cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
26 mei
Nationale fièsdaag in Georgië
Rijnwaarden
Börgemeisters
Rijnwaarden heet in zie 33-jaoreg bestoon de volgende börgemeisters gehad:
Avril Lavigne
thumb|250px|Avril Lavigne, 2013Avril Lavigne, geboaren és Avril Ramona Lavigne Whibley (Belleville (Ontario), 27 september 1984), is ein popster oet Canada en is in de heele welt bekend van leedjes wie Complicated, Sk8er boi en I'm with you.
Nunspeet
Nunspeet is 'n hiel orthodox-christeleke gemeinte, boe-in SGP en ChristenUnie same de mierderheid in de gemeinteraod höbbe. In de umgeving vint me väöl natuurreservaat (bosse en zandduine) en militair exercitieterrein. Nunspeet hètde vaanajds Nuwenspete, wat zoeväöl beteikent es "nui oontginning", in tegestèlling tot 't awwer Elspeet, Oldenspete. Vaanajds veel Nunspeet oonder de gemeinte Ermelo, allewel tot de praktijk op 't lèste ieder aandersum waor: Nunspeet waor de hoofplaots vaan de gemeinte. In 1972 woort Nunspeet es nui gemeinte aofgesplits.
1851
Gebäörtenisse
thumb|right|250px|Waereldtentoansjtèlling in Hyde Park in Londe.
Planetoïed
In 't zonnestèlsel bevinde ziech de volgende clusters vaan planetoïdes:
De Oortwolkobjekte liekene nao alle worsjienelekheid sterk op de Kuipergordelobjekte. Same weure ze de Trans-Neptuniaanse objekte geneump.
Dütsj Lemieësj
In Duutsj Lemiers liegke de ouw verbingingswaeg riechting Aoke: Die Alte Strasz en de Sjneebergwaeg. Ouch de Senserbacherwaeg (oet 1955) löp noordelik van de baek.
Sjeepsmotor
Saorte sjeepsmotore
't Ongersjied tösse de versjillendje motore kintj gemaaktj waere nao de energiebron wovan gebroek weurtj gemaaktj.
Motoreboewers
Dao kinne veer ongersjied make tösse de grote sjeepsmotore die meistal op zjwaore aolie of diesel loupe, en meistal op bezien of diesel loupendje klein sjeepsmotore (veural gebroektj veur motorbeut(jes)). Die letste categorie van motorboewers make ouch allemaol boetebaordmotore.
Koh-I-Noor
Zoewie bie alle groeëte diamaante hèngt ooch över d'r Koh-i-Noor 'n legende: Mansluuj die d'r sjteen drage zów groeët oongeluk överkaome.
MHAL-sjtrieëk
De Internationaal Commissie van d'r MHAL-sjtrieëk is belast mèt 't opsjtèlle van 'n ruimtelèk oontwikkelingsperspectief väör dit gebied, dat driej leng en driej taalgebiede umvat. In Europese context kan dit gebied deens doeë es klèngsjalèg paradigmatisch väörbeeld. Typisch an dis grensgebiede is dat ze wied van de nationaal centra liegke en de dao-oet volgende marginale positie haant. 't MAHL-gebied liegkt dao-en-taege, nèèt op de lètste plaatsj in historisch opzich, in 't centrum van West-Europa en haat dus alles te winne bie 'n Europese samewèrking.
Brennieëtel
Kènmerke
'n Opvallend kènmerk van de plant, dat ouch nao d'r naam verwies, is 't brenne bie aanraking. Dat kump door de brandhaore op de blaar en sjtengele. Dis haore zeunt klèng hól buuskes oeë mierezoeër en ènnige ander sjtóffe inzit. Es me die häörkes aanraakt, braeëke die en keumt de hoed in kóntakt mèt 't zoer, wat jäöëkende en piengleke blaore tót gevolg haat.
Putten
In de directe umgeving ligk väöl bosgebeed. Heidoor is 't toerisme 'ne belangrieke brón vaan inkómste.
Aod Lemieësj
Gesjiedenis
thumb|right|Kesjtièl Lemiers In 't oud gedeilte ies in 1929 moerwerk bloatgelag van 'ne Romeinse villa mèt badhoes. Dae zou sjtamme oet de 2e ièw. De naam Lemiers weurt geneump in 1041 inzake 'n sjinking van 'n good Lumirs door Keuning Hendrik III aan 'n zekere Irmingard. In 1202 ies sjpraoke van Hière van Lumirs en in dao-op volgende ièwe van Hière van Lemiers. Zie zetelde in Gen Hoes, kesjtièl Lemiers. Tot 't ing van de 18e ièw waor Lemiers 'n hièrlikheid en tot 1937 huèrden 't bie de parochie Viele. In 1937 woort de in 1896 geboewde rectoraatskèrk de parochiekèrk.
Pisblóm
Kènmerke
't Zaod van de bloom weurt door de wind versjpreid. Dit zaod bevingk ziech in 'n ploes. thumb|de ploes mèt zaod
Kliè
thumb|hazepuètsje thumb|roaje kliè thumb|Driedeilig blaad van de wiette kliè thumb|Klavertje veer
Terneuzen
Stadsfuncties
Terneuze is de derde have vaan Nederland, nao Rotterdam en Amsterdam. De have veurzuut oonder ander dinger Dow Chemical, e sjemisch bedrief wat de groetste wèrkgever vaan Zieland is, vaan groonstoffe. Mèt 't Kenaal vaan Gent nao Terneuze weurt 't verboonde mèt 't Belsj achterlaand. 't Platteland heet veural beteikenis es akkerbouwgebeed. Sins 2003 is Terneuze door de Westersjeldetunnel verboonde mèt de res vaan Zieland.
Kliè
Toepassing
De plant weurt gebruuk es vièvoor. o.a. de roaje klaver (T. pratense) en de wiette klaver (T. repens). Ze sjtoon van mei tot september in 't wild in de wei en langs de weeg. Saer de Twiède waereldoorlog ies 't tele van kliè es hoofgewas truukgeloupe op de roaje en witte kliès nao, die es greunvoor en greunbemèsting were gebruuk.
Kaartkleur
Kliè ies ouch de naam van ein van de veer "kleure" van de kaarte in 'n kaartsjpel: harte, roete, sjöppe en kliè.
Maasgotiek
Kènmerke van de Maasgotiek
Typische maaskapitele bevinge ziech op de zule in 't sjeep. 't Kapiteel ies hokig, massief en nao ondere toe rónd, mèt vertikaal, gesjtyleerde blaar, oetgekap in wiènig reliëf. Meistal oetgeveurd in helsjtein en dèks gepolychromeerd.
Termaar (Klumme)
Inwonersj
D'r sjriever Hub van der Maar (pseudoniem veur Huub Delahaye), zien zusters Net Frederix-Delahaye (sjriefster) en Maria Hoen-Delahaye (dichteres) en broor Albert Delahaye, archivaris en historicus, kómme hie vandaan. Huub, Net en Maj sjreve in 't dialek van Termaar. Dat dialek is (bekans) geliek aan dat van Klumme. Völ kinger oet dit gehuch ginge en goon nao de lièger sjoeël (basissjoal) in Klumme en de kinger vanne stationssjtraot loope nao de lièger sjoeël in Ranzel. 'n Ander Termaar bevingk zich in de gemeinte Mergraote.
Kunder
Kunder (Nederlands Kunrade) ies 'n dörp, dat allewiel aan Voelender (Zuud Limburg) ies vasgegreujd. Dao sjteit 'n eige plaatsnaambord. 't Haet 'n eige parochie en kèrk, die gewiejd ies aan Sleve Vrouw van Ummerdoerende biesjtand. Ouwer sjriefwies zint Konnenrade (14e ièw) en Conraedt (16e ièw). Kuno zou 'ne persoonsnaam zin.
AJM
Clubaovendje
Ouch zeen d'r eder joar clubaovendje wobie de kinjer van groep 3 toet en mit groep 8 kinne knutsele en anger aktiviteite kinne doon in 't clubhoes Ónger de Kèrk. Traditioneel beginne de clubaovendje twieë waeke veur de hèrfsfekansie.
Man (eiland)
Historie
Tot 1265 huurde Manx bij 't Keuninkriek vaan de Hebride; sinds dat jaor veel 't oonder Sjotse souvereiniteit. In 1346 naom Ingeland hei de mach euver, zoonder tot 't formeel bij dit keuninkriek woort ingeleif. Sins 1765 is 't eiland formeel kroenbezit.
Caecilia
Verièring
In Roame ies de kèrk Santa Cecilia in Trastevere aan häör gewiejd. De kèrk zou geboewd zin op de plaats woa Caecilia gesjtorve zou zin.
Jules Frère
Stäölke
Gëdich aut hët Druvig Bukske (1917)
Wai zuut mëziek én zang.
Nijkerk
Stadsgeziech
Nijkerk heet neet zoe'n toeristisch aongeziech es ander stedsjes op de Veluwezoom, wie Harderwijk en Elburg. Toch vint me ouch hei e paar hierehoezer. Ouch bezeensweerdeg is de Groete Kèrk.
Kaartsjpel
Historie
De ièrsjte Europese sjpeelkaarte woorte mèt de hand gemaak. Dat maakde ze duur en exclusief. Mèt 't oetvinge van de bookdrökkuns woort 't meugelik um in groate hoeveelhede te producere.
Kaarttaal
Oetdrökkinge gebruuk bie 't kaartsjpel:
Zaerem
thumb|left|Zaerem-derp.
Semiotiek
Semiotiek is de sjtudie van tekes en tekesysteme en besjtudeert daobie ooch wie betekenis geconstrueerd wert en versjtande. De sjtudie beperkt zich neet tut d'r miensj en z'n tekes, ooch teketaal va dere wert besjtudeerd. Tekes wie lètters, alfabette, karkakters, verkieërsborde, morsecodes mae ooch icone, zoewie gebare, väörwerpe en ander betekenisdragers zeunt oonderwaerp va sjtudie.
Voelender
Dörper en gehuchte in de gemeinte
Dörper en gehuchte en hun buurtsjappe:
Joh. Kempkes
Oos Mofert
dae stil nag mit zien wuiste toretrómpe
wo veldj en wei me wón oet zandj en zómpe
wo ieërlik vlietig volk me vindj in eder hoes
dao sprik nag de natuur Oos Leven Hieër Zien taal
1855
Gebore
thumb|right|150px| Sophie Frederika Dorothea, aartshertogin van Oasteriek, gebaore op 5 mieërt 1855.
Abdij van Herkenrode
thumb|250px|D'r abdij van Herkenrode D'r Abdij van Herkenrode liegkt in Kuringe, 'n deelgemèngde va Hasselt en waoërt gesjticht in 1182 dör Gerard, graaf va Loeën, dae laand verkóch an 'ne broeder oet Aulne, dae d'r 'ne abdij vör Cisterciënzerinne sjtichde. 't Gaeld how d'r graaf nuëdèg öm mèt te betale an de kruustóchte.
Roemeens
Klaanklier, grammair en vocabulair
't Vocabulair vaan 't Roemeens versjèlt vaan de aander Roemaanse taole umtot väöl Slavische wäörd drinzitte, die via de Slavische naobere, meh veural door 't Kèrkslavisch drin gekoume zie. Wijer heet 't ouch Törkse (oet d'n tied vaan de Törkse euverhiersing) en Griekse wäörd.
Slange
Fysieke kinmerke
De lange vörm vaan de slang heet zie liechaam gans aongepas. Dat mèrk me al in 't skelet: tösse de sjedel en de startkneukskes vint me allein mer ribbe, die zoe dun zien es de graote vaan 'ne vès. De linkerlong is defectief of zelfs gans aofwezeg. Primitief slange wie boa's en pythons höbbe nog rudimentair puutsjes/ klewkes bij hunnen anus; bij mier oontwikkelde soorte is dao niks mie vaan trök te vinde.
Mennekesslange höbbe twie hemipenes, woevaan eine bij de coïtus bij 't vruiwke ingebrach weurt. De meiste slange lègke eier wie alle reptiele; väöl soorte zien evels ovovivipaar: 't vruiwke dreug de eier mèt ziech mèt in häör lief en de jónge weure in häör gebaore.
Slange in de minseleke cultuur
'n Gekrónkelde slang um 'n staf, de aesculaap, is 't symbool vaan de dokters. Bekinde rifferenties zien wijer de slang Kaa in 't Jungle Book vaan Rudyard Kipling en 't symbool vaan Slytheryn/Zwadderich in de beuk vaan Harry Potter.
Ulesjtraote
thumb|300px|right|De [[Wiengaardsberghaof, 'n carréboerderie en wiengood bove Waterval ]] Ulesjtraote (Hollands: Ulestraten) ies ein dörp in de gemeinte Meersje in Limburg. Tot 1982 waor 't ein zelfsjtendige gemeinte. Op 1 januari 2005 woonde d'r 2.941 luuj in Ulesjtraote.
Symmetrie
Symmetrie en asymmetrie ('t taengeneuvergestèldje) zint hièl wichtig in de biljendje kóns. Symmetrie wuèrtj väöl toegepas in voukskóns, kirke, rozètte en islamitische kóns.
Portugeze
De Portugeze zeen det etnische groep die oet 't landj Portugal kómme en 't Portugees kalle.
Lies van Duutsjtalige dichters
Dit ies 'n lies van diechtersj die in 't Duutsj sjreve/sjrieve. Zuug ouch Lies van Duutsjtalige sjrievers.
Tiel
frame|Ligking vaan Tiel in Gelderland Tiel is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Gelderland, in de Betuwe, mèt 'n oppervlak vaan 34,84 km2 (daovaan 2,53 km2 water) en (per 1 januari 2007) 41.184 inwoeners. Binne de gemeinte ligke ouch de dörper Bergakker, Drumpt, Kapel-Avezaath en Wadenoijen en de naobersjappe Medel, Passewaaij en Zennewijnen. Drumpt en Paasewaaij ligke allewijl binne de stadsbebouwing vaan Tiel.
Abon
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Mergelland
Toerisme
'n Bekènde route door 't Mergelland veur automobiliste ies de Mergellandroute, aangegeve mèt borde mèt broene opdrök. Daoneve löp d'r ouch 'n fietsroute (bördsjes mèt greune opdrök).
Woningboew
In Geulem,Zuud Limburg, bevinge zich nog veurmalige grotweuninge, die tot ca 1920) bewoond zin gewaes. Van mergel zint, veurnamelik veur 1900, hoezer en kesjtièle opgetrokke. Architecte höbbe, veural in vreuger tieje, bieveurbeeld in de barok, van de good te bewèrke mergel gebruuk gemaak um seerlike ornamente toe te passe in hun óntwerpe. Boewkundige toepassinge van mergel zint ó.m.: trapgevel, krolgevel, klokgevel, seerlieste, pilastersj, kapitele en consoles. 'ne Variant ies 't boewe mèt sjpeklaoge, woabie tösje de laoge baksjteine ein of twiè rieje mergel gemetseld woorte. bv. in de Maaslandse renaissance.
Vikna
thumb|De ligking van Vikna in de pervincie Nord-Trøndelag. Vikna is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 4.011 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 309,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 13. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De Heeg
In 1981 woort ouch de parochiekèrk vaan dees wiek gebouwd, die gewijd is aon de HH. Monulfus en Gondulfus. D'n ierste pestoer waor Frans Wiertz, dee later bisjop vaan 't bisdóm Remun zouw weure.
Camila Pitanga
Camila Manhães Sampaio (Rio de Janeiro, gebore 14 juni 1977) is 'n Braziliaanse actrice.
Beer
Historie
In 1516 veerdegde d'n hertog vaan Beiere 't Reinheitsgebot oet, wat perceis veursjreef wat wel en neet in beer geduid moch weure. Dit veursjrif heet de Duitse unificatie vaan 1871 euverleef en besteit, in sterk gewijzegde vörm, nog altied. Recent heet 't nog veur groete handelsprobleme gezörg. In de Renaissancetied begós me ouch veur 't iers lagerbeer te brouwe, dit woort bij accident ontdèk wie me beer erg laank bewaord had. Daoveur waore de bere vaan 't typ wat me allewijl es ale kint. Vaanaof de latem achtiendem iew woort de productie gemachinaliseerd.
Majte
Me liet de geerstekorrele in 'n gooddoorleechte en maoteg werm ruimde ligke, boe ze kinne ontkieme. Zoe immiteert me 't vreugjaorsweer. Es de plant wörtelkes liet greuje maak ze in de korrel zelf enzyme aon, die later nudeg zien. Wienie de plante wied genóg oetgegreujd zien weure de korrele verwermp, soms geruusterd of gebrand (aofhenkelek vaan de soort). Daonao weure de wörtelkes devaan aof gehaold en peers me de korrele.
Soorte beer
Lagerbeer is beer wat nao de ierste fermentatie nog laank moot naogiste. 't Kump oet Middel-Europa (Zuid-Duitsland) en is 't mies gedroonke beer vaan allemaol. Binne 't lagerbeer zien väöl variante te ondersjeie; Pilsener beer is 't gebrukelekste. Dit is e helder, goudgeel beer. In zie mies typische vörm vint me dat beveurbeild bei Heineken. Euver 't algemein is 't neet zeut. Väöl aander beer neump ziech neet Pilsener meh ligk wel detegenaon. Bokbeer en aaid-broen zien aander variante, die ziech door 'ne zeutere smaak en 'n duusterdere kleur oondersjeie (dit kump miestal door towveuging van beveurbeeld caramel). Lagerbeer mèt wieneg neet-vergisbare sókkers (nog minder es Pilsener) neump me witbeer.
Lambert Lombard
Z'n opleiding es keunstenaer ontvong e in Antwerpe vanoeë oet e nao Middelburg reesde en dao bie de sjilders Jan Mabuse (Jean Gossart) en Jan van Scorel d'r Italiaanse sjtiel lieërde. Michel Zagrius, 'ne wènnig bekaande humanist, wiejde 'm in de nuuj renaissancecultuur in. Later makde e mieërdere reze nao Duutsjland en Frankriek.
In 1537 sjikde d'r Luukse prinsbisjop Everhard de la Marck, van wae Lombard hofsjilder waor, 'm es lid van 'n missie oonder de leiding van d'r Ingelsje kardinaal Reginald Pole nao Rome öm dao keunswaerke vör 't preensbisdom te verwerve en öm z'n keunstenaerssjap te perfectionnere. In Rome ontmoette e de groeëte mèèsters van de renaissance zoewie Michelangelo en da Caravaggio. Truuk in Luuk stichde e dao de örsjte keunstacademie ten noorde van de Alpe. Lambert Lombard how 'n gaanse nuuj meneer va lèsgaeve en daodör trok z'n sjoeël Luukse en Vlamsje artieste aa die later 'n belangrieke rol zowwe sjpäöle in de evolutie van de sjilderkeuns in 't noorde, zoewie Otto van Veen, later warsjienglèk d'r belangriekste lieërmèèster van Pieter Paul Rubens, Lambert Zutman of Suavius, Frans Floris, Willem Key, Hubert Goltzius, Théodore de Bry en Dominique Lampson. Lombard drökde mèt z'n renaissancearchitektuur z'ne sjtaempel op d'r wederopboew va Luuk en sjpäölde 'n väörtrèkkersrol in de versjprèjjing van de renaissance in het Maasland.
Bibliografie
Essais interdisciplinaires et catalogue de l'exposition.
1907
Gebeurtenisse
Zónger datum:
Blieberig
Etymologie van de plaatsnaam
Ut dialek dat hiej gekald wirt is éé uuëvergangsdialek tössje Limburgs (Zuud-Nederfrankisch) en Ripuarisch.
Michael Jackson
Biografie
Intösse heet heer ziech mèt diverse plastische operaties vaan zwarte mins tot witte mins laote umbouwe, mèt desastreus gevolge: z'n huid weurt abnormaal wit en Michael moot veurtaan oet de zon blieve, en zien neus bliek nao e paar correcties lankzaam eweg te rotte (heer geit wijer door 't leve mèt 'n prothese). In 1994 trouwt heer mèt Lisa Marie Presley, dochter vaan Elvis Presley, wat 18 maond doorde. Daonao waor heer vaan 1996 tot 1999 getrouwd mèt Debbie Rowe.
Muzikaal carrièr
In 1969 lökde 't Diana Ross de door häör oontdekde Jackson Five tot staardóm te bringe: de veer oetgebrachde singles woorte allemaol nómmer-1-hits. In 1971 brach Michael 'n solosingle oet, Got to be There, die neet nao nómmer ein sjoot, al deeg 'n later hit, Ben, dat wel. Heer späölde nog inkel rölkes in films en kierde noe en daan trök tot de Jacksons, wie de gróp intösse waor goon heite. In 1979 lanceerde heer obbenuits zien solocarrièr, deeskier mèt oonmiddellek succes: 't album Off the Wall haolde oeteindelek negetien miljoen verkochte exemplare. Nog väöl succesrieker woort Thriller, mèt wereldwied al zesteg miljoen stök verkoch. Op dees plaat combineert heer succesvol de typisch zwarte beats (vaan oet zien Motown-periood) mèt gemekelek in 't gehuur ligkende en toch prikkelende melodieë; alle muziek weurt door häömzelf gesjreve. De singles vaan dit album, boe-oonder twie duette mèt Paul McCartney, score 'n oongeluifelek succes. De opvolger, Bad (album), verköp get minder good, intösse rijs Michaels staar nog ummer, ouch al door zien frequente media-versjijninge. Nao 't ouch good verkoupend Dangerous bringk 'r tien jaor laank gei nui album mie oet, al kump 'r noe en daan nog wel mèt 'n single, wie You are not Alone in 1995. De critici zien euver zien nui werk väöl minder good te spreke en in de media weurt ziene naom mie mèt alle affaires es mèt muziek in verband gebrach. In 2001 bringk 'r Invincible oet, commercieel e maotig succes, boe-euver de meininge vaan recensente verdeild zien.
Interlaced scanning
right|thumb|Bij 'n interlaced beeldj wurd neet 't ganse beeldj ineine kier opgeboewdInterlaced scanning is eine techniek wobiej 't videobeeldj wurd opgedeildj in tweej sjtukker. De eine helft besjteit oet alle eave lienen (eave scanlines), de angere helft besjteit oet alle oneaven lienen (odd scanlines). In ein PAL (Phase Alternate Line, videosjtandaard in onger angere Nederland) of NTSC (National Television Standards Committee, sjtandaard in onger angere Amerika) signaal wisselen de oneven scanlienen en eaven scanlienen elkaar aaf en waeren sequentieel door de tv weergegeave. Biej PAL gebeurd dit 50 keer per sekónd (Hz). Doe hubs dus 25 keer per sekónd ein volsjtendig bildj, auch waal frame genumd. Biej NTSC is de beeldj verversingssnelheid 60 Hz (oftewel 30 maal per sekónd een volledig bildj). Deze relatief lege verversingsjnelheid resulteert in ein onrusjtig, soms knipperendj bildj. Biej NTSC is de onrus get minder dan biej PAL maar PAL heit weer ein hogere vertikale resolutie (meer beeldjlienen). `t NTSC kamp numt de PAL sjtandaard vaak gekkekroam 'Picture Always Lousy'. Angersom sjpasvogelen de PAL-ers vaak euver 'Never The Same Color'.
Ape
thumb|Bornesen orang-oetan (Pongo pygmaeus), 'nen aap vaan d'n Awwe Wereld. thumb|Griesgreun doedskopeepke (Saimiri sciureus), 'nen aap vaan de Nuie Wereld. Ape (Simiiformes (Haeckel 1866) of Anthropoidea Mivart 1864) ) zien 'n infra-orde vaan Primaote, same mèt de Spookdierkes deil vaan de oonderorde Haplorhini. In vergelieking mèt aander primaote zien dees ape hendeg beweeglek, en wie hun verwante leve ze euver 't algemein in buim. De soorte zien herbivoor, sommege omnivoor. De mieste soorte zien daagactief. De herses zien hoegoontwikkeld, veural bij de zoegeneumde minsape; ouch 't geziech is sterk oontwikkeld; 't nump veur e good deil de plaots vaan de reuk in, die mer rudimentair is.
Amay
In de parochiekèrk, die gewiejd ies aan Sint Joris bevingk ziech in 'n crypte ónder 't preesterkoar de sarcofaag van de heilige Oda van Amay. De sarcofaag sjtamp oet de achste ièw.
Extern linke
thumb|left|Preesterkoar en altaor in Amay
Fidel Castro
Castro aon de mach
Castro zien regering kaom tot 'n ind wie heer in 2006 zwoer kraank woort. In de maond die heer toes of in 't hospitaol doorbrach, siepelde versjèllende geröchte 't land oet euver irnstege krenkdes of zelfs zienen doed. Oetindelek versjeen heer evels wel weer trök op de staotstelevisie. Begin 2008 kundegde heer evels aon ziech neet mie door 't parlemint te laote herbeneume. Heer leet op 24 februari vaan dat jaor zie broor Raúl Castro, deen al deen tied al de regering had woergenome, tot president beneume. Fidel blijf in naom wel de partijsecretair.
Hubertus
Hubertusbroad
Hubertusbroad ies gewiejd broad, dat gezegend weurt op de fièsdaag van de heilige op 3 november.
Zeist
Stadsfuncties
Mèt 't groet Utrech en 't middelgroet Amersfoort kortbij is Zeist neet mie es e tertair verzörgingscentrum. Door zien combinatie vaan 'n centraol ligking en relatief lendeleke rös evels is Zeist 'n geleefde plaots veur conferenties. Ouch heet de gemeinte e militair kampemint en 'n gevaangenis, en zien de KNVB en de Rieksdeens veur de Monumintezörg dao gevesteg. Ouch gief 't hei diverse instèllinge veur geisteleke gezoondheidszörg, veural in Den Dolder meh ouch in Zeist zelf.
De gemeinte is good bereikbaar. Zeist zelf heet 'n intercitystatie aon de lijn vaan Utrech nao Arnhem, die 't mèt Driebergen moot deile. Den Dolder heet 'n stopstatie tösse Utrech en Amersfoort. D'n A28 löp door de gemeinte heer.
Stadsgeziech
Oondanks zien late oontwikkeling heet Zeist e vrij monumentaol en sjoen aongeziech. De gemeinte kint 182, rieksmonuminte boevaan 'rs 143 in de plaots Zeist stoon. Daobij tèlde de gemeinte per 19 miert 2019 neet minder es 1540 gemeinteleke monuminte.
Martin Eurlings
Persoonlik
In 2000 woort hae óngersjeije mèt de Orde van de Gulden Humor, 'ne pries van de gezamelike Limburgse carnavalsvereiniginge.
Kesjtièl van Borgharen
thumb|200px|Kesjtièl Borgharen. Rechs de hooktaore wovan de taoresjpits nao 'nne blikseminsjlaag is verdwene thumb|200px|right|Kesjtièl Borgharen, paortgeboew
De vreuge gesjiedenis
Toen 't Karolingische Riek van Karel de Groate nao ziene dwoad (28 jannewarie 814) oet mekaar begoosj te valle, waas d’r al sjprake van 'n ieësjte vèrmelding van Borgharen. In daen tied maakde de Noormanne de ómgaeving van Mesjtreech ónveilig, wat 'n raeje waas óm dees sjtad te gaon besjerme door in de omgaeving 'n aantal verdedigingswerke te boewe. Zwao woort eindj neugende ieëw, op 'n sjtrategies punt aan de Maas, de verdedigingstaore van Borgharen geboewd in de vörm van 'nne veerkantje, versjterkte taore, 'nne "Donjon". Deze taore waas toen in 't bezit van de hieëre van Valkeberg en besjermde de wesgrens van hun hieërlikheid en beheersjde de toegank tot Mesjtreech. Zie beneumpden de Ridders van Haere es hun lieënmèn en es vaste bewoners van 't kesjtièl heve zie names de hieëre van Valkeberg tolgeldje aan passerende hanjelaere en sjepe op de Maas. Toen de tolgeldje ummer mèr hwoager woorte en de ridders zelfs euverginge tot berouvinge, woort d’r ingegrepe door de prins-bisjop van Luuk Adolf van der Marck. Hae sjtuurde 'n leger op sjtraofexpeditie nao Borgharen. 't Kesjtièl woort verwoes en in brandj gesjtaoke. Alle bewoners kaome óm in de brennende puunhoape. Allein eine van de bedeende wis te óntkóme door in 't Frans de soldaote d’r van te euvertuige dat hae in opdrach van de prinsbisjop zien bed oet 't kesjtièl moosj weghaole.
Heuvelland
't Heuvelland is 'n landsjtreek in 't zuje van de provincie Nederlands Limburg, die besjteit oet 'n aantal heuvele en beekdale en die belangriek hoager liek es de res van Nederland. 't Weurt ongevaer gedefinieerd es Zuud-Limburg ten zuje van Zittert en Heerle en ten oaste van Mestreech ('t sjtruimdal van de Maos liek lièger). thumb|right|'ne [[Graaf (landsjapselement) in 't heuvelland bie Ulvend ]]
Heuvelland
De zudelike rand van 't Nederlands-Limburgse landsjapstype 't Heuvelland liegk op 't Belsj. Dit Heuvelland besjteit oet 'n deil van 't dal van de Voor en 'n deil van 't dal van de Gulp en umvat de dörper S'n Maeëte, S'n Pieëter en Teuve. Same mèt Remersjdel dat in 't Laand va Herf liegk en Moelinge en Voere, die in 't Haspengouws landsjapstype liegke, vörme dees dörper bie-ein 't toeristische merk, de Voerstreek.
Woningboew
vakwerkhoes, bakhoes, Maaslandse renaissance, sjpekhoes, carrévörmige haof, Zuud-Limburgse haof; tuin, kesjtièl, watermeule, kèrk, kapel (geboew), sjtal, sjop, sjuur,
Zevende iew v. Chr.
achste iew v. Chr. -- zevende iew v. Chr. -- zesde iew v. Chr.
Sjpecerie
Sjpecerieë zint sjterke sjmaakgeversj, die in de keuke were toegepas. In tegesjtèlling tot keukekroed were van sjpecerieë ’t zaod (mosterd, maonzaod, sesam), de bloomknoep (gróffelsnagel), de maeldräöd (saffraan), de wortel (gember), de sjil (kenièl) of de vröch (vanille) gebruuk. Gedruèg en dan friesj gemale geve ze miè sjmaak. Väöl soorte kómme oet oasterse leng.
Paalder
thumb|right|350px|De Roer gezeen venaaf de fietsersbrök tösse Paalder en Mieëlik Paalder (Nederlands: Paarlo) is e gehuch bie Berg (ouch waal Berg ane Roer of Sint Odiliëberg), det venoet Berg gezeen get op Vloearep aan lik (Vloeareps: Vlorp). Dao zólle op 't moment zoeaget hongerd luuj wone, en daomit is 't e tikkelke klènder es 't tösse Berg en Herte gelaege Lieërop.
De Berg
D'r naam
De aodste vermelding van dees plaats, mit d'r naam Ubac, sjtamt oet 1234. Óp 't Frans heisj Ubac d'r sjieëmzie van 'ne berg, de op 't noorde gerichde helling, d'r kant van 'ne heuvel woa noeëts de zón kunt. Ubac is ooch 't gemingsjappelig pseudoniem van de Belsje sjrievers van Génération Fourons, 'n Franssjpraokig wirk euver de Voerkwestie. D'r naam weëd ooch in verbank gebrach mit ooi, dat veld of waterland heisj.
Windjhage
Bezeenswaerdig
De 30 häöf en hoezer, väöle opgetrokke in kundersjtein, bevinge ziech groatendeils, in lintbebeboewing, langs de Windjhagerwaeg van Kunder nao De Berg. Miede tösje de beboewing sjteit 'n baekapel oet 1955 gewiejd aan Maria. Zoawaal in- es exterieur zint van kundersjtein. 't Beeld van Maria Ster van de Ziè ies gemaak door beeldhouwer Jean Weerts. thumb|275px|Bak- en sjtaokhoes van [[kundersjtein / veldbrandsjtein mèt sjanse in Winthage ]] Wiejer sjtoon hie nog 'n geetiezere waegkruus en 'n waterpómp. De Windjhagerhaof sjtamp oet 1448. Vanoet deze haof ies de nederzètting gegreujd. De hudige boew, in kundersjtein mèt helsjteine vènster en deurlieste, sjtamp oet 1712. 't Bakkes en sjtokes, oet 1740, zint gerestaureerd. De kern van Windjhage haet de sjtatus van besjermp dörpsgeziech. In de buurt bevinge ziech väöl haol waeg.
Dialek
Windjhage is 'n klein taalkundige anclaaf in 't Heuvelland umdat hie mouillering veurkump, 'n versjiensel wat wiejer tot Miede-Limburg beperk is en bie Zittert ophèlt (vandao Windjhage en neet Windhage).
Nimwege
Traditioneel ligk Nijmege aon de zuideuver vaan de Waol; allewijl ligke evels de dörper Lent en Oosterhout binne de Nijmeegse gemeintegrenze. Umtot de gemeinte hei ouch is begonne mèt bouwe, vörmp Nijmege mèt Arnem bekans ein agglomeratie.
Historie
In 1923 woort hei 'n kathelieke universiteit gestiech, boe väöl Limburgse studente nao touw goon. De stad is in de historie vaan de Twieden Wereldoorlog bekind gewore door 'n vergissing vaan de Geallieerde: de bestuurders vaan de bommewèrpers dachte bove 't Roergebeed te zitte en bombardeerde de binnestad vaan Nijmege plat.
Sjèldpadde
thumb|'ne Sjiljkróddel. Sjiljkróddele (Testudines) zeen 'n orde van reptiele wovan alle saorte gekènmirk waere door e staevig en döks bolvörmig sjildj.
Kenaaleilen
thumb|right|Lokatie Kanaaleilen De Kanaaleilen is 'n gróp eilen die in 't Kanaal ligke. Ze ligke kort bij de Franse kös, veur Normandië. 't Geit um 5 eilen: Guernsey, Jersey, Sark, Herm en Alderney. De eilen zien gei oonderdeil vaan 't Vereineg Keuninkriek mer valle rechstreeks oonder de Britse kroen. Ze zien dus ouch gein oonderdeil vaan de Britse Gemenebest of vaan de Europese Unie. Staotshoof is de Britse keuningin, umtot die ouch Hertogin vaan Normandië is.
Sjèldpadde
Natuurleke vijande
Door hun panster gedèk höbbe sjèldpadde gemeinlik wieneg vijande, boete de jónge. Pasgebore jónge weure zelfs door krabbe en veugel bejaog, meh volwasse bieste höbbe allein alligators en vergliekbaar bieste tot hun vijande. Allein de mins bejaog häöm stèlselmaoteg.
In de cultuur
In 't hindoeïsme is ein vaan de avatars (incarnaties) vaan de god Visjnoe 'n reuzesjèldpad. Oet de Griekse mythologie kint me Chelone, die door Zeus in 'n sjèldpad veranderd woort umtot ze neet op 't houwelek vaan Zeus en Hera waor. In de popcultuur kint me de Teenage Mutant Ninja Turtles, 'n soort supersjèldpadde die 't iers in stripbeuk en later in 'n tv-serie tege criminele opnaome.
Gistel
Eveneminte
Gistel hèlt jaorleks 'n percessie ter iere vaan Sint-Godelieve, en wel op d'n iersten zoondag nao 5 juli.
Baskisch
Historie
Wie bove gezag moot de historie vaan 't Baskisch al hendeg wied trökgoon. De ierste Basksiche wäörd zien euvergeleverd in eigenaome op graaf- en votiefstein oet de Romeinsen tied, bev. andere "vrouw" (identiek mèt 't modèrn Baskisch woord veur vrouw!). Oet de Middeliewe zien woordelieste bekind, veural bestump veur pelgrims vaanoet Fraankriek op weeg nao Santiago de Compostella. Vaanaof de vieftiende en zestiende iew besjik me euver umvangrieke tekste. De echte bleuj vaan gecultiveerd Baskisch kump pas in de twintegste iew, mèt 'n oonderbreking oonder 't rezjiem vaan Francisco Franco, wat 't Baskisch sterk oonderdrökde.
14 fibberwarie
14 fibberwarie is de 45en daag vaan 't jaor volgens de Gregoriaanse kalender. In de Angelsaksische len, en allewijl ouch wel daoboete, veurt me daan Valentiensdaag.
IOMTBM
Historie
In 1964 waoërt in Toulouse de IOMTBM opgerich, ing van de veer Neet Goevernementeel Organisaties (naeëve de FUEN,MRG, EBLUL) die dör d'r Raod van Europa aanzieë werre es organisaties mit 'n belangrieke expertise op 't terrein van de besjerming van nationaal minderhede. Versjillende leng, oeëoonder Italië en Sjpanje, lieëverde al väörzitters. Op 't momaent (2006) is Paul Lefin d'r väörzitter. Paul Lefin sjtong in 1990 aan de weeg van de erkenning van de binnenlandse regionaal tale in Wallonië. In augustus 2008 vindt 't congres plaatsj in Luuk.
D'Artagnan
right|thumb|Beeld vaan d'Artagnan in 't Aldenhofpark in MestreechCharles de Batz-Castelmore, Comte d'Artagnan (Lupiac, (Gers), 1611 - Mestreech, 25 juni 1673) waor 'ne 'ierste musketier' (kaptein) in 't leger vaan Lodewijk XIV. 'r Storf bij de belegering vaan Mestreech toen 'r bij de Tongersepoort in zien keel woort geraak door 'ne musketkogel. Zien leve weurt zwoer geromantiseerd besjreve in 't book 'De drei musketiers' en de vervolge 'Twinteg jaor later' en 'De burggraaf vaan Bragelonne', gesjreve door Alexandre Dumas. Heidoor woort heer bekind oonder de naom d'Artagnan.
Carriere
In 1644 trooj d'Artagnan touw tot de Musketiers, door touwdoen vaan kardinaal Mazarin. In 1646 woorte de Musketiers door Mazarin ontboonde, mer d'Artagnan kraog aander opdrachte. Vaanaof 1648 waor heer oonder aandere informant veur de kardinaal. De jonge keuning Lodewijk XIV gaof häöm daonao ouch belaankrieke opdrachte boe volledege discretie bij nudeg waor. Mazarin mós op 'n gegeve momint nao Brühl vlöchte en d'Artagnan volgde häöm. In 1652 woort d'Artagnan luitenant bij de Gardes-Françaises, in 1655 promoveerde heer tot kaptein. In 1657 woort 't ierste korps vaan de Musketiers obbenuits opgeriech mèt 'n aontal vaan 150 maan. D'Artagnan woort oonder-luitenant en veurde 't eigeleke commando; de officiële chef waor 'ne neef vaan Mazarin. Wie de kardinaal storf in 1661 woort zien regiment musketiers bij dat vaan de keuning geveug.
Biatlon
Achtervolging
De achtervolging besteit oet 12,5 daan wel 10 kilometer en geit euver vief rundsjes. De atlete starte volgens 't klassemint: de winner vaan 't veureg parcours start es ierste, de res moot wachte zoe laank es heer achtersteit op de leier. Euver 't algemein valle de minste racers oet de veurege race aof, um 't parcours neet al te vol te make. Oonderweeg weurt veer kier gesjote, in de volgorde ligkend-ligkend-staond-staond. Veur 't misse vaan doele moot, wie bij de sprint, 'nen umweeg vaan 150 meter per doel weure gemaak.
Rococo
Rococo-interieur
In ’t interieur woort gesjtreef nao intimiteit door 't make van klein ruumdes mèt moere in pastelkleure of besjilderd mèt chinoiserieë en turquerieë. Dèks houwe kamersj 'n ovaalvörm, zónder kroanlies, zoadat de euvergank van moer nao plafón ouch hie ónziechbaar waor.
Frankriek
Beeldhouwersj:
Zuud-Duutsje Barok of Beierse barok
'n Paar veurbeelde van Beierse barok:
Klassieke muziek
Me sjpriek ouch waal van de galante sjtiel, gekènmerk door helderheid en elegantie. De Franse luut- en klavecimbelmuziek waor 'n reactie op de gecompliceerde vörme van de barokmuziek. Veural kamer- en klaviermuziek, gesjreve door Couperin, Rameau, Domenico Scarlatti, Telemann, Quantz, Wilhelm Friedemann Bach (1710-1784) en Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788). Carl Philipp Emanuel Bach, dae hoag gesjaot waort door zien tiedgenote, weurt neet tot de galante sjtiel meh tot de Empfindsamkeit geraekend, 'ne minder sumpele en veural geveuligere sjtiel.
Mieter
thumb|right|[[Paus Johannes Paulus II mèt 'ne mieter]] 'ne Mieter (Nederlands: mijter) ies 'n ièreteike, dat in de Katholieke kèrk, Anglicaanse kèrk en Orthodoxe kèrk op de kop weurt gedrage. Diet gebeurt in de liturgie en bie bepaalde ceremonies. 'ne Mieter besjteit oet twiè sjpiets toeloupende opgaonde sjilder, die mèt zachte sjtof mètein verbónge zint. 't Waoërd mieter is aafgeleid va mitra dat oorsjpronkelek verwiest nao Mithras dae 'ne mitra droog.
Jömelech
Väör de fusie va 1977 waor Gemmenich 'n zelfsjtendège gemèngde, woeë ooch 't gehuch Völkerich (Platduutsj Fölkerech) ónger waoërt geraeëkend. 't Dörp grenst in 't noorde an Nederland en in 't weste an Duutsjlaand en liegkt midde-n-in d'r Euregio Maas-Rien. D'r wonne zoe'n 2500 luuj.
't Plaatsjelik dialek, 't Jömelejer plat, is 'n uëvergangsdialek van Zuud-Nederfrankies (Limburgs) nao Ripuariesj (Kulsj plat), meh huurt toch tot 't Zuud-Nederfrankies.
Brong
De Brong zene naamgaevers ane Brong-Ahafo regio in Centraal-Ghana. In Ghana guuef 't zoeaget 1.100.000 luuj die bie 't Brongvouk huuere. E kleinder deil, róndje 150.000 luuj, inne Ivoearkös behuueren ouch toete Brong. In Ivoearkös hètj 't vouk euverwaegendj Abron, in Ghana Brong.
Willem Nolens
Ter naogedachtenis
In Mestreech is ein park nao um verneump, 't Mgr. Nolenspark. In Venlo zien ein plein en ein park nao um geneump, t.w. 't Mgr Nolensplein (ouk bekind as Gaasplein) en 't dao naeve gelaege Mgr. Nolenspark. In dit Venlose park steit ouk ein, in 1953 gemak, monument ter naogedachtenis. In Gelaen haat 't 'n Dr Nolenslaan, 'n Dr Nolensplein en 'n Dr Nolenshof. In Zitterd is 'n Dr Nolenslaan en in Limbricht en Tilburg 'n Dr Nolensstraat. In Waalwijk besteit de Mgr. Nolensstraat. In 1981 is eine kemissie-vergaderzaal van de Twieëde Kamer nao Mgr. Nolens geneump.
Risaliet
'ne Risaliet, (Italiaans "risalto" = veuroetsjtaekend of oetboew) is ein euver de ganse huuëgde oetsjtaekend deil van 'n geboew. Zoa'n geboewdeil goof 't al in d’n ouwe tied. 't Begrip risaliet wirt èvvel veural veur de besjrieving van de Romeinse architectuur en vanaaf de tied van de barok gebruuk, toen 'ne risaliet es constructie veur de gevelsj in de architectuur gebrukelik woort.
Veurbeelde van risaliete zint De Würzburger Rezidenz in Würzburg, 't Instituut der Wetenschappen in Gent (zuug de foto's) en in Nederlands Limburg Kesjtièl Oas in Oas (Valkeberg).
Fronton
'n Fronton ofwaal pediment is in de boewkuns de bekroaning van 'ne gevel, 'n vinster en de ingank van 'n geboew, en haet de vörm van 'ne lieëge driehook, 'ne baog of 'n segment.
Brögkherdisse
thumb|Brögkherdis (Sphenodon punctuatus) De Brögkherdisse of Tuatara's zien reptiele vaan de orde Sphenodontia, de familie Sphenodontidae en 't geslach Sphenodon, allewijl mèt mer twie soorte vertegenwoordeg: de Gewoene brögkherdis (Sphenodon punctuatus) en de Brothers Island-brögkherdis (Sphenodon guntheri). Ze liekene oeterlek op echte herdisse mer höbbe e väöl ander skelèt. Vreuger waore mèt väöl mie soorte euver e groet deil vaan de wereld verspreid.
Indischen Oceaon
Oonderwatergeografie
't Gief mer twie trogke in d'n Indischen Oceaon. De Javatrogk is mèt 6.000 kilometer nog bès laank, meh de Makrantrögk, zuielek vaan Iran en Pakistan, is mèt 900 hendeg klein.
Wienesraos
Vuurbeëlde mèt naoësjlaag
beëk (beek); heë (hij); deë (die); eë(r)d (aarde); heëm (heem); weë(r)d (waarde); beënde (beemden); vleëgel (vlegel, stout kind); zjweëgel (lucifer); peëd (paard); leëm (leim, grond,aarde); peëdje (paadje); meëdje (meisje); reëge (regen); foeteleer (bedrieger); hoddeleer (klungelaar); leëg (leeg); vreëte (vreten); reëkel (haas, kwajongen); sjeël (scheel); leëze (lezern); keël (kerel; keel); zeëg (zaag); sjeël (scheel); teënge (tegen); weëte (weten); reëge (regen); neë (nee); neëve (naast); kieës (kaas); ierlek (eerlijk); wieënig (weinig); wieërt (vijver); nieëtel (brandnetel); kieësj (kers); krieëmer (kramer); lieëlik (lelijk); hieëring (haring); lieëre (leren); ieëker (iedere); tieën (tien); tieëne (tenen); twieë (twee); kieëke (kijken); sjtieëgel (stegel, draaihek); zieëker (zeker); bieë (bij); mieë (meer); mieën (mijn); dieën (jouw); hieëmel (hemel); sjnieë (sneeuw); sjieëm (schaduw); sjier (schaar); wienieë (wanneer); zieël (ziel); zieëve (zeven) broeëd (brood); doeëd (dood); doeës (doos); groeët-groeëter (groot, groter); sjoeën (schoon, mooi; schoen); sjoeët (schoot); sjoeëtel (schotel); koeëd (kwaad); loeëd (lood); noeëte (noten); kroeëd (kruid); sjtoeët (stoot); sjtoeëte (stoten); sjoeël (school); kroeësjel (kruisbes); hoeëg (hoog); hoeëger (hoger); oer (oor); oeëre (oren); loeës (loos, verstandig); sjpoeëk (spook); sjproeët-sjproeëte (spruit-spruiten); waeët (wordt); woerd (woord); sjroeëp (stroop); zoeë (zo); oeët (uit); noeë (nu); roeës (roos); roeëze (rozen); roeëd (rood); roeëzekrans (rozenkrans); voeëgel(vogel), sjtruuë (stro); muuële (molen); duuëske (doosje); sjuuëtelke (schoteltje); uuërke (oortje); huuëre (horen); vuur (voor); vuuëgelke (vogeltje); zuuëmere (zeumeren, verzamelen van resten); huuëge (ophogen); onnuuëzel (onnozel); bruuëdje (broodje); nuuëge (negen) aoëp(e) (open); naoë (na); vraoëg (vraag); raoë (raden); Raoë (Wijnandsrade); baoëm (bodem); laoëk (prei); haoël (hol); haoëze (kousen); sjlaoëpe (slapen); taoëfel (tafel); sjaoëp (schaap); maoën (maan); baoëve (boven); paoët (poort); jaoë (ja); maoët (maat); draoëd (draad); sjtraoët (straat); maoëge (mogen); belaoëve (beloven); In Valkeberg e.u. wuurt die oa gesjreëve vuur wuurd mèt oea-klanke: sjroap, doas, road)
Geologie
Gesjiedenis
William Smith (1769-1839) tekende de örsjte geologische kaarten begoes mèt 't ordene van strata (laoge) dör besjtudering van de d'r in väörkaomende fossiele.
31 jannewarie
31 jannewarie is d'n 31en daag vaan 't jaor.
Sjoes
De bedoeling is óm mèt de zeute sjmaak van 't awt broen de wat bittere sjmaak van 't klassiek pilsener te maskere.
S'n Pieëter
Bezeenswaerdig
thumb|300px|right|De Commanderie
Dumbo
Dumbo is 'ne Amerikaanse animatiefilm oet 1941. 't Waor ein vaan de populairste jäögfilms vaan 't jaor 1941, en woort geproduceerd door Walt Disney Productions, onder regie van Ben Sharpsteen.
Moresent
Uvver Moresnet hee löpt de Montzenerlijn över 'ne viaduct dae 1.300 laank en 68 meter hoeëg is. Tiedens d'r Örsjte Waeltkreeg is die lijn, en ooch dis brugk, geboewd.
Raod van Europa
Lede
Geen lid:
Alfabetiseringsgraod
De alfabetiseringsgraod zaet get euver wie wied de euverheid d'rin geslaag is de bevouking te sjoeale. 't Ciefer wuuertj döks gebroek veure óntwikkelingsgraod van óntwikkelingslenj aan te gaeven of de verhajing van 't aantaal aan vrólje det kan laezen of sjrieve t'n opzich van 't aantaal aan manskaerele. 't Wuuertj döks gebroek binne vergeliekingssysteme, wie de index vanne miensjelike óntwikkeling vanne Vereinigdje Naties.
De alfabetiseringsgraod zaet aevel neet ummer alles euvere bevouking. Naeve primair analfabetisme kump veural in óntwikkelingslenj ouch secundair en tertiair analfabetisme veur. Secundair guuef 't aantaal luuj in 'n bevoukingsgroep aan det op latere laeftied door gebraek aan ubing 't vermeuge toet laezen en sjrieven is verlaore; bie tertiair geitj 't euver e deil van dees vaerdigheje.
Väöësj (baek)
De baek sjtruimp vanoet 't gelieknamig gehuchske, in 't dal, richting Sint-Martens-Voere, gedeiltelik parallel aan 't sjpoor van Aoke nao Visé. 't Zal in Sint-Martens-Voere in de Voor oetmonde.
Herte
thumb|250px|Centrum van Herte
Historische inwoeanertalle
Greun: Gemeinte Herte Blauw: Provincie Limburg
Wikipedia
thumb|right|Logo van Wikipedia Wikipedia is e projek va de Wikimedia Foundation, ing organisatie zónger winsougmirk. 't Doel va Wikipedia is óm in jieëker taal 'ne komplieëte, rechtevrie encyclopedie te sjrieëve. Behauve typische encyclopedie-artikele bevat Wikipedia ouch informatie die dèks in verbandj gebrach weurt mit almanakke, specialitische tiedsjrifte en zake die in 't nuujs zunt.
Bodegraven
Bezeensweerdeghede
Bodegraven had vreuger gein steidelek karakter en heet daodoor relatief wieneg aw monuminte. Intrèssant is de neo-gotische katholieke Willibrordskèrk oet 1865, oontworpe door de Limburgsen arsjitek Pierre Cuypers, aon de zuidkant vaan d'n Awwe Rijn. De protestante Galluskèrk ligk aon de noordkant vaan de Rijn in d'n awwen döpskern. Boete 't aajd dörp ligke de meule De Arkduif oet 1697 en 't zeventiende-iews fort Wierickerschans.
Historie
Al in de Romeinsen tied moot 't bij Bodegraven, wat toen aon de grens vaan 't Romeins Riek laog, 'n vesting höbbe gegeve. Pas roond 1050 evels naom de bebouwing 't karakter vaan e dörp aon. Bodegraven waor iewelaank vaan belaank in de kieshandel (zuug bove).
Wilhelminatore
Gesjiedenis
't Initiatief veur de boew gebeurde door 't kurcommité Falcobergia. Diet waor 'n soort 2e VVV veur 't toerisme in Valkeberg. De echte VVV houw in 1898 'ne houte oetziechtore opgeriech op 't Rotspark op de Cauberg. In 1910 ies dae aafgebroke. In 1922 weurt de Wilhelminatore eigendóm van de familie Schetters-Bours. Zie zal tot 1997 'n restaurant-café in 't geboew oetbate. In de Twiède Waereldoorlog weurt 't bovesjtök door granate ónder vuur genómme. De tore weurt daonao gerestaureerd. Allewiel ies d'r nog ummer 'n horeca-bedrief in d'n tore gevestigd.
René van der Linden
Bis 1970 sjtudeerde Van der Linden economie an de Katholieke Economische Hogeschool in Tilburg.
Hommerech
thumb|D'r dörpskern van Hommerig Hommerech (Duutsje sjpelling) of Hommerig (Welsj: Hômbâr; Nederlands en Duutsj: Homburg; Fraans en Welsj: Hombourg) is 'n kèrkdörp va g'ne Blieberig of Plombières in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj en midde-n-in de Euregio Maas-Rien. De Gulp óntsjpringt tösje Hommerig en Kapel in 't buurtsjap Gulpe.
Kestieël Mofert
thumb|right|290px|Kestieël Mofert anno 2006
Hendrik van Gelder, Hieër van Mofert 1259 - 1284
Hendrik III van Gelder kreeg van zie broor Otto II van Gelder róndj 1259 de plaats Lin en ómgeaving gesjónke, dae ’t zelf eder in bezit haw gekrege. Op ei strategisch puntj leet Hendrik róndj 1260 ei kestieël boewe, op ’ne bestaondje zandjheuvel inne zómp. In daen tied woor d'n ómgaeving van Mofert ein en al zómp.
thumb|left|200px|De Grauwert
Catamaran
Eine catamaran is ein vaartuug mit twee drievende deile (de rompe), die baove de waterlien parallel aan ein gemonteerdj zeen. 't Waord "catamaran" kumptj oet 't Tamil: "kattumaram" det zoväöl wiej "biejein gebonje buim" beteikentj.
Noordrien-Wesfale
Noordrien-Wesfale (Duits: Nordrhein-Westfalen, Ripuarisch: Noodrhing-Wäßßfaale, Nedersaksisch: Noordrhain-Westveele) is e Bundesland vaan Duitsland, tege de Nederlandse grens, aon de oonderloup (oet Duits perspectief) vaan de Rien. De deilstaot grens aon Nederland en 't Belsj en aon Nedersakse, Hesse en Rienland-Palts. De staot heet good 18 miljoen inwoeners en is daomèt de bevolkingsriekste vaan 't land. Daobij is 't de veerde diechsbevolkde, mèt allein de stadsstaote Berlien, Hamburg en Breme bove ziech. 't Oppervlak bedreug 34.080 km2. Hoofstad is Dusseldörp (Düsseldorf). Umtot Limbörgers ziech oosweerts veural riechte op 't noordelek Rienland (en daomèt 't weste vaan Noordrien-Wesfale), weurt 't bundesland ouch dèks foutief 't Rienlaand genömd. Dit is evels 'n regio die besteit oet de westeleke deile vaan Noordrien-Wesfale en Rienland-Palts.
Bestuurleke indeiling
Krinkvrij stei (Kreisfreie Städte)
Lies van Nederlandstalige dichters
E
Frederik van Eeden - Clara Eggink - Jan Eijkelboom - Jan Elburg - Willem Elsschot - Jan Engelman - Anna Enquist - Henk Ester - Pieter Nicolaas van Eyck
R
Jean Pierre Rawie - Gerard Reve - Jacobus Revius - Marieke Rijneveld - Albrecht Rodenbach - Paul Rodenko - Adriaan Ronald Holst - Henriëtte Ronald Holst-van der Schalk
S
Alfred Schaffer - J.C. van Schagen - Bert Schierbeek - K. Schippers (Gerard Stigter) - Annie M.G. Schmidt - De Schoolmeester (Gerrit van der Linde) - Jan Jacob Slauerhoff - Hans Sleutelaar - Pem Sluijter - Paul Snoek (Edmond Schietekat) - A.C.W. Staring - Saskia Stehouwer - Kees Stip - Hélène Swarth
Sjpègelneuron
Meme
De wèrking van 't sjpègelneuron haat invloed óp de meme.
Majoraan
thumb|Majoraan (Origanum majorana) Majoraan of (echte)  marjolein of tuinmarjolein (Origanum majorana of Majorana hortensis) ies 'n einjaorige of gekweekde soort in de luupblomefamilie.
De plant ies einjaorig en weurt toegepas es pittige sjmaakgever in woorsjte, verkesvleisj en krokètte. De sjmaak ies typisch, get zeutechtig. Oarsjprónkelik kump ’t sjtroekvörmig plentsje oet Griekenland, woa ze de naam origanum dreug, dat “vreugde van de berg” beteikent. De aromatische rukende plant weurt bie oes väöl gekweek. Ze bevat desinfecterende en conserverende sjtoffe.
Fra Angelico
Fra Angelico (Ingelechtige Broeder) of Beato Angelico (Zaolige Ingelechtige) (ca. 1395-1455) waor 'ne bekinde 15e-iewse sjèlder in Florence. Zie leve weurt besjreve in Le Vite (Limburgs: De Leves) vaan Giorgio Vasari. Tot zien bekindste werke behure de fresco's die heer maakde in 't San Marco-kloester in Florence. Heer woort zaoleg verklaord door paus Johannes Paulus II in 1984. Ziene fiesdaag vèlt op 18 februari. thumb|300px|'t Lètste oordeel.
Biografie
Fra Angelico waor eine vaan de ierste dee de vernuiinge die d'n ierste Renaissancesjèlder, Masaccio, doorveurde, touwpasde. Heer huurt bij de twiede generatie vaan Renaissancesjèlders te Florence. Toch bleef zie werk nog 'ne middeliewse geis oetstraole.
Sjèlderstijl
De werke vaan Fra Angelico behure tot de Vreug Renaissance. Zien sjèlderije, zoewel op paneel es op fresco, zien sterk relizjeus vaan aard door hun oonderwèrp en de plaots boeveur ze bestump waore.
Sjèlderije
Inkel sjèlderije zien:
Mansardedaak
'n Mansardedaak (ouch waal mansartdaak, gebraoke daak, gebraoke kap of Franse kap geneump) is 'ne daakvörm met gebraoke, nao boete geknikde vlakke. 't Óngersjte gedeilte van 't sjuuns daak is sjteiler es 't baoveste gedeilte, womit dit daaktype 't ómgekeërde is van 'n geknik of aangekap daak of van ein daak mèt aankapping. 't Mansardedaak is verneump nao de Franse architect François Mansart (1598-1666) dae welliswaar neet de oetvènjer is mèr dae dit type daak bezunjer dèks haet toegepas. De oarsjprunkelike vörm waas 't veervoudig mansardedaak, wobie alle veer de moere bekroand woorte door 'n gebraoke daak, zoaes bie landjhoeze. De benaming mansardedaak zou dan ouch allein tot dees vorm beperk mótte waere. Bie dit veervoudig daak kump 't veur dat de kap neet in 'ne nok mèr op 'n klein plat daak aansjlut.
Toepassing
Vanwaege 't gewich van de kónsjtruksie is 't allein bie oetzunjering meugelik ein geboew achteraaf van ein gebraoke kap te veurzeen. De boewwies resulteert ouch in 'n duurder daak, terwiel 'n gèt hoager opgetrokke moer mèt 'n normaal daak al gaw dezelfde ruumdewins oplevert.
Donjon
Inwèndig hèj de taore drie tot vief kamers baove mekaar, die aorsjprónkelik sjteeds 'n heël verdeping besjlaon. Euver 't algemein hèj minstes ein kamer 'n sjtaokplaatsj. De awtste woontaores höbbe 'ne ingangk baove de begaone gróndj, zoadat de, meistal van 'n tóngewelf veurzene kelder allein van bènne-oet toegankelik waas. De jóngere woontaores höbbe hunne ingangk op de begaone gróndj.