cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Keuninklikke aw hermenie van Èèsjde
Vreuger
Ien de lange historie van de Keuninklikke aw hermenie van Èèsjde sjpeult de trommel 'n belangrieke rol. Mèr, iersj alleng ter ondersjteuning van de meziek, zoe es dee gesjpeuld weerd doer de muzikante van de hermenie. Ien 1933 bevuurbeeld leepe bie de hermenie mèr twie luj mit 'n kleng trom. Ien 1949 kemen de volgende luj op 't idee um 'n drumband op te richte: de hiere Guillaume Sabel, Jacques Janssen, Jules Warnier en Pierre Warnier. Op 14 april 1949 weerd ien de besjtuursvergadering besjloete dat dizze groep zich wijjer mocht oetbrejje. De iersjte insjtructeur weerd de hier Geurts. Al vrie sjnel keem Martin Warnier (dei laoter jaorelang tambour-maître zow zien en daonao besjtuurslid) bie dei groep.
Higgsdeilke
De naam geit truuk nao de weitesjapper Peter Higgs, dae in 1964 't besjtoon veursjpelde. 't Higgsdeilke weurt ouch waal 't godsdeilke geneump.
Vostokmaer
thumb|'n Doorsneej van 't Vostokmaer mitte ligking op Antarctica. 't Vostokmaer is e maer det in 1996 óntdèk is geworen en zich ónger 'n veer kilomaeter diekke ieskap in Antarctica bevindj.
Antibiotica
Antibiotica is e begrip det betrèkking haet op stoffe van organischen oearsprónk die gekrenkdjeverwèkkers (mit naam bacteriejen in 't lief) bestrieje, dit naeve chemotherapeutica, stoffe die dore miens langs synthetische waeg zeen berèdj. E veurbild van die litste categorie zeen middele wie Salvarsan enne groep vanne sulfonmide (óntdèk rónjelóm 1935). Allewiel wuuertj dit óngersjied neet mieë strik gehandjhaag en sprèk me bie alle stoffe die aan luuj kónne waere toegedeendj veur bacterieel infeksjes te bestriejen euver antibiotica. Mitte term chemotherapeutica waeren allewiel specefieker anti-kenkermiddele gemèndj.
Poprad
Verkieër
Tèn noeardjwèste van Poprad lègk de internationaal lóchhave Poprad-Tatry.
Zieë-ies
Zieë-ies bedèk de jaor gemiddeldj 6,5% (22,5 miljoen km²) vanne werreldzieëje. Doordet de oceanen oet zaatwater bestaon vindj de bevrering plaats bie 'n temperatuur van heugstes -1,8 °C. 't Zieë-ies besleit inne wintjer e grótter gebied es inne zomer. Róntjelóm Antarctica (ane zuudpoeal) kump väöl mieë zieë-ies veur es bieje naordpoeal.
Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen
Vreidestied (1648-1672)
Op zie bleve de Nederlanders oppermechteg, zoewel militair (de vloot waor mèt 2.000 sjeper enorm) es economisch. Dit góng de aander groete ziemach, Ingeland, dweers zitte. Dit land perbeerde in 1651 mèt de Ak vaan Navigatie 't monopolie op d'n handel in en mèt Noord-Amerika aof te dwinge. Wie de Nederlanders ziech dao neet aon hele, braok d'n Iersten Ingelsen Oorlog oet (1652-54). Dezen oorlog woort door de Ingelse nog gewonne, meh in 1665 braok d'n Twieden Ingelsen Oorlog oet. Zeker ouch door 't geniaol optrejje vaan Michiel de Ruyter, dee de Veerdaogse Zieslaag op de Noordzie won en d'n Ingelse vloot bij Chatham vernetegde, kós de Rippubliek mèt gunstege veurweerdes de vrei (1667) slete. Nui-Nederland (inclusief Nui-Amsterdam) waor in d'n oorlog aon de Ingelse gekoume, dewijl de Nederlanders Suriname hadde gepak; dit leet me zoe.
Epiloog: de Fransen tied (nao 1795)
De Nederlen woorte noe umgedoup in de Bataafse Rippubliek, wat feitelek 'ne Franse vazalstaot waor. Zoe mós Nederland diverse belastinge betaole um 't Frans leger te veuje. In 't begin leet me zoe väöl meugelek bij 't awwe: al-evel woort d'n adel aofgesjaf, meh de bestuurseinhede bleve bestoon, zjus wie de Staote-Generaol. Ouch hele de diverse geweste, noe 'departeminte' geneump, hun aw zelfstendegheid. Staots-Braobant (noe Bataafs Braobant) woort e volweerdeg gewes; Ziews-Vlaondere en de bezittinge in 't huieg Limbörg mós de Rippubliek evels aon Fraankriek geve.
Arsjitectuur
Op 't memint tot de Rippubliek ziech losmaakde heersde in gans Europa de renaissance, ouch in de Nederlen. In väöl Nederlandse stei zien nog woenhoezer en opebaar gebouwe in de stijl te zien. Hierehoezer vaan de Hollandse renaissance höbbe dèks trepgevele. In Amsterdam vint me väöl renaissancewerk vaan Hendrick de Keyser. Mie typisch Nederlands waor evels 't Hollands classicisme, 'ne bouwstijl boe-in groete aofmetinge mèt klaor vörm en sober ornaminte woorte gecombineerd. Veural in 't boeteland sprik me dèks vaan Nederlandse barok, meh stilistisch klop dit gaaroet neet. Barokke arsjitectuur vint me in Nederland mer 'nen inkele kier, beveurbeeld in de Oranjezaol vaan 't Huis ten Bosch.
Meziek
In d'n achtienden iew maakde Amsterdam naom es centrum vaan gedrökde meziek. D'n Italiaanse componis en vioolvirtuoos Pietro Locatelli waor hei jaorelaank actief. Gerardus Havingha maakde naom mèt sonnate in zeldzaom toensoorte, boemèt heer e pleidooi veur de enharmonische stumming deeg. De meziek vaan Willem de Fesch woort vrij väöl gespäöld; de naom vaan Unico Wilhelm van Wassenaar bleef evels tot in de laten twintegsten iew oonbekind door 'n verkierde touwsjrieving vaan zie werk. Pieter Hellendaal componeerde kwalitatief good werk in de stijl vaan Händel, in 'nen tied tot deze stijl evels hendeg verawwerd waor. De Pruus Christaan Ernst Graaf waor es hofcomponis aon de Oranjes verboonde wie 't woonderkeend Mozart häöm in 1766 trof; ouch dee lèste heet 'n aontal composities in de Rippubliek gesjreve en oetgeveurd.
Lies van stej in Slowakieje
Dit is 'n lies van stej in Slowakieje. In jannewarie 2006 talj Slowakieje 138 stej. 't Aantaal aan inweuners is de standj vanne voukstèlling van 26 mei 2006.
Jömelejer
Bis 1914, d'r Erste weltkrieg, war ess Preußėsch, Duutsj jhroöndjebiet. Und seit 1940 wieder Düütsj, aber nach 1945 wieder Belsj, so wie ess heute ėsst.
Roerdale
't Raodhaos sjteit in Berg.
16 jannewarie
16 jannewarie is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is de zèstienden daag vaan 't jaor; in e gewoen jaor koume daan nog 349 daog, in e sjrikkeljaor nog 350.
The Roop
The Roop is 'ne Litouwse popband oet Vilnioes.
Secret Valley
Secret Valley woor ein Australische avontureserie vaör kinjer oet 1980. De producer woor de Grundy Organisation en de serie waerdje vaör het ieës oetgezonje door de Australian Broadcasting Corporation. Het idee vaör de serie waerdje aafgeleidj van 'n tillevisiefilm die al bestong. De serie waerdje in Nederlandj in 1982 en 1983 oetgezonje door de KRO.
Mont-Laurent
Mont-Laurent ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
Nanteuil-sur-Aisne
Nanteuil-sur-Aisne ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Rethel, in 't zuudweste van de Franse Ardenne.
Lankgraaf
Dialekte
In de gemeinte kalle ze Waobigs, Grunsjtraots-Bargoens, Sjeter, Brókkelzer (Rimburg) en Nuienages plat.
Dörper (veurmalige gemeintes)
Dörper:
Federatie van Katholieke Muziekbung ien Nederland
Uuverig
Binne de FKM besjteun d'r twie ienhawwelikke commissies die 't besjtuur ien de ienhawwelikke zaoke van advees vuurzeet, de HaFaBra-commissie en de Drumbandcommissie.
Maasdriel
frame|Ligking vaan Maasdriel in Gelderland Maasdriel is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Bommelerweerd, mèt 'n oppervlak vaan 75,49 km2 (daovaan 9,22 km2 water) en (per 1 januari 2007) 23.502 inwoeners. Maasdriel umvat de kerne Alem, Ammerzoden, Hedel, Heerewaarden, Hoenzadriel, Hurwenen, Kerkdriel, Rossum, Velddriel, Well en Wellseind. 't Raodhoes steit in Kerkdriel.
1843
1840 - 1841 - 1842 - 1843 - 1844 - 1845 - 1846 1843 (MDCCCXLIII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zoondag op de Gregoriaanse kalender.
Nobelpries
De Nobelprijze (Zweeds: Nobelpriset) zien vief of zes prijze die sinds 1901 jaorleks weure oetgereik volges 't testemint vaan de Zweedse chemicus Alfred Nobel (1833-1896). De categorieë zien geneeskunde, natuurkunde, chemie, literatuur en vrei; 'ne zèsde Nobelpries, dee in de economie, weurt oetgereik sinds 1969 en is semi-officieel. De prijze gelle allemaol es d'n iervolste in hun respectief gebeed. De Keuninkleke Zweedse academie vaan wetensjappe reik de prijze in de natuurkunde, chemie en economie oet, 't Karolinisch Instituut bepaolt de pries in de geneeskunde, de Zweedse Academie dee in de literatuur en 't Noors Nobelcomité de vreidespries. De Nobelprijze weure jaorleks in oktober touwgekind en in december in Stockholm oetgereik, op de vreidespries nao, dee in Oslo weurt aofgegeve. De laureaot oontvingk 'n gouwe medajel, 'n diploom en e prijzegeld, boevaan de huugde aofhingk vaan wat de Nobelstiechting dat jaor heet opgehaold. De pries maag weure oetgereik aon maximaol drei laureaote (bij de vreidespries maag e laureaot ouch 'n organisatie zien); 't gemiddeld aontal is (zeker bij de natuurwetensjappeleke prijze) door de jaore heer touwgenome.
Twiede Wereldoorlog
In 1938 en 1939 dwong Adolf Hitler Duitse börgers veur hun prijze te weigere; dit trof drei laureaote (Richard Kuhn, Adolf Friedrich Johann Butenandt en Gerhard Domagk). Alledrei mochte ze later 't diploma en de medajel ophole. In d'n Oorlog woorte de prijze oonregelamoteg oetgereik, ouch al waor Zwede officieel neutraol. De Vreidespries woort vaan 1939 tot en mèt 1943 neet oetgereik, de literatuurpries vaan 1940 tot en mèt 1943 ouch neet. Vaan 1940-42 reikde me gaaroet gein prijze oet, um de Duitse bezètting vaan Noorwege.
Interval in erkinning vaan prestaties
D'n tied tösse de prestatie en de touwkinning versjèlt per discipline. De literatuurpries weurt gemeinelek oetgereik es erkinning vaan e gans oeuvre, neet vaan ei werk apaart. De vreidespries kin ouch veur e leveswerk weure touwgekind. Zoe woort in 2008 Martti Ahtisaari beloend veur zien inzat um internationaol conflikte op te losse. Dit is laank neet ummer 't geval: in 1994 kraoge Jasser Arafat, Yithzak Rabin en Shimon Peres de pries speciaol veur 't slete vaan 't Oslo-akkaord.
Priezegeld
De laureaot krijg bij 't oontvaange vaan de prieze 'n som geld, die symbolisch in de vörm vaan 'n cheque weurt oetgegeve. 't Bedraag hingk aof vaan wat de Nobelstiechting edersjaor te besteie heet. Sinds de jaore 1980 zien de beurze gestege: toen waor 't bedraag 880.000 Zweedse kroen (2,6 mieljoen kroen, of 295.000 euro, gecorrigeerd nao inflatie), in 2009 waor dat al 10 mieljoen kroen (950.000 euro). Bij twie laureaote weurt 't geld geliek verdeild. Bij drei keus 't oetreikend comité ofwel veur 'n gelieke verdeiling, ofwel veur 'n 2:1:1 verdeiling (wienie twie laureaote oet 'tzelfde team koume en aon dezelfde prestatie höbbe gewèrk). Dèkser sjinke de oontvengers hun geld eweg aon gooj doele of wetensjappelek oonderzeuk.
Miervoudege laureaote
Veer lui höbbe twie Nobelprijze oontvaange. Marie Curie kraog de natuurkundepries in 1903 um häör oontdèkking vaan radioactiviteit en in 1911 de sjemiepries um de isolatie vaan zuver radium. Linus Pauling won in 1954 de sjemiepries um zien oonderzeuk nao sjemische bindinge en hun touwpassing in de structuur vaan complexe materiaole, en won daonao in 1962 de vreidespries um zien gevech tege kernpreuve, boemèt heer es einege twie oongedeilde prijze oontvóng. John Bardeen kraog twie natuurkundeprijze: d'n ierste in 1956 veur de oetvinding vaan d'n transistor en d'n twiede in 1972 veur de theorie euver supergeleiing. Frederick Sanger had daan weer twie sjemieprijze: in 1958 veur 't bepaole vaan de structuur vaan 't insulinemolecuul en in 1980 veur 't oetvinde vaan 'n methood um basepare in DNA te bepaole.
Raod vaan de Europese Unie
De Raod vaan de Europese Unie of de Consilium (ouch wel de Ministerraod of Raod vaan Ministers geneump), neet te verwarre mèt d'n Europese Raod en de Raod vaan Europa, is 'n instèlling vaan de Europese Unie. De Raod oefent same mèt 't Europees Parlemènt de legislatieve of wetgevende mach oet en behiert de begroetingstaak. Daoneve heet 'r bepaolde beleidsbepaolende en coördinerende take. De Raod besteit oet 'ne vertegeweurdeger vaan edere EU-lidstaot op ministerieel niveau. Heer besleet meistens mèt gekwalificeerde mierderheid vaan stömme. Meistens is dizze minister de minister vaan boetelandse zake in eige land. Mer 't hink gans en al aof vaan 't thema wat de Raod mot bespreke. Beveurbeeld: veur milieu zal 'ne lidstaot woersjijnlek ziene minister veur milieu nao Breusel sjikke, wijl veur 't oetsjrieve en aonnömme vaan monitair Euro-beleid sjikke de len doorgaons hun ministers vaan financië.
Millinge
left|thumb|Antoniuskèrk in Millinge Millinge ligk aon de Rijn, aon e gekanaliseerd stök wat 't Bi'jlands Kenaal hèt. De touwveuging "aan de Rijn" is vaan lateren tied.
Stumloeaze labiodentale fricatief
Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze labiodentale fricatief zeen:
Neuvizy
Neuvizy ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Stumloeaze labiodentale fricatief
Limbörgs
Juus wie bie de anger sibilanten en fricatieven in 't Limbörgs wuuertj döks 'ne (zaachte) plosief oetgespraoke wen dees klank völg op 'ne nasaal.
Hout
Inne plantj is hout (secundair xyleem), mit naam inne butelste laoge daovan, betróg bie 't verveur van water en voorstoffe (anorganische sappestruim) vanne reut nao de blajer. Daonaeve guuef hout staevigheid ane stam. 't Hout besteitj oet 't secundair xyleem. De taengepoeal van 't xyleem is 't floëem, det de verveursstroum inne taengeneuvergestèldje richting verzörg.
Wereldkampioensjap hierevoetbal
't Wereldkampioensjap (WK) hierevoetbal weurt sinds 1930 alle veer jaor (mèt oetzundering vaan 1942 en 1946) door de FIFA georganiseerd in e wisselend gasland. In 'ne opzat mèt poules, gevolg door 'n knock-outfaas, weurt de winner oetgemaak. Op 't WK is plaots veur e beperk aontal deilnummende len (de lèste jaore 32); de diverse continentaol federaties (UEFA, AFC, CFA, CONCACAF, CONMEBOL en OFC) organisere veurrundes um oet te make wee ziech veur 't WK plaots. 't Toernooj trèk eder editie mieljoene kiekers en hiel väöl sponsorgeld. Sinds e paar jaor besteit de regel tot 't WK tösse de continente moot roulere.
Börgersjap vaan de Europese Unie
't Gief bekans gein situatie boe-in 'nen EU-lidstaot EU-börgers maag discriminere op basis vaan 'n aander börgersjap. 'ne Nederlandse börger in Belsj geneet dus vaan bijnao alle rechte wie 'ne Belzje börger in datzelfde land die ouch geneet. D'n Europesen interne merret zörg, op basis vaan Artikel 3 vaan 't Verdraag vaan Lissabon, d'r veur tot de "veer vrijhede" vaan de EU en de bovegeneumde len gewaarborg weure: de vrijhede veur produkte, kapitaol, deenste en arbeid. De veer vrijheide zörge d'r veur tot ederen Europese börger in 'nen EU-lidstaot vrij is zien produkte te verkaope nao en in te kaope via 'nen aanderen EU-lidstaot (produkte), vrij is zien kapitaol vaan d'n eine nao d'n aanderen EU-lidstaote te verplaotse (kapitaol), zien deenste aon te beeje in um 't eve welken EU-lidstaot (deenste) en te gaon wèrke in welken EU-lidstaot heer ouch meh wil wèrke (arbeid).
Cláudia Ohana
Maria Cláudia Carneiro Silva (Rio de Janeiro, 6 fibberwarie 1963) is 'n Braziliaanse actrice.
Veervlak
thumb|250px|Driejmodel van e regelmaotig veervlak E veervlak (tetraëder) is 'n ruimteleke figuur mèt 4 driejheukige vlakke, 4 heukpeunte en 6 ribbe. 't Is de 3-simplex, en 'n piramide mèt driejheukig groondvlak.
Sjeikundig
Sommige polymere (mieë bepaald de harse) haant per monomeer 4 reactiepaunte (plaatsje oeë 'n verbeending mèt 'ne aandere monomeer mäögelek is). Dès polymere (biev. bakeliet) vorme 'n 3D-sjtructuur, ópgeboewd oet veervlakke.
In 't nuujs - Belsj en Luxemburg
2019
Op 't Belsj waere ouch gewesteleke en federaal verkezinge gehauwe. In Vlaondere is 'ne mónsterwins veur 't rechs-populistisch Vlaams Belang, dewiel Wallonië zjus verlinks en de marxistische PTB henjig deit greuje.
2018
In Antwerpe is 'nen boewvakker euverleje door 'nen ingesjtortde sjteiger. Einen angere raakde gewóndj.
'n Tv-oetzenjing tuint Schild & Vrienden, 'n invloodrieke jäögbewaeging in Vlaonjere, es 'n extreemrechse organisatie. Diverse politici die oet de bewaeging kómme waere óntsjlaoge of sjtappe zelf op.
In Spa weurt 'nen agent doedgesjote. De drie verdachte kómme oet Nederlands Limburg.
In 'n woening in Herstal (Provincie Luuk) weure twie doej vrouwe aangetroffe. Ze zien mit metssjtaeke óm 't laeve gebrach. D'n daeder is vermeudelik gevlöch nao Genk.
2017
De gemeintes Vols en Gulpe-Wittem teikene protes aan taege de veurgenome hereupening van de zinkkoel in Blieberig.
Europeane
Europeane weure doorgaons gedefinieerd es alle lui die leve in Europa. Soms weurt d'r nao Europeane geriffereerd es Europees börgers; dit zien evels lui die 't börgersjap vaan de Europese Unie höbbe. Neet alle lui in Europa höbbe dat börgersjap. Soms weure Europeane gedefinieerd es 'n ras of ethniciteit. Dit is veural e begrip wat gebruuk weurt in neet-Europese len mèt 'n dominante gróp lui die 'n Europese achtergroond höbbe. Zoe weurt in de VS soms nao witte lui geriffereerd mèt 't begrip Europese Amerikane. Evels is dao allewijl 't begrip witte Amerikane (white Americans) väöl gebrukeleker. In sommege weitesjappe (mèt naome de sociologie en de anthropologie) weurt 'nen Europeaan liever gezien es 'n identiteit. Zoe kin me d'r nao verwieze tot in sommege Europese len väöl mie lui ziech Europees veule (wie in Nederland, Belsj en Duitsland) es in aander Europese len (wie in 't VK, Rusland en Cyprus). In sommege historische contexte beteikene Europeane weer get aanders. Zoe kin 't christene beteikene of blaanke koloniste. In aander historische en linguïstische contexte staon Europeane synoniem aon Indo-Europeane: 't volk boe de meiste Europeane vaanaof stamme. Dit is evels verwarrend, umtot in dat geval Este, Finne en Hongare gein Europeane zien, wijl Indiërs dat daan wel zawwe zien.
In 't nuujs - Belsj en Luxemburg
2016
De Vlaamse minister Annemie Turtelboom (Open Vld) trejt aaf nao daorgaonde controvers róndj de zoegenaamde Turteltaks.
2015
'n Sjtaking van 't euverheidspersoneel lègk 't sjpaorverkier in gans 't Belsj plat.
2014
In Brussel weurt gedemonstreert taege bezunigingsmaotraegele van de fidderaal regering. De demonstratie löp oet de handj; versjillende luuj waere opgepak veur geweld en versjendeleringe.
2013
Marcella Pattyn, de lèste begien op de waereld, sjtörf op 92-jäörige laeftied in Kortrijk.
De Belzje minister van Financië en vicepremier veur de CD&V Steven Vanackere trejt aaf.
2011
Nao 'n nach van óngerhanjelinge besjlete 't Belsj, Luxemburg en Frankriek veur de bank Dexia te nationalisere. Ouch weurt 'n bad bank gemaak, woeveur 90 miljard garantsjtèlling (daovan 54 miljard door de Belzje sjtaot) weurt vasgelag.
Deep in de nach bereike de óngerhanjelaere veur 'n nuuj regering 'n akkaord euver de splitsing van 't gerichtelik arrondissemènt BHV.
Montferland
De gemeinte Montferland oontstoont in 2005 oet 'n samevoging vaan de aw gemeintes Bergh en Didam.
In 't nuujs - Belsj en Luxemburg
2011
Formateur Elio Di Rupo (PS) publiceert 'ne nota dae mót leie tot de vörming van 'ne regering. De linkse partieje aan twie kante acceptere häöm, de liberale twievele, de N-VA biej mónje van Bart De Wever wies de nota drie daag later aaf.
Op de Kalmthoutse Hei, mit naome op 't Vlaoms deil, brentj in twie daag óm de 600 hectaar bós en hei aaf. De brandj waor óntsjtange door de extreem druugde.
2010
Restaurant Karnivale oet Aalst wèntj 't populair VTM-program Mijn restaurant en versjleit daomit Terrae oet Genk.
Ex-topman van Fortis Jean-Paul Vorton weurt as getuge opgerope veur d'n tribbenaal van Utrei, meh kump aevels neet opdage.
2009
Pater Damiaan oet 't Belzje Tremelo, ies in Roame door Paus Benedictus XVI Heilig verklaord.
André Steemans (Felice) (55) sjtèrft in ziene sjlaop an 'ne hartsjtilsjtaand.
D'r Belsje astronaut Frank de Winne is via Soyoez TMA-15 nao ISS gelanceerd. E geet óp de ISS es örsjte Europeaan 't commando veure.
2008
De Europese Commissie zaet dat de Vlamsje gemèngde Zaventem gèng taaleise maog sjtèlle, n.l. Nederlands kènne of wille lieëre, es väörwaarde öm in aanmerking te kaome vör 't gaele va boewgroond ömdat dat discriminerend is vör EU-burgers. Ooch maatregele die indirect 'n discriminerend effect haant zeunt neet toegesjtande.
Titz
't Op 95 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 16 stadsdeile.
1980
1980 (MCMLXXX) waor e sjrikkeljaor dat begós op 'ne dinsdag op de Gregoriaanse kalender.
Stumhöbbendje labiodentale fricatief
Limbörgs
Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumhöbbendje labiodentale fricatief de stumloeaze labiodentale fricatief es allofoon höbbe door auslautverhärtung; wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den geldj det t'r waal stumhöbbendj is.
Oos-Terschellings
Klaanklier en spèlling
De spèlling vaan klaanke die zoewel in 't Aasters wie in 't Standaardfries veurkoume is neet ummer dezelfde. 't Etymologisch versjèl tösse â en ô weurt in de Aasterse spèlling neet in iere gehawwe. Ôd (Aasters) en âld (Standaardfries) klinke zoedoende 'tzelfde. De klaank [u] weurt ummer wie oe gesjreve, dewijl dat in 't Fries, obbenuits op etymologische grun, dèks û is. 't Teike ú weurt allein gebruuk veur de korte [y]; de lang [y:] weurt wie uu gesjreve. Deze klaank treujt dèks op de plaots vaan 'n Standaardfriese û op: huus 'hoes' (Fries hûs).
Verkleinwäörd goon nao alveolair klaanke oet op -tsje, wie in 't Standaardfries, en neet op -tse wie in 't Wes-Terschellings. Daorum zeet me hei hontsje 'henneke' (Fries hântsje, Wes-Terschellings hòntse).
Suriname
Taole
Umtot in Suriname väöl aofzunderleke etnische gróppe bestoon heet me de koloniaal taol, 't Nederlands, es insegste officieel taol aongehawwe. Nederlands zouw ouch de twiede volkstaol (nao aontal sprekers gemete dus) zien; 't weurt veural in de hoofstad väöl es umgaankstaol gebruuk. De groetste taol is de creooltaol Sranantongo, die door ederein in 't noorde verstande weurt. De taol vaan de Hindoestaone is Sarnami Hindoestani, die vaan de Javaone Javaans. De Indiane spreke taole wie 't Arowaks en 't Kalina.
Débora Falabella
Débora Lima Falabella (Belo Horizonte, 22 fibberwarie 1979) is 'n Braziliaanse actrice.
Westerwald
Berge en revere
't Guëf rilletief vöal bèrger boave de 500 meter, oeë va d'r Fuchskaute de hoeëgste is. Anger hoeëge berg, zint d'r Stegskopf (654,4 m), d'r Salzburger Kopf (654,2 m) en d'r Höllberg (642,8 m).
Flora, fauna en anger watere
't Gemieësigd bebirgde langsjap va 't Westerwald is vuur mieër as 40% bebusj mit vuurnamelig vichtebomer. Zudeliger bei Limburg a/d Lahn zint groeëte deler va 't lang is óch gekulteveërd vuur de langboew, zoeëwie guëf 't óch wienterasse lanks d'r Rien. I 't midde va de sjtreek ligk de Westerwälder Seenplatte, e gebeed oeë 't vöal (klieëne) mere beieen guëf.
Westerwaldmarsch
De Westerwaldmarsch is 'n bekanke marsj die i 1935 woeëd gekomponeërd durch de muzikan Joseph Neuhäuser. 't Leed is gebaseerd óp 'n awwer vólksleed va 't Westerwald. 't Woar óch e leed dat vöal gezónke woeëd durch soldate va 't Bundeswehr i d'r Twieëde Weëltkrieëg. Dees variatie va 't leed is gebaseerd óp 'n ónbekanke sjrieëver.
Und das Herz im Leibe lacht
Ist das Tanzen dann vorbei Gibt es meistens Keilerei
Und dem Bursch, den das nicht freut
Echte Menschen der Natur
Fettweĳß
Fettweĳß (Duuts: Vettweiß) is 'n Rienlandse gemeinte in de krink (Kreis) kreis Düren, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 83,15 km² en 8970 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 108 de veerkante kilometer.
Mathieu Kessels
Sjtöalke
''Ich sjprook hum aa en zaan helop: "Dag Koehp." Heh kiekt ins onversjillig op of wentte ing vloeh in ee oehr houw en zeeht: "Weh bist doe." Ich zaahn: "Doe zols mich waal neet mieh kinne; maar vuur vief joar has de mich ins dien interessante gesjiechte van der kreeg in Roesland verteld." "Iejaah, vuur vief joar woar ich noch inne angere kehl en noch iesj drej-en-nuhgentig joar. 't Is noew versjliehte werk; ich bin pamp op en murg vuur de piehringe."''
Andromeda (starebeeld)
thumb|400px|Kaart vaan 't starebeeld Andromeda. Andromeda (afkorting And) is ein vaan de 48 starebeelde besjreve door de Grieks-Romeinse starekundege Claudius Ptolemaeus en ein van de 88 moderne starebeelde. Andromeda is te vinde aon de noordeleke hiemelkoepel. Het is op de breidte vaan de Benelux gedeiltelek circumpolair.
Andromedanevel
Andromeda bevat de Andromedanevel (M31), 'n extragalactisch stèlsel met spiraolvörmige struktuur, oongeveer te vinde in 't verlengde vaan de lijn tösse bèta en mu Andromedae. 't Is 't diechsbijgelege groetere starestèlsel en is op doonker nachte ziechtbaar mèt 't bloete oug. 't Is daomèt op 'nen aofstand vaan 2,2 miljoen leechjaor 't weidst verwijderde objek wat v'r vaanaof de Eerd zoonder hölpmiddele kinne woernumme.
Gerard Kessels
Limburgstalig werk
Het Wônger van Caelen: De buurtjsjap Caelen huuertj bie Wieërt, mer de bewoeëners wille bie Neejwieërt. Ze waere taegegewèrktj door de Wieërtse börgemeister. Nao allerlei verwikkelinge waertj d’r bie ein kepelke gebaejdj tót de Neejwieërtse heilige Antonius. Oeteindelik gebäöre d’r allerlei wónjere, zoëdet de börgemeister zich d’r bie neerlèktj det Caelen bie Neejwieërt kumtj.
De Neejwieërter Schötters: Dit sjpeeltj in de Middelieëwe: hertog Jan van Braobantj wiltj ’n groeët deil van Limburg, woeë-ónger Neejwieërt, gaon verovere. In dit sjtök kómme plaatselikke toesjtenj (wie de rivaliteit tösse Wieërt en Neejwieërt) en chauvinisme aan de orde.
Sjtäölkes
''Woorst dich d’r neet ''Ich waas unne erme kloeët ''Loog langoet in un sloeët ''Det es wi-j ich mien dagen sleet ''Woorst dich d’r neet
Letícia Spiller
Letícia Pena Spiller (Rio de Janeiro, 19 juni 1973) is 'n Braziliaanse actrice.
Carl Linnaeus
Verblief in Heemstede
Van 13 september 1735 toet 7 oktover 1737 verbleef Linnaeus oppe Hartekamp in Heemstede. Dit waas 't zómmerverblief van George Clifford, 'ne rieken Amsterdamse koupman en kènnis van Herman Boerhaave. Clifford deildje Boerhaave zien passie veur plantjen oet wiej streke, die d'r vergaordje in zien orangerie en zienen haof in Heemstede. Boerhaave stalj Linnaeus veur aan Clifford es liefdokter en hortulanus. Clifford noom Linnaeus drek in deens es hortulanus veur zien ómvangrieke collectie te ómsjrieve. Dit book, Hortus Cliffortianus, det woort gepubliceerdj in 1738 woort door väöl luuj gezeen es de gróndj veur Linnaeus zie later wirk. Oppe titelprent is 'n kaart vannen haof vanne Hartekamp in Heemstede te zeen, mit e gedich van J. Wandelaar, dae de pisang aanpries dae Linnaeus inne orangerie toet bleuj brach. Ane begin van 1738 verbleef Linnaeus nag 'nen tied oppe Hartekamp veur te herstèlle van cholera, veurdet d'r via Frankriek trögkgóng nao zie gebaordjelandj, Zwede.
Árse en Velde
De geminte bestón oet de kèrne: en de gehuchte en buurtsjappe:
Waope
Daoveur had de gemeinte sinds 1889 e waope boe-op d'n eiketak oontbraok, 't veld vaan de poort mèt korenaore waor bezejd en de twie veendelkes nao boete weze.
Asterisme
'n Asterisme is in de astronomie e patroen vaan stare wat gei starebeeld is. Zjus wie starebeelde bestoon ze oet stare die neet mètein gerelateerd zien, dèks zelfs hiel wied oetein ligke. Asterismes kinne bestoon oet stare vaan versjèllende starebeelde.
Veurbeelde
Veurbeelde vaan asterisme zien:
Stroum
Stroum kan beteikene:
Nybro
Demografische óntwikkeling
8,54% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
De Boekoêl
frame|De ligking vanne Boekoêl binne de gemeite Remunj De Boekoêl (Hollands: Boukoul) is 'n kèrkdörp in de Nederlandse gemeinte Remunj, toet 2007 ongerdeil van de veurmalige gemeinte Zjwame, gelaege in de provincie Limburg. De Boekoêl haet ongeveer 970 inwoners en zo'n 400 hoezer. 't Dörpke is riek aan natuursjoon (bös). Dao bevinje zich versjillende monumentale historische geboewe ('n bezonjer fraai kesteel en inkele veurname boerehaofstaej/landjhoezer), mer ouch de restante van 'n aaj Romeinse waeg.
H-deletie
Frans
In 't Frans verdween de h- in de middeliewe (zuug Aajdfrans), meh me is 'm blieve sjrieve. Later kaom evels e nui h-foneem op, en wel in lienwäörd oet taole die de klaank wel hadde. Dees h weurt neet oetgesproke es 'n [h], meh zörg wel deveur tot 'n liaison oetblijf (aanders es de aw h-, die gewoen weurt behandeld esof ze neet besteit en daorum h muet, 'stom h', weurt geneump). Praktisch gezeen kump dat trop neet tot deze klaank, de h aspiré, wie 'ne glottisslaag weurt oetgesproke. Me vint de h aspiré in wäörd oet Germaonse taole (la Hollande [la ʔolɑ̃d] 'Holland') meh veural in Griekse lienwäörd, es gevolg vaan 'n gelierde oetspraok (le héros [lə ʔero] d'n held).
Amerikaanse Maagde-Eilen
Bestuurleke indeiling
Saint John:
Taole
Officieel taol in de Amerikaanse Maagde-Eilen is 't Ingels. De bevolking sprik Maagdeneilands Creool-Ingels, e dialek wat al in e vreug stadium sterk gedecreoliseerd is (mie e normaal Ingels dialek gewore) en sterk verwant is aon de dialekte vaan Sint-Eustatius en Saba. Vreuger woort op de Maagde-Eilen 'n Nederlandse creooltaol gesproke, 't Negerhollands, wat oondaanks ziene naom gooddeils op 't Ziews waor gebaseerd. Dees taol is in 1987 oetgestorve. Oondaanks de iewelang Deense hiersjappij weurt 't Deens veur de Maagde-Eilen neet opgegeve.
Jiddisch
Jiddische wäörd in 't Limburgs
Väöl Jiddische wäörd zien in 't Hollands en 't Limburgs terechgekoume. Dèks geit 't daan um wäörd die me es Begoons umsjrijf.
Karaat
Karaat es massa
D'r karaat is 'n eenheed vör massa, die gebroekd wert vör edelsjtèng. 't Waoërd is aafkomstig van 't Griekse waoërd keration (vruch van d'r johannesbroeëdboom) dat via 't Arabisch en Italiaans in de Westeuropese tale en ooch 't Limburgs kieëm. In 't verlaeje howwe de versjèjje leng hönne ège karaat, dae oongeveer övereenkieëm mèt de massa van e johannesbroeëdboomzäödsje, dat gebroekd waoërt óp precisiewaegsjale vanwege hön cónstaante massa. Op 20 mei 1875 waoërt bie de Meterconventie ooch d'r metrische karaat vasgesjtèld en wal óp 200 milligram. Oonder mieë Belsj, Duutsjlaand en Fraankriek tekende dat verdrag ooch in dat jaor. Ingelaand volgde in 1875 en Nederland in 1929. Saer 1907 zów Nederland d'r metrische karaat evvel al gebroeke.
Gewuuen aerbel
Aerbele die vees zeen höbben e hoeag gehaldje van vitamien C: 64 mg de 100 g. Bie kinjer kónne vesen allergische reaksjes wie netelroeas veroearzake.
Greunland
Greunland (Greunlands Kalaallit Nunaat; Deens Grønland) is e groet eiland in de noordeleke Atlantische Oceaan, noordwestelek vaan Canada. Geografisch gezeen huurt 't bij Noord-Amerika, meh um zien historie en binding mèt Scandinavië weurt 't dèks tot Europa gerekend. 't Land is 'n otonoom gebeed binne 't keuninkriek Denemarke; 't is väöl groeter es zien mojerland meh heet mer 'n fractie vaan 't aontal inwoeners.
Fysische geografie
Door klimaotverandering smèlt d'n ieskap merkbaar aof; es 'r gans of gooddeils verdwijnt kump mesjiens oet tot Greunland oet mie es ein eiland besteit (eventueel ziestraote ligke noe oonder hoonderde meters ies).
Alt (beer)
Vreuger ware wiedoet de meiste bere baovegistend. Pils kós me eigelik allein in de wintermaonde make, want heejveur waar 'n keultemperatuur van 5 °C nuuedig. Mit de inveuring van 't zoeëgeheite Reinheitsgebot in Zuud-Duitsland waar 't brouwe van baovegistend beer in de zomermaonde verbaoje. 't Gebroek van ander grane (bv. gaers), vröchte of specerieje woort ouk verbaoje. In deile van Noordrien-Wesfale, 't Bels en Nederland goof 't die beperkinge neet. Wie 't Reinheitsgebot vervolges woort versoepeld, kós altbeer 't ouk nao de landelike inveuring euverlaeve. Doordet baovegisting as de alde methode woort beschouwd, kreeg dit beer in de volksmónd de naam alt(beer).
Phil Schaeken
Discografie
(t/m nov. 2019)
Sanskriet
310px|right Sanskriet is de klassieke taol vaan de Indiase besjaoving, gebaseerd op de spreektaol vaan Noord-India roond 1000 veur Christus of ieder. 't Sanskriet is de taol vaan väöl klassieke wèrke euver 't Hindoeïsme en de Indiase filosofie. Zien positie is vergeliekbaar mèt die vaan 't Latien en 't Aajdgrieks in Europa, meh de taol leef mie; zoe gief 't allewijl nog lui die in 't Sanskriet zien opgetrokke (oongeveer 6.000). Oonder de belangriekste werke zien de bei Veda's, de Mahabharata en Kamasutra. 't Sanskriet is 'n Indo-Europese taol, en veur de taolwetesjap hiel important umtot ze zoe vreug woort opgesjreve. De vreugste vörm vaan 't Sanskriet, wie in de Veda's euvergelieverd, neump me 't Vedisch; dees taol verhèlt ziech tot 't Klassiek Sanskriet wie 't Homeros-Grieks tot 't Klassiek Grieks. 't Sanskriet weurt, wie 't modern Hindi, gesjreve in 't Devanagari, wat Goddelek sjrif beteikent.
Sajelaire
Alle Prinse
De Auwt Prinse organisere jaorliks 'De Baer is Los', eine supergezellige carnavalsaovend mit eine gooie diskjockey en get optraejes. Ouch helpe de Auwt Prinse de Raod van Elf mit 't organisere van de jaorlikse Ouderenzitting.
1894
1891 - 1892 - 1893 - 1894 - 1895 - 1896 - 1897 1894 (MDCCCXCIV) waor e gewoen jaor wat begós op maondag op de Gregoriaanse kalender.
Sajelaire
Alle Prinse
In 2006 bestonge de auwt prinse 4 x 11 jaor.
Oskarshamn
Demografische óntwikkeling
8,10% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Kittingpons
Behölpes 'n kittingpons kan 'n pen inne kitting gans of deils in- of oetgedrejdj waere veure kitting te verzeen van 't gewunsde aantaal aan sjakele. Ze haet daoveur 'n drökstif mit 'nen kleinderen diamaeter es de pen inne kitting. De stif zitj vas aan e sjroefmechaniek zodet de stif in- of oetgedrejdj kan waere.
't Sloete vanne kitting is aafhenkelik vanne saort aan fietsjekitting. Sómmige kittinge kónne waere geslaote door mitte kittingpons 'n bestäöndje of neet gans-oetgedrökdje pen trögk te duje mitte pons. Bie anger kittinge mót de pen gans waere oetgedrök, wonao 'n speciaal pen wuuertj gebroek veure kitting te doon sloete. Ouch bestaon speciaal sloetsjakele die zóngere pons de kitting kónne sloete.
Peter Sloterdijk
Peter Sloterdijk (sjpreek oet Sjlotahdaik; 26 juni 1947, Karlsruhe, Baden-Württemberg) ies 'nen Duutsje filosoof en kultureel theoris. Hae ies 'ne professor in filosofie en mediatheorie aan de Staatliche Hochschule für Gestaltung Karlsruhe. Daonaeve waor hae eine van de presentatore van de Duutsje tv-show Im Glashaus: Das Philosophische Quartett van 2002 bies 2012. De achternaam haet hae de danke aan ziene in Nederland gebore pap.
Miensjepark
In de aard van de controversie loge neet allein Sloterdijks ideeë die es fascistisch woorte gezeen, mer ouch door zien bewös gebruuk van Duutsje weurd die allewiel diks weure gezeen es nazistisch vocabulaire, wie Züchtung (wat meistes "fokke" beteikent, mer ouch "cultivere", "opvooje", "optrèkke" en "tele") en Selektion ("selèktie", wie in natuurleke selèktie). Al waore lang neet alle critici d'r van euvertuug dat Sloterdijk nazistische ideeë verdedegde, 't goof waal hièl väöl luuj die Sloterdijks essay besjreve es 'n gevièrleke poging um Platons visie van 'n regering mit absolute controle euver de populatie te promote en door 'n neet-normatief en simplistische reductie van 't bio-ethisch vraogsjtuk te presentere. Daoneve kraog hae väöl kritiek euver zien vage positie riechting de vraog wie zoan maatsjappie d'r percies oet zaw moete zeen es 't beïnvloojd zaw weure door groate ontwikkelinge in de genetische weitesjappe. Nao de controversie óntsjtónge d'r in gans Duutsjtaleg Europa, mer ouch dao boete (wie in Frankriek en de Benelux), discussie. In de Duutsje gezèt Die Zeit publiceerde Sloterdijk 'nen breef nao Habermas woa in hae Habermas d'r van besjuldegde häöm te "bekritisere achter de rögk" en veklaarde hae Habermas' visie op humanisme doad.
Smik
Bij lui oonderling
Smikke höbber miejerlei touwpassing. Veural vreuger woorte ze dèks touwgepas es straofwerktuig veur wienie 'nen doedsstraof es te zwoer gol meh wienie geldboetes of opebaar te kiek stèlle te liech woort gevoonte. Smikke vaan dat typ zien oonder mie de knoet (oet Rösland) en de kat-mèt-nege-stert (op Nederlandse en Ingelse sjeper). Allewijl weure smiksleeg veural nog mèt de sharia geassocieerd en in streng-islamitische len es straof gegeve (zuug ouch liefstraof). In de BDSM-wereld weure smiksleeg dèks veur 't plezeer vaan allebei de partners es deil vaan 't erotisch speul gegeve. 't Is heibij zaak veur dat mèt bezej en beleid te doen, umtot me de partner pijn maag doen meh gein fysieke sjaoj maag touwbringe. Wijer weure in sommege religieus rituele smikke ingezat veur zelfkastijing.
In de communicatie mèt bieste
In de springsport is de smik e stök belaankrieker. 'ne Springsmik kump ouch get helder aon, umtot e peerd veur 't numme vaan hindernisse e stök mie geprikkeld moot weure. Zoe'n smikke höbbe väöl dèkser e plat ind (zuug de foto), wat 't peerd zeker zal irritere.
Klaveermeziek
Barok
Nao 1600 kump de klaveermeziek, wie d'n instrumentaole meziek in 't algemein, laankzaam mier in aonzien te stoon. Twie componiste weure gans in 't bezunder mèt de vreugbarokke klaveermeziek geassocieerd. In Italië gaof 't Girolamo Frescobaldi. Heer sjreef in dezelfde genres wie Merulo, meh bij häöm verdwijnt edere suggestie vaan zaanklijne die bij Merulo nog wel latint waor, um plaots te make veur e grèlleg barokidioom. Ouch de Nederlander Jan Pieterszoon Sweelinck steit oonder d'n invlood vaan Merulo, meh nump ouch väöl euver vaan de virginaliste. In Sweelinck zien fantasieë en ricercares wèt heer soms zier subtiel 'n spanning op te bouwe. De variatiereeks, die heer vaan de Ingelse euvernump, verriek heer mèt 'n consequinter touwpassing vaan de contrapuntregele, wat ze 'ne verzörgdere klaank gief. Zien groetste beteikenis evels is mesjiens wel veur de Duitse meziek. Sweelinck, dee zelf calvinistisch waor, componeerde diverse zèttinge vaan lutheraonse koraolmelodieë. Die stoon allezeleve in verbinding mèt de väöl Noord-Duitse lierlinge die heer had. Lierlinge wie Samuel Scheidt en Heinrich Scheidemann numme inderdaod de lutherse koraolzètting mèt nao hoes en stiechte dao de Noord-Duitse örgelsjaol.
Stumloeaze palatale fricatief
Limbörgs
Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumloeaze palatale fricatief 'nen allofoon zeen vanne stumhöbbendje palatale fricatief door auslautverhärtung (dink aan stege ['sté:ʝə] taenge steeg [stè:ç]); wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den is t'r juus ummer stumhöbbendj.
1846
1843 - 1844 - 1845 - 1846 - 1847 - 1848 - 1849 1848 (MDCCCXLVIII) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender.
Klaveermeziek
Nao d'n Twiede Wereldoorlog
Nao d'n Twiede Wereldoorlog kump de meziek vaan Messiaen weer in de mode. Veural indrök make zien Quatre études de rhythme, en daan gans bezunder de Mode de valeurs et d'intensités. Ouch weurt 't werk vaan Webern, veur d'n oorlog 'nen obscure componis, noe breid bekind. Jong componiste trèkke oet dees streng gereguleerde meziek de uterste conclusie en oontwikkele 't serialisme. Väöl seriële meziek is veur ein of mie piano's: Structures vaan Pierre Boulez, de Sonnaat veur twie piano's vaan Karel Goeyvaerts en de Klavierstücke vaan Karlheinz Stockhausen. Veural dee lèste stèlt enorm eise aon zien oetveurende.
Torsås
Torsås is 'n gemèndje in Kalmar län, Zwede. De gemèndje tèltj 7.190 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 470,93 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 15,3 luuj de km².
Islamitische Staot
Opriechting vaan de gróp (1999-2006)
thumb|left|Abu Musab al-Zarqawi, dee vaan 2001 bis zien hiemele in 2006 leijer waor vaan d'n Iraakse vlörk vaan al-Qaeda. thumb|left|Amerikane en lokale bevolking die mèthölp in 2008; vegentere cóntra seldaote vaan de door al-Baghdadi geleien Islamitische Staot vaan Irak. Nao de Invasie vaan Irak in 2003 kriege de in 1999 door Jordaonse Salafi-Jihadis Abu Musab al-Zarqawi opgeriechte militair gróp Jama'at al-Tawhid wal-Jihad bekindheid in de vreug periood vaan d'n Iraaksen Opstand (2003-2011) door zelfmoordaonvalle op sjiitische moskees, börgers, Irakese gouvernemintsinstitute en Italiaonse seldaote die mèt wèrke in de Amerikaanse Multi-National Force. Al-Zarqawi's gróp is officieel gekoppeld aon Osama bin Ladens al-Qaeda-netwèrk in oktober 2004, door häöre naom te verandere in de Organisatie vaan Jihads basis in Mesopotamië (Tanzim Qaidat al-Jihad fi Bilad al-Rafidayn, تنظيم قاعدة الجهاد في بلاد الرافدين), ouch bekind es al-Qaeda in Irak (AQI).
In jannewarie 2006 besleet AQI mèt versjillende kleinere Irakese opstandsgróppe oonder ein daak te goon, es de Mujahideen Shura Raod (MSR). Door Brian Fishman weurt in de Annals of American Academy of Political and Social Science geclaimp tot dit mie zal gaon veurstèlle es weurt gedach in de media en 'n poging um de beweging 'n mie “Iraaks smeekske” te geve en mesjiens zelfs wel aofstand te nömme vaan versjèllende oonpoppelair acties vaan al-Qaeda wie de terroristische aonvalle in 2005 door AQI op drei hotels in Amman. Op 7 juni 2006 vermaor 'n Amerikaans legervleegmesjien al-Zarqawi, dee is oetgerope es leijer vaan de gróp door d'n Egyptische militant Abu Ayyub al-Masri.
Opotere
Bezeenswaerdig
In 't dal van de Oter liek 't 17e ièwse kesjtièl De Schans, 'n veurmalig jachkesjtièl van de prins-biesjop van Luuk.
Islamitische Staot
D'n Islamitische Staot vaan Irak en de Levant (2013-2014)
Volges de journalis Sarah Birke, gief 't e paar essentiële versjèlle tösse al-Nusra Front en ISIL. Wijl al-Nusra actief oproop veur de val vaan de Assad-regiering, hilt ISIL ziech väöl mie bezeg mèt 't vergroete vaan eige land um zien visie op de Islam te verwezeleke. Veur ISIL zal de börgeroorlog tege Assad dus allein mer 'ne kans zien gewees um indelek de eige agenda te realisere. Ouch stèlt zie tot ISIL väöl grover en meedoegeloezer is in 't bouwe vaan 'nen islamitische staot. Ouch is al-Nusra zoe good es gans opgeriech en bekleid door Syriërs, wijl ISIL veur e groet gedeilte door boetelenders in leve weurt gehawwe. ISIL heet es direk buul de sharia te verwezeleke in eder gebeed boe 'r aon de mach kump. Allewel ANF ziech ouch profileert es orthodox-islamitisch, is hun polletiek in de praktiek nog erg mild. Oondertösse heet de veurmaolege Islamitische Staot vaan Irak al versjèllende plaotse in Syrië in zien hen, wie de veer grenssteij Atmeh, al-Bab, Azaz en Jarablus. De ierste groete boetelandse interne gróp vaan ISIL begint hel te greuie, Jaish al-Muhajireen wal-Ansar of JMA: de Rössischtaolege jihadiste vaan ISIL. In november 2013 weurt de JMA opgesplits. De Tsjetsjeniër (Rösland) Abu Omar al-Shishani zweert 'n ood vaan alliantie veur al-Baghdadi en laot zien JMA dus opgaon in ISIL. 'n Deil vaan de gróp besluut al-Shishani neet te volge en blijf dus doorgaon oonder de oonaofhenkeleke JMA, die hiel gauw zal verdwiene vaan de kaart es serieus te nömme gróppering in de Syrische oorlog.
Rössische inval
Op 't memint tot Putin Syrië binnevilt, greuit de populariteit vaan de prizzedent weer in eige land. Al ierder greuide Putin in de pijlinge um zien umstreie annexatie vaan de Oekraïnse Krim op 18 miert 2014, es gevolg vaan de Krimcrisis. Väöl politicologe, dèks lui vaan Europese of Westerse achtergroond, geve es causa veur Putins inval in Syrië de oontkeuling vaan 't ierdere enthousiasme op de Krimse annexatie. Feit is tot Putin weer greuit in de populariteit op 't memint tot zien land de oorlog verklaord aon d'n Islamitische Staot. Op 31 oktober veranderd de sfeer evels. Op deen daag stort e Rössisch vleegmesjien bove de Sinaïweuste (Egypte) neer. Op twie Oekraïniërs en eine Bellarös nao, zien alle inzittende Rössisch. Alle 224 passageers komme um. Metein eis 'n gróp verwant aon IS 't oongeval op. Putin reageert evels door te zègke tot 't "zier zeker gein aonslaag mer 'n oongelökkege technische fout" waor. Al 'n paar daog later kump de Britse inliechtengsdeens evels mèt aander conclusies: allewel neet zeker, is de kans volges de Britte groet tot hei wel 'n aon IS verwante gróp achter zit. Op 9 november gief Putin dit indirek touw, door alle lochwege, zjus wie de EU, nao Egypte te blokkere (wat meint tot ouch Putin neet mie geluif in de theorie tot 't hei um 'n technisch fout geit). Vaanaof dit oongeval begint laankzaom de binnelandse steun aon de Rössische inval in Syrië weer te daole.
Ergatief
In ergatief taole weurt d'n absolutief aongeveuld es de neutraolste vörm. Es gevolg daovaan weurt krijg d'n ergatief 'nen oetgaank en d'n absolutief dèks neet. In 't Baskisch weurt beveurbeeld gezag Martinek Diego ikusi du 'Martin heet Diego gezeen', boebij Martinek in d'n ergatief steit. De insegste bekinde taol boe-in d'n ergatief neet gemarkeerd weurt en d'n absolutief wel is 't Nias (gesproke in Wes-Indonesië).
Nerotere
Bezeenswaerdig
De plëfóng is riek verseerdj. Viēr 't koor hingk 'ne apostelebalk mèt de houte baeldhouwwèrke van alle apostele oeët de 16e iēw. Derboeëve bevingk zich 'n houte calvarie mèt kruus. Aan de zule, mèt maaskapitele, hange houte gesnaeje baelde van heilige oeët de 16e iēw: Christoffel, Christus op de kouwe stein, Lambertus, Rochus, Jaokob de Mieërdere, Barbara, Antonius, Lucia, Renilde en Joris. E gedeilte vanne baelde weurt toegesjrieëve aanne meister van Nerotere. Midde inne kèrk hingk 'n Marianum, ouch vanne meister van Elsloo. 't Is ein van de twiè Marianums in Belsj. 't Anger hingk in de kèrk van Zoutleeuw. 't Laatgotisch deipvont van blauwstein haet e gaelkoeëpere dèksel oeët 1699. De barokke órgelkas is oeët 1742.
In 't nuujs - Belsj Limburg
2019
In Bree, bie de krusing van d'n Hameterwaeg en de Sjportlaon, kómme 'n vrouw en häör dochter óm in 'n auto-óngelök. Ómdet 't al 't teende óngelök in e jaor waor, nump de Vlaamse gewesregering zich väör dao get aan te doon.
Bie Punch Powertrain in Sintruin verdwiene 188 jobs.
Aksieveurders, de zoegenaamde gael zjilees, blokkere mit vuurwirk en sjtökker hout de A25 (E25) op de grens bie Èèsjde.
2018
Bie 'n bótsing tösse e böske en 'nen auto in Pelt rake zeve luuj gewóndj; vief daovan zeen sjoelkinger.
De pelitie wies 'ne 55-jäörige man oet Zumpelveld aan es verdachte in de zaak Nicky Verstappen. De man weurt vermis en zit dènkelik óngergedaoke.
In Belsj Limburg wuurt 't sjtartsein gegaeve veur 'ne róndwaeg rónd Hôtele-Helichtre. De nuje waeg zal 'ne sjakel inne naord-zuudverbinding (N74) vörme en daomèt de verkiersdoorstruiming en de laefbaarheid mótte verbaetere.
Op de autobaan tösse Maasmechele en Zumpelveld woort 'ne 47-jaorige Belsj in e gesjtaole autoböske achtervolg. Daonao woort hölp ingesjakeld van de Nederlandse pelissie, wie hae de brök bie Sjtein euversjtook. Hölp vanne Pruse pelissie woort ouch ingesjakeld. D'n besjtuurder keerde nao 't passere vanne grens óm en ramde oetintelik e winkelke in 't centrum van Nut. De man verzat zich hevig tiedes zien arrestatie.
2012
Tösje Tóngere en Zietendaol trèk 'ne windjhoos.
2011
In Opotere sjut 'ne jaeger ziene collega doeëd nao 'n oet de handj geloupe ruzing.
In Kunsem (sjtad Tóngere) weurt de 51-jäörige politica Marina Nulens (Open Vld) daor häöre man vermaord.
2009
Steve Stevaert nèmt oontsjlaag es gouverneur van Limburg ömdat e zich in die protoculair funktie politiek neet dudelek genóg kan ute. E wilt 'ne job boete d'r politiek oeëin dat waal geet.