cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Australië
Sport
left|thumb|Olympisch logo en vuurwerk op de Havebrögk in Sydney, mèt de sletingsceremonie vaan de Speule in 2000. Voetbal, wat me Australië dèks wie in Noord-Amerika soccer neump, waor vaanajds neet zoe populair wie rugby of Australian football. Toch is 't vaanaof de negentienden iew oonaofgebroke in Australië gespäöld, veural mèt daank aon de constante stroum Britse migrante die de sport toes hadde gespäöld. De lèste decennia is de sport belaankriek populairder gewore - allewijl doen zelfs mie lui aon voetbal es aon Australian football of aon rugby. 't Australisch hierevoetbalteam, ouch bekind es de Socceroos, teuriede vaanajds oet bove alle aander Oceanische voetbalteams; zoezier zelfs tot de boond in 2006 euverstapde nao de Aziatische fidderatie um dao mie tegestand te kriege. De Socceroos stoonte t/m 2018 vief kier op 't Wereldkampioensjap hierevoetbal, boevaan de veer lèste kiere oonaofgebroke. Bèste rizzeltaot waore de achste finales in 2006.
Prehistorie
't Geit te wied um te zègke tot de Aboriginals sindsdeen gans mèt rös woorte gelaote. Um te beginne bestoont de landbrögk mèt Nui-Guinea nog doezende jaore, en naotot die euverstruimp waor, kaome Aboriginals nog ummer in contak mèt Papoea's en Melanesiërs. In Straot Torres vermingde de culture ziech, en ouch roond Kaap York voont beïnvleujing plaots. Zoe'n 4000 jaor trök sjijnt contak te höbbe plaotsgevoonde mèt lui oet India, wat de koms vaan d'n dingo kin verklaore (wie de ierste lui nao Australië kaome waor de wouf nog neet gedomesticeerd). Ouch de rillatief late expansie vaan de Pama-Nyungataole (zuug bove) wijs trop tot 't bij de Aboriginals oonderein neet ummer vreideg touwgóng. Wel kin me vasstèlle tot de bevolking vaan Tasmanië sinds 't ind vaan de lèsten tied (dee hun land vaan 't Australisch vasteland aofsnooj) oonderein waor gebleve.
Oonaofhenkelekheid
Nao d'n Twiede Wereldoorlog begós de regering actief migratie vaanoet Wes-Europa te stimulere. Migratië oet Aziatische len mós wachte tot 1973, wie de White Australia Policy woort aofgesjaf (zuug bove). Dees beleidsveraandering had ouch 'n geopolitieke en economische beteikenis: de ban mèt de regeringe in Oos- en Zuidoos-Azië verbeterde heidoor aonzenelek. 'n Aander kwestie waore de Aboriginals en hun rechte. Vaanajds woorte ze neet es staotsbörgers erkind, en kinder vaan gemingk blood woorte astrein bij de moojer eweggehaold um veural mer in 'n westerse umgeving op te greuje ('gestole generaties'). Dit beleid leep tot 1967, deils zelfs tot in de jaore zeventeg. In 2008 booj premier Kevin Rudd in naom vaan de regering zien excuses aon.
Ålandj
Ålandj (oetspraok: ['ò:lánc]; Zweeds: Åland; Fins: Ahvenanmaa) is 'n Finse regio wit 'n wiedgäöndje autonomie. 't Gróndjgebied vèltj same mitte gelieknamige eilandjgroep de Ålandjseilenj inne mónjing vanne Botnische Golf, helverwaeges van Zwede en Finlandj. Vanne ruum 26.000 eilenj en sjaere höbbe 6.757 'nen officiële naam en zeen zón 65 bewóndj. 't Inweunersaantaal bedroog anen ènj van 2014 zoeaget 29.000 luuj; zoeaget 40% daovan wóntj inne houfstad Mariehamn. Ålandj haet mer ei klei stökske grens op landj: op 't ónbewóndje eilandj Märket, det veure helf Zweeds gróndjgebied is. Ålandj is gans einspraokig; 't Zweeds is de ènsigste officieel spraok en kómmunikaasje mitte Finse euverheid geit in 't Zweeds. De regio is gedemilitariseerdj enne beweuners hove neet te voldoon ane Finse deensplich.
Onhaye
Aander kerne
left|thumb|De Sint-Martinuskèrk van Onhaye. Anthée, Serville, Falaën, Sommière, Weillen en Gerin.
Baek (gemeinte)
Balans
Totaal: -59
Lies vaan illemènte op nómmer
Lies van sjeikundige elemaente óp atoomnummer.
Navarra (regio)
Navarra (Spaons: Navarra, Baskisch: Nafarroa; officieel: Comunidad Foral de Navarra of Foraal Gemeinsjap Navarra) is ein vaan de 17 otonoom regio's en provincie vaan Spanje. Het ligk in 't noorde vaan Spanje, ten ooste vaan Baskeland, ten zuie vaan Fraankriek, ten noorde vaan La Rioja en ten weste vaan Aragón.
Alveolaar
'ne Alveolaar ie 'ne consonant dae gevörmp weurt door 'n klein deil van de tóng tege de tandkasse aan te plaatse, meh neet zoaväöl van de tóng wie bie de articulatie van echte dentale.
Wiel Coerver
Coerver waas eine meë dan verdeenstelike voetballer dae 24 jaor actief op ’t hoagste niveau, van 1936 tot 1954 es amateur beij Bleijerhei en, toen 't betaald voetbal ingeveurd in Nederlandj, van 1954 tot 1959 es prof biej Rapid JC. Mèt Rapid JC, de veurlouper van 't hujige Roda JC, woort hae in 1956 kampioen van Nederland. Zien eësjte baan wo-in hae aan de sjlaag ging es trainer waas biej de amateurclub S.V.N., die hae bènne ’n paar jaor via titels en kampioensjappe mèt óngewoon attractief, technisch voetbalsjpel nao de top van ’t amateurvoetbal brach. Vriewaal de helf van de sjpelers van Coervers eësjte succesèlftal woort midde jaore zestig mètein weggekoch door profclubs. Later woort hae coach betaald voetbal, eësj biej Sparta en daonao biej NEC. Zien graotste succes boekde hae aevel biej Feyenoord womit hae in 1974 de UEFA Cup en de nasjenale titel wón. Hae waas daonao nog trainer van ’t Indonesisch Èlftal en Go Ahead Eagles. Coerver waas ouch de eësjte voetbaltrainer dae, mèt zien interesse veur de balfysica en in zien sjtreve nao perfectie, gebruuk maakde van de kènnis van bewaegingsweitesjappers, o.a. van óngerzeukesj van de universiteit van Nijmege.
Sicilië
Toete autonoeam regio Sicilië behuueren ouch de (Liparische of) Eolische eilenj, 't eilendje Ustica, de Egadische eilenj, 't eilandj Pantelleria enne Pelagische eilenj. De litste twieë ligke veure kus van Tunesië en huuere geologisch toet 't Afrikaans kóntinent. d'n Eilandjstaot Malta ligk t'n zuje van Sicilië.
Brakkelerre
http://brakkelerre.nl/
Midwayeilenj
De Midwayeilenj, of kórtewaeg Midway, vörme 'n atol in de naordelike Groten Oceaan, op óngeveer e derde van d'n aafsjtandj tösse Hawaï en Tokio. 't Dank ziene naam aan de centraal ligking. Veur dees raeje waerde 't Midway ("halfwaeg") geneump. Deze bienaam is later gekaoze es de officiële naam. 't Atol ómvat 'n aantal eilenj. Zón 40% van dees eilenj zeen 'n netuurrizzervaat det tót 2001 vrie toegenkelik waas. Midway beheurt tót de klein aafgelaenge eilenj van de Vereinigde Sjtate en is 'n óngerdeil van 't Papahānaumokuākea Marine National Monument.
Wètte van Newton
Zwoortekrachtsj
Newton hèt (met get berekeningen van Kepler en Galileo, ouch minse van ziene tied die zich met det gedoensel bezig hielde, gevonje dat met G de gravitatieconstantje die Cavendish hèt gezocht. Cavendish von dat.
San Antonio
Euverege:
Clervaux
thumb|right|200px|Ligking vaan Clervaux, in Luxemburg Clervaux (Luxemburgs: Klierf, Cliärref; Duits: Clerf) is 'n stad en gemeinte in 't kanton Clervaux, Diekirch, Luxemburg. De stad is de hoofplaots vaan 't kanton.
Kleeberg
thumb|300px|Vakwerkhoof in Kleeberg Kleeberg (Nederlands: Kleeberg) ies 'n buurtsjap van Mechele in de gemeinte Gulpe-Wittem in 't heuvelland van Zuud-Limburg. De beboewing ies, versjpreid, gelege tege de gelieknamige berg rónd de Kleebergerwaeg tösje Mechele en Helle. D'r sjtoon hie vakwerkhäöf en -hoezer tösje bóngerde en deunehègke. In 2003 wone d'r 25 luuj.
In Kleeberg liegke ouch de sjportterreine, 'n bungalowpark en 't zjwumbad van Mechele.
Kathedraal
Nederlandse kathedrale
De meiste kathedrale zint veurmalige parochiekèrke, die op 'n gegeve moment tot kathedraal zint verheve. Allein de Haarlemse St. Bavo en dom van Utrech zint es kathedraal geboewd. Saer 1580 ies de dom gein kathedraal miè.
Somme-Leuze
thumb|Locatie va Somme-Leuze in Name. Somme-Leuze is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Dinant. Op 'n oppervlakde va 95,09 km² wonne 5.204 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 55 minse per km².
Vreugmodernen Tied
thumb|Europa in 1648, nao de Vrei vaan Munster. De kaart tuint versjèllende mechtege staote, meh tuint ouch tot Duitsland en (Noord-)Italië versnooje blieve. thumb|[[Lewie XIV vaan Fraankriek, 't sjaolveurbeeld vaan d'n absolute monarch. 't Absolutisme typeert de Vreugmodernen Tied.]] De Vreugmodernen Tied is in de historiesjrieving de naom veur de zèstiende, zeventiende en gemeinelek ouch achtienden iew, veural in Wes-Europa. 't Geit hei dus um de drei ierste iewe vaan de Nuien Tied. D'n tied nao ca. 1800 neump me wel de Modernen Tied; de Franse Rivvelutie en de Napoleontische Oorloge gelle es watersjeiing. Groof-eweg kin weure gezag tot de institute oet de middeliewe in dezen tied bleve bestoon, meh minder belaankriek woorte. Belaankrieke kinmerke vaan de Vreugmodernen Tied zien:
Haram
Haram kan verwieze nao:
Valencia (otonoom regio)
Bestuurleke indeiling
De regio Valencia is oonderverdeild in drei provincies (getalle oet 2012-2015):
Antwerpe
Stadsbeeld
thumb|right|160px|Slevrouwekathedraal Antwerpe is opgebleujd nao stei es Leuve en Brugge, en zuut get moderner oet (mier renaissance, minder gotiek). 't Stadhoes in renaissancestijl tuint dat dudelek aon. Väöl aander gebouwe zien nog wel gotisch, wie de Slevrouwekathedraal mèt 123 meter hoegen torie, en väöl gildehoezer. 't Rubenshoes, ingeriech es museum euver de sjèlder Pieter Paul Rubens, steit boete zien sjèlderije ouch um zien eige sjoenheid bekind. De statie is e veurbeeld vaan eclectisme. In Antwerpe is mie gesloop es in väöl ander historische binnestei.
Maria
300px|thumb|right|[[Meister van Moulins: Madonna mèt kind Jezus (15e ièw) ]] Maria (ouch waal Slevevrouw, Slevrouw, heilige maagd of madonna geneump; Hebreeuws Mirjam) waor enig kind en dochter van Anna en Joachim, de vrouw van Jozef van Nazareth en de mam van Jezus. Zoa sjteit te leze in de breve van de evangeliste Mattheus en Lucas.
Lourdesgrot
Lourdesgrotte in Nederlands Limburg
thumb|200px|left|Lourdesgrot in Banholt, Maria mèt [[roazekrans ]]
Consthum
Geografie/Demografie
thumb|left|150px|De Kèrkplein vaan Consthum De gemeinte tèlde in 2007 435 inwoeners, en heet 'n deechde vaan 29/km². Consthum heet 'n oppervlak vaan 14,95 km².
Apostel
thumb|280px|right|Jezus en zien apostele bie 't Lètste aovendete, sjilderie van [[Dieric Bouts, 1464-1467]] Apostele (Grieks: apostolos=gezant) zint de 12 lièrlinge van Jezus.
Kreis Soest
200px|thumb Kreis Soest (spreek oet: Zeust) is 'ne krink (Kreis) in 't ooste vaan Noordrien-Wesfale (Duutsland). Dit Wesfaals distrik ligk in 't Regierungsbezirk Arnsberg, de hoofplaots (de stad mèt de Verwaltungssitz) is Soest. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.328,64 km², 'n inwoenertal vaan 294.971 en 'n bevolkingsdeechte vaan 222 de veerkante km (volgens de census op 13 dec 2013). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In Soest weurt 'n dialek gesproke dat Paltisch is. De in 1875 opgeriechte Kreis had in de aofgelaope haaf iew 'n steigend demografisch oontwikkeling. Zoe had 't in 1975 257.030 inwoeners.
Urk
frame|Ligking vaan Urk in Flevoland Urk is e veurmaleg eiland, 'n gemeinte en 'n plaots in de Nederlandse provincie Flevoland, aon 't IJsselmeer. 't Ligk op 'ne kleileimbult, westelek in de Noordoospolder. De gemeinte had op 1 april 2016 20.042 inwoeners en 't oppervlak besleit, inclusief water, 109,92 km²; 't eiland allein besleit mer zoe 12 km².
Jan Wolkers
Leve
In 1961 debuteerde Wolkers mèt de verhaolebundel Serpentina's Petticoat. Mèt dit book, d'n opvolger Gesponnen Suiker en de romans Kort Amerikaans en Een roos van vlees vestegde heer zienen naom es veuraonstaonde sjriever vaan de nui generatie. Veural oet conservatief-christeleken hook kraog heer kritiek um de expliciete (en soms morbide) besjrijvinge vaan seks en recensente waore verdeild, meh gevestegde naome in de literatuur wie Hella Haasse preze häöm. Tot begin jaore tachteg bleef heer good actief es sjriever. Zie bekindste werk woort Turks Fruit oet 1969; de verfilming oet 1973 mèt Rutger Hauer en Monique van der Ven in de hoofrolle is later tot de bèste Nederlandse film vaan de twintegste iew verklaord.
Bragança (distrik)
Bragança (Portugees: Distrito de Bragança; Mirandees: Çtrito de Bérgancia) is e distrik in 't oetesjte noardoeëste va Portugal. Zing oppervlaak is 6.608 km² en in 't distrik woeëne 139.344 lüj (2014). 't Distrik grens in 't noarde en oeëste aa de Sjpaanse regio's Galicië en Castilië en León. In 't weste, zuudweste en zude grens Bragança aa de Portugese distrikte Vila Real, Viseu en Guarda. Zing hoofsjtad is 't gelieknamige Bragança. Bis 1976 hoeëte 't tot g'n provins Trás-os-Montes e Alto Douro.
Aajd- en nuilang a
De aajd- en nuilang a zien twie historische foneme die in diverse Germaanse taole en streektaole veurkoume. Dèks zien de twie tot ei foneem gefuseerd; sommege dialekte, boe-oonder de euvergroete mierderheid vaan de dialekte in Nederlands Limbörg, hawwe dit versjèl evels nog in iere. Taolvariëteite die dat doen, make beveurbeeld versjèl tösse late (bijveugelek naomwoord) en laote (werkwoord). Sommege aander dialekte höbbe de aa weer allofonisch opgesplits.
Oersprunk
Umtot ze geliek gespèld woorte, is lèsteg te zègke in welke maot de twie lang a’s in 't Middelnederlands nog versjèllend waore. In dialekte die dat versjèl noe nog make moot 't wel höbbe bestande, meh of 't nog veurkaom in dialekte die dat neet mie doen, steit te bezien. Al bij al maag me aonnumme tot 't in de mieste Limbörgse dialekte woort aongehawwe, zoewie in (deile vaan) 't kösgebeed. 't Braobants zouw daan 't ierste dialek mote zien boe de twie lang a's zien samegevalle.
Limbörgs
'n Bezunderheid in 't Limbörgs is trouwens tot de a ouch verlengk is gewore op plaotse boe de westeleke dialekte dat neet höbbe gedoon, mèt naome bij wäörd mèt e sterk miervoud. Zoe zeet me in 't Limbörgs daag, daak, gaat, s(j)laag, vaat daan wel daog, daok, gaot, slaog, vaot boe me in 't weste paore wie dag - dagen en vat - vaten kint. De grens vaan dit gebeed weurt door de Getelijn gevörmp.
Westeleke dialekte
In 't Ziews, entans de mieste dialekte, klinke de bei aa's gemeinelek es ae (oetspraok [ɛː], op Zuid-Beveland [ɪ(ː)]). 'nen Ao-klaank besteit evels wel; veural in wäörd die nao de middeliewe zien geliend (hetzij oet de standaardtaol, hetzij oet vreem taole), meh 'nen inkele kier ouch in erfwäörd. Zoedoende kint de taol minimaol paore wie aers 'aars' en aors 'anders'.
Dommellands
Westeleke kinmerke
Ouch kint me in 't Dommellands gein doe of dich. In plaots daovaan zeet me geej; de miervoudsvörm is gillie. Dit is algemein veur 't Wes-Limbörgs.
Aajd- en nuilang a
Veur 'n -r
In 't Middelnederlands versjijnt die ae oet 'n korte e trouwens ouch op plaotse boe 't modern Hollands dat neet deit: vertaren 'vertere', baer 'beer ('t bies)'. Vaan alle modern dialekte is deze klaank allein in 't Ziews en Urkers mèt de aander a’s samegevalle. In dat lèste dialek geit ouch nog de -e- in oet 't Frans/Latien geliende werkwäörd in de aa op, wat zelfs in 't Middelnederlands neet gebäörde: griffermaard 'gerifformeerd'.
Sør-Trøndelag
De pervincie waas officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Klimatologie
Klimatologie is de sjtudie die zich bezighilt mit de verangeringe binne 't klimaat en 't waer. d'r Wört geprobeerd de geconstateerde versjiensele te begriepe in terme van natuurkónde en sjeikónde. Klimatologie is 'n óngerdeil van aerdweitesjappe.
Riëtersjbaek (baek)
De Riëtersjbaek (Nederlands: Retersbeek) is 'n ziebaek van de Gelaenbaek, die ’t Zuud-Limburgse heuvellandj doorsjtreuëmp van zuud nao noord. De baek is gelaege op de lènkeroever van de Gelaenbaek en óntsjprunk bie 't dörp Klumme naobie de autowaeg Heërle-Mesjtreech. De baek sjtreuëmp achtereinvolges langs de haove Huiskenshoaf en Nieuwhaof en löp vervolges langs de buurtsjap Riëtersjbaek. Veurdat de baek in de Gelaenbaek oetmóndj passeert ze nog 't kesjteël Reviere, wo de grachte van 't kesjteël waere gevoed.
Vergilius
thumb|Kop vaan Vergilius bij zie graafmonumint in [[Napels.]] Publius Vergilius Maro (15 oktober 70 v.Chr. - 21 september 19 v.Chr.) waor 'ne Romeinsen diechter. Al bij leve woort heer hoeg aongesloge um zien monumintaol diechwerke. Zien groetste bekindheid daank 'r evels aon zien epos de Aeneis, woersjijnelek 't bekindste en belaankriekste werk in de ganse Latijnse literatuur.
Leve
'n Biografie vaan Vergilius sjijnt te zien opgestèld door d'n diechter Varius. Dit werk is verlore gegaange, meh in de werke vaan d'n historicus Suetonius zoewie Servius en Donatus (twie commentatore op Vergilius) weurt 't geciteerd daan wel drop touwgespäöld.
Häör
Historische inwoeënertalle
Greun: Gemèndje Häör Blauw: Provincie Limburg
Evangeliste
thumb|right|Haregarius oet Tours: De veer evangeliste rónd [[Jezus (ca 850) ]] Evangeliste zint in 't Nuuj testament en in de vreugchristeleke literatuur luuj, die es zendeling, sóms es helper van de apostele 't evangelie verkóndige. Saer de driede ièw weurt de term ouch gebruuk veur de sjrieversj van 't evangelie.
De 4 autäörsj, die 't leve van Jezus besjrieve heisje: Matheus, Marcus, Lucas en Johannes.
Missaal
Gesjiedenis
Saer 't Twiède Vaticaans Concilie maog bie de offieel vieringe de landstaal gebruuk were. De nuje Missaal van de Romeinse liturgie dateert van 1970, de gecorrigeerde versie van 1975. De oetgaaf van de volksmissale weurt meistal verzörg door liturgische apostolate van versjillende kloastersj. Veural de Benedictienersj en Norbertienersj hele ziech dao-mèt bezig.
Brändö
Brändö is 'n eilandj en gemèndje in Ålandj, Finlandj. Karakteristiek veur Brändö is det 't 'n vergaoring van eilenj is die zeen verbónje via brögken en dieke. De gemèndje haw 465 inweuners op 31 mieërt 2016 en 'n landjoppervlakdje van 107,88 km², van 'n totaal (inclusief water) 1.643,06 km². De bevoukingsdiekdje is 4,3 luuj de km².
Kiewpuuetige
Laefwies
Häör meneer van veurtbewaeging kan ritmisch of vleujendj zeen bie gebroek vanne poeataanhingsele, mer ouch sjoekkerig, veural bie watervluue die häör twieëdje antenpaar broeke. Sómmige saorte kónnen oetdruueging euverlaeve.
Binne de klas kump döks óngeslechtelike veurtplantjing veur. De vruikes zètte mieëder lègkselen aaf van eder hóngerdjtaal aan eier.
Stuhlmanngóldmol
De stuhlmanngóldmol (Letien: Chrysochloris stuhlmanni) is 'n saort aan zougdere vanne góldmolfemielje. 't Bieës is inheimsj aan Kameroen, Kongo-Kinshasa, Kenië, Tanzanië en Oeganda en zie netuurlik laefgebied besteit oet subtroeapische en troeapische vöchtige bergbusj, subtroeapisch en troeapisch hoeaggelaenge struuklandj en hoeaggelaenge en druueg graaslandj, beboewbaar landj, weilenj en Mediterraansechtige struukplantjegreuj.
In 't nuujs - Afrika
2019
De Nobelpries veur de Vrei geit nao d'n Ethiopische premier Abiy Ahmed Ali, óm zien insjpanninge veur vrei mit Eritrea.
Op 't Kivumaer veur de kös van oestelik Congo-Kinshasa vergeit 'ne veerpóntj. Mie es hóngerd luuj zeen ómgekómme of waere vermis.
2018
In Ouagadougou, de huidsjtad van Burkina Faso, weurt de Franse ambassade mierder kere aangevalle. Daobie zien meugelik teentalle luuj óm 't laeve gekómme. Ach terroriste woorte oetgesjakeld.
2017
In e natuurpark in Zambia wuurt 'ne 64-jaorige Remunjenaar doejelik getroffe door 'nen aanval van 'nen olifant. Dit zouw gebeurd zien wie hae 'n Belgische vrouw perbeerde te redde. Zie kwam ouch óm 't laeve.
't Doejetal es gevolg van moddersjtroume in 't Wes-Afrikaanse landj Sierra Leone löp op bis baove de doezend.
In Gao, Mali, kómme 77 luuj óm 't laeve bie 'ne zelfmaordaansjlaag kórtbie e militair sjteunpunt. De terreurorganisatie Al-Qaeda in de Islamitische Maghreb haet d'n aansjlaag opgeëis.
2016
D'n Egyptischen diplomaat Boetros Boetros-Ghali sjtörf op 93-jäörige laeftied.
2014
Abdu-l-Fattahu-l-Sisi weurt mit euvermach verkoze tot president van Egypte.
'nen Egyptischen tribbenaal veroerdeild in 'n ómsjtrejje perces 683 luuj geassocieerd mit de verboje Moslimbrojersjap tot d'n doed.
2013
In Zimbabwe weurt de zittende presidentj Robert Mugabe herkaoze; zien partiej haolt daobiej de twiedardemierderheid in 't parlemèntj. Ziene veurnaamsten opponentj Morgan Tsvangirai sjprèk van fraude.
2012
D'n tribbenaal veur Sierra Leone in Leidschendam veroerdeilt Charles Taylor, d'n ex-president van Liberia, tot 50 jaor gevangenis.
2011
Ex-presidentj Hosni Moebarak van Egypte sjteit in Caïro terech op verdènking van corruptie en doejelik geweld taege betogers.
In 'n poging de mach trök te kriege zèt de Libischen dictator Qaddhafi e taege-offensief in.
Aristophanes
Waerk
Z'n örsjte komedie sjreef-e in 427 v.Chr. wie e nog mer zjuus 18 jaor waor. Väöl van z'n sjtökke zeunt polletiek geteent en make bekaande Atheense börgers en hön gedrag in d'r Peloponnesische krèèg belechelek. E waoërt mieërdere kieëre aageklaagd vör sjmaad.
Kölle
Altstad
thumb|right|Raodhoes van Kölle
Op 't plein veur de Romaanse Heilige Maartenkèrk sjtoon beeldsjes, die de origineel Kölsje karaktersj van vruntelike boer en gewieksde zakeman vertegenwoordige: d'r Tunis en d'r Sjael. Die twiè zint dèks ónderwerp in wietse en moppe.
Musea
thumb|500px|left|Panorama van Kölle en de Rien
Evangelie
't Woord evangelie kump van 't Griekse woord. Dat beteikent: bliej boodsjap. In 't Nuuj testament weurt mèt evangelie de lièr van Christus aangeduud.
Couvin
thumb|Locatie va Couvin in Name. Couvin is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Philippeville. Op 'n oppervlakde va 206,73 km² wonne 13.958 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 67 minse per km².
Isidorus van Sevilla
Internet es virtueel baevaartsoord
De heilige Isidorus haet in Nederland gein eige baevaartsoord. De waereld van de computer en internet zint te besjouwe es zien virtueel Isidorusheiligdom.
Zoermoos
Productie
Op 't Hollendsj it me zoermoos dèks es sjtamppot.
Westerlauwers Fries
Dialekte
Wat direk opvèlt aon 't Westerlauwers Fries is 'n relatief gering versjeieheid aon dialekte, vergeleke mèt beveurbeeld 't Limburgs. Umtot 't Fries veuraol 'n spreektaol is en iewelaank zelfs gaaroet gein standaardtaol bestoont, zou me e gefragminteerd dialekgebeed verwachte. Toch versjèlle de dialekte mer wieneg. Groofeweg kint me spreke vaan drei groete dialekte: 't Kleifries, 't Woudfries en 't Zuidhooks. Die zien meujteloos oonderein te verstoon. Versjèlle zien oonder aander dinger wie 't wäördsje veur doe: in 't Woudfries is dat dû, in 't Kleifries do. Belaankrieker zien de dialekte vaan Hindeloopen, Terschelling (Terschellings, verdeild in Aasters en Westers) en Schiermonnikoog. Die wieke väöl mier aof en zien get awwerwètser es 't Standerdfries. Zoe heet 't Hindeloopers de aw vocale behawwe en 't Schiermonnikoogs de drei woordgeslachte.
Externe link
- De Fryske Akademy, die ziech o.a. inzèt veur de Friese taol
Peking
Peking (北京 of Běijīng; Sjinese oetspraok: [peɪ˨˩ tɕɪŋ˥˥], ouch waal Beijing) is de houfstad van China en ein vanne vief stadspervinsjes.
Same mit Tsjoengking (Chongqing), Sjanghai, Kanton (Guangzhou) en Tianjin is Peking saer 2005 ei vanne vief Sjinese nasjenaal steielike gebiede die dezelvendje staot höbben es 'n pervinsje. De gemèndje Peking grens in 't naorde, wèsten en zujen ane pervinsje Hebei. In 't oaste grens 't ouch veur e klein stök aan dees pervinsje ('t grensgebied tösse Peking en Tianjin); in 't zuudoeaste grens Peking ane gemèndje Tianjin.
1970
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|The Beatles gaon oetein in 1970.
Louisiana
Geografie
't Hoegste punt vaan Mississippi is Mount Driskill, de oosgrens is gebaseerd op de Mississippi revier.
Regisseur
'n Nuuj vak
Regisseurs besjteunt pas saer 't èng van 19de ieëw. Väör dae tied regisseerde de acteurs zichzelf. Dèk regisseerde d'r sjriever van 't sjtuk dae èèges in z'n sjtuk mitsjpelde. Molière waor 'ne typische sjriever-acteur-regisseur. Shakespeare waor 'ne sjriever-acteur-regisseur. Saer Konstantin Stanislavski, dae 't gaans toneel en 't actere innoveerde, kèn v'r d'r regisseur in de baove umsjraeve twieë definities.
Toendra
Door klimaatopwerming doajtj väól toendra wodoor breujkasgaze wie methaan en kaolstofdioxied vriekómme. Door dees doajing daaltj de baomhuègdje en óntstaont palsa's en pingo's, groate, rónj puèl aan water.
Jonas
Name
De veurname Jonas, Jonathan, Nathan en de achtername Jonasse, Jonassen, Jonasson en Jones sjtamme aaf van Jona of Jonas.
Boumlaog
thumb|De boumlaog in 'ne bós in Maleisië. De boumlaog is de begrujjingslaog in 'ne bós vanaaf ach maeter huuegdje. Is dees laog bevinje zich meis de kroeane vanne buim. Innen toep vanne buim kriege de blajer al 't leech; aafhenkelik vanne saort aan boum kan 't zeen det nag get leech door wuuert gelaote nao ónger. Inne boumlaog bevinje zich gespecialiseerde saorte, zowaal kwa sjötkluuer es inne verplaatsing. Väöl veugel brujjen op huuegdje inne buim, veur zoea minder flot te proeaj te vallen aan roufbieëster. Bieëster wie de roeajen eikets zeen gans specialiseerd veur zich te kónne verplaatse van boum toet boum.
Mississippi
Mississippi kin wieze nao:
Krieg
Taengeneuver krieg steitj vraej, 'nen toestandj worin völker en naties 't bestaon van einanger respekteren of zelfs wardere. Tösse krieg en vraej zeen alderlei tössevörm dinkbaar, wie de Kaje Krieg of 'ne waopestilstandj.
Delfshaven
Middelland
In de Coolse polder, tösse 't Aajd Weste (wat neet oonder Delfshaven meh oonder Rotterdam-Centrum vèlt) en 't Nui Weste. Dit is noe ins gein arbeierswiek meh mie get gemingder vaan opzat, mèt neve gojekoupe huurhoezer ouch villa-echtege bouwe. Middelland is aongelag nao 'n oontwerp vaan gemeintearsjitek Gerrit de Jongh oet 1887.
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Etnische samestèlling
Delfshaven is 'n, ouch veur Rotterdamse begrippe, bovegemiddeld gekleurd stadsdeil. In alle wieke zien allochtone in de mierderheid. In sommege wieke vörme neet-westerse allochtone evels gein mierderheid. Gemiddeld waor in 2012 28% vaan de bevolking otochtoon, 13% westers allochtoon en 59% neet-westers allochtoon. Vaan die lèste gróp waor 13%pt. Marokkaans, 4%pt. Antilliaans, 11%pt. Surinaams, 14%pt. Turks en 17%pt. vaan 'n aander heerkoms. De mies gekleurde wiek is Spangen, mèt wel 75% neet-westerse allochtone en nog ins 10% westerse, de mins gekleurde is 't Wit Dörp, boe 46% vaan de bevolking neet-westers allochtoon is en 8% westers-allochtoon.
Dominicaanse Rippubliek
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer zien ouch bittekes gebaseerd op en:Provinces of the Dominican Republic, en:Geography of the Dominican Republic, en:List of birds of the Dominican Republic, en:List of mammals of the Dominican Republic en en:Dominican Spanish.
Nazi-Duutsjlandj
't Begrip "Derdje Riek" (Drittes Reich) waas in daen tied populair in ónger anger de Duutsje media. Es ieëste riek gólj 't aad Heilig Roeams Riek vanne Duutsje Natie (843-1806) en es twieëdje riek 't Duutsj Keizerriek (1871-1918). De verwachting vanne aanhengers van 't Derdje-Riekkóncep waas det 't Derdje Riek (mindestes) doezjendj jaor zów bestaon. De nazi's höbbe formeel aevel noeatj gebroekgemaak van dit kóncep. Zoea vaerdigdje Adolf Hitler twieëmaol 'n edik oet worin d'r de media opreep oet te sjeie mit 't gebroek van 't begrip "Derdje Riek". Toch wuuertj zelfs allewiel de term nag ummer gebroek veur dees periood aan te gaeve.
René Imkamp
In Remunj en in Limburg kreeg Imkamp bekindjheid door 'n rits van besjtuursfuncties in 't vereinigingslaeve. Zo waar d'r veurzitter van de Remunjse Sjtichting 1880, die sociaal en cultureeel doele financieel óngersjteunt. Ouch waar d'r veurzitter van de Sjtichting Taptoe Remunj en veurzitter van de Sjtichting Vrienden van Huize Blankenberg. Hae waar penningmeister van de Sjtichting Munsterkerk 800 en (sinds 2016) van 't parochiebesjtuur St. Christoffel en H. Geest. Ouch waar d'r penningmeister in 't hoofbesjtuur van 't Keuninklik Limbörgs Gesjied- en Aadheidkundig Genootsjap. Op zien initiatief waerde de Sjtichting Jo Hansenpries veur Volkscultuur opgerich, 'n sjtichting wovan d'r van 1984 toet zie sjterve veurzitter waar.
Veur al zien maotsjappelike verdeenste waerde Imkamp in 2010 beneump tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Ouch waar hae ridder in de Orde van 't Heilig Graaf van Jerusalem. René Imkamp waar 'ne broor van aad-wèthajer Lodewijk Imkamp.
Sjinaos
Etymologie
Sjinoas is ein verbastering van 't Duutjse, mèr dao neet mee gebruukde woord Schindaas, wobiej schinden sjteit veur ville en aas veur kreng. De viller sjtruipde de huud van doaj dere.
Vleugelaltjer
't Vleugelaltjer of klapaltjer is 'ne biezunjere vorm van 't retabel (d'n opzat van 't altjer) dae is versprèdj in Middel-Europa. 't Vleugelaltjer kan bie 't vasstäöndje sjrien door twieë (triptiek), veer (pentaptiek) of mieëder (polyptiek) waegelike vleugele waere geslaote. Dees technische terme kómmen oet 't Aad-Grieks: τρίς trís "drie"; πέντε pénte "vief"; πολύς polýs "väöl" en πτυχή ptychē "vaaj, laog". Doordet 't vleugelaltjer versjillige taferale kan tuuene op waekdaag, zóndaag of hèlgendaag, gegróndj oppe motieven en d'n tuup aan versiering (gesjiljerdje panelen of reliëfs), wuuertj 't owwel e liturgisch altjer geneump.
Convergente evolutie
E bekèndj veurbild van convergente evolutie is det vergeliekbaar liefsvörm waere aangetróffe bie hejje, dolfiene en ichthyosaurusse. Dit kump doordet mit dees vorm 'n optimaal stroumlien wuèrtj verkrege.
Diftong
In de taalhistorie werre diftonge dèks gemonoftongeerd. Bieväörbeeld in de historie van 't Sanskriet en in 't Aajdfrans, mer ouch in 't Standaard-Nederlands, vergeliek steen mit stein (sjtèè) en boom mit boum.
Saorten aan diftonge
Wie baove gezag óngersjèdj me de vallendje (of dalendje) diftonge vanne stiegendje; 'n óngersjied gegróndj op klemtoean. De vallendje diftonge höbbe de klemtoean ligken oppen ieëste littergreep, dewiel de stiegendje dem oppe litste littergreep höbbe ligke. De meiste Limbörgse dialekte höbben allein meh vallendje diftonge. Toch guuef 't ouch dialekte die waal stiegendje diftonge höbbe, die contrastere mit vallendje diftonge. Zoea zaet me rónjelóm Werment en Stein veure óneigelike diftonge, wie in kieës, koear en huuere, kjès, kwar en hwère. Dees contrastere den mit vallendje diftonge wie in boum, stein en geluif. In Wolder haet me nag väöl zeldjzamer stiegendje diftonge wie in kjeuze (kesevröch), in pjéd (paerd) en kjêts (luchtekaes).
Behalve 't versjil tösse vallendj en stiegendj guuef 't ónnag e versjil inne richting, det wil zègke tösse aop (of äöpenendj), toe (of sloetendj), centraliserendj en huuegdjeharmonisch. Hiebie geit 't neet euvere klemtoean, mer euver de richting worin d'n diftong zich es 't woor bewaog. Aope diftonge zeen diftonge wobie de standj vanne móndj wiejer aop wuuertj, wie de oea in 't Mofers; bie toew diftonge wuuertj de standj vanne móndj toewer, wie de ou enne ei van 't Mofers; bie centraliserendje diftonge vergliedj 'ne perifere klank nao de midde vanne móndj, wie de eë en ieë van 't Haerles; en bie huuegdjeharmonische diftonge blief de huuegdje geliek. Dees litste kattegorie is betrèkkelik zeldjzaam en is bekèndj vanoet aaj Germaanse spraoke (wie 't Aad-Ingels: [beo̯n] beon "zeen" (vergeliek bön) en [kæɑ̯ld] ceald "kaad"), meh kump ouch veur bie sómmige spraekers van 't Mofers, die de uue-diftong ieëre wie eu-è oetspraeke. Wiejer zeen ouch diftonge wie oej en iew huuegdjeharmonisch.
Wiejer wuuertj nans 't óngersjied gemaak tösse nej en brei diftonge. Nej diftonge höbbe slechs 'n klein verangering vanne kwaliteit, dewiel brei diftonge e groeat versjil höbbe; [ao] is 'ne rilletief nejjen diftong in vergeliek mitte breien diftonge [au].
Es litste kónne diftongen ouch e lank-kórtóngersjied höbbe, wie in 't Ieslandjs. In 't Limbörgs kómme zón óngersjieje min veur. E dialek worin det waal 't val is, is det van Haëmet. Dao höbbe ze e lank-kórtóngersjied veur [ɛɪ̯], [œʏ̯], [ɔʊ̯] en [ɑʊ̯]. Neet-contrastief kan 't ouch veurkómmen in dialekte wobie de langen oo, eu en ee lichtelik diftongere (wie in Naord-Limbörg); hiebie wusseltj de oo den aaf mit ów.
Tonkinincident
Biejen ieëste Naord-Viëtnamesen aanval oppe USS Maddox leep 'nen Amerikaanse vleger sjaaj op. 'n Petroean van 14,5 mm raakdje 't Amerikaans sjeep. Drie Naord-Viëtnamese torpedobuuet lepe sjaaj op door 280 aafgevuurdje granate; hiebie woorte zès opvarendje verlets en stórven 's veer. Anen Amerikaanse kantj goof 't gèn slachoffers.
Troisvierges
Gemeinte
De gemeinte Troisvierges besteit oet ach plaotse.
Isidorus van Madrid
Leve
Isidorus sjtamde oet 'n boeregezin. Later zou hae zelf, same mèt zien vrouw Maria Torriba of "de la Cabeza", 't zjwoar boerewerk combinere mèt baeje en ziech inzètte veur de ander luuj. Al tiedes zien leve were 'n paar wondere aan häöm toegesjreve.
Agdenes
thumb|De ligking van Agdenes in de pervincie Sør-Trøndelag. Agdenes is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 1.779 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 318,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 5,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Antonio de Cabezón
Bekind opnaomes
'n Aontal toenaongevende opnaomes vaan häöm zien hei-oonder te leze:
Agdenes
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Charles Dickens
Begin vaan zie sjriefwerk
Door zien ketoer-ervaoring mèt de politiek en 't rechssysteem kós Dickens in 1834 journalis veur The Morning Chronicle weure. Veur dees gezèt sjreef heer, oonder 't pseudoniem Boz, ouch humoristische sjetse, die in 1836 woorte gebundeld in Sketches by Boz, zie debuut. In datzelfde jaor begós de oetgaaf vaan zienen ierste roman, The Pickwick Papers. Wie al zien later romans woort 't werk in feuilletonvörm oetgebrach en pas naoderhaand in bookvörm gedrök. Mèt dees werke haolden 'r al snel succes en riekdóm.
Doe
Hollands en Standaardnederlands
Oet de westeleke dialekte is du verdwene en ouch in de standaardtaol kump 't naovenant neet veur. Me meint evels tot dat in 't Hollands rillatief laat is gebeurd: dao moot tot in de zeventienden iew, minstens in 't Noorderkerteer, nog dou zien gezag. Woersjijnelek kloonk 't evels al wie laanger wie boerser; de vertaolers vaan de Staotevertaoling, die euver 't algemein veur 'n hendeg awwerwètse taolnorm gónge, beslote du neet op te numme en in plaots daovaan gij te gebruke. Zoedoende woort du/dou definitief nao d'n aofgroond geduid.
Stadsfries en aonverwante
Euver 't algemein weure dou en jou (de bijbehurende beleefheidsvörm) gebruuk wie 't Fries do en jo. 'n Intrèssante oetzundering beujt 't Amelands, boe eder dörp zien eige gebruuk heet. In Nes is de situatie oongeveer wie op 't vasteland (dou allein tege kinder en bekinde), in Buren is 't bekaans ummer dou, in Hollum zeet me dou tege manslui en jónge en jou tege vrouwlui en meidskes (oongeveer umgekierd wie in Wiert dus).
Ingels
Diechters höbbe dat thou nog iewelaank vasgehawwe naotot 't oet de spreektaol waor verdwene. Ouch in conservatief kèrkgenoetsjappe weurt 't gebruuk, en wel in gebed (dus tot God). De Quakers spreke ziech oonderein vaanajds mèt thee aon, en gebruke daobij de werkwoordsvörm vaan de daarde persoen inkelvoud.
Vukovar
thumb|De watertore van Vukovar. Vukovar (oetspraok: Voekkovaar; Duutsj: Wukowar; Hongaars: Vukovár) is 'n stad in 't oeaste van Kroatië. 't Is de houfstad vanne pervinsje Vukovar-Sriejem. De stad ligk oppe plaats wo de reveer de Vuka d'n Donau instruimp en is de grótste Kroatische haven anen Donau. In 2011 talj de gemèndje zoea 28.000 inwoonders, wovan 35% Serve. 't Stadscentrum van Vukovar is in barokstiel geboewdj.
Stordal
De gemeintecode is 1526.
Paul Celan
Óp d'r 20e april 1970 maakde Paul Celan 'n ing aa zieng leëve durch va g'ne Pont Mirabeau i Paries i g'n Seine te sjpringe.
Melanesië
Melanesië is same mit Polynesië en Micronesië ein van de drie grote eilandjgruup in de Groten Oceaan die same Oceanië vörme. 't Ligk t'n naorde tót naordooste van Australië. De andesietlien, e prominent geologisch element van 't Pacifisch Bekke, sjèd Melanesië van Polynesië in 't ooste en van Micronesië in 't naorde.
Laffeld
Laffeld is e klei dörp inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Zaelste (richting Brónsraoje), Aphaoven en Sjeivelder in.
Moeër
Moeër of moor kènt zieë:
Estuarium-Ingelsj
De Ingelsje Estuarium-variant weurt soms vergeleke mit 't Cockney en 't gief väöl debat euver woa Cockney begint en woa Estuary aanvink. Euver 't algemein weure de twiè ongersjeie zoawie sociolekte weure ongersjeie van mekaar: namelek door middel van ikkenomische klasse. Cockney weurt geassocieerd mit de arbeidersklasse, Estuarium-Ingelsj mit de hoagereklasse.
ABBA
De verdeenste vaan ABBA zien tot ze de mies succesvolle popact oet e neet-Ingelstaoleg land zien, en tot ze de jaore zeveteg kleurde "op 'n meneer wie de Beatles de jaore zesteg kleurde" en "kwaliteit en commercialiteit op 'n väölal veurbeeldege meneer [wiste] te combinere".
Kaumermuële
Historie
De ieësjte verwiezing noa de Kaumermuële, die ligk in ‘t daal va gen Kaumerbaak, is oet 1371. Historici dinke dat de muële egelig nog vöal ouwer is, en dat ’t al i d'r elfde ieëw ing muële goof op dees plaatsj. De Kaumermuële is de aodste muële va Heële.
Etymologie
D'r naam Kaumer i Kaumermuële kunt va kalde born, dat wil zage 'kouwe brón'.
Goiás (staot)
Goiás is ein vaan de 27 fidderaol einhede vaan Brazilië. De staot ligk oongeveer in 't midde vaan 't land (e bitteke zuielek daovaan) en grens mèt de klok mèt aon Tocantins, Bahia, Minas Gerais, 't Federaol Distrik, Mato Grosso do Sul en Mato Grosso. Hoofstad is Goiânia. De staot kint e paar groete bevolkingsconcentraties meh besteit daoboete veural oet dunbevolk savanneland.
Economie
Neve d'n handel, dee bleujt in Goiânia, kint Goiás ouch 'ne toeristische sector. Toeriste koume veural nao de therme in Caldas Novas, en in minder maote nao de diverse nationaol parke en historische stedsjes wie Goiás en Pirenópolis.
Historie
In de laten achtienden iew naom de goudzeukerij aof in beteikenis en veel de bevolking trök op dèks zelfveurzienende landbouw. In de negentienden iew en vreuge twintegsten iew kaom dao wieneg veraandering in. Wel kaom nao 1900 't spoor nao Goiás, zoetot de boere hun produkte (veural ries) kóste exportere. In de jaore daarteg besloot me ouch de hoofstad te verplaotse nao 'n locatie korter bij 't spoor; zoe woort tösse 1933 en 1937 de stad Goiânia gebouwd. Vaanaof oongeveer dezelfden tied begós me ouch nao Goiás, in 't bezunder 't weste, te loere es plaots veur 'n nui hoofstad vaan 't land. Oetindelek hakde president Juschelino Kubitschek de knoup door; heer leet tösse 1957 en 1960 de stad Brasília bouwe. Mèt de verplaotsing vaan de landshoofstad woort Brasília verloor Goiás e klei deil vaan zie groondgebeed aon 't nui gestiech Federaol Distrik. In 1988 verloor Goiás nog mie groondgebeed, wie gans 't noorde ziech aofsjeide es de staot Tocantins.
Waffel
Trivia
'n Bekènd Limburgs nuujjaorsversjke mèt betrèkking tot de waffel geit zoa: Zalig nuuj jaor De kop vol haor De mónd vol teng En de waffel in de heng
Vale gier
Verspreiing
In Wes-Europa is de vale gier 'nen dwaolgas. Heer vluig evels ummer dèkser nao 't noorde, umtot me in Spanje in recente jaore begós is mèt 't opruime vaan kringe vaan vie, boe de giere vaan leve. Op zeuk nao ete zien ze in 2006 mèt mie es 200 stök gesignaleerd in Duitsland. In juni 2007 gebäörde datzelfde in 't Belsj en Nederland. Dit is 'n unicum, en me verwach tot de bieste, zoe gaw es ze te ete gevoonde höbbe (beveurbeeld in de Oostvaardersplassen in Flevoland), weer trök zalle trèkke nao Spanje.
Fjoeal
Stumming
De veer snaore zeen normaal gespraoke gestump in rein kwinte, van lieëg nao hoeag: G (g), D (d'), A (a'), E (e") (aezelsbrögkske: Geef De Aap Eten).
Politeia
Oeteinzitting
De Politeia besteit oet nege beuk, boe-in veural mèt dialoge gewirk weurt. De persoen dee 't meis veurkump in de beuk van Politeia is, zoewie gewoenlek bij Plato, Sokrates.
Book V, VI en VII
Dees beuk betaome ziech bis de Regierders vaan de utopie, es de filosofekeunings. Heer introduceert ziene bekènden Allégorie vaan de caverne en link häöm later mèt zien klasse. De hoegste klasse besteit oet bewakers, meistens oetgebeeld es filosofe, en streve nao wiesheid (ouch besjreve es rationaliteit, reije en logika). De twiede klasse streef nao dapperheid of 't spirituele (ouch wel oetgebeeld es zelflevend) en zien de soldaote. De daarde klasse zien ambachsleije, gedreve door de appetiet. De caverne en de zon weure hei es de twie realiteite gezeen, boevaan de caverne 't ziechbare is (te woernömme mèt zintuige) en de zon 't intelligibele is (dèks vertaol es 't verstaonbare, te woernömme mèt de geis). Allein die, die ziech filosofe nömme kinne 't intelligibele zeen. 't Intelligibele besteit inkel oet vörm - abstrakte, oonveranderleke absolute. e Veurbeeld: 'ne zoere, roeijen appel is zoe, umtot de elemènte zoeregheid en roeijegheid zien. De vörm vaan 't Gooie is de hoegste vaan alle. 't Is neet 't doel vaan de filosoof um zien kennis te verbeije mer um de löst nao kennis te creeëre in ziene ziel. Heidoor kump me oetindelek terech bij 't ultiem Gooij.
Soemerisch
Genealogische en morfologische classificatie
Euver 't algemein nump me aon tot 't Soemerisch e taolisolaat is: 'n taol woevaan gein verwante taole bekind zien. De taol weurt umringk door 'n aantal Semitische taole: 't Akkadisch, 't Aramees en 't Hebreeuws; door 't Elamitisch, wat zjus wie 't Soemerisch 'n isolaot is; en door 't Hittitisch en 't Perzisch, twie Indo-Europese taole vaan gans versjèllende femilies. Sinds de oontciefering vaan 't Soemerisch höbbe taolkundege geperbeerd 't Soemerisch mèt al dees taole te verbinde. Ouch heet me, gemeinelek op groond vaan de morfologie, verbindinge veurgestèld mèt de Altaïsche taole, de Dravidische taole, de Tibeto-Burmaanse taole, de Oeralische taole en 't Baskisch, meh de wetensjappeleke gemeinsjap accepteert zoe'n verbindinge gemeinelek neet. Soemerisch is ouch betrokke in de superfamilie vaan de Nostratische taole (die eve wieneg geaccepteerd weurt).
Grammair en structuur
Wie heibove gezag is 't Soemerisch ergatief en agglutinerend. D'n absolutief, de naomval veur 't direk objek en 't subjek in zinne zoonder objek, weurt gekinmèrk door e zoegeneump nulsuffix (niks achter de wortel dus; in de transcriptie weurt dit mèt -0 aongegeve), in d'n ergatief ('t subjek in euvergenkeleke zinne) krijg 't woord 'n -e. In sommege gevalle evels koume ouch nominatief-accusatieftegestèllinge veur. Ander naomvalle zien de genitief, d'n datief, de locatief, de ablatief, de comitatief (same mèt), d'n equatief (wie) en d'n terminatief (tot aon). Sommege grammaire oondersjeie nog mie naomvalle. Ouch kinne substantieve väöl bezitteleke achtervoogsels höbbe.
Frøya
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Leefde
Oonder leefde zoonder mie versteit me dèks de genegeheid tösse twie specifieke persoene, de romantische, op seksualiteit geèntde leefde (die zelf neet per se seksueel hoof te zien).
Romantische leefde
In väöl ander culture kump de romantische leefde neet zoe expliciet veur: dao is de verhajding maan-vrouw väöl mie seksueel geriech en versteit me oonder geisteleke leefde, es me dat begrip al kint, de leefde veur familie en vrun. Ouch in Europa heet me dit wel gekind: dink aon de oppositie in 't aajd Griekeland tösse eros en philia (zuug bove). 't Feit tot verleefheid in de mierderheid vaan culture neet veur sjijnt te koume heet psychologe in 't verleie detouw gebrach te dinke tot dit mer e cultuurversjijnsel waor, wat de westerse mins stèlselmaoteg aongepraot weurt. Sins oongeveer twinteg jaore evels is dudelek gewore welke groete rol hormone speule in geveules vaan verleefheid, zoetot me erkinne moot tot 't hei um e reëel geveul geit.
OLS
Defilé
‘t Fiès begint mèt ‘ne kleurrieke optoch van 165 deilnummende sjötterieje. Kleurriek vanwege de prachtige uniforme die de lede van de sjötterieje aan höbbe, daotösje de keuninge mèt hun zilvere keuningsplate op de boek, de keuninginne in hun cocktailkleier, wapperende pluumvaere op de heud van generaal en officere. De Sjötterieje presentere ziech op hun sjieks, ze loupe op de maot van d’n drumband in sjtrange reigelmaot. Veurop e mini-sjötterke dat de naam van de vereiniging in de heng dreug, dan de vaandeldrager mèt de vereinigingsvaan woa-op de besjermheilige sjteit aafgebeeld. ’n Aantal marketensters dreug ’n mangel mèt ete en aels verborge ónder ’n dèkservèt. ’t OLS trèk zoa’n 50.000 bezeukersj, die kiekentaere langs de kant van de weeg sjtoon of later aanwezig zint op de sjteetwei.
Åseral
thumb|De ligking van Åseral in de pervincie Vest-Agder. Åseral is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Vest-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 894 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 272,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1026.
Fortuna Sittard
Rizzeltate saer de sjtichting
Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verbandj mit de COVID-19-pandemie aafgebraoke. Fortuna hoofde daodaor gein naocompetitie óm behawd in de Eredevisie te sjpele.
Lenitie
Väöl optraejende klankversjuvinge
Dees versjuvinge loupe meistal doorein: /kʰ/ → /x/ (spirantisatie), /x/ → /ɣ/ (sonorisatie).
Diachrone/ Synchrone lenitie
Diachrone lenitie haet veural in de historie van de Romaanse tale 'n groate rol gesjpeeld. Tiedes de ontwiekkeling van 't Spaans veranderde bieveurbeeld de sjtumloos exlosieve [p t k] tösje twiè klinkersj in  [b d g]: vita → vida ("laeve"), caput → cabo ("kop"), caecus → ciego ("blèndj").
Ouch in de historie van de Germaanse tale waor de versjuving van plosieve nao fricatieve gans belangriek. Me kènt dees klankversjuving es de Wet van Grimm.
Sjelsberg
Sjelsberg (Duutsj: Schelsberg) is e klei gehuch inne gemèndje Hinsberg, in 't Kreis Hinsberg, in Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Aphaoven en Sjeivelder in, achtere Daalstraot (Talstraße). Sjelsberg ligk langse gelieknamige straot en besteitj veurnamelik oet vriestäöndje residentieel weuninge. t'n Naorde van 't gehuch ligk e klei stökske bós; rónjelóm de res van d'rvan ligk landjboewgróndj.
Lies van börgemeisters van Berg ane Roer
Berg waas tot 1991 'n zelfsjtenjige gemèndje en haet de volgende börgemeisters gehad:
Letland
Letland (Latvija) is e land in Midde-Europa en ein vaan de drei Baltische staote. 't Land grens aon Esland, Rusland en Litauwe en ligk aon de Ooszie. Hoofstad is Riga, 'n aander belangrieke stad is Daugavpils.
Wallis en Futuna
Wallis en Futuna is saer 1961 'n Frans gebiedsdeil euver de zee in de Groten Oceaan, t'n naordooste van Fiji en t'n weste van Samoa. De Walliseilenj zeen verneump gewaore nao de Britsen óntdèkkingsreiziger Samuel Wallis. De houfsjtad is Matâ'utu. 't Aantal inwuners woor ruum 15.000 in 2014.
Klæbu
thumb|De ligking van Klæbu in de pervincie Sør-Trøndelag. Klæbu is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 5.353 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 185,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 28,9. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
De gemeintecode is 1662.
Actinium
Actinium is e sjemisch element mit 't symbool Ac en 't atoeamnómmer 89. 't Is 'n zilverkluuerige aktinied.
Jürgen Habermas
Biesjtèllinge in 2004
In Jürgen Habermas en Joseph Ratzinger: Dialectiek van de secularisering - Over rede en religie makt Habermas in zieng biedrage in 't discours 'n aantal biesjtèllinge van zieng theorie över de groondsjlaeg van d'r democratische rechsjtaot.
San Diego
Diego, wie de bijnaom lojt, is de hoofplaots vaan San Diego County.
Sjrien
E sjrien kan ouch e (klei) geboew zeen.
Handbal
Speulverluip
De speuler speule de bal mèt de hand of mèt n'importe welk liefdeil bove de knee. Me maag neet mie es drei passe mèt de bal loupe en 'm ouch neet langer es drei seconde vashawwe. Dribbele maag wel. 'n Oetzundering weurt gemaak veur de keeper, dee de bal wel mèt de veuj maag kiere en 'm ouch laanger maag vashawwe. Boete zien doelgebeed weurt 'r evels 'ne gewoene veldspeuler en moot heer ziech aon dezelfde regele hawwe (zjus wie de voetbalkeeper boeten 't penantiegebeed).