cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edizioni San Marco dei Giustiniani
Stöia
E-Ediçioìn Sàn Màrco di Giustinién són stæte fondæ a Zêna inte l'ànno 1976 da Giorgio e Lilli Devoto, co-a prìmma òpera a êse stanpâ ch'a l'é stæta l'ùrtima arecugéita de vèrsci de l'Alfonso Gatto, intitolâ Lapide 1975 e publicâ sùbito dòppo a mòrte de l'outô.
A partî da-a colànn-a "moæ", n'é stæto creòu de âtre, cómme Il Leudo e-e Pietre di Luna, méntre, inte l'ànno 2000, l'é stæto inandiòu a sotocolànn-a Poeti della Riva Sud del Mediterraneo, dedicâ a-a poêxîa contemporània inta léngoa àraba, inte l'ànbito do progètto "Il mare che unisce" sponsorizòu da-a Región Ligùria. Aprêuvo a-a sò inportànte òpera de publicaçión de tèsti tradûti da âtre léngoe, into 2001 a câza editôa a l'à goâgnòu o Prémio Naçionâle pi-â Traduçión do Ministêro pe-i Bêni e-e Ativitæ Colturâli. Gh'é pöi, ségge de poêxîe che de létie, e arecugéite Quaderni del tempo, I fuori collana e i Quaderni sbarbariani, do tùtto dedicòu a deliniâ a figûa do poêta de Sànta Margàita, tra i ciù riservæ do Nêuveçénto.
Francavilla Fontana
Francavilla Fontana o l'è 'n comûn italiàn de NaN abitanti da provinsa de Brindisi, inta región Puggia.
Ilà(r)ia Du Caréttu
Ilà(r)ia du Caréttu (Ilaria del Carretto, nasciüa a Süccaellu, intu 1379, morta a Lücca, intu 1405), membru da famìa di Du Caréttu du ràmmu de Süccaellu, l'è stâ a scignûa cunsòrte de Lücca fra u 1403 e u 1405.
Staçión de Santena-Tetti Giro
Stòia
L'inpianto o l'éa stæto averto a partì dao 1853 e o l'éa ao serviçio do comùn de Santena, pé a fraçión de Tetti Giro, inta Çittæ metropolitann-a de Turin. A fermâ a l'è stæta soprèssa into 2003, asemme a quelle de Genola (in Provinsa de Cuneo) e a quella de Cosceria (inta Provinsa de Sann-a), dòppo l'inativitæ do fabricòu sto li o l'è stæto ascì cacciòu zù. Into 2018 o comun o l'ha propòsto a costroçión de ina neuva fermâ feroviària, ao momento sença nisciun resurtatto.
O gatto co-i stivæ
Föa scrîta da-o Charles PERRAULT (Parìggi, 1628-1703), tradûta da-o Rîco Carlini.
Spineto Scrivia
Spineto Scrivia o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lisciandria.
Scolopacidae
Becàssa (Scolopax rusticola)
O l'é l'ùnico do seu génere ch'o vive inti bòschi. O colòre de ciùmme o l'é mimético, finemente arigòu de grîxo-brùn, acociâ tra e feugge mòrte do razê (sotobòsco), l'é difìçile vèddila; öxello solitaio, o passa o giórno coscì, ascôzo, a-o tramonto a xêua via verso proéi e canpi, pe nutrìse, a fa de lóngo a mæxima rótta.
Becassìn Mazéngo  (Gallinago media)
O nidìfica in Nord Eoröpa e Àzia Òcidentâle, da Scandinàvia, Pàixi Bàltici, Polònia, Ucraìnn-a e Rùscia finn-a o sciùmme Yenisei. O seu habitat én e praterîe ûmide, e tòrbêe da tundra boscôza e da Taiga. Migratô a lónga distansa, o sverna  in Àfrica Centrâle e Meridionâle. Pâ ch'o fàsse lónghi percórsci sensa sòsta. In Italia o l'é de passo sôlo primaverìle, Màrso-Màzzo, scarso o movimento migratöio a fìn riproduçión,(pòstriprodutivo). Pe-a bonìfica de zöne ûmide o no l'é ciù prezente, o l'é sparîo da Danimàrca, da Germània e da-i Pàixi Bàssi.
Becassìn Sórdo (Lymnocryptes minimus)
O predilìge zöne con pöc'ægoa, o l'à e sanpe cùrte, cómme  pósse d'ægoa coâ. Tipico o mòddo de nutrise: o l'òscilla sciù e zu  ritmicaménte a ògni pàsso, o becco o l'à ancón  ciù rìtmo.
Spilòrso Rósso (Calidris canutus)
O Spilòrso Rósso (Calidris canutus - Linnaeus 1758; in italiàn Piovanello Maggiore) o l'é in öxello migratô a lónga distansa: into seu viagio da-a tùndra siberiann-a a l'Àfrica, o peu fâ træte ininteròtte bén bén lónghe, anche de quarche migæa de chilòmetri, con poche sòste
Creuza de mä
Crêuza de mâ (scrîto òriginariamente Creuza de mä) o l’é l’àlbon do cantaotô italiàn Fabrìçio De André, fæto insémme a-o Mauro Pagani e publicòu into 1984 da-a câza discogràfica Dischi Ricordi. O l’é tùtto cantòu in zenéize, pe tànti sécoli unn-a de léngoe ciù dêuviæ into móndo da navegaçión e di tràfeghi comerciâli into Mâ Mediterànio, in particolâ da-o bàsso Medioêvo a-o sécolo XVII. O dìsco o l’é stæto conscideròu da-a crìtica cómme unn-a de colònne da mùxica di ànni òtànta e, in generâle, de tùtta a mùxica étnica.
e a montâ l’âze o gh’é restòu Dîo
Ne sciortìmmo da-o mâ pe sciugâ e òsse da-o Drîa
cöse da béive, cöse da mangiâ:
Turtonn-a
Turtonn-a a l'é 'na çitæ inta Provinsa de Lisciandria.
Ostuni
Geògrafia
250px|center
Trisobbio
Trisobbio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lisciandria.
Staçión de Turìn Lingotto
A staçión de Turin Lingotto, (in italian Stazione di Torino Lingotto) a l'è inn-a staçión feroviària italiann-a c'a se treuva in sciâ linia Turin-Sann-a, ma ascì in sciâ Turin-Zêna, a Turin-Milàn e in sciâ Turìn-Pinerolo averta a partì dao 1910, a l'e ao serviçio do comùn de Turin capoleugo da locâle çittæ metropolitann-a.
010
miniatura|313x313px|Màppa di prefìsci telefònichi italién O 010 o l'é 'n prefìsso telefònico italiàn ch'o corispónde a-o distréito de Zêna, ch'o l'é inclûzo into conpartiménto co-o mæximo nómme.
Xinjiang
Da-o 2014 a Repùblica Popolâre Cinéize a l’à persegoîo ’na polìtica ch’a l’à portòu ciù de ’n milión de Mosulmén (a magiorànsa di quæ Oigûri) a êse caciæ inti cànpi de rieducaçión sénsa procèssi legâli in quélla che da dötréi anni a l’é consciderâ comm’a ciù gròssa prexonîa de minorànse ètniche e religiôze da-a Segónda Goæra Mondiâle. I crìtichi de ste polìtiche chi l’àn descrîta comm’a sinizzazión (processo pe rénde cinéize) do Xinjiang e l’àn ciamòu ’n etnocìdio ò genocìdio colturâle intànto che i Parlaménti de Stâti Unîi, Cànada, Régno Unîo, Pàixi Bàssi, Repùblica Cêca, Bèlgio, Litoània, bén bén de ativìsti, ONG indipendénti, espèrti de dirìtti umâni, académichi, fonçionâi de govèrno e o Govèrno in ezìlio do Turkestàn çrientâle l’àn riconosciûo cómme ’n genocìdio.
Staçión de Lisciandria
A staçión de Lisciandria (in italian Stazione di Alessandria) a l'è inn-a staçión feroviària italiann-a ch'a se treuva in sce linie Turin-Zêna, Lisciandria-San Gioxeppe de Câiro, Lisciandria-Oâ, Pavia-Lisciandria, Chivàsso-Lisciandria, Lisciandria-Novâa e Lisciandria-Piaxensa, averta a partì dao 1850, a l'e ao serviçio do comùn de Lisciandria, capoleugo da provinsa co-o mæximo nomme.
Gêxa de Sàn Pòulo (Zêna)
O drénto
L'artâ magiô, fæto lê ascì de màrmo giànco, o se trêuva inte 'na poxiçión rialsâ de quàttro gradìn rispétto a-o cöo.
1328
thumb|300px|center|A Batàggia de [[Cassel (Fransa), 1328 ]]
Lìsta de çitæ de l'Argentìnn-a
Lìsta
miniatura|Bonesàire, capitâle e çitæ ciù inportànte da naçión miniatura|Córdoba, capolêugo da provìnsa co-o mæximo nómme miniatura|Rosario, provìnsa de Santa Fe miniatura|La Plata, provìnsa de Bonesàire miniatura|Mar del Plata, provìnsa de Bonesàire
Enblêma da Repùbrica Socialìsta Soviética Azêra
O slògan in sciô strisción o riporta o mòtto de Stâto de l'Unión Soviética ("Lavoratoî do móndo, unîteve") ségge in léngoa rùscia che azêra. A scrîta in Azerbaijani a l'è "Бүтүн өлкəлəрин пролетарлары, бирлəшин!" (segóndo l'atoâle arfabêto latìn: "Bütün ölkələrin proletarları, birləşin!"). L'enblêma o prezenta o nómme conplêto da Repùbrica Socialìsta Soviética Azêra, scrîto ségge in rùscio che in azêro.
Prìmmo enblêma
— Costituçión da Repùbrica Socialìsta Soviética Azêra, Artìcolo 99 Dòppo quésta revixón, pe-a prìmma vòtta, conpariàn e verscioîn ofiçiæ di enblêmi do Stâto. O prìmmo zenâ do 1929, co-ina resoluçión do CEC da RSS Azêra, l'arfabêto latìn o saiâ diciaròu o sôlo scistêma de scrîtûa ofiçiâ. Consegoénsa de quésta decixón a saiâ a rimoçión de paròlle "e into vêgio" da-a descriçión de l'enblêma a l'artìcolo 99 da Costituçión da Repùbrica.
Segóndo enblêma
In sciô nàstro scitoòu ciù in bàsso, ch'o liga i dôi lâti do stémma, a gh'è l'iscriçión, into mæximo arfabêto, "Lavoratoî di tùtti i pàizi, unîteve".
Batistêu d'Arbenga
Stoia e descrisiun
Segundu serte funti a so custrusiun a l'è avegnüa düante u rinuvamentu archutenônicu e ürbanisticu vusciüu dau generâle Custansu III ai tèmpi de l'Impeu Ruman, ma l'ipotexi au mumentu ciü asertâ a vegghe a dàtta de edificasiun fra a segunda metài du seculu V e a primma metai di seculu VI. E funti, difatti, ponen riferìse ascì a 'n batistêu ancù ciü antigu, du quale e sun stae ritruvàe e fundamènta aa fin du XX seculu, lungu a spunda de drìta da Sènta.
Internu
A ripetisiun de létere serciu pe serciu indica che tütte trei e persune da Trinitài rapresentan Dîu au mèximu moddu. U Munugramma de Crìstu u l'è sircundàu da duzze cuumbe dirette versu in âtra furma riunda cun au sentru ina cruxe russa picina, antichiscimu scimbulu du mundu.
Gêxa de San Matê (U Burghettu)
Storia
Au primmu mârsu 2012 a gêxa a l'è stèta dichiarâ ben di interesse culturale.
Capellette
A ecesiùn du primmu anbiente, dunde u se tröva in cunfesciunâ e ina târga dedicâ a Don Domenico Borastero, inta navâta sinistra se trövan, andandu versu l'artâ, e capelle indichè chi sutta :
Bolma d'l Messere
Štṛütüṛa
A cavelna ṛê d’ urigine natüṛoa è a s’ tṛöva ai pê d’ ina rōcca pṛōppi d’noi a ṛa fṛâziun ‘d Contaroina. U s’ dis̅c̅e ch’ a sègghè üna d’l ciü’ belle gṛōtte fultificoi ‘d tüttu l’olcu d’ j’ Olpi.
Acquaviva delle Fonti
Architetûe civîle
thumb|200px|center|Ipogéo Miscèo
Santuariu de Sant'Antoniu de Padova (U Burghettu)
Descrisiun
A gêxa-santuariu de Sant'Antoniu a l'é ina strutüa muderna, cun l'internu furmàu da ina sula navâta a furma de ventagliu cun, au sò centru, l'artâ magiü. Ultre a questu artâ i ghe ne sun âtri dui, ai lâti de quellu centrâle. L'artâ a sinistra u l'è dedicàu aa Madonna; quellu a destra de l'artâ magiü u l'è invece dedicàu a Sant'Antoniu.
Alberobello
Feste e fëe
thumb|200px|center|Città dei Trulli (folk group), ‎2011
Altamura
Coltûa
thumb|150px|center|Tònba d'öi, etæ ellenìstica, pendénte, (Museo archiològîco naçionâle d'Altamura)
Almella
Èl bioa
Da cōc onnu, i ʒuvo d'Ulmèa, j' ulganizzo ina culsa 'nt 'l bioa: "Ulmèa in Onda", ch' a dōvṛa l'euva d'l bioa (l'euva d' Almélla) 'm' ina "pišta d' euva".
Capurso
Feste e fëe
thumb|250px|center|Fêsta da Madònna do Posso
Gazözza
Stòia
Ancöi restan in cumerciu diferenti màrche de gazözza, cumme quelle zà mensciunàe, a parte a Sciandra, ancöi nu ciü prudòtta, sustituìa dunca da quella de l'Àiva San Benàrdu, che dau 2020 a l'ha rilanciàu a prudusiùn de bibite inta valà du Tànau.
Gêxa de San Martin (Tuiran)
miniatura|300x300px|Vìsta da gêxa de Sàn Martìn A gêxa de Sàn Martìn a l'è in edifìssiu religiùzu de Tuiràn, situàu intu sò céntru stòricu, u Turàccu. Architetüra baròcca du Seiséntu, a l'è a sêde da paròcchia du paìze da diòcexi d'Arbènga-Impéria, pàrte du vicariàu de Löa.
De dréntu
U gràn artà magiù, de güstu baròccu, u l'è du tìpu a nâve e u remùnta a l'ànnu 1709, òpera da bütega di Stèlla de Zéna. Realizàu cu-u mârmu giàncu de Carâra, u l'è pìn de intàrsci, sruatüttu de rùssu de Levàntu, e decurasiùi, cun dùi cherubìn ch'i rézze a ménsa. A pârta ciü âta de l'artà, a trèi ciài e divìza intu mèzzu da-u tabernàculu, a gh'à tùrna di intàrsci de rùssu de Levàntu, cu-i bùrdi ch'i sùn de néiru de Portòru. U tabernàculu a tempiéttu u gh'à intu tìmpanu ina figüra de curùmbu e ina pùnta a seùlla. U spurtéllu d'argéntu, cu-a figüra du titulâre, a l'è in òpera de scöra zenéze du XVIII séculu. In se l'artà u gh'è mésciu in cruxefìssu da prucesiùn ch'u duvrêa ése in'òpera du scurtù zenéze Giovanni Battista Bissone, dìcciu "U Venesiàn".
465 a.C.
thumb|180px|center|[[Serse I (519 a.C.-465 a.C.)]]
Staçión de Zêna Pêgi
Moviménto
A staçión de Zêna Pêgi a l'é servîa sôlo da colegaménti regionâli e metropolitén de Trenitalia, inte l'ànbito do sò contràtto de servìçio co-a Región Ligùria, lighæ sorviatùtto a-o servìçio feroviàrio urbâno de Zêna. A ògni mòddo, gh'é 'n çèrto tràfego de convòlli pasagê ascì, co-in trêno ch'o se fèrma chi ciù ò mêno ògni chìnze menûti inte ciaschedùnn-a de dôe direçioìn.
1382
thumb|300px|center|[[Loyset Liédet (1420-post 1479/1484), A Batàggia de Roosebeke into 1382, miniatùa da "La Fleur des Histoires" de Jean Mansel]]
Lìgure coloniâle
I Tabarchìn
sinistra|miniatura|250x250px|Vìsta de l'îzoa de Tabàrca into sécolo XVII Pòpolo e dialétto, quéllo tabarchìn, ch'o l'à a sò òrìgine inte l'îzoa de Tabàrca dónde, a partî da-o 1540, s'é instalòu a famìggia zenéize di Lomelìn (scignôri de Pêgi), co-o permìsso do bêy de Tùnixi pe poéi sfrutâ a pèsca do coâlo. Segóndo a tradiçión quéllo permìsso o l'é stæto dæto a-i Lomelìn pi-â pàrte inportànte ch'àn avûo inta liberaçión do piràtta tùrco Dragót, fæto prexonê da-o Gianetìn Döia into mâ da Còrsega; ma l'é ciù probàbile ch'o l'é arivòu, in càngio, da l'inperatô Càrlo V, ch'o l'àiva inpòsto o sò protetorâto in sciâ zöna.
Diferenteménte da Carlofòrte e Calasétta, quésta a no l'à ciù tegnûo contàtti stréiti con Zêna e a pitìn a pitìn a l'à pèrso e sò tradiçioìn e a sò parlâta e a s'é integrâ do tùtto co-a coltûa e a léngoa spagnòlla. In càngio inte dôe colònie sàrde s'é mategnûòu 'na fòrte identitæ étnica e colturâle fra a popolaçión tabarchìnn-a o quæ scìnbolo o l'é o difûzo ûzo da sò parlâta tra-i vêgi e tra i ciù zóveni ascì, caraterìstica ch'a s'é òrmâi pèrsa dapertùtto inte tànte popolaçioìn d'òrìgine lìgure.
Corato
Economia
thumb|200px|center|A "Burrata" de Corato
Âta Vîa di Mónti Lìguri
miniatura|248x248px|In segnavìa tìpico da ræ de sentê L'Âta Vîa di Mónti Lìguri (abreviâ de sovente con AVML o ciù seplicemènte Âta Vîa, in arbenganese Âta Vîa di Munti Lìgü(r)i, in finarìn Ôta Via di Munti Ligüri, in garescìn Ota Via de Muntagne da Ligüria, in novéize Òta Vîa di Munti Lìguri) o l'è 'n itinerâio d'escorscioîn lòngo squæxi 440 km ch'o se svilùppa in scio confin natuâle ch'o definisce o versante marìttimo lìgure.
Stoia
L'Âta Vîa a l'è nasciûa ofiçialmènte into 1983 da in progetto ch'o và a riunì o Çentro Stùddi Unioncamere Lìguri, o Club di Arpìn Italien e a Federaçión Italiann-a Escurscionìsmo. Sta ræ a l'è totelâ graçie a-a lézze regionâle do 25 de zenâ do 1993, nùmero 5 ch'a l'ha afidòu a gestion a inn-a associaçión co-o mæximo nomme costitoîa in mòddo apöxito. In percorso o l'ha ascì anticipòu o traciòu de l'Âta Vîa d'ancheu: o l'éa segnalòu inti prìmmi ànni dòppo a goæra da-a F.I.E. (Federaçión Italiann-a Escurscionìsmo) o tòcco fra a Còlla do Zôvo (SV) e a Còlla de Çénto Crôxe (SP).
Sentê Itàlia
L'Âta Vîa di Mónti Lìguri fa a pàrte do progètto ciamòu Sentê Itàlia, itinerâio longo ciù de 6.000 chilòmmetri ch'o parte da Trieste, e u travèrsa tùtto l'arco arpìn, a cadénn-a di Apenìn, a Siçillia e a Sardegna fin a Santa Teréiza de Galûa, adêuviando ascì e ræe de viêu de l'Âte Vîe da Val d'Aòsta, a piemontéize GTA, a toscànn-a GEA, ciù quélle de l'Ùnbria.
I Zoêni Canterìn de Sànt'Orçéize
Stöia
miniatura|Létia ofiçiâ de motivaçión e asegnaçión do Prémio Regionâle Lìgure do 1996 a I Zoêni Canterìn de Sànt'Orçéize. Scibén che i prìmmi incóntri tra i sò ménbri remóntan za a-o 1993, a squàddra a l'é ofiçialménte nasciûa into 1994, co-a sò prìmma exibiçión a-o Tiâtro Càrlo Felîçe. O grùppo a l'é formòu da cantoî e muxicìsti che travagiâvan into cànpo da mûxica étnica e che pi-â ciù pàrte vegnîvan da-a zöna de Sànt'Orçéize, pàize a mónte de Zêna da-o quæ àn pigiòu o nómme.
A Vaštéra
Sciüa cupërtina
Descrisiun da futugrafia sciua cupërtina, defrènta për tüt' i nümeru e ligaa ai ëventi de r'asuciasiun o ai posti ciü béli di paiisi brigašchi.
Alesso Baldovinetti
Alesso Baldovinetti (Firense, 14 òtôbre 1425-Firénse, 29 agosto 1499) o l'é stæto 'n pittô italian de schêua fiorentìnn-a. thumb|150px|Alesso Baldovinetti, ràmmo de G, B. Cecchi, 1769
1428
thumb|280px|center|[[Maèstro Nicòla Francke (1380/1390 ca.-1435 ca.) A flagelaçión, 1428 ca. (Kunsthalle - Ambûrgo)]]
Dialétto finaléize
Grafîa
Cómme inte tànte âtre variànte da léngoa lìgure, pe-o finaléize no l'exìste 'na grafîa tradiçionâle inta quæ trascrîve o parlâ do pòsto scibén che gh'é quàrche vêgio papê inte quésta parlâ e, in ténpi ciù recénti, co-a raxón de fisâlo de mòddo da conservâ 'na testimoniànsa scrîta, se són avûi vàrri tentatîvi e propòste.
Somateria
Polysticta stelleri
L´"Edredone" do Steller (Polysticta stelleri-Pallas 1769) o dêve o seu nómme a Georg Wilhelm Steller, naturalìsta tedésco. O no l'apartégne a-i Somateria e o l'é l'ùnico do génere Polysticta-Eyton 1836. Con 'na longhéssa de 45 cìtti o l'é l'edredón ciù picìn, co-a testa riónda e-a côa de fórma apisûa: o l'à 'na sâgoma scìmile a-o Còllo Vèrde,  O masccio o l'à a testa de cô gianco e 'na maccia de neigro in gîo a l'éuggio, ciuffi verdexìn scûo in frónte e derê a testa, gôa e colæn de cô neigro, pêto e scianchi beige-ciæo, dòrso scûo arigòu de gianco. A femina a l'à còrpo e testa maròn scûo.
1439
thumb|230px|center|[[Zanobi Strossi e Feipo Maria Torelli, Saltério con Dê Poæ benedixénte e David, 1439-1447 (Museo de l'òpera do Dòmmo - Firense)]] thumb|300px|right|[[Gabriel de Vallseca (1408-post 1467), Màppa de l'Africa do Nord, 1439 (Bibliotêca de Catalogna - Barçellonn-a)]]
1456
thumb|350px|center|Anònimo ungheréize, O Blòcco de [[Belgraddo ò A Batàggia de Nandorfehervar, XIX secolo, (4 lûggio-22 lûggio 1456)]]
Staçión de Zêna Sestri Ponente Ariopòrto
Mèrçe
A staçión de Séstri Ponénte a l'é però inportànte pò-u tràfego de mèrçe ascì, eséndo dotâ de 'n fàscio mèrçe formòu da sêi colìsse, con træ de quéste che àn 'n segnâle distìnto pe colìssa pi-â parténsa di trêni. Pe de ciù, a l'à 'n lanbré pe-e mèrçe scitoòu ciù ò mêno a 'n chiloméntro vèrso ponénte, dêuviòu pò-u ricòvero di vagoìn ascì.
7 a.C.
thumb|350px|center|Forma Urbis, Porticus Liviae (Pòrtico d'Ottàvia), 7 a.C. ([[Musei Capitolin . Rómma]])]]
300 a.C.
thumb|200px|center|[[Callimaco (300 a.C. ca.-240 a.C. ca.]]
Ragusa
Pòsti de interèsse
- Cattedrâ de San Gioàn Batìsta - Dömmo de San Zòrzo - Gêxa de Ss. Ànime do Purgatêuio - Gêxa de Santa Marìa de l'Itria - Pòrta Walter ò Pòrta Vattiri
Tràpani
Economia
thumb|200px|right|Tràpani, Cutting and polishing, 1906
Bibliotêca Naçionâle de Spàgna
XXI sécolo
Into 2009 a Bibliotêca Naçionâle a l'à aviòu 'n progètto in colaboraçión con Internet Archive, con l'òbietîvo "d'arechéugge, archiviâ e preservâ o domìnio .es". Inte l'òtôbre do 2010, a BNE a l'à inouguròu o "Quijote Interactivo", 'na versción digitâle e interatîva de l'òpera de Cervantes ch'a conprénde ànche di contegnûi che agiùtan a contestoalizâ a letûa, cómme 'na màppa co-e aventûe do Quijote e aprofondiménti in sciâ vìtta into XVII sécolo.
Òrìgine
A Bibliotêca Reâ a l'é stæta avèrta a-o pùblico o 1° de màrso do 1712. A-i 2 de zenâ do 1716 o Féipo V o l'à firmòu o Rêgio Decrétto institotîvo, into quæ a l'êa mìssa in ciæo a natûa pùblica da bibliotêca, avèrta a "tùtti i studiôzi", stabiléndo e régole fondamentâli do sò fonçionaménto.
Fóndi e coleçioîn
miniatura|310x310px|Stàtoa do rè [[Alfónso X de Castìlia|Alfónso X o Sàvio in sciâ scainâ a l'intrâ da bibliotêca. Òpera do J. Alcoverro, 1892.]] A coleçión da Bibliotêca Naçionâle de Spàgna a l'é o spêgio da socjêtæ spagnòlla inti ùrtimi tréi sécoli da sò stöia, mostràndo i gùsti e a coltûa do Pàize. A sò antighitæ, insémme a-a raprezéntativitæ di vàrri avegniménti stòrichi, ne fan unn-a de ciù inportànti a-o móndo, eséndo formâ da viâxi tezöi, ségge pe-e sò caraterìstiche leterâie e artìstiche che pi-â sò inportànsa stòrica e bibliogràfica. Quésto patrimònio o l'é arivòu scìnn-a niâtri gràçie a l'entuxàsmo e a-o travàggio de 'n grànde nùmero de persónn-e da-e condiçioîn asæ despægie, da-i bibliofìli a-i bibliotecâi e i çitadìn comuîn, che co-o sò contribûto personâ e e sò conoscénse àn contriboîo a-o svilùppo da modèrna bibliotêca.
XIX sécolo
Co-o decrétto di 28 de novénbre do 1836, a Bibliotêca Reâ a l'é stæta ribatezâ Bibliotêca Naçionâle, pasàndo a-e dipendénse do Ministêro de l'Intèrno da Penîzoa. Into 1857 o l'é stæto aprovòu o prìmmo regolaménto da Bibliotêca Naçionâle, into quæ o l'êa decîzo o bàndo, a concesción e a sucesîva publicaçión de òpere vincitrîxi di Prémmi Bibliogràfichi che a bibliotêca a l'aviéiva convocòu ògni ànno. Quésti prémmi àn fæto scì che a Bibliotêca a diventiâ o prinçipâ promotô de òpere bibliogràfiche in Spàgna, promêuvéndo l'interèsse di bibliotecâi e di bibliogràfi. Into 1858 o l'é stæto creòu o còrpo facoltatîvo de archivìsti, bibliotecâi e archiòloghi, goidòu da-o diretô da Naçionâle.
Nùmero de depòxito legâle
O nùmero de depòxito legâle o l'é formòu da-a sìgla DL, da-o nùmero de costituçión do depòxito e da l'ànno de costituçión esprèsso in quàttro cîfre. Tùtte e pàrte saiàn separæ da-o rèsto da 'n spàçio, a eceçión de l'ànno, ch'o saiâ precedûo da 'n tratìn. A-a fìn de ògni ànno a saiâ serâ a numeraçión, ch'a repigiâ a l'inìio de l'ànno. E ùniche eceçioîn corispóndan a-i nùmeri òtegnûi inte Asturias, dónde o DL o pêu êse sostitoîo con DLL (depósitu llegal), e in Navàrra, dónde o pêu êse sostitoîo con LG (Lege Gordailua).
Càrlo Giöxèppe Ràtto
O Ràtto scritô
O Càrlo Giöxèppe Ràtto o l'é nasciûo a Sànn-a a-i 27 de novénbre do 1737 da-o Zâne Agostìn, pitô lê ascì, e da Màia Rozalîa Feipónn-a. Dòppo avéi inpréizo e bâze do mestê da sò poæ o s'é trasferîo a Rómma, dónde, tra o 1756 e o 1759, o l'à travagiòu inte bitêghe do Placido Costanzi, conoscéndo o Pompeo Batoni e l'Anton Raphael Mengs, ch'o l'é diventòu 'n sò câo amîgo.
Bibliotêca Naçionâle de Spàgna
Òrìgine
Into 1738 a l'é stæta publicâ a prìmma òpera frûto do travàggio da bibliotêca co-o tìtolo Bibliotheca Universal de la Polygraphia Española, realizâ da Cristóbal Rodríguez. Quésto lìbbro, sostegnûo inta sò preparaçión da-o càppo bibliotecâio Juan de Ferreras, o l'é stæto o prìmmo de 'na série de travàggi in sciâ paleografîa spagnòlla.
Staçión de Zêna Cornigén
Inpiànti
Segóndo a clascìfica de RFI a staçión de Cornigén a l'é 'na staçión de categorîa "d'argénto".
Interscàngi
Da-arénte a-a staçión gh'é e dôe fermâte de coriêre de "Sâvio/Cornigén" (Savio/Cornigliano FS) e de "Cornigén 4/Staçión" (Cornigliano 4/Stazione FS). Pe de ciù, gh'é di colegaménti sùb-urbâni che, pasàndo pe Cornigén, vàn inta valàdda do Stùra e inte l'âta valàdda d'Òrba.
Capella da Madonna di Angeli (U Burghettu)
miniatura|300x300px|Vista da capella
A növa capella
sinistra|miniatura|300x300px|A festa pe l'inaugurasiùn da növa capella ai 2 de agustu du '39 Dau mumentu da sò distrusiùn, i rüderi de l'atoiu i sun restè a ricurdâ l'antìga custrusiùn, pe circa sentusincuant'anni, vegnindu aa fin demulìa pe urdine du Cumün, in quântu periculânte, inte l'annu 1938. L'annu sucessivu i terén i sun stèti acquistè daa famiggia Guido (cunusciüi cu-u supranumme de Battan) che, insemme a-âtri abitanti di Prigé, i àn cuscì decìsu de ricustruì l'atoiu cumme ina capella de dimesciùi ciü cuntegnüe e orientâ diversamente. E opere pe-a custrusiùn da gexetta, realizè da l'inpresa De Francesco (a stessa ch'a l'à demuliu i rüderi), sun dunque incumensè du 1939, pe-u custu tutâle de 5.000 franchi de l'epoca. miniatura|Prucesciùn pe-a festa patrunâle ai 2 de agustu du 1957 Inta realisasiun, in particulâre, u pavimentu u l'è stètu dunon da l'inpresa De Francesco, invece a statua da Madonna a l'è in opera du scultù fransese Bartolomè Estrèban Murillo. A statua, arivâ au Burghettu primma da cunclusiùn di travaggi, a l'è stèta cunservâ pe in certu tenpu inta vedrina da bitêga da famiggia Ginocchio. A volta afrescâ, pagâ 14 franchi, a l'è in opera du pitù du postu Attilio Tarditi e u se dixe che, doppu avei patìu arcune disaventüe a causa du maltenpu, cun quelle palanche u l'à caton in paegu e in inpermeabile "da scignùi". U lanpadâiu u l'è ina dunasiùn da famiggia De Giovanni (in particulâre du sciù Giacumu, a mugge Angela e i figgi Gino e Minuccia), invece u cipressu, che ancua ancö u svetta a fiancu aa capella, u l'è in dono du poeta loanese Luigi Panero, dettu "U Patà".
U primmu atoiu
A strutüa originâle de l'atoiu a l'è stèta però gravamente danegiâ intu cursu di eventi lighè aa cusci dita bataggia de Löa. A linia du frunte a l'êa infatti restâ pe diversu tenpu lungu a scciumêa Varatella, cu-i fransexi e i austru-piemuntexi ch'i axêva i rispettivi cumândi au Burghettu e a Löa ma, u 23 nuvenbre du 1795 u l'è scaton l'ataccu generâle de truppe de napoleoniche. I cunbattimenti sustegnüi dau fiancu destru, sutta au cumandu du generâle Pierre Augerau, andaxêva ciü o menu lungu a costa che, partindu da Dari, frasiùn de Tuiàn in sa stradda pe Buisàn, prucedeva versu u mâ passandu pe-a Via de Colle, u costìn de Marixe e u Castelâ, pe arivâ aa fìn inta piana custêa fra u Burghettu e Löa. Inte sta zöna, da quâle i fan pârte i Prigé, i ghe sun stèti forti scuntri tra e due armè e, seguendu a tradisiùn du postu, in se l'ingressu du picin atoiu ormai derucon dai bunbardamenti u saieva mortu u generâle Étienne Charlet. Pe furtüna i aredi e, sovratuttu, a grande toa du Badaraccu, a l'êa za stèta spustâ pe precausiùn inta gêxa du burgu, sarvandula daa distrusiùn de l'edifissiu.
miniatura|Âtra vista di rüderi de l'atoiu Da sti papê se ricâva anche a descrisiùn de cumme in origine a l'êa fèta a strutüa. L'atoiu, ciü grande e giron diversamente rispettu aa strutüa atuâle, u l'axêva ina lunghessa de 40 pârmi, ina larghessa de 20 e in suffittu a volta. U coru u se truvâva versu nord, invece a faciâta de l'atoiu a l'êa gjâ a mezzugiurnu. In seguitu a l'è stèta realisâ anche ina sacrestia, lunga 12 pârmi, e ina stansia dunde u staxêva u fratte eremita ch'u custudiva l'edifissiu. A custrusiùn a l'è stèta aa fìn cunpletâ cu-a realisasiùn de ina ture de avistamentu, parte du scistema difensivu lucâle cuntru i atacchi di pirati türchi.
Consortium of European Research Libraries
O Consortium of European Research Libraries (CERL) o l'é 'n consòrçio de bibliotêche de riçèrca, scitoæ sorviatùtto in Eoröpa, ch'o façìlita e riçèrche di stòrichi co-în interèsse in sciâ stöia de 'n lìbbro, publicàndo de vivàgne in sciâ Ræ che inclùddan l'Heritage of the Printed Book Database (HPB), o CERL Thesaurus e o CERL Portal. L'òrganizaçión a têgne ànche di semenâi e di louêi e, a partî da-o 1998, a pùblica 'n periòdico ch'o l'é ciamòu CERL Papers. A l'é stæta creâ into 1992 e, da-o 1994, a l'é registrâ into Régno Unîo cómme 'na socjêtæ a responsabilitæ limitâ da garançîa, con sêde a Lóndra. L'asenblêa sociâle a se têgne anoalménte into méize de novénbre e o sò òrgano aministratîvo o l'é formòu da 'n conséggio d'aministraçión e da 'n comitâto esecutîvo. O sò prescidénte o l'é stæto Elmar Mittler, 'n profesô emêrito in biblioteconomîa, scìnn-a-o novénbre do 2011, quànde o l'é stæto sostitoîo da Ulf Göranson, ecs-càppo bibliotecâio de l'Universcitæ de Uppsala.
Union List of Artist Names
L'òbietîvo de ògni eleménto ULAN o l'é 'n artìsta, Inta bànca dæti, ògni eleménto artìsta (ciamòu sogètto ascì) o l'é indentificòu da 'n ID numérico ùnico. A l'é indicâ a naçionalitæ de quésto artìsta e i lêughi e e dæte de nàscita e de mòrte (se conosciûe). Lighæ a ògni eleménto de artìsta gh'é i nómmi, i artìsti corelæ, e fónte di dæti e de nòtte. A covertûa into ténpo de l'ULAN a va da l'antighitæ a-o prezénte e o sò ànbito giögràfico o l'é globâle.
Caraterìstiche
Scibén che a sò strutûa a l'é relativaménte ciàtta, l'ULAN o l'é stæto realizòu cómme 'na bànca dæti geràrchica ch'a se diràmma da 'na réixe ciamâ Top of the ULAN hierarchies (Subject_ID: 500000001); a l'à atoalménte doî tîpi de eleménti pùblicæ: Persónn-a e Énte. Entitæ da tipologîa Persónn-a de sòlito no àn âtri eleménti a lô lìghæ. E entitæ de tîpo énte pêuan pe cóntra diramâse in di èrbi de eleménti. Pêuan êsighe mùltipli contèsti ciù ànpi, rendéndo a strutûa de l'ULAN de tîpo poligeràrchico. Óltre a-e relaçioîn geràrchiche, l'ULAN o conprénde de relaçioîn de equivalénsa e asociatîve ascì.
Dialétto arbenganéize/AR
Descrisiùn e stòia
U dialéttu arbenganése u l'è üna de varietài ciü 'npurtànti da léngua lìgüe parlàe inta Rivéa de Punente, ligàu a l'influensa stoicamènte esercità da a sitài ingàuna, pe tàntu ténpu grànde séde vescuvìle e lìneu cumüne, púntu de parténsa de vàrie vìe comerciali vèrsu u Piemunte.
Grafìa
Tra e vàrie prupòste se pònan vegghe, pé esénpiu, a grafìa duvéa da-u giurnalìsta e puéta Vincenzo Bolia pe-e sòe òpere, e quélla usà da Angelo Gastaldi intu sò "Disiuna-iu Arbenganese", a ciü cunpléta racòlta de paólle intu dialéttu arbenganése pé aù dispunìbile.
Gêxa da Santìscima Conceçión (Zêna)
Stöia
Gràçie a-i goâgni che arivâvan da ste ativitæ chi e a vàrie donaçioìn, into córso di sécoli a gêxa di capuçìn a l'é stæta aparâ da 'n gràn nùmero de òpere di ciù avoxæ artìsti zenéixi, tra i quæ se peu o aregordâ o Benàrdo Stròssi, ch'o l'êa intròu pròpio inte l'órdine di capuçìn. Pe de ciù, a gêxa da Santìscima Conceçión a l'êa diventâ un di scîti ciù aprexæ pe-i intæri di pròppi câi da pàrte di nòbili zenéixi, tànto che, de sótta a-o cöo, co-ina donaçión da famìggia Giustiniànn-a into 1669, a l'é stæta realizâ a grànde crìpta-capélla ch'a contêgne vàrie de numerôze tónbe spanteghæ pi-â gêxa, tra e quæ se regórda quélla do grànde poêta zenéize Martìn Piàggio.
Cöo e crìpta
Derê l'artâ gh'é 'n grànde presbitêio, co-e miâge giànche cómme o rèsto da gêxa e di sénplici stàlli de légno. A ògni mòddo, a despêto de 'na strutûa ch'a no l'é goæi elaborâ, o cöo o l'é decoròu da-a prezénsa de 'n gràn nùmero de quàddri. Pròpio in sciô derê de l'artâ gh'é o Crìsto a-a chinòlla, unn-a de répliche de 'n'òpera do Lùcco Cangiâxo (a versción ciù avoxâ a l'é quélla conservâ a-o Palàçio Giànco), con tùtto d'in gîo éutto téie picìnn-e atriboîe a-o Doménego Fiazélla. E òpere mìsse in scê miâge són: dôe cópie de quàddri do Murillo, ö sæ Adoraçión di pastoî e Giöxèppe vendûo, l'Inmacolâ do Gianbatìsta Pàggi minsonâ de d'âto, stramuâ chi da-a sò poxiçión òriginâle de pâa d'artâ, doî miâcoi de Sant'Antönio do Giöxèppe Parmê (ö sæ Sant'Antönio de Pàdova o lìbera o poæ inocénte e Sant'Antönio de Pàdova e o miâcoo do pê goarîo , e mêgio òpere de l'artìsta chi conservæ ) e a Crocifisción de Benàrdo Castéllo, ch'a l'êa in prinçìpio a pâa d'artâ da capélla do Sâcro Cheu, a l'época ciamâ pe cóntra "do Croxefìsso", stramuâ chi aprêuvo a-a refæta de quélla capélla into 1925. In sciâ sofîta gh'é stæto atacòu o Stìmmate de Sàn Françésco, de 'n outô sconosciûo.
Capelétte
Tra sta capélla chi e quélla sucescîva gh'é o monuménto fùnebre do Gioàn Batìsta Caignàn, realizòu da-o Vàrni ò, ciù probabilménte, da-o Giöxèppe Ciàppoi, ch'o rafigûa o Caignàn mòrto e covèrto da 'n véllo con da-arénte a sò vìdoa Felìçita ch'a véggia e a prêga in sciô sepùrto.
Fûzo oràrio
Distorsción di fûzi
miniatura|Diferénsa tra ôa solâre e quélla segnâ da-i relêui quànde in Eoröpa a l'è in vigô l'ôa legâle: {{Legend|#c8bfe7|1h ± 30 m inderê}}{{Legend|#bec0bc|0h ± 30 m}}{{Legend|#c18e8e|1h ± 30 m avànti}}{{Legend|#c15e61|2h ± 30 m avànti}}{{Legend|#c10000|3h ± 30 m avànti}} I fûzi oràri ideâli, coscì cómme quélli nàotichi, són bazæ in sce l'ôa solâre média de 'n particolâ meridiàn scitoòu into mêzo de quélla zöna i quæ confìn se trêuvan 7,5 gràddi a levànte e a ponénte da-o meridiàn de riferiménto. In pràtica, a ògni mòddo, numerôzi confìn di fûzi són traciæ tànto ciù a ponénte e in vàrri pàizi se trêuvan do tùtto de fêua da-i sò fûzi ideâli.
Microsoft Windows
I scistêmi òperatîvi che són bazæ in sce de verscioîn de Windows ciù vêgie do Windows 2000 adêuviâvan l'ôa locâle ma, co-o 2000 e tùtte verscioîn sucesîve se pêu dêuviâ l'UTC cómme ténpo de bâze do scistêma. O regìstro de scistêma o contêgne informaçioîn in sciô fûzo oràrio cómme a diferénsa de fûzo da l'UTC ò de régole che fan mostran e dæte de l'inìçio e de fìn pe l'ôa legâle inte ògni zöna. L'interaçión con l'ùtente de sòlito a l'adêuvia l'ôa locâle e o software aplicatîvo o l'è in gràddo de calcolâ l'ôa inte vàrie localitæ. I Remote Desktop Services (ò Terminal Services) perméttan a-i dispoxitîvi in remöto de rindirisâ e inpostaçioîn do fûzo oràrio a-o Terminal Server, de mòddo che i ùtenti pêuan coscì vizoalizâ l'ôa corètta a-o pròpio fûzo inte sescioîn desktop/aplicaçión. Terminal Services o l'adêuvia l'ôa de bâze do server in sciô Terminal Server e e informaçioîn in sciô fûzo oràrio do client pe calcolâ l'ôa inta sesción.
ISO 8601
A diferénsa de fûzo oràrio da l'UTC a pêu êse scrîta inti formâti ±hh, ±hhmm ò ±hh:mm, esprèssi in ôe avànti ò inderê rispètto a l'UTC. Prezénpio, se o ténpo indicòu o l'è de 'n'ôa ciù avànti rispètto a l'UTC (cómme in Germània inte l'invèrno), l'indicatô da zöna o saiâ "+01:00", "+0100" ò senpliceménte "+01". Quésta raprezentaçión numérica di fûzi oràri a vêgne azónta a-e ôe locâli into mæximo mòddo into quæ són azónte e abreviaçioîn arfabétiche di fûzi (cómme o "Z" sórvia minsonòu). A diferénsa da l'UTC a l’é ciæo che ch'a càngia con l'ôa legâle, defæti, prezénpio, o fûzo oràrio de Chicago, ch'a se trêuva in quéllo centrâle do Nòrd América, o l'è "−6" inte l'invèrno (Central Standard Time) e "−5" inte l'estæ (Central Daylight Time).
Abreviaçioîn
I fûzi oràri són de spésso indicæ con de abreviaçioîn arfabétiche cómme "EST", "WST" e "CST", ma a ògni mòddo quéste no fan pàrte do stàndard internaçionâle de dæta e ôa ISO 8601. Pe de ciù 'ste dezignaçioîn chi pêuan êse dùbie dæto che, prezénpio, "CST" o pêu scignificâ ségge China Standard Time (UTC+8), Cuba Standard Time (UTC-5) e (North American) Central Standard Time (UTC-6), óltre che êse 'na variànte abàsta comùn de ACST (Australian Central Standard Time, UTC+9:30).
Perl
L'ògètto DateTime in lengoàggio Perl o supòrta tùtti i fûzi oràri inta bànca dæti Olson e o l'inclùdde a poscibilitæ de òtegnî, inpostâ e convertî divèrsci fûzi oràri.
Pâxo
I cién interæ
De fiànco a-a sâla do moniçionê e sott'a-o pòrtego con vòrto gh'é e stànsie do sotopòrtego quélle ascì con vòrto a croxêa e tegnûe sciù da pilàstri de prîa. Cómme a sâla de prìmma sti spàççi chi êan da prìmma dêuviæ cómme magazìn pe tùtto quéllo che poéiva servî a l'aotonomîa do palàçio into câxo de 'n asèdio e dòppo o restàoro do 1992 són dêuviæ cómme spàççi d'espoxiçion pe móstre e manifestaçioìn. A-i locâli se ghe peu arivâ, óltre che co-a "stràdda apéiza", atravèrso de pòrte che s'àrvan diretaménte in sce Ciàssa Mateòtti.
E prexoìn
I prexonê de spésso lasciâvan in scê miâge de çélle scritûe ò diségni pe testimoniâ a sò pénn-e. Inta coscì dîta "çélla di artìsti", inta tôre, gh'é di diségni de bàrchi da goæra, sordàtti, dàmme e cavagêi e 'na mongolfêa.
Da-o restàoro do 1992 a-a giornâ d'ancheu
Dòppo o restàoro, o palàçio o l'é stæto avèrto a-o pùblico e destinòu a muzêo e palàçio da coltûa. A comensâ da-i 8 de Frevâ do 2008 o palàçio o l'é gestîo da-a "Genova Palazzo Ducale Fondazione per la Cultura". Óltre dötræ ativitæ comerciâli o l'òspita regolarménte manifestaçioìn, conferénse e inportànti móstre d'àrte.
I palàççi medievâli
sinistra|miniatura|250x250px|I pontétti aérei tra a Stràdda de Réggio e a Monta de l'Arçivescovâto. I fabricâti ciù antîghi do palàçio són quélli do fiànco de ponénte che s'avànsan in sce Stràdda de Tomâxo Réggio e in sciâ Montâ de l'Arçivescovâto e ch'êan o Palaçio di Aboéi e o Palàçio do Bèrto Fiéschi, co-a töre Grimaldìnn-a. Di cazaménti medievâli se védde, in sciâ faciâta vèrso a Stràdda de Tomâxo Réggio, e arcâte òvâli da lögia do Palàçio di Aboéi e de Palàçio Fiéschi. Ste arcâte són a quæxi doî mêtri d'artéssa rispètto a-o ciàn da stràdda, a caxón de l'asbasciaménto do terén fæto into sécolo XI pe permétte o colegaménto co-a Stràdda de Sàn Loénso, e són stæte rifæte da l'Òrlàndo Gròsso into sò restàoro do 1935. Prìmma quélla in sciâ Stràdda de Tomâxo Règgio a l'êa 'na faciâta convençionâle fæta da-o Vanón into sécolo XVI, parçialménte tiâ zu da l'Òrlàndo Gròsso pe ricuperâ e architetûe medievâli ch'êan sótta segóndo i cànoni da restaoraçión ch'a l'êa de mòdda alôa. I travàggi do Gròsso àn rigoardòu ascì inportànti travàggi de consolidaçión de stànsie intèrne, necesâi a caxón de l'indebolîse da faciâta, e l'avertûa de barcoìn a quàttro avertûe pi-â ciù pàrte fìnte perché no conbaxâvan co-e strutûe intèrne. miniatura|Detàlio da faciâta convençionâle in sciâ montâ do Fóndego. In corispondénsa de l'interseçion tra a Stràdda de Tomâxo Réggio e a Montâ de l'Arçivescovâto se peu védde doî pónti picìn pe l'âia, dîti “pontétti”, che servîvan a colegâ i scîti do Dûxe do Pâxo co-o Pâxétto e co-o Dòmmo, de mòddo chò-u Dûxe e i âtri Fonçionâi poêsan spostâse sénsa chinâ in sciâ stràdda.
I cién de d'âto
miniatura|250x250px|A çìmma da tôre Grimaldìnn-a. Da-a lögia grànde se peu andâ inta stràdda apéiza, ch'a permétte de chinâ a-o ciàn terén ò de montâ a-i cién de d'âto: o mezanétto do segóndo ciàn, a teràssa, e prexoìn e a tôre Grimaldìnn-a. O segóndo mezanétto o l'òspita dötréi scàgni e spàççi do Comùn de Zêna. A teràssa a l'é a-o de sórvia da lögia grànde e a l'òspita 'n ristorànte: da li l'é poscìbile védde da vixìn a çìmma da tôre Grimaldìnn-a, e stàtoe da faciâta neoclàscica ch'a da in sce Ciàssa Mateòtti e-e covertûe di saloìn do Gràn Consèggio e do Consegétto. Se se contìnoa a montâ lóngo a stràdda apéiza s'arîva a quélle che 'na vòtta êan e prexoìn do palàçio. In pitìn prìmma de l'intrâta, da-a mancìnn-a da scâ, l'é poscìbile védde 'n coiôzo riliêvo de stùcco da fìn do Çinqueçénto ch'o rafigûa a Fortùnn-a inbindâ, co-a tésta ch'a divénta 'n vâzo pìn de frûta e a bìnda ch'a crêuve i éuggi.
I fiànchi laterâli
E dôe costruçioìn che sêran a levànte e a ponénte a Ciàssa Mateòtti són stæte ristruturæ into 1861 da l'inzegnê Ignàçio Gardélla poæ, dòppo a demoliçión da cortìnn-a ch'a serâva o fiànco meridionâle do palàçio. E faciâte de tésta de dôe costruçioìn són stæte tórna costroîe a imitaçión da faciâta do Cantoni, co-in làrgo séucou a-o de sórvia do quæ se îsan doî órdini de colònne sporzénti, tra e quæ spìcan i barcoìn e a miâgia tùtta in fìnto bugnâto, méntre e faciâte laterâli che dàn in sce Ciàssa Mateòtti són sôlo intonacæ.
L'intèrno
miniatura|O scalón co-o stémma da Repùblica de Zêna.|250x250px miniatura|Particolâre do portón.|250x250px L'intrâta prinçipâ vèrso l'intèrno do palàçio o l'é 'n grànde portón ch'o s'avànsa in sce Ciàssa Mateòtti e o pòrta a-o pòrtego fæto da-o Vanón. Da li se peu montâ o scalón in màrmo ch'o pòrta a-o ciàn de d'âto ò arivâ a ponénte a-e scâe che colêgan tùtti i cién do cazaménto. Ste scâe chi, dîte "stràdda apéiza", són stæte progetæ da l'architétto Gioâne Spàlla into restàoro do 1992 e mìsse inte zöne danezæ inti bonbardaménti do 1942. Ste scâe a cagòllo són in âsâ e tegnûe sciù da 'n scistêma de tiànti colegòu a 'n trâve fæto a ræ e o se svilùppa lóngo tùtti i quarànta mêtri d’artéssa do cazaménto pe permétte d'andâ a-i vàrri livélli, da-o ciàn interòu da cistèrna grànde scìnn-a-e prexoìn e a-a tôre Grimaldìnn-a.
Area
Àrea do triàngolo
L'àrea do triàngolo a l'é stæta fòscia determinâ za da-o matemàtico grêgo-egiçiàn Erón de Lusciàndria, calcolâ rispètto a-i sò lâti, into lìbbro Metrica, scrîto ciù ò mêno inte l'ànno 60 dòppo crìsto. Però l'é poscìbile, cómme àn sugerîo çèrti stòrichi, che za doî sécoli prìmma o grànde matemàtico Archimêde o savésse de sta fórmola chi pe calcolâ l'àrea do triàngolo.
Âtri pàixi
Notâ che o mìggio utilizòu o l'é quéllo terèstre (lóngo 1.609,344 m) e no quéllo mæn (lóngo 1.852 m).
Superfìcce
dónde  r  l'è o ràggio da sfêra e π l'è a costànte pi grêgo.
Càlcolo co-i integrâli
In concluxón, l'àrea conpréiza tra i gràfichi de dôe fonçioîn poxitîve a saiâ a diferénsa tra o valô de quéste pe tùtto o gràfico, dónca:.
Àrpi Lìgüri
Clascificasiùn SOIUSA (dâu 2005)
A partì da l'ànnu 2005, a l'è stâita inseìa a növa clascificasiùn da SOIUSA (Sudivixun Urugrafica Internasiunàle Ünificâ du Scistemma Arpìn), segundu sta chi, dunca, e Àrpi Lìgüri e sun ina sesiùn de Àrpi Sud-usidentàli, spartìe poi in autre sutta-categuìe, l'üna divìśa da l'àutra da l'autessa da Còlla de Nàva: sinistra|miniatura|Ripartisiun de Arpi de Punente segundu a SOIUSA, in evidensa e Arpi Ligüri|171x171px
Caraterìstiche generàli
U sparti-àigua prinsipàle u l'è peò quellu ch'u delimita a vàlle du Ròja fin aa Còlla de Tenda. Inte stu tràttu, dunde u se tröva u cunfin fra u Piemunte e u dipartimentu franseśe de Àrpi Marìttime se trövan ie s'ìmme ciü aute de tütta cadéna: u munte Bertrànd (2482 m), a Pùnta Marguareis (2651 m), a Testa Ciaudòn (2386 m) e u munte Béccu (2300 m).