cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plazas de soberanía
O Maròcco o gh'à de rivendicaçioìn in sce quésti teritöi (fêua che in sce l'îzoa de Alborán, a ciù lontànn-a da l'Àfrica) scìnn-a da-o moménto da sò indipendénsa into 1956.
Gavardo
Gavardo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Lengua fijann-a
O Fijian (na vosa vaka-Viti), o l'è unna lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesian. Lengua offiçiâ de isoe Fiji.
Bracciano
Bracciano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Castiglione d'Adda
Castiglione d'Adda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Camerata Nuova
Camerata Nuova o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Locate di Triulzi
Locate di Triulzi o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
325
thumb|300px|center|[[Constantin I e i Pàddri do I Concìlio de Niçea do 325, icónn-a rùscia]]
Locate di Triulzi
Architetûe religiôze
thumb|250px|Santoâio de Santa Màia da Fontànn-a|centro
Lengua naureise
O Naureise (dorerin Naoero) a l'è unn-a lengua do grùppo lengoistego Malayo-Polinesian; a l'è a lengua ofiçiâ do Nauru.
Plazas de soberanía
Fìxica
miniatura|250x250px|O [[Peñón de Vélez de la Gomera, vìsto da-a còsta marochìnn-a into 2007]] Óltre e dôe çitæ de Çéota e de Melìlla, storicaménte e træ plazas de soberanía són: Pe de ciù, gh'é ancón dôe îzoe che spésse vòtte són conscideræ tra e plazas de soberanía, sàiva a dî l'îzoa disputâ de Perejil, 'n'îzoöto dezabitòu da-arénte a Çéota ch'o l'é aministròu da-a Spàgna cómme pàrte da çitæ e no cómme teritöio pe cónto sò, e quélla de Alborán, 'n'îzoa do Mediterànio de ponénte scitoâ a ciù ò mêno 50 chilòmetri da-e còste africànn-e e a 90 chilòmetri da l'Eoröpa, ch'a l'é aministrâ da-o comùn de Almerîa, in sciâ Penîzoa Ibérica.
Polìtica
Cómme e çitæ de Çéota e de Melìlla, són pàrte do stâto spagnòllo e dónca de l'Unión Eoropêa ascì, co-a sò monæa ch'a l'é l'éoro.
Stöia
sinistra|miniatura|250x250px|O Peñón de Alhucemas into [[1925]] Inti ànni da Reconquista e, in particolâ, dòppo a préiza de Granâda into 1492, e trùppe di régni de Castìggia e do Portogàllo àivan conquistòu numerôxi teritöi inte l'Àfrica do Nòrd, dêuviæ cómme bâze comerciâle e pi-â diféiza cóntra i pirâti barbaréschi.
Into méize d'agósto do 1415 i portoghéixi àn conquistòu a çitæ de Çéota. Into 1481 a bólla Aeterni regis do Pàppa Scìsto IV a l'àiva reconosciûo a-o Portogàllo tùtte e tære a sùd de Îzoe Canâie. I poscediménti spagnòlli in Àfrica êan dónca limitæ a-e Canâie, a Santa Cruz de la Mar Pequeña (1476-1524), Melìlla (conquistâ da-o Pedro de Estopiñán into 1497), Villa Cisneros (fondâ do 1502 into modèrno Sahara de Ponénte), Mazalquivir (1505), Peñón de Vélez de la Gomera (1508), Oràn (1509-1708, 1732-1792), Argê (1510-1529), Bugia (1510-1554), Trìpoli (1511-1551) e Tùnixi (1535-1569). A ògni mòddo, con l'indipendénsa do Portogàllo e a fìn de l'Unión Ibérica a goìdda spagnòlla, Çéota a l'é stæta çedûa a-a Spàgna into 1668 .miniatura|250x250px|Màppa do Maròcco Spagnòllo into 1925Into 1848 e trùppe spagnòlle àn conquistòu e Îzoe Chafarinas. Vèrso a fìn do sécolo XIX, aprêuvo a-a coscì dîta "córsa a l'Àfrica", e naçioìn eoropêe àivan pigiòu o contròllo da ciù pàrte do continénte africàn. Co-o tratâto de Fez, firmòu a-i 30 de màrso do 1912, a ciù pàrte do Maròcco a l'êa diventâ 'n protetorâto da Frànsa, co-a Spàgna che in scàngio a l'àiva òtegnûo o mandâto in sciâ pàrte ciù a nòrd, o Maròcco Spagnòllo. Quànde a Spàgna a l'à renonçiòu a-o sò protetorâto, reconoscéndo l'indipendénsa do Maròcco into 1956, a no l'à però çedûo sti teritöi chi, zaché a ghe n'àiva o contròllo da bén bén de ténpo prìmma da creaçión do protetorâto.
A-i 11 de lùggio do 2002 o Maròcco o l'à decîzo d'òcupâ l'îzoa de Perejil con sêi sordàtti, fæto ch'o l'à fîto portòu a de protèste da Spàgna. L'ezèrcito spagnòllo o l'à dónca inandiòu 'n intervénto militâre ciamòu Romeo-Sierra, meténdo in cànpo de trùppe do Grupo de Operaciones Especiales co-o supòrto da flòtta e de l'aviaçión. I sêi sordàtti marochìn se són fîto aréixi e da quéllo moménto l'îzoa a l'é tegnûa vêua co-in acòrdio tra i doî stâti.
Gargnano
Gargnano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
327
thumb|350px|center|[[Betlemme, Gêxa da Nativitâ, 327]]
Gargnano
Giögrafîa
thumb|280px|Gargnano, panoràmma do lâgo|centro
Pinerolo
Pinerolo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Malesco
Malesco o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Anni 680
thumb|300px|center|L'abaçîa de Selsey (West Sussex), fondâ da o mónego Wilfrid ([[633 ca.-709/710) inti Anni 680]]
Castiraga Vidardo
Castiraga Vidardo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Gottolengo
Gottolengo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Masera
Masera o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Campagnano di Roma
Campagnano di Roma o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Massiola
Massiola o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Lengoa portogheize
O Pòrtogheize (Português) a l'é 'na léngoa do grùppo lengoistego italico oççidentâ parlâ da çirca 260 milioìn de personn-e into mondo, a l'è a segonda léngoa romansa ciù difûza e a sesta léngoa ciù parlâ a-o mondo.
Gussago
Gussago o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Cavenago d'Adda
Cavenago d'Adda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Lengoa portogheize
Descriçión e stòia
miniatura|400px|A difuxon do portogheize into mondo e di creoli da lê infloensæ: Vèrde scûo: Léngoa moæ Vèrde: Léngoa ofiçiâ e aministratîva Favê: Léngoa coltûâle ò secondâia Giâno: Creolo portoghéize. Çèrchi vèrdi: Minorànse de léngoa portoghéize.|sinistra thumb|300px|Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na [[India|Índia Oriental, [...] Rei do Pegu, into 1601, 1762|sinistra]]
Anni 700
thumb|200px|center|Monæa d'öo de [[Wittiza (ca. 685 - † ca. 710) rè visigòto de Spagna, atrovâ a Braga (Galìçia)]]
Cervignano d'Adda
Cervignano d'Adda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Lengua maori
O Maori (Te Reo Māori), o l'è unna lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinexian. Parlâ da o popolo omonimo a l'è unn-a de lengue offiçiæ da Neuva Selanda.
Descriçion e stöia
sinistra|miniatura|401x401px|Dialétti da léngoa Maori.
Codogno
Codogno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Miazzina
Miazzina o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Lengua marscialleise
A lengua marscialleise (Kajin M̧ajeļ o Kajin Majõl), dïta Ebon ascì, a la è unn-a lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesian, a l'è a lengua offiçiâ de Isoe Marshall e a l'è parlâ a Nauru ascì.
Descriçion e stöia
sinistra|miniatura|O lìbbro de Mormon in lengua marscialleise
Incudine (Italia)
Incudine o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Lengua tahitiann-a
O Tahitian (Reo Tahiti), o l'è unna lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesian. Lengua offiçiâ da Polinesia Françèise.
Descriçion e stöia
sinistra|miniatura|400x400px|O Poæ nòstro in léngoa tahitiann-a.
Piossasco
Piossasco o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Irma (Italia)
Irma o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Mergozzo
Mergozzo o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Montecrestese
Montecrestese o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Anni 720
thumb|400px|center|Tènpio monolìto de Kailasha ou Kailâsanâtha (725-755) (Ellora ([[India)]]
Mediglia
Mediglia o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Architetûe religiôze
thumb|260px|Mediglia, fraçión de San Martino olearo|centro
Masate
Masate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Architetûe civîli
thumb|250px|Masate, o tréuggio in sciô o canâ Villoresi|centro
Comazzo
Comazzo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Melzo
Melzo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Piscina (Italia)
Piscina (Italia) o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Canterano
Canterano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Mesero
Mesero o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Anni 710
thumb|350px|center|Abaçîa benedetinn-a de [[Susteren e Gêxa de Santa Amalberga, 711 (Paixi Basci)]] thumb|200px|center|Maiestas Domini, into Codex Amiatinius, Anni 710 ([[Bibliotêca Medicea Laurensiann-a - Firense)]]
Lengua tongan-a
O Tongàn (lea faka-Tonga), o l'è unna lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesian. Lengua offiçiâ de Tonga o l'è parloö in te Samoa Americann-e, Neuva Selanda, Niue e Vanuatu.
Lavenone
Lavenone o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Lengua tongan-a
Descriçion e stöia
sinistra|miniatura|388x388px|Prìmma pàgina d'unn-a Bìbia in lengua_tongan-a.
Canale Monterano
Canale Monterano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Canale Monterano, a solfatàra|centro
Isorella
Isorella o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Capena
Capena o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Leno
Leno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Melegnano
Melegnano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Pòsti de interèsse
thumb|300px|Melegnano, castèllo|centro
Corno Giovine
Corno Giovine o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Pino Torinese
Pino Torinese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Lengua samoann-a
O Samoan (Gagana Samoa), o l'è unn-a lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesian. Lengua offiçiâ de isoe Samoa e de Samoa Americann-e.
Capranica Prenestina
Capranica Prenestina o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Cornegliano Laudense
Cornegliano Laudense o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Motta Visconti
Motta Visconti o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Montescheno
Montescheno o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Iseo
Iseo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Carpineto Romano
Carpineto Romano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Lengua Chamorro
O Chamorro (Finuʼ Chamoru ò Finoʼ CHamoru) o l'è 'na lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesiàn, a l'è a lengua ûffiçiâ de l'isoa de Guam e de Isoe Marianne du Nord.
Piobesi Torinese
Piobesi Torinese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Lengua Chamorro
Descriçion e stöia
sinistra|miniatura|Cartéllo in [[Lèngoa ingleise|Ingléize e Chamorro]]
Corte Palasio
Corte Palasio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Poirino
Poirino o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Casape
Casape o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
807
thumb|270px|center|Moschêa centrâle de [[Ghazvin, 807 (Iran)]]
Ornavasso
Ornavasso o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Limone sul Garda
Limone sul Garda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Pieve Vergonte
Pieve Vergonte o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Piverone
Piverone o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Crespiatica
Crespiatica o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Piedimulera
Piedimulera o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Morimondo
Morimondo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Architetûe civîli
thumb|270px|Morimondo, a córte Fallavecchia|centro
Pragelato
Pragelato o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Premia
Premia o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Castel Madama
Castel Madama o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Lograto
Lograto o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Fombio
Fombio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Pallanzeno
Pallanzeno o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Lonato del Garda
Lonato del Garda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Castel Gandolfo
Castel Gandolfo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Ossona
Ossona o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Nonio
Nonio o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Omegna
Omegna o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Nonio
Giögrafîa
thumb|270px|Nonio, 'n magheu ch'o va in gîo|centro
Oggebbio
Oggebbio o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
337
thumb|500px|center|[[Sandro Botticelli, Derê miâcoo e mòrte de San Zenòbio, 1500 ca., da-e Scêne da vìtta de San Zenòbio (337-417) (Gemäldegalerie Alte Meister-Dresda)]]
Longhena
Longhena o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Lodrino
Lodrino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Architetûe religiôze
thumb|180px|Lodrino, a Gêxa de San Vigilio|centro
Cornovecchio
Cornovecchio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Cornovecchio, monumênto a-i cadùti|centro
Anni 840
thumb|350px|center|Gêxa de Michê Arcàngiou de Lillo, fondâ into [[848, UNESCO (Oviedo - Spagna)]]
Anni 940
thumb|300px|center|Abaçîa de Enger
Novate Milanese
Novate Milanese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Pòsti de interèsse
thumb|200px|Novate Milanese, o pàrco|centro
Opera (Italia)
Opera o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Anni 830
thumb|320px|center|[[Rabanus Maurus (776/784-4 frevâ 856) prezenta a-o pàppa Gregöio IV (795 ca.-25 zenâ 844) o seu lìbbro "De Laude Crucis", Fulda 831-840, cod. 652, f. 2. (Österreichische Nationalbibliothek - Vienna)]]
Premeno
Premeno o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Architetûe religiôze
thumb|220px|O canpanìn de Premeno|centro
Losine
Losine o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Ozzero
Ozzero o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Premosello-Chiovenda
Premosello-Chiovenda o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Lozio
Lozio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Prali
Prali o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Štaziun d' Ulmèa
A štaziun d’ Ulmèa, (‘ntâ paḷlô d’Albenga stasiun de Urmea, ‘n genuvese staçión de Ormêa) ṛ’ê üna štaziun dû tṛénu italiona ch’ a s'tṛöva ‘nsa linea Zèvo-Ulmèa, a u s’lvizzi dâ zittà d’Ulmèa, pōštu coppulinea dâ tṛotta.
Štōṛia
Ulmèa a ven culegô a ṛa feruvia ‘ntl 1893, quon’ ch’ èl 15 d’ fèlvoa l’ariva èl pṛimmu tṛenu ‘n seguitu a ṛa attivaziun dâ tṛotta Tṛoppa e Ulmèa. . L' ’mpiontu l’avèva al pṛinzippi dui binoṛi "pasonti", ina ʒōna p’l a r’missa d’l lucumutive (culegô da ‘n foššịu d’ binoṛi ch’ i s’ d’štacovo da u s’cundu binoṛi) è ün d-šcoriu d’l melci, cun ’n pian cariau, in magasin è ‘n tōccu d’ "banchina", s’lvì da ‘n binoṛi tṛuncu.
‘Ntû 2000 i veno eliminoi i binoṛi s’cundoṛi, p’ la semplificaziun dâ tṛotta.
‘Ntû 2002 a štaziun a ven tṛašfulmô ‘n felmatta, senza p’lsunoa ‘n mōddu scimile a j’ oci ‘mpionti dâ linea, tṛanne quâ d’ Zèvo. .
A feruvia ṛê r’št ô senza tṛofigu dau 17 Ʒügniu dû 2012, p’l a sušp’nšiun dû s’lvizzi dâ linea. .
‘N višta dâ növa auèltüṛa dâ linea, p’ lu tuṛišmu, ntû 2016 u ven r’pṛ’štinà u s’cundu binoṛi, chè èl lucumutive i paiso foa èl manövṛe. I sun štoi focci ascì dî tṛâvoji d’ pulizia au rundu.
Ara štaziun d’Ulmèa j’ arivo tücci i tṛeni štoṛici è tuṛištici ch’i veno ulganizoi da l'11 s’tèmbo dû 2016. Èl 25 d’ nuvèmbo dû lištessu onnu a ferovia ṛê štô ‘nterutta, fṛa èl štaziui dâ Cịuatta è d’ Pṛioṛa, da l’aluviun d’ quall’onnu. . Dau 2018 a linea a tulna ‘n funziun, cun növi tṛeni ch’ i šcuro tütta a tṛotta e, cun tütte èl štaziui.
‘Mpionti
A štaziun ṛê d’l Feruvie dû štottu (RFI), ina vōta ṛ’ avèva dûi tōcchi d’ banchina, ün au s’lvizzi d’l pṛimmu binoṛi, l' otṛa ad isuṛa, p’l lu s’cundu. Èl dû j’ eṛo culegoi cun ina passeṛella ‘n laggnịu. A paltia da si binoṛi u i n'eṛa d’ j’ oci a u s’lvizzi dû d-šcoriu melci, dâ r’missa d’l lucumutive è p’l lu rifulnimentu delle lucumutive a vapua.
Cun a peldita d’ impultonza da polte dû šcoṛu, è a riduziun dî s’lvizzi melci è l'üsu d’ mutṛici (ch’ i n’ han da b’sögnịu d’ in binoṛi d’ manövṛa), ʒà da u 2004 gṛan polte d’l piazoa ‘ntèlnu u n’ eṛa dûvṛà. I vêno gavoi i binoṛi s’cundoṛi, tranne quâ pṛinzipoa, l' ‘mpiontu u ven ina felmô.
‘Ntû 2016, quon’ ch’ a ven riauèlta a štaziun ṛô tulna 2 binoṛi tṛunchi; ün pasonte, au s’lvizzi dâ linea. I dui i finiššcio pö cun ün' ošta d’ manövṛa, ‘n fundu a ṛa štaziun. ‘L pṛimmu binoṛi, cun molciapè, u ven dûvṛà p’l l' imbolcu d’l gèntè; u s’cundu l’è d s’lvizzi. U tṛofigu l’è regolà da ün sulu s’gnoa lüminusu d’ paltenza, ‘n direziun d’ Zevo, è da quâ d’ fin tṛotta, da ṛa polte cuntṛoṛia. I šcongi i sun ‘ncua manuoa, focci dal pelsunoa. A štaziun ṛê štô srô è da ṛa polte dî binoṛi ṛê štô giuntô ina pensilina cun a biglieteṛia automatica e in panellu cun l’uṛoṛi dî tṛeni.
Is’ pōno ‘ncù vago a suttuštaziun eletṛica p’l l'alimentaziun tṛifase, ch’ a funziunova fin al 1973, èl magasin melci, a tûre cištelna, p’l lu rifulnimentu dî tṛeni a vapua.
Ṛê l' ültima štaziun dâ linea, è ṛê pṛecedüa da ṛa štaziun d’Eca Nasagò. Št’ onnu (2021) ṛê štô r-štüttüṛô è a s’ṛà a sede d’ l’ ifizzi dû tuṛišmu.
Graffignana
Graffignana o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Štaziun d' Ulmèa
S'lvizzi e šcongi
• Daṛa štaziun u s’ pò rivoa cumudamente al felmatte del curiere d’ RT Piêmunte (Pṛûvincia d’Cuni).
Galgagnano
Galgagnano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Paderno Dugnano
Paderno Dugnano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Anni 960
thumb|250px|center|Abaçîa de Payerne, [[961-965 (Svissea)]]
Quarna Sopra
Quarna Sopra o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Maclodio
Maclodio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Lumezzane
Lumezzane o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Re (Italia)
Re o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Quarna Sotto
Quarna Sotto o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Pont Canavese
Pont Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Architetûe religiôze
thumb|300px|Pont Canavese, a Gêxa de San Costanso|centro
Parabiago
Parabiago o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Cave (Italia)
Cave o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Anni 1010
thumb|400px|center|[[Torcello (VE), Santa Marìa Asùnta, 1008 ca.]]
Guardamiglio
Guardamiglio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Pralormo
Pralormo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Štasiôn ed Garesce
A Štasiôn ed Garesce (Stasiun de Garesce a Arbenga, Štaziun d'Garešše a Urmea, šcricia ascì Staçión de Garesce) l'è ina štasiôn da feruvia italian-na ch'a s'tröva in sa a linea Seva-Urmea. Au servisiu du cumüne ed Garesce, l'è dapè aa zóna du Ponte e dau 2012 a funsion-na cume štasiôn edmà per i treni di turišti.
Štoria e impianti
A Garesce a feruvia l'è rivò a cumensò dau 1890 e a štasiôn l'è što driverta cun a trata da Priora a Garesce au 15 ed lüiu ed l'ištesu anu. .
Au prensipiu du 2000, con a növa gestiôn ed RFI, dae štasiui da trata l'è štau gavau u zgôndu binoriu, menu che a Garesce, ch' l'è reštò paröggiu l'ünica štasiôn land'u s'pujova fò di incruji, anche se dópu pócu tempu e curse i sôn pasoi au servisiu "a špóla", cun u zgôndu binoriu ancura in funsiôn, ma duvrau ed roiru.
L'impiantu l'è reštau sensa trafigu dau 17 ed zügnu 2012 per a fén du servisiu in sa a trata. Intu 2016 i sôn turnoi i treni perchè a trata l'è štò turna driverta per i treni di turišti, cun a prima cursa au 16 de stembre.
Ma au 25 ed nuvembre du 2016 a feruvia a s'è fermò per l'aluviôn ch'u i è štau inta valada ed Tane. U tócu ciü' rvinau l'era cu tra Prióra e a Ciuötta, rengiau sulu into 2018, cun e curse per i turišti, ch'i s'fermovi aa Ciuötta e poi cheich'vóta i cuntinuovi cun a coriera.
Impianti
A coštrusiôn l'è a dui pian, cuu basu l'era ocupau da in bar rišturante, ch'l'è štau srau da pócu, e ascì da ifissi da štasiôn, che pöi i sôn štoi duvroi cume magazén. U primu pian aura u n'serve ciü' a fò niente e l'entrada au pian teren, srau au püblicu, l'ha ancù in s'ee miragne de pitüre da fén d'l'Öciusentu. Au trei ed fervò du 2016 a sòra d'ašpetu l'è štò driverta quand'u s'è fermau u primu trenu šperimentò, in višta da trašfurmasiôn da linea per u turijmu.
U i è dui binori, sensa sutpasage, cun ina banchén-na "a isula". Pócu dištante u s'pö'ancù vughe a coštrusiôn da sutštasiôn eletrica, ch'l'ha funsiunau fén-na au 1973, quand'u i è štau a fén du sištema trifase. Impurtante l 'era u magazén per e merci, demuliu intu 2010, e dapè u i era ascì ina ture per u rifurnimentu d'l'oiva per i treni a vapù, cume cula d'Urmea.
A štasiôn ed Garesce a vegne prima ed cula ed Trapa e dópu cula ed Prióra.
Anni 1000
thumb|350px|center|Catedrâle de [[Bamberg]]
Cerreto Laziale
Cerreto Laziale o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Prarostino
Prarostino o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Mairano
Mairano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
834
thumb|250px|center|A nâve vichìnga d'Oseberg (Museo de nâve vichìnghe de Oslo - [[Norveggia|Norvegia) ]]
Magasa
Magasa o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Pantigliate
Pantigliate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Architetûe civîli
thumb|Pantigliate, o monicìpio|centro
Pramollo
Pramollo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Giögrafîa
thumb|240px|O torénte Risigliardo a Pramollo|centro
Livraga
Livraga o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Cervara di Roma
Cervara di Roma o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Santa Maria Maggiore (Italia)
Santa Maria Maggiore o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Stresa
Stresa o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
San Bernardino Verbano
San Bernardino Verbano o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Architetûe civîli
thumb|260px|San Bernardino Verbano, Arpéggio "Orfalecchio"|centro
Prascorsano
Prascorsano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Anni 980
thumb|250px|center|Incoronaçión d'[[Ottòn II (955-7 dexénbre 983) e de Téofan, avòrio, 982-983 (Museo de Cluny- Fransa)]]
Pero (Italia)
Pero o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Manerba del Garda
Manerba del Garda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Cerveteri
Cerveteri o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Toceno
Toceno o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Malegno
Malegno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Architetûe civîli
thumb|200px|Malegno - capèlla co afrésco|centro
Maccastorna
Maccastorna o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Pieve Emanuele
Pieve Emanuele o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Pratiglione
Pratiglione o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Peschiera Borromeo
Peschiera Borromeo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Anni 1110
thumb|200px|center|[[Bologna, a Tôre Garisenda]]
Manerbio
Manerbio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Lodi Vecchio
Lodi Vecchio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Quassolo
Quassolo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Anni 1080
thumb|350px|center|Abaçîa de Praglia, fondâ into ànni 1080 ([[Teolo PD)]]
Pioltello
Pioltello o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
845
thumb|280px|center|A Gêxa de Sant'Andria a Greensted, fondâ into 845, co-a miâgia antîga de légno (Ongar, Essex)
Ciampino
Ciampino o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Maleo
Maleo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Trarego Viggiona
Trarego Viggiona o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Marudo
Marudo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
847
thumb|350px|center|[[Raffaello Sansio, L'Incéndio do Borgo do 847, afrésco, 1514, (Palasso Vaticàn) ]]
Paullo
Paullo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Giögrafîa
thumb|280px|O canâle Muzza a Paullo, 2013|centro
Marcheno
Marcheno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Ciciliano
Ciciliano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Quagliuzzo
Quagliuzzo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Marone (Italia)
Marone o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Reano
Reano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Marmentino
Marmentino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Mairago
Mairago o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Cineto Romano
Cineto Romano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Mairago
Architetûe civîli
thumb|270px|Mairago, l'Òservatöio astronòmico lodigiàn|centro
Quincinetto
Quincinetto o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
367
thumb|200px|center|[[Graçian, solido d'öo, 367-383]]
Valstrona
Valstrona o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Trontano
Trontano o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Meleti
Meleti o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Mazzano
Mazzano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Pregnana Milanese
Pregnana Milanese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Civitavecchia
Civitavecchia o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Moniga del Garda
Moniga del Garda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Massalengo
Massalengo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Architetûe civîli
thumb|260px|Massalengo, o monicìpio |centro
Pessano con Bornago
Pessano con Bornago o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Architetûe civîli
thumb|270px|Pessano con Bornago, a Vìlla Castiglioni|centro
Civitella San Paolo
Civitella San Paolo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Milzano
Milzano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Monno
Monno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Colleferro
Colleferro o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Merlino (Italia)
Merlino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Pozzo d'Adda
Pozzo d'Adda o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Vignone
Vignone o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Pozzo d'Adda
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Ciàssa Marconi a Pozzo d'Adda|centro
848
thumb|330px|center|Gêxa de San Michê de Lillo d'[[Oviedo (Asturias), 848, patrimònio UNESCO]]
Villadossola
Villadossola o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Ribordone
Ribordone o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Rescaldina
Rescaldina o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Rivalba
Rivalba o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Ribordone
Architetûe religiôze
thumb|200px|Ribordone, o canpanìn|centro
Vanzone con San Carlo
Vanzone con San Carlo o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Robecchetto con Induno
Robecchetto con Induno o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Pogliano Milanese
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Pogliano Milanese|centro
Riva presso Chieri
Riva presso Chieri o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Vanzone con San Carlo
Architetûe civîli
thumb|270px|Vanzone con San Carlo, o treuggio pûblico|centro
Riva presso Chieri
Pòsti de interèsse
thumb|200px|Meridiànn-a|centro
Rho
Rho o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Villette (Italia)
Villette o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Rivara
Rivara o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Rivarolo Canavese
Rivarolo Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Monticelli Brusati
Monticelli Brusati o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Monte Isola
Monte Isola o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Robecco sul Naviglio
Robecco sul Naviglio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Rivarossa
Rivarossa o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Rivalta di Torino
Rivalta di Torino o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Andorno Micca
Andorno Micca o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Colonna (Italia)
Colonna o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Fiano Romano
Fiano Romano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Rosate
Rosate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Rivoli
Rivoli o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Robassomero
Robassomero o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Montichiari
Montichiari o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Rodano (Italia)
Rodano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Vogogna
Vogogna o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Pòsti de interèsse
thumb|200px|Vogogna, o castéllo|centro
Ospedaletto Lodigiano
Ospedaletto Lodigiano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Mulazzano
Mulazzano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Rozzano
Rozzano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Àutu
Àutu (scrìtu ascì Auto, in italiàn Alto e in dialettu Urmeascu Ótu) u l'è in cumün da pruvinsa de Cuni faciàu intu versante ligüe, ch'u cunta 139 abitanti (dàtti agiurnài au 2020).
Geugrafìa
Se tröva in Piemunte, inta pruvinsa de Cuni. U fa parte da Valà du Pennavaire (s-ciümme c'u nàsce a Cravaüna e che u se càccia in tu Néva a Cixan), assèmme a Castregiancu (SV), Naxin (SV) e Cravaüna. L'è u primmu paise in Piemunte rivandu da Arbenga, truvànduse intu versante marittimu, cumme pé Cravaüna, de Àrpi Ligüi. A magiurànsa du teritòiu autese se tröva in scia rìva scinistra du cursu du s-ciümme, u l'è survastàu dau Munte Dubassu (1538 m.) e se tröva a 645 métri sciü u livellu du mà. U l'è distante da Arbenga 25 chilometri e atretantu da Urmea.
Stòia
Tra i 9000 e i 8000 ànni primma de Cristu l'ürtima glaciasiun a l'axéva purtàu de pupulasiùi nomadi da a zona padana a spustàse ciü a sud: 'sté pupulasiui da(r)àn poi u(r)igine ai Ligüri; inta zona sun stae individuàe dúzze lucalitài dunde sun stai truvai di reperti paleulitici (Arma du Stevanin, Arma de Naxin e e Grotte Camere sun e ciù famuse in ta zona).
Cun u paìse de Cravaüna, ducca, u và a custituì in unicu feudu, che a a mòrte di Clavesana u finisce sutta i marchexi du Carretto, zà scignùi du marchesàu de Süccaellu. Sciben questu càngiu de prupietài a famìa ingàuna a mantegne u feudu, aministrandulu pé i marchexi, i l'éan difatti velli chi i l'axévan fàu custruì u castellu de Àutu intu XIV seculu.
U paìse u resta in màn a questi fìn a a l'arìvu de Napuleùn, quande intu 1796 u castellu u vegne derubàu dae truppe fransexi e in parte derucàu. U véu e propiu "destaccamèntu" da a Ligüria u l'éa avegnüu inte l'ànnu 1736, quande intu tratàu de Vienna, presedènte aa restaurasiùn, u feudu u vegne 'catàu da a famìa Savoia, entrandu poi intu Regnu de Sardegna. Da chì u divegne parte dau 1861 du Regnu d'Italia, dau 1946 Repübbrica Italiana. I ürtimi cangiaménti a livellu terituriàle i sun avegnüi intu XIX seculu e e riguardan e dispute cun Cravaüna pé a zòna caraterizà da a fùnte de San Bertumê e dai terén lì d'atàccu, situasiùn risòlta cunscideandu cumme cunfin a Ròcca Russa, impurtànte falesia che ancù aù a segna u cunfìn frai dui cumüi. Da segnalà ascì diferenti episoddi de rexistensa partigiàna düante segunda guèra mundià: a Àutu l'è stâ cantà pé a primma 'otta, intu 1944, a cansun Scigu(r)a u Véntu de Felixe Casciùn, mégu e partigiàn ligüe, mòrtu u stessu ànnu inta lucalitài de Cà Funtane, pòcu distante dau paìse.
Minuànse furèste
Segundu u ISTAT, a i 31 de dixembre 2014, a Àutu i ghe sun 2 rexidenti furèsti.
U castéllu di Cepollini
U scimbulu du paìse u l'è u castéllu di cunti Cepollini, custruìu intu 1320 pé u cuntrollu di teritòi fra a valle du Tanàu e quella du Pennavaire. Culegàu in linia d'àia cun quellu de Aquila (inta valà de l'Aròscia) u l'ha raprezentàu in òttimu mecanismu de difesa pé u burgu de Àutu. Quéstu u l'è tra l'àtru ün di méiu cunservài inta zona ingàuna, grassie suviatüttu a 'n gròssu restauru avegnüu a a fìn du XIX seculu, doppu c'u u l'éa stàu derucàu intu periudu de Napuleùn. L'edifissiu u g'ha avüu ciü fàsi de ampliamèntu, a ciü impurtante aturnu au 1400-1500, quande u pìa a furma definitìva de furtessa-rexidènsa, grassie ascì a a custrusiùn da lòggia e cun a 'zunta de e tùri a bàse reùnda.
Ecunumìa
L'ecunumìa lucale a l'è basà prinsipalmente sciü l'agricultüa, grassie ae cultivasiùn a terassamenti, l'alevamèntu e u tuìsmu.
Dialettu Autese
U dialettu parlàu l'è de stampu arbenganese (Ligüe sentru-usidentàle), scimmile a quellu castregiànchin e a quellu de Naxin, pé via de forti culégamènti cun a rivea, anche a livellu stoicu. Nu sùn présènti derivasiùn piemuntexi. Pé valurizà e tradisiùi lucali intu 2016 u prugèttu de tupunumastica stò(r)ica savunese u l'ha pübbricàu, assemme au cumün a màppa du teritòiu du paìse cun e denuminasiùi di pòsti in léngua ligüre lucàle.
S-ciancùi
I s-ciancùi sun in genere de pasta tipica da valà du Pennavaire, cuscì ciamàu pé esse "taiàu mà" e dunca " a s-ciancùi", i se cundisciàn pòi cun u brüssu, sciügu de càrne, pìstu o pòri.
Feste e fée
• Festa da Madònna du Làgu, in te u santuàiu cun u stéssu nòmme, particulàre a l'è a prucesciùn di cristi, chi i vegnan da gran parte di paìxi de e vàlli arbenganexi e dau bàssu Piemunte, de antìga tradisiùn, a se tegne a lüggiu.
• Radün inter-regiunàle di partigiài, in unùe de Felixe Casciùn, u cunsciste inta vìxita au munumentu dedicàu a U Mégu, vixìn a dunde l'éa stàu 'massàu e in relatìvu rinfrescu, se tegne d'estài, fra lüggiu e agùstu.
• Festa patrunàle de San Miché, u 29 de Setembre.
• Festa de e castagne (o de e rustìe), i prìmmi de utùbre.
Vie de Cumünicasiùn
U teritòiu cumunale l'è culegàu cun Arbenga e Urmea grassie a a stradda pruvinsale SP216 (SP14 in tu tràttu savunese), c'a traversa tütta a valà du Pennavaire partendu da Arbenga pé culegàse cun a Còlla de Cravaüna e da chì a a stràdda statale 28, da còlla de Nava. U traffegu de e curiere u l'è servìu da l'asiènda de trasportu da Pruvinsa de Savuna, TPL Linea.
Borriana
Borriana o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Montanaso Lombardo
Montanaso Lombardo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Muscoline
Muscoline o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Montanaso Lombardo
Architetûe civîli
thumb|250px|Montanaso Lombardo, l'ex monicìpio|centro
Brusnengo
Brusnengo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Niardo
Niardo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Nave (Italia)
Nave o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
San Colombano al Lambro
San Colombano al Lambro o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Ronco Canavese
Ronco Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Mura (Italia)
Mura o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Fiumicino
Fiumicino o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Nuvolento
Nuvolento o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Roletto
Roletto o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Architetûe civîli
thumb|250px|Roletto o Monicìpio|centro
856
thumb|280px|center|[[Rabanus Maurus (776/784-4 frevâ 856) o prezenta a-o pàppa Gregöio IV (795 ca.-25 zenâ 844) o seu "Liber de cruce", ante 900, ms. 223, f.8 (Bibliothèque municipale - Amiens)]]
Formello
Formello o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Camburzano
Camburzano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Campiglia Cervo
Campiglia Cervo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Orio Litta
Orio Litta o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Rosta
Rosta o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
San Fiorano
San Fiorano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Fonte Nuova
Fonte Nuova o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Rocca Canavese
Rocca Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Filacciano
Filacciano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
375
thumb|230px|center|Sòlido d'öo de [[Valentiniàn I (3 lûggio 321-17 novénbre 375), 364-375 (MET)]]
Rorà (Italia)
Rorà o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Orio Litta
Architetûe civîli
thumb|280px|Orio Litta, o monicìpio|centro
Pieve Fissiraga
Pieve Fissiraga o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Odolo
Odolo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Pieve Fissiraga
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Pieve Fissiraga, o monuménto a-i cadûti|centro
Candelo
Candelo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Camandona
Camandona o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Roure
Roure o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Ome
Ome o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Callabiana
Callabiana o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Frascati
Frascati o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Gallicano nel Lazio
Gallicano nel Lazio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Callabiana
Pòsti de interèsse
thumb|300px|Callabiana, a làpide dedicâ a "Radio Libetà", 14 dexénbre 1944|centro
Rondissone
Rondissone o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Giögrafîa
thumb|250px|A Dora Baltea a Rondissone|centro
Caprile
Caprile o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Casapinta
Casapinta o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
San Martino in Strada
San Martino in Strada o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Castelletto Cervo
Castelletto Cervo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Nuvolera
Nuvolera o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Sant'Angelo Lodigiano
Sant'Angelo Lodigiano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Montirone
Montirone o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Pòsti de interèsse
thumb|Montirone, a Rêua idràulica|centro|250x250px
Orzivecchi
Orzivecchi o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Genzano di Roma
Genzano di Roma o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Salbertrand
Salbertrand o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Salerano sul Lambro
Salerano sul Lambro o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Gavignano (Italia)
Gavignano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Pòsti de interèsse
thumb|230px|Gavignano|centro
San Rocco al Porto
San Rocco al Porto o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Romano Canavese
Architetûe civîli
thumb|230px|Romano Canavese, Pòrta Meridionâ|centro
Coggiola
Coggiola o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Orzinuovi
Orzinuovi o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Genazzano
Genazzano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Cavaglià
Cavaglià o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Rueglio
Rueglio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Cossato
Cossato o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Samone (Piemonte)
Samone o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Cerrione
Cerrione o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Rueglio
Architetûe religiôze
thumb|200px|Rueglio, a gêxa|centro
Ospitaletto
Ospitaletto o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Salza di Pinerolo
Salza di Pinerolo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Salassa
Salassa o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Architetûe civîli
thumb|260px|Salassa, Àrco do Ricetto|centro
Gerano
Gerano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
San Carlo Canavese
San Carlo Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Rubiana
Rubiana o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Architetûe civîli
thumb|200px|Rubiana, o Monicìpio|centro
886
thumb|450px|center|Plàca pe-i 12 difensoî da Tôre do Petit Pont. I Vichìnghi atàcan Pariggi into 886 (Crìpta da [[Baxìlica de Notre-Dame de Paris)]]
Ono San Pietro
Ono San Pietro o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Architetûe civîli
thumb|250px|Ono San Pietro, o monicìpio|centro
Sordio
Sordio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Offlaga
Offlaga o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Giögrafîa
thumb|250px|Offlaga, o Mella|centro
Tavazzano con Villavesco
Tavazzano con Villavesco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Paderno Franciacorta
Paderno Franciacorta o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Gorga (Italia)
Gorga o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
San Colombano Belmonte
San Colombano Belmonte o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Gaglianico
Gaglianico o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Salerano Canavese
Salerano Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Architetûe religiôze
thumb|230px|Salerano Canavese, a gêxa|centro
Dorzano
Dorzano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Paratico
Paratico o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Guidonia Montecelio
Guidonia Montecelio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Dorzano
Pòsti de interèsse
thumb|320px|Ricetto de Dorzano|centro
Soria
Soria o l'é 'n comùn spagnòllo de 39.821 abitànti (a-o 2020), capolêugo da provìnsa co-o mæximo nómme, ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìggia e Lión.
San Benigno Canavese
San Benigno Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Grottaferrata
Grottaferrata o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Soria
A çitæ, dónde ghe stâ ciù do 40% da popolaçión da provìnsa intrêga, co-i só 1.063 mêtri d'altéssa in sciô livéllo do mâ a l'é o segóndo capolêugo de provìnsa ciù èrto de tùtta a Spàgna, dòppo Ávila (1.131 m). Pe de ciù, Soria a l'é o segóndo capolêugo ciù picìn tra quélli de provìnse spagnòlle, sùbito prìmma de Teruel (Aragónn-a) che, a-o 2022, o l'àiva 'na popolaçión de 35.900 abitànti.
Giögrafîa
centro|miniatura|600x600px|L'éremo de Nòstra Scignôa de Mirón e o paizàggio d'in gîoO comùn de Soria a l'é scitoòu in scê zìnn-e do sciùmme Duero, inta pàrte ciù èrta do sò córso, a-i pê da cadénn-a do Scistêma Ibérico. A çitæ a s'esténde tra dôe colìnne, o Cerro del Castillo e o Cerro del Mirón, e o valón ch'o-e sepâra, lóngo a zìnn-a de drîta do Duero. Scibén che gh'é di quartê in sciâ zìnn-a de mancìnn-a ascì, ligæ a-o céntro pe mêzo do Puente de Piedra, a çitæ a s'é svilupâ sorviatùtto vèrso ponénte.
Fêua da çitæ, into teritöio do comùn gh'é ancón o quartê de Las Casas, distànte 1,2 km da-o céntro, e-e træ localitæ de Oteruelos, de Pedrajas e de Toledillo, tùtte træ vèrso nòrd-òvest. Gh'é pöi dôe ecsclâve sénsa abitànti, sàiva a dî i Pinares de Soria a ponénte e 'na pàrte picìnn-a da Sierra de Toranzo a levànte. Into comùn de Soria gh'é tréi lâghi artifiçiâli realizæ lóngo o córso do sciùmme Duero: Los Rábanos a sùd, o Campillo de Buitrago a nòrd-òvest e La Cuerda del Pozo inte l'ecsclâve de Los Pinares de Soria.
O comùn o l'à 'na superfìcce totâle de 27.420 ètari, co-in'altéssa in sciô livéllo do mâ ch'a và da 1.000 a 1.200 mêtri. Prezénpio, o céntro da çitæ o l'é a 1.064 m, a colìnn-a de Santa Ana a l'arîva a 1.268 m e o brìcco de Berrún a 1.224 m. Ciù ò mêno, quésti brìcchi són delimitæ da-o córso do sciùmme Duero e da de cadénn-e che chìnn-an zu da-o Scistêma Ibérico.
Stöia
centro|miniatura|600x600px|A Ciàssa Magiô de Soria
Pòsti de interèsse
In sciâ bâze de 'n rezocónto comunâle, into 2014 a Soria gh'êa 292 scîti de interèsse tra costruçioìn stòriche, monuménti e òpie d'àrte.
Architetûe religiôze
A çitæ de Soria a l'é conosciûa cómme "a çitæ de 35 paròcchie" ascì dæto che, a-o censiménto do 1270 vosciûo da-o rè de castìlia Alfonso X, a rizultâva spartîa inte 35 paròcchie. A-a giornâ d’ancheu n'é sopravisciûo sôlo quarchedùn de 35 paròcchie òriginâie, a ògni mòddo o patrimònio de architetûe religiôze da çitæ o l'é ancón asæ inportànte.
Comunicaçioìn
miniatura|300x300px|A staçión de Soria-Cañuelo
Stràdde
A çitæ de Soria a l'è servîa da-e outostràdde elencæ chi de sótta:
Ferovîe e traspòrti pùblichi
Soria a l'é conligâ a-a ræ feroviària spagnòlla atravèrso a staçión de Soria-Cañuelo, capolìnia do trêno 54 ch'o và da chi scìnn-a Madrìd. Gh'êa âtre dôe lìnie che servîvan a çitæ ma, a-a giornâ d'ancheu, són fêua de servìçio.
O traspòrto pùblico o l'é garantîo da 6 lìnie de coriêre urbâne e da numerôxi ligàmmi èstra-urbâni.
Ariopòrti
L'ariopòrto ciù vixìn o l'é l'ariodromo de Garray (còdice IATA "SORIA-GARRAY) de dónde però no pàrte de conligaménti de lìnia con âtre çitæ. I ariopòrti comerciâli ciù vixìn a Soria són quélli de Logroño, de Saragóza e de Madrìd.
Villanova del Sillaro
Villanova del Sillaro o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Terranova dei Passerini
Terranova dei Passerini o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Lessona
Lessona o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Labico
Labico o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Paspardo
Paspardo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
San Germano Chisone
San Germano Chisone o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Gifflenga
Gifflenga o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Passirano
Passirano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Gifflenga
Architetûe civîli
thumb|260px|Gifflenga, muniçipío|centro
Graglia
Graglia o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
San Didero
San Didero o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Giögrafîa
thumb|300px|San Didero, panoràmma|centro
Magnano (Italia)
Magnano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Paisco Loveno
Paisco Loveno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Ossimo
Ossimo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Stöia
thumb|200px|Inscripçion CIL V 4967, (Ossimo, Museo archiològico naçionâle da Valle Camònica)|centro
Senna Lodigiana
Senna Lodigiana o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Senna Lodigiana, Monuménto a-i cadûti|centro
San Giorgio Canavese
San Giorgio Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
San Martino Canavese
San Martino Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Massazza
Massazza o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Pertica Bassa
Pertica Bassa o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Amatrice
Amatrice o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
Secugnago
Secugnago o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Valera Fratta
Valera Fratta o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Secugnago
Architetûe civîli
thumb|270px|Secugnago, a Bibliuteca|centro
San Giorio di Susa
San Giorio di Susa o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Pezzaze
Pezzaze o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Borbona
Borbona o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
Belmonte in Sabina
Belmonte in Sabina o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
San Mauro Torinese
San Mauro Torinese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
903
thumb|300px|center|Baxìlica de San Savìno ([[Piaçensa), fondâ into 903, capitéllo]]
Lanuvio
Lanuvio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Pertica Alta
Pertica Alta o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Turano Lodigiano
Turano Lodigiano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Architetûe civîli
thumb|280px|Turano Lodigiano, Palasso Calderari|centro
Donato (Italia)
Donato o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
San Giusto Canavese
San Giusto Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Jenne
Jenne o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
San Gillio
Architetûe civîli
thumb|260px|San Gillio, o Monicìpio|centro
Donato (Italia)
Architetûe civîli
thumb|250px|Donato, municîpio|centro
Cantalice
Cantalice o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
San Francesco al Campo
San Francesco al Campo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
San Sebastiano da Po
San Sebastiano da Po o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Licenza (Italia)
Licenza o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Pompiano
Pompiano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Pian Camuno
Pian Camuno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Cantalupo in Sabina
Cantalupo in Sabina o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
Ladispoli
Ladispoli o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Borgorose
Borgorose o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
San Pietro Val Lemina
San Pietro Val Lemina o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Sangano
Sangano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Magliano Romano
Magliano Romano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Lariano
Lariano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
San Francesco al Campo
Architetûe civîli
thumb|260px|San Francesco al Campo, o Monicìpio|centro
Lariano
Coltûa
centro|miniatura|250x250px|O coscì dîto "Pàn de Lariano"
Casaprota
Casaprota o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.
Polpenazze del Garda
Polpenazze del Garda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Padenghe sul Garda
Padenghe sul Garda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Borgo Velino
Borgo Velino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Rieti.