cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Feipo II de Spagna
Biografia
Da pœu, a pascion religioza e l'astuççia polittica se trasformon in veo e proppio fanatismo aloa che i avegnimenti interni in França, a revolta inte Fiandre e a polittica ofensciva de l'Inghiltæra missan in serrio peigo o predominnio spagnollo in sce l'Œüropa: rivoluçioin polittiche e sociæ assunsan l'aspetto de rivoluçioin religioze, guære de religion vègnan quelle de preponderança; e fra i belligeranti, divixi dovunque inte doe pæge oposte schee, da aloa in pœu aparse sempre o monarca spagnollo comme cappo do partio catollico e supremo regolatô da Gexa romaña, comme za aiva fæto o Carlo V con scarsci rizurtæ. A-o Feipo foscia in boña fe' ghe parse de dovei vegnî o gran difensô da fe' minaciâ.
Inta stoia moderna saiæ difiççile trovâ un monarca ciu exartao e a-o tempo mæximo ciu odiao do Feipo. Da çertidun o fu dîto el mejor hombre, el mas prudente príncipe; e da di atri o fu accuzao de êse stæto luvvego, viçiozo, fanattico tiranno, avido de poei e de richeçça, grammo amigo, grammo spozo, grammo poæ, e o fu ciammao "o demonnio do Mezogiorno". E sença dubbio o so carattere o fu 'na straniscima mescciua de difetti e de virtù, mai tanto confuxi tra lô da rende van ogni tentativo de separaçion; e, squæxi ço no bastesse, a fâ vegnî ancon ciu oscua a so figua morâ contribuì numioxi dramattichi epizoddi da vitta da so corte, e, primmi fra tutti, a fosca trageddia ch'a l'ebbe comme protagonista D. Carlos, o so primmogennito, figgio da primma mogê, e o tradimento de l'ommo de fiducia do re, Antogno Pérez. Tempia maavegioza de laoao, sci che 'nto so regno ninte mai se fe' sença che lê o no ne foise informao, o diresse a vitta do stato inte tutte e so manifestaçioin, no escruze quelle inteletoæ, a-e quæ o preize parte de persoña. Ma, pu acæzando inta so mente di ideæ no meno vasti, o no l'ebbe o gennio do bezavo Ferdinando o Catollico e do poæ Carlo V, e o no seppe manco conservâ intatta a so ereditæ. Aponto inti urtimi anni da vitta do Feipo, ch'o moì into monestê de l'Escorial o 13 settembre 1598, a Spagna ascì, che pu a l'aiva visciuo sotta o so governo i giorni ciu belli da proppia stoia, a l'inçava a so fatale decadença.
Pòrto Neuvo
Conosciûa ascì comme Hogbonou oppûre Adjacé, o l'è 'n porto insciâ Baia de Porto Nêuvo, parte do Gorfo da Guinea.
11 seténbre
O 11 seténbre o l'é o 254° giórno de l'ànno (255° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 111 giórni a-a fin de l'ànno. thumb|350px|center|11 seténbre [[2001. Atàcco a-a tôre Sud, prìmma e dòppo]]
Sault Ste. Marie (Michigan)
Descriçion e stöia
A l'é a çitæ ciù antiga do Michigan e a l'é separâ da-a seu çitæ binellâ canadéize Sault Ste. Marie, inte l'Ontario, da-o sciùmme dîto St. Marys river. A g'à 14.144 abitanti, segondo o censimento do 2010, pöchi in confronto a-a çitæ binella do Canadà ch'a conta 75.000 abitanti.
Albairate
Albairate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Neuvo Testamento
Testo e ediçioìn
Gruppo caratteristico l'è quello di codexi porpurei, con lettie d ' óo ò d ' argento in sce fondo de porpoa: o N con di fœuggi a Patmos, Biblioteca Vaticana, British Museum, Vienna, Zena, o O, o Σ, o Φ.
Sirtori
Sirtori o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lecco.
Anni 230
thumb|250px|center|Alexander Severus Augustus, mùltiplo d'öo, 230 (Museo de monæe, medàgge e antighitæ - [[Bibliuteca naçionâle de Fransa, Pariggi)]]
Antigo Testamento
Testo
O testo ebraico, co-e poche parte in aramaico o n'è zonto, in nomioxiscimi manoscriti, nisciun di quæ anteiô a-o IX secolo, perché e copie consonte de scinagoghe vegnivan subito sostituie. Questi presentan una sorprendente uniformitæ, dovua a l'œuvia de minuçioza fissaçion de tutte e particolaitæ do scrito pe asseguane a retta prononçia inta lettua scinagogâ, compia da-o V secolo a-o X secolo da-i masoreti, e primma de lô da-i talmudisti e da-i tannaiti, tra i quæ emerze ‛Aqībā. O confronto co-e verscioin greghe fæte da di ebrei in concorença co-a LXX, co-e verscioin aramaiche, ò targūmīm, e co-i testi biblichi do Mâ Morto a l'asegua de l'existença, za verso o II sècolo (e foscia sciña un secolo ò doi primma), de un testo assæ scimmile a quello mazoetico.
Werner Forner
Biografîa
Dòppo a Maturitæ Clàscica, stùdio da romanìstica, do latìn e da lengoìstica generâle a Colònia e a Aix en Provence. Licence-ès-Lettres 1969 a Aix, dotorâto e ezàmme de Stâto 1974 a Colònia, segóndo ezàmme de Stâto 1975 a Bonn.
Chiesa in Valmalenco
Chiesa in Valmalenco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Dialetto monegasco
Ün munegascu
https://www.youtube.com/watch?v=bTBrRksWGUY
Mathi
Mathi o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Bareggio
Bareggio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
21 seténbre
O 21 seténbre o l'é o 264° giórno de l'ànno (265° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 101 giórni a-a fin de l'ànno.
Monzambano
Monzambano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Bienno
Bienno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Architetûe civîli
thumb|180px|Bienno, vêgi mestê: a mêua|centro
Vercurago
Stöia
thumb|300px|Màppa de Vercurago, [[XVII secolo|centro]]
Mazzè
Mazzè o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Cénbalo
Cénbalo a l'é stæta 'na colònia zenéize inta penîzoa da Crimêa inte l'Etæ de Mêzo. Ancheu a se ciamma Balaklava in italiàn e Балаклава in rùscio e in ucraìnn-o e a fâ parte da çitæ de Sebastòpoli.
Lûnäio Giulian
Descriçion e stöia
A rifórma do lunâio do Nûma Ponpìlio a l'àiva prevìsto 'n ànno lunâre de 355 giórni, spartîi inte 10 méixi e che comensâvan a-o Prìmmo de Màrso. Prìmma do Nûma Ponpìlio se sa pöco in sciâ cronologîa in ûzo a Rómma.
Motteggiana
Motteggiana o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
25 seténbre
O 25 seténbre o l'é o 268° giórno de l'ànno (269° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 97 giórni a-a fin de l'ànno.
Sant'Andrea del Garigliano
Sant'Andrea del Garigliano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Meana di Susa
Giögrafîa
thumb|260px|Meana di Susa, Mònte Pelvo|centro
Vin
Descriçion e stòia
Inta Italia e Union Europea o l'é protètto o prodûto de magiô qualitæ e prêxo: o "vin" o l'é unicaménte quéllo derivòu da-a fermentaçión de ûga Vitis vinifera.
Bibliografîa da Ligûria
Descriçion
Sta Bibliografîa da Ligûria chi a conprénde lìbbri pubrichæ a partî da-o 1980. L'é esclûzo i Atti di convêgni e di congrèssi e i estræti da de revìste. Inte sta lìsta chi no gh'é de opere de lenguistica, ni vocabolâi da lengua lìgure e de dialeti lìguri, chi son elenchæ inte vôxe Bibliografîa da léngoa lìgure. Pe-e cansoìn into lìgure, védde a vôxe Discografîa da léngoa lìgure. E opere rigoardan a Ligùria intrêga e no sôlo 'n comùn ò 'na localitæ. thumb|300px|right|Zêna da-o Piazzale San Francesco d'Assisi, 2014
Arte
- Ornella D'Alessio, Liguria d'autore: da Ponente a Levante attraverso gli occhi di grandi artisti, Zêna, Regione Liguria, assessorato al turismo, 2010. - Musei di Liguria: un viaggio nel patrimonio museale, curòu da Monica Bruzzon, Zêna, Sagep, 2011. - Caterina Olcese Spingardi (curòu da), Liguria: una guida ai monumenti: scultura e decorazione architettonica tra Otto e Novecento, Zêna, De Ferrari, 2018.
Mùsica popolâre
- Canti da strada: Liguria, curòu da Mauro Balma, CD, (registraçión di tèsti e föto de Mauro Balma), Udine, Nota, 2004. - Aidano Schmuckher, Oulidin oulidin oulidena, sabbo a Camoggi e domenega a Zena...: canti popolari liguri, Zêna, Nuova Editrice Genovese, 2005.
Spetàcolo
- Le strutture dello spettacolo in Liguria, Zêna, Agis Liguria-Regione Liguria, 1989. - E lucevan le stelle: la Liguria e i suoi teatri storici, curòu da Roberto Iovino e Marta Musso, Zêna, Fratelli Frilli, 2008. - Teatri storici di Liguria: un viaggio fra palcoscenici storici e naturali, curòu da Roberto Iovino e Carla Viazzi, Zêna, Palazzo Ducale Fondazione per la Cultura, 2015.
Anni 340
thumb|250px|center|Ténpio [[hindu Mahabaleshwar, a Gokarna, 340-349 (Kannada setentrionâle - India)]]
27 lûggio
O 27 lûggio o l'é o 208° giórno de l'ànno (209° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 157 giórni a-a fin de l'ànno.
Reggio Calabbria
Réggio Calàbbria a l'é 'na çitæ de 184.504 abitànti, capolêugo da provinsa de Reggio Calabbria e sêde do Conséggio regionâ da región Calabbria.
Binasco
Binasco o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Botticino
Botticino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Teritöi d'oltremâ Françeixi
Teritöi minoî
E primme træ son rivendicæ da-o Madagascar, l'Isoa Tromelin da-e Seychelles.
Isoe Gloriose
Isoe Gloriose, arçipelago disabitao de l'Oçeano Indian parte di Teritöi d'oltremâ Françèixi.
Boffalora sopra Ticino
Boffalora sopra Ticino o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Morere
Morere (Morele in piemonteize, Molare in italiàn) o l'é 'n comùn de 1.984 abitànti ch'o se trêuva Provinsa de Lisciandria
Forcola
Forcola o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Anni 530 a.C.
thumb|300px|center|Carro etrusco de [[Molteleone de Spoleto (MET)]]
30 lûggio
O 30 lûggio o l'é o 211° giórno de l'ànno (212° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 154 giórni a-a fin de l'ànno.
31 lûggio
O 31 lûggio o l'é o 212° giórno de l'ànno (213° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 153 giórni a-a fin de l'ànno.
1896
Fæti
thumb|280px|right|O prìmmo Comitâto òlìnpico internaçionâle
Sport
- Aten. I Olimpiade. 40px|border
Bubbiano
Bubbiano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
1º òtôbre
O 1º òtôbre o l'é o 274° giórno de l'ànno (275° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 91 giórni a-a fin de l'ànno.
30 seténbre
O 30 seténbre o l'é o 273° giórno de l'ànno (274° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 92 giórni a-a fin de l'ànno. thumb|270px|center|[[Quàttro giornæ de Napoli (27 seténbre 30 seténbre 1943), via Chiaia]] thumb|150px|[[Zorzo da Tour (1593-1652), San Giœumo, 1621-1623 (Royal Collection)]]
Anni 420 a.C.
thumb|400px|center|Tetradràcma de [[Naxos co a tésta de Diòniso, 430 a.C.-420 a.C. ca.]]
Peruggia
Peruggia a l'è 'na çittæ de 157.489 abitanti, capoleugo da provinsa de Peruggia e da region Umbria.
1781
thumb|400px|center|Franco-spagnòlli conquistan [[Pensacola into 1781, ràmmo do 1874]]
Valduggia
Valduggia o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
11 òtôbre
O 11 òtôbre o l'é o 284° giórno de l'ànno (285° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 81 giórni a-a fin de l'ànno.
Aldealpozo
Architetûe religiôze
thumb|300px|N.ª-S.ª do Buen Suceso - Aldealpozo|sinistra
Torénte Lavàgna
thumb|300 px|Antîgo pónte in sciô Lavàgna arénte a-o moìn de Boasi O Lavàgna o l'é 'n riâ ch'o se trêuva inta çitæ metropolitànn-a de Zêna, lóngo ciù ò mêno 40 chilòmetri e afluénte do sciùmme Entélla.
Giögrafîa
Arivòu arénte a-o pàize de Caràsco o se unìsce co-o Stùrla de Caràsco e co-o Gravéggia pe formâ coscì o sciùmme Entélla, ch'o sfociâ into Mâ Lìgure a l'altéssa do confìn tra i comùn de Ciâvai e de Lavàgna.
Mese (Italia)
Mese o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Teritöi d'oltremâ Norvegeixi
I Teritöi d'oltremâ Norvegeixi son çinque:
Almarza
Almarza o l'è 'n comûne spagnòllo de 602 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
16 òtôbre
O 16 òtôbre o l'é o 289° giórno de l'ànno (290° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 76 giórni a-a fin de l'ànno.
Casarile
Casarile o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Melanitta
Biologîa
Formàn sciàmmi numerôzi in ægoe costêe, e streitaménte ragrupæ pe spêce àn tendénsa a pigiä o xêuo insémme.Fan i nîi  in sciô terén da vixìn a-o mâ, lâghi e sciùmmi, inte foréste ò inta tùndra. Se imérzan pe çercâ crostàcei e molùschi.
Melanitta nigra
A l'é 'n' ània de mâ lónga 45-55 cìtti. O màsccio o l'é tùtto néigro conpréizo o becco tòsso e abugnòu, con 'na maccia de cô giâno in gîo a-e nàixe, a fémina de cô brùn scûo, lâti da tésta e còllo gianchinàstro, becco grîxo scûo quæxi néigro. Pe çercâ o çìbbo a se imèrze a 3-10 mêtri de profonditæ.
17 òtôbre
O 17 òtôbre o l'é o 290° giórno de l'ànno (291° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 75 giórni a-a fin de l'ànno.
Castegnato
Castegnato o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Sabbioneta
Sabbioneta o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
1573
thumb|200px|center|[[Alonso Sánchez Coello (1531 ca.-1588), Ritræto d'Albèrto VII d'Asbùrgo (1559-1621), 1573 ca. (Castéllo d'Ambras - Innsbruck))]]
Groppo de bandea
Dæto ch'o l'é façile da groppâ e desgroppâ, in navegaçion o l'é un di groppi i ciù conosciui, tanto che inte l'ençiclopedia di groppi do Clifford Ashley o groppo de bandea o l'é o primmo groppo illustrou, co-o codixe de identificaçion #1.
Sciben che no l'é delongo ciæo da-a forma, o groppo de bandea e a gassa d'amante an a mæxima struttua, comme se peu vedde inte l'illustraçion chì de sotta (inta quæ a gassa d'amante a l'é stæta groppâ inta seu verçion manciña, pe sottoliniâ i elementi in commun).
Léngoa piemontéize
Stöia
Inti ùrtimi ténpi, se peu ancón aregordâ o fenòmeno, de lóngo ciù marcòu, de inclùdde tùtte e variêtæ locâli inte 'na sôla Dachsprache, 'na spécce de "léngoa-téito". Sta chi, defæti, a dêve acetâ tùtte e pòule sénsa amiâ a sò òrìgine giögràfica tra e vàrie tære de léngoa piemontéize. Prezénpio, inta léngoa téito 'na pòula tìpica de Àsti cómme fanciòt (sàiva a dî figeu) a no vêgne consciderâ cómme 'n'espresción locâle, ma l'òbietîvo o saiâ quéllo de mostrâla e fâla dêuviâ a tùtti i arfabetizæ a prescìnde da sò proveniénsa.
Piemontéize de levànte
In sciâ fìn, o piemontéize de levànte, aprêuvo a-a sò framentaçión ciù marcâ rispètto a quéllo de ponénte, o gh'à bén bén de caraterìstiche particolæ difûxe sôlo inte zöne picìnn-e, despæge tra 'n pàize e quélli da-arénte e no prezénti inte l'ària intrêga de léngoa piemontéize.
Canavezàn
O canavezàn o l'é 'na variànte particolâ do piemontéize, ligâ sorviatùtto a-o piemontéize de ponénte, concordàndo con sto chi inta ciù pàrte de sò diferénse rispètto a-o piemontéize de levànte. O l'é in acòrdio co-o rèsto do piemontéize in sciâ ciù pàrte do léscico e, co-o torinéize, o l'à de lóngo avûo 'n ligàmme sociolengoìstico scìmile a quéllo di patoé de valàdde. I abitànti do canavezàn àn storicaménte praticòu 'na digloscîa tra o piemontéize de koiné e a sò variànte locâle.
No de koiné
A grafîa do piemontéize, scrîto pi-â léngoa de koiné, a peu êse integrâ con l'azónta de âtri ségni pe mêgio raprezentâ e variànte despæge:
Letiatûa
Co-o difóndise da coltûa umanìsta, o piemontéize o l'à avûo 'n sò outô inportànte ascì, o Zâne Zórzo Alión (Giangiòrs Alion d'Ast, 1460-1529), ch'o l'à scrîto in vorgâ a sò Opera Iocunda, 'n'arecugéita de dêxe fàrse còmiche. A partî da-o sécolo XVII, o pasòu e o trapasòu lontàn se són estìnti do tùtto, aprêuvo a 'na lónga evoluçión do piemontéize ch'a l'à portòu a senplificâ a ciù pàrte di vèrbi iregolâri do latìn; defæti, ancheu, tra e træ coniugaçión o piemontéize a gh'à sôlo dixéutto vèrbi iregolâri, óltre a-i sò conpòsti. Da-o sécolo XVII a letiatûa piemontéize a vêgne ciù conscisténte, pigiàndo 'n caràtere naçionâle. Into Seiçénto a letiatûa religiôza a l'é raprezentâ da-e òpere ël Gelind e La Nativtà, méntre gh'é o nasción de 'n génere poético tìpico piemontéize, i tòni. Tra i tòni ciù inportànti se pêuan aregordâ La canson ëd Madòna Luchin-a, La canson dij dësbaucià, La canson ëd la baleuria e La canson dël tramué 'd Sant Michel. Da fìn do sécolo gh'é ancón a comédia Ël Cont Piolèt do marchéize Càrlo Giöxèppe Zâne Batìsta Tànn-a (Carl Giambatist Tan-a d'Entraive), ch'a l'à portòu a 'n fórte svilùppo o tiâtro piemontéize.
Trivigliano
Trivigliano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Bannio Anzino
Bannio Anzino o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Blello
Blello o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Cerro al Lambro
Cerro al Lambro o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Bèrta (Pica pica)
alt=Ina bèrta a Barçelónn-a (Catalògna)|miniatura|Ina bèrta a Barçelónn-a (Catalógna) A Bèrta (Pica pica Linnaeus, 1758), Gàssa in vintimigiôzo , a l'é 'n öxello da famìggia Corvidae. A l'é consciderâ un di öxélli ciù inteligénti.
Descriçión
A tésta, o còllo e o pêto en de cô néigro lùcido con sfumatûe vèrde metàlico e éndego. Pànsa, schénn-a, atacatûa de âe de cô giànco. E âe són de cô néigro con sfumatûe vèrde ò grîxo-âsâ, e remigànti primâie de cô giànco co-a pónta e l'òrlo grîxo; a côa de cô néigro con rigatûe brónzo-verdexìn. Bécco e sànpe de cô néigro ascì.
Clasificaçión
O Linneo o l'à clasificòu a Bèrta into génere Corvus - quello de cornàgge - e o gh'à dæto o nómme scentìfico Corvus pica. L'é stæto Jacques Brisson, do 1760, a creâ ´n génere Pica destacòu da quéllo Corvus.
Postalesio
Postalesio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Cedegolo
Cedegolo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
3 novénbre
O 3 novénbre o l'é o 307° giórno de l'ànno (308° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 58 giórni a-a fin de l'ànno.
Groppo
Descriçion
A fonçion de un groppo a peu ëse de fissâ unna còrda à unn'atra ò à un oggetto, ò de ligâ di oggetti tra de lô, ò ancon de cangiâ e propietæ da còrda mæxima.
Bermudda
thumb|right|200px|A bandêa do [[Regno Unïo|Regno Unîo]] thumb|right|200px|A bandêa de Bermudda thumb||A poxiçion de Bermudda in sciâ carta giögràfica Nomme ofiçiâ: The Bermuda Islands, tæritöio d'oltremâ britannego de l'America do Nòrd.
Descriçion e stòia
A seu capitâ a l'è Hamilton, Bermudda.
Briga
Assossiassiun
E tradissiun brigasche le sercu d'essu valurisae da n'assossiassiun d'brigaschi chë püblìcu në scartari 'n lengua brigasca. R'assossiassiun, chë la ha sèt a Sanremu, e la së ciama "A Vaštéra", ün nom chë rëciama a pasturissia chë la é dëlongh staita r'àrima da Terra Brigasca. A Vastera l'é cuscì ch'i pastùu li ciamu a cinta 'ndund li metu e bestie ar sëgüü. Com e bestie, i Brigaschi cun A Vastera li han vusciü metu e sei tradissiun ar sëgüü.
Cologno Monzese
Cologno Monzese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Cannobio
Cannobio o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Arévalo de la Sierra
Arévalo de la Sierra o l'è 'n comûne spagnòllo de 76 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Cividate Camuno
Cividate Camuno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Teritöi Portogheixi
I Teritöi Portogheixi son teritöi ligæ a o Portogallo feua da a Penisoa Iberica:
Ceppo Morelli
Ceppo Morelli o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
16 novénbre
O 16 novénbre o l'é o 320° giórno de l'ànno (321° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 45 giórni a-a fin de l'ànno.
Villa Latina
Villa Latina o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Calcinate
Calcinate o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Cossogno
Cossogno o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Ozegna
Ozegna o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Villimpenta
Villimpenta o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
23 novénbre
O 23 novénbre o l'é o 327° giórno de l'ànno (328° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 38 giórni a-a fin de l'ànno.
Cusano Milanino
Cusano Milanino o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
28 novénbre
O 28 novénbre o l'é o 332° giórno de l'ànno (333° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 33 giórni a-a fin de l'ànno.
25 novénbre
O 25 novénbre o l'é o 329° giórno de l'ànno (330° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 36 giórni a-a fin de l'ànno. thumb|170px|[[Artemisia Gentileschi, Santa Catænn-a de Lisciandria, 1640 ca.]]
Druogno
Druogno o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Uspiâ de San Rocco
E pagioæ e-e ascôze
Quéste arivâvan de néutte, co-a fàccia covèrta. Êan registræ co-in nùmero e nisciùn poéiva scrovîne l'identitæ. A sò fàccia a restâva ascôza a tùtti, fêua chi-â bónn-a dònna e a l'òstétrico. I sò fìggi êan mandæ a-a Pîa Câza di Espòsti, a l'Uspiâ do Sànto Spìrito. Pe-e ascôze o ricòvero o l'êa de bàdda, pe-i éutto giórni dòppo o pàrto; ma se voéivan ascónde a sò gravidànsa ascì, pagâvan 3 scûi a-o giórno (inte l'Eutoçénto êan arivæ a 32), Gh'àivan de stànsie separæ, con létti co-e tendìnn-e. A proteçión a rigoardâva tùtti: parénti, coiôxi, aotoritæ religiôze e giudiçiâie e a no l'é mâi stæta violâ.
Cómme uspiâ pe-e sôle dònne o Sàn Ròcco o l'à coscì comensòu a fonçionâ into 1608 e o l'é duòu quæxi tréi sécoli. O Cleménte XIV, co-in brevìn do 1770 o l'à fæto levâ a seçión de dònne maròtte e o l'à riservòu o Sàn Ròcco a-e pagioæ. O repàrto mascolìn, seròu da ténpo, o l'êa chéito in rovìnn-a.
O séunno do Panónsi
E domànde ofiçiâli do Tögno Panónsi no són stæte mànco conscideræ, ànche perché o cardinâle Morochîni o l'é stæto alontanòu da Rómma. O Panónsi o l'à tórna fæto e sò propòste into 1858 e into 1865 l'é stæto inaoguròu in sciâ fìn o repàrto d'Òstetrìçia a l'uspiâ de Sàn Gioâne. Into 1876 o Sàn Gioâne o l'é deventòu l'ùnica sêde româna di córsci universcitâi d'Òstetrìçia.
I restàori
Into 1867 inte l'uspiâ de Sàn Ròcco són stæti mìssi i bàgni con l'ægoa da béive e l'é stæta fæta l'abitaçión pò-u personâle de l'uspiâ. Into 1870 i pòsti létto pe-e dònne incìnte êan sézze e existéiva in sciâ fìn de stansiête separæ pò-u pàrto. A-o segóndo ciàn gh'êa âtri dêxe pòsti létto pe-e ascôze e o sototéito o servîva pe desténde. O mêgo Diomêde Pantalioìn (Dionede Pantaleoni), comisâio di Uspiæ Rionîi, o l'à ordinòu de restaorâ o sototéito, con l'azónzighe i bàgni e l'ægoa corénte, pe fâlo deventâ 'na sâla pàrto.
305
thumb|300px|center|Monæa do [[Diocleçian, 284-305 ]]
Gignese
Gignese o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Caravaggio (Italia)
Caravaggio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Isoe Azore
Gh'é nêuve îzoe prinçipæ inte l'arçipélago e de âtre ciù picìnn-e, spartîe inte tréi grùppi. A-o ponénte gh'é Flores e Corvo, a-o céntro Graciosa, Terceira, São Jorge, Pico e Faial, e a-o levànte São Miguel, Santa Maria e i izoöti de Formigas. In tùtto, e Azôre s'esténdan pe ciù de 600 km in direçión nòrd-òvest/sùd-èst. Tùtte e îzoe gh'àn 'n'òrìgine vulcàica, scibén che ghe n'é quarchedùnn-a, cómme Santa Maria, dónde no l'é mâi stæto òservòu de l'ativitæ vulcànica da-o moménto da sò colonizaçión. O Mónte Pico, in sce l'îzoa co-o mæximo nómme, co-i sò 2.531 mêtri in sciô livéllo do mâ o l'é a çìmma ciù èrta do Portogàllo intrêgo. A ògni mòddo, se mezuòu da-a sò bâze, a-o fóndo de l'òcéano, coscì cómme e âtre îzoe de Azôre o saiéiva unn-a de montàgne ciù èrte da Tæra.
Divixon Garibaldi "Cichero"
Atre formaçioin da VI Zöna
A 59ª Brigata Garibaldi de maneuvra "Caio" (da-o nommeagio do partigian Ferdinando Guerci), formaçion nasciua da l'evoluçion da Banda de l'Istriano. Sta formaçion, originäia da còsta parmense, a s'ea spostâ da-a Val Nure a-a Vallâ de l'Aveto in conseguensa à tenscioin co-a Banda do Montenegrin (Brigata Garibaldi "Stella Rossa"). Pe-o Frevâ do 1945 a faià pe un curto periodo retorno inte zöne d'origine, into çercâ de organizzâle torna à causa de un pesante rastellamento.
L'organigramma a-a vigilia da Liberaçion
thumb|250px|A Divixon Cichero pe l'arvî do 1945 Passâ a scission da Pinan-Cichero, a Divixon Cichero a l'arrestià organizzâ in sce doe brigate, a-e quæ se andavan à azzonze e doe brigate vòlanti e e doe brigate de maneuvra in diretta dipendensa do commando zöna.
Gravellona Toce
Gravellona Toce o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Isoe Falkland
thumb|right|200px|A bandêa do Regno Unîo 200 px|miniatura|A bandêa de Isoe Falkland thumb|A poxiçion de Isoe Falkland in sciâ carta giögràfica E ìzoe Falkland ò ìzoe Malvinn-e (nomme ingléize ofiçiâ The Falkland Islands, dîte islas Malvinas in spagnòllo) son un teritöio d'oltremâ britànego de l'America do Sud.
Loreglia
Loreglia o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Ariccia
Ariccia o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Uffizi
Descriçion e stöia
Into 1587 Ferdinando I de' Medici o l'à acatòu a Serie Gioviana: 'n'arecugéita de ritræti di òmmi ilùstri, apartegnûa a-o véscovo de Cömo Paolo Giovio e into 1588 o l'à trasferîo a-i Uffizi l'Opificio delle pietre dure, 'na manifatûa do Stato pe travagiâ di ògétti preçiôzi. A-i Uffizi l'é coscì intròu di fràveghi, di gioielê, di miniatoî e di ceramìsti. Into 1737, dòppo a mòrte do Gian Gastone de' Medici, sò seu Anna Maria Luisa a l'à cedûo e arecugéite a-a dinastîa de Lorêna, a patto che e òpere d'arte restéssan a Firense e fîsan inalienabili.
Legnano
Legnano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Magnago
Magnago o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Gianico
Gianico o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Plazas de soberanía
Polìtica
E plazas de soberanía són de îzoe picìnn-e e 'na penîzoa in sciâ còsta do Maròcco (a ògni mòddo a penîzoa, sàiva a dî quélla do Peñón de Vélez de la Gomera, a l'é stæta scìnn-a-o 1934 'n'îzoa lê ascì, quànde 'na boràsca a l'à formòu o pónte d'ænn-a ch'o-a lîga a-a tærafèrma). Són controlæ da goarnixoìn militâri e aministræ diretaménte da-o govèrno spagnòllo.
Idro
Idro o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Marcallo con Casone
Marcallo con Casone o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Architetûe civîli
thumb|230px|Marcallo con Casone, Vìlla Magnaghi|centro
Nosate
Nosate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Nerviano
Nerviano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Noviglio
Noviglio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Anni 910
thumb|300px|center|Dinàro d'öo de al-Hadi ila'l-Haqq, [[910-911 (Yemen)]]
Pomaretto
Pomaretto o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Oggebbio
Architetûe civîli
thumb|230px|Oggebbio, o monicìpio|centro
Porte (Italia)
Porte o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Architetûe civîli
thumb|250px|Porte, o Monicìpio|centro
Castel San Pietro Romano
Castel San Pietro Romano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Castelnuovo di Porto
Castelnuovo di Porto o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Malonno
Malonno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Anni 1070
thumb|250px|center|O sògno de San Giöxèppe, miniatûa de l'Evangélo de Salisburgo, 1070-1090 ca. (Morgan Library & Museum - NY)
Quagliuzzo
Architetûe religiôze
thumb|250px|Quagliuzzo, a gêxa|centro
Trasquera
Trasquera o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Valle Cannobina (comûne)
Valle Cannobina o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Pozzuolo Martesana
Pozzuolo Martesana o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Varzo
Varzo o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Pogliano Milanese
Pogliano Milanese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Benna (Italia)
Benna o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Mulazzano
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Mulazzano, fraçión de Cassino d'Alberi, monuménto a-i cadûti|centro
Ailoche
Ailoche o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Àutu
Stòia
Àutu u vegne cuscì selesiunàu pe a pusisiun favurìa, grassie a üna sórta de teràssa natürale ch'a l'ea perfetta pe cuntrulà u teritoiu sircustànte. 'Ste pupulasiui cummensavan a pià de abitüdini "seminomadi", cun a pasturissia e l'alevaméntu. In tu XI seculu Àutu passa sutta i teritòi de Bunifassiu du Vàstu. A zóna poi in tu 1300-1320 se(r)à duve(r)â dai scignùi de Savùna (poi affidâ, grassie a 'n infeudamentu, ai cunti Cepollini de Arbenga) pe i avistamènti di Saracen ch'i invadevan e coste ligüri dau mâ, propiu da questu u de(r)ive(r)éa u numme latìn de "Altum", pé vìa da pusisùn agevule, ch'a suvràsta a valà du Pennavaire.
Feste e fée
• Sagra di s-ciancùi, a se tegne tütti i ànni intu mése de lüggiu, dedicà a questu genée de pasta fresca prepaà inta valà du Pennavaire.
Ossago Lodigiano
Ossago Lodigiano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Bioglio
Bioglio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Salerano sul Lambro
Pòsti de interèsse
thumb|260px|Salerano sul Lambro. o castéllo|centro
Santo Stefano Lodigiano
Santo Stefano Lodigiano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Romano Canavese
Romano Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Somaglia
Somaglia o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Crevacuore
Crevacuore o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Curino
Curino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Paitone
Paitone o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Soria
Giögrafîa
A çitæ a fà pàrte da comarca de Soria e a se trêuva a 'na distànsa de 101 km da Logroño, de 142 km da Burgos, de 159 km da Saragóza, de 178 km da Panplónn-a, de 207 km da Valladolid e de 231 km de Madrìd.
Pavone del Mella
Pavone del Mella o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Paisco Loveno
Pòsti de interèsse
thumb|Loveno, 'na vìa|centro
Accumoli
Accumoli o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
Ascrea
Ascrea o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
San Gillio
San Gillio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Antrodoco
Antrodoco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
San Ponso
San Ponso o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
San Secondo di Pinerolo
San Secondo di Pinerolo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
927
thumb|230px|center|Abu'l-Musafir al-Fath, dìnaro d'öo, [[Caucaso, 927-929]]
Cravaüna
Musei
A Cravaüna se tröva u museu etnugrafegu dedicàu au paìse, c'u mùstra futugrafìe, atrèssi e àtri materiali chi riguardan a vìtta intu cumün a partì da a fìn de l'Öttusentu, avèrtu in tu 2000 in sce inissiàtiva da Pro Loco lucàle.
Configni
Configni o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
Piancogno
Architetûe civîli
thumb|270px|'Na càsa liberty a Piamborno|centro
Cravaüna
Paragùi
De seguitu in elencu de paragùi fra u dialettu de Cravaüna e chélli de Arbenga e Castregiàncu.
Monteflavio
Monteflavio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Morlupo
Pòsti de interèsse
thumb|230px|'Na strâ tipica de Morlupo|centro
Montopoli di Sabina
Montopoli di Sabina o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
Monte Compatri
Architetûe religiôze
thumb|250px|Monte Compatri, gêxa do convénto de San Silvèstro|centro
Nettuno (Italia)
Nettuno o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Rocca Priora
Rocca Priora o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Palombara Sabina
Giögrafîa
thumb|250px|Vìsta aérea de Palombara Sabina|centro
Vivaro Romano
Vivaro Romano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Saracinesco
Coltûa
thumb|130px|Alfredo Varelli, attô, (Saracinesco, 1914-?)|centro
Vicovaro
Vicovaro o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Ferovîa Ceva-Ormea
Inaugurasiun e interventi
In tu 2009 l'è nasciüu u "Comitato pe a valorissasiun de-e fèro-tramvie in te l'Alta Val Tànau e in tu unente ligure, pe purtà in evidènsa a situasiùn a ræ ferovîaria lucale, cun particulare rifèrimentu a-a Çeva–Urmea.
Suspençiun e avertüa cun scopi turistici
Doppu 'na seie de dibattiti in sce a preservasiun da linia, u 16 de zügno du 2015 l'ing. Luigi Cantamessa, diretù de-a Fundasiun FS Italiann-e, l'à eseguiu in ispesiun cun in caréllo ferovîariu, in vista de 'n puscibile utilizzu cumme ferovia turistega.
Carateristiche
Cun i pruvèdimènti de semplificasiun adutài a-i inizi di anni 2000, l'urtimu scangiu rimastu se tröva a Garesce, che a g'ha dui binari (culegai da in suttupassaggiu), assèmme a a stasiun capolinea de Urmea, dunde l'è stau ripristinau u segundu binaiu in tu 2016 pe effettuà e manovre di sbrivassi stoici. I trén ponan aveghe a velucitai mascima de 80 km/h.
Descrisiun
miniatura| A stasiùn de Urmea, capulinea da tratta |250x250px A linea se destacca da-a stasiun de Çeva, diramanduse da a Turin-Fussan-Savuna in diresiun sud-ovest, andandu versu in cavalcavia cu unisce e due colle, travèrsandu u riun vixin a o turènte Cevetta, fin a a primma galeria. Doppu ina seie de galerie, a linea suttupassa l'Autostradda A6, passandu pe di tratti in trincea doppu cui se veggan di bei paesaggi naturalistici-collinari, se traversa i Tanau, pe poi zunze a-a prima fermà, quella de Nuxei, dundu gh'è u museo etnugraficu e de quellu da Çeva-Urmea. Supeà Nuxei, a ferovîa a travèrsa turna u Tànau, andandu verso a spunda a sinistra, e in sce a destra l'afianca a stradda statale 28. Da Bagnascu a sede da ferovîa cumènsa a muntà, scumpasàndu a stradda du Colle de Nava, pe poi custésala a u fiancu destru, ma ciù in atu. Da Cevetta a Priöa a tratta se faccia proppiu in sce a spunda du Tànau (dunde sun caütti i binari in te l'aluviun du 2016), mèntre a destra a g'ha a statale 28, ma ad in livellu inferiure. A Garesce a sciümaia l'è traversà da dui punti de fèru. Vixin a l'impiantu de Garesce (in ta tratta subitu doppi i dui pontu) gh'è u Burgu Ponte, definiu tra i ciù belli d'Italia. Se riva poi a-a fermà de Trappa, rivandu cuscì a-a stasiun de Eca-Nasagò traversàndu atre quattru galerie, tucandu da vixin sèmpre SS28 e a Tana. L'urtimo trattu se cunclüdde pèrcurèndu u cavalcavia feruviariu ad archi ciù longu e impurtante da linia, da dunde se veggan e Arpi Liguri e u burgu muntan de Urmea cun i rèsti du castellu. Urmea a l'è a lucalità capulinea da tratta.
958
thumb|280px|center|[[Viktor Michajlovič Vasnecov (1848-1926), Batæximo do prìnçipe Vladimìro I de Kiev (958 -15 lûggio 1015), 1890 (Cattedrale de San Vladimiro (Kiev)]]
Accadia
Stöia
thumb|250px|left|Caróggio Fossi
Gravina in Puglia
Geògrafia
thumb|180px|center|Gravina in Puglia
Himne de l'Exposició
miniatura|262x262px|A rejal senyera da Comunitæ Valençiann-a L'Himne de l'Exposició (in zeneize: Inno de l'Espoxiçion) ò Himne de Valencia (Inno de Valençia) o l'é l'inno ofiçiâ da Comunitæ Valençiann-a inta Spagna. O l'é stæto scrîo pe-a Espoxiçion regionâle Valençiann-a do 1909 da-o Maximiliano Thous Orts, mentre a mûxica a l'é do José Serrano Simeón.
43 a.C.
thumb|350px|center|[[Cesare Maccari, Marco Tullio Cicero (3 zenâ 106 a.C.-7 dexénbre 43 a.C.) denunçîa Catilinn-a, afrésco, 1889, (Palasso Madama - Rómma]]
A controversia de fotografie da Nikki Catsouras
E fotografie trapelæ
Doî impiegæ do CHP, o Aaron Reiche o Thomas O'Donnell, l'an ammisso d'avei relasciou e fotografie into violâ e polisse do CHP. O O'Donnell ciù avanti o decciarià inte de interviste ch'o l'aveiva mandou e föto solo a-o seu acconto e-mail pe ammiâle ciù avanti, quande o Reich o l'affermià d'avei trasmisso e imagine to atre quattro persoñe. I genitoî da Catsouras fito l'an descoverto e fötografie postæ online. E imagine aveivan guägnou tanta attençion, ascì un scito fäso de Myspace pe tribuo ch'o l'aveiva di link a.e fotografie. Atre persoñe aveivan mando pe e-mail pe mezo de l'anonimitæ de còpie de föto a-a famiggia Catsouras con di titoli fäsci, inte un caxo adreitua un sotta titolo o fava "Woohoo Daddy! Hey daddy, I'm still alive.", Òscia "Bacere Papà! Ehi Papà, son ancon viva." Questo o portià i Catsouras à no deuviâ ciù l'Internet e pe-o ben ëse da figgeua picciña ch'a poeiva arrestâ feria da-a vixon de föto, à educâla in casa.
Càccia (açión de zêugo)
miniatura|221x221px|Dôe càcce inte 'na partîa de [[balon au poing]] 'Na càccia a l'é 'n'açión de zêugo tìpica do balón e de âtri spòrt sferìstichi ch'a se verìfica, de sòlito, tùtte e vòtte chi-â bàlla a no vêgne zugâ inte 'n çèrto mòddo. Prezénpio, tra e còuze de formaçión de 'na càccia, gh'é quànde a bàlla a vêgne tocâ dòppo avéi fæto ciù de 'n bótto in tæra ò in scê superfìcce de zêugo òpû, inte çèrti câxi, quànde a sciòrte de fêua de lìnie laterâli do cànpo.
Pictures from Italy
Contèsto
Partîo da-a çitæ lìgure, Dickens o vixitiâ dónca A Spézza, Rómma, Nàpoli (co-o Vezùvio che a l'época o l'êa in grànde ativitæ), Firénse, Bològna e Venéçia.
Da-o lìbbro o se pêu dónca acapî cómme o scritô o foîse persónn-a matinê e gràn caminadô, dotâ de 'n'energîa e 'na coîxitæ sénsa fìn.
Caltiera d'Ulmea
Štōṛia
Ina pṛimma idea d’ švilüppoa l' mpiontu ‘ndüštṛioa, šfṛütèndu ‘l risulse d’ l’ euva d’ Tonno, ṛeṛa štô pṛûpōšta ‘ntl’ 1890, quonde i diṛigenti dâ Caltieṛa sales̅c̅iona ‘d Mathi (Tiṛin) j’ eṛo vignịü ‘nt’ Ulmèa p’r ina pṛimma vis̅c̅ita, cumpagnoi da ina cumiscịun d’l cumün, cun a coppu l'alua scendicu Dumé Bošši.
Pantalera
Conpetiçioìn
Segóndo o regolaménto de sta disciplìnn-a chi, i tornêi dêvan êse outorizæ da-a F.I.P.A.P (Federaçión Italiànn-a Balón, Federazione Italiana Pallapugno in italiàn), a quæ a ne peu delegâ l'òrganizaçión a di comitâti ò de socjêtæ tèrse, decidéndo ascì se consentî a partecipaçión a-i zugoéi profescionìsti de balón.
Caltiera d'Ulmea
U švilüppu
‘Ntulnu al 1956 èl pelsunoa ch’ u tṛavajiova aṛa paploiṛa l’eṛa d’ cilca 400 p’lsune.
Da ŗa fin dû Növ'zentu a Ʒö
'Ntû 2002, èl Cumün,u cotta I cabanui pöö cuncešši 'n aficciu aŗa növa "Cartotecnica di Ormea SpA". Da quâ mumentu u tŗavojiu u ven d'lungu ciü' drüu è 'ntû 2008 èl  dû 'mpŗese (Cartotecnica di Ormea e Ormea SpA) I vèno liquidoi, scundu èl pŗucedüŗe cunculdoi da u tŗibinoa 'd Munduì.
'Ncù pŗimma a tilbina eletŗica ch' a n' s' pèva gavoa d' lì l'eŗa štà docciu a 'n sugetto tèlzu (Ebis Energia d'Pulnošše).
Glareolidae
Pernixòtto de Mâ (Glareola pratinicola)
alt=Pernixòtto de Mâ picìn|miniatura|In Pernixòtto de Mâ picìn O Pernixòtto de Mâ (Glareola pratinicola - Linnaeus 1758; in italiàn: Pernice di Mare) o l'é 'n öxello lóngo 22-25 cìtti, co-ina avertûa alâre de 70-90 cìtti, corporatûa slansâ, becco cùrto legerménte cùrvo pe-o quæ l'àn ciamòu "Pernice"; dòrso de cô brùn-olivàstro, gôa de cô giânénte delimitâ da 'n sotî colæn neigro; o resto do còllo e pêto én de cô fùlvo-ciæo, a pansa giancinàstro, sanpe pónta de âe e côa de cô neigro. Con e lónghe e sotî âe, sótta de cô ch'o tîa a-o rósso-brùn, o gropón gianco e-a lónga côa forcûa, o pâ 'na rondanìnn-a gigànte.
Testonòtto Bióndo (Cursorius cursor)
De passo, in Eoröpa Òcidentâle e Setentrionâle: Finlàndia, Irlànda, Gràn Bretàgna in Mediterànio e in Italia in scê ciànn-e costêe.
Giovanni Gronchi
Giovanni Gronchi, (Pontedera, 10 seténbre 1887 - Romma, 17 òtôbre 1978), o l 'é stæto 'n polìtico e III prescidénte da Repubbrica Italiann-a (1955-1962).
973
thumb|300px|center|Documento in sciâ donaçion de l'inpeatô [[Ottón II (955-7 dexénbre 983) pe Heinrich o Ratelôzo, 27 zûgno 973 ]]
Gràddo giórno
Definiçión
A fórmola pe calcolâ i gràddi giórno a l'é quélla indicâ chi de sótta:
Ciantagallettu (quarté)
Ciantagallettu o Ciantagalettu (Cantagaletum in latin, Ciantagalletto in italian) u l'è ün quarté de Sann-a ch'u l'à ünn-a pupulaçiun de 38 persunn-e. U se tröva int'a valle du sciümme Lavanestru.
Giuseppe Da Prato
Vìtta
O l'é stæto invitòu a mostrâ i sò éxiti in bén bén de convêgni.
Europeana
Òrganizaçión
L'atoâle diretô esecutîvo da Fondaçión Europeana a l'é Harry Verwayen.
Rivêa de Ponénte
- da Rivêe de Eogénio Montâ
Etæ modèrna e contenporània
Co-a chéita da Repùblica aristocràtica e a creaçión da Repùbrica Lìgure do 1797 a saiâ riordinâ a sò òrganizaçión teritoriâle, co-a sopresción di antîghi féodi e l'instituçión di dipartiménti. In particolâ, a rivêa a saiâ sudivîza tra-i çìnque dipartiménti de Pàrme, do Còu Vèrde, da Marémoa, do Letimbro e da Cerûza. Into 1805 a Ligùria a saiâ però unîa diretaménte a l'inpêro françéize, into quæ a restiâ scìnn-a-a sò chéita into 1814, co-o Ponénte ch'o l'êa inserîo into coscì dîto dipartiménto de Móntenéutte.
Architetûe religiôze
miniatura|300x300px|A Concatedrâle de Sàn Maorìçio, a Inpéria. I pàizi da Rivêa de Ponénte sòn conpréizi inta coscì dîta región eclesiàstica Ligùria e, in particolâ, spartîi tra-e quàttro diòcexi de Zêna (ch'a l'ariva scìnn-a Rensén), Sànn-a-Nöi (da Coghêuo a Finâ), Arbénga-Inpéria (da Bórxi Verézzi a Inpéria) e Vintimìggia-Sanrémmo (da Sàn Loénso a-o Mâ a Vintimìggia). E gêxe ciù inportànti, òscîa e catedrâle de quéste diòcexi, sòn:
Âtro
miniatura|300x300px|L'intèrno da Cavèrna de Ænn-e Càndide
Àree naturâli
miniatura|300x300px|A fôxe do torénte Nèrvia, pàrte do SIC da-o mæximo nómme. Inta Rivêa de Ponénte sòn stæte creæ dôe risèrve naturâli da pàrte da región Ligùria, e quæ coincìddan co-e dôe îzoe de l'àrea. Co-a creaçión, da pàrte de l'Unión Eoropêa, do progètto Natûa 2000 a l'è stæta creâ 'n'inportànte ræ di Scîti d'Interèsse Comunitâio, a quæ a l'inclùdde e zöne ciù rìcche de biodiverscitæ.
Secondâio
L'ativitæ industriâle inta Rivêa a no l'è mâi stæta tànto comùn, co-e pöche inpréize che se trêuvan prinçipalménte inte l'àrea conpréiza tra Sànn-a e Voæ, lighæ pe-a ciù pàrte a-a prezénsa di dôi pòrti de ste localitæ chi.
Pe-a produçión d'energîa elétrica, óltre che di inpiànti de pâe mesciæ da-a fòrsa do vénto scitoæ vèrso i mónti, a centrâle ciù inportànte a l'è de segûo quélla de Voæ, alimentâ da carbón ò da êuio conbustìbile e co-ina poténsa de ciù ò mêno 660 MW.
Comuîn
miniatura|300x300px|Vìsta aéria de [[Väze|Vâze.]] miniatura|300x300px|Vìsta aéria de [[Löa|Lêua, Boisàn e do Borghétto.]] miniatura|300x300px|Vìsta aéria de [[Sanremu|Sanrémmo e Spiarêti.]] miniatura|300x300px|Vìsta aéria de [[A Bordighea|Bordighêa e Vintimìggia.]] In sciô Mâ Lìgure, lóngo a Rivêa de Ponénte, se afacian 38 comuîn, faxenti pàrte de træ divèrse provìnse. Inte lô órdine de dispoxiçión, da Zêna vèrso òvest, sòn:
Dialéttu urmeàscu
U dialettu urméascu (ascì in garescìn, in zenese dialétto ormeàsco, inta variante lucale ulmioscu o ascì ulmioš-cu e in italian Dialetto ormeasco o ormeese) l'è 'na variante da Lengua Ligure che a fa parte du Ligure Arpìn (stessa famìa du brigascu e du garescìn).
Riàn Cazasse
Afluenti
U Riàn Cazasse, lüngu u sò percursu, u canpa l'ègua de paeggi rianetti ciü quella di dui ch'i u furma, u Riàn Carré e u Riàn Luxerna. U Riàn Cazasse u l'è in sciümme de quartu urdine.
Partindu da munte, dau latu sinistru u Riàn Cazasse u riseve l'ègua di seguenti afluenti :
Felis silvestris
Felis sylvestris - Gatto servægo
Boæo
Itallia meridionâ
Do pâo, pi œuvia di Normanni se constitoì inte l'Itallia meridionâ di boæi (baiuli) into regno de Siçillia, ófiçiæ reggi ch'ean a cappo de çittæ e di so teritoi. O so poei o se mantègne longotempo, nonostante i tentativi de çittæ de sotrâse a-o so giurisdiçion e de constitoîse in corpi aotonnomi.
Repubbrica de Veneççia
A Costantinoppoli o boæo (bailo) veneçian o l'abitava inte 'na caza concessaghe da l'imperatô, co-o tratao concruzo fra lê e a Segnoiia de Veneççia into 1277; o g'aiva da tegnî delongo a dispoxiçion di mercanti veneçien vintiçinque caze scitoæ longo o Corno d'Óo, e o presezeiva a-a colonnia veneçiaña, segge comme zuxe, che comme aministratô di redditi che-a repubbrica a g'aiva inta capitâ. A-o mæximo tempo o l'ea ambasciao de Veneççia presso l'impiao bizantin e o doveiva difende segge i interesci da repubbrica, segge quelli di mercanti nanti a corte. O boæo o l'ea nominao da-o duxe sciu delibiaçion do senato veneçian, e e so fonçioin duavan doi anni. O g'aiva di privileggi scingolariscimi inte l'etæ bizantiña: fra l'atro quello di cáçǽ de porpoa, ónô riservao a l'imperatô e a pochi âti dignitai.
Repùblica de Piza
A repùblica pizànn-a a l'é nasciûa into sécolo XI quànde, into 1081, l'imperatô Rîco IV o l'à concèsso a-a çitæ o dirìtto de elézze i sò raprezentànti. Into 1153 a Repùblica a s'é goâgnâ a pìnn-a outonomîa polìtica. Iniçialménte Pîza a l'à intescificòu i sò tràfeghi in sciô Mâ Mediterànio e a l'à finîo pe scontrâse ciù vòtte con l'Emirâto de Sicìlia e a-e prìmme a l'à pigiæ (985) ma dòppo a l'à goâgnòu into 1005 a Réggio Calàbria, into 1034 a Böna inte l'Àfrica setentrionâle, into 1064 a Palèrmo e into 1087 a Mahdia inta Tunixîa d'ancheu. Inte sta sò prìmma espansción, da-a fìn do sécolo XI, Pîza a l'é stæta de spésso aleâ co-a zóvena poténsa di Altavìlla do Régno de Sicìlia, cómme, prezénpio, inta conquìsta de Palèrmo.
1 - X - 2
Discu in vinile
Tittulu: 1 - X - 2 Outû: Luigi Anselmi Interprete: Gioxe Marzari Annu: Süportu: discu 78 gii Etichetta: Repertorio Marzari Nüm. catallugu: 2009 Latu: Nüm. matrixe: Atre infurmaçüin: Edizioni G. De Bernardi - Genova
Federîgo Alizêro
Vìtta
A lê, a çitæ de Zêna a l'à dedicòu a stràdda co-o mæximo nómme into quartê de Sàn Teodöo. In prinçìpio ghe n'êa 'n'âtra scitoâ a Sàn Pê d'Ænn-a ma, aprêuvo a-a sopresción de quéllo comùn e pe evitâ di topònimi dóggi, into 1935 l'é stæto cangiòu o sò nómme inte stràdda de Loîgi Càrlo Faræn.
Chitara
Inta muxica legera, into rock, s'adœuvia tanto a chitara elettrica, inta quæ e vibraçioin de corde son arecugeite da 'n microffono conligao a 'n amplificatô (provisto de circoiti pi ótegnî di effetti speciali, quæ o tremmolo) ch'o l'alimenta un ò ciu âtoparlanti.
Stefanija Ivanivna Turkevyč-Lukijanovyč
Vitta
E sò òpere són stæte proibîe in Ucràina da l'Unión Soviética. A Stefània a l'à comensòu i sò stùddi muxicâli co-o Vasyl Barvinsky. Da-o 1914 a-o 1916 a l'à studiòu a Viénna cómme pianìsta co-o Vilém Kurz. Dòppo a prìmma goæra mondiâle a l'à continoòu i sò stùddi a l'Universcitæ de Leòpoli con l'Adolf Chybiński, e a l'à frequentòu ascì e sò leçioìn de teorîa da mùxica a-o Conservatöio de Leòpoli. Into 1919 a l'à conpòsto a sò prìmma òpera muxicâle, a Liturgîa (Літургію), sunâ ciù vòtte inta Catedrâle de Sàn Zòrzo a Leòpoli.
Rocca Barbena
Descrisiùn
In sce a sìmma se pò vegghe in gràn panu(r)àmma, chi a se ìssa ascì ina crùxe, ai péi de sta lì u se tröva u lìbbru da vétta, cun in cuntenitû de tòlla pé a sò prutesiùn.
Longobàrdo (Homarus gammarus)
Nómmi
Quel est le nom latin de l'astacos? Pline l'appelle elephantus. Il est aisé de le prouver:
A Bedin
Detalli discugraffichi
Lengua: zeneize
Süportu:
Latu:
Pro Recco
Inta sêu stöia a l'ha guâgnòu 34 scudétti (o prìmmo into 1959, l'ùrtimo into 2022), 17 Coppe Italia, 10 Coppe di Canpioîn e 8 Supercoppe Eoropee, fra l'âtro a l'é l'ùnica squaddra italiann-a a avéi guâgnòu o grande slam (Canpionòu, Coppa Italia, Coppa di Canpioîn, Supercoppa Eoropea). Sto tragoardo chi o l'é stæto razonto inte stagioîn 2006-07, 2007-08 e 2011-12.
A cagnara
Segunda versciun
Süportu: discu 45 gii
Nüm. matrixe:
Notte: meludia du riturnellu diferente e quarche variante intu scritu, prezenpiu a poula "abissinniu" a l'è sustituia con "canibbale".
Córso Càrlo Armelìn (Zêna)
Stöia
A stràdda a l'à pigiòu o sò nómme d'ancheu inte l'ànno 1944 quànde, co-a delìbera do comisâio prefetìçio Sìlvio Parödi do 23 de màrso, s'é decîzo de rinominâ inte 'n âtro mòddo vàrri lêughi dedichæ a-i Savöia. St'açión chi, vosciûa da-o govèrno fascìsta da RSI inte tùtti i sò teritöi, a l'é ligâ a-i fæti do '43, conscideræ da-a Repùbrica de Salò cómme 'n córpo de stâto arenbòu da-a cazàdda reâ.
Prearpi Lìgüri
Clascificasiùn
Segundu a SOIUSA e Prearpi Lìgü(r)i sun ina sutta-sesiùn arpìna, cun clascificasiùn chi de sutta:
A cançun du scroccu
Detalli discugraffichi
Lengua: zeneize, italian
Süportu: discu 78 gii
Etichetta: La voce del padrone
Cunligamenti esterni
Oudiu dispunibbile insce Youtube
Cinn-a
A Cìnn-a a l'é stæta-a chìnn-a d'unn-a de prìmme civilizaçioìn do móndo, nasciûa 'nto fèrtile baçî do Sciùmme Giâno, inta Cianûa da Cìnn-a do Nòrd. Pe miléni, a comensâ da-a quæxi lezendâia dinastîa Xia do XI sécolo a.C., o scistêma polìtico-o l'é stæto bazòu 'nsce monarchîe ereditâie, ò dinastîe, tra tànti cangiaménti polìtici. Into III sécolo a.C., a dinastîa Qin a l'à unificòu a Cìnn-a pi-â prìmma vòtta, dàndo òrigine ò-u prìmmo inpêro cinéize, méntre co-â sucesîva dinastîa di Han, ch'a l'é stæta ò-u potêre dò-u 206 a.C. ò-u 220 d.C., gh'én stæti ezénpi de tecnologîa asæ avansâ pe quéllo ténpo, cóma-a fabricaçión da càrta e-a bùscioa, óltre-a megioaménti 'nte l'agricoltûa-e 'nta mêxìnn-a.