cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cloacabieste
Evolutie en taxonomie
Allewel tot de ierste cloacabieste (en ouch de ierste Prototheria) pas vaan 't vreug Kriet bekind zien, en daorum neet aontuinbaar langer bestoon es de buildiere en de mojerkookdiere, geit me toch devaan oet tot hun veurawwers de Prototheria ziech ieder höbbe aofgesplits es de Metatheria (buildiere en fossiel verwante) en de Eutheria (mojerkookdiere en fossiel verwante). Die lèste twie gróppe same vörme daan de oonderklas Theria. Genetisch oonderzeuk en 'n mierderheid vaan de fysieke kinmerke wieze dat oet. Recint genetisch oonderzeuk heet 't memint vaan aofsplitsing op zoe'n 220 mieljoen jaor geleie gezat, midden in 't Trias dus. 'n Minderheid vaan de wetensjappers meint tot de Cloacabieste zjus get mie verwant zien aon de buildiere (en tot de Theria neet bestoon); de euvereinkómste kinne evels ouch oet parallel evolutie weure verklaord. Dit gezag höbbend, zuut de gebrukeleke classificatie zoe oet:
Bezunder orgaone
Aon de pu zit 'ne stekel, dee bij aomzeikegele gein functie heet meh dee door 't vogelbekdier tot 'nen angel is geëvolueerd. Dat maak dit ein vaan de zier wienege giftege zoogdiere.
Sjpekhoes
thumb|right|Sjpekhoes in [[Hunnekem ]] Sjpekhoes ies 'ne Limburgse naam veur 'n hoes geboewd van baksjtein of veldbrandsjtein, die aafgewieseld were mèt horizontaal beng van mergel of andere natuursjtein. De naam kump van de vergelieking mèt doorrege sjpek. In de loup van de tied were de sjpeklaoge van natuursjtein ummer dunner en de baksjteinlaoge diekker. Van 3-4 laoge baksjtein in de 17e ièw nao 7-8 laoge in de 18e en 19e ièw.
Historie
Tot ca. 1800 zint baksjtein en mergel eve duur. Es in de 18e ièw de baksjteinfabricage good op gank kump, raak 't gebroek van mergel op de achtergrónd. 't Weurt dan allein nog gebroek es materiaalbesjparing, umdat door de gruètde van de blokke 't metsele good opsjuut. Nao 1900 krieg baksjteinboew miè sjtatus en nao 1950 weurt boewe mèt mergel, vanwege arbeidskoste, hièl duur.
Ale (Zwede)
Demografische óntwikkeling
12,12% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Kriet
Kriet kan verwieze nao:
Europa van Naties en Vrijheid
De meiste nationaal partieë binne de ENL zint euvergegange nao Democratie & Identiteit.
Andalusië
Bestuurlijke indeiling
Andalusië is oonderverdeild in ach provincies:
Taol
't Sjpraeëke van de èège taal is bie 't VN-Verdrag Bupo 'n kultureel rech. Allèng in 't oonderwies en 't beroepslaeve kènne eise gesjtèld waeëre. In alle aander formeel situaties haat me rech op 'ne tolk.
FC Emmen
thumb|Boetekant vaan De Oude Meerdijk, 't toesstadion vaan FC Emmen. FC Emmen is 'n betaoldvoetbalclub oet de Nederlandse stad Emmen, die in 't sezoen 2018/19 oetkump in de Ieredevisie. 't Is de insegste profclub oet de provincie Drenthe. Emmen späölt in Stadion De Oude Meerdijk, wat 8.301 zitplaotse kint. Trainer is sinds 2016 Dick Lukkien.
Rizzeltaote sinds 1985
Opmerking: 't Sezoen 2019/20 woort in verband mèt de COVID-19-pandemie aofgebroke.
Biezehoof
Historie
De vreugste vermelding Biezehoof sjtamt oet 1259. In dat jaor waoërt e sjtuk landboewgroond mèt hoes verkóch dör vrouwe Aleidis es weduwe van Willem van Beekhoven, d'r voogd van Baeëk an de Duutsje Orde ooch wal Teutoonse Orde geneumd, die dao 'n commanderiej ofwaal e ridderhoes vestigde. Dès commanderiej Klèng Bieze makde deel oet van de balije van Alden Biesen te Bilze óp 't Belsj.
Allewiel haat d'r Biezehoof 'n horecafunctie kraege en is ingebed in de wandelwaeg in 't Laandsjapspark de Grave.
Zeurich
thumb|Oetzich euvere stad. Zeurich (Pruus: Zürich, Alemannisch: Züri, Italiaans: Zurigo, Retoromaans: Turitg, Letien: Turicum, Ingels: Zurich) is de grótste stad van Zwitserlandj en is de houfstad van 't kanton Zürich. Zürich ligk ane revere de Limmat enne Sihl, in e breid daal aan 't maer van Zeurich (Zürichsee). 't Gebied wuuertj al mieër es twieëdoezjendj jaor bewoeandj. Zeurich is 't economisch centrum van Zwitserlandj. Alle wichtige banke höbben hie 'n vestiging. De Zwitserse buuers is hie gevestig en ouch is 't de hanjelsplaats veur goud inne werreld.
Aquaplaning
Remedies
Èges kènt me probere öm aquaplaning te väörkaome dör de beng óp tied te vervange. De wateraafveurgroeves in de beng mótte nog good te zieë zieë.
Jeugdmagazine Veldeke
Thema's
De thema's en oetgaves sjlete aan bie de jaorlikse kinderboekenweek in Nederland of bie de boekenweek in mièrt.
2008 thema: Poëzie
Redactie: Els Diederen, Lei Heijenrath, Wim Heijmans, Susan Janssen en Mieke Steegs.
2010 thema: Mijn moedertaal, Limburg, mijn vaderland
In 't plat gesjreve: Toos Schoenmakers-Visschers: 5 gediechte; Lei Heijenrath 1 gediech en Els Diederen 't artikel "Giechelmoos en ander leuke dialekname van dere en plante".
In 't Nederlands de artikele: Is er verschil tussen een taal en een dialect; De canon van Limburg; Voorleeswedstrijd voor meesters en juffen; Ook talen hebben familie; Tot welke familie hoort het dialect van jouw woonplaats; euver Ton van Reen, sjriever van jeugbeuk: Het wolvenpak, de Bokkenrijders, Weg uit de fabriek (kinderarbeid in Maastricht)  en Gestolen Jeugd (over de tweede wereldoorlog). Mèt opdrachte veur de lièrlinge.
Torpor
Torpor of wintjerverlaming is 'ne staot worin sómmige dere verkieëre; 't hèltj 'n vorm van wintjerrös in, vergeliekbaar mit de wintjerslaop. Bie torpor wuèrtj e stofwusseling vertraog, d'n hertslaag verlièg en de bloodsómloup vertraog; hiebie daaltj ouch de liefstemperatuur (hypothermie).
Piatra Neamţ
Lègking
't Kórsbiezeendje vleegveldj lègk in Bacău, zoeaget 60 km tèn zuje van Piatra Neamţ. Piatra Neamţ is 'n belangrieke tösjehalt veur spaorlien 509 tösje Boekares en Iaşi. De stad is mit waeg verbónje mit de stej Bacău (richting Boekares), Suceava, Tîrgu Mureş en Iaşi.
Kanjel (baek)
De Kanjel óntsjprink ten weste van Raotem, tösje Mesjtreech en Maersje en sjtruimp door de beboewde kóm van Lömmel. Net veurbiej de duker ónger 't Julianakanaal, in de buurt van 't dörp Borghare, sjplits de Kanjel zich in de Nuuj Kanjel, die biej Borghare in de Maas oetmóndj, en de Aw Kanjel, die nao 't noorde sjtruimp door 't dörp Ittere en vervolges oetmóndj in de Gäöl, ein paar hónderd maeter veurdat die in de Maas oetmóndj.
FC Volendam
Historie
In de nuien iew deeg Volendam 't nog e tiedsje aardeg, mèt noe en daan e seizoen Ieredevisie en in de Ierste Devisie dèks gooj rizzeltaote. In de jaore '10 góng de club evels zien minste jaore in: FC Volendam indegde dèks örges oonderin en leep de naocompetitie väölal mis. Pas vaanaof 2019, wie Wim Jonk es trainer woort aongestèld, góng 't voetbal mèt sprung veuroet. Nao drei sezoene woort dit bekroend mèt de twiede plaots, die de club direk deeg promovere.
Bor
In Bor ligk de rewien van 't Kesjteël Bor. Dit kesjteël is in 1930 aafgebrend. Róndjóm de kesjteëlrewien haet me 'n derepark ingerich. Saer ènnige jaore weurt de rewien gebruuk es decor veur opelóchtoneelveursjtèllinge. De neogotische kirk van Bor is gewiejd aan Sint Martinus. In de kirk bevundj zich 'n beeld van de heilige Barbara dat gemaak is door Jan van Steffeswert.
Mosaqua
Mosaqua (vaan Latiens Mosa 'Maos' en aqua 'water') is 't subtropisch zjwumbad i Gulpe. 't Ligk in 't zuie vaan 't dörp, tege de Gulperberg aon. Mosaqua, wat vaanaof 1991 woort gebouwd en in aprèl 1992 opegóng, is eint vaan de groetste zwumbaajer in de regio en trèk lui oet de wij umgeving aon. 't Zwumbad heet 'n gooj lendeleke rippetatie.
P.C. Hooftpries
thumb|Buunsjriever, historicus en diechter P.C. Hooft, nao wee de pries is verneump. De P.C. Hooftpries is 'ne Nederlandse literatuurpries dee in princiep edersjaor weurt oetgereik aon 'ne Nederlander ziech jaorelaank in de literatuur verdeenstelek heet gemaak. Heer weurt umstebeurt touwgekind veur verhaolend proza, besjouwend proza (neet-fictioneel tekste) en poëzie. De pries is in 1947 ingestèld t'r gedachtenis aon d'n dreihoonderste sterfdaag vaan P.C. Hooft, 'ne Nederlandse sjriever dee ziech op alle drei de vlaker verdeenstelek heet gemaak. Tot en mèt 1955 waor 't geinen oeuvrepries, meh kaom heer touw aon sjrievers vaan individueel meisterwerke. Vreuger gebeurde de oetreiking in 't Muiderslot in Muiden, boe P.C. Hooft dros waor; sinds 1988 deit me dat miestens in 't Lètterkundeg Museum in D'n Haag. Aon de pries zien 'ne penning en 'n premie verboonde.
Savanne
Savanne is e troapisch of subtroapisch graaslandjsjap mit versprèdj-veurkómmendje boumgreuj. Op 'n savanne is graas de euverhièrsjendje vegetaasje gemingk mit kroed. Vergeliekbaar landjsjappe in gemaotigdje zaons waere meistes aangegaove mit anger name, wie steppe, pampa en prairie.
Savannes kómme veur in Afrika, Australië, Azië en Zuud-Amerika.
Washington D.C.
Sjtadsbeeld en bezeenswaerdighede
't Belangriekste gebied in de sjtad ies de National Mall, woa-aan ónder andere 't Capitool mèt opvallende koepel (1793) en 't Washington Monument, 'ne 169 maeter hoage obelisk, liegke. Dao liek ouch 't Wiet Hoes (1792), de officieel residentie van de president. Bienao alle openbaar geboewe aan en róndum de National Mall zint in classicistische sjtiel geboewd. Me vink in Washington D.C. geine hoagboew. Diet kump umdat 'n wèt bepaalt dat gein geboew hoager maog zin es de koepel van 't Capitool. De Washington National Cathedral ies 'n neogotische kathedraal die tösje 1907 en 1990 woort geboewd en die es nationaal kèrk deent. Washington haet väöl musea, woavan 'n deil vèlt ónder de Smithsonian Institution.
Historie
In 1814, tiejes de Brits-Amerikaanse oorlog van 1812, woort Washington bezat door de Britte. Zie sjtoke de openbaar geboewe in de sjtad in brand. Washington bleef 'n tamelik klein sjtad bies de Amerikaanse Burgeroorlog in 1861. President Abraham Lincoln leet doezende soldaote nao de hoofsjtad kómme um ze te verdedige. Ouch kaom d'r door d'n oorlog miè werk bie de euverheid.
Spinoza
Laevesloop
Op z'n 23ste waoërt-e same mèt z'ne lieraar da Costa oet de Joodse gemeensjap en de sjtad Amsterdam verbanne wegens abominabel ketterieje en moonsterleke dade. Volges de rapporte van de joodse synagoge oontkènde Spinoza de oonsjterfelekhèèd van de zieël en miengde-e dat God allèng in filosofische zin besjtong. 't Traditioneel godsbegrip is in de owwe va Spinoza allèng mer 'n produk va miensjeleke oonwetendhèèd. Väöl mieë neumt-e evvel alles God en is e in dae zin 'ne pantheïst.
Waerk
Tractatus Theologico-Politicus of Godgeleerd staatkundige Vertoog in 1660 anoniem gepubliceerd. 't Is 't aodste pleidooi väör de vriehèèd va kalle en sjrieve dat v'r kinne. In dit waerk, dat d'r polletiek van Johan de Witt sjteunt, bepleit Spinoza vriehèèd van deenke, sjèjjing va wetensjap en godsdienst; oefent-e historische kritiek oet op d'r bijbel; beziet d'r christeleke godsdienst es 'ne vörbiegaond historisch versjiensel, terwiel 't gezag d'r godsdienst in sjtaand hèlt, ömdat dae de massa oonderworpe en gehoorzaam makt.
Taering
Vaccinatie mit BCG-vaccin besjurmp taenge de ernstige gevolge van 'n besmetting mit de bacterie. Dees vaccinatie is neet opgenómme in 't Nederlandjs Rieksvaccinatieprogramma. Ze weurt allein aangebaoje aan luuj die e verhoog risico loupe op 't kriege van de gekrenkdje, wie aan luuj die dök of lang nao e landj gaon wo taering nag hieël väöl veurkump.
Friuli-Venezia Giulia
Bestuurleke indeiling
De hoofstad vaan de regio is Triëst. De regio weurt opgedeild in veer provincies:
La Besace
La Besace ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 139 inweunersj. Ze ies 13,97 km2 groat. Dao woonde dus zoan 9,9 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Vouziers, wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 182-275 meter.
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Sjloek
Sjloek kèn zin:
Netuurleke selèctie
Theorie vaan Darwin
Toch woort Darwin door väöl lui positief oontvange. 't Darwinisme woort zelfs zoe populair tot 't de Europese polletiek begos te beïnvlooje. 't Idee tot alles gebaseerd is op natuurleke selèctie, “de sterkste wint”, waor e nui aspek dat teikenend zaw weure veur de 19e iewse polletiek, get dat d'r neet zaw zien gewees zoonder Darwins invlooj. 't Gief evels hendeg väöl kritiek op dees vörm vaan polletiek darwinisme, sociaal darwinisme geneump. Zoe zien versjillende hefteg bekritiseerde polletieke beweginge wie fascisme, communisme en nationaal-socialisme (nazisme) groetdeils gevörmp door 't darwinisme.
Karelië
Fins Karelië is ónger te verdeile in Naord-Karelië (Pohjois-Karjala) en Zuud-Karelië (Etelä-Karjala). Dees bei gebiede höbbe de staot van pervinsje (maakunta) en höbbe betrèkkelik Joensuu en Lappeenranta es de houfstad.
't Karelisch sjiereilandj en Ladoga-Karelië maakdje toetten Twieëdje Werreldkrieg deil oet van Finlandj.
Oeës-Bergs
Wetesjappelike documentatie
De Oeës-Bergse dialekte woeëde vuur 't ieësj gedocumenteerd durch d'r Georg Wenker in 1877. Heë besjouwde de mieëtste dialekte die in dit grensgebeed weëde gekald es variante van 't Wesfaals. Huuj maak me dök óngersjeid tusje Wesfaalse en Oeës-Bergse dialekte. 'n Sjtudie noa dialekgebroek hat aagetoeënd dat de dialekte weëde bedreig durch dialekverlees.
Hertogdom Limburg
Sjtaats Overmaas
Nao de vórming van de Republiek, waoërte dis leng, vör zoewied ze in Sjtaatse heng waore, besjoewd es generaliteitslande, Sjtaats-Limburg of Sjtaats-Overmaas geneumd. Ze waoërte besjtuurd dör d'r Sjtaote-Generaal, zoonder dao lid van te zieë.
Fraanse departemaente
In d'r Franse tied (1793) waoërt 't hertogdom opgehaeve en same mèt de graafsjap Dalhem opgenaome in de departemaente van de Ourthe of de Neder-Maas. De hieërlikhede Valkeberg en 't Land van 's-Hertogenrade (noe o.m.: Rolduc) kaome oonder 't departement Binne- of Neder-Maas (Meuse-Inférieure).
Cultuur
't Begrip cultuur wuuertj in versjillige meininge gebroek:
Milieu
Geluidshingder
Dèè kint veroerzoak wjère doer vleegmechène, doer otoverkier, doer mechéne en doer vaan alles en nog gèt, zo wé de meziek ien 'ne kaffee, sjtroatkarneval en nowjoarsvuurwèrrek.
Horizonvervujling
Dèzzen term wurt wol gebruukt vuur den héngder, dè lui aongedwoen wurt doerdat ze boete neet (mé) noa e sjòn panorama of laandsjap kinne lore, zongder dat ze oach moten aonlore tjiege gèt wat op zéch neet bie de nateur past, zo wé 'e groet chemisch complex, al daan neet met 'n vlam bwoeven op 'ne sjoersjtèèn, of allerhande bòwwèrreke. Oach vaan wingdmwules wurt dik gezaag, dat e noadèèl d'rvaan de horizonvervujling is.
Biermes
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Bewegingsoonsjerpde
thumb|righ|200px|Bewegingsoonsjerpde vaan 'n kèrmisattractie Bewegingsoonsjerpde trejt op es objekte in 't beeld oonsjerp zien door beweging vaan 't objek of de camera. Dit is 't gevolg vaan 't proces vaan 't make van 'ne foto. Leech vèlt via de lens op de film of sensor door tot de sleter ope geit. Veural bij slechte leechcondities moot de sleter langer ope blieve, boedoor beweging vaan 't objek of de camera zörg tot ein bepaold punt vaan 't objek mierdere plaotse op de film of sensor beleech.
Bronk ien Breusj
De sacremingtsprocessie
't Woerd "Bronk" zow aofgelejd zien van "pronk(en)".
De Cramignon
Vuur 't ongtsjtoeën van de feestelikhede rongdum de sacremingtsprocessie is d'r 'n plausibele verklaoring. Van vreuger geit de veering van 'nne kirkelikke feestdaog diks saome mit groete fête. Zoe 'n fête trok hil get luj oet de umgèëving.
Kaomersjeuters
Umdat 't gebruukelik is dat d'r tijdens de bronkdäög kaomers wurre gesjoeëte, is 't de taok van de jonkhèèd um de kaomersjeuters hie tot oet te nuudige. Huj den daog is dit alleng nog mèr 'n formaliteit, umdat de kaomers wurre gesjoeëte doer de Klunzen. De kaomersjeuters zurge aoch vuur 't benuudigde buskroet. Vreuger waor dit aog n taok van de jonkhèèd.
Bronkzaoterdig
Dizze daog sjteit vuur de jonkhèèd gans ien 't tèke van de vuurberejdinge op de koeëmende bronkdäög. Ien alle vreugte trikke de lede van de jonkhèèd, gesjteund doer de sjtendaordraegers, er op oet um de sjtraote te verseere. De ganse processieroute wurd verseerd mit vlaggemasjte, processiebäög, blomme op de sjtraot en blomtapiete. Wijjer wurd d'r netuurlijk feestverleechting aongebrach.
De processie
Aon 't einde van de twiede processietour is d'r 'n Hèlige Mis ien de Hèlige Sint-Martinuskirk te Breusj (nl).
Réveille
De trommelère van de blôw beginne um 04.00 oor saome mit de sjtendaordraegers van de jonkhèèd van Breusj mit de réveille. Zie geun sjus wie de daog de vuur doer de ganse kèijn, mèr wurd noe bie ederèèn van de uëverighèèd gewach dat heir klaor is. Klaor beteikent dat heir in gans jacquet gekleijd is. De kapitejn is es iersjte aon de bäört. D'r wurd gewacht tot heir gans klaor is vuurdat ze wijjer goeën nao de luutenant, vaondrig en sikkretaoris. Es zie gans aongeklejd zien, sjleute zie aon ien de réveille en laope ze mit nao de andere lede van de uëverighèèd. Aon 't einde van de réveille wurd d'r bie de sikkretaoris volges treditie sjpek mit ei gegeite, en gewach tot de jonkhèèdsmis begint van de jonkhèèd van Kâsjtert. Ien dizze mis zal de uëverighèèd van de jonkhèèd van Breusj aonwezig zien, daorum dat zie zich al moste umklejje tijdens de reveille.
Oetlek bepaolde terme
Vriegezelle manne koeëmende oet de betreffende kèijn (Breusj, Èèsjde of Kâsjtert) die saome de Bronk goeën "organiseren" en ien gooj baone probere te lejje. 'n jonkhèèd besjteit miesjtal oet 'nne kapitejn, 'nne luutenant, 'nne vaondrig, 'nne sikkretaoris, mierdere vaendeldrieje, draogers van de Hèlige Martinus en draogers van de Hèlige Maria.
Klunzen
Bergstreeptenrek
De bergstreeptenrek is 'nen insektenaeter en gebroek zien lang snoet veur nao aete te zeuke ónger blajer en boumsjors. 't Houfdeil van zie dieet besteit oet raengerwörm.
Raengerwaad
Veurkómme
De grótste troeapische raengerwajer zeen 't Amazoneraengerwaad in 't Amazonebekke, inne gebiede róndje aevener in Congo en in Indonesië.
Raof
Gedraag en veurtplanting
Raove zien euver 't algemein standveugel; populaties in de kajdste streke trèkke 's winters wel nao 't zuie.
Dieet
Raove zien, wie de ander krejje, alleseters, meh in tegestèlling tot de kleinder krejjesoorte prifferere ze dierlek, eiwitriek ete. Umtot ze väöl groeter zien voede ze ziech neet primair mèt insekte meh ieder mèt kringe vaan groete diere wie herte en wèl zwijne. Ze kinne ouch klein veugel of ratte vaange. Ouch klawwe ze wel eier. Dèkker evels voede ze ziech mèt zaod vaan versjèllende plante. Veural oonvolwasse exemplare höbbe dèks genóg aon 'nen drekhoup.
Lazio
Lazio (Latien: Latium) is 'n regio in 't midde vaan Italië die begrens weurt door Toscane, Umbrië, Abruzze, Molise, Campania en de Tyrreense Zie.
Gouvernemint (Nederlands Limburg)
thumb|'t Gouvernemint aon de Maos. 't Gouvernemint (ouchwel gouvernemintsgebouw of provinciehoes) is e gebouw in Mestreech boe-in 't bestuur vaan de Nederlandse provincie Limbörg is gevesteg (de executieve mach vaan de provincie). 't Gebouw ligk op 'n eiland in de Maos ten zuie vaan Mestreech, vlakbij de John F. Kennedybrögk en de wieke Randwiek en Zjeramiek. In 't gebouw zetele de Provinciaol Staote, de Gedeputeerde Staote en de Gouverneur (eigelek de commissaris vaan de keuning(in)).
Secónd
't Woord secónd is aofkomsteg vaan 't Latiense gradus secundus wat lètterlek twiede stap beteikent. Veur 'n deil heet dat betrèkking op 't zestigtalleg stèlsel zoewie dat in Babylon in gebruuk waor. Me verdeilt vendaog d'n daag nog steeds ore en graode (vaan 'ne cirkel) iers in 60 menute (d.w.z. klein deilkes) en (es twiede stap) dizze weer in 60 secónde (twiede klein deilkes). 't Woord heet beteikenisse in de natuurkunde, de wiskunde en de meziek.
Vaolserberg
thumb|250px|De Vaolserberg vanoet Aoke gezeen De Vaolserberg (plaatselik Volserberg), dae vreuger Hubertusberg hètde, is 't hoagste natuurlike puntj van Nederland mèt 'n heuëgde van 322,4 maeter baove NAP. De berg ligk in 't meis zujelike deil van Nederland, in Zuud-Limburg de plaatsj Vaols. De top van de berg sjteit bekènd es Drielanjepuntj, ómdat Nederland, Belsj en Duutsjlandj hiej aanein grenze. Op de top sjtaon tweë oetkiektaores; aan de Nederlandse kantj de Wilhelminataore en aan de Belsje kantj de Keuning Boudewijntaore. ’t Heuëgdeversjil tösje de voot en de top van de berg is 110 maeter. De lengde van de toegangswaeg vanoet Vaols is 2600 maeter en ’t sjteigingspercentaag is 4,2 %.
De sjmókkelhanjel haet völ jaore welig getierd róndj de Vaolserberg. Vaolsenaere woorte ouch waal Grensule geneump. Dit ómdat me 's nachs (wie ouch de ule) op paad góng óm ziene kos te vergare mèt sjmókkele van en nao Belsj en Duutsjlandj.
Coronacrisis in Nederlandj
Saer de lèste waek van juli 2020 sjteeg 't aantal besjmettinge, krankehoesopnames en gehiemelde opnuuj, veural in 't weste van 't landj. In dizzen twiede golf goof 't zoewaal aaj es jóng patiënte. De patiënte innen derde golf waore jónger en sjtörfdeciefers waore lieger. Dit is dinkelik 't gevolg van 't vaccinatieprogram det in jannewarie 2021 begós en 't feit det iers de risikogroepe woorte ingeënt. De veerde golf trof veural óngevaccineerde luuj innen Biebelbelt en de groete sjtaej. Ouch de provincie Limburg waor rilletief gezeen hel getróffe.
Situatie in Nederlands Limburg
Nederlands Limburg ligk kórtbie 't epicentrum vanne virusoetbraak inne kreis Hinsberg. In en óm Gangelt goof 't al in fibberwarie de ierste kranke en sjtörfgevalle. Dinkelik goof 't in det tiedsbesjtek ouch al besjmettinge inne Limburgse grensgemeintes, maar doe woorte officieel nog gein gemeld. Op 5 miert woort e sjtörfgeval gemeld in 't krankehoes van Haelder. Doe waor 't besjouwd es d'n ierste gehiemelde in Nederlands Limburg, maar dinkelik goof 't al d'n daag daoveur e sjtörfgeval in e zörgcentrum. Daezelfden daag woorte ouch zès nuuj besjmettinge vasgesjtèld. Vastelaovend en wintersjport höbbe 'ne groete rol gesjpäöld bie de hel versjpreiding van Covid-19.
Luiz Inácio Lula da Silva
Categorieë:
Robert Cailliau
In December 1974 begos hae te wirke bie 't CERN in Zwitserlandj inne Proton Synchrotron (PS) aafdeiling. Hae wirkde dao aan 't kentrol sesteem vanne versjneller.
Enköping
Demografische óntwikkeling
9,39% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Maaslandse renaissance
Kenmerke
Tot in de 18e ièw blief 't de mode um de gevelindeiling van baksjtein te combinere mèt grieze helsjtein en/of gaele mergel. In väöl variante. 't Boewe mèt sjpeklaoge ies dao 'n veurbeeld van. De geblokde umliestinge weure dan neet miè toegepas, meh in plaats dao van weure vènstere en deure umlies door rechte blök natuursjtein oet ein sjtök. Dan versjient de verticaal en horizontaal indeiling van de gevel, dèks geinspireerd op de sjtiele en lègkersj in de vakwerkboew. 't Maaslands zaaldaak (ouch: 't Mestreechs dweersjdaak) kènmerk ziech door daakvlakke, die vanoet de veur- en achtergevel oploupe nao 't miede. Hiedoor krieg de gevel 'n horizontaal ing, wat nog ins weurt benaodrök door 'n geprofileerde kroanlies van mergel op consoles. De daakvlakke weure verlevendig door 'n paar groate daakkapelle in de sjtiel van 't hoes.
Waermoer
'n Waermoer is 'n vergaoringsbegrip veur divers saorte moere, die bie verdaejigingswirke wie vestingen of kestieële zeen aangebrach gewaore.
Veurbiljer van moeren inne vestingsboew zeen de mantjelmoer, 'n ringmoer van 'n biezunjer huuegdje, de stadsmoer, de ringmoer enne sjildjmoer, de hoogste en diekste waermoer van e kestieël of 'n börch.
Volendam
Bronne
Dit artikel is deils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Wellekete
Historie en taalsjtatuut
De Moddersjprook es, vöar miensjelaeve, (de moderspraok is, vuur miensjelaeve [lang])
Onde, deep i gen hat gesjreve; (ónger, deep ì gen hart gesjrieëve)
En waet men ooch honderd joren oot, (en wirt me ooch honderd jaor oud)
De Pieël (dèrp)
Naobejgelaege kèrne
De Kroeënenberg, Kunningslus, Helenaveen, America
Bièvres
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Academy Awards
De Academy Awards zien de belaankriekste en iervolste prieze die 't in de filmwereld gief; zelfs nominaties veur 'nen Oscar gelle es teike vaan groete waardering. Ouch 't doen vaan de presentatie of de oetreiking is 'n groete ier. 't Evenemint weurt jaorleks door mieljoene op de tv bezeen. Kritiek waor door de jaore heer evels op 't al te commercieel karakter en 't oontbreke vaan diversiteit (veural blaanke, Amerikaanse acteurs en rezjisseurs zouwe weure bekroend).
Salische wèt
Aodnederlands
In d'r Lex Salica kaome Frankische wäöërd vör en zelfs e eenkel gaans zinneke, dat es odste zin in 't Aodnederlands besjoewd wert:
Hoogerheide
Demografie
Hoogerheide tèltj 8.995 inwoeaners (4540 manskaerele mitte gemiddeldje laeftied op 41,0 jaor en 4460 vrólje mitte gemiddeldje laeftied op 43,1 jaor) en 3.805 hoeshajes (2010). Daomit is 't de grótste kern vanne gemèndje.
2 miert
Gebore
thumb|Paus Leo XIII gebaore in 1810
Nerd
Wie wel mie sjelwoord is 't woord nerd door de jaore heer touwgeëigend door de lui um wee 't geit. Binne kring vaan exakte wetensjapsstudente en fangemeinsjappe neump me ziech vol trots nerd.
In 't nuujs - Sjport/2008-2014
2014
In de hauf finaal van 't Waereldkampiónsjap Voetbal versjleit Duutsjlandj 't gaslandj Brazilië mit 7-1. Dit team, al decennia eint van de bèste op de waereld, hauw saer 1920 neet mie zoe zjwaor verlaore.
Billich
Billich is gelaege naeve en achter de waeg dae löp langs Hoes Haasdal, Bokhaof en kesjtièl Obbendorf. Op 't ing van de waeg Billich begint de Ravesbösj, dae zal eindige in Brokem en Sjtraobaek. Hie in haet de Sjtraobaek zien brónne.
In 't nuujs - Sjport/2008-2014
2014
Voetbalclub Manchester United maak bekèndj dat Louis van Gaal nao 't WK in Brazilië de club geit traine. Ryan Giggs, dae sjtop as sjpaeler, zal häöm assistere. Van Gaal is noe nog trainer van 't Nederlands èlftal.
Billich
In Billich zint tösje 1850 en 1923 reste van drie groate Romeinse geboewe gevonge. Waarsjienlik zint twiè daovan villa's gewaes. De plek weurt "Op het steenland" geneump. De Romeinse beweuning liek in eine lien mèt die van de Ravesbösj.
In 't nuujs - Sjport/2008-2014
2013
FC Bayern München wèntj de Champions League door in de finaal mit 2-1 Borussia Dortmund te versjlaon.
2012
't Nederlands dameshockeyilftal wèntj 't ternoej en verlèngk daomit zienen Olympischen titel.
VVV Venlo blief in de Eredivisie naodet 't in de play-offs Helmond Sport versjleit. Op dezelfden daag kump Willem II nao ein jaor trök in de Eredivisie (te koste van FC Den Bosch), en wint SBV Vitesse de play-offs um Europees voetbal van RKC Waalwijk.
De Naorsen topzjwummer Alexander Dale Oen sjtörf op 26-jäörige laeftied aan 'nen harstsjtilsjtandj.
Sjpel
'n Sjpel is 'n activiteit woeaan ein of mië luuj deilnömme en woe-in weurd geprebeerd ein of mië vaordighede of talente ten volle te benutte of te vergroete. 'n Sjpel weurt normaal veur 't plezier van de deilnummers gesjpield.
In 't nuujs - Sjport/2008-2014
2011
D'n Australiër Cadel Evans wèntj de 98e Runj van Frankriek.
De Nederlandse ex-fietserenner Fedor den Hertog sjtörf op 64-jäörige laeftied.
2010
In Johannesburg, Zuud-Afrika, begintj 't Waereldkampiónsjap Vootbal. Veur 't iers weurt dit in Afrika gehauwe.
De Nederlandse snowboardster Nicolien Sauerbreij haolt 'n gouwe medalje bij de parallelreuzeslalom. 't Is de 1e medalje veur Nederland in 'n snie-oonderdeil en de 100e Olympische gouwe medalje veur Nederland.
De Nederlandse sjaatseriejer Mark Tuitert haolt bie de Olympische Wintersjpaele op de 1500 maeter 'n gouwe medalje, de ierste op die aafsjtandj saer Ard Schenk in 1972.
2008
De in Venlo/Tegele gebore Jeu Sprengers, veurzitter vaan de KNVB störf op 69-jaorige leeftied.
Stavanger
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 10,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Prosodie
Prosodie is 'n oonderdeil vaan de taolweitesjap, en mèt naodruk op de fonologie. In de prosodie is 'n dudelek neiging de kleinste eintheje es oetgaankspunt te numme in de besjrijving vaan klaankvörm. 't Is mer zier gedeiltelek in euvereinstumming mèt de resultaote vaan fonetisch oonderzeuk nao de productie en perceptie vaan gesproke taol. 't Steit vas tot in de organisatie daovaan groeter einheje 'ne belaankrieke rol speule, en ouch aandere aspecte vaan de klaankstructuur daan miestal weurt besproke in de taolweitesjap. Fonetisch gezeen geit 't daobij veural um versjille in lengte of duur, in toenhoegte en in intensiteit. Dees en aander aspecte vaan de klaankstructuur dee neet segmenteel zien numme veer Prosodisch Versjijnsele.
Centraol-Griekeland
270px|right|thumb|Periferieë in Griekeland: 1.[[Attika, 2.Centraol-Griekeland, 3.Centraol-Macedonië, 4.Kreta, 5.Oos-Macedonië en Thracië, 6.Epirus, 7.Ionische Eilen, 8.Noord-Egeïsche Eilen, 9.Peloponnesos, 10.Zuid-Egeïsche Eilen, 11.Thessalië, 12.Wes-Griekeland, 13.Wes-Macedonië]] Centraol-Griekeland (Ouch wel Middel-Griekeland, Grieks: Στερεά Ελλάδα, Sterea Ellada) is 'n periferie (vergeliekbaar mèt de regio's in Fraankriek) in Griekeland. Centraol-Griekeland steit ouch bekind es de Regio vaan de Berg (βουνό of Vounó).
Australische spraoke
Lies van femieljes en isolaatspraoke
Mirk op det sómmige spraokkóndige inkel femieljes hie-ónger es ein spraok mit versjillige dialekte zeen. Ouch guuef 't nag väöl oetgestórve spraoke wovan de indeiling neet bekèndj is en die hie-ónger neet zeen opgenómme gewaore.
Snorhaor
Snorhaor kómme neet allein ónger de naas veur, wie de naam suggereertj. Ze kinnen ouch veurkómme op anger deiler op de kop, wie baove de ouge.
Zambia
Bestuurleke indeiling
Zambia is verdeild in nege provincies, die zelf weer wijer zien verdeild in 72 distrikte. De provincies zien:
James Clerk Maxwell
James Clerk Maxwell (1831 - 1879) waas 'ne Sjotse wiskundige en netuurkundige. Nao 'm zeen de veer Maxwellvergeliekinge geneump. Op dees gróndjvergeliekinge is de ganse elektromagnetische theorie geboewd.
Wette van Kirchhoff
De tweede wet van Kirchhoff, "Kirchhoff's Voltage Law" (KVL)
't principe van behoud van energie impliceertj de tweede wet van Kirchhoff, ouch waal de "Sjpanningswet van Kirchhoff" genumpdj.
Thermodynamica
Dees wet geldj inkel veur twee lichame op ongeveer dezelfdje temperatuur. Veur beraekeninge tösse de zon en'ne aarde kan de formule dus neet gebroektj waere.
Montigny-le-Tilleul
De gemèngde makt dael oet van de sjtreek Thudinië.
De Fryske Marren
Politiek
Op 13 november 2013 woorte veur de nui gemeinte verkezinge gehawwe, mèt de volgenden oetslaag:
Erwin Schrödinger
Biografie
Erwin Schrödinger waerde gebaore in Wene es ènsigs kindj van 't middeklasechpaar Rudolf en Georgine Schrödinger. Hae genaot privaat óngerrich toet zien èllefde jaor. In 1989 sjtudeerde d'r aan 't Akademisches Gymnasium. In 1906 góng d'r nao de universiteit wo d'r in 1910 zie doctoraal in de netuurkunde behaolde.
Heby
Demografische óntwikkeling
6,94% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Romeins Riek
't Romeins Riek (Latiens: Imperium Romanum) waor 'ne staot dee oonstoont roond 't begin vaan de jaortelling en oeteindelek in 395 weer oeteinveel. 't Riek strèkde ziech oet roond de Middellandse Zie en umvatte ouch Wes-Europa boete Ierland en Scandinavië. 't Waor de opvolger vaan de Romeinse Rippubliek en had Rome es zetel vaan de mach.
Blagny
Blagny ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 1.155 inweunersj, die Blagnynois (mannelik) en Blagnynoises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 7,42 km2 groat. Dao woonde dus zoan 156 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Carignan, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 162-280 meter.
Veur e gans euverziech van de 463 gemeintes in de Franse Ardenne, zuug de lies van gemeintes in Ardennes.
Romeins Riek
Late periode
't Oostelek deil (wat in de Middeliewe gewoen oonder Romeins Riek bekind stoond, meh sinds de 19e iew Byzantijns Riek geneump weurt) kaom ouch diech bij d'n oondergaank, meh beleefde daonao nog mierdere periodes vaan bleuj. In de Middeliewe waor 't ummer ein vaan de belaankriekste speulers op 't Europese polletiek toneel. De lèste reste gónge pas in 1453 (Constantinopel) en 1461 (Griekeland) ten oonder.
Acanthozoon obscurum
Acanthozoon obscurum is 'ne platworm (Platyhelminthes). De worm is twieëgeslechtig. De saort laef in zaatwater.
Den Halder
Gesjiedenis
Binne bevinge ziech vanouds 'ne groate zaal, drie galeriekamersj, 'n raodskamer en 'n blauw kamer (vanwege oarsjprónkelik aanwezige gobelins). Op initiatief van Henri Pelerin vingk 'n renovatie plaats. Dan versjiene 18e ièwse vènstere en sjouwe in Lewie XVI sjtiel. In de 19e ièw lièt Bertrand Loisel nog 't ein en ander wiezige. In 1900 volg 'n restauratie door de eigenaer Habets. De lètste verandering, nao de Twiède waereldoorlog gebeurt door de dan eigenaer zinde gemeinte Valkeberg-Houthem.
AAC
Advanced Audio Coding (AAC) is 'ne MPEG-4 tegehenger gewore vaan 't populair MP3 audio-formaat. Aanders es MP3 oondersteunt AAC multi-kanaals audio tot maximaal 48 full frequency kanale. 'n 192 kbps MP3 geluidsfragmint zal oongeveer dezelfde kwaliteit höbbe es 'n 128 kbps AAC bestand, woebij 't AAC bestand kleiner in gruutde zal zien en dus 'n efficiëntere datacompressie (40% kleiner) en 'n beter geluidskwaliteit heet es MP3.
Literair genre
Bie 't indele van de literatuur in literair genres geet me de sjtruktureel elemaente nao die gebruukd waeëre um 'n verhaol te vertèlle. Wienieë die elemaente 'n zelfde èège ingewortelde vurm van informatie geunt bevatte kalt me van e literair genre. Volges Rössische formaliste, wie Roman Jakobson. Genres kinne evvel ooch oondersjèjje waeëre op groond van hun oonderwaerp, hun versvörm, hun gruuëde, hunne emotionele toeën, hun Weltanschauung of hun publiek.
'ne Greep oet de indelinge
Ooch Nicolas Boileau makde 'ne canon en dae bevatte o.m. 't herdersdicht, de elegie, de ode, 't epigram, de satire, de tragedie, de komedie en 't epos. Ooch erkaant e es örsjte 't sonnet es 'n aparte dichtvörm. Boileau gèft neet aa oeë e die typologie op baseert, messjie umdat-e d'r van oetgèèt dat die indeling historisch gegaeve, en gèng rationeel constructie is.
Zate hermenie
Historie
In Mestreech leep rónd de Carnaval, saer 1959, 'ne groep sjpelersj, die ziech de Zaate Herremenie (ierste naom waor Zaat Hermenieke) neumde. 't Versjiensel Zate hermenie, sjpaskapel of joekskapel breide ziech oet in 't lètste kwaart van de 20e ièw. Eder dörp in Nederlands Limburg haet allewiel waal ein of mièrder zate hermenie(kes).
Johannes Kepler
Johannes Kepler of Johannes Keppler (Weil der Stadt, 27 december 1571 – Regensburg, 15 november 1630) waas 'nen Duutsen astronoom, astroloog, wiskundige en netuurkundige, dae veural bekènd waerde door zien sjtudie van de hemelmechanica en in 't biezunjer vanwaege de beraekening van de planeetbewaeginge en de dao-euver geformuleerde wètte, de wètte van Kepler. Isaac Newton zów dees óntdèkking door zien algemein wètte van de wèt van de zwaordekrach netuurkundig verklaore. Kepler waas 'ne pioneer van de optica en de kristallografie. Es wiskundige waas t'r 'ne veurluiper van de integraalraekening door zien volumebepaoling van ómdrejjingslichame wie wienvate. Hae heel zich ouch bezig mit kosmologische speculaties en sjreef zelfs vreuge sciencefiction.
San Diego County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Californië thumb|200px|Ligking vaan San Diego San Diago is 'n in 1850 gestiech graofsjap in Californië. 't Graofsjap is verneump nao de stad San Diego, die ouch de hoofplaots is vaan 't gelieknaomeg graofsjap.
Rambo: First Blood
First Blood (ouchwaal Rambo: First Blood) is 'ne actiefilm oet 1982 mit Sylvester Stallone in de hoofrol. Hae sjpeelt John J. Rambo. De film krieg 3 vervolg deile, 't létste deil (Rambo IV) is inmiddels in de maak en draag de titel John Rambo.
Gegaeves
producer = Buzz Feitshanz
muziek = Jerry Goldsmith
Samarium
Toepassinge
Industrieel toepassinge van samarium zeen:
Hövelhof
Hövelhof ies 'n gemeinte in de Wesfaalse krink Kreis Paderborn, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
Hei (Ech-Zöstere)
De Hei is 't ènsigste deil van Zöstere det t'n oaste van de sjpaorlien Zitterd - Remunj ligk. De wiek sjteit mit 'nen tunnel ónger 't sjpaor in verbinjing mit de res van de woanplaats. Van oarsjpróng is 't e gehuch en door sómmige weurt 't nog altied es zoa gezeen, ómdet 't get boete de res van Zöstere ligk. De wiek besjteit oet twieë lang sjtraote en inkel kórte ziesjtraote. De veurnaamste sjtraot is de Heisjtraot, die 'n doorgaonde functie haet. De wiek is bao gans oet zichzelf óntsjtange en sjlechs veur e klein deil oet nuujboewprojèkte. Euverwaegend sjtaon d'r vriesjtäönde weuninge en häöf, mer ouch inkel riejkeshoezer. Ouch zeen d'r inkel klein bedriever, meh woane is de veurnaamste functie van de wiek.
De wiek kènt nawweliks veurzeninge, de kórtsbiezeende sjoale en winkels bevinje zich in anger deiler van de Zöstere. Vreuger woor d'r allein 'n kleutersjoal gelaege. Oppe Hei is de plaatselike voetbalvereiniging Susterse Boys gehoesvès.
Lutseroa
In 't kader van Operation Grenade woeëd Lutseroa óp d'r 27e fibberwaar 1945 veroverd durch de Amerikane.
Remicourt
Remicourt is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 5000 inwoeaners.
3 miert
3 miert is de 62ste daag van 't jaor (63ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 303 daag pès 't eindj van 't jaor.
Gerrit Zalm
Vanaaf 2009 waas t'r (vice)veurzitter vanne raod van bestuur bieje bank ABN AMRO, wo d'r ouch de fusie mitte Fortis Bank haet aangestuurdj. Dees functie haet t'r in 2017 deneergelag. In detzelvendje jaor haet t'r nag de rol van informateur vervöldj veur 't Kabbenèt-Rutte III
Sjtadbrouk
Bezeenswaerdig:
Donatus van Münstereifel
Donatus beheuërt tot de zoagenaamde catacombeheilige, van wae in historisch opzich niks bekènd is mèr euver wae diverse legende besjtaon. Volges ein legende beheuërde hae tot 't Legio fulminatrix ('t Bliksemlegioen). Óm die raeje wirt Donatus aafgebeeld mèt eine pielebunjel, besjtaonde oet bliksemsjichte, in de handj.
Sjtieëfteciefer
I de demografie sjpreëkt me uëver e sjtieëfteuëversjót, went 't sjtieëfteciefer hoeëger is as 't gebuërteciefer óf algehele bevólkingsgreuj. 't Teëngeuëvergesjtilde is 't gebuërteuëversjót, oeë sjprake va is went 't aatal gebuërte's hoeëger is as 't aatal sjtieëfgevelle.
Aerdsjóddel van Remunj (1992)
Gebäöre
In 't landsjap traoje eerdversjuivinge, reveerkantverzakkinge en zandfonteine op, die oontstoon wienie de bojem mèt water drin geit trèlle. Umtot d'n eerdsjók evels gebäörde op 'n deepde vaan oongeveer 17 kilometer (hypocentrum), in e deep deil vaan de Pieëlrandbreuk aon de noordkant vaan de Roerdaalslenk, bleef de sjaoj nog beperk. (In Nederland ligk de vaste stein ummer kilometers deep oonder aander groondlaoge.)
Houblierik
In Houblierik woeëne op dit mement zó'n 5000 minse in de verschillende woeënwieke (de Luusch, de Kern enz. enz.). miniatuur|Kaart mit Venlo en de umliggende dörpe oet 1843
Semitische taole
Sjrifte
'nen Inkele kier weure de Semitische taole in 't Latiens sjrif opgesjreve. Dit is 't geval mèt 't Maltees, en soms mèt (aander) Arabische dialekte. Ouch in de wetensjappeleke literatuur weurt dat väöl gedoon (transscriptie). In al die gevalle moot me väöl gebruuk make vaan diacritische teikes um de klaankeriekdóm vaan dees taole good weer te geve.
Geslach
Op de bovestoonde geslachregel zien inkel oetzunderinge. Wäörd mèt 'ne vrouweleken oetgaank zien mannelek es ze verwieze nao 'n manneleke persoen. Vrouweleke wäörd zoonder vrouweleken oetgaank zien in de ieste plaots ouch wäörd veur vrouweleke persoene, wijer e vrij groet aontal wäörd veur liechaamsdeile, geografische begrippe en nog get losse wäörd. Dees bezunderheid steit es regel in dictionaire aongegeve.
Diptote vs. triptote
In 't Arabisch höbbe de diptote hun typerende verbuiging allein in de staot vaan oonbepaoldheid; in de staot vaan bepaoldheid en de status constructus höbbe ouch die wäörd gewoen drei naomvalsvörm.
Persoenleke
Es 't persoenlek veurnaomwoord 'n aander functie es de nominatief heet, is 't gei zelfstendeg woord meh 'n achterveugsel, mèt aander wäörd: daan is 't persoenlek veurnaomwoord enclitisch. Dit is 't geval nao werkwäördsvörm (beveurbeeld Arabisch 'uhibbu-ki 'iech haw vaan diech'; striepke touwgeveug), nao veurzètsele en nao sommege partikele. 't Akkadisch heet de meugelekheid enclitische veurnaomwäörd te staopele door middel vaan e speciaol rijke veurnaomwäörd veur 't indirek objek ("mètwèrkend veurwerp"), beveurbeeld išruqūnik-kuš-šu 'ze staole 't diech'.
Aofleiding vaan stamme
De Semitische taole höbbe 'n oetgebreid aofleidingssysteem veur werkwoordsstamme. Mèt regelmaotege manipulaties kin me vaan de groondstam (es regel de wortelconsonante mèt touwgeveugde korte vocaole) aander, gecompliceerder stamme make, mèt 'n aon 't groondwoord verwante beteikenis. Me kin dit verglieke mèt Limbörgse rijkes wie goon, begoon, oontgoon, vergoon, doorgoon, aofgoon etc. Veur edere vörm laote ziech regelmaotege beteikenisveranderinge vasstèlle (beveurbeeld "stam x maak de beteikenis reflexief" of "stam y deent es intensitief"), meh de beteikenis vaan 'nen aofgeleide stam liet ziech neet mèt zekerheid veurspeule. Daorum raoje väöl lierbeuk 't aof um die regelmaoteghede vaan boete te liere.
Gerard Reve
Biografie
Vaanaof 1997 begós Reve te verkindse; heer lijde aon de krenkde vaan Alzheimer en kraog 't jaor dao-op ouch nog 'nen hartaonval. Ind 1999 sjeide heer oet mèt sjrieve. In 2001 kraog heer de Prijs der Nederlandse Letteren oetgereik. Dao waor nog get um te doen umtot Schafthuizen op dat memint woort verdach vaan seks mèt minderjaorege en bezit vaan kinderporno. Oetindelek besloot keuning Albèr II vaan 't Belsj, dee de pries hej mote oetreike, de plechtegheid aon 'nen amteneer euver te laote.
Werk en thematiek
Al op 16-jaorege leeftied deeg Reve in eige behier e bundelke oetkoume, meh euver 't algemein weurt De avonden es zie debuut gezeen. Deze klassieke roman kinmerk ziech door 'n narratief leegheid: in 't book gebäört zoe good wie niks, 't verhaol drijf gans op de liefeleke besjrieving vaan de verveling. Bij publicatie voonte väöl critici 't book te cynisch en mistruusteg; allewijl zuut me hei-in zjus de kwaliteite devaan. In de jaore zèsteg veraanderde ziene stijl: de oontdèkking vaan 't geluif en zien eupelek leve es homoseksueel brachte häöm innerleke rös en zingeving, die good in zie werk begós door te klinke. Erotische eleminte hadde al in 1951, bij 't versjijne vaan Melancholia, tot gedeuns geveurd (zuug bove); roond dezen tied zat heer de seksualiteit vol in de aondach. Heer zjeneerde ziech ouch neet um zien veurleefde veur jong jonge te ute. E sterk otobiografisch elemint is wat de beide stielperiodes vereineg.
Blierik
Taol
't Blieriks liek vuul op 't Venloos.
Sint-Lambrechts-Woluwe
Historie
Sint-Lambrechts-Woluwe óntsjtóng es landboewdörp aan de Woluwe in de 11e ièw. Me boewde hie 'n kèrk gewiejd aan Lambertus, de biesjop van Luuk. Vanaaf 't ing van de 19e ièw begoes 't plaetske te versjtaejelike.
Amapá
Wijer indeiling
N.B.: De bevolkingsaontalle stamme neet allemaol oet 'tzelfde jaor.
Historie
Amapá veranderde nao 1945 sterk door de koms vaan de mijnbouw. 't Gebeed bleef bij Pará hure tot in 1988 de nui groondwèt in wèrking trejde.
Peru
Gesjiechte
Tösse 1836 en 1839 vormdje Peru 'n confederatie mit Bolivia. Van 1864 toet 1866 haet Peru 'ne krieg geveurdj mit Spanje euvere guano's van Peru, de Ballestaseilenj. Spanje hadj namelik ein van dees eilenj bezatj, meh hadj dao e meiningsversjèl euver mit Peru. Peru wón deze krieg veur e groeat deil dankzie de hölp van Ecuador, Bolivia en Chili.
Fysieke kinmèrke
De twieëdje landjsjapsvorm is La costa, 't kösgebied. La costa besteit vral oet stein en zandjwóstien (de Atacama) en ligk ingeklemp tösse de Groeate Oceaan enne oetloupers vannen Andes. 't Is d'r ane frisse kantj (gem. 14 °C), behawve in 't noearje. De wermste maondj zeen dieëtsember, jannewarie en fibberwarie. 't Raengertj d'r bekans noeats. Van mei toet half september hingk t'r 'ne zwaore mèst, de garúa, wodoor zwumme neet mieë geit. Went de Humboldtstroum (of Perustroum), 'ne kaje zieëstruiming inne Groeate Oceaan, keultj 't water stèrk aaf. De köslien is 2000 km lank van Chili toet Ecuador.
Revere
De wichtigste revere, mitte lingkdje vermèldj, van Peru zeen:
't Lömmerigerveld
't Lömmerigerveld (Nederlandjs: Limbrichterveld) is 'n wiek van Zitterd inne gemèndje Zitterd-Gelaen inne Nederlandjse pervinsje Limbörg. Dees woeanwiek is inne ieëste helf vannen twintjigsten ieëf óntstangen es 'n arbeiderswiek veure spaorwaegarbeiders van 't rangeerterrein in Zitterd en is oetgegreudj toet 'n modern stadswiek mit róndje 5.715 inwoeaners (2013).
Gesjiechte
Toet inne ieëste helf vannen twintjigsten ieëf waas 't Lömmerigerveld 'n aop agrarisch gebied det Zitterd en Lömmerig vanein sjèdje en waas hie bao gein beboewing. De ieëste stadsoetbreijinge vónjen hie plaats róndj 't jaor 1900 es gevolg vannen aanlègk van e rangeerterrein in Zitterd. De spaorwaegarbeiders en masjeniste die hie wirkdje woorten in dit gebied gehoesves in nuuj arbeidersweuning. Veur 't greujendj aantaal aan arbeiders op te vange woort hie later, tösse 1921 en 1924, de "Sjpaorkóllenie" aangelag.
Klumme
Gehuchte en buurtsjappe
De gehuchte en buurtsjappe die bie Klumme huère zint:
Historische inweunertalle
(v1830=100)
De Remigiuskèrk
In de 11e ièw sjteit op dis plaatsj 'n zaalkèrk. In de 12e ièw volg de boew van 2 ziebeuke. De mergele tore sjtamp oet de 14e ièw. In 1904 weurt nog ins biegeboewd (ónder andere 't kruussjeep) en gerenoveerd ónder leiding van Pierre Cuypers en ziene zoon Jos. Alles mèt de in de buurt gewónne kundersjtein. De Remigiuskèrk is 'n Romaanse kruusbasiliek. 't Koar weurt aafgesjlote door 'ne haufrónne apsis. Binne sjting 'n eikehoute beeld van de petroanheilige Remigius oet 1525, gemak durch Jan van Steffeswert oet Mestreech. Tegewoordig in broeklieën aan 't Bonnefantemuseum in Mestreech. Dao sjteit noe 'n jónger beeld van de heilige Remigius.
Limburgcharter
Groet Limbörg
De twie provincies same höbbe naoventrint twie mieljoen inwoeners (Nederlands Limbörg; 1.122.990 inwoeners (30 november 2009) en Belsj Limbörg; 838.505 inwoeners (1 jannewarie 2010)) en heet 'n oppervlak vaan 4631,22 km2.
Antropomorfisme
Ant(h)ropomorfisme (Aajdgrieks: anthropos, mins, en morphe, vörm) is 't touwsjrieve vaan minseleke eigesjappe aon neet-minseleke creature, figure of objekte. Antropomorfisme is de aw geweunte (40.000 v. Chr., in 't midde vaan 't Paleolithicum, de awwe Steintied) um minseleke eigesjappe touw te sjrieve aon neet-minseleke wezes, wie gode, bieste, plante of elemènte. 'n Deil vaan de allerajdste kuns – zoewie de Liewmaan oet Hohlenstein Stadel (Duitsland) – beeld dere oet mèt minseleke kènmerke. 't Sjamanisme, wat mèt dit type kuns is verboonde, zuut geiste in alle dinger. Dit hilt in tot me bij 't touwdiechte vaan minseleke eigesjappe aon buim geluif tot 'ne boumgeis, vergeliekbaar mèt 'ne minseleke geis, de boum deit greuie en handele wie'ne mins. Zoe-ouch veur alles, of bekans alles, in de natuur.
Computer
PC's
Apple brach in de jaore saeëvetig es örsjte d'r microcomputer, d'r personal computer (ouch: PC), óp d'r maert. Allewiel is IBM d'r groeëtste producaent.
'ne PC (kiek de tekening hie-ónger) besjèèt oet de volgende ónderdele: 350px|Oonderdele van 'ne computer.|alt=|links