Marìnn-a_Zenéize
Declìn
miniatura|300x300px|A coscì dîta "[[Màppa zenéize" òpera do 1457 de 'n artìsta sconosciûo.]]A pezànte goæra cóntra Venéçia e l'inpàtto devastànte da pèsta néigra àn bén bén danezòu a poténsa navâle zenéize. Pe de ciù, a nàscita de ciù gréndi stâti naçionâli a l'à comensòu a conprométte a conpetitivitæ a livéllo militâre de repùbliche marén, ciù picìnn-e. Zêna, con l'arénbo françéize, a l'à inandiòu 'na croxâ in Tunixîa inte l'ànno 1390, con l'òbiêtivo de difénde e sò colònie comerciâli da-i atàcchi di piràtti mosulmàn. In particolâ, inte 'sta canpàgna chi, i zenéixi àn parteçipòu co-a sò flòtta méntre a fanterîa, inpiegâ into blòcco da fortéssa de Mahdia, a l'êa pi-â ciù pàrte formâ de françéixi. A consegoénsa ciù inportànte de sta croxâ chi, finîa sénsa particolâri cangiàmenti teritoriâli, a l'é stæta l'instituçión de 'na fórte infloénsa da Frànsa in sce Zêna, ch'a l'é stæta costréita into 1396 a diciarâse sò féodo. A marìnn-a zenéize ascì a l'é dónca pasâ sott'a-o contròllo françéize, e a l’é stæta inpiegâ sénsa sucèsso cóntra Venéçia inta batàggia de Modón a-i 7 d'òtôbre do 1403, dòppo ch'a l'êa stæta dêuviâ pe açioìn de piraterîa cóntra e colònie veneçiànn-e.miniatura|300x300px|Màppa do móndo conosciûo fæta da-o cartògrafo zenéize [[Batìsta Agnéize into 1544.]]A Repùblica a l'é diventâ tórna indipendénte da-a Frànsa inte l'ànno 1409 ma a sò inmàgine a l'êa òrmâi ridimenscionâ, co-a çitæ ch'a s'êa trasformâ inte 'n'anbîa conquìsta polìtica ségge pi-â Frànsa che pe l'Aragónn-a. Inte l'ànno 1435 a flòtta zenéize a l'é stæta mandâ, derê domànda de Milàn, inta çitæ de Gaêta, a l'época asediâ da-i aragonéixi. Inte quélli ànni l'êa defæti in córso 'na goæra tra o Dùcca de Milàn e o Rè d'Aragónn-a pò-u contròllo do Régno de Sicìlia, co-i zenéixi a-o servìçio do Dùcca che, arivæ a Gaêta, àn fîto batûo a ciù grànde flòtta aragonéize inta batàggia de Pónsa. Inte sta batàggia chi o bàrco amiràlio aragonéize o l'é stæto caturòu, co-o Rè Arfonso V mæximo ch'o l'é stæto inprexonòu. A despæto de sti fæti chi, l'Aragónn-a a l'à in sciâ fìn vìnto a goæra, co-a Sicìlia ch'a l'é coscì pasâ sott'a-o sò contròllo. Quésto o l'à caozòu di gròsci dànni a-i comèrci zenéixi in quànte l'êa diventòu bén bén ciù conplicòu o pasàggio do stréito de Mescìnn-a, fæto ch'o l'à caxonòu vàrie interuçioìn inte rótte comerciâli da Repùblica. Into sécolo XV, co-a creaçión de l'Inpêro òtomàn, l'é nasciûo 'na nêuva minàccia pe-i mercànti zenéixi into Levànte, co-a progrescîva chéita inte màn di Tùrchi de naçioìn amîghe de Zêna. A pèrdia contìnoa de teritöio da pàrte di bizantìn e, intànto, a distruçión de stâti crestién ciù picìn cómme Trebizónda, Cîpro e Amàsra, a l'à conpromìsso i interèsci zenéixi into Mâ Néigro. Intànto i tùrchi àivan comensòu a costroî 'na grànde flòtta e són diventæ fîto a poténsa navâle dominànte into Mediterànio de levànte. Into 1453, dòppo a chéita de Costantinòpoli, l'inpêro òtomàn o l'à seròu ascì i Dardanélli e l'Elespónto a-i bàrchi crestién. Sta decixón chi a l'à caxonòu di pezantìscimi dànni a-a Repùblica de Zêna, do tùtto separâ da-e sò colònie into Mâ Néigro, che pe sécoli àivan garantîo i colegaménti co-i mercoéi da Rùscia e de l'Àzia centrâle. Sénsa poscibilitæ de tornâ in pâtria e co-e pròpie lìnie de comunicaçión interótte, a flòtta zenéize do Mâ Néigro a s'é stragiâ, co-a pèrdia de magazìn, fortésse e bàrchi che òrmâi no se poéivan ciù difénde. E vêge colònie zenéixi són stæte dónca conquistæ da vàrie poténse regionâli, con Càffa che, prezénpio, a l'é stæta òcupâ da-i Tùrchi into 1475.