cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ochin de mâ
Ochìn de mâ, numme cumün atribuiu a-i oxélli d'a famiggia d'i Laridæ.
Descriçion
Sun di oxelli mæn (o cumunque d'ægua) de meddie e grosse dimensciuin, cu-u beccu forte e tortu in çimma, i ae lunghe e apinçüe, drüe, a cua cürta e quæa, e çampe cürte, drüe, parmæ; u diu pusteriû svilüppou. E ciümme po-u ciü gianche cu-u mantu e i ae ciü scüe e u capüççu neigru o scüu inta livrea estiva; i zueni gh'han u mantu amaciou.
Difüxi lungu e coste de tütti i cuntinenti (ecettu l'ochin giancu ch'u se ne stà de lungu a l'amâ). Sun in gennere di migratuî parçiæ (migra i zueni o quelli ch'en ciü a nord). Fan u niu pe tæra e solan furmâ de culonnie.
Gh'han 'na dieta opurtünistega ch'a pö cumprende pesci, crustaçei, mulüschi, vermi, insetti, carogne, öve e picin di atre specce d'oxelli, de votte adürti ascì. L'oumentu strameziou de rümenta dispunibbile inte descarreghe u l'ha favuiu un nuteive incrementu du nümeru di individdui de specce onivue.
En di animæ inteligenti, cuiuxi, asperti, che exibiscian di cumpurtamenti cumplesci, prez. e culonnie se difendan insemme da-i predatuî, dövian de furme evulüe de cumünicaçiun e çerte specie en scin-a bun-e a döviâ u beccu cumme ütenscile.
=== E specce d'ochin che se pö incuntrâ in Ligurria ===
Santa Çitta
Santa Çitta ò Sitta (Monsagroei, Lucca, 1218 - 27 arvî 1278) miniatura|destra|350px|O miaco de santa Çitta do [[Benardo Strozzi]]
Taroda
Taroda o l'è 'n comûne spagnòllo de 47 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Santa Çitta
A seppe ben coniogâ a so aosteritæ de vitta co-ina caitæ de longo vigile verso o proscimo ciu indigente. Una lezendia a nara comme un'atra domestega di Fatinelli, gioza de l'affetto riçevuo da-a Çitta, a l'aviæ començao a inscinoâ inta mente do cappo famiggia o sospetto che lê a l'aróbèsse in caza quant'a donava a-i povei; un giorno o padron, incontrando a Çitta co-o scósâ inscio dementre ch'a l'anava da 'na famiggia bezugnoza, o g'aviæ domandao cos'a portesse; nonostante questo o foise pin de pan, a Çitta a rispose ch'a portava solo scioî e fronde, e quand'a desfeççe o scósâ queste cheitan pe 'ndavei. A moì into 1278. thumb|left|350px|O corpo de santa Sitta esposto inta [[baxilica de San Fredian a Lucca]] I luccheixi vossan che e so spœugge trovessan degna seportua inta baxilica de San Fredian. A Çitta a l'ea za mai tanto venerâ inta Toscaña da ese çitâ da-o Dante inta Diviña Comeddia poco doppo a morte, fando rifeimento a 'n magistrato de Lucca dito “ançian de santa Çitta”, identificando coscì Lucca co-a donna che ancon a no l'ea stæta canonizâ da-a Gexa. Pappa Inoçençio XII into 1695 o ne ratificò e confermò o curto. O Pio XII into 1955 o deciarò solennemente “a vergine Santa Çitta Patroña presso Dê de domesteghe e de tutte e donne adîte a-a cua da caza”. A santa a l'è titolæa da congregaçion femminiña de Sœu Oblæ do Sprito Santo, dita ascì Instituto de Santa Çitta.
Otr'a l'Arçidioçexi de Lucca, a Dioçexi de Massa Caræa - Pontremmoi ascì a comemmoa a-o 27 d'arvî questa santa in quante so poæ o l'è consciderao da-a tradiçion originaio do Borgo de Suççiza, into comun de Pontremmoi, onde gh'è anco-ina cappeletta eretta in sò ónô.
Patronægo: Casalinghe, Serve, Fornæ
A se çellebra o 27 d'arvî
Referençe
Tradûto da santiebeati.it
Capitan Bavastro
thumb|right|250px|In ritræto do Capitàn Bavàstro Capitannio niçardo, naturalizzao zeneize e da pœu françeize, corsâ a-o serviçio d'a França, nasciuo à Zena da moæ zeneize e poæ spagnollo. Analfabeta e poliglotto o s'attrovò de longo a combatte in condiçioin de schiççante inferioritæ, sciortindone sempre con ónô e dando prœuva d'aodaçia e valô, tanto che d'o 1810 o mæximo Napolion o vosse conoscilo de persoña e congratulâse con lê.
Vitta
Gioxeppe Bavastro o nascè o 27 mazzo 1760 da Michê, inzegnê spagnollo, e Giœuma Parodi, zeneize.
So moæ a l'aiva lasciao o majo inzegnê à Niçça, dove stavan de ca', e a l'ea tornâ à Zena pe fâ nàsce o figgio. De mentre ch'a l'ea arecuggeita in preghea int'a gexa parrocchiâ de Santa Maja d'a Çella de San Pê d'Æña, a fu piggiâ da-e dœugge d'o parto. A dovè sciortî e a l'apartoì insce-a ciazza o futuo capitagno de mâ, lavandolo con l'ægoa sâ d'o mâ.
O l'aiva pochi giorni de vitta ch'o l'ea za imbarcao insce-o trei ærboi d'o barba, o capitan Giobatta Parodi, ch'o-o riportava à Niçça con so moæ. O passò a so infançia à Niçça. O Bavastro o no l'ea portao pe-o studdio e o l'arestò analfabeta pe tutta a vitta. Verso o 1774 o s'imbarcò torna insce-o barco d'o barba ch'o l'effettoava o traffego costê tra Zena e Niçça. D'o 1775 o s'arolò insce 'na fregatta françeize e o compì una longa croxea e staçion navâ int'o levante d'a duata de çirca doî anni. Tornao à Niçça o feççe un anno comme sordatto volontaio int'o reggimento Dragoin de Savoia e o l'ebbe moddo de conosce o futuo generâ napolionico Maxeña, co-o quæ o strinse dureive amiciçia.
D'o 1783 o maiò Anna Maja Fissœua, figgia de Bærtomê, vinâ, che tra l'arvî d'o 1783 e-o dexembre d'o 1788 a ghe daiâ quattro figgiœu: Texo Sarvia, Giœuma, Carlo Rocco e Michê.
Asperto mainâ, sciben che ancon zoeno, o l'ariêscì à armâ, graççie à l'agiutto paterno, una goletta da çento tonnêi, co-a quæ o compì nommioxi viægi commerçiæ in Seçeja, Spagna e o resto d'o baçî ócidentâ d'o Mediterannio, int'o corso d'i quæ o l'ebbe à defendise da-i pirati barbæschi. A so attivitæ d'armatô a l'andò de longo crescendo e lê o moltiplicò i so bastimenti che îsavan bandea françeize e faxeivan cappo à Niçça comme porto d'armamento, e à Marseggia e Zena pe-i traffeghi. Ma co-e primme guære d'a rivoluçion o Bavastro o s'atrovò à dovei frontezzâ d'e noteive difficurtæ, dæto che-o mâ o l'ea dominao da-i nemixi d'a França. D'o 1797 o conlaborò a-o reperimento d'o naviggio da noêzâ pe-a spediçion d'o Bonaparte in Egitto, e o s'impegnò à favô d'i Françeixi int'e succescive lotte marittime.
D'o 1800 o Bavastro o viveiva à Zena quande a çittæ, ócupâ da-e truppe françeixi de l'amigo Maxeña a fu streita d'assedio da-e truppe aostriache e bloccâ da-o mâ da-e unitæ britanniche d'o lord George Keith.
O Bavastro o fu tra i ommi ciu efficienti d'o serviçio d'esploraçion, e o l'ariescì ciu votte à traversâ aodaçementea linnea d'o blocco. Aprœuvo a-e ripetue prœuve de coraggio e de periçia mainæsca e militâ o reçevè a nommina à capitannio de fregatta d'a Repubbrica Ligure e o comando de 'na vegia galea, a Primma, l'unnica nave da guæra d'a quæ disponesse o Maxeña. O 20 de mazzo 1800 o neo-capitagno o sciortì ardíamente da-o porto pi afrontâ a flotta nemiga e o l'ariescì à dannezzâ a nave armiraggia Audacious. O giorno doppo però o comandante Beaver d'a fregatta Aurora o l'intrò int'o porto e o piggiò à l'arrembaggio a Primma, attraccâ a-o mœu vegio: mentre che i Ingreixi ean aprœuvo à rebellasia fœua, comme bottin de guæra, o Bavastro, pe sarvâse, o fu constreito à bollâse in mâ.
Finio o blocco, arestao sença barco ni dinæ, o Bavastro o l'armò un sciabecco da quattro cannoin e 50 ommi, l'Intreppido, e o se dette a-a goæra de corsa. D'o 24 agosto 1803 o catturò con doî abordaggi consecutivi doe nave corsæe ingreixi de Southampton da 40 ommi ciascheduña. O Napolion o-o premiò con l'ascia d'abordaggio d'ónô (conservâ int'a saa d'arme d'o muzeo de l'arsenâ de Veneçia) e o grao de capitannio de fregatta aoxiliaio.
Eive chì de sotta o testo d'o Brevetto d'Ónô :
''LIBERTÉ. — ÉGALITÉ.''
Au nom du Peuple Français.
BREVET D'HONNEUR
Pour le citoyen Joseph Bavastro, capitaine de frégate auxiliaire.
Bonaparte, premier consul de la République, d'après le compte qui lui a été rendu de la conduite distinguée et de la bravoure éclatante du citoyen Joseph Bavastro, capitaine du corsaire l'Intrèpide, de Nice, armé de quatre canons et cinquante hommes d'équipage, qui s'est emparé, vers Tarifa, le 6 fructidor, an XI, par deux abordages consécutifs, en premier lieu: d'un navire anglais, de quatorze canons et environ quarante hommes d'équipage; et immédiatement après, n'ayant plus que quatorze combattants, d'un autre bâtiment de la même nation, naviguant de concert avec le premier, de seize canons et quarante hommes d'équipage,
''Lui décerne, à titre de récompense nationale, une hache d'abordage d'honneur, avec le grade de capitaine de frégate auxiliaire. Il jouira des prérogatives attachées à la dite récompense, par l'arrêté du 4 nivôse, an VIII.''
Donné à Paris, le 1er vendémiaire, an XII de la République française.
Le premier Consul,
Signé: BONAPARTE.
D'o 1805, co-in segondo Intreppido, stavotta da 80 ommi e 14 cannoin, o scovò inte 'na caa de l'izoa de Menorca, una lança d'a fregatta ingreize Phoenix con 3 ófiçiæ e 20 mainæ ch'o feççe prexonê. A fregatta a ghe vègne adosso ma o Bavastro o ghe virò de proa e da pœu o se ghe misse insce-a scía piggiandola à cannonæ da-o de rê, e costrenzendola à 'na tregoa. O Bavastro o l'aççettò de scangiâ ogni prexonê ingreize con doî françeixi.
Dapœuscia o l'andò à stâ à Ancoña donde o l'armò un atro sciabecco, o Maxeña, e doî trabaccoi, o Pino e o Verdier. A flotilla a se misse a perlustrâ l'Adriatico e a-o largo de Lissa a se scontrò con trei brigantin e doe polacche battente bandea aostriaca. Pu de fronte a de forçe tanto supeioî, o Bavastro o serrò e distançe abordando o ciu grosso d'i brigantin e quindi e doe polacche mettendo in fuga i atre unitæ aostriache. Condute e so preize a Ancoña, o Bavastro o-e misse subbito in vendia cavandone un bello muggetto.
D'o zenâ 1806 o Maxeña o-o ciamò a Nappoli, ófrindoghe o comando d'a corvetta Famma, d'a mariña borbonnica. O Bavastro o l'aççettò pe amiciçia sciben ch'o no foise afæto portao a militâ inte 'na mariña regolâ: tant'è che doppo quarche meize o renonçiò a l'uniforme e o tornò a Ancoña.
D'o 1807 o se misse a-o comando de 'na polacca da sezze cannoin e 100 ommi, o Prinçipe Œügennio. Comme primmo corpo, a-o largo de Barçeloña o corsâ o catturò un vascello ingleize pin de mercançie e o 10 de zugno o l'ingaggiò un combattimento con un brigantin corsâ nemigo, o Fanny, da 18 cannoin, ch'o catturò e o condusse a Taragoña. Quest'urtima preiza a ghe frûtò trexentomia franchi, somma strazordenaia pe quelli tempi.
Poco tempo doppo però o Bavastro o se feççe portâ via o Prinçipe Œügennio, sorpreizo con l'equipaggio amermao int'a caa de Begur da-a fregatta ingleize Seahorse, e lê o se sarvò co-o resto da ciusma nuando a riva.
Tornao a Barçeloña o recuperò o Fanny, o ghe dè recatto e o-a ribattezzò Josephine. Primma d'a fin de l'anno o l'incontrò un'atra fregatta ingreize, foscia l'Imperieuse, da 38 cannoin, d'o çelebre lord Cochraine, mandao int'o Mediterannio pe scovâ o Bavastro e apiccâlo a 'n pennon. Zugando d'astuçia o portò a Josephine insce d'i bascifondi dove a fregatta a no poeiva aventurâse. Quindi o misse in panna e o se fè lesto a riçeive l'attacco d'e lançe nemighe, che, quande fun a tio, vegnin investie da 'na micidiâ bordâ a metraggia. Indærno arcuñe lançe s'arrembòn a-o bordo e atretanto indærno i mainæ ingreixi çercòn d'arampinâse sciu pe-a muâ. A chi s'aberava a-i bastingaggi ghe moççavan e die e-e moen a corpi d'ascia, de mentre che-a moschettaja a fava straggio. E lançe ingreixi, imbaraççæ de morti e ferîi, ebban da alargâse e o Bavastro, ìnscio d'orgœuggio, imboccao o portavoxe o criò: "Dî a-o lord Cochrane che s'a voî v'ho taggiao e moen, a lê ghe taggjó e cogge!".
Tra o 1808 e o 1812, longo a costa iberica, o Bavastro o sostegnì e diffiçile opiaçioin de l'ezerçito napolionnico, crovindo ascì l'incarego de capitannio de porto a Santarem.
Arestao viddoo, o corsâ, che zœumoæ o gh'aiva çinquant'anni, o maiò 'na zoena orfana e o misse sciu 'na sfarçoza rescidença. Ma o reciammo d'o mâ o fu troppo forte e doppo poche settemañe o repiggiò o mâ co-o so terço Intreppido, co-o quæ o condusse a goæra de corsa, scin a quande, d'o frevâ 1812, o fu interçettao a-o traverso de Cartazeña da d'e forçe britanniche supeioî e sponciao a tæra: amorao, scorrio da-a vexin e imposcibilitao a continoâ o combattimento, o Bavastro o dette fœugo a-a Santa Barboa e o çercò scampo in teritoio spagnollo.
Stracollao l'impeo napolionico, o Bavastro o l'emigrò a-o Sudamerica dov'o combattè co-o Scimon Bolivar.
O tornò in Œüropa primma d'a spediçion d'Argê d'o 1830 e in quella ócaxon o poè ancon ese d'agiutto a-o comandante in cappo françeize, armiraggio Guy-Victor Duperré, segge int'a predispoxiçion d'a scorta a l'imponente convollio de 572 nave che transportavan o corpo de spediçion, segge int'a çernia d'o lœugo d'o sbarco. O l'ótègne quindi in Argê a carrega de capitan d'o porto. Ciu tardi o fu nominao cadì, saiv'à dî, giuddiçe. I Algerin, d'i quæ o Bavastro o conosceiva a-a perfeçion a lengoa, o conscideravan 'na specce de santon.
Con lettie patente d'o 5 agosto 1832, o Luigi Feipo, che za o gh'aiva conferio o grao d'ófiçiâ d'a Legion d'Ónô, o gh'acordò a çittadinança françeize.
O moì o 10 de março 1833. Pâ che subbito primma de moî o vegio corsâ o l'agge ancon avuo a força de domandâ: "Arvî o barcon che vœuggio ammiâ pe l'urtima votta o mâ".
Provinsa de Potensa
miniatura|Màppa da Provinsa de Potensa A Provinsa de Potensa a gh'à 100 muniçipalitæ (comûni) e a l'è inta Region Basilicata in Italia.
Chamois
Chamois o l'è 'n comûne inta Valle d'Aosta.
Pettinengo
Pettinengo o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Çerio
miniatura|250x250px|'N campion de çerio Inta sciensa o çerio l'è un elemento chimico co-o scimbolo Ce e o numero atomico 58. O çerio o gh'à 'n peizo atomico de 140,116 u.
Santi Lazâ e Çerso
Lazâ (ò ascì Nazâ ò Nazaio) e Çerso (morti a Milan do 304) fu n doi martiri crestien, veneræ da-a Gexa catollica e da quella ortodossa
Agiografia
Semmo da-a biografia de sant'Ambrœuxo che lê, do 395, o trovò i corpi di doi martiri, Çerso e Lazâ, sepelii inte 'n campo a peña fœua da çittæ de Milan.
A stoia da so vitta a l'è tramandâ intregamente da-a tradiçion agiograffica, a quæ a l'antepoñe a vexenda a-o I seccolo e a fa di doi martiri i evangelizatoî de numioze localitæ de l'Itallia setentrionâ.
O Lazâ o saiæ stæto un çiten roman de famiggia ebrea e legonaio. Discippoo do Pê, o riçevette o batteximo da-o futuo pappa Lin. Pe sfuzî a-e persecuçioin contra i crestien e foscia inviao da-o Lin, o lasciò Romma e o se recò in arcuñe zone da Lombardia. O passò in particolâ a Piaxença ascì e a Milan, dond'o l'aviæ incontrao in prexon i compagni de fe' Gervaxo e Protaxo.
Succescivamente o començò l'evangelizaçion de Gallie, donde ghe fu afiao o Çerso, ch'o l'aiva a peña nœuv'anni, da 'na matroña da Gallia. O Çerso o riçevette da-o meistro l'educaçion a-a fe' crestiaña e o batteximo. Insemme proseguin inte l'œuvia de diffuxon da nœuva fe', viagiando pe-a França meridionâ e arivando a Treviri. Chì saieivan stæti arestæ e avieivan subio numioze persecuçioin. Tuttavia o Lazâ, in quanto çiten roman, o no subì de tortue, ma o vègne inviao a Romma pe subî un regolâ processo e, pe-o so refuo de rinegâ a so fe' e sacrificâ a-i dê romoen, o fu condanao a morte. Segondo di atre fonte a condanna a morte a fu deciza da-o governatô de Vintimiggia. A ogni moddo, insemme a-o Çerso, o fu imbarcao in sce 'na nave ch'a doveiva portâli a-o largo, donde saieivan stæti cacciæ in mâ.
I doi tuttavia scampon a-a morte a caoza de 'na borasca. A lezendia a vœu che, caciæ in mâ, pigion a caminâ in sce-e ægoe. Se descadenò aloa 'na tempesta ch'a terorizò i mainæ, i quæ domandon agiutto a-o Lazâ. I ægoe se carmon subbito. A nave a saiæ infin aproâ a Zena, e chì o Lazâ e o Çerso proseguin a so œuvia evangelizatrixe inte tutta a Ligurria inti anni 66 e 67. Se spinsan da pœu scin a Milan, donde a-a fin fun arestæ e torna condanæ a morte da-o prefetto Antolin. A sentença a fu ezeguia pe degolaçion inte l'anno 76.
Culto
L'aregordo do Lazâ e do Çerso o se perse fin a-o ritrovamento di còrpi da parte de sant'Ambrœuxo. o grande vesco de Milan into 395 o l'ebbe un'inspiaçion, ch'a o guidò a-a rezumaçion di doi corpi assoteræ inti orti fœua çittæ. Un di corpi, degolao ma incorotto, o fu ritegnuo quello do Lazâ e o fu transportao davanti a Porta Romaña, donde ghe fu eretto una baxillica in so onô. Into lœugo do ritrovamento di osse do segondo, ritegnue quelle do Çerso, sorse un'atra baxillica.
A Gexa cattolica a-i festezza o 28 luggio, quella ortodossa o 14 otobre.
Patan
Pâtàn Da 'n'origine etimològica mediterranea, in cumùn con l'italian palta, con pâtàn in zeneize se veu descrive genericamente a mescciûa de ægua e tæra,
Descriçion e stòia
Scinònimo: "Bratta". In italian peu dise fango.
Lengua catalann-a
O Catalàn (Català) o l'è 'na léngoa do grùppo lengoìstico italico òcidentâle.
Léngoa ofiçiâ de Andòrra, a l'è parlâ in Spàgna (inte regioîn de Catalògna, Comunitæ Valençiànn-a, Îzoe Baleari e, parçialménte, Aragónn-a), into sùd da Frànsa, in Itàlia (inta çittæ de Alghero) in Sardegna e da divèrsci emigræ d'òrigine sàrda, catalànn-a e valençiànn-a inte tùtto o móndo.
Òrìgine e clasificaçión
Pe dötrei lengoìsti o catalàn o formieiva insémme a-o provensâ (òcitan) una sola lengoa, de votte ciamâ "llengua llemosina" - sto nomme chi o l'é stæto adeuviòu da-o catalàn Ramon Vidal inta seu Razos de trobar, ch'a l'é a primma gramàtica in sce 'na lengoa romanza:"La parladura francesca val mais et [es] plus avinenz a far romanz et pasturellas, mas cella de Lemosin val mais per far vers et cansons et serventes. Et per totas las terras de nostre lengage son de maior autoritat li cantar de la lenga lemosina."August Wilhelm von Schlegel o l'à conscideròu ch´o catalàn o l'éa 'n dialetto provensâ:"Le provençal. le limousin, le catalan, formoient un seul dialecte central dans l'Europe latine."Friedrich Christian Diez o l'aiva a mæxima opinión Inta primma ediçión da seu Grammatik der romanischen Sprachen  -inta segónda o l'à cangòu o seu pài.
Dötrei lengoisti ciù atoâli ch'àn studiòu a toponimia e o lescico di primmi testi én arivæ a-a concluxón chò-u catalàn a l'é 'na lengoa indipendente ch'a l'existeiva za primma da riconquista franca, e chò-u seu teritöio iniçiâle o l'ea no sôlo e montagne do Pirineo, ma squæxi tutta a Catalogna d'ancheu - levòu dötrei brìcchi donde s'é parlòu pe bén bén di sécoli 'na lengoa squæxi pægia a-o basco, e do Sud da Catalogna, dove se parlava o Mosarabo Dins del Principat solament els parlars de la vall de l´Ebre foren plenament mossàrabs. [..] La zona de transició que comprèn les comarques del Camp, la Conca de Barberà  [..] territoris ocupats llargament pels sarraïns, és catalana d´una manera molt predominant. Aquest darrer fet és important perquè ens fa veure que el català no és una llengua marginal sorgida de les profunditats de les valls pirinenques  [..] ni és tampoc un dialecte occità importat, arran de la conquesta franca, a la Catalunya Vella per repobladors.
Rohlfs expressava la seva opinió sobre el parentiu del català amb les llengües gal.lo-romàniques: "Das Katalanische ist in der Hauptsache  eine "dépendance" des Provenzalischen". La idea que el català és [..] una dependència de l´occità és tan antiga com ho és l´ús sorprenent del terme llemosí fent referència al català medieval literari  [..] però no és gens clar que [Rohlfs] considerés correcta la teoria segons la qual la incorporació de l´anomenada Marca Hispànica a l´Imperi  [..] i l´entrada de repobladors foren del tot decisius en la formació del català  [..] si hi hagués hagut alguna mena de substitució lingüística, la toponímia de la Catalunya Vella ho hauria posat de manifest com ho fa la toponímia de les comarques meridionals. alt=Homilies d´Organyà. Reinpresción do 1915 (J. Miret)|miniatura|Homilies d´Organyà. Reinpresción do 1915 (J. Miret) Cómme se sæ, e dôe léngoe, catalàn e òcitàn, éan za despægie quande l´é stæto scrîto i primmi testi leterâi catalèn, Les Homilies de Tortosa e Les Homilies d´Organyà, e queste dôe òpie son, parçialmente, de traduçioìn o adatamenti de testi òciten"Hi ha un fet significatiu; que al final del segle XII se senti la necessitat de traduir al català homilies provençals: calia fer-les del tot intel.ligibles. Les Homilies d´Organyà deuen ser una de les més antigues traduccions entre llengües romàniques"A somegiànsa tra e dôe lengoe, però, a no l´é messa in dùbio da nisciùn, e Pèire Bèc o l´à parlòu d´un ensemble occitano-roman"el català suposa una llatinitat més afí a la llatinitat de l´Occitània . és possible d´observar aquesta afinitat no solament en aquells trets lèxics compartits [..] que podem conjecturar relativament antics, com és el cas de vulgarismes com bellus o manducare o la preferència de precari sobre rogare, sinó també en aquells que d´alguna manera ens consta que són tardans, com és ara parabolare (substitut de fabulare, que continua en el castellà hablar), verb que no podia haver-se propagat abans de la implantació general del cristianisme.Potser és encara més tardà l´ús de la preposició apud en lloc de cum, o el de semper amb el significat de 'tot seguit', 'immediatament', que presenta el català medieval sempre, o el del verb tropare 'trovar'.""Tout devient plus simple si l´on inscrit le catalàn, comme nous le faisons, dans un ensemble occitano-roman [..] intermédiaire, par définition, entre le gallo-roman proprement dit (langue d´oïl) et l´ibéro-roman (espagnol et portugais): le nord-occitan étant le complexus dialectal le plus celtisé, le groupe catalan et gascon le plus ibérisé"Gerhard Rohlfs o l´à visto o catalàn come ´na lengoa seu de l´òcitan che, into mæximo tenpo, a l´à de fòrti ligammi con l´aragonéize e o gascon:"catalan et provençal se présentent à nous comme deux soeurs germaines""Dans beaucoup de faits linguistiques [..] on peut constater une corrélation surprenante entre le gascon et les idiomes de l´Espagne du Nord (aragonais, catalan)"
Caraterìstiche
Dötræ caraterìstiche e paragoìn co-e léngoe vexinn-e, con ezénpi in catalàn da giornâ d´ancheu e in quello di primmi tenpi Se tratta di 3 primmi testi in catalàn; i tòcchi e i comenti di lengoisti che l´àn studiæ én pigiæ da:
-Jurament de pau i treva del comte Pere Ramon de Pallars Jussà (circa 1100; se conserva ina copia do testo originale); J. Moran; Treballs de lingüística històrica catalana; PAM; (1994) 9788478265688  pp.95-117
-Traduçión do Liber iudiciorum (c. 1150):  J. Moran; Estudis d´història de la llengua catalana; PAM (2004); 9788484156727;  pp. 49-72
Arcune pòule e esprescioìn catalann-e s´atreuvan za inti vêgi testi in latin; ved. prezénpio Julien-Bernard Alart; Documents sur la langue catalane des anciens comtés du Roussillon et Cerdagne (1881)
L´é stæto consultòu ascì e òpie generâli:
Gabian
miniatura|300px|gabian
Lengua catalann-a
Caraterìstiche
-Francesc de B. Moll; Gramàtica històrica catalana; Publicacions de la Universitat de València (1991, reed. 2006); 9788437064123
Gabian
Gabian, numme genericu di oxelli mæn da famiggia di Stercorariidae.
Praseodimio
thumb|'N campion de praseodimio Inta sciensa o praseodimio o l'è un elemento chimico co-o scimbolo Pr e o numero atomico 59. O praseodimio o gh'à 'n peizo atomico de 140,90765 u.
Gabian
In Ligürria sun de passaggiu u gabian (Stercorarius parasiticus) e u gabian neigru (Stercorarius pomarinus)
Lengua catalann-a
Caraterìstiche
-Joseph Gulsoy; Estudis de gramàtica històrica PAM  (1993) 9788478264285
Gabian
En lunghi scin a 60 cm. cu-in beccu rubüstu cu-a punta a penaccu, i ae lunghe cu-in'avertüa meddia de 120 cm., e çanpe parmæ. S'asümeggian a di grosci ochin de mâ scüi
Lengua catalann-a
Caraterìstiche
-Philip D. Rasico; El català antic; Curbet edicions (2006); 9788496444836
Gabian
Fan u niu in tu teren de regiuin arteghe e fan de lunghe migraçiuin, scin a l'atru emisfeu.
Lengua catalann-a
Caraterìstiche
Pe-i testi òciten antîghi ved. prezénpio François-Just-Marie Raynouard; Lexique Roman (1840)
Gabian
Po-u ciü se çibban de quellu ch'aroban a-i atri oxelli mæn, specce i ochin, doppu aveili scurii, anche s'en ciü grosci de liatri. Sedunca mangian ascì ventresca e carogne.
Lengua catalann-a
Caraterìstiche
Pe-a Gramàtica:
Jules Ronjat; Essai de syntaxe des parlers provençaux modernes (1913)
e Grammaire historique des parlers provençaux modernes.... Partie 1,Tome 1  (1930)Ronjat, Jules (1864-1925). Auteur du texte
I ezénpi aragonéizi én pigiæ da https://aragonario.aragon.es/search/?q=llano&l=es-ar
sí pres mils [catalàn d´o di d´ancheu: Millor] Mir Arnall que jo no.l li doné [..]  et són rancunós [..] de les forces que fa [..] del servici del kastel et del Pug [ancheu: Puig]
Arcuni vêgi testi prezentan e forme Faita (antîga) e Feta (quella do catalàn d´ancheu), ma inti tutti doî i câxi fòscia a prononçia a l´êa ancon Feita Per mal che Mir Arnall m´avia fait et dict
Qaunt al grup primari CT, solament apareix gràficament l´estadi -ai-, mentre que des del punt de vista fonètic, Coromines creu que el pas a -ei- es devia donar entre el segle IX i X [Greuges de Guitard..] axí co lo bispe feta la à escriure
Costa de creure que la forma feta, amb reducció de la i de feita (FACTA), fos ja vigent a l´àrea del bisbat d´Urgell [..] tots els altres documents en català dels segles XI-XIII publicats per J. Miret i P. Pujol presenten sense excepció les formes feit, feita [Jurament de pau..]  scritures són ensems fetes en nom damsdús
La forma fetes (v 3) (FACTAS), en lloc de feites, deu ésser una simplificació gràfica únicament, perquè llavors la iod encara no s´havia assimilat a la vocal anterior en la pronúncia. [Liber iudiciorum]
ke greu és a kosir  [Kosir a l´é ´na pòula do catalàn antîgo ch´a l´é equivalente de òcitàn Causir e françeize Choisir]
contrasta amb el manteniment d´aquest diftong en occità, àdhuc en gascó [Liber iudiciorum]
[Als Greuges de Guitard] Hi ha diversos exemples de plurals que presenten la grafia -as (las folias) [.. ] que hem d´interpretar com una persistència gràfica llatinitzant, car la pronúncia ja era E [..] com podem comprovar en els casos que sí que empren -es"Aquest text [Liber iudiciorum] presenta regularment el tancament d´A llatina en E en síl.laba final davant consonant, fenòmen que afecta els plurals femenins akeles 'aquelles' [..] es tracta d´un fenòmen [..] no compartit per les llengües romàniques veïnes [..] Respecte de les terminacions verbals, no presenten aquesta inflexió A →e [..] les formes de 6ª persona: conkistan 'conquisten' [..] Per contra [..] presenten la ternimació -en no pas -on com en occità) acrexen, deuen [..]
Aissí com jo.l.i avia comanad
malgrat que la majoria d´exemples encara presenten gràficament la geminació de l´estadi intermedi (comannà) [..] ja hi ha casos on apareix la forma simple  [Greuges de Guitard] "El nostre document [Liber iudiciorum] presenta el periode de transició [..] perquè la primera d´aquestes solucions apareix encara en les formes comenna (COMENDAT) [..] i la reduïda -n- en el mot graneza"
A l'êa generâle inti squaexi tûtti i primmi testi, con quàrche eceçión (e pòule Vino, o into Liber iudiciorum composicion, possession
treva & paz tenré & a mons òmens tener la mannaré
La grafia z en posició final representa el so africat [d]  [..] al mot paz (PACE) [..] que aviat es transformarà en -u: pau [Jurament de pau..] li seus hereds o auran ab entegre
En el cas d´hereds 'hereus' (HEREDES) la d representa un so sonor fricatiu que seguidament, ja en el segle XII, va esdevenir [w] en posició final [Liber iudiciorum]
O s´atreuva in tutti i vêgi testi, de votte in conbinaçión cò-u pronomme Hi (unn-a conbinaçión scentâ in catalàn atoâle):"acsí com damont és escrit, & hom líger-i o pod [ancheu: Ho pot llegir] [Jurament de pau..]"
Vaig cantar 'ò cantòu' -Vas cantar   -Va cantar   -Vam (o Vàrem) cantar   -Vau (o Vàreu) cantar   -Van cantar
e forme senplixi (quelle adeuviæ inti vêgi testi) Cantí, Cantares, Cantà, Cantàrem, Cantàreu, Cantaren én ancon in ûzo sorviatutto inte varietæ valençiann-e e inti scrîti formâli. In algueréize s´adeuvia e forme de pasòu proscimo (êse ò avéi + partiçìpio)
Pe Ronjat sta chi a saieiva unn-a de caraterìstiche che diferençian catalàn e òcitàn, ma o pasòu cò-u verbo Anar o s´atreuva in quarche dialetto gascon ò d'origine alpinn-a: prezénpio in quello da Guardia Piemontese (prov. Cosenza): aíer vau chanta, 'vêi ò cantòu'. Ascì in quarche dialetto aragonéize.
Settimo Vittone
Pòsti de interèsse
thumb|250px|Settimo Vittone, a [[Via Francigenn-a, vignêti a angiòu de Torredaniele|centro]]
15 dexénbre
O 15 dexénbre o l'é o 348° giórno de l'ànno (349° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 16 giórni a-a fin de l'ànno.
Ratto
O Ratto o l'è un mammifero roditô de l'Ordine di Rodentia, Famiggia Muridae, molto comùn inte nòstre tære. In zeneize no gh'é distinçión fra "topo" e "ratto" perchè gh'é sôlo a pòula "ratto", però se peu distingue fra o ratto de canpagna e o ratto da coniggio.
Lengua ebraica
L'Ebraico (עִבְרִית‎ o עברית‎, ‘Ivrit) o l'è unn-a lengua semitica nord-oççidentâ do grûppo canaanita. Lengua ofiçiâ de Isræ, a l'è parlâ da çirca 15 mioin de personn-e in diverse naçioin do mondo. A lengua ebraica a l'è scrita co l'alfabeto ebraico.
Descriçion e stöia
thumb|300 px|Mozàico do paviménto da scinagöga de Beit Alpha. VI secolo|sinistra
Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola
A Provinsa do Verbàn Cûsio Òssola a gh'à 74 muniçipalitæ (comùn) e a l'è inta Region Piemonte in Italia. O sò capolêugo o l'è Verbania.
Chiuduno
Chiuduno o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Architetûe civîli
thumb|180px|center|Chiuduno, a tôre-castéllo
Sabbio Chiese
Sabbio Chiese o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.
Vervio
Vervio o l'è 'n comûne inta Provinsa de Sondrio.
Etiòpia
thumb|200px|right|A bandêa de l'Etiòpia thumb|right|200px|A poxiçión de l'Etiòpia in sciâ càrta giögràfica Nomme ofiçiâ: Ityop'iya Federalawi Demokrasiyawi Ripeblik, stato de l'Africa çentro orientâ, a sêu capitâ a l'è Addis Abeba.
A g'ha 'na sûperfiçie de 1.104.300 km2, e con 102.374.044 (2017) abitanti o l'è o terso Pàize ciû popolòu d'Africa dòpo a Nigeria e l'Egitto.
A léngua ofiçiâ a l'è l'ammarico, parlòu da çirca 21 millioîn de personn-e.
Pasteccu
Pasteccu. Lémma deuviòu antigamente a Sann-a. U vêgne da-o latìn pax tecum; bäxu de devuçiùn in te l'antîgu rituäle d'e cunfraternite.
Descriçion e stöia
Cun a mêxima parolla se definisce a immagine säcra d'argentu ch'a se däva da baxiä a i spusi da u çelebrante in t'a messa, doppu l'ofertóiu.
Neodimio
thumb|'N campion de neodimio Inta sciensa o neodimio o l'è un elemento chimico co-o scimbolo Nd e o numero atomico 60. O neodimio o gh'à 'n peizo atomico de 144,24 u.
Fratellansa Sportiva Sestreize 1919
A Fratellansa Sportiva Sestreize 1919 a l'è 'na storica soçietæ sportîva de Sestri Ponénte, ch'o l'é 'n importànte çentro urbàn da çittæ de Zena.
Dialèto spezin
O Spezin, l'é er dialeto de A Spèza e da se provinsa. Presenta dee varianti: Spezin der gorfo, Spezin daa Val di vaa e Spezin dee Çinque Tære. Sebben er dialeto spezzìn der gorfo, l'è un dialetto ligure, l'è pæcio diverso dar Zeneize anca se chello da Val di vaa e chello de Çinque Tære l'è ciù simile ao Zeneize. miniatura|350px|In giâno: Zeneize. In vèrde ciæo: dialetto de tranxiçion Zeneize-Spezìn. In vèrde scüo: Spezìn. In bleu: dialetto de tranxiçion Spezìn/dialetto da Lunigiànn-a
Provinsa de Catanzâo
miniatura|129x129px|Stémma da Provinsa de Catanzâo miniatura|Màppa da Provinsa de Catanzâo A Provinsa de Catanzâo a gh'à 80 muniçipalitæ (comûni) e a l'è inta Region Calabbria in Italia.
Françua̍ Primu de Mu̍negu
Françua̍ Grimaldi (Ge̍nua‎, ? - Ventemiya, 1309), ditu « Mariçia », e̍ stau u persunage genuese che, mascarau ün frate, s'e̍ ümpadruniu d'a furtessa de Mu̍negu d'u 1297.
Tejado
Tejado o l'è 'n comûne spagnòllo de 101 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.
Provinsa de Cozensa
miniatura|Màppa da Provinsa de Cozensa A Provinsa de Cozensa a gh'à 150 muniçipalitæ (comûni) e a l'è inta Region Calabbria in Italia.
Lion (bestia)
280 px|right|thumb|Lion inta savann-a do Kenya Lion (latin:Panthera leo) o l'è 'n mammifeo carnìvoro da famiggia di felidi.
VI secolo
thumb|300px|center|Institutiones Justiniani, manoscrîto, Pariggi, [[1499 (Cardiff University)]]
2014
Mûxica
Festival de Sanremmo - Goâgna o Festival de Sanremmo 2014 a cansón Controvento, cantâ da Arisa.
Sport
- Soči (Ruscia). XXII Olimpiade Invernâ. 40px|border - Canpionòu de Serie A 2013-2014 - Juventus - Nairo Quintana o goâgna o Gîo d'Italia 2014. - Lille (Fransa) - Coppa Davis 2014. Vincitô: Svissea - Brasile - Mondiâle de balón 2014. Vincitô: Naçionâ de balon da Germania - Formula 1 (2014) - Vincitô: Lewis Hamilton sôvia Mercedes
Prémmi Nobel 60px|border
Prémio Nobel pe-a pâxe: Prémio Nobel pe-a letiatûa: Prémio Nobel pe-a meixìnn-a: Prémio Nobel pe-a fìxica: Prémio Nobel pe-a chìmica: Prémio Nobel pe l'economîa:
Segrate
Segrate o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Milan.
16 dexénbre
O 16 dexénbre o l'é o 349° giórno de l'ànno (350° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 15 giórni a-a fin de l'ànno.
Samario
thumb|'N campion de samario Inta sciensa o samario o l'è un elemento chimico co-o scimbolo Sm e o numero atomico 62. O samario o gh'à 'n peizo atomico de 150,36 u.
Palaçi Principescu
300px|miniatura|U palaçi e a Piaça d'u Palaçi U palaçi de Mu̍negu e̍ a residença d'u pri̍ncipu de Mu̍negu despœi 1297.
Guinea
thumbnail|200px|destra|A bandêa da Guinéa thumbnail|destra|200px|A poxiçión da Guinéa in sciâ càrta giögràfica Nomme ofiçiâ:  République de Guinée , stato de l'Africa çentro oççidentâ, indipendénte da-o 1958. A seu capitâ a l'è Conakry. thumb|250px|center|Isoa de Loose
Phan Thiet
Phan Thiet a l'è 'na çitæ inta provinsa de Binh Thuan, Nam Trung Bo, Vietnam.
Cisano Bergamasco
Cisano Bergamasco o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bèrgamo.
Puma concolor
thumb|200px|right O Puma o l'è un mammifero dell' Ordine di Carnivora (Carnivòï), Famiggia Felidi presente in te le Americhe.
V secolo
thumb|400px|center|Sîto archiològîco d'Albingaunum (Alba Ingaunorum), çitæ fondâ into V secolo - Tèrme romann-e (I secolo-III secolo), Santoâio paleocristiàno (V secolo), Gêxa San Cleménte (XIII secolo) ([[Arbenga - Liguria)]]
Piatto (Italia)
Piatto o l'è 'n comûne inta Provinsa de Biella.
Architetûe religiôze
thumb|250px|Piatto, a gêxa|centro
Petachinn-a
Petachinn-a u l'éa u numme Ligüre d'a munèa mediêväle d'u valûre de 6 denäri.
De cunseguénsa u se indicäva cun petachinn-a u toccu da 6 denäri pe' Zena e pe' Sann-a. Pe' Sann-a u s'è dôvió da l'800 ascì mêza petachinn-a.
Promessio
thumb|'N campion de promessio Inta sciensa o promessio o l'è un elemento chimico co-o scimbolo Pm e o numero atomico 61. O promessio o gh'à 'n peizo atomico de 145 u.
Pittima
Pittima, Persunn-a che de trâvaggiu a recûpera e palanche pe' cuntu de qarchün'ätru. Reschössù de puffi. Poula usâ pe dî unn-a personn-a aväa ascì.
Descriçion e stòia
A Pittima a l'è unn-a canson de Fabrizio De André ascì.
17 dexénbre
O 17 dexénbre o l'é o 350° giórno de l'ànno (351° inti ànni bizestîli) segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 14 giórni a-a fin de l'ànno.
Staçión de Zêna Prìnçipe
A staçión de Zêna Prìnçipe (ofiçialménte staçión de Zêna Ciàssa Prìnçipe, in italiàn Stazione di Genova Piazza Principe) a l'é a staçión feroviòria prinçipâ da çitæ de Zêna, insémme a quélla de Zêna Brìgnoe. A staçión de Ciàssa Prìnçipe, co-in tràfego de ciù de 24.000.000 de pasagê a l'ànno, a l'é a nöna staçión pe pasagê in Itàlia.
Acne
L' Acne a l'è unna mouttia infiammatoia, ch'a l'interessa i follicoli piliferi insemme ae ghiandole sebacee.
Descriçion
L'è comün ch'a se localizze in sce a faccia, ma a pö interessâ anche o collo e a parte ciü erta da schenn-a; de votte anche o torace. In te l'acne l'è tipicamente presente e brîgue, ma ae votte ghe pö ese manifestasioin ciü gravi comme ciavelli, infiammasion e adreitüa mateia purulenta. Se distingue un'acne leggia, unna moderâ e unna grave. E forme gravi pöan comportâ exiti cicatrisiali.
Staçión de Zêna Prìnçipe
Stöia
Inta zöna a l'êa antigaménte prezénte a pòrta de Sàn Tomâxo, scitoâ a-o lìmite òcidentâle de miâge de Zêna do sécolo XIV, ristruturâ into sécolo XVI e caciâ zu into sécolo XIX. Sta pòrta chi a se trovâva ciù ò mêno dónde a-a giornâ d'ancheu gh'é a scainâ pe intrâ inta corispondénte staçión da metropolitànn-a, ciamâ "Prìnçipe" ànche lê, dónde se pêuan ancón védde i rèsti de miâge.
Acne
Terapia
A terapia dell' acne a va a segunda da gravitæ. A forma lieve o moderâ a vegne cürâ con peroscido de benzoile o con retinoidi topici. O peroscido de benzoile o se comença a basse concentrasioin, andando poi a aumentale gradualmente. Se questa terapia a no l'ariescie (in to gio de un pä de meixi) se dövia antibiotici topici. I retinoidi (tretinoina e isotretinoina) g'han spesso bezeugno de ciü meixi pe avei effetto; l'è essensiale o controllo da parte do mêgo, viste e precausioin da piggiä (comme quelle de evitä i raggi do sô, stä attenti a no contaminä euggi, naso e bocca, etc.). In ti caxi de acne moderâ o grave se ricôre ä terapia scistemica con antibiotici.
Staçión de Zêna Prìnçipe
Stöia
A costruçión do fabricâto viâgiatoî, realizòu in sciô progètto de l'architétto Alessandro Mazzucchetti, a l'é comensâ inte l'ànno 1853, finéndo insémme a-a realizaçión da staçión into 1860: a prìmma costruçión a l'êa formâ da 'n vòrto d'âsâ a canpâ ch'o l'êa arenbòu in sciô cazaménto d'ancheu. Sott'a-a canpâ, circondâ de frónte e a-i lâti da-e costruçioìn pe-i pasagê, arivâvan e terminâvan e colìsse (dêxe inta configuraçión definitîva) segóndo o schêma de staçioìn de tésta. A-o moménto de l'inaoguraçión ofiçiâ da ferovîa Torìn-Zêna, into frevâ do 1854, a l'êa stæta però aprovâ sôlo 'na staçión provizöia, dotâ a ògni mòddo de 'n ofìçio do telégrafo. sinistra|miniatura|280x280px|Cartolìnn-a con föto do [[Giacomo Brogi ch'a fa védde a faciâta da staçión in sce ciàssa Ægoavèrde inta segónda meitæ do sécolo XIX. L'arcâta de scinìstra a l'é stæta demolîa a l'inìçio do sécolo XX .]] Iniçialménte e dôe staçioìn prinçipæ de Zêna, ö sæ quélle de Prìnçipe e de Brìgnoe, segnâvan a fìn de vàrie lìnie feroviàrie no colegæ fra lô, con Prìnçipe ch'a servîva e ferovîe vèrso nòrd e ponénte méntre Brìgnoe a l'êa colegâ a quélle vèrso o levànte. Pe permétte o colegaménto tra e dôe træte, into 1872 a l'é stæta realizâ a "Galerîa Traversàdda" pertuzàndo a colìnn-a tra e staçioìn co-ina galerîa dotâ de dôe colìsse lónga ciù ò mêno 2,3 km. Coscì, óltre a-e 10 colìsse de l'òriginâle staçión de tésta, se n'é azónte de nêuve de lâto a-a prìmma costruçión (da 2 scìnn-a 10, into 1939) aprêuvo a-o scâvo de âtre galerîe paralêle a-a prìmma e a livelaçión da colìnn-a arénte a-e colìsse. Són stæte dónca realizæ de banchìnn-e che continoâvan vèrso Brìgnoe, co-a staçión che da "de tésta" a l'êa diventâ "mésccia de tésta e de trànxito". Sto anpliaménto chi, óltre che a acrésce a capaçitæ de trànxito da staçión, o l'à permìsso a froiçión di percórsi lóngo tùtte e lìnie che pasâvan pe Zêna. Inti ànni sucesîvi e scìnn-a-i ànni sciusciànta e colìsse de tésta són stæte dêuviæ prinçipalménte pe-o tràfego locâle de pasagê da e vèrso Sànn-a, Tortónn-a e Lusciàndria. Sucesivaménte tùtto o tràfego pasagê o l'é stæto trasferîo in scê dêxe colìsse de córsa, con quélle trónche che són stæte dêuviæ cómme depòxiti pe vagoìn e locomotîve. sinistra|miniatura|280x280px|Vìsta aéria, ciù ò mêno into [[1930, da staçión. A costruçión in sciâ drîta a l'é a pàrte ciù antîga, quélla a-a scinìstra a l'é quélla co-e prìmme colìsse pasànti.]] Into 1900, aprêuvo a l'aoménto do tràfego feroviàrio, gh'é stæto 'n intervénto de anpliaménto da staçión realizòu in sciô progètto de l'inzegnê Giacomo Radini Tedeschi. A-i 15 de màzzo do 1916 inta staçión a l'é stæta instalâ a corénte elétrica trifâze, sucesivaménte convertîa inta contìnoa a 3.000 V dêuviâ ancón a-a giornâ d'ancheu, prìmma pî-a Zêna-Rómma e pöi inte træte pe Milàn ascì. L'ùrtima lìnia a abandonâ o scistêma trifâze a l'é stæta a Torìn-Zêna inti ànni '60. Into perîodo da Segónda Goæra Mondiâle, coscì cómme in tànte âtre staçioìn italiànn-e, a toâ de metàllo a covertûa di ràmmi da ferovîa trónchi a l'é stæta desmantelâ e riutilizâ.
Acne
Terapia
I antibiotici topici no son megio di retinoidi: de solito se dövian quande no se pö impiegäli pe via scistemica. I ormoin g'han a votte indicasioin, solo in te pasienti donne.
Staçión de Zêna Prìnçipe
Stöia
A-a fìn di ànni çinquànta són stæte costroîe de nêuve colìsse depoî 'n anpliaménto vèrso mónte e a l'é stæta realizâ 'na nêuva centrâle pî-a gestión di scàngi. A-i 27 de màzzo do 1962 o l'é stæto avèrto 'n colegaménto dirètto a-a Socorsâle di Zôvi gràçie a l'ativaçión da lìnia dirètiscìma vîa Granaieu, colegaménto ch'o l'à permìsso d'evitâ o pasàggio pî-a staçión de Sàn Pê d’Ænn-a a-i trêni ch'andâvan nòrd.
A-i 20 de màzzo do 1993, pe-i travàggi de potençiaménto di colegaménti metropolitén tra Sàn Pê d'Ænn-a e Brìgnoe, a l'é stæta ativâ a nêuva fermâta sototæra de "Zêna Prìnçipe Sotæranìa", dotâ de dôe colìsse de córsa. A fermâta, costroîa a 'n'altéssa mìnima de 3 mêtri in sciô livéllo do mâ (ciù ò mêno 15 mêtri de sòtta a-a staçión in superfìcce), a l'é stæta iniçialménte ciamâ "Sàn Tomâxo", da-o nómme de 'na galerîa ciù antîga pe-o pòrto ch'a l'é stæta in pàrte riutilizâ pî-a sò realizaçión. Pe-o nêuvo percórso di trêni tra Prìnçipe e Brìgnoe a l'é stæta realizâ 'na nêuva galerîa de 1,5 km, ciamâ "Cónbo", e a l'é stæta in pàrte riutilizâ, óltre a-a za minsonâ galerîa de Sàn Tomâxo, a prexisténte "Galerîa Traversàdda" ascì. Inte l'ötùnno do 2010 a l'é stæto serâ a-o trànxito unn-a de dôe colìsse da staçión sototæra aprêuvo a-i travàggi de anpliaménto do pasànte feroviàrio de Zêna. Quésti travàggi, che dovéivan êse finîi into 2012, pe vàrri problêmi són però ancón in córso a-a giornâ d'ancheu.
Quésta fermâta a l'é servîa da vàrri trêni pe-o traspòrto locâle, fæto ch'o l'à permìsso d'alegerî a presción in scê lìnie in superfìcce. L'intrâ a-a fermâta sototæra a l'é poscìbile ségge pe mêzo de scæ mòbili instalæ into palàçio prinçipâ da staçión che da 'n'intrâ estèrna, colegâ a-a staçión marìtima, tra Ciàssa do Prìnçipe, Stràdda Fànti d'Itàlia e Stràdda Bersagê d'Itàlia, co-a poscibilitæ de interscàngio tra i trêni, i òutobi e a metropolitànn-a.
Da-o dexénbre do 2008 a staçión a l'é stæta interesâ da di travàggi de requalificaçión òrganizæ da Grandi Stazioni, socjêtæ controlâ da-e Ferovîe do Stâto ch'a gestisce e ciù grénde staçioìn italiànn-e, segóndo l'òpera de refæta progetâ da l'architétto Marco Tamino, duâ squæxi 'n decénio e ch'a l'à conpréizo a sistemaçión de l'intrâ, 'na nêuva dispoxiçión di locâli comerciâli e doî sotopasàggi. A ògni mòddo, into perîodo di travàggi in sciô lâto de Ciàssa Ægoavèrde, l'intrâ a-a staçión a l'é stæta garantîa da-o fiànco in sce Stràdda de Andrîa Döia (arestâ avèrto dòppo a fìn di travàggi ascì), co-o spostaménto provizöio da bigeterîa e di âtri servìççi, óltre che di ezercìççi comerciâli, pe tùtta a duâta do cantê inte l'ecs-àrea de colìsse de tésta. Sti travàggi chi àn interesòu tùtti i 35.000 m² da staçión.
Into 2016, dòppo vàrri ànni de travàggio, o l'é stæto avèrto 'n tùnel de colegaménto tra a staçión, l'intrâ da fermâta da metropolitànn-a e o parchézzo interòu costroîo insémme a-i travàggi de restyling, fæto ch'o l'à permìsso de evitâ l'atraversaménto de Stràdda de Andrîa Döia.
Inpiànti
thumb|280x280px|Staçión de Zêna Ciàssa Prìnçipe Sotæranìa.A staçión de Zêna Prìnçipe a l'é sudivîza tra ciù livélli:
O livéllo de colìsse o l'é òcupòu do tùtto da anbiénti de Divixoìn FS, locâli técnichi, depòxiti, ativitæ comerciâli e servìççi de ristoraçión. E colìsse da-o nùmero 1 a-o 10 êan trónche da-o lâto de levànte, eséndo ancón quélle de l'òriginâia staçión de tèsta, e són stæte dêuviæ scìnn-a-i ànni sciusciànta sorviatùtto pe-o locâle tràfego pasagê da e vèrso Sànn-a, Tortónn-a e Lusciàndria. Ciù tàrdi tùtto o tràfego pasagê o l'é stæto spostòu in scê dêxe colìsse de córsa, méntre quélle trónche són stæte dêuviæ ancón pe vàrri ànni cómme ricòvero de locomotîve, de vetûe, di vagoìn postâli e pe-o càrego e descàrego de quàrche mèrçe de servìçio. A ògni mòddo ste colìsse chi són stæte a-a fìn demolîe co-i travàggi di ànni 2010.
A-o livéllo do ciàn terén l'inponénte faciâta in stîle neoclàscico do fabricâto viâgiatoî, co-a sò fórma a àngolo, a circónda a Ciàssa Ægoavèrde da nòrd a ponénte, resâtàndo in sciô sfóndo de Vîa Bàrbi pe chi o l'arivésse a-a staçión da-a Ciàssa da Nonçiâ. In scîa ciàssa da staçión, ch'a pigia o sò nómme da-a prezénsa de 'n riàn interòu, són afaciæ l'ecs hotel Colónbia, d'ancheu a sêde da Bibliotêca Universcitâia, vàrri albèrghi e 'na stàtoa de l'Eutoçénto do Cristòffa Cónbo. Da chi se peu arivâ in pöchi menûti a-a Coménda de Pre, a-o castéllo d'Albertis (gràçie a l'ascensô de Montegalétto), a-a Ciàssa da Nonçiâ, a-a Staçión Marìtima, a-a Vìlla do Prìnçipe e a-o Pòrto Antîgo.
Moviménto
miniatura|280x280px|'N trêno do servìçio Frecciabanca inta staçión Prìnçipe. In tèrmini de tràfego, a l'é dêuviâ da ciù ò mêno 66.000 pasagê a-o giórno, pe 24.000.000 de persónn-e a l'ànno, nùmeri segóndo i quæ a l'é a nöna staçión italiànn-a pe moviménto. A Zêna Prìnçipe pàsan ciù ò mêno 300 trêni a-o giórno.
A staçión a l'é servîa da trêni regionâli de Trenitalia, òrganizæ segóndo 'n contràtto siglòu co-a región Ligùria, e da 'n servìçio scìmile gestîo da Trenord. Ferman chi ànche vàrri colegaménti de lónga distànsa fæti sénpre da Trenitalia, con trêni Intercity, Frecciabianca, Frecciargento e Frecciarossa, e da Thello.
Pe de ciù, a staçión Prìnçipe a l'é servîa da-o colegaménto feroviàrio Nìssa-Mósca (andâta e ritórno) conosciûo cómme Riviera Express.
Servìççi
A staçión a dispónn-e de :
Interscàngi
Vixìn a-a staçión gh'é o capolìnia de numerôze lìnie di òutobi da socjêtæ AMT, a staçión de tèsta da ferovîa a cremaliêra Prìnçipe-Granaieu e l'ascensô Castéllo d'Albertis-Montegalétto, gestîi tùtti da l'AMT. Són poscìbili ascì di interscàngi co-e lìnie di òutobi a lónga distànsa, cómme quélli da conpagnîa Flixbus.
Into méize d'òtôbre do 2012 a l'é stæta avèrta 'na nêuva sciortîa, scitoâ in sciâ Stràdda de Andrîa Döia, ch'a permétte 'n interscàngio ciù lèsto tra a staçión FS e quélla da metropolitànn-a, colegaménto ancón ciù sénplice da-o moménto de l'avertûa, into màrso do 2016, do nêuvo tùnel.
Provinsa de Croton
miniatura|Màppa da Provinsa de Croton A Provinsa de Croton a gh'à 27 muniçipalitæ (comûni) e a l'è inta Region Calabbria in Italia.
Sparone
Sparone o l'è 'n comûne inta Çittæ metropolitann-a de Turin.
Provinsa de Verçelli
A Provinsa de Verçelli a gh'à 82 muniçipalitæ (comuni) e a l'è inta Region Piemonte in Italia.
Sale Marasino
Sale Marasino o l'è 'n comûne inta Provinsa de Bréscia.