cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alpanseque
Alpanseque o l'è 'n comûne spagnòllo de 56 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Villa Santa Lucia
Villa Santa Lucia o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
15 novénbre
O 15 novénbre o l'é o 319° giórno de l'ànno (320° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 46 giórni a-a fin de l'ànno.
Coccaglio
Coccaglio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Osasco (Italia)
Osasco o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Osasio
Osasio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Suzzara
Suzzara o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Guyana Françèize
thumb|right|200px|A bandêa da Fransa a l'è a bandêa ofiçiâ da Guyana Françéize thumb|right|200px|A poxiçión da Guyana Françéize in sciâ carta giögràfica Nomme ofiçiâ: région d'outre-mer de la Guyane française, tæritöio d'oltremâ françèize de l'América do sùd, a sò capitâle (ofiçialmente capolêugo da Región d'Oltremâ) a l'é Cayenne.
Baraona
Baraona o l'è 'n comûne spagnòllo de 133 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Cesara
Cesara o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Brumano
Brumano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Brembate di Sopra
Brembate di Sopra o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Coltûa
thumb|150px|left|A Tore do Sô, Pàrco d'Astronomia de Brembate di Sopra
Cornaredo
Cornaredo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Barca
Barca o l'è 'n comûne spagnòllo de 103 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Villa Latina
Giögrafîa
centro|miniatura|250x250px|I Mónti Giànchi
17 novénbre
O 17 novénbre o l'é o 321° giórno de l'ànno (322° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 44 giórni a-a fin de l'ànno.
18 novénbre
O 18 novénbre o l'é o 322° giórno de l'ànno (323° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 43 giórni a-a fin de l'ànno.
Corsico
Corsico o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
19 novénbre
O 19 novénbre o l'é o 323° giórno de l'ànno (324° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 44 giórni a-a fin de l'ànno.
Lazarillo de Tormes
miniatura|Covertiña de l’ediçion stampâ inte Medina de Campo do 1554 da Mateo y Francisco del Canto.
O Lazarillo de Tormes (La vida de Lazarillo de Tormes y de sus fortunas y adversidades, segondo o titolo ch’o se leze inte primme ediçioin conosciue de l’euvia) o l’é un romanso spagnòllo pubricou a-a meitæ do secolo sezzen. Sensa indicaçion d’autô (con tutta probabilitæ pe-e conscideraçioin in contra do clero), o testo o conta, a-o mòddo de lettia, e avventue de un pöveo figgeu, Lázaro, costreito à anâ in struxa e à passâ sotta a-a proteçion de diversci patroin pe scampâse a vitta.
In raxon di seu elementi de realismo, a narraçion in primma persoña, a struttua itinerante, l’ideologia moralizzante e pescimista e mascime pe-a figua d’antieröe do protagonista da stöia, o testo o l’é consciderou da-a critica o precursô do romanso picaresco e satirico.
Leugo de pubricaçion e primme ediçioin
miniatura|Lázaro, profitando do fæto che o seu primmo patron o l’é òrbo e o no peu veddilo, o ghe sciorbe o vin d’inte l’amoa con unna cannetta. Illustraçion de [[Inocencio Medina Vela.]] Sciben che se peu suppoñe con boña raxon che no seggian e ciù antighe, e primme ediçioin conosciue do testo an visto a luxe do 1554 inte træ çittæ da Spagna (Burgos, Medina de Campo e Alcalá de Henares) e inta çittæ d’Anversa, à l’epoca inte Sciandre governæ da-i Asburghi. L’ediçion de Alcalá de Henares (descoverta solo che do 1992) a comprende de parte che no s’attreuvan inte atre ediçioin da mæxima epoca.
Stöia e struttua
O testo, presentou a-o mòddo de lettia pe un destinatäio ch’o l’arresta sensa nomme, o conta in primma persoña e desavventue do protagonista, un òmmo arrestou òrfano do poæ à l’etæ d’eutt’anni. Stante e fadighe da moæ pe poei allevâ lê e l’atro figgio (nasciuo da-a relaçion con un moresco dòppo a mòrte do maio), Lázaro o vëgne affiou a-a proteçion de un primmo patron, un òrbo da-o carattere meschin da-o quæ o vëgne misso davanti a-o beseugno d’inzegnâse pe poei garantîse a sopravivensa. O testo o va avanti co-a narraçion in sciâ base de esperiense do protagonista co-i seu atri patroin, pe terminâ co-i fæti ch’an da vedde co-a seu scistemmaçion inta soçietæ.
Relevansa do testo
À parte da seu importansa pe l’etæ d’öo da lettiatua spagnòlla, a-o Lazarillo de Tormes se reconosce o meito d’avei fondou un genere letteräio, quello do romanso picaresco, donde e avventue do protagonista en caratterizzæ da de ingiustiçie ch’an comme finalitæ quella de demoâ o lettô. Questo genere de testo, ben ben esteiso, o comprende ascì Rinconete y Cortadillo e El coloquio de los perros de Miguel de Cervantes, Tom Jones de Herny Fields e Adventures of Huckleberry Finn de Mark Twain. A seu influensa a l’arriva fin a-o vinteximo secolo, con romansi, drammi e cini che mettan in luxe a figua de l’antieröe. A mæxima farsa zeneise in versci, pensâ pe-o tiatro, de Ra finta caritè de Pier Giovanni Capriata (fin do secolo XVII-comenso do XVIII) a piggia ispiraçion da-o romanso spagnòllo.
Viadana
Viadana o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Brusaporto
Brusaporto o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Villa Santo Stefano
Villa Santo Stefano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Collebeato
Collebeato o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Oulx
Oulx o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Cuggiono
Cuggiono o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
21 novénbre
O 21 novénbre o l'é o 325° giórno de l'ànno (326° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 40 giórni a-a fin de l'ànno.
Craveggia
Craveggia o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Collio (Italia)
Collio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
20 novénbre
O 20 novénbre o l'é o 324° giórno de l'ànno (325° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 41 giórni a-a fin de l'ànno.
Viticuso
Viticuso o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Cusago
Cusago o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Crevoladossola
Crevoladossola o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Volta Mantovana
Volta Mantovana o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Calusco d'Adda
Calusco d'Adda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Crodo
Crodo o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Comezzano-Cizzago
Comezzano-Cizzago o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Affile
Affile o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Barcones
Barcones o l'è 'n comûne spagnòllo de 20 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Cologne (Italia)
Cologne o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Îzoe Canâie
E Îzoe Canâie (Islas Canarias in spagnòllo) són 'n arçipélago de òrìgine vulcànica scitoòu inte l'Òcêano Atlàntico, a-o nòrd-èst de l'Àfrica, ch'o l'é a sêde de unn-a de comunitæ outònome da Spàgna, a Comunitæ Outònoma de Canâie (Comunidad Autónoma de Canarias in spagnòllo). E Canâie són unn-a de naçionalitæ stòriche do régno spagnòllo e unn-a de regioìn ultraperifériche de l'Unión Eoropêa.
Calvenzano
Calvenzano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
24 novénbre
O 24 novénbre o l'é o 328° giórno de l'ànno (329° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 37 giórni a-a fin de l'ànno. thumb|300px|center|L'Îzoa do [[Stromboli o 24 novénbre 2020]] ok
Bayubas de Abajo
Bayubas de Abajo o l'è 'n comûne spagnòllo de 141 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
27 novénbre
O 27 novénbre o l'é o 331° giórno de l'ànno (332° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 34 giórni a-a fin de l'ànno.
Cologne (Italia)
Architetûe religiôze
thumb|270px|Cologne, portàle da gêxa|centro
Îzoe Canâie
In sciâ bâze do sò Statûto d'Outonomîa, e capitâle da comunitæ outònoma són e dôe çitæ de Santa Cruz de Tenerife e de Las Palmas de Gran Canaria.
Giögrafîa
L'arçipélago de Îzoe Canâie o se conpónn-e de éutto îzoe, çìnque izoöti, éutto schéuggi e o mâ. Da-o pónto de vìsto polìtico, l'arçipélago o l'é formòu de sètte îzoe co-in'aministraçión indipendénte e unn-a, La Graciosa, ch'a l'é aministrâ cómme 'na pedanía. E îzoe co-ina sò aministraçión són quélle de El Hierro, La Gomera, La Palma e Tenerife, che fórman a provìnsa de Santa Cruz de Tenerife, e quélle de Fuerteventura, Gran Canaria e Lanzarote, inta provìnsa de Las Palmas. Ciù de ste îzoe chi, gh'é i izoöti dezabitæ de Montaña Clara, Alegranza, Roque del Este e Roque del Oeste che fórman l'arçipélago Chinijo insémme a l'îzoa de La Graciosa, e quéllo de Lobos, tùtti drénto a-a provìnsa de Las Palmas. Gh'é pöi di schéuggi che se trêuvan inte ægoe de l'arçipélago, sàiva a dî quélli de Salmor, Fasnia, Bonanza, Garachico e Anaga inta provìnsa de Santa Cruz de Tenerife e quélli de Gando e Farallón de Sardina inte quélla de Gran Canaria. In sciâ fìn, o teritöio da comunitæ outònoma o l'inclùdde e ægoe d'in gîo a l'arçipélago ascì, ch'én drénto a zöna marìtima speciâle da comunitæ outònoma, determinâ da l'unión di pónti estrêmi de îzoe e di izoöti. E Canâie són l'ùnica comunitæ outònoma spagnòlla a-avéi di tòcchi de mâ cómme pàrte costitoénte da sò superfìcce.
L'arçipélago o se trêuva inte l'Àfrica de nòrd-òvest, da-arénte a-a còsta do Maròcco do sùd e do Sahara de Ponénte do nòrd, tra e cordinæ 27º 37' e 29º 25' de latitùdine nòrd e 13º 20' e 18º 10' de longitùdine òvest. L'îzoa de Fuerteventura a l'é a 95 km da-a còsta africànn-a. A distànsa mìnima co-o continénte eoropêo a l'é de ciù ò mêno 940 km, sàiva a dî quélla tra l'izoöto de Alegranza e o câo de Sagres, in Portogàllo. Pi-â sò poxiçión giögràfica, l'arçipélago o l'é a región ciù a sùd e ciù a ponénte do Régno de Spàgna. Storicaménte, e Canâie són dónca stæte o pónte tra tréi continénti: l'Àfrica, l'América e l'Eoröpa.
Stöia
E Canâie són stæte tórna descovèrte da-i eoropêi inte l'ànno 1312, co-o desbàrco do navegatô zenéize Lanzaòtto Maroxéllo in sce l'îzoa de Lanzarote, che da lê a l'à pigiòu o nómme.
Dairago
Dairago o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Bayubas de Arriba
Bayubas de Arriba o l'è 'n comûne spagnòllo de 53 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
26 novénbre
O 26 novénbre o l'é o 330° giórno de l'ànno (331° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 35 giórni a-a fin de l'ànno.
Îzoe Canâie
Aministraçión
centro|miniatura|600x600px|Màppa di comùn de Îzoe Canâie
Breggio
Breggio (dîto Breï in roiasco, Bregliu in intemélio, Breil-sur-Roya in françéize, Breglio in italian) o l'é 'n comùn françéize do dipartiménto de Àrpi Marìtime.
Îzoe Canâie
Nòtte
<references group="n." />
Breggio
Geògrafia
Questo pàize chi o se trêuva in Fransa inta val Roja.
Coltùa
Pé conservà e tradiçioîn lengoistiche e colturàli do paìze a l'exista l'asociaçión ciamâ A Soucétà Briïenca, ch'a l'ha ascì pubbricòu u diçionâio Françéize-Bregiàsco.
Abbadia Cerreto
Abbadia Cerreto o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Calcio (Italia)
Calcio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Palazzo Canavese
Palazzo Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Architetûe civîli
thumb|Palazzo Canavese, a tôre|centro
Calatañazor
Calatañazor o l'è 'n comûne spagnòllo de 51 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
780
thumb|180px|center|Monestê de Santa Marìa a Rosano, fondòu into 780 ([[Rignano sull'Arno)]]
22 novénbre
O 22 novénbre o l'é o 326° giórno de l'ànno (327° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 39 giórni a-a fin de l'ànno. thumb|180px|right|[[Agostino Depretis (31 zenâ 1813-29 lûggio 1887), Illustrazione Italiana, 22 novénbre 1885]]
Concesio
Concesio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Rubens
Peter Paul Rubens (Siegen, 28 zùgno 1577 – Anversa, 30 mazzo 1640), dîto ascì Pieter Pauwel Rubens, o l 'é stæto 'n avoxòu pitô fiamìngo. Artista inovatîvo, grande a l'é stæta a sò influensa in scî artisti contemporanei e sucesîvi.
Vitta e ativitæ
Figgio do Jan Rubens, 'n avocâto fiamìngo calvinista, e da Màia Pypelynckx, o l'à inandiòu o fastôzo baròcco eoropêo, in mòddo particolâ quello nòrdico e françéize. Into 1589, dòppo o trasferiménto a Anversa, o l'à studiòu o latìn, a letiatûa clàscica e o s'é convertîo a-o catolicêximo.
Into 1600 o pàrte pe l'Italia, dónde ghe restiâ pe eutto anni. A Venessia o stùdia e òpere do Tiçiàn Vecellio, Pòulo Veroneize e Tintoretto. Dòppo o divénta pitô de córte do Viçenço I Gonzaga, dùcca de Màntova, cò-o manda in misción da-o rè de Spàgna. A Romma o l'amîra o Michelangelo Buonarroti e o Rafe' Sançio.
Tornòu in Anversa, o l'é stæto protètto da-o governatô di Pàixi Bassi, l'arçidùcca Alberto d'Austria. Da-o 1617 a-o 1618 o l'à travagiòu a-o progètto di 7 arassi che rafigûan e Stöie do Decio Mure, comiscionòu da nòbili zeneixi: ancheu i bosétti son conservæ inta Galerîa di prìnçipi do Liechtenstein a Vaduz.
Into 1621 o l'à riçevûo da Marìa de' Medici, moæ do rè Loigi XIII de França, l'incàrego de dipìnze 'na serie de quàddri, pe òrnâ o Palasso do Luxembourg. Da-o 1629 a-o 1630 o l'é stæto a-a corte do Carlo I do Inghiltæra e da-o 1629 a-o 1634 o l'à travàgiòu, in sce sò comisción, a-a decoraçión do Banqueting House do Whitehall, a Londra. Da-o 1630 a-o 1632 o l'à realizòu 'na serie de eutto arassi, co-e Stöie d'Achille e 'n'âtra serie de quattro arassi (Nativitæ, Eucaristia, Resureçión do Crìsto, Asonçión da Màia), pi-â gêxa do Santiscimo Sacramento de Ancon-a. Pò-u rè Filippo IV de Spàgna o l'à realizòu 53 bosetti, con di soggètti pigiæ da E Metamorfoxi d'Ovidio.
Camerata Cornello
Camerata Cornello o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Domodossola
Domodòssola, dîta Dömo da-i seu abitanti, o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Domodossola, ciàssa Fontana|centro
Pancalieri
Pancalieri o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
29 novénbre
O 29 novénbre o l'é o 333° giórno de l'ànno (334° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 32 giórni a-a fin de l'ànno.
Agosta
Agosta o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Bertonico
Bertonico o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Canonica d'Adda
Canonica d'Adda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Madeira
Madeira (in zenéize Madêra ascì, in portoghéize prononçiòu ), ofiçialménte Región Outònoma de Madeira (Região Autónoma da Madeira in portoghéize), a l'é unn-a de dôe regioìn outònome do Portogàllo insémme a-e Îzoe Azôre. A l'é formâ da 'n arçipélago scitoòu inte l'Òcéano Atlàntico do nòrd, inta región da coscì dîta Macaronézia, 400 chilòmetri a nòrd de Îzoe Canâie e 520 chilòmetri a ponénte do régno do Maròcco. Da-o pónto de vìsta geològico, Madeira a se trêuva in sciâ plàcca tetònica africànn-a, ma pe coltûa, polìtica e etnîa a l'é ciù ligâ a l'Eoröpa, dæto chi-â sò popolaçión a vêgne sorviatùtto da-i prìmmi colòni portoghéixi. A popolaçión, a-o 2021, a l'êa de 250.769 abitànti, méntre a sò capitâle a l'é a çitæ de Funchal, in sciâ còsta sùd de l'îzoa prinçipâ de l'arçipélago.
L'arçipélago o l'é formòu da-e îzoe de Madeira, Porto Santo e-e Desertas, aministræ insémme a l'arçipélago izolòu de Îzoe Sarvæghe. Ciù ò mêno a meitæ di abitànti da región a stà inta sò capitâle. A región a gh'à 'n'outonomîa polìtica e aministratîva gràçie a-o sò Statûto, garantîo da-a costituçión do Portogàllo. Madeira a l'é pàrte da l'Unión Eoropêa cómme unn-a de regioìn ultraperifériche. O sò clìmma, de tîpo subtropicâle, o l'é tenpiòu, con de stæ mediterànie sécche e di invèrni ùmidi. A ògni mòddo, se pêuan trovâ di microclìmmi diferénti cangiàndo de altitùdine.
Formazza
Formazza o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Carrascosa de Abajo
Carrascosa de Abajo o l'è 'n comûne spagnòllo de 20 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Corte Franca
Corte Franca o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Dresano
Dresano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Giögrafîa
thumb|250px|Dresano, 2006|centro
Corteno Golgi
Corteno Golgi o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Caltojar
Caltojar o l'è 'n comûne spagnòllo de 56 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
30 novénbre
O 30 novénbre o l'é o 334° giórno de l'ànno (335° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 31 giórni a-a fin de l'ànno.
Capizzone
Capizzone o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Boffalora d'Adda
Boffalora d'Adda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Corzano
Corzano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Uspiâ de San Rocco
L ' Uspiâ de Sàn Ròcco a Porto de Ripetta (Rómma), dîto ascì de-e Ascôze, o l'êa stæto tiòu sciù da l'Arçiconfratèrnita di òsti e di barcaieu ch'a l'àiva in dotaçión ascì a vixìnn-a Gêxa de Sàn Ròcco a l'Aogustêo. Rifæto in sciô mæximo pòsto a-a fìn do Setecénto, o l'à fonçionòu cómme uspiâ scìnn-a l'ànno 1892. O cazaménto o l'é stæto tiòu zu inti ànni trénta, pe fâ pòsto a quélla ch’ancheu a l'é a Ciàssa Aogùsto Inperatô. thumb|250px|right| [[Gianbatìsta Nòlli, Nuova Topografia di Roma, 1748 (part.)]]
Stöia
Co-a bólla Cogitantes humanæ conditionis a-o 1° de zùgno do 1499 o pàppa Lisciàndro VI o l'à riconosciûo a l'Arçiconfratèrnita de Sàn Ròcco di òsti e di barcaieu a Ripetta, a facoltæ de tiâ sciù 'na gêxa, in òtöio e 'n uspiâ, in sciô terén da-arénte a-a Tónba monumentâle de l'Aogùsto, dedicæ a-o sànto protetô Sàn Ròcco. O cazaménto de l'uspiâ o l'é stæto tiòu sciù da-arénte a-a gêxa. O cazaménto o l'êa inte 'na zöna popolâre, pìnn-a de génte. A-e miâge da Tónba monumentâle de l'Aogùsto gh'êa atacòu 'n grùppo de cazétte unn-a in sce l'âtra, dónde vivéivan famìgge che scanpâvan co-ê ativitæ do pòrto in sciô sciùmme. L'uspiâ pe-i òmmi, ch'o fonçionâva za into 1524, o l'é stæto alargòu con l'utilìzzo de 'n terén sub montis augustalis (mònte d'Aogùsto) e finîo into 1528.
Capriate San Gervasio
Capriate San Gervasio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Germagno
Germagno o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Uspiâ de San Rocco
Stöia
L'uspiâ o se védde in sciâ càrtìnn-a de Rómma do Gianbatìsta Nòlli do 1748, segnòu co-i nùmeri 470 e 471 (repàrto pe-i òmmi e repàrto pe-e dònne). thumb|200px|right|O cardinâle Tögno Màia Salviâti A-o prinçìpio l'uspîa de Sàn Ròcco o l'à fonçionòu cómme ricòvero pe-î inpestæ e o gh'àiva 'na seçión feminìn e unn-a mascolìn. O l'à cangiòu dòppo destinaçión, o l'à finîo de ricoverâ inpestæ, e o l'é diventòu genérico e o l'à dæto òspitalitæ a-e pagioæ ascì. O gh'àiva 50 pòsti létto, ma o nùmero o l'é cangiòu into ténpo. 'N'estremitæ a l'é stæta destinâ a-e mogê di barcaieu p'evitâ ch'apartoìsan in scê bàrche, in gràmme condiçioìn igéniche. A vixinànsa di òrtàsci - i recìnti asegnæ a-e bagàsce, tra a stràdda do Córso e stràdda de Ripetta - a portâva a l'uspiâ 'n càrego de travàggio co-o dâ òspitalitæ a-e pagioæ ascôze.
E pagioæ e-e ascôze
Se 'n ' ascôza a moîva de pàrto, o sò còrpo o l'êa asoteròu inte 'n canposànto riservòu, fêua da Pòrta do Pòpolo, e a sò tónba a l'êa segnâ co-o nùmero che gh'àiva dæto l'uspiâ. thumb|200px|right|O cardinâle Càrlo Rezònico (1724-1799) O cardinâle Tögno Màia Salviâti, protetô de l'Arçiconfratèrnita, o l'à destinòu pe testaménto a-o Sàn Ròcco a sò tegnûa d'Ægoasónn-a (d'Acquasona) vixìn a Galéria, inta zöna a nòrd de Rómma, e quæ réndie dovéivan êse dêuviæ p'eliminâ a seçión mascolìnn-a e destinâ tùtto l'uspiâ a-e dònne, in particolâre a-e pagioæ, ségge conosciûe ch ' ascôze. Coscì l'uspiâ o l'é stæto rifæto tra o 1605 e o 1612, co-îna spéiza de 5.659 scûi, co-o tiâ zu dôe cazétte ch'êan arenbæ a-a Tónba monumentâle Aogustêa. O Càrlo Madèrno o l'é stæto o progetìsta e o diretô di travàggi.
Borghetto Lodigiano
Borghetto Lodigiano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Uspiâ de San Rocco
Òstetrìçia càtedra universcitâia
L'òstetrìçia, da pràtica enpìrica a l'êa deventâ 'na scénsa, matéria d'insegnaménto universcitâio.
Uetersen
Uetersen (ˈyːtɐzən) a l'è 'na çittæ da Schleswig Holstein, Germania, inscio sciûmme Pinnau. Con 'na popolassiôn de 18.101 abitanti (Dexembre 2015).
Uspiâ de San Rocco
Òstetrìçia càtedra universcitâia
L'é stæto decîzo de vénde a proprietæ d'Ægoasónn-a e co-o ricavòu rifâ ex novo l'uspiâ de Sàn Ròcco, into mæximo pòsto e de fêua co-a mæxima fórma. O progètto l'àn dæto a l'architétto Nicòlla Fòrti. I travàggi són comensæ into 1772 e són finîi into 1776. L'é vegnûo fêua 'n öbelìsco, rótto in tréi tòcchi, binéllo de quéllo trovòu bén bén de ténpo prìmma e mìsso sciù a l'Esquilìn. O Pîo VI o n'à pretéizo a conségna e o l'à mìsso sciù in sciâ Ciàssa do Quirinâle. titolâre de l'apénn-a nasciûa càtedra d ' Òstetrìçia de l'Universcitæ A Sapienza. thumb|200px|right|O cardinâle Càrlo Loîgi Morichîni O nêuvo uspiâ Sàn Ròcco o gh'àiva a-o prìmmo ciàn 'n'andània de 34 mêtri pe 9, con dêxe barconêe. A-o segóndo ciàn, 'na sâla grànde pægia, ma co-a sofîta ciù bàssa, a l'êa riservâ a-o paséggio de pagioæ. E stànsie de ascôze êan a pàrte. L'uspiâ o gh'àiva inte sto perîodo chi 20 pòsti létto e ògni ànno o l'ascistéiva 300 pagioæ.
L'òstétrico Curàtolo, cho l'à ezaminòu a documentaçión de l'Archivio de Stâto de Romma, o riferìsce dötréi dæti: e mòrte êan ciù tànte fra e ascôze, fra e quæ a l'êa ciù fòrte ascì l'incidénsa de pagioæ con l'etixîa, co-a frêve tersànn-a, con destùrbi gàstrichi e rachìtiche de costituçión. ,
Into 1786 o cardinâle Càrlo Rezònico, Camerléngo e Arçicançelê di Stùddi, o l'à emìsso 'n'ordinànsa ch'a rigoardâva i mòddi de stùdio de l'Òstetrìçia a l'Universcitæ de Rómma. O l'à destinòu 'na stànsia sórva a sagrestîa da gêxa de Sàn Ròcco a-i córsci teòrichi d'Òstetrìçia, tegnûi da-o titolâre de l'apénn-a nasciûa càtedra d ' Òstetrìçia de l'Universcitæ A Sapienza.
O séunno do Panónsi
I Òsti e i Barcaieu de Ripetta inte quélli ànni foragiâvan a ræo i studénti universcitâi ch'êan deventæ ciù numerôxi de quélli inscrîti a Teologîa e a Farmacîa. Into 1865 titolâre da càtedra in Òstetrìçia e primâio de l'uspiâ Sàn Ròcco l'êa o Tögno Panónsi (Antonio Pannunzi). Lê o l'à domandòu ofiçialménte a-o cardinâle Càrlo Loîgi Morichîni d'alonghî o lunâio de leçioìn académiche e d'alonghî i giórni de ricòvero de dònne frésche de pàrto « pe tùtto o ténpo che l'òstétrico o ritêgne necesâio ». thumb|230px|right|Ramsbotham, Prinçìppi e pràtica de òstetrìçia, 1841 Pe rinforsâ l'ascisténsa de néutte, o Tögno Panónsi o domandâva 'n colêgio pe-e fìgge che studiâvan pe deventâ bónn-e dònne, a quæ instruçión a dovéiva êse de 18 méixi ciù lónga. I córsci d'Òstetrìçia, pò-u Panónsi dovéivan êse riservæ a mêghi laoreæ con a-o mànco 'n ànno d'esperiénsa d'uspiâ.
A fìn
Into 1892 l'uspiâ de Sàn Ròcco, ò de Ascôze o l'é stæto soprèsso e i locâli a-o ciàn terén són stæti cangiæ inta Sâla Sganbâti e dêuviæ pe-i concèrti de l'Académia de Sànta Çeçilia. Tùtte e pagioæ són stæte portæ a l'uspiâ de Sàn Gioâne, dónde 'n'estremitæ a pàrte, drénto a 'na torétta, con 8 pòsti létto, a l'é stæta destinâ a-e ascôze e a l'é stæta operànte scinn'a-a fìn di ànni quarànta do Neuveçénto. thumb|230px|right|Ramsbotham, Spacâto de sètte desægi mòddi de ’na dònna incìnta, 1841 O cazaménto de l'uspiâ Sàn Ròcco o l'é stæto demolîo fra o 1934 e o 1938, in òcaxón di travàggi de scistemaçión da zöna in gîo a-a Tónba Monumentâle de l'Aogùsto. L'é stæto demolîo o canpanìn ascì da gêxa de Sàn Ròcco.
2045
thumb|250px|center|Eclìsse de lùnn-a, [[3 marso 2045]]
Darfo Boario Terme
Darfo Boario Terme o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Ghiffa
Ghiffa o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Caprino Bergamasco
Caprino Bergamasco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Allumiere
Allumiere o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Architetûe civîli
thumb|270px|Allumiere - O monicìpio|centro
Pavarolo
Pavarolo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Anticoli Corrado
Anticoli Corrado o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Gessate
Gessate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Garbagnate Milanese
Garbagnate Milanese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Giögrafîa
thumb|280px|Garbagnate Milanese|centro
Parella
Parella o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Pòsti de interèsse
thumb|270px|Arco resìduo da Cascìna Parella|centro
Pavone Canavese
Pavone Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Gaggiano
Gaggiano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Giögrafîa
thumb|300px|Gaggiano, canâ Gamberina|centro
Isoe Azore
E Îzoe Azôre (Açores in portoghéize, prononçiòu ), ofiçialménte Región Outònoma de Azôre (Região Autónoma dos Açores in portoghéize), són unn-a de dôe regioìn outònome do Portogàllo insémme a Madeira. Són 'n arçipélago formòu da nêuve îzoe vulcàniche da región da Macaronézia, inte l'Òcéano Atlàntico do nòrd, a ciù ò mêno 1.400 km a ponénte de Lisbónn-a, 1.500 km a nòrd-òvest do Maròcco e 1.930 km a sùd-èst do Newfoundland, in Cànada.
E sò ativitæ econòmiche prinçipæ són l'agricoltûa, l'alevaménto, a pésca e o turìsmo, che d'ancheu o l'é diventòu 'n'ativitæ bén inportànte. O govèrno de Azôre o dà de travàggio, diretaménte ò indiretaménte, a 'na pàrte inportànte da popolaçión, inpiêgâ inti setoî di servìççi. A çitæ ciù inportànte da región a l'é Ponta Delgada. A coltûa, i parlæ, o mangiâ e-e tradiçioìn de Azôre càngian bén bén tra e sò îzoe, dæto ch'én stæte colonizæ da grùppi picìn de génte into córso de ciù de doî sécoli.
Divixon Garibaldi "Cichero"
A Divixon Garibaldi "Cichero" a l'é stæta unna formaçion partigiaña ch'a s'é battua in scê ertixe de Zena a-i tempi da Rexistensa. A Divixon Cichero a l'agiva into settô a-o levante da Camionale, ancheu ciammâ Autostrada A7, in sce l'Appennin ligure.
Tante personalitæ d'importansa da rexistensa zeneise l'ean inta Divixon. A formaçion a saià avvoxâ pe-o rigô morale che de longo a gh'à dæto o carattere. I seu componenti l'ean unii da ligammi personali, ma sorviatutto etici e de libertæ. O pensceo e a poxiçion politica despægi l'andavan verso o sola raxon commun de liberaçion da-a dittatua e da l'occupaçion nazi-fascista. A s'é fæta reconosce, graçie ascì a-o seu còdixe de comportamento, pe l'òttimo rappòrto co-a popolaçion de vallæ donde a s'attrovià à battise.
E origine
O primmo nucleo da-o quæ a formaçion a s'é originâ o s'arrecampa da-o settembre do 1943 inta zöna de Favâ, inte l'entrotæra de Ciavai: se trattava de unna dëxeña de òmmi in tutto. O primmo gruppo, inspiou a-o spito de fraternitæ e a quello che vegnià conosciuo comme còdixe Cichero, un còdice morale, etico e de comportamento, o l'ea formou da persoñe de nascion, cultua e pensceo (cattòlici, communisti, liberäi de scinistra) despægi: o Aldo Gastaldi (Besagno), o Gioan Serbandini (Bini), o Gioan Battista Canepa (Marso), o Severin Bianchini (Dente), o Umberto Lazagna (Canevari), o Franco Antolini (Furlin), o Gioan Bianchi (Cilletto), o Emilio Roncagliolo (Lesta), o Cesare Passano (Formaggetta), o Renato Dersaglio, Gioan Vignale, o Augusto Sanguineti e trei sicilien desbandæ, conosciui comme o Severino, o Michele e o Razza.
A stòriografia a ne ripòrta pròpio a-i tempi de l'incomenso a compoxiçion de Sutta a chi tucca, exempio de canto partigian in lengua zeneise, in sce l'äia de По долинам и по взгорьям (Pe-e vallæ e pe-e colliñe), un inno rivoluçionäio sovietico. Za pe-o Novembre o gruppo o gh'à da stramuâ a-i pe do Monte Rammaxou, perché o s'ea fæto tròppo vixibile, dæto o seu lesto scricchî.
Vinuesa
Vinuesa o l'è 'n comûne spagnòllo de 847 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Divixon Garibaldi "Cichero"
E origine
Into mentre vëgnan streiti di rappòrti co-o gruppo do Monte Antoa, ciù avanti conosciuo comme Distaccamento La Scintilla. Sto gruppo chì o se trasferisce à Ciché do marso do 1944, e o finià pe rende neçessäia unna neuva organizzaçion da banda, fæta coscì de dimenscioin consciderevole.O gruppo vegnià scompartio in trei distaccamenti: un, nomminou ciù in avanti Severino, o restià à Ciché, un, nomminou in primis Lupo e ciù in avanti Peter o se mettià à Pannexi, l'atro, nomminou Torre, tornià inta zöna de l'Antoa e piggià i òmmi da desmissa Banda do Slavo.
Vinuesa
Pòsti de interèsse
thumb|300px|Vinuesa|sinistra
Divixon Garibaldi "Cichero"
Da Banda à Brigata
O continuo aumento de òmmi e de prestixo, portian a Banda Cichero à piggiâ e dimenscioin de unna Brigata. O riconoscimento offiçiâ o l'arrivià a-i 20 de zùgno do 1944, co-a nascion da 3ª Brigata Garibaldi "Liguria".O fenomeno de quella che vegnià dapöi definia VI Zöna Operativa o l'é in direçion conträia co-i continui problemmi de formaçioin da III Zöna. A-i trei distaccamenti do comenso, se uniscian atri doe gruppi, un attivo in quello do tortoneise, o Battaggion Casalini, e l'atro into pavexin, assemme à un bon nummeo de contadin militarizzæ.
Da Brigata à Divixon
O fòrte scricchî o va avanti, e zà pe-o meise de Agosto gh'é beseugno de unna neuva ristruttuaçion, ch'a pòrta a-a nascion da 3ª Divixon Garibaldi "Cichero".
L'organizzaçion interna a se pösa in sciâ 3ª Brigata Garibaldi "Jori" (drento gh'ea o Ezio Lucarno, medaggia d'öo a-o valô militare), spægâ in sce quella do Distaccamento Torre e attiva inta zöna de l'Antoa e de l'erta valle do Trebbia; a 57ª Brigata Garibaldi, che ciù in avanti a piggià de nomme Berto, a l'agiva pe contra inta Vallâ de l'Aveto; inte vallæ do Borbea e do Curon in cangio ea apreuvo à organizzâse a 58ª Brigata Garibaldi, nasciua da-a fuxon do Peter e do Casalini, e ciù in avanti conosciua comme Brigata Oreste. st'urtima formaçion chì, inte l'autunno ciù avanti, a vegnià scompartia pe formâ a Brigata Arzani. Da mette in luxe, pe-o meise de Novembre, l'intrâ inta Cichero de squæxi tutti i alpin do Battaggion Vestòne da "Montereusa".
A Divixon a se fâ fòrte ascì de unna Seçion de Stampa, ch'a cua a redaçion de Il Partigiano, pappê offiçiâ da Cichero e ciù in avanti de tutta a VI Zona Operativa. Saian 15 e sciortie da l'Agosto do 1944 a-a Liberaçion.
O "Còdixe Cichero"
O Besagno e o Bini e o gruppo d'incomenso stabilian e severe regole de comportamento che saian de longo o carattere de formaçioin partigen sotta o seu commando, scin a-o successo do 25 d'arvî do 1945. Inta memöia di partigen, e de popolaçioin ch'i ghe daian proteçion e ospitalitæ, ste regole chì vegnian tramandæ comme o còdixe de Ciché:
- inte attivitæ e inte operaçioin se obbedisce a-i ordini di comandanti, ghe saià dapeu de longo unn'assembramento pe discuttine a conduta; - o cappo o vëgne eletto da-i compagni, o l'é o primmo inte açioin ciù peigose, l'urtimo into riçeive o mangiâ e o vestî, gh'attocca o turno de guardia o ciù fadigoso; - a-a popolaçion contadiña se ghe domanda, no se ghe piggia, e se se peu se paga ò se recangia quello che se riçeive; - no se ascidian e dònne; - no se giastemma.
Dello
Dello o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Divixon Garibaldi "Cichero"
Atre formaçioin da VI Zöna
In streito contatto co-a Cichero, agivan ascì atre formaçioin garibaldiñe, a-a diretta dipendensa do commando zöna.
A Brigata Còduri a l'ea pe cangio nasciua da-a Banda Virgola, gruppo de ribelli missi assemme da-o Settembre do 1943 inta zöna do Monte Capenardo. A formaçion, con tutto ch'a lontanansa geografica, a strenzià scin da-o prinçipio rappòrti co-a Cichero, inta quæ a l'intrià pe via offiçiâ a-a fin do settembre do '44. Sciben che gh'ea boña conlaboraçion, no manchian incomprenscioin, derivæ da-o fæto che a Coduri, formaçion tra l'atro de matrixe ben ben communista, a gh'aveiva l'uso de deuviâse tanto da vexin a-i çentri abitæ. Inte l'Arvî do 1945 a Còduri a piggià o rango de Brigata de Maneuvra e, à Liberaçion avvegnua, adreitua quello de Divixon.
Inta zöna gh'agiva a Brigata GL-Matteotti ascì, accusâ de grammo livello morale e militare e disarmâ pe ben doe vòtte da-i òmmi do Besagno, pe l'estæ do '44.
In ciù gh'ean ascì doe Battaggioin Matteotti-Valbisagno, spægæ a-o comenso do Settembre do 1944 da-a fuxon tra a Banda Zòrro, unna dëxeña de ommi dislocæ da quarche meise arrente a-o sciumme Lavagneua e atri elementi soçialisti da zöna inquadræ inte atre formaçioin.
E Brigate "Vòlanti"
Dòppo o rastellamento do Settembre do 1944, se piggià a decixon de tranfeî due formazioni leste e ben armæ drento a-o schieramento nemigo, fin à portâ a guerriglia inte valli çittæn.
A primma à acciappâ a poxiçion stabilia da-i commandi saià a Brigata Vòlante Severin, da l'ottobre do '44 attiva inta Valle do Besagno. A-o prinçipio a Brigata a l'ea formâ da unna dozzeña de òmmi d'élite, vegnui da l'omònimo distaccamento da Brigata Berto. A-a vigilia da Liberaçion a formaçion a contava in sce tòsto unna çentanâ d'òmmi, scompartii in 3 distaccamenti, ciù ätrettanti sappisti d'aggiutto.
A Brigata Vòlante Balilla pe contra a l'arriva inta Vallâ do Ponçeivia pe-o Novembre do '44, co unna ventina de òmmi d'élite. Pe-o ciù i l'ean ex gappisti de Bösanæo, tra i quæ o leader pin de carisma, o Angelo Scala, inquaddræ primma into Distaccamento Musso primma da 57ª Brigata, dapeu ciammou Distaccamento Balilla e ciù in avanti passou a-a Brigata Jori. A base operativa a gh'aveiva scito in sciô Monte Sella. A formaçion a l'arrivià a-a Liberaçion con unna çinquanteña de effettivi, scompartii in trei distaccamenti, con l'azzonta de çirca 160 sappisti d'aggiutto.
A scission
E dimenscioin da Divixon Cichero l'ean andæ avanti à cresce, coscì comme a fama do Besagno. Fòscia ascì per limitâ l'influensa de lê, pe-o Marso do 1945 se deçiddià pe-a scission.
A derivâ a saià a Divixon Pinan - Cichero, formaçion à tutti i mòddi indipendente da-a formaçion moæ, da quæ però, za into nomme, vegniva reconosciua a matrixe in commun. A neuva Divixon a se deuviava inti territöi za controllæ da-e brigate Oreste e Arzani, a-e quæ vegniva missa ai scianchi a Brigata Po-Argo ascì.
L'organigramma a-a vigilia da Liberaçion
- Commando-Brigata Jori (Distaccamenti Bellucci, Cialacche, Guerra, Maffei, Sardegna, Vestone, Guglielmetti, Perreto, Ravera) - Brigata Berto (Distaccamenti Castagna, Mario, Nino, Forca, Beppe, Fuoco, Cucciolo, Carlo III, Alpino) - Brigata de Maneuvra Caio (Distaccamenti Pablo, Ghittoni, Zonta, Guerci, Campanini, Bedin, Amerkanoff, Vòlante Willy) - Brigata Còduri (Battaggioin Longhi, Dall'Orco, Zelasco) - Brigata Vòlante Severino (3 distaccamenti e 2 distaccamenti SAP) - Brigata Vòlante Balilla (3 distaccamenti)
Borgo San Giovanni
Borgo San Giovanni o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Borgo San Giovanni (Cà dell'Acqua)|centro
Antille Olandeixi
thumbnail|destra|150px| 150 px|destra thumbnail|destra|250px| Nomme offiçia: Nederlandse Antillen, colonia olandeise de l'America çentrâ, a soa capitâ a l'è Willemstad. thumb|200px|left|Saint Maartin, panoràmma
Gorgonzola (Italia)
Gorgonzola o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Giögrafîa
thumb|270px|Gorgonzola, "Parco Agricolo Sud Milano"|centro
Geòrgia do Sud e isoe Sandwich meridionæ
thumb|right|200px|A bandêa do Regno Unîo 200 px|thumb|right|A bandêa da Geòrgia do Sud e de isoe Sandwich meridionæ thumb|right|300px|A poxiçion da Geòrgia do Sud in sciâ carta giögràfica Nomme ofiçiâ: South Georgia and the South Sandwich Islands , teritöio d'otramâ britannego de l'America do sud inte l'Oçeano Atlantico.
Descriçion e stòia
A sò capitâle a l'è Cappo do Re Eduardo (King Edward Point).
Gravellona Toce
Giögrafîa
thumb|280px|O sciùmme Toce a Gravellona Toce|centro
Anzio
Anzio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Carobbio degli Angeli
Carobbio degli Angeli o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Villar del Ala
Villar del Ala o l'è 'n comûne spagnòllo de 49 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Pecetto Torinese
Pecetto Torinese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Desenzano del Garda
Desenzano del Garda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Grezzago
Grezzago o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
787
thumb|400px|center|O II Concîlio de Nicèa do 787, into o Menològio de [[Basilio II, XI secolo ]]
Gurro
Gurro o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Edolo
Edolo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Isoe Falkland
Gh'àn unn-a popolaçión de 3.140 abitanti e a seu capitâ a l'é Stanley.
Gudo Visconti
Gudo Visconti o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Isoe Vèrgine Americann-e
thumb|right|200px|A bandêa di Stati Unïi d'America thumb|200px|right|A bandêa de Isoe Vèrgine Americann-e thumb|right|200px|A poxiçión de Isoe Vèrgine Americann-e in sciâ càrta giögràfica Isoe Vergine Americann-e (Nomme ofiçiâ: United States Virgin Islands), territöio de l'America çentrâ governôu da-i Stati Unïi d'America, a sò capitâle a l'è Charlotte Amalie.
Carona
Carona o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Brembio
Brembio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Intragna
Intragna o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Carvico
Carvico o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Arcinazzo Romano
Arcinazzo Romano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Perosa Argentina
Perosa Argentina o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Briga Auta
Briga Âuta (fia Ra Briga Âuta, Briga Alta 'n italian), la é 'na cumüna de 42 abitànti da Tèra Brigašca, ën pruvinsa de Cuni, Piemunt'.
Cultüra
Lengua brigašca
Casaletto Lodigiano
Casaletto Lodigiano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Inveruno
Inveruno o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Erbusco
Erbusco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Repubbrica Dominicann-a
thumb|200 px|right|A bandêa da Repùbbrica Dominicann-a thumb|right|200px|A poxiçión da Repùbbrica Dominicann-a in sciâ càrta giögràfica O nomme ofiçiâ da Repùbbrica Dominicann-a o l'é: República Dominicana, paize de l'America çentrâ. A seu capitâ a l'é Santo Domingo.
Casazza
Casazza o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
San Viçenço e Grenadinn-e
thumb|200 px|right|A bandëa de San Viçenço e Grenadinn-e thumb|right|200px|A poxiçion de San Viçenço e Grenadinn-e in sciâ carta giögràfica San Viçenço e Grenadinn-e - Nomme ofiçiâ: Saint Vincent and the Grenadines, paize de l'America çentrâ, a sò capitâ a l'è Kingstown, indipendente da-o Regno Unïo da-o 1979.
Velilla de la Sierra
Velilla de la Sierra o l'è 'n comûne spagnòllo de 24 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Ardea
Ardea o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Perosa Canavese
Perosa Canavese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Casalmaiocco
Casalmaiocco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Inzago
Inzago o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Casirate d'Adda
Casirate d'Adda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Fiesse
Fiesse o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Santa Luçia (Naçioin)
thumb|200 px|right|A bandêa de Santa Luçîa thumb|right|200px|A poxiçión de Santa Luçîa in sciâ carta giögràfica Nomme ofiçiâ: Saint Lucia. Santa Luçîa a l'é 'n'îzoa-stâto e pàize de l'America çentrâ, a sò capitâ a l'é Castries, indipendénte da-o Regno Unïo da-o 1979.
Eràto
Eràto a l'êa a musa do canto corâ e da poexia d'amô segundo a mitologia grega e romann-a.
Esine
Esine o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Perrero
Perrero o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Uffizi
thumb|250 px|Uffizi, Niobe
Casnigo
Casnigo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Uffizi
Descriçion e stöia
E Galerîe di Uffizi so-ìn conplèsso de musêi de Firense conpòsto da-a Galerîa de Statoe e de Pitûe, da-o Corridoio Vasariano e da-e coleçioìn d'arte do Palasso Pitti. O primmo nùcleo de òpere d'arte o l'é fæto da-e coleçioìn da famìggia Medici, arichîe depoî da làsciti e donaçioìn. thumb|200 px|[[Feipìn Lippi, Madònna co-o Bambìn e àngei, 1465 c.]] Cosimo I de' Medici o l'àiva depoxitòu e òpere d'arte a Palasso Vecchio; into 1500 l'é stæto costroîo 'n edifiçio nêuvo da 'n diségno do Giorgio Vasari; into 1565 l'è stæta avêrta 'na vîa sorviaelevâ e segrétta (Corridoio Vasariano) tra o Palàçio Vêgio e o Palàçio Pitti, ch'o l'é divegnûo a nêuva rescidénsa da famìggia di Medici.
Coleçioìn
I Uffizi consérvan de òpere di artisti ben ben avoxæ, prezénpio Raffaello Sanzio, Sandro Botticelli, Giotto, Tiçiàn Vecellio, Pontormo, Bronzino, Dria do Sarto, Caravaggio, Dürer, Rubens, Giorgione, Giöxeppe de Ribera, Van Dyck.
Inti Uffizi gh'é o Gabinétto di Disegni e de Stànpe ch'o contegne migiæ de òpere: incizioìn, diségni, carte giögràfiche, e se trêuva 'na rara coleçión de arassi antighi ascì.
308
thumb|200px|center|Artâ dedicòu a-i [[Lista di Imperatoî Romen|Imperatoî Romen Galerio, Liçinio, Mascimin Daia e Costantin I e a-o repìggio do cùlto a Mitra  into Carnunto, 308 (Museo Carnunto - Austria) ]] thumb|200px|right|Camêo do Triónfo de Licinio, 308, ([[Bibliuteca naçionâle de Fransa - Pariggi) ]]
Casalpusterlengo
Casalpusterlengo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Calliope
thumb|250px|right|Calliope, incisiòne Calliope a musa da poexia epica e da poexia lirica segundo a mitologia grega e a mitologia romann-a.
313
Euröpa
Frevâ - L'Edìtto de Milàn (conosciûo ascì cómme Edìtto do Costantìn I, edìtto de tolerànsa ò rescrîto de tolerànsa) o l'é l'acòrdo sotoscrîto da doî Ougùsti de l'Inpêro româno, o Costantìn I pò-u Ponénte e o Licìnio pò-u Levànte, co-o pensâ a 'na polìtica religiôza comùn de dôe pàrte de l'Inpêro.
Polimnia
thumb|200px|right|Polimnia Polimnia a musa di inni religioxi, segundo a mitologia grega e romann-a.
Lacchiarella
Lacchiarella o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Euterpe
thumb|200px|[[Hendrik Goltzius (1558-1617), Euterpe, 1592 (Los Angeles County Museum of Art)]] Euterpe a musa da muxica segundo a mitologia grega e romann-a.
Flero
Flero o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Lainate
Lainate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Arsoli
Arsoli o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
315
thumb|270px|center|[[Constantin I, scultùa into calcedònio, 315-330, montâ sôvia o bastón pastorâ da Sainte Chapelle, prìmma do 1368 (Cabinet des médailles - Pariggi)]]
Melpomene
thumb|250px|right|Melpomene, incisiône Melpomene a musa da tragedia segundo a mitologia grega e a mitologia romann-a.
Urania
thumb|250px|right|A Musa Urania Urania a musa de l'astronomia e da geometria segondo a mitologia grega e romann-a.
Talia
thumb|250px|Samuel van Hoogstraten, Thalia, 1678, ràmmo (University Library - Radboud University) Talia a musa da poexia gaia, da poexia rustega e da commedia segundo a mitologia grega e romann-a.
Colombia
thumb|200 px|right|A bandêa da Colombia thumb|right|200px|A poxiçión da Colombia in sciâ carta giögràfica Nomme ofiçiâ: República de Colombia, paize de l'America do Sud, a sêu capitâ a l'è a çittæ de Santa Fe de Bogotá, ciamâ Bogotá ascì.
Cassiglio
Cassiglio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Colombia
A sêu sûperfiçie a l'è de 2.070.408 km2. De quelli, 1.141.748 km2 fan pârte do tæritöjo continentâ, e 928.660 km2 da sêu estensiôn marittima, essendo l'ûnico Pàize de l'America do Sûd con còste in sce l'Oçeano Atlantico e anche in scio Paçifico.
Cassiglio
Giögrafîa
thumb|230px|Cassiglio, a ciûza do làgo|centro
Colombia
A g'ha 'na popolassiôn de 42.888.592 abitanti (2005) e a lengua ofiçiâ a l'è o spagnòllo.
Caselle Landi
Caselle Landi o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Gambara
Gambara o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Castel Rozzone
Castel Rozzone o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Tersicore
thumb|230px|Tersicore Tersicore a l'êa a musa da dansa segundo a mitologia grega e romann-a.
Castelli Calepio
Castelli Calepio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Gardone Riviera
Gardone Riviera o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Caselle Lurani
Caselle Lurani o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Clio (mitǫlogîa)
thumb|230px|right|[[Antonio Canova (1757-1822) Clio (ò Calliope), 1811]] Clio a l'é a mûsa da stöia segondo a mitologîa grega e romann-a.
Vôxe corelæ
Calliope, poexia epica e poexia lirica Eràto, canto corâ e poexia d'amô Euterpe, muxica Melpomene, tragedia Polimnia, inni religioxi Talia, poexia gaia, poexia rùstega e comedia Tersicore, dansa Urania, astronomia e geometria
Liscate
Liscate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Pertusio
Pertusio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Architetûe religiôze
thumb|220px|Pertusio, Gêxa de San Firmìn|centro
Gardone Val Trompia
Gardone Val Trompia o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Castione della Presolana
Castione della Presolana o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
San Esteban de Gormaz
San Esteban de Gormaz o l'è 'n comûne spagnòllo de 2 956 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Bellegra
Bellegra o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Muse
E Muse thumb|350px|[[Tintoretto, E Muse (Museo do Castelvecchio - Veronn-a)]] E protettrixe di arte e di artisti, o so nùmero e campo d'açion o fu definio in to IV sécolo a.C. coscì:
320
thumb|200px|center||[[Monæa d'öo de Costantin I, 320 d.C., Rómma (Museo Archiològîco Naçionâle - Aquileia)]]
Castro (Lombardïa)
Castro o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Artena
Artena o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle.
Macugnaga
Macugnaga o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola. O nomme locâle in Titsch (lengoa walser) o l'é Magganaa.
321
thumb|200px|center|[[Monæa de brònso de Constantin I, Rómma, 321]]
Inovaçión
{{Lunâio ànno|321}
Castelnuovo Bocca d'Adda
Castelnuovo Bocca d'Adda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Castelgerundo
Castelgerundo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Lodi.
Pianezza
Pianezza o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Ghedi
Ghedi o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Pessinetto
Pessinetto o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Architetûe religiôze
thumb|300px|Pessinetto, Santoâio de Sant'Ignaçîo|centro
Plazas de soberanía
miniatura|350x350px|Màppa de plazas de soberanía ciù [[Ceuta|Çéota (con l'îzoa de Perejil) e Melìlla in sciô continénte e l'îzoa de Alborán, 50 km ciù a nòrd]] Plazas de soberanía (in spagnòllo prononçiòu, sàiva a dî "rocafòrte de sovranitæ" ) o l'é 'n nómme ch'o l'ìndica di teritöi spagnòlli d'ôtremâ spantegæ lóngo a còsta in sciô Mà Mediterànio de l'Àfrica do Nòrd e do Maròcco in particolâ. Sto nómme chi o l'é dêuviòu pe di teritöi ch'én pàrte da Spàgna scìnn-a da-a formaçión do régno d'ancheu (1492-1556) e o no conprénde quélle tære africànn-e conquistæ da-i spagnòlli tra o sécolo XIX e o coménso do sécolo XX, inte l'ànbito da coscì dîta "córsa a l'Àfrica".
Cavernago
Cavernago o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Plazas de soberanía
Storicaménte, gh'é stæto 'na distinçión tra e Plazas de soberanía prinçipæ, sàiva a dî e dôe çitæ outònome de Çéota e de Melìlla, e-e Plazas de soberanía minoî, de îzoe e 'na penîzoa picìnn-a in scâ còsta africànn-a. A ògni mòddo, a-a giornâ d'ancheu, sto nómme chi o l'é dêuviòu sorviatùtto pe indicâ i posediménti segondâi.
Madonna del Sasso
Madonna del Sasso o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Pinasca
Pinasca o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Magenta (Italia)
Magenta o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.