cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Borno
Borno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Anni 140 a.C.
thumb|300px|center|"Tesoretto de [[Manerbio", 150 a.C.-135 a.C.ca. (Museo de Santa Giulia - Bréscia) ]]
Réunion
thumb|right|200px|A bandêa da Fransa thumb|right|200px|A poxiçión da Fransa e Réunion in sciâ carta giögràfica Réunion (Nomme ofiçiâ: Région Réunion in francéize), teritöio d'otramâ françèise de l'Africa, a sò capitâle a l'è San Denis.
Mercenasco
Mercenasco o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Mercenasco, o castéllo|centro
Majotte
thumb|right|200px|A bandêa de Fransa thumb|right|200px|A bandêa de Mayotte thumb|right|200px|O teritöio de Mayotte in sciâ carta giögràfica Nomme ofiçiâ: Mayotte, teritöio d'oltremâ françèise de l'Affrica a sò capitâ a l'é Mamoudzou.
Isoa d'Euròpa
thumb|right|200px|A bandêa da Fransa thumb|right|200px|A poxiçión de l'Isoa d'Euròpa in sciâ carta giögràfica
Isoa d'Euròpa (in françeize: Île Europa), isoa disabitâ de l'Oçeano Indian, parte di Teritöi d'oltremâ Françèixi. A Fransa a gh'à misso 'na staçión meteorológica into 1949 e 'na picinn-a bâze militâre into 1973.
Anni 360
thumb|230px|center|Sòlido d'öo de [[Valentiniàn I (3 lûggio 321-17 novénbre 375), (Treviri), 367-375]]
28 lûggio
O 28 lûggio o l'é o 209° giórno de l'ànno (210° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 156 giórni a-a fin de l'ànno.
Albano Sant'Alessandro
Albano Sant'Alessandro o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Giögrafîa
thumb|250px|Albano Sant'Alessandro, a roggia Borgogna|centro
Salasco
Salasco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Binasco
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Binasco, Castèllo visconteo|centro
27 seténbre
O 27 seténbre o l'é o 270° giórno de l'ànno (271° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 95 giórni a-a fin de l'ànno. thumb|350px|center|Eclìsci solâre do 27 seténbre 1848
Mezzenile
Mezzenile o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Teritöi d'oltremâ Françeixi
I Teritöi e dipartimenti d'oltremâ Françeixi (abreviæ DOM – TOM, départements d'outre-mer, territoires d'outre-mer) son teritöi aministræ da-a Fransa che son parte de l'Union Europea. Questi teritöi g'han diversci livelli de autonomïa e son tutti raprezentæ into parlamento françéize e votan pe-o Parlamento de l'Union Europea.
Albino (Italia)
Albino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Teritöi d'oltremâ Françeixi
Dipartimenti d'oltremâ ò Regioin d'oltremâ
I Départements d'outre-mer son stæti costitoii into 1946 e da-o 2003 son dïti Régions d'outre-mer ascì; questi son:
Teritöi d'oltremâ
Da-o 1956 i Territoires d'outre-mer son i:
Comunitæ d'oltremâ
E Collectivités d'outre-mer son stæte creæ co-a reforma costituçionâ do 28 de Marso do 2003. Ogni communitæ a g'ha o sö statûo. E communitæ d'oltremâ son:
Neuva Caledonia
A Neuva Caledonia (Nouvelle-Calédonie) a l'ea 'n teritöio d'oltremâ da-o 1946 a-o 1999, ancheu a g'ha unn-a condiçion particolâ e a sajâ coscì fin a-o referendum, che se fajâ tra o 2014 e o 2019, quande i sö abitanti porian votâ pe l'indipendença ò pe divegnî unn-a communitæ d'oltremâ.
Pàixi d'oltremâ
A condiçion di Pays d'outre-mer a no l'è ciæa, segondo o conseggio constituçionâ, a denominaçion de "pàize d'oltremâ" a no g'ha de conseguençe legali.
Teritöi minoî
A Fransa a reciamma a sovranitæ de arcunn-e îsoe disabitæ de l'Oçeano Indian, dïte Isoe Spantegæ (fr: Îles Éparses) e de 'n'îsoa de l'Oçeano Paxiffego, l'Isoa de Clipperton.
E Isoe Spantegæ son:
Piubega
Piubega o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Anni 380
thumb|250px|center|[[Aelia Flaccilla (380-390 ca.) ]]
Faedo Valtellino
Faedo Valtellino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Isoa Tromelin
Isoa Tromelin (in françeize Île Tromelin), isoa disabitâ de l'Oçeano Indian, parte di Teritöi d'oltremâ Françèixi.
Isoa Gioan de Nova
Isoa Gioan de Nova, isoa disabitâ de l'Oçeano Indian parte di Teritöi d'oltremâ Françèixi.
Isoe Gloriose
thumb|right|200px| thumb|right|200px|
Bovegno
Bovegno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
1815
thumb|340 px|center|Italia, 1815
Anni 390
thumb|350px|center|Rómma - [[Baxìlica de San Gioâne e Pòulo a-o Cèlio]]
29 lûggio
O 29 lûggio o l'é o 210° giórno de l'ànno (211° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 155 giórni a-a fin de l'ànno.
1898
thumb|320px|center|Illustrazione Italiana, 1898, Beltrame, La rivolta a Milàn (palasso Saporiti a còrso Venessia)
Sali Vercellese
Sali Vercellese o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Architetûe civîli
thumb|200px|Sali Vercellese, o Monicìpio|centro
1898
Fæti
thumb|250px|right|Moti do 1898 - Pro Amnistia
Euröpa
thumb|150px|right|F. Champenois imprimeur-éditeur, 1898 ([[Bibliuteca naçionâle de Fransa)]] thumb|300px|right|Zêna - panoràmma (1898)
Sport
6 zenâ - A Ponte Carêga, dinansi a 208 tifôxi, se zeuga a primma partîa de balón tra dôe squaddre de dôe diverse çitæ: tra o Zena e 'na formaçion de zugoéi de Turin. 15 e 26 màrso - Vegne fondâ a Federaçion Italiann-a de Football, da-o dirigente do Zêna CFC James Richardson Spensley e da dötrei dirigenti turineixi. 8 màzzo - Turin. Se zêuga o Canpionòu italiàn de balón 1898: gh'é o prìmmo canpiònou (dòppo Serie A). A goâgnâlo l'é o Zêna CFC, contra l ' Internaçionâ Turin, a-o Velodromo Umberto I de Turin.
Eros Ramazzotti
Eros Ramazzotti (Eros Luciano Walter Ramazzotti) (Romma, 28 òtôbre 1963) o l'é 'n cantaotô italiàn.
Mombello di Torino
Mombello di Torino o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Eros Ramazzotti
Biografia
Into 1984 o l'a parteçipòu a-o Festival de Sanremmo, inta seçión Nuove Proposte, co-a cansón Terra promessa (Tæra promìssa). A-o Festival de Sanrémmo 1985 o l'a prezentòu Una storia importante (Ina stöia inportànte) e o l'a goâgnòu o Festival de Sanremo 1986 co-a cançón Adesso tu (Òua ti)''.
Into 2004 o l'é sciortîo Eros Roma Live, o DVD de l'exibiçión do Ramazzotti a-o Stadio Olinpico de Rómma.
Sant'Elia Fiumerapido
Sant'Elia Fiumerapido o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Algua
Algua o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Poggio Rusco
Poggio Rusco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Saluggia
Saluggia o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
28 seténbre
O 28 seténbre o l'é o 271° giórno de l'ànno (272° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 94 giórni a-a fin de l'ànno.
Bovezzo
Bovezzo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Bruno Bergonzi
Bruno Bergonzi (Milan, 28 agósto 1958) o l'é 'n baterìsta, conpoxitô e produtô discogràfico italiàn.
Biografìa
thumb|200px|Album Overflow Dhuo Quande ch'o l'ea sordatto, in Arbénga, o l'a sunòu inta bànda militâre. Into 1977-1978 o l'a parteçipòu a-o spetàcolo muxicàle do Giorgio Strehler La storia della bambola abbandonata. O l'a sunòu a baterîa inte cansoìn de Mina, Ornella Vanoni, Pierangelo Bertoli, Roberto Vecchioni, Luca Barbarossa, Gianni Morandi, Eros Ramazzotti, Patty Pravo, Adriano Celentano.
Into 1982 o l'à parteçipòu a-o prìmmo dìsco de Lu Colombo, intitolòu Maracaibo e, co Piero Cairo, o l'à muxicòu e realizzòu Rainbow pe-a Fonit Cetra. Into 1983 o l'é stæto percuscionìsta inte l'àlbon Frammenti do Pierangelo Bertoli. Co-o muxicìsta ingléize Mike Logan o l'à formòu o grùppo muxicàle Dhuo e o l'à parteçipòu a-o Festival de Sanremmo do 1984, inta seçión Nuove Proposte.
O l'è stæto inta naçionâle italiann-a d'arte marçiâle Kendo.
Bollate
Bollate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Bruno Bergonzi
Poexie
Poexie inspiræ a-a mûxica e a-o haiku giaponéize: Assenza Presenza, Milàn, Bevivino, 2006. Per niente al mondo, Milàn, la Vita Felice, 2010. Maggio: Poesia per musica immaginata, Milàn, la Vita Felice, 2017.
Fusine (Italia)
Fusine o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
San Germano Vercellese
San Germano Vercellese o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Isoa d'Amsterdam
Isoa d'Amsterdam, isoa disabitâ de l'Antartego parte di Teritöi Françèixi Meridionæ e de l'Antartego usâ comme ossevatoïo scientiffico.
Almenno San Bartolomeo
Almenno San Bartolomeo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Santopadre
Santopadre o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Isoa de San Paolo
Isoa de San Paolo, isoa disabitâ de l'Antartego parte di Teritöi Françèixi Meridionæ e de l'Antartego usâ comme ossevatoïo scientiffico.
Anni 430 a.C.
thumb|400px|center|Dràmma in argénto co a tésta de Diòniso, [[Naxos (Sicilia), 530 a.C.-510 a.C.]]
Bresso
Bresso o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Almenno San Salvatore
Almenno San Salvatore o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Teritöi Françeixi Meridionæ e de l'Antartego
thumb|right|200px|A bandêa de Fransa thumb|right|200px|A bandêa di Teritöi Françeixi Meridionæ e de l'Antàrtego
Descriçion
I Teritöi Françeixi Meridionæ e de l'Antartego son Teritöi d'oltremâ Françeixi. Questi teritöi comprendan:
1896
thumb|500px|center|Anònimo pitô etîope, A [[bataggia de Adua, 1° màrso 1896 ]]
Euröpa
thumb|300px|right|Genoa (A rivêa da Marseggia scin'a Livórno)(1896)
Gerola Alta
Gerola Alta o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
San Giacomo Vercellese
San Giacomo Vercellese o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Pomponesco
Pomponesco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
1535
thumb|500px|center|Lorenz Fries, Màppa da Terra Nova (América), 1535
Brandico
Brandico o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
29 seténbre
O 29 seténbre o l'é o 272° giórno de l'ànno (273° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 93 giórni a-a fin de l'ànno. thumb|280px|center|[[Ouröra boreâle, 29 seténbre 2016, (Lago Superiore - Grandi Laghi (America))]] thumb|200px|[[Guido Reni, Sàn Michê Arcàngiou, (Gêxa de Santa Marìa Immacolâ - Rómma) ]]
Gran
Triticum (L., 1753), comuneménte conosciûo cómme gran (gràn segóndo a grafîa ofiçiâ, gran in savonéize, gràn in vintimigiôzo, gran in monegàsco) o l'é 'n génere da famìggia de Poaceae , ch'o inclùdde vàrie spêce de cereâli asæ inportànti pe l'alimentaçion umâna.
O nómme o l'é dêuviòu pe denotâ a ciànta e e cariossidi da ciànta ascì.
Tascionomia
Into génere Triticum sòn inclûze e segoénti çìnque spêce (ciù 'n ìbrido) :
Montaldeo
Montaldeo (Montondé in piemontéize, Montaldeo in italiàn) o l'é 'n comûne de 212 abitànti ch'o se trêuva inta Provinsa de Lisciandria.
Gordona
Gordona o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Almè
Almè o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Giögrafîa
thumb|500px|center|Panoràmma de Almè
Braone
Braone o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Anni 410
thumb|450px|center|Méistro François (c. 1475 - 1478-1480), Alarico sachèza Rómma, miniatûa
Santhià
Santhià o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Mompantero
Mompantero o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Stöia
thumb|180px|Partigén da Formaçion "Stellina" (Muzêo da Rexistensa e deportaçion da Mompantero)|centro
Serrone
Serrone o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Pòsti de interèsse
thumb|200px|Serrone, panoràmma|centro
1809
thumb|410px|center|[[William John Huggins (1781-1845), A fregàtta ingléize Mercury a score a canonêa françéize "Leda" da Rovigno (Istria - 1° arvî 1809, (Museo reâle de Greenwich)]]
Fæti
thumb|350px|right|Batàggia de Sàcile, [[16 arvî 1809, màppa]]
Anni 130 a.C.
thumb|300px|center|[[Enna, brònso, (135 a.C.-132 a.C.) (British Museum - Londra)]] thumb|200px|center|Monæa de [[Mitridate VI do Ponto (134 a.C./132 a.C.-63 a.C.) (British Museum)]]
Napoli
Napoli a l'é 'na çitæ de 954.244 abitanti, capolêugo da Çitæ metropolitann-a de Napoli e da región Canpània. A çitæ de Napoli a l'é scitoâ inte 'na poxiçión centrâle in sciô sò gorfo, tra o Vezûvio e l'area volcànica di Campi Flegrei.
Giögrafîa
thumb|center|700px|Panoramma da-o quartê Posillipo
Isoe Crozet
thumb|right|200px|A bandêa de Fransa thumb|right|200px|A carta giögràfica de Isoe Crozet Isoe Crozet, isoe de l'Antartego, parte di Teritöi Françéixi Meridionæ e de l'Antartego, usæ comme osservatöio scientiffego.
Descriçion
E Isoe Crozet son:
Ponti sul Mincio
Ponti sul Mincio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Alzano Lombardo
Alzano Lombardo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
641
thumb|500 px|center|[[Peo de-a Françesca, Batàggia fra Eraclio I e Cosroe II rè de Pèrsia, 1452-1466, (Basilica do San Françesco (Aresso))]]
Trieste
Trieste a l'è unn-a çittæ de 204.590 abitanti, capoleugo da provinsa de Trieste e da region Friùli-Venessia Giulia.
Grosio
Grosio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Buccinasco
Buccinasco o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
1536
thumb|250px|center|[[Hans Holbein o Zoêno, Erasmo da Rotterdam (27/28 òtôbre 1466/1469-12 lûggio 1536), 1523 (Kunstmuseum Basel - Basilea)]]
Bibliuteca naçionâle de Fransa
A Bibliuteca naçionâle de Fransa (BnF) a l'é derivâ da-a bibliuteca reâle, costitoîa a-o Louvre da Carlo V. thumb|300px|A sêde da BnF a Pariggi
Descriçion e stöia
Into 1692, into régno do Loîgi XIV, a l'é stæta avèrta a-o pùblico. A nêuva costruçión da Bibliuteca a l'é stæta inaogurâ o 20 de dexénbre do 1996. A Bibliuteca digitâle Gallica, inte l'Internet, a l'é formâ da papê informatizzòu.
Monastero di Lanzo
Monastero di Lanzo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Architetûe civîli
thumb|250px|Monastero di Lanzo, o monicìpio|centro
Serravalle Sesia
Serravalle Sesia o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Breno (Italia)
Breno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Campobasso
Campobasso a l'é 'na çitæ de 52.172 abitanti, capoleugo da provinsa de Campobasso e da region Molïse.
Buscate
Buscate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Porto Mantovano
Porto Mantovano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Grosotto
Grosotto o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Anni 30 a.C.
thumb|200px|center|[[Marcantogno còmme Lusciandro Magno, camêo sôvia sardonice, I sec. a.C. (Cabinet des médailles - Pariggi) ]]
Settefrati
Settefrati o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Moncalieri
Moncalieri (Moncalê in torineize) o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
2 òtôbre
O 2 òtôbre o l'é o 275° giórno de l'ànno (276° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 90 giórni a-a fin de l'ànno.
3 òtôbre
O 3 òtôbre o l'é o 276° giórno de l'ànno (277° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 89 giórni a-a fin de l'ànno.
Stroppiana
Stroppiana o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Brione (Italia)
Brione o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Ambivere
Ambivere o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Architetûe religiôze
thumb|300px|Ambivere - o Santoâio|centro
Lanzada
Lanzada o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Antegnate
Antegnate o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Sgurgola
Sgurgola o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Anni 440
thumb|300px|center|Batistèro lateranénse - Rómma thumb|150px|Sòlido de [[Valentiniano III, 441-450, zecca de Costantinopoli (Museo archiològîco naçionâle - Firense)]]
Tricerro
Tricerro o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Caino (Italia)
Caino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Isoe Kerguelen
thumb|right|200px|A bandêa da Fransa thumb|right|200px|A poxiçión de Îzoe Kerguelen in sciâ carta giögràfica Isoe Kerguelen, îzoe de l'Antartego parte di Teritöi Françèixi Meridionæ e de l'Antartego, usæ comme òservatöio scientìffico.
Descriçion
E Isoe Kerguelen son ciù de 300, l'îzoa prinçipâ a l'è Grande Terre (Tæra Grande), dîta into passòu Desolation Island (Îzoa da Desolaçion); e âtre îzoe prinçipæ son:
Bussero
Bussero o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Livigno
Livigno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Arcene
Arcene o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Quingentole
Quingentole o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Busto Garolfo
Busto Garolfo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Anni 490
thumb|400px|center|Ravenna. Capèlla Arcivescovìle de Sant Dria, 495 (part.)
Calcinato
Calcinato o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Morneize
Mornàize (in zenàize Mornéize (pr. ), Mornèis in piemontéize, Mornese in italiàn) l'é 'n paìze ch'u gh'ò 698 abitanti e u s'tröva inta Provéincia 'd Lisàndria inte l'Apenìn Ligure.
Cultüa
L'é 'n cumüne id lingua e tradisión-i gastrunòmiche e culturòli zenaizi. A Murnaize u s'pòrla incù a lingua ligure inta variante nuvaize.
Lovero
Lovero o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Sora (Italia)
Sora o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Ardesio
Ardesio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Trino
Trino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Quistello
Quistello o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Anni 510
thumb|250px|center|A corónn-a reâle d'öo do antîgo régno de Silla ([[Corea do Sud) inìçio do V secolo, descovèrta into 1926 (Museo naçionâle de Gyeongju - Corea do Sud)]]
Belin
Belin (/be'liŋ/) a l'è 'na pòula do gatto zeneize usâ inta lengua comûn in tanti mòddi e non sôlo pe giastemmâ. A l'è a pòula megio conosciûa do lìgure.
Anni 500
thumb|250px|center|Monæa d'öo (semissi) d'[[Anastasio I (inpeatô) (430-9 lûggio 518), 491-518]]
Belin
A pòula "Belìn" a s'adêuvia ascì inte l'internet. Gh'é 'n ezénpio de 'n scîto pe esprìmme mâvéggia e amiraçión pe-a squaddra do Döia.
Espreçioin co "belin"
Belin a l'è usâ con âtre paròlle o espressoìn comme:
Washington D.C.
Washington (Washington D.C. donde DC o vêu dî District of Columbia, Distréito de Columbia) a l'é a capitâ di Stati Unïi d'America. A çitæ a conta oltre 693.972 abitanti (stimma do 2017) e a fâ parte de 'na grande area metropolitànn-a.
Washington a se trœa in sciâ còsta est di Stati Unïi, a sûd do stato do Maryland, a nòrd do stato da Virginnia e 233 miggia a sûd de Noeuva York.
Calvignasco
Calvignasco o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
1561
thumb|300px|center|[[Livio Agresti, Pêo d'Aragónn-a o rénde o seu régno tributâio a-o pàppa Inocenso III, afrésco, 1561-1563 (Sâla Règia - Palasso do Vaticàn)]]
Tronzano Vercellese
Tronzano Vercellese o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Tæra de Adélie
thumb|right|200px|A bandêa da Fransa thumb|right|200px|A bandêa di Teritöi Françeixi Meridionæ e de l'Antartego A Tæra de Adélie (Terre d'Adélie) a l'è un tocco de costa de l'Antartego tra a Punta de Pourquoi Pas a 66°12′S 136°11′E e Punta Alden a 66°48′S 142°02′E, longo 350 km e con un settô d'entrotæra de 2600km verso o Polo Sud. thumb|
Descriçion
A Tæra de Adélie l'è un di destreiti do Tæritöio Françèise Meridionâ e de l'Antartego e a g'ha un'area de 432.000 km².
A sovranitæ da Fransa insce a Tæra de Adélie a no l'è riconosciûa internaçionalmente.
Tristan da Cunha
Nomme ofiçiâ: Tristan da Cunha, teritoio d'oltremâ britannego. A l'é 'n'îzoa de l'Òcéano Atlantico dipendente da Sant'Ellena, a sò capitâle a l'é Edimburgo di sette mâ (Edinburgh of the Seven Seas), anche s'a l'é dîta ciù semplicemente Settlement.
Descriçion e stòia
A popolaçion de Tristan da Cunha (280 personn-e) a g'ha 'n fòrte ligamme co-a Liguria, de fæti diverse famigge de l'îzoa de Tristan da Cunha se ciamman Repetto e Lavarello, originæ da doî mainæ (Andrea e Gaetano) de Camoggi naufraghæ in sce l'isoa into 1892.
Moncenisio (Italia)
Moncenisio o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Stöia
thumb|1920s Susa-Moncenisio, 1920 ca.|centro|250x250px
Arzago d'Adda
Arzago d'Adda o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
6 òtôbre
O 6 òtôbre o l'é o 279° giórno de l'ànno (280° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 86 giórni a-a fin de l'ànno.
Anni 510 a.C.
thumb|230px|center|Atlêta etrùsco, afrésco, 510 a.C. (Getty Collection)
Redondesco
Redondesco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Calvagese della Riviera
Calvagese della Riviera o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Cambiago
Cambiago o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Calvisano
Calvisano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Montaldo Torinese
Montaldo Torinese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Architetûe religiôze
thumb|180px|Montaldo Torinese, a gêxa|centro
Madesimo
Madesimo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
4 òtôbre
O 4 òtôbre o l'é o 277° giórno de l'ànno (278° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 88 giórni a-a fin de l'ànno. thumb|220px|[[Giotto, San Françesco riçéive e stìgmate, 1325, (Baxìlica de Santa Crôxe -  Firense)]]
5 òtôbre
O 5 òtôbre o l'é o 278° giórno de l'ànno (279° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 87 giórni a-a fin de l'ànno. thumb|150px|[[Françesco Vanni, Raimondo da Capua (1330-5 òtôbre 1399), outô da Legènda maior de Santa Catænn-a, 1596]] thumb|120px|right|L'astronàota Brent W. Jett Jr., o 5 òtôbre 1992
Cagliari
Càgliari, ò Càggiai in zenéize stréito, (Cagliari in italiàn, Castèddu in sàrdo) a l'è unn-a çittæ de 160.770 abitanti, capoleugo da Çittæ metropolitann-a de Cagliari e da región Sardegna, in Itàlia.
8 òtôbre
O 8 òtôbre o l'é o 281° giórno de l'ànno (282° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 8 giórni a-a fin de l'ànno.
Mantello (Italia)
Mantello o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Villarboit
Villarboit o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Isoa de Ascension
thumb|right|200px|A bandëa do Regno Unïo thumb|right|200px|A poxiçion de l'Îzoa de Ascensión in sciâ carta giögràfica
Descriçion e stöia
Nomme ofiçiâ: Ascension Island, tæritöio d'oltremâ britannego de l'Oçeano Atlantico dipendente da Sant'Ellena, a seu capitâle a l'é Georgetown (450 abitànti).
Into 2016 i abitanti êan ciù ò mêno 680.
L'Îzoa de Ascensión a l'è usâ prinçipalmente comme base militâre da-o Regno Unïo e da-i Stati Unïi.
Averara
Averara o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Canegrate
Canegrate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Montalenghe
Montalenghe o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Capo di Ponte
Capo di Ponte o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Montalenghe
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Montalenghe, 'na vìa|centro
Rivarolo Mantovano
Rivarolo Mantovano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Alcubilla de las Peñas
Alcubilla de las Peñas o l'è 'n comûne spagnòllo de 52 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Aviatico
Aviatico o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Giögrafîa
thumb|300px|Aviatico, [[invèrno|centro]]
Anni 210 a.C.
thumb|400px|center|Stele do Ginnasio di éfebi. The kosmetes Aurelius Dositheos, flanked by two youths who crown him, each holding a palm branch, a symbol of victory, [[212 a.C.-213 a.C. (Museo naçionâle archiològîco de Atene)]]
Villata
Villata o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Mazzo di Valtellina
Mazzo di Valtellina o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Palermo
Palermo a l'è 'na çitæ de 671.593 abitanti, capolêugo da provinsa de Palermo e da región Sicilia.
Strangolagalli
Strangolagalli o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Pòsti de interèsse
thumb|180px|Strangolagalli, 'na vìa|centro
7 òtôbre
O 7 òtôbre o l'é o 280° giórno de l'ànno (281° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 85 giórni a-a fin de l'ànno. thumb|300px|[[Jacopo Ligozzi, Ritórno da flòtta da-a Bataggia de Leppanto, 1605 ca. (San Stêva de-i Cavaliêri - Pisa)]]
Fæti
1571 - Bataggia de Leppanto
Montalto Dora
Montalto Dora o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
9 òtôbre
O 9 òtôbre o l'é o 282° giórno de l'ànno (283° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 83 giórni a-a fin de l'ànno.
10 òtôbre
O 10 òtôbre o l'é o 283° giórno de l'ànno (282° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 82 giórni a-a fin de l'ànno.
Anni 10 a.C.
thumb|220px|center|Sàtiro ch'o bàlla, camêo sôvia sardònice, [[15 a.C.-15 ca. (Cabinet des médailles - Pariggi)]]
1565
thumb|380px|center|Benedetto Squilli (arassière), Le tre età dell'uomo, 1565, [[Arasserîa medicea (Victoria e Albert Museum - Londra)]]
Anni 310 a.C.
thumb|250px|center|[[Egitto, Tolomeo I ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΣ (310 a.C.-305 a.C.) - tetradàmma d'argénto co-a tésta de Lisciandro III macédone e de Atêna (Münzkabinett der Staatlichen Museen zu Berlin - Berlin)]]
Supino (Italia)
Supino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Capovalle
Capovalle o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Aldealpozo
Aldealpozo o l'è 'n comûne spagnòllo de 15 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Carpiano
Carpiano o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Azzano San Paolo
Azzano San Paolo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Torénte Lavàgna
Giögrafîa
O torénte o nàsce da-o Mónte Bragàggi (965 m), into teritöio do comùn de Lumàrso. Da lîe o chìnn-a zu pe tùtta a Valàdda Fontànn-a Bónn-a, traversàndo, inte l'órdine, i comùn de Lumàrso, Neión, Tribéugna, Mocònexi, Cicàgna, Oê, Coêgia, Sàn Conbàn, Léivi e Caràsco. Pe de ciù, co-o sò baçî idrogràfico o Lavàgna o l'inclùdde i teritöi de quélli de Bargàggi, d'Aósci, de Lórsega e do Favâ ascì.
Afluénti
O torénte Lavàgna o l'arechéugge l'ægoa de âtri rién e, in particolâ, i sò afluénti de mancìnn-a ciù inportànti són:
Pe cóntra, da drîta, arîvan i rién indichæ chi de sótta:
Mello (Italia)
Mello o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
A Roca
A Roca (Ra Ròca into parlâ do pòsto, La Ròca Grimàuda in piemontéize, Rocca Grimalda in italiàn) a l'é 'n pàize ch'o s'atreuva inta provinsa de Lisciandria.
Stòia
O l'é stæto pe sécoli sotta a-a repùbblica de Zena, prinçipalmente governòu da-a famiggia di Grimâdi che a l'é aregordâ into nomme italiàn.
Coltûa
Insemme a Otaggio, Fiacon e Gâvi questo pàize o l'é ûn di comùn "lìguri" da Provìnsa de Lisciàndria pe-â léngoa e-e tradiçioìn gastronòmiche e culturâli.
Fèste e fêe
A Lachera: curâ da l'asociaçión "La Lachera", a l'é a fèsta popolâre de Carlevâ celebrâ a Ròca: a tradiçión a riporta a seu òrìgine a 'na ribelión avegnûa cóntra 'n feodatâio locâle, o quæ o l'ezercitàva o ius primae noctis in scê zoêne spozæ do pàize.
A fèsta a se bâza in sce tréi bàlli: a Lachera pròpia, a Gîga e-o Calisun. O cortêo o l'é conpòsto da-i doî spozoéi, o Bebé, un êse demonìaco ermafrodîta da-i træti cravìn, i Lachè, sordàtti con âti èlmi pìn de scioî, i Trapulin, personàggi scìmili a-i arlichìn che fan ciocâ e scoriæ, l'Òmmo Néigro, o feodatâio sconfìtto, e âtri personàggi.
A Lachera probabilménte a tra òrìgine da-i antîghi rîti primaverîli de fertilitæ, sôvia i quæ into córso di sécoli o s'é amugiòu tànte contaminaçioìn diferénti.
Vocca
Vocca o l'è 'n comûne inta Provinsa de Verçelli.
Montanaro
Montanaro o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
12 òtôbre
O 12 òtôbre o l'é o 285° giórno de l'ànno (286° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 80 giórni a-a fin de l'ànno.
Carugate
Carugate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Capriano del Colle
Capriano del Colle o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Isoa de Çipro
L'Isoa de Çipro a l'è 'n'isoa do Mâ Mediterraneo de levante, a tersa pe grandessa, appreuvo a-a Siçilia e a Sardegna, scitoâ a sud da penîsoa de l'Anatolia; geograficamente a l'è parte de l'Asia, ma politicamente a g'ha di fòrti legammi co l'Euròpa.
Çipro a mesûa 240 km de latitùddine e 100 de longitùddine e a se trêuva a 75 km a sud da Turchia, e 105 a ponente da Sciria e 108 da-o Libano, 380 km a nòrd de l'Egitto e 800 km da tæraferma gréga.
L'Isoa de Çipro a l'è divïsa politicamente inte doî stati. Un o l'è a Repubbrica de Çipro, l'ätro o l'è a Repubbrica Turca do Nord de Çipro. A primma a l'è parte de l'Union Europea, a segonda a l'è 'na naçion reconosciûa sôlo che da-a Turchia. A çittæ de Nicoxîa a l'è divïsa in dôe parte ascì. A Nòrd o territöio tùrco, a Sud quello grego.
A costion da Repùbbrica Tùrca do Nòrd a l'è unn-a de caxoin de ratéle tra a Comunitæ Europea e a Turchîa inte trattative pe l'intrâ da Turchîa inta Communitæ. Tra i territöi controlæ da-e dôe naçioin gh'é 'na zöna occupâ da-i sordatti de Naçioin Unïe, dïta Linea Verde.
Inte l'isoa de Çipro gh'è dôe baze militæ britanneghe ascì: Akrotiri e Dhekelia.
Terelle
Terelle o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Organizaçion de Naçioin Unïe
thumb|A Bandëa de Naçioin Unïe thumb|Membri de Naçioin Unïe
L'Organizaçion de Naçioin Unïe (in breve Naçioin Unïe, in ingleize: United Nations, in françèise: Nations Unies, in spagnollo: Naciones Unidas, in àrabo: الأمم المتحدة, in cineize: 联合国 e in ruscio: Организация Объединённых Наций), a l'è unna organizzaçion internaçionâ a cui raxon a l'è l'agiutto da cooperaçion internaçionâ in te ramme da lezze internaçionâ, a seguessa internaçionâ, o sviluppo economico e l'ugualiansa soçiâ.
L'Organizzaçion de Naçioin Unïe a l'è stæta fondâ in to 1945 da çinquanta naçioin doppo a Segonda Guæra Mondiâ e a l'ha sostituio a Liga de Naçioin fondâ in to 1919 appreuvo a-a Primma Guæra Mondiâ.
Ancheu e Naçioin Unïe g'han 192 membri, praticamente tutte e naçioin indipendenti reconosciue internaçionalmente.
E Naçioin Unïe (sigla: ONU) son governæ da un conseggio de seguessa dovve i çinque stati vinçitoî da segonda guæra mondiâ g'han o drïto de veto in scie resoluçioin de l'ONU; i çinque membri permanenti do conseggio de seguessa son:
Azzone
Azzone o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
13 òtôbre
O 13 òtôbre o l'é o 286° giórno de l'ànno (287° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 79 giórni a-a fin de l'ànno.
Azzone
Pòsti de interèsse
thumb|200px|In caróggio de Azzone|centro
Bagnatica
Bagnatica o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Jan Mayen
thumb|right|150px|A bandêa da Norveggia thumb|right|200px|A poxiçion de l'Isoa de Jan Mayen into mondo thumb|300px|Jan Mayen, 2003 Jan Mayen a l'é 'n'isoa de l'Oçeano Artego e parte di Teritöi d'oltremâ Norvegeixi.
14 òtôbre
O 14 òtôbre o l'é o 287° giórno de l'ànno (288° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 78 giórni a-a fin de l'ànno.
Rodigo
Rodigo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Architetûe civîli
thumb|300px|Rodigo, antîgo moìn|centro
Coltûa
thumb|150px|Convegno Rodigo [[Ippolito Nievo e il Mantovano, 1999|centro]]
Scirvan
Scirvàn (Silvan in piemontéize, Silvano d'Orba in italiàn) o l'é 'n pàize ch'o se trêuva inta Provinsa de Lisciandria. O gh'á 1.888 abitanti.
Coltûa
O l'é 'n comûne de léngoa e tradiçioìn lìguri.
Isoe Farœ
E Isoe Farœ (nomme ofiçiâ: Føroyar in farœnse e Færøerne in daneize, ch'o veu dî Îzoe de Pêgoe) són da-o 1948 'na provinsa autònnoma daneize into Mâ do Nord e parte di Teritöi d'oltremâ Daneixi, a sò capitâle a l'é Torshavn.
Antrona Schieranco
Antrona Schieranco o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Roncoferraro
Roncoferraro o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Montagna in Valtellina
Montagna in Valtellina o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Teritöi d'oltremâ Daneixi
I Teritöi d'oltremâ Daneixi son doi:
Isoe Farœ Groenlandia
Maria Elena Boschi
thumb|right|225px|Maria Elena Boschi
Maria Elena Boschi (Montevarchi, 24 Zenâ 1981) a l'é 'na politica de Italia Viva, a l'é stæta ministra da Riforma Costituçionâle into Governo do Matteo Renzi e Segretâio 'nto Governo do Paolo Gentiloni.
Capriolo (Italia)
Capriolo (Italia) o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
15 òtôbre
O 15 òtôbre o l'é o 288° giórno de l'ànno (289° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 77 giórni a-a fin de l'ànno.
753
thumb|350px|center|[[Bressia, Museo de Santa Giùlia - gêxa de San Sarvatô, 753]]
Firense
Firénse a l'é 'na çitæ de 382.808 abitanti (2015), cappoleugo da Çittæ metropolitann-a de Firense e da región Toscann-a.
Aldehuela de Periáñez
Aldehuela de Periáñez o l'è 'n comûne spagnòllo de 32 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Casarile
Giögrafîa
thumb|200px|Casarile|centro
Torre Cajetani
Torre Cajetani o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Anzola d'Ossola
Anzola d'Ossola o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Monteu da Po
Monteu da Po (Montèu inta piemonteise) o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Stöia
thumb|280px|Colònia romann-a de Industria-Bodincomacus, I secolo-V secolo|centro
Barbata
Barbata o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Melanitta
Melanitta (Boie 1822 ) o l'é 'n Génere d´Ànie da Famìggia di Anatidi, O nòmme o deriva da-o grêgo Melas 'Néigro', percöse i màscci én de cô néigro - e fémine de cô brùn-. Nidìfican inte l'estrêmo Nord d'Eoröpa, Àzia e Nord-América e svernan in pö ciù a Sud in zöne tenperæ de questi continénti. E menn-e Melanitta fusca e M. nigra se veddan de sémme ´n çénto inta Liguria thumb|280px|right|Melanitta perspicillata
Barbata
Architetûe religiôze
thumb|250px|Barbata, Gêxa di San Pê e Pòulo|centro
Melanitta
Melanitta fusca
L´Ània scûa  (Melanitta fusca - Linnaeus, 1758; scinònimi Anas fusca Linnaeus, 1758 Oedemia fusca Linnaeus, 1758). Co-i seu 52-58 cìtti de longhéssa a l'é a ciù gròssa do génere  Melanitta. O masccio o l'é tùtto néigro, levòu 'na maccia picìnn-a de cô giànco sótta i éuggi, e-a larga fàscia in scê âe, dîta spêgio; o bècco tòsso giàno con a-a bâze 'n bùgnón néigro, e sànpe rósso vivo. A fèmina a l´é de cô brùn ciæo, con dôe maccie de cô gianchinàstro a-i lati da testa, spêgio alâre giànco; becco néigro, sanpe scûe.
In ægoe sâ e sarmâxe mangian grìtte e móscoli, in ægoa doçe insétti e làrve.
O nidîfica òltre l´estrêmo Nord d'Eoröpa e in Asia fìnn-a o bâçî du Yenissey inta Sibéria Centrâle. Fan o nîo inte 'na göga do terén, ascûzo tra l'èrba âta, e i bàssi cósti, ma senpre  vixìn a l'ægoa. A fèmina a deponn-e 7-9 êuve, l'incobaçión a dûa 27-28 giorni. Svérnaa a Sud in zöne ciù tenperæ, inta migraçión sóstan in mâ ànche lontàn da-a costa, ma e àrêe de destinaçión són o Sud da Gràn Bretàgna, còste do Mâ Néigro e còste do Mâ Caspio.
Gh'é ascì âtri sciàmmi minoî scinn-a  Frànsa e Spàgna Setentrionâle; in Itàlia svernan in Àto Adriàtico, Mâ Lìgure finn-a Livòrno, Lagùnn-e, Lâghi Lonbàrdi."Oedemia fusca. Orco Marino. Uccello invernale, abbastanza frequente nel Veneto; piú raro nella Lombardia, nel Piemonte, nella Liguria.""Oedemia fusca. Un esemplare fu preso in dicembre lungo la Magra a Santo Stefano."Into Vocabolario Domestico do Paganini se gh´atreuva o nómme zenéize de M.fusca (ma no quello da ciù ræa M. nigra):"ÀNNIA SCÜA, Germano di mare, t. orn. Anas fusca, Linneo"
Melanitta nigra
L'areâle de nidificaçión o s' esténde da l'Islànda, còste Nòrd de îzoe Britàniche, Sibéria scìnn'a-o sciùmme Olenyok. Svèrnan lóngo e còste do Mâ Bàltico e Mä do Nòrd, 'na pàrte fin a-e còste Atlàntiche do Maròcco, ma anche in çertidùn træti do Mediterànio. Inta migraçión sòstan in ægoe pöco profónde tra i 500 mêtri e i 2 chilòmetri da-a còsta.
In Italia a svérna da-a meitæ d'Òtôbre a frevâ, pò-u ciù in ægoe marìnn-e, Âto Adriàtico, lagùnn-e; öcaxonâle into Mâ Lìgure. Fàn o nîo, bén ascûzo, ségge da vixìn a-o mâ, ségge inte zöne intèrne da Tùndra, sénpre in vixinànsa de l'ægoa, fra a meitæ de Màzzo-Zùgno. A deponn-e 6-8 êuve, l´incubaçión a dûa 30-31 giorni. Xeuan dòppo 'na çinquanténn-a de giorni. "Fra i fuligulini, Anitre meglio attuffatrici e meno dimesticabili, abbiam raro il Germano di mare (Melanetta fusca, Boie) e rarissima la Macrosa (OEdemia nigra, Flem.)"
Melanitta americana
L'Ània Néigra Americànn-a (Melanitta Americana-Swainson 1832) a l'é 'n' Ània de Mâ lónga 45-49 cìtti, Péizo Gràmmi 980-1100 (e mezûe mìnime én da fémina).
A-a giornâ d´ancheu a l'é ritegnûa 'na specce divèrsa da M.nigra"Oidemia americana (..) Whether this species be extremely local, or whether it has merely been confounded with the European O. nigra, are questions we cannot at present answer. That it is, however,(..) perfectly distinct as a species (..) is manifest in the shape of the bill"O màsccio, tùtto néigro, o l'é praticaménte pægio, 'n pö ciù picìn, a quello de l'ània néigra; o se distìngoe pò-u becco ch'o l'é quæxi tùtto de cô giâno-çetrón; o nómme françéize in pàrti do Canadà comme o Quebéc, o l'é "Macreuse à bec Jaune". A fémina a l'é de cô brùn scûo, còllo e lati da testa gianchinàstro, o becco grîxo co'n pö de giâno in scê nàixe, A  nidìfica inte l'estrêmo Nord do continente americàn, da-o Labradòr e Tæranêuva a-a Bâia de Hudson, da l'Alaska Stréito de Bering ànche in sciô lato Siberiàn scinn'a-o sciùmme Yena. Svèrnan a Sùd in zöne ciù tenperæ in scê còste di Stâti Unîi, o grùppo  da còsta do Pacifico fin a-a Bâia de Sàn Françisco, o grùppo do lato da còsta de l'Atlantico fìn a-o Górfo do Méscico, o grùppo aziàtico fìn a-a Cìnn-a. In grùppo minô da Còsta Atlàntica o svèrna in scî Gréndi Laghi."
Morbegno
Morbegno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Isoe Svalbard
thumb|right|200px|A bandêa da Norveggia thumb|right|200px|A poxiçion de Isoe Svalbard into mondo Svalbard a l'é 'n archipelago de l'Oçeano Àrtigo parte de i Teritöi d'oltremâ Norvegeixi, a sò capitâle a l'è Longyearbyen
Casorezzo
Casorezzo o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
Carpenedolo
Carpenedolo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
18 òtôbre
O 18 òtôbre o l'é o 291° giórno de l'ànno (292° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 74 giórni a-a fin de l'ànno.
Bariano
Bariano o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Novate Mezzola
Novate Mezzola o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Roverbella
Roverbella o l'è 'n comûne inta Provinsa de Mantova.
Architetûe religiôze
centro|miniatura|A gêxa de l'Anonciaçión
Arizzano
Arizzano o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
19 òtôbre
O 19 òtôbre o l'é o 292° giórno de l'ànno (293° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 73 giórni a-a fin de l'ànno.
Aldealseñor
Aldealseñor o l'è 'n comûne spagnòllo de 29 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Columbus (Neuvo Mescico)
Columbus a l'é 'na çitæ do Stato americàn do Neuvo Méscico ch'a gh'à 1.664 abitanti (segondo o censimento do 2010).
Descriçion e stòia
A gh'á 'n'inportansa stòrica pe-o fæto de l'Attacco de Pancho Villa a-o ténpo da revoluçion mescicann-a.
Torrice
Torrice o l'è 'n comûne inta Provinsa de Froxinón.
Barzana
Barzana o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Cassano d'Adda
Cassano d'Adda o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
1570
thumb|400px|center|[[Gaspar Becerra (1520-1568), Progètto pe 'n'artâ, 1570 ca. (Courtauld Institute of Art - Londra)]]
Isoa de Bouvet
thumb|right|150px|A bandêa da Norveggia thumb|right|200px|A poxiçion de l'Isoa de Bouvet into mondo thumb|300px|left|Bouvet vista da-o satellite A Isoa de Bouvet (Nomme ofiçiâ: Bouvetøya), a l'é l'isoa disabitâ de l'Oçeano Atlantico e parte di Teritöi d'oltremâ Norvegeixi.
20 òtôbre
O 20 òtôbre o l'é o 293° giórno de l'ànno (294° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 72 giórni a-a fin de l'ànno.
Moriondo Torinese
Moriondo Torinese o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Moriondo Torinese, o castéllo|centro
Arola
Arola o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Pedesina
Pedesina o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Giögrafîa
thumb|270px|[[Invèrno a Pedesina|centro]]
Castel Mella
Castel Mella o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Tæra da Reginn-a Maud
thumb|250px|Vista verso nòrdòvest sôvia Schussel Cirque A Tæra da Reginn-a Maud (Dronning Maud Land in norvegeize) a l'è un tòcco de còsta de l'Antartego tra o giassä Stancomb-Wills a 20° W e o giassä Shinnan a 44°38' E e con un settô d'entrotæra de 2600 km verso o Pòlo Sûd.
Descriçion e stöia
A Tæra de Adélie a l'è ûn di Teritöi d'oltremâ Norvegeixi e a g'ha un'area de 2.5 milioin de km².
A sovranitæ da Norvexa in scia Tæra da Reginn-a Maud a no l'è riconosciûa internaçionalmente.
Cassina de' Pecchi
Cassina de' Pecchi o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
22 òtôbre
O 22 òtôbre o l'é o 295° giórno de l'ànno (296° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 70 giórni a-a fin de l'ànno.
Almazul
Almazul o l'è 'n comûne spagnòllo de 62 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Pòsti de interèsse
thumb|300px|Eremo da Vergine da Mencalilla, Almazul (Spagna)|sinistra
Isoa de Pè Primmo
thumb|300px|right|l'Isoa de Pè Primmo, 1994 A Isoa de Pè Primmo (Nomme ofiçiâ: Peter 1.s øy), a l'e 'n isoa vulcànnega disabitâ de l'Antartego e parte di Teritöi d'oltremâ Norvegeixi.
Descriçion e stòia
O nomme o l'è stæto dæto in onô de Pê Primmo Imperatô de Ruscia.
Nichelino
Nichelino o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
21 òtôbre
O 21 òtôbre o l'é o 294° giórno de l'ànno (295° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 71 giórni a-a fin de l'ànno.
Trénto
Trénto a l'è unn-a çittæ de 110.142 abitanti, capolêugo da provinsa autonoma de Trénto e da region Trentin-Erto Addige.
Groppo de bandea
thumb|right|O groppo de bandea, con doe còrde de cô despægio pe mostrâ a struttua.
O groppo de bandea ò groppo bandea o l'é un groppo d'azzonta di ciù deuviæ, chi vëgne à taggio pe azzonze doe còrde. O fonçioña ben tanto con còrde de diametro pægio comme con quelle de diametro despægio.
A-a luxe da someggiansa co-a gassa d'amante, no fa mäveggia che sti doî groppi aggian in commun o difetto de poeise desgroppâ quande no en in tenscion. Pe sta raxon, quande gh'é de scituaçioin donde a tenscion inte còrde a l'é variabile, ò quande e còrde an di diametri despægi, se conseggia pe-o sòlito de deuviâ a verscion raddoggiâ, o groppo de bandea doggio, con unna struttua pægia a-a gassa d'amante doggia.
thumb|right|O groppo de bandea doggio.
Guernsey
thumb|right|200px|A bandëa do [[Regno Unïo]] thumb|right|200px|A bandëa de Guernsey thumb|right|200px|A poxiçion de Guernsey in sciâ càrta giögràfica Nommi offiçiæ: Bailiwick of Guernsey in ingleise e Bailliage de Guernesey in françèise, dependença da Coronn-a Britannega in ta Mannega, a so capitâ a l'è Porto San Pê.
Bedulita
Bedulita o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Aurano
Aurano o l'è 'n comûne inta Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola.
Tenda
Tenda (fr: Tende) o l'è 'n comûne françéize de 2 179 abitànti ch'o se trova inta región da Provénsa-Àrpi-Còsta Azùrra, vixìn a-o confìn co l'Itàlia.
Giögrafîa
Tenda o l'é 'n pàize da coscì dîta tæra brigàsca ch'o s'atreuva inte l'âta vàl Röia. Ciù ò mêno 'n tèrso do teritöio comûnâle (ch'o l'è o ciù estéizo do seu dipartiménto) o l'è inclûzo da-o 1979 into pàrco naçionâle do Mercantour
Dialetto
Into comûne de Tenda l'è parlâ 'na variêtæ do Röiasco (pàrte do grùppo do lìgure alpìn), ciamâ dialétto tendasco.
A tařtifuluřza
A tařtifuluřza a l'è 'na particolâre tórta ch'a se prepâa a Tenda, ma ascì a-A Brìga, dunde a se ciàmma tantifulusa.
Piantedo
Piantedo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Léngoa piemontéize
O Piemontéize (Piemontèis in piemontéize, prononçiòu ) o l'é 'na léngoa romànza ch'a fà pàrte do coscì dîto grùppo de léngoe gàllo-itàliche, parlâ da ciù ò mêno 'n milión de persónn-e.
A léngoa piemontéize a l'à di caràteri de léscico, fonética e morfo-scintàsci bén bén particolæ, chò-u diferénsian da-o rèsto do continuum romànzo e da françéize e toscàn, léngoe co-e quæ o l'é spésse vòtte asociòu aprêuvo a-a sò stöia lengoìstica e a-a poxiçión stòrico-giögràfica do Piemónte. Pe de ciù, o l'é a léngoa ch'a lîga o lonbàrdo con l'òcitàn.
A ògni mòddo, o no l'é l'ùnica léngoa da modèrna región piemontéize: defæti o l'é chi parlòu insémme a âtre éutto léngoe, co-a pròpia ària de difuxón ch'a l'é mìssa ciù ò mêno a-o céntro do Piemónte aministratîvo. A léngoa piemontéize a s'é difûza inte l'Argentìnn-a ascì, cómme memöia stòrica da colonizaçión gringa da pampa. A sò òrìgine a remónta, cómme pe-e âtre léngoe romànze, a-o latìn che, into câxo do piemontéize in particolâ, o s'é inseîo in scê léngoe cèltiche e lìguri aprêuvo a-a conquìsta româna da zöna, vegnìndo ciù tàrdi infloensòu da-i contàtti co-e léngoe parlæ d'in gîo e con quélle de manimàn adotæ cómme ofiçiæ.
E ciù antîghe testimoniànse scrîte do piemontéize remóntan scìnn-a-o sécolo XII, co-i coscì dîti Sermoìn subarpìn, ma gh'é stæto l'inportànte svilùppo de 'na koinè leterâia sôlo into córso do Sèteçénto, quànde gh'é stæto o nasción de 'na letiatûa de tîpo naçionâle ch'a l'à interesòu tùtti i géneri, da-a lìrica a romànzo, tragédia e épica. A grafîa dêuviâ a-a giornâ d'ancheu a remónta pròpio a sto perîodo chi, a ògni mòddo vegnìndo ciù tàrdi rimanezâ inte 'n mòddo ciù precîzo e conplêto. Pe de ciù, sto fæto chi o l'à dæto stabilitæ e unitæ a-a léngoa, dàndo 'na màn a-a codificaçión de âtre variêtæ che n'àivan goæi de tradiçión leterâia.
Scibén ch'o no l'é regolòu da ofiçialménte da niscùnn-a instituçión, o piemontéize o l'é a matêia de riçèrca do Centro Studi Piemontesi - Ca dë Studi Piemontèis, fondòu a Torin da-o Renzo Gandolfo into 1969. St'asociaçión chi a cûa i stùddi in sciâ léngoa piemontéize, a sò letiatûa e-e sò variêtæ, inandiàndo i coscì dîti Rëscontr antërnassionaj de mòddo d'atirâ a-o stùdio da léngoa di âtri académichi.
Stöia
thumb|Màppa lengoìstica do Piemónte|sinistra|320x320pxA léngoa piemontéize, tra e âtre léngoe romànze, a l'é unn-a de quélle ch'àn avûo l'evoluçión ciù conplicâ. Vèrso a fìn do sécolo XVII s'êa za estìnto ségge l'ûzo do pasòu che quéllo do trapasòu lontàn méntre ciù tàrdi gh'é stæto a pèrdia de l'artìcolo depoî a-i agetîvi posescîvi e o svilùppo de l'ûzo in alternatîva de fórme verbâli ciù sénplici, cómme l'indicatîvo e o condiçionâle, a-o pòsto do congiuntîvo, spécce inte fórme conpòste. Ciù tàrdi gh'é stæto 'n'italianizaçión marcâ do léscico, ch'a l'à portòu a-a sostituçión de pòule piemontéize cómme ancreus, pertus, parpajon/parpajòla, frel, seure, barba, magna e adret con, rispetivaménte, profond, beucc, farfala, fratel, sorela, zìo, zìa e àbil.
A-o sécolo XVIII remónta a prìmma gramàtica do piemontéize, sàiva a dî quélla stanpâ da-o mêgo Maurizio Pipino inte l'ànno 1783, che però a no l'êa finîa. Tra e publicaçioìn vegnûe dòppo, a prìmma gramàtica de 'na çèrta conpletéssa a l'é quélla de l'Arturo Aly Belfàdel, publicâ into 1933, e a Gramàtica Piemontèisa do Camillo Brero, scrîta pe intrêgo in piemontéize e dêuviâ sorviatùtto pi-â léngoa leterâia.
D'ancheu, in sciâ Ræ l'é stæto publicòu 'na série de vocabolâi e de gramàtiche, ch'àn agiutòu o piemontéize a difóndise pe mêzo scrîto e contriboîo a l'ûzo da grafîa stàndard da koinè ascì. Tra quélli chi sàn scrîve s'ascìste pöi a 'n fenòmeno ciamòu da-i lengoìsti co-o nómme de Ausbauization, sàiva a dî 'n procèsso de purîximo lengoìstico ch'o pòrta a dêuviâ de pòule ciù antîghe ò che vêgnan da-o françéize, de mòddo d'evitâ i toscanîximi (prezénpio s'adêuvia malfé e belfé a-o pòsto de difìcil e fàcil, belavans pe purtròp ò nopà in càngio de anvece). A sto procèsso chi, l'é ligòu ascì a codificaçión de neologìsmi pe-i nêuvi concètti da giornâ d'ancheu, cómme rat pò-u mouse ò ecran pe-i schèrmi di dispoxitîvi eletrònichi.
Difuxón
miniatura|{{legend|#d5001d|Tære de léngoa piemontéize (inclûxi i pàixi dónde gh'é 'na prezénsa sôlo de iure de l'òcitàn e de l'arpitàn) }}{{legend|#ff203e|Tære dónde o piemontéize o l'é parlòu con de âtre léngoe (òcitàn, arpitàn e alemànno) e quélle de tranxiçión (co-o lìgure e o lonbàrdo) }} miniatura|A zöna de confìn tra [[Piemonte|Piemónte, Ligùria e Frànsa con, in sciâ mancìnn-a, o confìn lengoìstico segóndo a Lézze 482/99 e, in sciâ drîta, quéllo definîo da-i lengoìsti.]] Into Piemónte aministratîvo l'é parlòu numerôze léngoe, raxón pi-â quæ l'ària de léngoa piemontéize, scibén ch'a l'à 'n'inportànte estensción, a no coincìdde co-a superfìcce intrêga da región.