cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carlo Innoçenço Frugon
Into corso de 'n viægio da Piaxença à Bològna, à Modena o fu aferao da-e voiœue: o scampò, ma aterio da l'idea da morte o fe' invô a-a Madonna de San Lucco de cangiâ vitta, voto che però ben fito e demoe, o lusso, e belle damme, i tiatri, i salotti, i academmie e i villezzi ghe feççan ascordâ, pù acentoando i sensci de corpa e e malinconie de quæ son feliçe testimonnie e cançoin Pi-a festa de S. Antogno, A navegaçion d'Amô e Ritorno da-a navegaçion d'Amô. O s'invaghì in quello tempo da contessa Zenevra Abregâ Fontaña, belliscima e cortezatiscima, ch'a-o respinse provocando in lê 'na crixi d'ipocondria. A dixilluxon a l'indusse a compoñe e a difonde un libello difamatoio in versci insce-e prinçipæ damme bologneixi e insci-i so amanti, servindose de 'n lenguaggio soventi cruo. Se-e proteçioin de quæ o gódîva e-o sarvon pe-o momento da de sançioin grave, 'na nœuva impreiza de tâ gennere a ghe fu fatale. Chi o foise "l'ampliscimo personaggio" attacao sta votta chì da-o Frugon a l'è scoverta recente: se tratava do G. Crispo, arçivesco de Ravenna, ch'o l'aiva pubricao 'na sgrœuzza e ingennoa œuvia d'edificaçion, insci-a quæ o Frugon o difuze un'Amoniçion de persoña devota… che, aplaodia con divertimento da-o bello mondo, a sciuscitò e ire de gerarchie eclexasteghe e di superioî somaschi. O solo a descende in campo in difeiza do Frugon o fu o lettiatiscimo cardenâ Bentevœuggio d'Aragon, o quæ o ghe de' axilo inta so villa de Montericco, e o-o munì da pœu de comendatiççie pi-a corte de Parma, in particolâ, pe-o prinçipe ereditaio Antogno Farneize (Arch. de Stato de Parma,.
A Piaxença o fu pigiao da di attacchi de deprescion grave e o finì co' l'amaotîse. 'Na votta goajo o no rescistette a-a tentaçion de corî à Parma pe-o carlevâ, dond'o passò di meixi feliçi, intercalæ da 'na gita à Zena fra março e zugno. Intanto l'ea raprezentao con sucesso O trionfo da Camilla co-e muxiche do L. Vinci, mentre lê, rentrao a Piaxença a-a fin d'agosto, o començava a aprexâ i circoli aristocrattichi piaxentin, liatri ascì boin à offrighe conversaçioin, gite e boin prançi, che-o Frugon o l'alegrava co-i so versci. O 1° frevâ 1726 o l'ea torna à Parma pe mette in scena un so melodramma, I fræ ritrovæ, muxicao da-o G.M. Capello e interpretao da-o "divin" Farinelli. De mazzo o riçevette 'na vixita do Metastaxio, che lê o l'acompagnò pe-i prinçipæ salotti, con gran vantaggio pe-o proppio prestiggio.
Constreito da-i superioî a rentrâ anco' ina votta a Piaxença o Frugon, zœumoæ insoferente, o fuzzì e a-a fin de settembre 1726 o se ristabilì à Parma, onde sperava de poei diventâ o cantô di fasti farnexen; ghe toccò ancon, invece, dedicâse à l'assæ meno congeniâ melodramma. O sperava ascì, o Frugon, de poei regolarizzâ a so poxiçion ótegníndo a dessoluçion da-i voti. A prattica a se rebelò pe di anni, pe scin che-o Cremente XII, do 1733, o-o liberó da di vincoli "con çerte condiçioin"; solo into 1743 o Frugon o l'ótègne, da-o Beneito XIV, d'êse constituio præve secolâ, soluto pe sempre da ogni voto claostrâ.
A l'assonçion a-o trono de l'Antogno Farneize o fu incaregao de l'oraçion funnebre pe-o ducca defonto, ch'o prononçiò into frevâ 1727 insci-a ciaçça di Capuçin. In ócaxon do maiezzo do nœuvo ducca co' l'Enrichetta d'Este o Frugon o pubricò o Trionfo di pubbrichi voti (Parma 1728) e o curò arcuñe raprezentaçioin tiatræ - tra-e quæ a Tebaide do Staççio inta traduçion do card. Bentevœuggio - e, o 17 arv. 1730, o so Scipion in Cartaggine…; quindi, pi avei compilao 'na notiççia biograffica do ducca, o l'ótègne l'ambio tittolo de storioggrafo ófiçiâ da corte.
A morte sença figgi do Togno Farneize, o 20 zen. 1731, s'a poze fin à 'n periodo feliçe pe-o Frugon, a generò uña fra-e ciu incredibbile farse da stoia: de fæto l'urtimo Farneize - foscia in boña fe' e ingannao da-a moggê - o nominò erede "o ventre pregnante de trei meixi" de questa, a quæ, se pù non incinta, a scimulò a pregnança scin a quande a no fu inevitabilmente smascarâ. Tutta l'Œüropa a se mobilitò: o ducato o fu militarmente ocupao in nomme de don Carlos de Borbon, figgio da Zabetta Farneize. A-o Frugon de seguo o ghe dove' mancâ l'intuito, percose o se schierò co-a duchessa viddoa Enrichetta, dedicando ben 26 compoxiçioin a-o "ventre pregnante". Nonostante de lettie de giustificaçion largamente inviæ e de suppriche a-a duchessa viddoa Dorotea Sofia, moæ da Zabetta, ch'a l'aiva assonto a rezença, o fu constreito à restâ lontan da Parma, dond'o rentrò solo ch'a-a fin do 1732, quandi-a spediçion spagnolla à Oran a ghe permisse de dedicâ a-o Feipo V a cançon Oran espugnâ…, ch'a ghe varse o perdon e 'n nœuvo stipendio.
Da quello momento o se dedicò annima e corpo a-o serviççio de caza Borboña. Coscì, into 1734, o dette a-e stampe à Parma o volumme Rimme de l'abao Frugon pubricæ sotta i aospiççi da s.r.c.m. Elizabetta Farneize…, uña de pochiscime recugeite chi-a gena do Frugon à pubricâ in vitta a n'agge lasciao.
Scciupao a guæra de sucescion polacca, a vittoia de Bitonto conseguia da don Carlos a fu l'ócaxon de 'na Cançon do Frugon, consciderâ uña fra-e so megio cose: solenne, compatta, feliçe inte l'inspiaçion. Ma fito e truppe piemonteixi e imperiæ invazan e devaston o Parmense, meniççando o picin mondo cortexan do Frugon.
Carlos Luis Fallas
miniatura|Carlos Luis Fallas Carlos Luis Fallas (Alajuela, 21 de zenâ do 1909 - San José, 7 de màzzo do 1966) o l'é stæto un famôzo scritô costaricàn.
Carlo Innoçenço Frugon
O partì pe Zena o 16 nov. 1734, e làe o l'aspêtò trepidante l'exito da goæra; a paxe de Vienna do 1738 ch'a vidde Parma cedua a l'Aostria a fu pe lê un duo corpo. Zœumoæ sença alogio, sença stipendio e sença proteçioin, o tornò comonque into ducato, dond'o trovò ospitalitæ presso i conti Terçi de Sissa (segge in çittæ che inta villa de Rocca de Vigatto), pe-i quæ o pubricò quarche "recugeite de gratituddine": pe don Françesco (Parma 1738), pe-e noççe de so figgia Coroña co-o marcheize B. Rangon (ibid. 1741), e pe quelle de l'atra figgia Constança co-o conte A. Marazzen Visconti (Milan 1744).
Sto periodo ascì o se concruze co' in epizoddio destinao à fâ sciaato: de fæto o Frugon, ch'o no l'aiva mai avuo arcuña stimma pe-i meghi, o misse insemme de sattire inte 'n manoscrito intitolao Poexie piccante de l'anno 1740, inte quæ o l'atacava duo "ra vaña arte febea". E polemmiche che ne seguin costrensan o Frugon, a-a fin do 1742, a partî pe Veneççia.
Còlla de Cravaüna
A Còlla de Cravaüna, (o de Cṛavaina in tu dialettu urmeascu, Còl d Cravaun-a in piemuntése, Colle di Caprauna in italiàn) u l'è in pàssu de Àrpi Ligü(r)i, c'u culéga e lucalitài de Cravaüna e de Armu, fra e pruvinse de Impé(r)ia e de Cuni, ciü Urmea, passàndu de u Pàssu de Preàllu o d' Proa, da l'urmeàscu (1260 m s.l.m.). U pàssu u segna dunca u cunfìn fra l'ambiente ligü(r)e (valli Aròscia e Pennavaire) e quéllu du bacìn padàn (Tànau).
Carlo Innoçenço Frugon
In quella çittæ i aspetti piaxeivi da vitta (galantaja, mondanitæ, carlevâ, zœugo, ch'o no fu a meno grave de so pascioin) fun coronæ da l'incontro co-i doi prinçipæ e ciu dieivi astri feminin da so vitta, Aurisbe Tarsense (a veneçiaña Cornellia Barbara Gritta), e Nidalma Mellenia (a duchessa M. Zenevra Toruçça Milliña, romaña). Da primma, poetessa in veneçian, o se innamoò follemente fra gioxie, despeti e tanta lettiatua (in concorença co-o C. Goldon, P. Ciæo, F. Algarotto, S. Bettinello e P. Metastaxo); lê o-a reize çellebre e quella, nonostante e "pù amabile mariççie e perfidie", a gh'arestò ligâ longo tempo. Co-a segonda fu tutt'atro: lê a l'amava a poexia, studioza e serria, a raprezentò 'na vea, doçe e confidente amixiççia ch'a continoiâ inti anni, pe corispondença, doppo o ritorno do Frugon a Romma. A Veneççia, però, inte l'aotunno do 1744 o conobbe ascì a mizeia e 'na grave maotia.
O 28 ott. 1745, non apeña saciuo che Parma a l'ea tornâ sotta o controllo di Borboin, o partì sença exitâ pe l'amâ çittæ, donde però za o 20 arv. 1746 intrò torna i Aostriachi. A scitoaçion a no cangjâ ciu scin a-a paxe de Aquisgraña do 1748 ch'a sancjâ o ritorno di Borboin inte 'n ducato stremao da-e tasce aostriache, into quæ sciña i ricchi amixi do Frugon versavan in gramme condiçioin.
1006
thumb|250px|center|Mausolèo de Gonbad-e Qavus, 1006 (Provinsa de Golestan - [[Iran) (UNESCO)]]
Còlla de Cravaüna
Descrisiùn
U pàssu u se tröva inte Àrpi Marittime, inta divixiùn de Àrpi Ligü(r)i, pocu distante da a zòna prealpìna. A metài fra u Munte da Guàrdia e a Ròcca de Penne, u mette in cumunicasiùn e valàe du Pennavaire e de l'Aròscia, da chi u se zunze poi inta valà du Tànau, anche se u spartiàiva fra a zòna idrugrafica Ligü(r)e e quella Piemuntese u l'è indirettu, segnàu in mòddu ciü néttu dau zà dìcciu Pàssu du Preàllu. Inta zona se trövan ascì e sìmme de Pre-àrpi Ligü(r)i, cumme u Munte da Guàrdia (1.658 m), a nord est du pàssu.
Ambiente
L'ambiènte natü(r)ale u l'è caraterisàu da boschi de fò, pìn, nissö(r)e e lérxi, l'è dunca rài(r)u truvà da màccia mediterànea, vista l'artitüdine elevà. A vegetasiùn a l'è dunca scimile a quella riscuntrabile in te tütta sta zòna arpìna, se ponan dunca  vegghe nu sulu di èrbui, ma ascì diferenti tipi de sciùe inti prài e inti senté, cumme di custi de sempitérnu o de lavànda servàiga. Nu mancan poi i animàli ascì, dai sèrvi ai craviöi fin ae lévri.
Frequentasiùn spurtìva
A zona a l'è frequentà da tanti apasciunài de escursciùi e arpinìsmu, se pò difatti, da chi, zunze inte muntagne vixìne, versu l'Armetta (1744m) e u Galé (1708m), fin poi aa Còlla de San Bertumé de Urmea (1446 m), culegàu cun u Passu du Preàllu (1620m). Chi u se po dunca zunze fin aa vetta de sti munti chi, grassie au percursu de l'Àta vìa di Munti Ligü(r)i, de lungu u l'è vixitabile u Garb'du Dighé, in arma, c'u vö di gròtta intu dialettu lucale, lungu u senté c'u porta aa còlla Bassa (1.851 m), versu Valdinférnu (Garesce).
Carlo Innoçenço Frugon
Don Feipo de Borbon o preize possesso do ducato l'8 março 1749, e a stella do Frugon a repigiò a brillâ: o 2 ag. 1750 o prezentò 'na supprica pe êse riamisso a servî, e o n'ótègne 100 çechin; a-a nascita do primogennito ducâ o pubricò un splendido in-folio illustrao - Festa pastoâ into nascimento… (Parma 1751) - ch'o ghe varse o 29 zen. 1751 a nommina a institutô de belle lettie italiañe do figiœu da nascion infante Ferdinando, carrega ch'o conserviâ scin a-o 1758. Fratanto a gran figua do G. du Tillot a l'anava raforçando insci-ô ducato quell'influença benefica ch'a ne faiâ pe quarche tempo "l'Atene d'Itallia", picin ma rafinao centro de cortua, e i raporti do Frugon co-o ministro fun scin da-o prinçippio eccelenti.
Còlla de Cravaüna
Frequentasiùn spurtìva
Frequentàu u l'è ascì l'anellu de Cravaüna, che u pàrte da a burgà de Ruö(r)a e u zunze versu a Ròcca Tramuntina, passandu poi pé i senté u se pò zunze versu Cantaràina o turna inderé, versu u paìse. Chi u se pò ascì passà au rifugiu Ciàn de l'Àrma (1350m).
Carlo Innoçenço Frugon
Into março 1752 o Frugon o compì un viægio à Zena, inta spiança d'arecœugge l'ereditæ do fræ Antogno, ma o testamento paterno o l'aiva escruzo espressamente a favô de figge: ne nascette un processo che lê o goâgnò in parte, ótegnìndo l'assado di so conspiccoi debbiti e 'na rendia piciña.
Quello o fu o periodo ciu feliçe da vitta do Frugon, libbero da-e restreiteççe econommiche ciu aspresciante, favoio da-o du Tillot che, foscia ascì pe carcolo polittico, o dava a-i arte un apoggio strazordenaio, segge pù co-i limmiti de l'orba imitaçion di modelli franceixi e de l'assoluta preferença pe-o tiatro - penoza questa pe-o Frugon - o quæ o l'aiva sempre cortivao quello gennere obtorto collo mentre aoa o doveiva compiaxei un ministro persuazo d'avei trovao un novello Metastaxio ch'o l'aviæ attoao o so sœunno de renovâ o melodramma. O 25 frev. 1754 o l'ótègne a carrega de "revizô di spetaccoli e direttô di regi tiatri", con 6.000 lie de Parma de stipendio, dapœu portæ a 8.000, nonché o benefiççio da badia de S. Remiggio à Parodi.
O Goldon - quell'anno à Parma - o ghe dedicò O Cavagêo giocondo, in segno de riapaçificaçion doppo e gioxie veneçiañe pi-a Gritta: co-a quæ, d'atro canto, o Frugon o zonse a-a rottua - caoza a gioxia da donna - doppo un'infatoaçion pi-a dançaixe françeize Marie La Rivière, a-a quæ o dedicò un'Epistoa (Parma 1758) e un Sunetto d'adê. A sostitoiâ quæ muza inspiatrixe a Cattæña Gabrielli, "a Coghetta". Scin a-o 1760 o curò un nummio conscidieive de raprezentaçioin tiatræ, segge d'œuvie atrûi da lê relaboræ segge d'originæ so proppi, comme into carlevâ 1756-57 i quattro poemetti martellien e E feste de Tersicore (Parma 1756), che ebban un strepitozo sucesso e ressonança œüropea, no meno de Ipollito e Ariççia, ò de I Tindaridi e E Feste d'Imeneo (Parma 1760), squæxi tutte condiçionæ da-i schemi e da-e muxiche do J.-Ph. Rameau, sciben che co-a novitæ de l'introduçion di cói da lê vosciua.
Canosa di Puglia
Canosa di Puglia o l'é 'n comûn italiàn da Provinsa de Barletta-Andria-Trani, inta Puggia.
Carlo Innoçenço Frugon
Do 1757 o fu incaregao de redigge e constituçioin e i privilegi da R. Academmia de belle arte, da quæ o fu ben fito nominao segretaio perpetto, con larghiscimi poei che feççan de lê a ciu prestigioza figua ófiçiâ de lettie locale. In veitæ de quella carrega lê ciu che adempî i dovei o gódì i privilegi (o du Tillot o dovette ciu votte amigheivemente amonîlo pe questo), circondandose de 'na cortetta de zoeni rampanti (C.G. Rezonnico, L. de Canossa) e de belle damme (a contessa D. do Bon, a marcheiza M. Beivilægoa), a-i quæ tutti o dedicò un nummio sterminao de componimenti poettichi. Do 1763 o lasciò a direçion di spetaccoli a-o conte A. Sanvitâ, ch'o l'aiva visciuo in França pe di anni, visto chi-a riforma do tiatro vaghezâ da-o du Tillot e da-o ducca a s'ea reduta a l'imitaçion pedìssequa de forme e di sprendoî de Versagge, e pe-o tiatro o no scrisse ciu. Fu aloa ch'o riçevette da-o sovran l'orde d'arecœugge e pubricâ i so travaggi: sciben che 'nsce-e primme luxingao, o l'acapì ben fito ch'o saiæ stæto un impegno diffiçiliscimo e squæxi inrealizabbile za che - generoxiscimo de compoxiçioin e poco vanitozo - o no n'aiva quæxi mai conservao de coppie, tanto ch'o se trovò à doveile riçercâ à drita e à manciña pe meza Itallia.
A tâ scopo into 1761 o se recò à Veneççia, dond'aviæ dovuo realizâse l'ediçion, ma o l'incontrò (ò o l'inventò) mille dificortæ, ascì quande into dexembre l'impreiza a fu transfeja à Parma. De rimando in rimando o l'ariescì a fâ slittâ o tutto scin a-a so morte, foscia no solo pi-a dificortæ de reperî l'ingente nummero di so loei, che comunque o temeiva de no avei ciu a força de coreze e limâ, ma sorvetutto pe timô de sottopoñe o complesso da so œuvia a-i crittichi, specce doppo che-o G. Baretti o l'aiva coscì duamente attacao insci-â Frusta lettiaia (in partic. n. 21, 1° ag. 1764).
In quell'anno fu à Parma a Corilla Olimpica, protetta de l'Algarotto, che-o Frugon o se sentì obrigao a çelebrâ. Into zugno 1765 o s'aprestava à acompagnâ à Zena l'infanta Loiza ch'a l'anava spoza a-o prinçipe di Asturrie, quande poco doppo l'improvviza morte do ducca so protettô a-o bloccò, impindolo d'aprenscion pe-e so carreghe e i so benefiççi, dæto che-o so ben noto epicureismo o no l'ea de seguo fæto pe ingraçiâghe l'ipoccrita bigottaja do sucessô ducca Ferdinando. A Zena o gh'anò comunque l'anno doppo, pi afrontâ un enneximo processo e pe sostegnî i driti de l'amâ neva Anna Cangiaxa Roiœua co-in cuiozo lavô in versci, Supprica a-i prestantiscimi giuddiçi da Rota çivî. Vinto a caoza o vosse tornâ à Parma, nonostante a ricca ospitalitæ che e neve gh'ofrivan à Zena: ma o gh'aiva ormai 69 anni e o se sentiva stanco, con tutto che l'aspetto e a boña salute ghe concedessan una "esteriô mentia zoventura"; o l'abandonò do tutto e çerchie pi-a pubricaçion de so œuvie. Do 1767 o cheite gravemente marotto, ma o se repigiò e inta primaveja do 1768 o vosse fâ 'na gita à Mantoa. A so urtima compoxiçion a fu destinâ à çelebrâ a guaixon da 'na grave maotia do du Tillot.
O Frugon o moì in Parma o 20 dex. 1768, doppo avei lasciao pe testamento e so carte a-o Rezonnico.
Doppo a morte spontò con renovao vigô l'annoza costion da pubricaçion de so œuvie che - fra ambiçioin, gioxie, repicche - o vègne squæxi 'n afâ de Stato. A-a fin l'incarrego o fu da-o ducca afiao a-o Rezonnico (co-a colaboraçion do P. Manæa), o quæ o se misse a-o travaggio into 1773, insci-a base de 'n elenco, lasciao da-o Frugon, de persoñe presso e quæ l'ea foscia poscibile de reperî di manoscriti so; o problema ciu grosso ch'o s'aprezentò o fu se procede à 'n rigoozo çerneggio crittico, opù inciode tutto quanto foise poscibbile de reperî. Prevarse quest'urtimo criteio, e de seguo o no zovò a-a famma de l'aotô pe êse stæta a ciu gran parte de compoxiçioin estempoannia ò squæxi, poco limâ e no pensâ pi-a pubricaçion. D'atra parte l'è difiççile inmaginâ cos'atro o l'aviæ posciuo fâ o Rezonnico a-e preize con quell'incredibbile massa de coppie, coppie de coppie, inmitaçioin e apoccrifi. Comonque i Œuvie poetiche… do Frugon (escluzo i melodrammi) sciortin à Parma into 1779, in nœuve splendidi volummi tipograficamente curæ da-o Bodon (se ghe n'azonse dapœu un deximo), o primmo di quæ inricchio da 'na Memoia storrica e lettiaia da vitta e di œuvie do C.I. Frugon, œuvia do Rezonnego, ch'a l'aresta a prinçipâ vivagna biograffica e bibliograffica insci-o poeta. E crittiche fun numioze e severe: emblemattica quella de I. Affò, ch'o pubricò anonnima a Firençe a Lettia de messê Ludovigo Ariosto a-o pubricatô di œuvie do C.I. Frugon…, datâ da-i Elixi o 1° arv. 1780, a-a quæ o Rezonnico o replicò con dureçça (Apologia de l'ediçion frugoniaña, Firençe 1781).
Pe l'elenco completo di ediçioin do Frugon, se rimanda a C. Carcatæra, Stoia da poexia frigognaña (Zena 1920) e a-o volumme Lirrichi do Setteçento, pe cua de M. Fubin (Milan-Nappoli 1959, p. 226).
A casa storica
Detalli discugraffichi
Tittulu: A casa storica
Gennere: cançun commica
Outû: Marzari-Buzzu
Interprete: Gioxe Marzari, Trio Universal
Annu: 1968
Süportu: discu 45 gii
Etichetta: DKF Folklore
Nüm. catallugu: FK 12015
Latu: A
Nüm. matrixe:
Incipit
E giôxîe n'han quæxi ciü de mappe i spurtelli sun tütti scancasciæ quande neja insci-u teitu scrusce e ciappe e insci-u vöu se ceiga i lüxernæ quande ciöve se gh'alaga passa l'aia da-i barcuin 'nsci-u suiö ghe balla i ratti e in cantiña gh'è i scurpuin. ...
Vuxe cunrelæ
Discografia de Gioxeppe Marzari
Cunligamenti esterni
Oudiu dispunibbile insce Youtube
Staçión de Bordighêa
A staçión de Bordighêa, (in italian Stazione di Bordighera) a l'è inn-a staçión feroviària italiann-a c'a se treuva in sciâ Ferovîa Zêna-Vintimìggia, averta a partì dao 1872, a l'e ao serviçio do comùn de Bordighea inta Provinsa de Inpéria
Inpianti
• Segondo a clascìfica de RFI a staçión de  a l'è inn-a staçion de categorîa "bronzo".
Nobuyoshi Araki
O Nobuyoshi Araki (荒木 経惟, Araki Nobuyoshi, 25 de mazzo do 1940) o l'é un fotògrafo giapponeise e artista contemporanio conosciuo into mondo profescionâ co-o monònimo de Arākī (アラーキー). Conosciuo sorviatutto pe-a seu fotografia ch'a unisce erotiçismo e bòndage inte un contesto de fine art, o l'à pubricou ciù de 500 libbri.
Zoventua e educaçion
O Araki o l'é nasciuo à Tokyo a-i 25 de mazzo do 1940. O l'à studdiou film e fotografia à l'universcitæ de Chiba da-o 1959, e o l'à reçevuo a laurea into 1963. O l'à travaggiou pe l'agençia de pubriçitæ Dentsu, donde, into 1968, o l'à incontrou a seu futua moggê, a saggista Yōko Aoki.
Carriera inte l'arte
O Parr e o Badger an incluso quattro di libbri do Araki into primmo volumme da seu istöia di book fotografichi: Zerokkusu Shashincho 24 (Album de föto a-o Xerox), Senchimentaru na Tabi (Viægio sentimentâ), Tokyo Lucky Hole, and Shokuji (A ribòtta).
O Araki o l'à contribuio co-a fotografia a-e serie animæ de Sunrise Brain Powerd.
Into 1981, o Araki o l'à diretto High School Girl Fake Diary (女高生偽日記, Jokōsei nise nikki), "Un diäio fäso de unna zoene de scheue superioî" un film roman pòrno pe-o studio Nikkatsu. O film o l'é resultou unna deluxon pei fan do Araki e do genere pink film.
A muxicista islandeise a Björk a l'é unn'ammiatoa do lou do Araki, e a l'à servio comme uña de seu modelle. A-a seu domanda, o l'à fotografou e covertiñe e e pagine interne do seu album remix do 1997 Telegram. Ciù de reçente, o l'à fotografou a cantante pòp Lady Gaga.
Into 2005, un direttô american, o Travis Klose, o l'à registrou un documentäio in sciô Araki ciammou Arakimentari, ch'o tratta do seu stî de vitta e lou.
O Araki o l'é stæto diagnosticou co-o cancao a-a prostata into 2008; O l'é passou con successo a chirurgia pe arretiâ o tumore.
Erga Edizioni
L'ERGA Edizioni (ERGA Ediçioìn, dîta sôlo ERGA ascì, sìgla ch'a veu dî Edizioni Realizzazioni Grafiche Artigiane - Ediçioìn Realizaçioìn Gràfiche Artexànn-e) a l'é 'na câza editôa zenéize ch'a l'à a sò sêde inta Stràdda de Miâge de Ciàppe, into quartê de Castelétto.
Nobuyoshi Araki
Carriera inte l'arte
Into 2010, o gatto do Araki, o Chiro, o l'é mòrto de vegiäia.
Erga Edizioni
Stöia
L'ERGA a l'é stæta fondâ inte l'ànno 1964 da-o disegnatô e stanpòu Marcello Merli, co-o prìmmo tèsto a êse publicòu ch'o l'é stæto o Macrophotographie e Microphotographie do Vincenzo Perelli, a-o quæ, inte ciù de mêzo sécolo de stöia, són segoîi ciù de âtri doîmîa tìtoli. L'ERGA Ediçioìn a travàggia cómme stùdio de realizaçioìn gràfiche e publicitâie ascì.
Nobuyoshi Araki
Carriera inte l'arte
Into ötobre do 2013, o Araki o l'à perso a vista into seu euggio drito pe unn'ostruçion de l'artëia da retina. L'artista de 74 anni o l'à deuviou l'esperiensa comme unna inspiraçion pe exibiçion Love on the left eye, "Amô in sce l'euggio mancin" tegnuo a-i 21 de zugno do 2014 a-a Taka Ishii Gallery de Tokyo.
Erga Edizioni
Stöia
Tra e colànn-e publichæ da l'ERGA se pêu aregordâ a Bibliotêca de Etnomêxìnn-a, Stöia e filozofîa, I FondaMentâli, Scandàggi, Habanero e-e òpere d'àrte marçiâli do méistro giaponéize Koichi Tohei.
Nobuyoshi Araki
Carriera inte l'arte
Commissionou da-a label Italiaña de luscio a Bottega Veneta, o Araki o l'à fotografou a Saskia de Brauw e o Sung Jin Park à Tokyo pe-a campagna primmaveia/estæ do 2015.
Erga Edizioni
Stöia
Tra i outoî ch'àn publicòu tèsti con l'ERGA gh'é stæto l'Evandro Agazzi, l'Amedeo Benedetti, o Vico Faggi, o Paolo Aldo Rossi, o Cesare Viazzi e o Roberto G. Colombo. Pe de ciù, tra e sò publicaçioìn l'ERGA a s'é de lóngo dedicâ a quélle in sciâ stöia e a coltûa ligùstica (con tèsti do Vito Elio Petrucci, do Michelangelo Dolcino , do Nino Durante ), ativitæ ch'a dûa ancón a-a giornâ d'ancheu con scrîti in léngoa lìgure ascì, cómme quélli de l'Enrico Carlini.
Nobuyoshi Araki
Controversie
O Araki o l'é conosciuo pe-a seu mainea intima de approciâse a-e seu modelle. Quande i gh'an domandou into 2011, o s'à vantou d'avei guägnou a seu intrâ graçie a-o sesso.
Pe l'arvî do 2018, Kaori, unna modella ch'a l'à posou pe-o Araki da-o 2001 a-o 2016, a l'à scrito un pòst inte un blòg in sciâ seu relaçion co-o Araki into quæ lê a l'ò accaxonou l'atro d'aveila sfruttâ inte finanse e inte l'arte. A Kaori a l'à confermou che "lê a travaggiava sensa un contratto, a vegniva sottomissa into piggiâ parte inte fotografie sccette in fronte a di sconosciui, a no l'ea pagâ in regola e che e imagine de lê nua ean despesso deuviæ sensa o seu consenso." Into 2017, quande a l'ò domandou che o finisse de repubricâ o exibî de seu fotografie, o Araki o l'à scrito a-a Kaori, avvertendoa che lê a l'aiva nisciun drito. Lìe a l'à decciarou che l'esperiensa a gh'à fæto guägnâ do trauma psicològico e unna cattia salute. A Kaori a l'à decciarou che o that the movimento Me Too a l'à encoraggiâ à contâ questa stöia. Queste accuse an generou de domande à propòxito de dinamiche de poei intra un fotògrafo e o seu soggetto. Pe fâ conosce a situaçion da Kaori o gruppo de attiviste Angry Asian Girls Association a l'à protestou à l'avertua de unna exibiçion de fotografie do Araki a-a C/O Berlin pe-o Dexember do 2018.
Premmi
miniatura|Unna Ricoh GR1, fotocammia portatile à pellicoa, firmâ da-o Araki
Exibiçioin
miniatura|Exibiçion do Araki à Francofòrte
Margherita di Savoia
Margherita di Savoia o l'é 'n comûn italiàn da Provinsa de Barletta-Andria-Trani, inta Puggia.
Ab Urbe condita
Ab Urbe condita (da quànde a Çitæ a l'é è stæta fondâ) ò Anno Urbis conditæ (Anno da-a fondaçión da Çitæ) ò Anno Urbis (Anno da Çitæ) (sìgle: AUC, AVC, a.U.c., AU) indicâvan o calcolo di anni intra i Români: i anni contæ, a partî da-o 753 a.C. - a dæta quæ o Marco Terenzio Varrone àiva stabilîo pe-o calendâio do Giulio Cesare (Lunäio Giuliàn), comme anno da fondaçión de Romma. thumb|300 px|Tito Livio, Ab urbe condita, manoscrîto, ca. 1479
Gêxa de San Zorzu (Arbenga)
A gêxa de San Zorzu, (chiesa di San Giorgio in italian, ascì scrìta gêxa de San Ṡorṡu) a l'è 'n' antiga gêxa medievàle custruìa in stìle rumanicu, culucâ inta frasiun de Campugexa (cumün de Arbenga), in lucalitài San Zorzu, a l'internu du lucàle campusantu.
1008
thumb|250px|center|Catedrâle de Santa Maria Assunta, fondâ into 1008 ([[Torcello)]]
Gêxa de San Zorzu (Arbenga)
Stoia
Se pènsa che in primmu scitu religiusu u sécce zà stàu fundàu primma de l'annu Mille, tantu che intu mediuevu a gêxa l'éa de lungu indicâ cu-u numme de “San Giorgio de pratis”, a causa di prài ch'a sircundavan e che estendevan fin a-a maìna. A sta parocchia chi l'éan culegàe diferenti cumünitài da Ciàna arbenganese, ancöi pe-a ciü grossa parte scumpaìe (Câmpu(r)a, Craviö, Ròllu), assemme (lugicamènte) a quella de San Zorzu.
Ab Urbe condita
Ab Urbe condita
Ab Urbe condita libri CXLII o l'é o tìtolo de l'òpia do stòrico latìn Tito Livio, da-a fondaçión de Romma scinn'a l'anno 9 a.C., mòrte do Drûso.
Gêxa de San Zorzu (Arbenga)
Stoia
Propriu a lucalitài dund'a se tröva a gêxa a l'éa indentificâ cumme in antigu sentru de vitta religiusa, culucàu lungu 'na via de cumünicasiun fundamentale, a Via Julia Augusta.
Prubabilmènte u primmu nucleu de l'edifissiu religiusu u l'éa stàu fundàu da-i muneghi benedetìn, insediài in scia Gainâa. Cun l'abasìa bedenetìna presente in sce l'Ìsua a parocchia a l'ha mantegnüu ina furma de dipendènsa dirètta cumme priuràu, armenu fin a-u 1661, annu da fundasiùn da parocchia du sentru de Campugéxa, da-a quale San Zorzu a cumensa a dipènde.
Divegnüa cuscì ina cumènda da parocchia vixina, a strutüa a vegne maniman abandunâ, pe stu mutivu chi, nu se presentan grossi rifasimenti de etài baròcca. Trafurmâ in gêxa simite(r)iàle a vegne danegiâ in moddu gràve da-u teramottu de Diàn du 1887. St'eventu chi u porta a-a distrusiùn du campanin e da navâ de drìta, anche se intu cumplessu a l'è stâ restaurâ zà a partì dai inìssi du 1901 e poi, cun opere sücescìve fra u 1934 e u 1936, finansiàe da-u cumün de Arbenga.
Carateristiche
L'edifissiu che veghemmu ancöi u l'è de stile rumanicu, edificàu aturnu a-u seculu XII, ma intu cursu du tempu sun stàe fàe de mudifiche, che l'han purtàu a 'n rifasimentu gòticu, survatüttu düante u XIV seculu.
Esternu
A faciâ da gêxa a l'è stratificâ, difatti inta parte ciü bassa l'è de prìa, ch'a vegne da-e câve da zòna de Cixan e de Peàgna, mèntre quella de mezzu l'è fâ cun di maùi crüi (laterissi). Inta parte âta se pò vegghe poi 'na trîfura, ch'a a va rènde ciü legêa. Sta chi a l'è inseìa a rapresentâ a Santiscima Trinitài, ma ascì a duggia natüa de Cristu (vêu Dìu e vêu òmmu), cu-e due culònne ch'a surézzen. Fra l'âtru a l'éa stâ müâ intu cursu di seculi pé poi êsse turna descuvèrta düante u Növesèntu.
Da nutà che fàscia âta a l'è turna in prìa de Cixan e a l'e in realtài duvüa a 'n rifassimentu du seculu XIV. Sutta a sta chi se dröve 'n barcun picin, cun 'na furma a cruxe.
In sciu làttu de sud-est, l'éan ascì stai ricavai âtri trèi barcunetti (nüme(r)u ch'u va turna a reciamà a Trinitài) e i abscidi vegnen realizài de furma retangulàre, vegnen averte de munôfore de maùn crüu, tampunàe intu seculu XV pé ricavà ciü süperficie da rènde afrescàbile a l'internu. U campanìn, in prìe squadràe, u l'éa stàu ricustruìu in scia bàse de quellu rumanicu, inglubâ inta navâ de drìta.
Internu
A l'internu a strutüa a se presènta tréi navàe, in sce müaje se trövan poi e pitüe a frescu: u cîclu u cröve 'n periudu cumpresu fra u XIII e u XVI seculu e u testimònia e fâxi de svilüppu e de decadènsa de l'edifissiu e da zôna ch'a ghe gravitàva inturnu.
I afreschi
Üna de parti ciü rapresentative de l'insemme a se tröva inta zôna de l'abscide, dund'u resâta l'afrescu du Giüdissiu Üniversàle, particulàre pe a sò rapresentasiun, ispi(r)àu ae vicènde da Divìna Cumédia du Dante Alighiêri.
Vixivamènte u crêa in fòrte impattu ascì a cumpusisiun du Pa(r)adîsu, cu'in stîle raffinàu inta rapresentasiun de figüe, furtemènte in cuntrapusisiun cu-e imàgini ch'e sun legàe a l'Infèrnu.
Propiu questu cuntrastu u fà capì che u cîclu u dev'êsse interpretàu cun in fìn didàtticu, ütile inti tempi antighi pe 'luntanà i cristiài da-e tentasiui du mâ, int'in quàddru ciü generàle de cuncesiun de l'àrte cumme a Bibbia di pôvei.
Pa ascì che a dâta de realisasiun di dipinti a secce da rilevà aturnu a-u 1446, ànnu indicàu inte 'n'iscrisiun in latìn, ch'a n'ha furnìu ascì u numme du cumitènte di afreschi, in sèrtu Antôniu Carésia, priû da gêxa inte quellu periudu.
Segundu sèrte ipòtexi l'autû di dipinti u se(r)éva Antôniu Dragun da Munteregâle, artista piemuntese trasfe(r)ìu intu Punènte Lìgüe.
Pa(r)adîsu
A dividde i dui gruppi se tröva Cristu giüdise seràu int'ina mându(r)a rezüa da-i ànge(r)i, rafigüàu inte l'àttu de 'ndicà cu-a man drita i beâti, mèntre cu-a lérca i dannài de l'Infernu. Inte sta rapresentasiun chi u se tröva ascì San Michê Arcànge(r)u, dutàu de armaüa e de spâ, perché in quantu surdàttu de Cristu u l'ha scunfittu u Diàu.
Vellu u rezze a ba(r)ànsa ch'a pêsa u ben e u mâ e a sò presènsa a l'internu de l'afrescu a l'è de fundamentale impurtansa, pe questu u l'è pusisiunau imediatamènte au de sutta du Segnù.
Infernu
Chi u vegne rapresentau in Arcànge(r)u ch'u spuncia in mustru infernàle fra i dannài, fra sti chi in fransescan, prubabilmènte a indicà u scuntru fra i diferenti urdini religiusi. U fattu u se riculêga a-u triunfu de l'urdine di benedetìn in sci frasescài pe u dumìniu du cunventu de l'Ìsua.
In urdine i primmi vegnen punìi cun e man legàe derê a-a schêna de frunte a 'na toa 'mbandìa, mèntre e sèrpi e cunsümman 'n banchettu,  doppu se trövan quelli fursài a bêve l'ò(r)u füzu, i früstài da 'n demôniu, i turmentài da 'na creatüa macülâ cu-a cua de serpènte e chi u l'è mòrsu da 'n grifun e avôltu da 'n'âtra sèrpe. Terminan a sé(r)ie e punisiùi di lüsu(r)iûsi, custrétti a végghe in diàu au spéggiu e di ragiài, turtü(r)ài cun 'na röa dentâ.
Navâ de drìta
Inta navâ de drìta sun uspitàe, inta zòna vixina a l'abscide, de figüe di Santi, fra e ciü antighe de tütta a gêxa, risalenti a-u seculu XIII).
A-u fundu invece, tütta a müaja a l'è ucupâ da-u cîclu de stòie de San Biaxu, dipintu aturnu a-u seculu XIV da in pitû anonimu. A rapresentasiun a sêgue u stîle da scöa tuscàna du Trexèntu.
Navâ de lerca
Chi a l'è cuntegnüa ina de ciü végge testimunianse icunugrafiche de San Zorzu, inse(r)ìu fra trèi apostuli e San Cristoffa, lezìbili sulu ciü in pàrte.
Pocu de surva, l'afrescu ch'u rapresenta San Fabian, San Bastian e San Roccu. A cumpletà a scêna a se truvava inisialmènte 'n'iscrisiun, aù scumparsa, ch'a ducumentava a cumitènsa da pitüa, da parte du priû sanzurzin (1476), asèmme ai abitanti de Câmpu(r)a.
Se vegghe ascì, pocu doppu in âtru afrescu, risalènte au seculu XV, cun Santa Ma(r)ìa Madalêna.
Abscide
Inta zôna de l'abscide, dund'u l'è cunservàu in antigu atâ dedicàu a-a Madonna, ghe sun i afreschi ciü resènti chi cunservài, datài du Sinquesèntu.
De qualitài inferiure rispettu a-i âtri, i testimonian a fâse de decadensa de l'edifissiu religiùsu. Se inta lünétta truvemmu l'Asunsiun de Ma(r)ìa, gh'è ascì in trîtticu cun a Vergine setâ in trônu ch'a tegne in bràssu Gesù bambin. Ai dui latti in santu in armaüa (aa lérca) e San Steva (aa drîta). Segundu quarchedün u stîle u se vixine(r)êva a quellu de Pe' Guîdu da Ransu.
1010
thumb|350px|center|Abaçîa de San Pê de Solesmes, 1010 (diòcesi de [[Le Mans - Fransa)]]
1012
Inovaçión
{{Lunâio ànno|1012}
Stassiun de Sanremmu
A stassiun de Sanremu, (in italian Stazione di Sanremo) l'è üna stassiun ferruviària italiana ch'a se tröva in scia Zena-Vintimja, duvèrta a partì dau 2001, a l'è au servìssiu da cumüne de Sanremu inta Pruvinsa de Impéria, andandu a susctituì chéla véja.
Impianti
• Segundu a clascìfica de RFI a stassiun de Sanremu a l'è üna stassiun de categurìa "argéntu".
Minervino Murge
Minervino Murge o l'é 'n comûn italiàn da Provinsa de Barletta-Andria-Trani, inta Puggia.
Pòsti de interèsse
thumb|200px|right|A Scesciola (caróggio) de Minervino Murge
Calendäio ebràico
O Calendäio ebraico o l'é 'n lunâio lùnni-sôlâ, sàiva a dî che o l'é calcolòu segge in sciô sô, segge in sciâ lùnn-a. L'anno o l'é de 12 o de 13 méixi, de 29 ó de 30 giórni. E fèste ebraiche son in relaçión a-o calendäio e de spésso son in relaçión a-a stagión. thumb|250 px|[[Baruch Zvi Ring (c. 1872-1927), Calendäio Omer, 1904 (Jewish Museum (Manhattan))]]
1014
thumb|400px|center|Hugh Frazer (1795-1865), A Batàggia de Clontarf, ([[Dublin), o 23 arvî 1014, 1826]]
Trinitapoli
Trinitapoli o l'é 'n comûn italiàn da Provinsa de Barletta-Andria-Trani, inta Puggia.
Sagep
A Sagep (sìgla ch'a veu dî Società Arti Grafiche e Pubblicità, ofiçialménte Sagep Editori s.r.l.) a l'é 'na câza editôa zenéize, specializâ in scê àrte e a coltûa ligùstica, ch'a l'à a sò sêde into Palàçio Zórzo Döia in Ciàssa de Sàn Matê, into sestê do Meu.
Stöia
A Sagep a l'é stæta fondâ da-o Romano Acquarone, da l'Eugenio De Andreis e da-o Filippo Peschiera a-i 12 de lùggio do 1965. Dòppo l'abandón da socjêtæ da pàrte do Peschêa e a mòrte de l'Acquarón into 1982, o De Andreis co-a fìggia Alessandra o l'à gestîo l'inpréiza scìnn-a-i ànni novànta do sécolo XX. Inta primavéia do 2006 gh'é stæta 'na diciaraçión de faliménto ma a Sagep a l'é stæta into méntre acatâ da l'inprenditô Stefano Vablais, ch'o l'à decîzo de continoâ co-e publicaçioìn de pùnta de l'inpréiza, sàiva a dî e goìdde turìstiche, tra ciù avoxæ into mercòu locâle, comensàndo a publicâne in vàrie léngoe ascì.
A Sagep a l'é de lóngo specializâ inta publicaçión de sàggi in scê matêie ligùstiche, a-e quæ a l'à dedicòu vàrri scrîti (cómme a colànn-a Guide turistiche e d'arte), co-în'atençión particolâ in sciâ stöia, l'architetûa, l'anbiénte, e tradiçioìn e a cuxìnn-a lìgure, prezentàndo in ciâve de aprofondiménto ànche vàrri ànbiti de l'antropologîa colturâle da naçión lìgure. Tra e vàrie colànn-e dedichæ a-a Ligùria gh'é, in particolâ, Liguria in parole povere, SAGEP e Genova, Genova città inaspettata, Liguria regione inaspettata, Weekend, Storie di Liguria, Scrittori di Liguria, Genova e la musica e i Manuali Sagep.
Tra i tèsti ciù avoxæ se peu aregordâ 'n'inportànte monografîa in sciô Françésco Toresàn, fìggio de l'Andrîa (sêuxo de l'Àldo Manùnçio) e, insémme a-o sò fræ Federîgo, diretô da ciù famôza stanpàia inta stöia de l'editorîa. Pe de ciù, tra i lìbbri ch'àn avûo ciù sucèsso s'aregórdan La pittura a Genova e in Liguria, a Descrizione della città di Genova da un anonimo del 1818 e a Guida Sagep di Genova, ch'a l'à registròu ciù de trexentomîa còpie vendûe.
Inte l'ànno 2003 a Sagep a l'à colaboròu co-o Muzêo de Sant'Aostìn inta realizaçión de 'na mòstra de fotografîe ch'a fâva védde l'evoluçión edilìçia da çitæ dêuviàndo l'archìvio fotogràfico de l'editô. Pe de ciù, a câza editôa a cûa 'na revìsta, ciamâ pròpio Archivio, dónde vên publicòu ògni tréi méixi 'na pàrte de quésta arecugéita. A Segep a l'à pöi stanpòu vàrie òpere promòsse da énti e aministraçioìn pùbliche, cómme o volùmme pe-i çìnquant'ànni do Salón nàotico de Zêna.
A Sagep, tra o 1984 e o 1990, a l'é stæta tra i editoî ch'àn publicòu a revìsta, in italiàn e in ingléize, Architettura spazio e società, publicâ ògni tréi méixi. Tra e âtre publicaçioìn periòdiche stanpæ da-a câza editôa zenéize se peu ancón aregordâ l'Indice per i beni culturali del territorio ligure, into perîodo 1976-1982.
A-a giornâ d'ancheu, dòppo êse intrâ into grùppo Gràfiche G7 into 2012, a Sagep a stànpa ciù de novànta publicaçioìn a l'ànno.
Enrico De Nicola
Enrico De Nicola, (Napoli, 10 novénbre 1877 - Tôre do Greco, 1º òtôbre 1959), o l 'é stæto 'n polìtico, avocâto e I prescidénte da Repubbrica Italiann-a, into 1948. Càppo provisòrio do Stâto (1º lùggio 1946-31 dexénbre 1947).
Vìtta
300px|thumb|left|Enrico De nicola fìrma a [[Costituçion da Repubbrica Italiann-a, 1947]]
A chiromante
Detalli discugraffichi
Tittulu: A chiromante
Gennere: scena commica
Outû: Marzari-Costa
Lengua: zeneize, italian
Süportu: discu 78 gii
Etichetta: Mayor
Nüm. catallugu: Mr.1183
Latu:
Nüm. matrixe: 1307
segunda versciun
Annu:
Staçión de Tàggia-Àrma
A Staziun de Tagia-Àrma (in żenése staçión de Tàggia-Àrma, in italian Stazione di Taggia-Arma) a l'è ina staziùn feruviària italiana ch'a se tröva sciü a Feruvìa Zéna-Vintimija, averta a partì dau 2001, a l'e au servizziu da cumüna de Tagia e da sò fraziùn Arma, inta Pruvincia de Impéria
A chiromante
segunda versciun
Süportu:
Lengoìstica
miniatura|350x350px|Màppa de [[Famìggia lengoìstica|famìgge lengoìstiche do móndo. ]] A lengoìstica a l'é o stùdio scentìfico di lengoàggi. A conprénde l'anàlixi de ògni caraterìstica do lengoàggio, inclûxi i métodi dêuviæ inti sò stùddi e pi-â sò modelaçión.
A chiromante
segunda versciun
Etichetta:
Lengoìstica
E àree tradiçionâli de l'anàlixi lengoìstica sòn fonética, fonologîa, morfologîa, scintàsci, semàntìca e pragmàtica. Ciaschedùnn-a de 'ste àree chi a se òcupa ciù ò mêno de 'n di fenòmeni che se pêuan riscontrâ inti scistêma lengoìstichi umâni: i soîn (e i gèsti, into câxo de léngoe di ségni), unitæ mìnime (paròlle, morfêmi), frâze, scignificâti e ûzo. A lengoìstica dónca a studia quésti fenòmeni in mòddi divèrsci e sòtta vàrie prospetîve.
A chiromante
segunda versciun
Nüm. catallugu:
Lengoìstica
A lengoìstica teòrica, ch'a inclùdde a tradiçionâle lengoìstica descritîva, a se òcupa de costroî i modélli de quésti scistêmi, de sò pàrte (ontologîe) e da sò conbinatoîa. A psicolengoìstica a costroìsce e teorîe in sce l'elaboraçión e a produçión de tùtti 'sti fenòmeni chi. Quésti fenòmeni pêuan êse studiæ in mòddo sincronìco ò diacronìco (atravèrso a stöia), in monolìngoe e poliglòtti, in figeu ò grànde, cómme eleménti òtegnûi òpû statisticaménte, còmme ògètti astræti ò cómme strutûe cognitîve interiorizæ, dêuviàndo tèsti (corpora) ò con l'elicitaçión sperimentâle, arecheuggéndo dæti mecanicaménte, co-o travàggio in sciô cànpo, ò con métodi de giudìçio introspetîvo. A lengoìstica conputaçionâle a l'inplementa di costrûti teòrichi pe analizâ ò prodûe 'n lengoàggio naturâle ò òmòloghi. A neorolengoìstica a studia i fenòmeni lengoìstichi atravèrso di esperiménti in scê rispòste neorâli da çervélla a di stìmoli lengoìstichi.
A chiromante
segunda versciun
Latu:
Nüm. matrixe:
Notte: inta segunda versciun cangia l'attrixe, u "Peu" u vegne u "Bastian du Cian di Borli" e tra i atre diferençe "mi rompa il mazzo" u l'è sustituiu cun "prenda le carte e divida il mazzo".
Lengoìstica
A lengoìstica a l'è streitaménte ligâ a âtre disciplìnn-e cómme a filozofîa do lengoàggio, a stilistìca e a retòrica, a semiotìca, a lescicografîa e a traduçión.
Staçión de Tàggia-Àrma
Stòia
A l'è staita averta intu 2001, pé sustituì chéla véja in cuntempuranea cun l'ativaziun du növu tòcu fra San Luensu e Burdighea.
Lengoìstica
Lengoìstica stòrica
A lengoìstica stòrica a l'é o stùdio di cangiaménti do lengoàggio, spécce con riferiménto a 'na çèrta léngoa ò a 'n grùppo de léngoe. L'interèsse da lengoìstica òcidentâle into ràmmo stòrico o remónta ciù ò mêno a-a fìn do XVIII sécolo, quànde quésta disciplìnn-a a l'é nasciûa a partî da-a filologîa, ò sæ o stùddio di tèsti e di papê antîghi. Inte 'sto perîodo chi a lengoìstica stòrica a l'êa unn-a de pöche sotodisciplìnn-e de quésto cànpo de stùddi, eséndo ciù anpiaménte praticâ vèrso a fìn do XIX sécolo. A despæto do spostaménto de l'atençión, co-o nêuvo sécolo, vèrso o formalìsmo e a gramàtica generatîva, a quæ a stùdia sorviatùtto e propiêtæ universâli do lengoàggio, a riçèrca stòrica a l'é ancón a-a giornâ d'ancheu 'n cànpo scignificatîvo de l'indàgine lengoìstica.
Tra-e sò sotodisciplìnn-e o gh'é o cangiaménto lengoìstico e a gramaticalizaçión. A lengoìstica stòrica a stùdia o cangiaménto lengoìstico ségge in mòddo diacrònico (ò sæ atravèrso o paragón tra divèrsci moménti into pasòu e into prezénte) che sincrònico (dónca analizàndo i svilùppi tra-e divèrse variaçión existénti inte l'atoâle fâze lengoìstica de 'na léngoa).
Staçión de Tàggia-Àrma
Impianti
• Dandu amentu aa clascìfica de RFI a staziùn de Tagia-Àrma a l'è ina staziùn de categuìa "d'argéntu".
Lengoìstica
Lengoìstica stòrica
Iniçialménte a lengoìstica stòrica a l'êa a prîa angolâre da lengoìstica conparatîva ascì, a quæ a l'é specializâ into stùdio de relaçioîn tra-e divèrse léngoe. Inte 'sto prìmmo perîodo chi i studiôxi da lengoìstica stòrica se preocupàvan prinçipalménte de creâ e clasificâ e vàrie famìggie lengoìstiche, óltre che de ricostroî e protoléngoe preistòriche dêuviàndo o método conparatîvo e quéllo da ricostruçión intèrna. Quésto segóndo método o conscìste into pigiâ 'n çèrto eleménto ch'o contêgne 'n dæto scignificâto e ch'o vêgne riutilizòu in vàrri contèsti ò anbiénti che pórtan a de variaçión into són ò inte l'analogîa.
A chiromante
primma versciun
- L'é permessu?
Lengoìstica
Lengoìstica stòrica
A raxón de quésto procêde a l'é stæta quélla de descrîve e léngoe ìndo-eoropêe, e quæ êan za bén bén conosciûe aprêuvo a-a rìcca docomentaçión scrîta disponìbile. I studiôxi into cànpo da lengoìstica stòrica àn comensòu a studiâ e léngoe uràliche ascì, 'n'âtra famìggia lengoìstica eoropêa da quæ, a l'época, a gh'êa 'na ridutìscima quantitæ de materiâle. Co-o ténpo, o s'é fæto 'n scignificatîvo travàggio in scî corpora de âtre léngoe ascì, spécce quélle Oustronesiànn-e e e vàrie famìggie lengoìstiche di Indién d'América.
Prezénpio, çèrti studiôxi àn intrapréizo 'n stùdio into tentatîvo de stabilî de sùper-famìggie lengoìstiche cómme e coscì dîte léngoe nostràtiche, e quæ saiéivan fórmæ da-e ìndo-eoropêe, da-e uràliche e da âtre famìggie de léngoe. Scibén che quésti tentatîvi no són acetæ do tùtto cómme di procêde credìbili, fornìscian de informaçioîn necesâie pe stabilî 'na relaçión inti cangiaménti do lengoàggio, anàlixi ch'a no l'é afæto fàçile con l'alontanâse de l'òrizónte do ténpo. A profonditæ into ténpo di métodi lengoìstichi a l'é relativaménte limitâ, aprêuvo a-o verificâse de somegiànse e variaçioîn cazoâli tra-i grùppi de léngoe ma, a ògni mòddo, 'n lìmite convençionâle a ciù ò mêno 10.000 ànni into pasòu o l'é stæto stabilîo cómme fonçionâle a-i fìn da riçèrca. Pe de ciù, o l'é asæ conplicòu fâ 'na dataçión de vàrie protoléngoe. Defæti, ànche se a gh'é vàrri métodi che se pêuan dêuviâ, o l'é poscìbile òtegnî di rizultâti sôlo aproscimatîvi in tèrmine de dataçión de 'ste léngoe chi.
A-a giornâ d'ancheu, aprêuvo a-o rinovòu interèsse in scî stùddi gramaticâli, a lengoìstica stòrica a stùdia o cangiaménto do lengoàggio in sce 'na bâze relaçionâle tra dialétto e dialétto inte 'n çérto perîodo, coscì cómme quéllo tra-o pasòu e o prezénte, e a l'amîa a l'evoluçión e a-i cangiaménti de tîpo morfològico, scintàtico e fonético.
Scintàsci e morfologîa
Scintàsci e morfologîa són di ràmmi da lengoìstica che stùdian l'órdine e a strutûa de unitæ lengoìstiche scignificatîve cómme paròlle e morfêmi. I scintàtichi stùdian e régole e i vìncoli che govèrnan cómme i parlànti de 'na léngoa pêuan inandiâ e paròlle inte 'na frâze. I morfologìsti stùdian, scimilménte, e régole pe l'órdine di morfêmi, unitæ ciù picìnn-e de paròlle (cómme i prefìsci e i sufìsci), e cómme pêuan êse conbinæ pe formâ e paròlle.
Gabriælo Ciabrea
Gabriælo Ciabrêa (in italiàn: Gabriello Chiabrera, Saña 18 zugno 1552 – 14 ottobre 1638), poeta e drammaturgo in lengoa toscaña.
Alberona
Alberona a l'é 'n comûn italiàn da Provinsa de Foggia, inta Puggia.
Gabriælo Ciabrea
Biografia
miniatura|Gabriælo Ciabrea into 1823 O l'ebbe 'na zoeneçça ciutosto agitâ, percose gh'amancò inti primmi anni e cue do poæ, morto chinze giorni primma ch'o nascesse, e da moæ passâ subbito a segonde noççe.
Lengoìstica
Scintàsci e morfologîa
Méntre e paròlle, insémme a-i clitichi, són generalménte acetæ cómme e ciù picìnn-e unitæ da scintàsci, inta ciù pàrte de léngoe, se no in tùtte, tànte paròlle pêuan êse colegæ a de âtre da régole che, into sò conplèsso, déscrivan a gramàtica de quélla léngoa. Prezénpio, i parlànti da léngoa ingléize riconóscian che e paròlle dog e dogs són streitaménte ligæ, diferénçiæ sôlo da-o morfêma do plurâle "-s", o quæ inte quésta léngoa, o se pêu trovâ sôlo ligòu a de frâze nominâle. Quélli de léngoa moæ ingléize, a quæ a l'é 'na léngoa flescîva cómme o Lìgure ascì, riconóscian quéste relaçioîn da-a pròpia conoscénsa congénita de régole de l'Ingléize in sciâ formaçión de paròlle. Defæti pêuan dedûe in mòddo intoîtîvo che dog o sta a dogs coscì cómme cat o sta a cats e, scimilménte, dog o sta a dog catcher coscì cómme dish o sta a dishwasher. Pe cóntra, o Cinéize clàscico o l'à 'na morfologîa asæ ridûta, dêuviàndo squæxi escluxivaménte di morfêmi no ligæ (i coscì dîti morfêmi "lìberi") e dipendéndo in sce l'órdine de paròlle pe trasmétte o scignificâto (a ògni mòddo a ciù pàrte de paròlle into modèrno Cinéize Standard, o "Mandarìn", són di conpòsti e a ciù pàrte de réixe són ligæ). Quéste són intéize cómme gramàtiche che raprezéntan a morfologîa da léngoa. E régole conpréize da 'n parlànte riflèttan modélli ò regolaritæ specìfiche into mòddo into quæ e paròlle són fórmæ da unitæ ciù picìnn-e inta léngoa dêuviâ, óltre che cómme quéste unitæ ciù picìnn-e se lìgan a-o discórso. Dónca, a morfologîa a l'é a ràmma da lengoìstica ch'a stùdia i modélli de formaçión de paròlle a l'intèrno e atravèrso e léngoe, amiàndo de formolâ e régole che infloénsan a conoscénsa di parlànti de quélle léngoe.