cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Virtual International Authority File
Stöia
O concètto do VIAF o l'é stæto introdûto a-o World Library and Information Congress do 2003, òrganizòu da l'International Federation of Library Associations. O progètto o l'é stæto creòu da-a Bibliotêca do Congrèsso di Stâti Unîi (LC), da-a Bibliotêca naçionâle tedésca (DNB) e da l'OCLC a-i 6 de agósto do 2003. A Bibliotêca naçionâle de Frànsa (BnF) a l'é intrâ into progètto a-i 5 de òtôbre do 2007.
O progètto o l'é diventòu 'n servìçio de l'OCLC a-i 4 d'arvî do 2012.
I nùmeri identificatîvi di file VIAF vêgnan azónti a-e vôxe biogràfiche de Wikipedia ascì, atravèrso a sò incluxón inti eleménti Wikidæta.
Bridgetown
Bridgetown a l'é a capitâle de Barbados.
Virtual International Authority File
Stöia
A Christine L. Borgman a conscìdera i VIAF insémme a-i scistêmi ISNI e ORCID, descrivéndo tùtti tréi cómme di "sfòrsi vagaménte cordinæ pe standardizâ e fórme di nómmi". Pi-â Borgman són tréi scistêmi caraterizæ da-o fæto d'êse di tentatîvi pe risòlve o problêma da dizanbigoaçión do nómme de l'outô, ch'o l'é diventòu de lóngo ciù grànde co-a moltiplicaçión da quantitæ di dæti. Lê a l'à ànche notòu cómme o VIAF, a diferénsa di âtri doî scistêmi, o l'é goidòu da-e bibliotêche e no da-i sénci outoî ò creatoî.
Bridgetown
A gh'à 110.000 abitanti (censimento do 2014).
Virtual International Authority File
Grùppi VIAF
L'algorìtmo de clustering do VIAF o l'é ezegoîo 'na vòtta ògni méize. Coscì cómme, co-o ténpo, vêgnan azónti ciù dæti da-e bibliotêche parteçipànti, i grùppi di contròlli de outoritæ pêuan fóndise ò separâse, portàndo a 'na çèrta variaçión inte l'identificatô VIAF pe çèrti contròlli de outoritæ.
Qatar
thumb|200px|right|A bandêa do Qatar thumb|right|200px|A poxiçión do Qatar in sciâ carta giögràfica Nomme ofiçiâ: دولة قطر - Dawlat Qatar, stato de l'Asia ocidentâle indipendente da-o 1971, a sò capitâle a l'é Doha.
21 arvî
O 21 arvî o l'é o 111° giórno de l'ànno (112° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 254 giórni a-a fin de l'ànno.
Steva De Mai
miniatura|Ritræto do Steva De Mai 100px|miniatura|right|O stemma di De Mai Steva De Mai (Zena, 1593 - 25 frevâ 1674) o l'è stæto o 117° duxe da Repubbrica de Zena e re de Corsega, da-o 13 arvî 1663 a-o 12 arvî 1665, o setantedoeximo co-a càrega biennâ.
Giòve (astronomia)
miniatura|350x350px|Zôve vìsto da-o [[Telescòpio spaçiâle Hubble|telescòpio spaçiâle Hubble. In sciâ mancìnn-a se peu védde a sò lùnn-a dîta Euröpa.]] Giòve ò Zôve (scìnbolo: ) o l'é o quìnto pianêta, pe distànsa da-o Sô, do scistêma solâre. Giòve o gh'à 80 lùnn-e (satelliti), ma 60 gh'àn in diàmetro de meno de 10 km. E quattro lùnn-e ciù vixibili e famôze son: Io, Euröpa, Ganimede, e Callisto. Ünn-a de lünn-e ciü picinn-e, scovèrta inte l'anno 2000, a se ciamma Megaclite.
Da Zena parto quaxi desperao
Opera letiaia in zeneise de Pòulo Fuggetta
Da Zena parto quaxi desperao
Da Zena parto quaxi desperao perché da paro me no posso stà, che paraxi da Re se gh'usa fà e dorman ri citten dentro brocao.
Però ognun scacchia, frappa, e va pomposo e ten paggi e derré vuoe servitoì, si ogni cosa chì ne costa un oeggio.
Però Zena à ri ricchi lassà vuoeggio, dond'un povero spussa de virtuoso, no possando fà speize da segnoì.
E ri pubrichi honoì à noì pà che no toccan, zuro à Dé, che misso ro comun s'amo deré,
ch'o cerca compagnia. Però ro comun poere oura se duoe, ch'o n'aggie in tenti figgi un bon figgiuoe.
Robecco d'Oglio
Robecco d'Oglio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Cremonn-a.
837 a.C.
thumb|350px|center|[[Françésco Hayez, A coronaçion de Gioas rè de Giuda, 1860 (Museo Revoltella, Trieste)]] thumb|150px|right|Athalia, regìnn-a de Giuda da-o [[842 a.C. a-o 837 a.C.]]
Àzia
Gioas (843 a.C.-800 a.C.), rè de Giuda da-o 837 a.C. a l'800 a.C.
Satûrno (astronomia)
thumb|350px|O pianêta Satûrno vìsto da-a [[Cassini-Huygens|sónda spaçiâle Cassini da 'na distànsa de 6,3 milioìn de chilòmetri]] Satûrno (scìnbolo: ) o l'é o sèsto pianêta, cómme distànsa da-o Sô, do scistêma solâre. O gh'à 83 lùnn-e (satèliti).
Lìgure céntro-òcidentâle
Etimologîa
Sto grùppo chi o l'é stæto pi-â prìmma vòtta definîo da-o lengoìsta Werner Forner, tra i ciù gréndi studiôxi de despæge varietæ lìguri, into sò travàggio do 1980 dedicòu a-a léngoa lìgure, inclûzo into quàrto volùmme de l'òpera Lexikon der Romanistischen Linguistik ; dónde o conpâre sótt'a-o nómme Westligurisch, leteralménte "lìgure òcidentâle". Óltre che inte quésta clasificaçión, in grùppo abàsta scìmile pe corispondénsa giögràfica e lengoìstica a quéllo definîo da-o Forner o l'é o "lìgure centrâle" pe cómme o l'é stæto definîo da-a Giulia Petracco Sicardi into capìtolo "Liguria" (Ligurien) do segóndo volùmme de l'ediçión do 2010 da mæxima òpera.
A definiçión adotâ, ò sæ quélla de "lìgure céntro-òcidentâle", a l'é derivâ da 'n critêio de denominaçión escluxivaménte giögràfico di sotogrùppi dialetâli da léngoa lìgure e che, a ògni mòddo, pe caraterìstiche e confìn di vàrri grùppi o l'é do tùtto corispondénte a quélli sórvia minsonæ. In particolâ, o l'é stæto dêuviòu da-o Toso e da âtri aotoî che són vegnûi dòppo.
Descriçión
I dialétti do grùppo céntro-òcidentâle són spantegæ inte bónn-a pàrte da Rivêa de Ponénte e inmediâto entrotæra, inta valàdda Aróscia, valàdda Nêva e, parçialménte, inte l'èrta Valbórnia. Varietæ de léngoa lìgure chi clasificæ són parlæ inti doî comuìn piemontéixi d’Èrto e Caproànn-a, pàrte da Provìnsa de Cùneo ànche se a-o de sa da crénn-a di mónti alpìn.
De lóngo in bâze a-a sudivixón de parlæ lìguri in vàrri grùppi, a ponénte i dialétti céntro-òcidentâli vêgnan sostitoîi da-i dialétti lìguri òcidentâli (ò Intermeli), prìmmo fra tùtti da-o Sanremàsco (ò Sanreméize) intànto chi-â levànte lasciàn o pòsto a-o lìgure centrâle, spécce a-o dialétto savonéize. Vèrso nòrd, a-o de la da crénn-a di mónti, són fîto sostitoîi da-i dialétti da Valbórnia, caraterizæ da marcæ infloénse piemontéixi, intànto che dâ-arénte a-o confìn françéize se trêuva o limitòu e particolâre grùppo di dialétti lìguri alpìn.
Stöia
E parlæ inserîe inte quésto grùppo, scibén che gh'àn 'na çèrta variàbilitæ (mascimaménte tra a rivêa e l'entrotæra), rizultàn êse quélle ciù vixìnn-e a-o grùppo centrâle, e dónca a-o Zenéize in sénso stréito, ch'o l’à de lóngo ezercitòu 'na fòrte infloénsa in scê variêtæ do lìgure arénte a-o capolêugo.
O l'è interesànte quànte o l'é emèrso da çèrti stùddi, tra i quæ quélli do za mensonòu profesô Forner, da Sicardi e do Toso: pâ defæti che e parlæ céntro-òcidentâli ággian, a diferénsa do Zenéize (sotopòsto into perîodo sucesîvo a-o Medioêvo a 'n procèsso de regolarizaçión da léngoa), mantegnûo a ciù pàrte de caraterìstiche antîghe e medievâli do Zenéize stésso. Quésto fæto sugerisce che e divèrse parlæ lìguri da Rivêa de Ponénte ággian subîo 'n prìmmo procèsso de azeneizaçión aprêuvo a-a conquìsta, da pàrte da Repùblica de Zêna, de l'àrea. Se pœan aregordâ, prezénpio, a conquìsta de Vintimìggia into 1221 e a sotomisción de Arbénga, avegnûa into 1251.
Aprêuvo a-e sucesîve evoluçioîn do Zenéize, óltre che a-o sò procèsso de stàndardizaçión, se aviâ 'na segónda "ondâ" de azeneizaçión da léngoa lìgure, aprêuvo a l'introduçión inta variànte çitadìnn-a de çèrte caraterìstiche derivæ da-e âtre léngoe gàllo-itàliche, da-o quæ o lìgure o l'é parçialménte destacòu. Quésta evoluçión, a ògni mòddo, a s'arestiâ da-e pàrte do comùn de Sànn-a, lìmite ancón a-a giornâ d'ancheu di dialétti e de parlæ apartenénti a-o grùppo do lìgure centrâle. Pe cóntra e variêtæ do grùppo céntro-òcidentâle àn segoîo 'n'evoluçión diferénte, aprêuvo a-a quæ mantegnîán de caraterìstiche pròpie do Zenéize antîgo, a despêto da parlâ do capolêugo, dónde êan òrmâi chéite in dizûzo.
Dialétti
miniatura|Cartéllo stradâle in arascìn miniatura|Tàrghe inti caróggi de Castregianco inta parlâ locâle, de stànpo arbenganéize. E ciù particolæ parlâte scrîte chi pìgian o nómme da-i céntri storicaménte e demograficaménte ciù inportànti da zöna, se segnâlan defæti:
E varietæ che vêgnan dòppo són in càngio clasificæ cómme dialétti de tranxiçión e prezéntan ségge caraterìstiche da atriboî a sto grùppo che âtre pròpie de spartiçioìn confinànti:
Fonologîa
A caxón da lónga unitæ teritoriâle de l'àrea garantîa da-a Repùblica de Zêna, e parlæ lìguri do grùppo céntro-òcidentâle se són storicaménte adatæ a-o Zenéize “ilùstre” ma rèstan ascì dötréi eleménti particolæ. Defæti, a-o de là de infloénse do Zenéize in sénso stréito, se pêuan riscontrâ dötræ caraterìstiche dovûe a l’antîgo seu dialetâle do pòsto, no sparîo do tùtto. Ste caraterìstiche chi àn permìsso de determinâ dötréi confìn lengoìstichi, da-i quæ l'é vegnûa a clasificaçión de parlæ lìguri de Rivêe inte quàttro grùppi. In particolâ o lìgure céntro-òcidentâle o l’é determinòu in sciâ bâze di éxiti inte l’evoluçión de dötréi soìn caraterìstichi :
Giornâ de San Giovàni Batista
A festa de San Giovàni Batista A giornâ de San Giovâni Batista a Zêna a se festezâva in questa mainêa: niatri figeu anâvimo in giô a domandâ i dinæ, e palanche, con ’na biscioêta fæta da ’na làmma, ghe metêvimo ’n cartón co-in taggio, e pöi ògni persónn-a ch’a pasâva, ghe dixêvimo: gh’é miga nìnte pe San Giovàni Batista? Zu ’na palanca... E coscì, quande a l’êa pìnn-a, ’sta biscioêta chi, metêvimo insémme tùtte e palanche che êvimo racogéito e anâvimo a catâ i fórgai, i spari, i lumetti, i fêughi artificiâli (quelli che van per l’âia e che pöi i s’ tenda).
Anàvimo da-o farmacista a catâ a pûa de carbón e o bicarbonâto, a-i metêvimo insémme con de prîe picinn-e picinn-e, pigiâvimo di tòcchi de giornâle e fâvimo di pachetìn picìn, pöi anâvimo inte ‘n pòsto dôve gh’êa ’na scainâ, metêvimo questo pachetìn chi in tæra, pigiâvimo ’na prîa ciatta da métighe adòsso, e pöi da quattro-çinque scalìn ghe caciâvimo adòsso ’na bella prîa gròssa, e coscì o scciupâva tùtto! E a gente dai barcoìn criâvan: Mascalsoìn! Ve ne voéi andâ?
E niâtri ghe dîvimo: “Ancheu l’è San Giovâni Batista! Émmo da festezâ San Giovâni Batista!!!"
Catâvimo anche i baloìn da mandâ per l’âia, e quande ne vedêvimo quarchedun per l’âia, se ghe incaminâvimo aprêuvo pe vedde dôve poêvimo aciapâlo pe pöi fâlo torna partî. Mi abitavo in via Acquarón, e se vedêvimo un balón ch’o l'anâva in Casteletto, alôa côri in Casteletto, e écco che da Corso Firénse ne coriva di âtri figêu, arivâvimo là, corîvan sciù quelli de salita San Girolamo, lì êmo un mùggio de figeu, e dài o primmo che o l’aciapava, un o tiâva da chi, l’âtro o tiâva da là, un o sponciava da chi e l’âtro o sponciava da là, e tante vòtte anâva a finî che o se sgoarâva... e aloa te salûo e se ne tornàvimo a câsa.
E pöi vegniva quæxi néutte e cominsàvimo a açénde i lumetti, tùtti in sci barcoìn, de tùtti i colôri. E coscì finiva a giornâ de San Giovàni Batista.
Niatri figêu, pe fâne arsâ o balón, fâvimo un mugétto de legna, ghe dâvimo fêugo, e dòppo avei bén açéizo questo fêugo chi, ghe metêvimo a ’na çerta altéssa (o distansa) o balón, ch’o s’inpîva de calôre, pöi quande o l’êa prónto e bello gónfio e o tiava perchè o çercava de andà sciù, dàvimo fêugo a quella spugnetta inbevûa de spírito, alôa o molâvimo e o partiva. Tùtti conténti a batte e man, viva San Giovâni Batista!
Anni 1880
Euröpa
thumb|250px|right|	Jenny Bergensten, Zêna (1883)
Lozza
Lozza o l'è 'n comûne inta Provinsa de Vareise.
Uran (astronomia)
miniatura|350x350px|Uràn vìsto da-a sónda [[Voyager 2 into 1986]] Uràn (scìnbolo: ) o l'é o sètimo pianêta, pe distànsa da-o Sô, do scistêma solâre.
Anni 1660
thumb|350px|center|[[Gioàn Batìsta Ruoppolo (1629-1693), Natûa mòrta, anni 1660 ca.]]
Iraq
thumb|200px|right|A bandêa de l'Iraq thumb|right|200px|A poxición de l'Iraq in sciâ carta giögràfica Nomme ofiçiâ:  جمهورية العراق - Jumhuriyat Al Iraq in àrabo e  كۆماری عێراق - Komara Iraqê in cùrdo, stato de l'Asia orientâ indipendente da-o 1919, a sò capitâ a l'é Baghdad.
Maitinna (poexia)
Maitinna
Quando de scuoeggio in scuoeggio va Maitinna accuoeggiando patelle gritte e zin, l'egua deven crestallo puro e fin e de sarà ven doce ra marinna.
E l'areghe e l'arenna e l'herbettinna deven d'oro smerado e de rubin e ri pessi d'arinto brillarin e Nettun senza in testa se gh'inchinna.
E ro sò per no cuoexera s'asconde, ma ne fa lumme in cangio ro sò viso: ro vento treppa int're sò trezze bronde.
Ma no treppo zà mi, perchè m'aviso che se a se vè si bella dentr'i onde ch'a no amme sarvo lé como Narciso.
Musa ibn Nusayr
Abū ʿAbd al-Raḥmān Mūsā ibn Nuṣayr ibn ʿAbd al-Raḥmān Zayd al-Lakhmī (in arabo: أبو عبد الرحمن موسى بن نصير بن عبد الرحمن زيد اللخمي ) (?, 640 – Damasco, 716) ciammou Muza inta tradiçion spagnòlla, o l'é stæto un comandante militare mussulman yemenita, governatô di Omayyadi.
Tornaco
Tornaco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Novæa.
Musa ibn Nusayr
Vìtta
O l'é stæto Wālī de Ifriqiya e o peu ëse consciderou o segondo Wālī.
Rota d'Imagna
Rota d'Imagna o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Pòsti de interèsse
thumb|260px|Rota d'Imagna, panoràmma|centro
Rovescala
Rovescala o l'è 'n comûne inta Provinsa de Pavia.
Uggiate-Trevano
Uggiate-Trevano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Commo.
Giögrafîa
thumb|350px|Uggiate Trevano|centro
1851
thumb|420px|center|J. M. Leitzmann, L'[[Îzoa Bèlla, Lâgo Magiô, 1851]]
Cesare Duaço
miniatura|Ritræto do Cesare Duaço Cesare Duaço ò Çesare Duraçço (Zena, 1593 - 8 dexembre 1680) o l'è stæto o 118° duxe da Repubbrica de Zena e re de Corsega, da-o 18 arvî 1665 a-o 18 arvî 1667, o setantetreieximo co-a càrega biennâ.
1851
Fæti
thumb|300px|right|A [[Grande Exibiçión do 1851, Londra - O Grande Palasso Industriâle]] thumb|300px|right|[[Louis Haghe (1806-1885), Crystal Palace. A reginn-a Vitöia d'Inghiltæra a l'arve a "Grande Exibiçión" de Londra, 1851 (Victoria and Albert Museum - Londra)]]
22 arvî
O 22 arvî o l'é o 112° giórno de l'ànno (113° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 253 giórni a-a fin de l'ànno. thumb|330px|center|22 arvî [[1852, létera]]
Sanremu
Sanremu (ascì Sanremmu o San Rœmu, antigamente San Rœmmuru, in ussitàn Sant Remól e in italian Sanremo) u l'è un cumüne de 55.058 abitanti, situóu int'a Rivéa de Punente.
Roccasecca dei Volsci
Roccasecca dei Volsci o l'è 'n comûne inta Provinsa de Latinn-a.
Sanremu
Geografia
Inta Provinsa de Imperia, ca l'è distante sulu carche chilometru. A so' frassiun ciü grande a l'è Bussana.
Pòsti de interese
I furestieri chi ven in villeggiatüa a Sanremu i pon ammirà e so bellesse visitandu u Casinò, a geixa rusa urtudosa, u teatru Ariston dovu i fan u Festival, a geixa de San Scì, a Pigna o Scarpetta c'a l'è a çittà veja du paise e c'a l'è duminà da-u Santuario da Madona da Costa.
U se pö viè ancù caiche restu da antica Matutia, a Villa Nobel, a Villa Ormond, u portu antigu e quelu növu (Portu Sule) e a nu se pö scurdà a regin-a du paise: a so beliscima marin-a c'a ne fa in favulusu postu de villeggiatüa.
Ecunumia
L'ecunumîa de Sanremu a dipénde da-u turìximu, da-a cultivassiun di sciùe inti sèrre e da-u Casinò.
Romanengo
Romanengo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Cremonn-a.
Nettun (astronomia)
miniatura|350x350px|Föto de Netùn fæta da-a sónda [[Voyager 2 into 1989]] Netùn (scìnbolo: ) o l'é l'òtâvo pianêta, pe distànsa da-o Sô, do scistêma solâre.
Val Rezzo
Val Rezzo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Commo.
Giordannia
thumb|200px|right|A bandêa da Giordànnia thumb|right|200px|A poxiçión da Giordànnia in sciâ carta giögràfica Nomme ofiçiâ: المملكة الأردنية الهاشمية - Al-Mamlakah al-Urdunniyyah al-Hāšimiyyah, stato de l'Asia ocidentâle indipendente da-o 1946, a sò capitâle a l'é Amman.
1923
thumb|250px|center|L'inflaçión inta Germania: o bigétto da 5 Milioìn de Màrchi, [[1° zùgno 1923]]
Sport
thumb|250px|right|A squàddra do [[Zena (Genoa CFC)|Zêna ch'a l'à goagnòu o canpionòu 1923-1924]] - Canpionòu italiàn de balón 1922-1923 (dòppo Serie A) - Zêna CFC - Costante Girardengo o goâgna o Gîo d'Italia 1923. - Neuva York - Coppa Davis 1923. Vincitô: Stati Unïi d'America
Ciconio
Ciconio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
23 arvî
O 23 arvî o l'é o 113° giórno de l'ànno (114° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 252 giórni a-a fin de l'ànno.
Fèste e ricorénse
Zêna - Fèsta da bandêa de Zena.
Gioxeppe Oivê
Gioxeppe Oivê (it: Giuseppe Olivieri) (Otaggio, XIX secolo - ?, XIX secolo), canònico, bibliotecaio a Zêna e tradutô. thumb|200px|Diçionaio Olivieri, 1851
Biografìa
O canònico Gioxeppe Oivê o l'é stæto 'n insegnànte d'italiàn inte 'na schêua de Zêna e 'n bibliotecaio da Cìvica Bibliotêca Berio.
Luino
Luino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Vareise.
Anni 1850
thumb|400px|center|[[William Turner (1775-1851), Mercûio mandòu a dâ i aregòrdi a Enêa, 1850 (National Gallery e Tate Gallery - Londra)]]
Sabaudia
Sabaudia o l'è 'n comûne inta Provinsa de Latinn-a.
Giögrafîa
thumb|300px|Sabaudia, panoràmma|centro
Cazàsse
Ste asociaçioìn chi sòn nasciûe cómme de confratèrnite catòliche che de sòlito àivan a sò sêde inte l'ötöio dedicòu a-o mæximo sànto a-o quæ a l'êa dedicâ a confratèrnita. Probabilménte a sò òrìgine a ne vén da-e ciù antîghe confratèrnite di batûi, creæ a sò vòtta pe fâ tórna vîve a pasción de Crìsto. Co-a creaçión de Cazàsse l'é stæto pe de ciù introdûto a nêuva e caraterìstica figûa do cristezànte, ò sæ quélla di ménbri da confratèrnita che, inte procescioìn religiôze, pòrtan i croxefìssi da pròpia congregaçión religiôza.
A-a giornâ d’ancheu e Cazàsse sòn di òrganìsmi làichi co-îna pròpia sêde inte ’n ötöio, che da-o XV sécolo o saiâ de lóngo ciù de spésso costroîo pròpio da-e confratèrnite dæto a sò cresciûa richéssa, co-a sò existénsa ch'a l'é bén bén documentâ inti àtti da Socjêtæ Lìgure d'Istöia Pâtria. Pe de ciù, de spésso i sò conponénti êan di grùppi de artexén pàrte da mæxima àrte, e coscì e Cazàsse diventiàn l’espresción de corporaçioìn di mestê pe tutelâ 'n çèrto grùppo sociâle.
Etimologîa
O nómme Cazàssa o ne vén fòscia da l'espresción "fâ cazàssa", ò sæ unî tra de lô e confratèrnite. I ménbri da Cazàssa, defæti, se unîvan in de Cazàdde ò di Sestê sott’a-a proteçión do mæximo sànto. Segóndo 'n'âtra versciòn ò nomme Cazàssa o ne vén da-o fæto che, a-o mànco inte époche ciù antîghe, i fræ se incontrâvan inte de baràcche de légno ò inte de strutûe deruæ, dîte pròpio Cazàsse (leteralménte "câze grénde"). A ògni mòddo quésta a no l'é 'na teorîa tànto probàbile dæto che za e prìmme confratèrnite se rionîvan inte capélle de gêxe ò di convénti, co-o consciderâ ascì chò-u sò nómme o l'é gròsso mòddo òriginâio do XVI sécolo. Defæti o prìmmo ûzo do nómme Cazàssa o l’é do 1561 quànde, pi-â realizaçión de ’na càscia procescionâle de Sànta Zìtta, inte 'n contræto o nómme da confratèrnita o l’é scrîto pi-â prìmma vòtta “cazacia”, in mòddo ’n pö latinizòu.
E òrìgini
In sciâ bâze de l'inportànsa da confratèrnita quésta a l'àiva cómme pòsto pe celebrâ e sò fonçioìn religiôze 'n'artâ da gêxa a-a quæ êan ligæ, 'na capélla òpû, pe quélle za ciù inportànti, in sò ötöio, gestîo da-a goìdda de 'n præve ò de 'n sò càppo. Inte rionioìn da confratèrnita de sòlito vegnîvan lezûe e sâcre scritûe in léngoa vorgâ e vegnîvan fæte raprezentaçioìn pe ilustrâ o sò contegnûo, dæto chò-u pòpolo o l'êa ancón pi-â ciù pàrte anarfabêta. Óltre a-e fonçioìn religiôze i confræ fâvan vàrie òpere mizeicordiôze drénto e fêua a sò comunitæ: dâvan ascisténsa a-i maròtti, òrganizâvan e fonçioìn pe-i mòrti, fâvan òpere de caitæ pe-i pövei e i foestê, arecheugéivan e limöxine pe-i òrfani e pe-e fìggie sénsa déutta e fâvan ascisténsa a-i condanæ a mòrte e a-i prexonê. L'êa asæ difûza ascì a pràtica de arechéugge e sómme pe poéi pagâ i riscàtti di prexonê de goæra e de chi l'êa stæto caturòu da-i piràtti saracìn e portòu in Àfrica cómme scciâvo.
Inte sti ànni chi, inte procescioìn religiôze, comensiâ a pràtica pe-i confræ de vîve a pasción de Crìsto inte tùtte e sò fàcce, inclûze quélle ciù sangoinôze. A ne vén defæti pròpio da sto perîodo chi a creaçión de coscì dîte confratèrnite di disciplinànti ò di flagelànti, conosciûe cómme e confratèrnite di batûi ascì, ch’andâvan aprêuvo a 'n moviménto religiôzo da pöco nasciûo a Perùggia. Inte procescioìn, òltre che flagelâse, i confræ invocâvan a mizeicòrdia divìnn-a co-a poîa da vegnûa do dies irae, l'Apocalisse, inta quæ sôlo chi àiva scontòu tùtti i sò pecæ o se saiæ sarvòu. A ògni mòddo a régola da disciplìnn-a a l'à 'n'òrìgine bén bén ciù antîga, dæto ch'a l'êa za praticâ inte l'Érto Medioêvo da-i ascêti cómme mézzo de mortificaçión e de peniténsa. De quéste confratèrnite, unn-a de prìmme da quæ se conósce a dæta de fondaçión a l'é a Domus disciplinatorum dedicâ a Sàn Tögno, costitoîa into 1232 a Zêna e ch'a l'àiva a sò sêde inte l'antîga gêxa de Sàn Doménego, ancheu caciâ zu pe fâ pòsto a-o tiâtro Càrlo Felîçe.
A difuxón
L'arîvo do Fasani o l'é contòu in particolâ da-o beâto Iàcopo da Varàgine, contenporànio a-i fæti e futûro Arçivéscovo de Zêna, ch’o scrîve cómme lê o l'êa arivòu into perîodo de Dênâ, goidòu da-o retô do pòpolo de Tortónn-a e da-o ménbro di "fræ da peniténsa" Sinibaldo degli Opizzoni, fermàndose inta gêxa de Sàn Françésco. De lóngo inte crònache do Iàcopo da Varàgine se peu lêze de cómme, gràçie a l'intervénto di disciplinànti, into 1295 a Zêna saiâ firmâ 'na pâxe tra i ranpìn e i mascheræ.
Into rèsto da Ligùria l’é pròpio de sto perîodo chi a costituçión de prìmme confratèrnite di disciplinànti, cómme quélla da Prîa, indicâ cómme za existénte a-o prinçìpio do XIV sécolo da-o Mónti inta sò òpera “Le Confraternite nell'Italia settentrionale”. A Zêna sòn do XIV sécolo vàrie confratèrnite, cómme quélle de Sàn Gioàn, de Sàn Giàcomo de Pré, de Sànta Catænn-a, e de Sàn Tögno, segoîe pöco dòppo da quélle de Sàn Bertomê, Sàn Zòrzo e Sànta Crôxe. Fêua de Zêna són do XIV sécolo e confratèrnite de âtri pàizi vixìn, cómme quélle de San Giàcomo de Pìn, de Sàn Stêva de Róieu, de Sàn Martìn de Pêgi, de Sant'Anbrêuxo de Ôtri e di Santìscimi Nicolò e Eràsmo de Ôtri.
Saiâ pròpio inte sti ànni chi che, co-a decixón da Repùblica de Zêna de creâ a cosci dîta "Cazàssa" dónde arechéugge e corporaçioìn de àrte e di mestê, che-e confratèrnite religiôze comensiàn a êse ciamæ co-o nómme ch’àn ancheu. Into 1528 a Supèrba a nominiâ quàttro Scìndichi de Cazàsse, ch’àivan o cónpito d’òrganizâ e procescioìn, decidendo o camìn e invigilàndo in sciô sò svolgiménto, in mòddo da evitâ che sciupésan dizórdini e punìndo i abûxi. Inti archìvi stòrichi da çitæ de Zêna se trêuva ancón a-a giornâ d’ancheu vàrri rezocónti in sce l'ativitæ di Scìndichi, co-i ciù despægi contegnûi: gh'è di verbâli in scê discuscioìn pe decìdde o camìn da procesción, decrétti pe tegnî avèrte inte giornæ de fèsta e pòrte da çitæ, pe permétte a-i fedêli de fêua ascì de parteçipâ, ò di diviêti ascì de fâ intrâ inta catedrâle de Sàn Loénso di cavàlli. Tra sti decrétti chi, in particolâ rigoàrdo a-o regolaménto de procescioìn de Cazàsse, se peu védde cómme a-i 9 d’Arvî do 1530 a Zêna gh'è 21 confratèrnite, distriboîe tra i quartê da çitæ e che, scinn-a-a rivoluçión urbanìstica do céntro stòrico de l'Eutoçénto, no cangiàn de poxiçión. I ötöi da çitæ se pêuan spartî inte tréi sestê: Portöia (con l'ötöio de Sàn Giàcomo de Fuxìnn-e), Castéllo e Sarzàn.
Inte quésto perîodo, pe quànte rigoàrda a çitæ de Zêna, tra-o 1480 e o 1582 gh'êa 134 confratèrnite, de quæ setànta ancón atîve into Seteçénto, e, tra o 1582 e o 1811, ne saiàn fondæ 124 nêuve. Tànte saiàn quélle dedicæ a-o Santìscimo Sacraménto ò a-o Rozâio, famôza a l'é stæta a coscì dîta confratèrnita di 72 apòstoli.
Pe-e confratèrnite de l'época, coscì cómme pe quélle da giornâ d’ancheu, o moménto ciù inportànte o l'é de lóngo stæto quéllo da procesción, fæta de sòlito o giórno da fèsta do pròpio sànto ò inte di particolæ, cómme quéllo di pelegrinàggi. Procescioìn dónde comensiâ l’ûzo de portâ e càsce procescionâli, i crìsti, e màsse, i confaloìn e-e candéie. Da-i lìbbri contàbili conservæ inti ötöi se peu lêze tùtto o riscóntro de spéize fæte da-e confratèrnite pe-e procescioìn con, in particolâ, quélle pe: candéie pe l'inluminaçión, pagaménto da bànda muxicâle, òfèrte pe-i prelâti parteçipànti e, a-e vòtte, pe'n rinfrésco a-a fìn da çeimònia, de spésso asæ sénplice con sôlo pàn e vìn, pe chi avesse fæto pàrte a-a fonçión, avèrto a-i ménbri de vixìnn-e confratèrnite ascì.
San Cipriano Po
San Cipriano Po o l'è 'n comûne inta Provinsa de Pavia.
Cazàsse
A controrifórma
miniatura|300x300px|[[Elîa Naurizio, Congregazione generale del concilio di trento in s.m. maggiore, 1633.]] O prìmmo efètto do Concìlio de Trénto in sce l'ativitæ de confratèrnite o saiâ quéllo de cangiâ i tèsti religiôxi; defæti se dêuviâvan de traduçioìn in léngoa vorgâ, cómme quélla scrîta da l'Ofìçio da Beâta Vèrgine, che de segûo no êan tànto precîze. In sciâ fìn, into 1571, o pàppa Pîo V o l’ordiniâ che i tèsti da dêuviâ poéivan êse sôlo quélli scrîti in latìn e da lê aprovæ co-a bólla Quod a Nobis. Co-o Concìlio de Trénto cangiàn e pràtiche penitençiâli ascì, co-o dâ ciù inportànsa a-o lâto spiritoâle e inpónendo 'na riduçión da pràtica da flagelaçión, decixón ch’a caxoniâ 'n vêuo devoçiónâle, scibén che-e confratèrnite lìguri diféndiàn tànto a Gêxa chi-â a sò açión into perîodo da rifórma protestànte. Pe risòlve o problêma da mancànsa de régole precîze pe-e confratèrnite, za càoza de 'na lamentêla fæta da-o monscignór Bòsso, into 1587 l'arçivéscovo de Zêna Tögno Sòuli o l’inponéiva de nêuve régole, asæ scìmili a quélle emanæ da Sàn Càrlo Boromêo into 1573 ma con di capìtoli in ciù. Inte ste nêuve régole vegnîva decîzo, tra l’âtro, de mostrâ e fâ conósce mêgio a dotrìnn-a, sorviatùtto a-i ciù zóveni, e de incoragî i pàrechi a creâ de nêuve confratèrnite la dónde no ghe n'êa.
In particolâ, into 1562, inta XXII sesción do Concìlio se parliâ de confratèrnite, sêde inta quæ se confermiâ a dipendénsa spiritoâle de quéste da-i véscovi e a-a jus visitando hospitalia de l'aotoritæ diocezànn-a. Into Concìlio saiâ decîzo chi-â continoitæ aministratîva, ò sæ o pasàggio de conségne tra vàrie aministraçioìn, o dovesse avegnî sott’a-o contròllo do pàreco. Pe de ciù vêgnan viêtæ de pràtiche che, segóndo o Concìlio, poéivan êse a càoza de ecèssi ò deviaçioìn cómme l'abitùdine, asæ difûza, de òrganizâ di disnæ ò de raprezentaçioìn tiatrâli inti ötöi. Intànto a saiâ réiza òbligatöia a parteçipaçión de confratèrnite a tùtte e procescioìn òrganizæ vixìn a lô, decixón ch'a caxoniâ di fòrti discuscioìn in sce l'òrganizaçión de quéste manifestaçioìn, sorviatùtto con rigoàrdo a-a dispoxiçión de confratèrnite, a-i confaloìn da portâ e a-o mòddo de vestîse. Sôlo into 1583 o pàppa Grigheu XIII o decìdiâ in mòddo definitîvo chò-u pòsto ciù inportànte inta procesción o dovesse êse òcupòu da-a confratèrnita ciù antîga, e dónca a prìmma a portâ i sàcchi, con l’aregordâ che in ògni mòddo a parteçipaçión a dovesse avegnî sénsa nisciùnn-a òstentaçión e êse do tùtto de bàdda.
Dòppo o 1530 saiàn creæ e coscì dîte arçiconfratèrnite, ò sæ de confratèrnite che sòn formæ da 'na ræ de vàrie confratèrnite e inta ciù pàrte di câxi con sêde a Romma, co-o permìsso de fâ òpere pîe e òbligaçioìn, dæto che quéste riçéivan de indulgénse magiô. A régola generâle a l'êa che ’na sôla confratèrnita pe pòsto a poéiva êse ligâ a 'n'arçiconfratèrnita, de mòddo che-e confratèrnite ligæ a unn-a de livéllo superiôre fîsan giögraficaménte distànti e bén distriboîe inte tùtto o teritöio. Segóndo 'na sucescîva dispoxiçión do pàppa Cleménte VIII vegniâ domandòu a-e confratèrnite, pe òtegnî l'agregaçión a 'n'arçiconfratèrnita, de prezentâ i sò statûti e 'na létera do véscovo pe provâ a sò formaçión canònica.
De lóngo inte sti ànni chi, e aotoritæ da Repùblica de Zêna doviàn intervegnî vàrie vòtte pe difénde i confræ in procesción dæto che, cómme quànde a-o Zéuggia Sànto pasâvan pe-o caróggio do Fî, êan sotopòsti a derixón e molèstie; tra i provediménti do govèrno ghe saiâ quéllo de serâ e bitêghe, limitàndo a pràtica da flagelaçión ascì. Fra l’âtro ghe restâva pöi 'n fòrte sénso de rivalitæ tra-e vàrie confratèrnite, ch'o diventâva coscì 'na sfìdda a chi avesse òrganizòu a fèsta ciù rìcca, o croxefìsso ciù òrnòu ò o pòsto ciù inportànte inta procesción.
Tra e confratèrnite ciù popolâri gh'êa quélle dedicæ a-a Vèrgine Màia, che inplorâvan o sò agiùtto cóntra a pèsta e i erétichi, óltre che pe soportâ e peniténse corporâli che patîvan inte procescioìn. Quésto cùlto o l'aviâ 'na grànde difuxón da-o 1571, aprêuvo a-a decixón do pàppa Pîo V de atriboî a vitöia inta batàggia de Lépanto da pàrte da Lîga Sànta cóntra i Tùrchi pròpio gràçie a l’intervénto da Madònna.
Da-o XVII a-o XVIII sécolo
miniatura|Ritræto devoçionâle de l'[[Ètore Vernàssa.]] Cómme pe-i sécoli prìmma, into Seiçénto e into Seteçénto ascì s’aviâ 'n grànde svilùppo de Cazàsse, ségge pe nùmero de inscrîti che pi-â fondaçión de nêuve confratèrnite, co-îna divixón tra quélle ciù "aristocràtiche" (cómme a Conpagnîa do Mandillétto, fondâ da Ètore Vernàssa into 1497), ò sæ e ciù antîghe, e quélle nêuve che êan ciù popolâri e avèrte a-e adexoìn.
Za da-o XVI sécolo s’aviâ 'n fòrte inpégno da pàrte de l'aotoritæ vescovîle pe aomentâ o pròpio contròllo in scê confratèrnite, scibén che tra quélle za existénti saiàn pöche quélle a êse sotopòste a 'na revixón di statûti, co-o domandâ a sò aprovaçión da pàrte de aotoritæ ecleziàstiche. O contròllo vescovîle o saiâ defæti ezercitòu sorviatùtto in sciâ creaçión de nêuve confratèrnite, in mòddo da evitâ 'na sò ecescîva concentraçión into mæximo pòsto. O pàppa Cleménte VIII, de lóngo inta sò bólla Quaecumque di 7 de Dexénbre do 1604, o l’introduiâ 'n fòrte contròllo de aotoritæ religiôze, a-e quæ tùtte e confratèrnite doviàn êse sotopòste, vietàndo a nàscita de nêuve congregaçioìn sénsa o permìsso vescovîle e sénsa a sò sotomisción a-a disciplìnn-a. Pe de ciù l'êa necesâio l'aotorizaçión do véscovo pe poéi fâ pàrte de 'n arçiconfratèrnita.
Âtra caraterìstica de sti sécoli chi a l'é quélla do rinforsaménto de confratèrnite e da sò fonçión sociâle, ativitæ poscìbili gràçie a-e vàrie donaçioìn de bêni e terén, domandàndo de limöxine e òrganizando de Mésse (a pagaménto) pe-i mòrti. Ma acapitâva che, in càngio de segoî i critêi de ònestæ e de umiltæ, l'inpégno contìnoo de òrganizâ procescioìn e fèste o portâva a 'na scitoaçión ch'a degenerâva de spésso in dizórdini, rìsce, inbriægatûe e àtti de dizonestæ. Defæti e Cazàsse diventiàn sorviatùtto 'n pòsto de aristocraçîe sociâli, e de lóngo de ciù contropàrte e òstàcolo a l'ativitæ de goìdda di pàrechi e di véscovi, pròpio into perîodo quànde co-a controrifórma se çercâva de fâ tornâ o céntro do potêre ecleziàstico inte gêxe. Pe cóntra i miscionâi, che creâvan de âtre confratèrnite cómme òpere de evangelizaçión, saiàn pròpio lô a dâ tùtti i bêni necesâi pi-â creaçión de quéste.
I coscì dîti prinçìppi riformatoî e-e fòrse de l'inovaçión saiàn tra i prìmmi aversâi de ste confratèrnite chi, intervegnìndo inte sò ativitæ de beneficénsa a favô de aotoritæ centrâli do Stâto. A fòrsa polìtica de Cazàsse a Zêna a l'é bén ciæa da-o sò ròllo inta coscì dîta rivòlta de Sciàlla Màia cóntra o govèrno anti-clericâle e filofrançéize, in diféiza da Pâtria e de Cöse Sâcre de quésta. Defæti saiàn pròpio e clàsse ciù bàsse e violénte da popolaçión, ò sæ i camàlli che fâvan pàrte de vàrie Cazàsse do pòrto, a partî da Portöia e a atacâ i giacobìn, avéndo iniçialménte raxón di òcupànti, ma purtròppo sénsa riêscî a fâ càzze o govèrno de l'época, eséndo a-a fìn sconfìtti.
Dòppo a rivòlta de Sciàlla Màia, o nêuvo regìmme o no védiâ de bón éuggio e Cazàsse, conscideræ 'n scìnbolo de l'Ancien Régime, óltre che òstîle a-o govèrno di òcupànti. Defæti, co-e consegoénse da Rivoluçión françéize e a nàscita da Repùblica Lìgure, comensiâ a limitaçión da libertæ d'òperaçión di ötöi, che de spésso saiàn òbligæ a cêde i sò bêni. Defæti, into 1788, o Diretöio legislatîvo da Repùblica Lìgure o decìdiâ a requixiçión de tùtti i preçiôxi de propiêtæ de gêxe, convénti e ötöi, decixón ch'a saiâ repigiâ into 1811 da-o govèrno napoliònico, dispónendo a sopresción de confratèrnite, che saiàn dónca unîe a-e gêxe parochiâli. Pe de ciù, e lézze napoliòniche viêtiàn e confratèrnite dedicæ a-o Santìscimo Sacraménto, predispónendo a confìsca do sò patrimònio.
'Na testimoniànsa de l’época napoliònica
Testimoniànsa dirètta do XIX sécolo a l'é quélla do duganê Jacques Boucher, ch'o sogiorniâ tra-o 1805 e o 1808 a Zêna, scrivéndo vàrie létere a-a pròpia famìggia inte quæ o descrîviâ a çitæ, o sò folclôre, e sò tradiçioìn e a vìtta de tùtti i giórni. Tànti saiàn i riferiménti a-a religiozitæ di zenéixi, definîa a sò avîso particolâ, da quæ o saiâ sorviatùtto colpîo da-e procescioìn de Cazàsse:
Lê pöi o scrîve che i peniténti «portan de crôxe coscì lónghe e coscì pezànti che, pe êse mantegnûe drîte, dêvan êse tegnûe in equilìbrio, con l'agiùtto de 'na çénta speciâle ò de 'n supòrto scìmile a quéllo dêuviòu da-i pòrtabandêa. I ciù fòrti e alenæ tra quésti "cristezànti" riêscian adreitûa a conpî straordenâie acrobaçîe, con córse, fermâte inprovîzi, gîavòtte inprovîze e scìnn-a di pàssi de bàllo: ògni tànto, prezénpio, sostégnan a crôxe, arenbàndola in sciâ pànsa, co-îna màn sôla, de lóngo tegnìndola in equilìbrio, cómme faiéiva 'n equilibrìsta ch'o tegnìsse in sciâ pónta do nâzo a ciùmma de 'n pavón».
O XIX sécolo
miniatura|A procesción da Cazàssa de [[Lüxignan a l'inìçio do nêuveçénto.]] A legislaçión italiànn-a a saiâ contrâia scìnn-a da-a sò creaçión a-e confratèrnite vìste cómme instituçión, defæti inte sto perîodo chi no saiàn conscideræ cómme poscìbili énti religiôxi, esclùdendo quélle sénsa 'n patrimònio imobiliâre ascì. A lézze n. 753 di 3 d’Agósto do 1862 a distingoéiva e confratèrnite che àivan 'n cómme òbietîvo quéllo de fâ beneficénsa da quélle da-a sôla fonçión religiôza, co-e prìmme che êan sotopòste a 'n dirètto contròllo de l'aotoritæ statâle. A sucescîva lézze n. 3848 di 15 d’Agósto do 1867 a soprìméiva i énti ecleziàstichi, ma resparmiàndo e confratèrnite conscideræ cómme òpere pîe, e dónca a-e asociaçioìn làiche. A lézze n. 6972 di 17 de Lùggio do 1890, dîta lézze Crispi, a dispónéiva a confìsca a tùtte e confratèrnite, con sôla fonçión religiôza, de tùtti i bêni che produxéivan richéssa, lasciàndoghe sôlo i ötöi e-e gêxe, sopriméndo i ofìçi de beneficénsa e a congregaçión de caitæ. A circolâre n. 43 do 1899 de l'ofìçio da Rêgia Prefetûa de Zêna a l’inpónéiva a-e Cazàsse l'òbligo de redìgge di bilànci consuntîvi e preventîvi. Co-o perîodo fascìsta, òrmâi into XX sécolo, comensiâ a cangiâ a disciplìnn-a giurìdica de confratèrnite, a-e quæ saiâ riconosciûa, da-o decrétto n. 1276 di 28 de Zùgno do 1934, a personalitæ giurìdica.
Inta segónda meitæ do XIX sécolo progrescivaménte spariâ a pràtica da flagelaçión, co-e ùrtime pràtiche a quésta lighæ che finiàn inta prìmma meitæ do Nêuveçénto. Ma ancón a-a giornâ d’ancheu rèstan de tràcce de l'antîga pràtica inte l'òcaxón de dötræ manifestaçioìn, cómme pi-â procesción do Zéuggia Sànto de Tascereu.
A-i giórni nòstri
miniatura|O monuménto a-o Cristezànte, a-[[o Tô.]] Coscì cómme e âtre òrganizaçioìn religiôze, e confratèrnite lìguri viviàn in perîodo de fòrte dificoltæ into dòppo goæra, quànde tànte doviàn cesâ a sò ativitæ. A ògni mòddo o fervô e l’aregòrdo de antîghe tradiçioìn o l’é restòu in tésta a tànti, i quæ riarviàn vàrie confratèrnite con l'agiùtto de pöchi credénti, e riêscian a dâ nêuva vìtta a quéste òrganizaçioìn, co-o ragrupâ tórna i fedêli e con l’arvî tórna i ötöi. De spésso e confratèrnite treuviàn l'agiùtto di confræ apartenénti a âtre Cazàsse, pe riêscî a mantegnî vîve e tradiçioìn. A-a giornâ d’ancheu gh'è ancón tànte confratèrnite atîve e a tradiçión de portâ i Crìsti a no l'é scentâ, scibén che mancàn de suficénti nêuve lêve. Pe riêscî a mantegnî vîve e tradiçioìn de tùtti ötöi, i portoéi da Crìsti de spésso fàn "squàddra", e se métan insémme in òcaxón de-e procescioìn pe fâ parteçipâ i croxefìssi de tùtte e confratèrnite che âtriménti saiéivan restæ saræ pe mancànsa de ménbri.
Into 1939 l’é stæto òrganizòu 'na grànde móstra de Cazàsse inta Gêxa de Sant'Agostìn, ch'a l’à permìsso de fâ védde tànte antîghe röbe e de fâ nàsce de l'interèsse in sce sto moviménto chi, co-o prinçipiâ a realizâ a prìmma bibliografîa dedicâ a lô. Pe l'òcaxón l’é stæto òrganizòu 'n prìmmo incóntro tra i prioî de dötræ confratèrnite co-o fìn de creâ 'n sôviaorganìsmo a livéllo diocezàn pe cordinâ l'ativitæ de sò congregaçioìn. Ma s’é arivæ a 'n acòrdo sôlo into 1946, quànde a-i 10 de Màrso inte l'ötöio de Ànime, in stràdda de Sàn Vinçénso, se són rionîe 'na trenténn-a de raprezentànti de confratèrnite da diòcexi de Zêna "a-i quæ l’é stæto domandòu o cónpito de rionî in federaçión tùtte e Confratèrnite". Inte sta rionión chi l’é stæto discùsso vàrri argoménti, cómme o restàoro di ötöi danezæ da-a goæra, a creaçión de 'n comitâto con caràtere giurìdico dæto da l'aotoritæ ecleziàstica, o dêuviâ a stànpa pe promêuve a sò ativitæ e comensâ ‘n camìn comùn pe arivâ a-a creaçión de ’n Statûto ùnico, dónde però conservâvan abàsta aotonomîa da mantegnî e pròpie tradiçioìn e prerogatîve. In particolâ, o mandâto o l’é stæto dæto a-o Rîco Bodoàn cómme prescidénte, a-o Giöxèppe Cazarêto cómme segretâio e, cómme consultoî, o Giàcomo Canevéllo, o Giöxèppe Carenîni e o Giàcomo Parödi; domàndando pe de ciù a-a Gêxa de dezignâ præ Loîgi Parödi cómme ascisténte de confratèrnite. Dòppo vàrie rionioìn lé stæto dónca creòu a Consùlta Diocezànn-a Confratèrnite Zêna, co-o nominâ di delegæ de zöna p’ascìste e confratèrnite, co-o cordinâ e ativitæ comuìn cómme a prezénsa a-a çeimònia de insediaménto do nêuvo Arçivéscovo o a-a procesción do Corpusdòmini.
Raduìn de confratèrnite
E confratèrnite se òrganizan pe fâ ògni ànno 'n pelegrinàggio de preghêa, ch’o peu coincìdde ascì co-o coscì dîto radùn naçionâle de confratèrnite, dæto che l'é poscìbile chò-u radùn de Cazàsse o coincìdde pe cóntra con quéllo òrganizóu da-a región ecleziàstica Ligùria. Pe de ciù, tùtte e diòcexi òrganizan o pròpio radùn ascì, de spésso fæto in pòsti despægi, inta sêde de vàrie confratèrnite da diòcexi, ma in âtri câxi òrganizóu tùtti i ànni into mæximo pòsto. A propòsta e l'òrganizaçión di raduìn o l'é 'n cónpito do Priorâto Lìgure de Confratèrnite, asociaçión ch'a se òcupâ de rionî e cordinâ i vàrri priorâti de sénplici diòcexi lìguri.
Da-a prìmma ediçión do 1957 se sòn avûi di raduìn de confratèrnite a:
L’òrganizaçión de confratèrnite
miniatura|Prêuve di portoéi co-o Crìsto "grànde" de [[Arbenga|Arbénga.]] E Cazàsse, coscì cómme e âtre confratèrnite da Gêxa catòlica, sòn de òrganizaçioìn geràrchiche sotopòste a-o dirètto contròllo do véscovo da diòcexi d’apartenénsa. Tùtte e confratèrnite àn in sacerdöte co-a fonçión de goìdda spiritoâle, óltre che de intermediâio tra a comunitæ parochiâle e a confratèrnita mæxima, andàndo aprêuvo a-i sò rîti e parteçipàndo a-e rionioìn. De sòlito a confratèrnita a l'à a sò sêde inte 'n ötöio da lê gestîa, ò sæ 'na gêxa dipendénte da-a paròchia dond’a l'é scitoâ e drénto a-a quæ sòn celebræ e fonçioìn religiôze. L'òrganizaçioìn intèrna da confratèrnita a l'é gestîa da 'n conséggio ch'o vén elètto in mòddo democràtico da tùtti i ménbri con dirìtto de vôto e ch'o l'é generalménte formòu da:
I confræ sòn tùtti pægi e gh'àn pægio dirìtto de paròlla inte asenblêe ma, inte procescioìn, l'órdine de poxiçionaménto o l'é bén bén predefinîo: davànti a tùtti dovià stâghe chi portâ e inségne, cómme bandêe e confaloìn, dòppo ghe saià i ciù zóveni e pöi tùtti i âtri confræ, in órdine d’etæ. Aprêuvo vegniàn i eleménti centrâli da procesción, ò sæ i Crìsti, precedûi da-i stramuéi e segoîi da-i portoéi e, in sciâ fìn, tùtti i ménbri do conséggio da Cazàssa scinn-a-o Priô, ch’o pòrta a Màssa Pastorâle co-ê inségne do titolâre de l'Ötöio e da Confratèrnita.
A pràtica e a vestiçión
E persónn-e che vêuan fâ pàrte de 'na confratèrnita dêvan segoî prìmma 'n perîodo de pràtica ch'o dûa pò-u ciù 'n ànno e into quæ, segoîo da-o Méistro di Prinçipiànti, l’aprendìsta o dêve parteçipâ a-e ativitæ da Cazàssa e a 'n camìn de catechîximo, perîodo a-o tèrmine do quæ o l'òtegne 'n nulla osta do Méistro. Dòppo 'na particolâ çeimònia inta quæ ghe vén consegnâ a Càppa benedétta da-o sacerdöte l'aprendìsta o l'intra inta confratèrnita. Dòppo a vestiçión o nêuvo confræ o l'aviâ 'na pàrte atîva inta confratèrnita, con l’avéi o dirìtto de vôto e de poéi êse votòu lê ascì, óltre che quéllo de portâ e inségne da confratèrnita, partecipàndo a-e fonçioìn religiôze da-o pròpio pòsto do scrànno do cöro.
Divîza
miniatura|350x350px|Procesción pi-â fèsta da [[Santoâio de Nòstra Scignôa de Pontelóngo|Madònna de Pontelóngo, a Arbénga. Notâ i confræ da-a càppa giànca e o tabarìn ròsso.]] L'abiliaménto de 'n confræ inte fonçioìn religiôze e inte procescioìn o l'é costitoîo da vàrri vestî caraterìstici: a càppa e o cordón sòn quélli fondamentâli méntre, in sciâ bâze de l'òcaxón, o porta o tabarìn e a bùffa ascì. Sò-u confræ o l'é ascì 'n cristezànte o métiâ o coscì dîto cròcco, co-a bùffa ch'a peu êse dêuviâ cómme 'n capéllo co-o quæ apogiâ a crôxe a-a tésta.
Càppa
O vestiâio di confræ o l'é conpòsto prinçipalménte da-a càppa, ò sæ 'na tùnica che da-e spàlle a l'arîva scìn sott’a-e zenógge. E ciù antîghe Confratèrnite, che discendéivan da-i moviménti di Disciplinànti, se pêuan distìngoe da-a prezénsa de 'n'avertûa da càppa in sciâ schénn-a, dêuviâ pi-â pràtica de l'aoto-flagelaçión, pràtica de peniténsa da quæ o s'è pèrso l'ûzo a-a fìn do XVIII sécolo. In gîo a-a vìtta gh’é ligòu 'n cordón, ò cìngolo, pe serâ a càppa. Pe de ciù, a càppa a permétte de distìngoe e confratèrnite in bâze a-o cô, despægio a segónda de l'òrìgine:
Cesare Gentî
miniatura|Ritræto do Cesare Gentî Cesare (ò Çesare) Gentî (Zena, 1614 - 1681) o l'è stæto o 119° duxe da Repubbrica de Zena e re de Corsega, da-o 10 mazzo 1667 a-o 10 mazzo 1669, o setantequatreximo co-a càrega biennâ.
Cazàsse
Bùffa
A bùffa a l'é o caraterìstico capùsso triangolâre e apisûo con doî pertûxi pe-i éuggi che into pasòu o vegnîva calòu in sciâ tésta pe-e procescioìn de peniténsa e che, a-a giornâ d’ancheu, o l'é de ræo portòu, ma ciufîto arecugéito in scê spàlle. A sò fonçión a l'êa quélla de garantî l'anonimâto a chi o fâva di àtti de divoçión ma ancheu o l'é dêuviòu sôlo inte procescioìn da Setemànn-a Sànta da-e Confratèrnite di Néigri de l'Òraçión e da Mòrte e da-i Ötöi di Disciplinànti ascì.
Cròcco
O portòu o porta 'na speciâle inbragatûa de chêuio dîta cròcco, fæta a màn da vêgi do mestê òrmâi quæxi sparîi e ch'a l'é formâ da træ strìsce de chêuio che se vàn a-atacâ a de bertèlle che têgnan o corezìn. In sce ste "bertèlle" chi gh’é atacòu'n gòtto fæto in færo ò in âsâ e fodròu co-o chêuio dónde de sòlito gh’é mìsso 'n tòcco de gómma p’evitâ chò-u pèrno inferiô do Croxefìsso, ch’o ghe va drénto, o scùgge vîa. Pe garantî l'elasticitæ do chêuio into perîodo invernâle ascì, quànde a ògni mòddo e procescioìn sòn de mêno, o cròcco o vêgne dónca ricovèrto con êuio d'amàndoa ò con do gràsso de föca ciù ò mêno 'na setemànn-a prìmma da procesción, de mòddo ch’o vén do tùtto sciorbîo. O péizo de 'n cròcco o l'é de 4-5 chìlli e de spésso i portoéi atacan a-o sò 'n inségna religiôza, 'na medagétta, in gexù ò 'na coscì dîta rèsta, ò sæ 'na colanìnn-a de nisêue ch'a ségge stæta benéita.
Cristezànti
miniatura|'N portòu a-a fèsta patronâle de [[Ronco|Rónco.]] miniatura|Filmìn de 'n stramûo efetoòu da-a cazàssa de Càppe Giànche de Lêua into córso da procesción da Madònna da Vixitaçión I cristezànti sòn i confræ che gh'àn o cónpito de portâ i croxefìssi de confratèrnite, comuneménte dîti Crìsti, inte procescioìn e, inti âtri moménti, de mostrâ a-i ciù zóveni tùtte e téniche di portoéi. In particolâ i cristezànti pêuan êse de dôe tipologîe, ò sæ o stramuòu (plurâle “stramuéi”, italianizòu de spésso in stramui) e o portòu. Pe tùtto o camìn da procesción i cristezànti pòrtan i Crìsti da confratèrnita in equilìbrio, co-o métise inte l'órdine procescionâle sùbito dòppo e inségne e in sce dôe fìlle. I stramuéi se métan pe cóntra sùbito derê a-i Crìsti ma, dæto l'inpégno e o cordinaménto necesâio a portâ di croxefìssi, l'é poscìbile che i cristezànti ségian mìssi in mòddo quæxi dizordinòu.
I Crìsti sòn de sòlito clasificæ a segónda do sò péizo, ch’o no l'é de lóngo segûo, e a-e dimenscioìn:
A-a giornâ d’ancheu o Crìsto ciù pezànte ancón in ativitæ o l'é o möo da Rûa de Camóggi (conosciûo cómme o Mignànego ascì), co-in péizo stimòu de ciù de 180 chìlli. Pe mantegnî e megioâ e sò capaçitæ de cristezànte, i confræ se rionìscian into córso de l'ànno inti ötöi pe provâ a-o mànco unn-a ò ciù vòtte a-a setemànn-a a portâ i Crìsti. A fòrsa do cristezànte a no bàsta da sôla, eséndo ascì necesâia 'na grànde capaçitæ d’equilìbrio, 'na bónn-a ténica e tànto spìrito de devoçión e sacrifìçio, forteménte infloensòu da-a fêde d’ògnidùn, óltre che da-a pasción ch'a l'à sponciòu un a inpegnâse p’êse 'n cristezànte. A cariêra de 'n portòu da Crìsti a coménsa de sòlito in etæ adolescensiâle, ciù ò mêno a 15 ànni ma de vòtte prìmma ascì, e a finisce sôlo quànde con l'etæ e o vegnî mêno de fòrse no se riêsce ciù a portâ o Crìsto. A ògni mòddo i confræ ciù vêgi contìnoan a segoî e procescioìn e a vìtta da confratèrnita, tànto che gh'è di cristezànti con ciù de 70 ànni.
O fæto de portâ inte procescioìn i Crìsti rivòlti inderê o l'à a sò òrìgine da 'n privilêgio concèsso da-o pàppa Pîo V, ch’o l’é pöi stæto fæto sànto into 1723. Dòppo a batàggia de Lépanto, avegnûa a-i 5 d’Ötôbre do 1571, o pàppa o l’à concèsso defæti a-i lìguri de poéi îsâ o croxefìsso con l'inmàgine rivòlta inderê dæto che, segóndo a tradiçión, e crôxe mìsse in sciâ prôa de galêe zenéixi êan gjæ vèrso i equipàggi e no in avànti pe fâ scì chò-u sâcro légno o no fîse vìsto da-i infedêli e pe inspirâ coràggio e infónde fòrsa a-e trùppe crestiànn-e. In realtæ gh'è ascì 'na raxón ciù pràtica pe quésto òrientaménto: defæti, con l'inmàgine rivòlta vèrso o portòu, l'é garantîa 'na mêgio stabilitæ dæto chò-u pèizo o l'é coscì rivòlto pi-â ciù pàrte vèrso de lê, agiùtto particolarménte inportànte pe-i Crìsti de dimenscioìn de mêzo e ciù gréndi.
Portòu
O portòu o l’é o confræ ch’o l’à o cónpito de portâ o Crìsto da confratèrnita inte procescioìn. O portòu o pìggia o Crìsto da-o stramuòu e o-o pòrta scìnn-a quànde o no se sénte stànco, alôa o ciàmma 'n stramuòu pe poéi pasâ o Crìsto a 'n âtro camàllo. O l’é o moménto ciù difìçile e into mæximo ténpo ciù emoscinànte quànde gh’é o pasàggio do Crìsto da ’n portòu a l’âtro e l’é interesànte védde quànta profescionalitæ gh’é inti cristezànti.
O portòu o gh’à vàrri mòddi de portâ o Crìsto: co-o scistêma normâle o vén arenbòu in sce 'na spàlla, unn-a ò l'âtra a segónda da preferénsa do portòu e, a segónda de comm’o l'é portòu, se dîxe de tàggio, de mêzacòsta ò de ciàtto. I camàlli ciù brâvi pòrtan o Crìsto sénsa dêuviâ e màn, pe garantî 'n mêgio bilanciaménto. A procedûa pò-u càngio do portòu a l'é de lóngo a mæxima: prìmma de tùtto o portòu o ciàmma o càngio, ch'o saiâ pöi fæto da-o stramuòu ch’o pàssa o Crìsto a-o portòu de tùrno, dêuviando generalménte l'espresción "vêgni", de vótte contræta in "vé" ò dêuviando a-o sò pòsto a ciù antîga fórma "vêgna".