chemun de la Franzia te la region Occitania. Tl 2019 ovel na populazion de 1,283.
Abitazion
El ē potente e da onorè nia manco ch’l Padre: plou jŏn ch’tou, viōle cung sua uma, santissima, tena ūtia, ch’ē sceoucche la nosta, abitaziung pur les besties. DeclaraJM, SantaGenofefa1878: 72 (Badia).
Himmelstadt
Himmelstadt ie n chemun te la Germania tl Landkreis Main-Spessart dl stat federel Paiern. Tl 2020 ovel na populazion de 1,542 sun na spersa de 13.41 km².
Urleben
Urleben ie n chemun te la Germania tl Unstrut-Hainich-Kreis dl stat federel Thüringen. Tl 2020 ovel na populazion de 399 sun na spersa de 8.18 km².
Idaho
L Idaho ie un de i 50 stac federei de i Stac Unii d’America. Tl 2020 ovel na populazion de 1,839,106 sun na spersa de 216,443 km². Si capitela y majera zità ie Boise.
Althengstett
Althengstett ie n chemun te la Germania tl Landkreis Calw dl stat federel Baden-Württemberg. Tl 2020 ovel na populazion de 7,876 sun na spersa de 19.16 km².
Calizzano
Calizzano ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 1,532 sun na spersa de 63,21 km².
Pieve Fissiraga
Pieve Fissiraga ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 1651 sun na spersa de 12,07 km².
Josef Rifesser
Josef Rifesser, cunesciù nce sciche Joseph Rifesser y mo plu sciche Peppi da Stufan  (* 23 de agost dl 1921 a Urtijëi, † 13 de dezëmber dl 2020 a Urtijëi ) fova n scultëur de Gherdëina. Ël à vivù y laurà for a Urtijëi ulache l ova doi berstots, una tla cësa vedla da Stufan y una te si villa nueva deseniëda dal architet Andersag. Peppi ie nasciù te na familia de ferlëigheri che fajova dant al dut auteresc y fantorum per la dliejes che univa mandei te dut l mond. Si nëine Josef Rifesser (1851–1919) à fat l fantorum dla dlieja gotica San Niculau de Konradsheim, l gran autere dla dlieja San Iacun de Freising (1913), i auteresc da les pertes dla dlieja Cristo Re de  Panevėžys, l'autere dla dlieja de pluania "Sacra Familia" a Viena-Ottakring „Zur Heiligen Familie“ a Viena-Ottakring y l'autere dla Madona de San Gherard a Vršac , per di me n valguni.
Elba (Alabama)
Elba ie na zità te l'Alabama te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 3,874 sun na spersa de 39.9 km². Elba fej pert de la contea Coffee.
Josef Rifesser
Peppi ie jit tla scola d'ert de Urtijëi y se à spezialisà dant al dut te madones gotiches. Ël à pona svilupà tecniches spezieles per fé cialé ora antiches statues nueves zipledes dad'ël nstëss. Nchinamei si amich Luis Trenker y si mut Florian ti ova judà a furé la scultures a na moda che les cialësse ora vedles. Una na moleres che Pepi ova gën per ti dé si lëures fova Stina Walpoth Moroder fëna de Pauli da Lenert y sor dl scultëur Batista Walpoth.
Tl dezëmber 1958 ie Pepi ora de nia deventà drët cunesciù. Per cajo al sapù che tl Dorotheum a Viena fovel da vënder na si madona cun bambin y rujin d'ua, franzëusa dl 1300, y che n auter si lëur fova bel stat vendù. Ël à debota fat al savëi che chisc doi lëures fova siei, ma chisc dl Dorotheum ne ti ova dat crëta ajache ëi ova l bënsté de bën trëi esperc, che ova dit che la figures fova dl Burgund dl 1380 ca. Ma, canche Pepi ova lascià udëi n'autra si madona, à i esperc trà zruch si bënsté. Chësta nutizia à fat na gran fuera tla stampa de dut Europa y tla televijion y chël che ova trapulà, vendan na madona che l savova che la fova nueva, cumpreda a puech priesc da Peppi, ie unì cundanà te suneria.
Neuhütten
Neuhütten ie n chemun te la Germania tl Landkreis Main-Spessart dl stat federel Paiern. Tl 2020 ovel na populazion de 1,126 sun na spersa de 5.95 km².
Josef Rifesser
La scultura Lën dla vita, dal 1978 tla stazion metro Lionel Groulx de Montreal, ie n lëur fat per l pavillon dl ONU pra l Expo 1967 a Montreal y ie stat l lëur plu fotografà pra chëla mostra.
Mo al dì da ncuei vëniel stimà che truepes lëures te duta Europa, ratei antics, pudëss vester de Pepi Rifesser
Salerano sul Lambro
Salerano sul Lambro ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 2693 sun na spersa de 4,3 km².
Schio
Schio ie n chemun talian te la provinzia de Vicenza tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 39223 sun na spersa de 67,07 km².
Urmersbach
Urmersbach ie n chemun te la Germania tl Landkreis Cochem-Zell dl stat federel Rheinland-Pfalz. Tl 2020 ovel na populazion de 437 sun na spersa de 4.34 km².
Sainte-Terre
Sainte-Terre ie n chemun de la Franzia te la region Nouvelle-Aquitaine. Tl 2019 ovel na populazion de 1,896.
Malh deth Chuc
L Malh deth Chuc ie n crëp te la Spania. L toca pra la ciadëina de crëps Pireneies y à na autëza de 2,018 metri.
Carcare
Carcare ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 5,587 sun na spersa de 10,36 km².
Elmo (Texas)
Elmo ie n luech tl Texas te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 1,729 sun na spersa de 10.6 km². Elmo fej pert de la contea Kaufman.
Princeton (Texas)
Princeton ie na zità tl Texas te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 12,208 sun na spersa de 26.2 km². Princeton fej pert de la contea Collin.
Solagna
Solagna ie n chemun talian te la provinzia de Vicenza tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 1883 sun na spersa de 15,79 km².
Corona (New Mexico)
Corona ie n luech tl New Mexico te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 2.7 km². Corona fej pert de la contea Lincoln.
Harrison (Wisconsin)
Harrison ie na zità tl Wisconsin te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 12,209 sun na spersa de 83.1 km². Harrison fej pert de la contea Calumet.
Casanova Lerrone
Casanova Lerrone ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 752 sun na spersa de 24,3 km².
Illinois
L Illinois ie un de i 50 stac federei de i Stac Unii d’America. Tl 2020 ovel na populazion de 12,812,508 sun na spersa de 149,995 km². Si capitela ie Springfield y si majera zità ie Chicago.
Storia
L Illinois ie deventà n stat federel di Stac Unii ai 3 dez 1818.
Indiana
Indiana ie un de i 50 stac federei de i Stac Unii d’America. Tl 2020 ovel na populazion de 6,785,528 sun na spersa de 94,326 km². Si capitela ie Indianapolis y si majera zità ie Indianapolis.
Storia
Indiana ie deventà n stat federel di Stac Unii ai 11 de dezëmber 1816.
Abram
•	la benedisciun tres al de düc i popui dla tera
•	na tera por süa descendënza
Abu Nuwas
Abu Nuwas (756-814) ie l prim poet urban dla leteratura araba.
Liams
Leteratura
Wikidata
(Q5670)
Abramì
Abramì
Tut fora da: Paul Videsott, Vocabolar dl ladin leterar. abramì Ⓔ variante di embramì (Gsell 1993b:180) 6 1858 abramí (PescostaC, OrcoIocl1858-1994:234) gad. abramí mar. abramí Badia abramí grd. abramì fod. abramì agg. Ⓜ abramis, abramida, abramides (gad. A 1879; Ma 1950; P/P 1966; V/P 1998; DLS 2002, grd. A 1879; G 1879; G 1923; L 1933; Ma 1953; F 2002; DLS 2002, fod. P/M 1985; Ms 2005)
a) <i>Le romun dla cosciënza ne le lasciâ dormí, al saltâ ite y fora tl scür - abramí. </i>
L’romun dla cosciënza ne l’lasciava dormí, al saltaa it’ y fora tl scür - abramí. PescostaC, OrcoIocl1858-1994:234 (Badia).
Ambleteuse
Ambleteuse ie n chemun de la Franzia te la region Hauts-de-France. Tl 2019 ovel na populazion de 1,895.
Saint-Julien-de-Coppel
Saint-Julien-de-Coppel ie n chemun de la Franzia te la region Auvergne-Rhône-Alpes. Tl 2019 ovel na populazion de 1,283.
Au
Au ie n chemun te la Germania tl Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald dl stat federel Baden-Württemberg. Tl 2020 ovel na populazion de 1,476 sun na spersa de 4 km².
Realitos (Texas)
Realitos ie n luech tl Texas te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 0.6 km². Realitos fej pert de la contea Duval.
Pageland (South Carolina)
Pageland ie na zità tl South Carolina te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 2,556 sun na spersa de 11.2 km². Pageland fej pert de la contea Chesterfield.
Sossano
Sossano ie n chemun talian te la provinzia de Vicenza tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 4425 sun na spersa de 20,96 km².
Coldwater (Michigan)
Coldwater ie na zità tl Michigan te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 12,203 sun na spersa de 25 km². Coldwater fej pert de la contea Branch.
San Fiorano
San Fiorano ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 1795 sun na spersa de 8,95 km².
Hirtzfelden
Hirtzfelden ie n chemun de la Franzia te la region Grand Est. Tl 2019 ovel na populazion de 1,283.
Sparks (Texas)
Sparks ie na zità tl Texas te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 3,873 sun na spersa de 3.6 km². Sparks fej pert de la contea El Paso.
Ursberg
Ursberg ie n chemun te la Germania tl Landkreis Günzburg dl stat federel Paiern. Tl 2020 ovel na populazion de 3,256 sun na spersa de 25.4 km².
Big Beaver (Pennsylvania)
Big Beaver ie n luech te la Pennsylvania te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 1,729 sun na spersa de 46.7 km². Big Beaver fej pert de la contea Beaver.
Mapletown (Pennsylvania)
Mapletown ie n luech te la Pennsylvania te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 1 km². Mapletown fej pert de la contea Greene.
San Martino in Strada
San Martino in Strada ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 3619 sun na spersa de 13,11 km².
Auggen
Auggen ie n chemun te la Germania tl Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald dl stat federel Baden-Württemberg. Tl 2020 ovel na populazion de 2,810 sun na spersa de 14.15 km².
Usch
Usch ie n chemun te la Germania tl Eifelkreis Bitburg-Prüm dl stat federel Rheinland-Pfalz. Tl 2020 ovel na populazion de 58 sun na spersa de 1.33 km².
Les Molières
Les Molières ie n chemun de la Franzia te la region Île-de-France. Tl 2019 ovel na populazion de 1,895.
Castelbianco
Castelbianco ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 326 sun na spersa de 14,76 km².
Mount Guyot (Great Smoky Mountains)
L Mount Guyot ie n crëp ti Stac Unii. L toca pra la ciadëina de crëps Crëps Great Smoky y à na autëza de 2,018 metri.
Iowa
L Iowa ie un de i 50 stac federei de i Stac Unii d’America. Tl 2020 ovel na populazion de 3,190,369 sun na spersa de 145,746 km². Si capitela y majera zità ie Des Moines.
Storia
L Iowa ie deventà n stat federel di Stac Unii ai 28 de dezëmber 1846.
Prairie View (Kansas)
Prairie View ie n luech tl Kansas te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 113 sun na spersa de 0.9 km². Prairie View fej pert de la contea Phillips.
Poppenhausen
Poppenhausen ie n chemun te la Germania tl Landkreis Schweinfurt dl stat federel Paiern. Tl 2020 ovel na populazion de 4,415 sun na spersa de 39.12 km².
Valencia West (Arizona)
Valencia West ie na zità te l'Arizona te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 12,201 sun na spersa de 25.7 km². Valencia West fej pert de la contea Pima.
Sorges
Sorges ie n chemun de la Franzia te la region Nouvelle-Aquitaine. Tl 2019 ovel na populazion de 1,283.
San Rocco al Porto
San Rocco al Porto ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 3521 sun na spersa de 30,72 km².
Gumpenkarspitze
L Gumpenkarspitze ie n crëp te la Germania. L toca pra la ciadëina de crëps Soierngruppe y à na autëza de 2,019 metri.
La Porte City (Iowa)
La Porte City ie na zità tl Iowa te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovela na populazion de 2,556 sun na spersa de 6.6 km². La Porte City fej pert de la contea Black Hawk.
Tezze sul Brenta
Tezze sul Brenta ie n chemun talian te la provinzia de Vicenza tl Veneto. Tl 2021 ovel na populazion de 12767 sun na spersa de 17,99 km².
Sant'Angelo Lodigiano
Sant'Angelo Lodigiano ie n chemun talian te la provinzia de Lodi te la Lombardia. Tl 2021 ovel na populazion de 12848 sun na spersa de 20,05 km².
Castelvecchio di Rocca Barbena
Castelvecchio di Rocca Barbena ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 166 sun na spersa de 16,68 km².
Cengio
Cengio ie n chemun talian te la provinzia de Savona te la Liguria. Tl 2021 ovel na populazion de 3,682 sun na spersa de 18,79 km².
Eden (Texas)
Eden ie n luech tl Texas te i Stac Unii d’America. Tl 2019 ovel na populazion de 1,728 sun na spersa de 6.2 km². Eden fej pert de la contea Concho.
Bad Peterstal-Griesbach
Bad Peterstal-Griesbach ie n chemun te la Germania tl Ortenaukreis dl stat federel Baden-Württemberg. Tl 2020 ovel na populazion de 2,744 sun na spersa de 41.2 km².
Saint-Hilaire
Saint-Hilaire ie n chemun de la Franzia te la region Occitania. Tl 2019 ovel na populazion de 1,282.
Usedom
Usedom ie n chemun te la Germania tl Landkreis Vorpommern-Greifswald dl stat federel Mecklenburg-Vorpommern. Tl 2020 ovel na populazion de 1,747 sun na spersa de 39.06 km².