cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alexander de Groete
Begin vaan 't Hellenisme
't Waor Alexander zie plan um Macedonië en Perzië neet allein militair, mèh ouch cultereel te vereinige. Heer introduceerde aon zienen hoof in de veurmaolige Perzische hoofstei Babylon, Persepolis en Susa Perzische kleier en gewoentes. Ein daorvaan waor de proskynesis, 't poene vaan de haand vaan 'ne hoegergeplaotsde. De Grieke voonte dit vreiselik, wat Alexander zien populariteit behuurlek oondermijnde. Ouch trouwde heer mèt inkel prinsesse oet 't veurmalig Perzische riek, te weite Roxane vaan Bactrië, Darius zie dochter Statira en Ochus zie dochter Parysatis. Hoewel ziene beste vrund en erastes (minnaar) Hephaestion es de leefde vaan zie leve besjouwd weurt, verwekde Alexander bij Roxane vermeujelik Alexander IV ("Aegus") (323 - 309 v. Chr). Heer had ouch nog 'ne bastaardzoon, Heracles (327 - 309 v. Chr). Ouch dwoong Alexander väöl vaan zien offeciere um mèt Perzische vrouwe te trouwe.
Marion County (Oregon)
thumb|200px|Graofsjappe vaan Oregon thumb|200px|Ligking vaan Marion County Marion is 'n in 1849 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Marion is verneump nao 'ne generaol oet South Carolina: Francis Marion. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Salem.
Luzern (kanton)
Luzern (Duits: Luzern; Frans: Lucerne; Italiaons: Lucerna; Reto-Roemaans: Lucerna; Engels: Lucerne) is 'n kanton in 't midden vaan Zwitserland. Het ligk aon de voot vaan de Alpe.
Rogaland
De pervincie is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Rimmesjtók
Dialek
Rimmesjtók liek nog net binne de grens van de Benrather Linie. 't Versjiensel r-sjoew ies ein kènmerk. Nao 'ne klinker vèlt de r weg es d'r 'n s, 'n t of st volg. Bieveurveeld: paeëd (paard), paoët (poort), zjwat (zwart), beusjtel (borstel), ieësjte (eerste). De lien löp óp 't Belsj tösje S'n Maeëte en Voere (dörp) en löp doeëd óp de taalgrens. In Nederland löp ze langs Gulpe, Wielder, Ranzel en door Klumme. In Tebannet en Mergraote sjpreke ze die r waal oet. Van dae kant zou de r kómme in de nujer versie van de plaatsnaam: Rimmersjtók en Remmersjtók.
Ten Boer
Ten Boer is e dörp in de Nederlandse gemeinte Groninge, in de gelieknaome provincie. 't Ligk te noordooste vaan de stad Groninge.
Ten Boer waor tot 2019 'n zelfstendege gemeinte, die neve de hoofplaots ouch de kerne Garmerwolde, Lellens, Sint-Annen, Ten Post, Thesinge, Winneweer, Wittewierum en Woltersum umvatde.
Space Shuttle
De Space Shuttle maak 't meugelek um astronaute en vrach in de ruimte te bringe (in 'ne zoegenaome Low Earth Orbit (LEO), 'n lieg baon um de Eerd), in de boetenste atmosfeer of thermosfeer. Normaal goon 5 tot 7 astronaute mèt, allewel 'rs mer 2 nudeg zien veur 'ne minimaal vlöch (dit waor 't geval bij de ierste veer tesvlöchte STS-1 tot en met STS-4). Aon vrach kin oongeveer 25.000 kg weure mètgenome. De vrach weurt vervoerd in 't vrachruim, wat door middel vaan 2 groete deure geopend kin weure. Dit maak 't meugelek um groete satelliete, zoewie de Hubble ruimtetelescoop in de ruimte te bringe, en ouch um groete vrachte te 'vaange' en trök te bringe nao de Eerd.
26 jannewarie
Gesjtorve
thumb|Nelson Rockefeller, gesjtorve op 26 jannewarie 1979
Sokrates
Invlooj op Plato
Väöl lieket Sokrates in ierste instantie vaan weerde te zien veur bepaolde latere volgelinge vaan häöm, vaan wee Plato de belaangriekste is. In tegestèlling bis de Sofiste, die veur cent jonglui opleijde um riechteg te liere sjrieve en praote en beweerde euver gans en al kennis te höbbe, stèlde Sokrates inkel zien oonweitendheid in de plaots. Heer góng zelfs zoe wiet, tot heer beweerde de wieste vaan Athene te zien umtot heer d'n innegste leek te zien dee wis tot heer niks wis. Toch kraog heer väöl jonge volgelinge. In tegestèlling bis Plato, heelt Sokrates ziech inkel bezeg mèt ein dink: 't riechteg leve leije. In tegestèlling bis Sokrates' veurgengers, heelt heer ziech neet bezeg mèt vraoge wie wat 't oerillement is of boeveur gief 't get in plaots vaan niks. Heer zörgde veur 'n breuk tösse de, wie v'r 't later zawwe nömme, Pre-sokratische filosofie en Sokratische filosofie. Ethiek stoond centraol bij Sokrates.
15 december
15 december is de 349ste daag van 't jaor (350ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 16 daag pes 't eindj van 't jaor.
Minsape
Taxonomie
De chimpansees zien zoe ing mèt de mins verwant (d'r is 'n euvereinkoms in de bei genome vaan mie es 98%) tot inkel wetensjappers höbbe veurgestèld ze bij 't geslach Homo in te deile. De consensus is evels um dat neet te doen. Ouch gorilla's blieke genetisch korter bij de mins en de chimpansees te stoon es gemeind. De orang-oetans evels wieke mier aof: zij stumme veur good 96% mèt de aander minsape euverein.
Quatre-mains
Repertoire
Composities veur klaveer veerhandeg gief 't pas sinds d'n twieden hèlf vaan d'n achtienden iew. Dit kump door de väöl kleinderen umvaank vaan de klavere in deen tied. Zoe hadde väöl Duitse klavere roond 1700 nog mer veer octave en waore klavere mèt mie es vief octave tot laat in d'n iew zeldzaom. Mèt zoeväöl minder ruimte heet 't wieneg zin um twie lui achter 't klaveer te zètte.
Aon 't ind vaan de negentienden iew leef 't genre nog sterk in Fraankriek. Bekind weurt de Dolly-suite vaan Gabriel Fauré. Bij Maurice Ravel zien de quatre-mainsversies vaan zien werke soms volweerdege tegehaangers vaan georkestreerde versies (Rhapsodie espagnole, Ma mère l'oye). In 't Interbellum sjrieve sommege componiste nog wel veur piano quatre-mains (Paul Hindemith beveurbeeld, dee oet de filosofie vaan de gebroeksmeziek veural meziek sjrijf die direk kin weure gespäöld). Nao d'n oorlog weurt dat evels zeldzaam. De praktijk vaan hoesmeziek is sterk trökgeloupe; daobij mote de amateurs geine moderne meziek. Sommege componiste specialisere ziech in 't genre (beveurbeeld d'n Argentijn Juan María Solare). Hiel soms lievert 'ne groete of bekinde componis nog wel ins e werk aof, beveurbeeld Intervall vaan Karlheinz Stockhausen (deil vaan Für kommende Zeiten).
Paraíba
Politiek
Paraíba sjik 12 parlemintariërs nao 't Hoes vaan Aofgeveerdegde. 't Eige parlemint besteit oet 36 leie. Gouverneur is (anno 2018) Ricardo Coutinho vaan de centrumlinkse Socialistische Partij.
Taole
In Paraíba sprik me 't noordoostelek dialek vaan 't Braziliaans Portugees. Dit dialek heet 'nen houp kinmerke die de Braziliaanse standaardtaol neet kint. Zuierlinge kin dit dialek aon Europees Portugees rappelere, al steit 't ouch dao vrij wied vaanaof.
Wèsfrieslandj
Karakter
Wèsfrieslandj haet veurnamelik 'n agrarisch karakter mit lang lintjdörper. In Wèsfrieslandj is 'n aantaal grótter plaatse wie Hoorn (centrumfunctie veur Wèsfrieslandj), Enkhuizen, Schagen, Medemblik en Heerhugowaard. Veural de haveplaatse Hoorn en Enkhuizen höbben 'n historisch karakter det ze danken ane VOC. Binne de streek is ouch de watersport van ikkenomisch belang, dit doordet de regio aan 't Iesselmaer en 't Markermaer ligk. De stad Medemblik haet mieëder jachhaves en hie vindj ouch de Spa Regatta plaats; Enkhuizen en Hoorn höbben ouch mieëder haves.
Seraing
Historie
In 1817 eupende John Cockerill zien fabriek in Seraing. In 1825 kaom de ièrsjte kristalfabriek nao Seraing. 'n Periode van economische bleuj veur de sjtad begoes. In 1850 waore de fabrieke van Cockerill de groatste fabrieke ter waereld. Vanaaf 't miedde van de 20e ièw zint väöl fabrieke gesjlote, umdat privé-investeerdersj hun geld truuktrokke. De sjtad haet tegewoordig te make mèt 'n hoag wèrkloosheid en sociaal probleme. De hoagove van Seraing woort in 2005 gesjlote. De tegewoordige gemeinte Seraing óntsjtong in 1977 bie 'n gemeintelike herindeiling.
DNA
Oontdèkking
miniatuur|rechts|Watson en Crick (rechs); de oontdèkkers vaan de DNA-structuur
Euthyphro
Euthyphro is e book vaan Plato, gesjreve nao 399 v. Chr.. In dit beukske weurt 'n dialoog besjreve tösse Sokrates en eine zekere Euthyphro, boe-in ze diskerere euver de diffenitie vaan devotie of, wie de Ingelstaolege versies 't nömme (en mesjiens ouch toupasseleker is in dees kónteks) de Heilegheid (the Holy). 't Kump d'r op neer tot me hei nao de kern vaan ethiek kiek: wat is good en wat is slech? En wie bepaold me dat? Euthyphro behuurt bis de belaangriekere wirke oet de Aajdgriekse filosofie en behuurt bis mesjiens wel de belaangriekste teks die Sokrates' wirkwieze besjrijf. Sokrates gedruug ziech, zoewie heer dat ummertouw deit, bis eine vaan de gewoen lui. 'ne Maan zoonder materieel bezit en emper kennis vaan de wereld. Euthyphro is 'nen hendeg orthodoxe maan mèt 'n dogmatisch opinie die ziech veural bassiert op relizjie. Heer heet ziene vajer nao 't gerech gebrach umtot heer weurt verdach vaan moord.
't Ind
'n Daarde en lètse diffenisie vaan Euthyphro zeet: 't Heilege is dat gedeilte vaan 't rechveerdege dat ziech bis de behooftes vaan de gode behuurt. Welke behooftes daan, vraogt Sokrates ziech aof. En boerum? Zoewie väöl dialozje vaan Sokrates, indeg ouch dees zoonder riechteg kónklusie.
Knapkook
D'r kook woar vreuger durch sjippesj gegeëte as e soart hadde kook deë me lang kós beware, weil 't neet oetdruugde. In Nederweert-Eind sjteet 'n fabriek in 't öapelóchmuseum Eynderhoof oeë me 't productieproces va knapkeuk kin bezichtige. I Mezeik vinge jieëker joar knapkookfieëste plaatsj, oeë reuzeknapkeuk mit 'nen diameter va drei metesj weëde gebakke.
Kesjtièl Beusdael
't aa d'r Rue de Beusdael geleëge kesjtieël Beusdael is 'ne typisj waterbörch mit ing donjon. Doa aa vas zit in L-vuurmige vleugel va 't kesjtieëlkompleks mit binnein 'ne koer mit middein e klieën teurmke, aa noardelige ziej 'n kapelke en aa zuudwestelig ziej 'n klieëner toerm. T'n oeëste va de koer is de poeëtgeboew mit inne brögk uëver de sjlotgraach. D'r donjon is 't mieës i de oag sjprinkende boewwirk en is gans ópgetrókke oet kalksjteë. 't Hauw mieërder verdepinge mit óp g'n ieësjte verdeping inne gewèlfde kamer en boavein i d'r toerm aa de veer ziej klieëner oetkieëkteurmkes. De sjpits hauw inne klok.
Mapudungun
't Mapuche (Mapudungun) is 'n inheimse taol vaan Zuid-Amerikaanse Indiane, veurnaomelek in Chili en Argentinië.
Osterøy
thumb|De ligking van Osterøy in de pervincie Hordaland. Osterøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hordaland in Nórwaeg. De gemeinte had 7.224 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 254,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 28,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
1647
Gesjtórve
thumb|right|150px|Torricelli
Meis
Bleujwies
Bie meis zeen de vrouwelike en mennelike blome vanein gesjèdj, meh waal op dezelvendje plantj. Ane toep vanne plantj zitten inne pluum de mennelike blome. Zoeaget helverwaeges oppe plantj zitten inne oksele vanne blajer einen of mieëder kolve bestäöndje oete vrouwelike blome.
Ieredevisie 2016/17 (hierevoetbal)
Matches
't Toesteam steit in de rij, 't oetteam in de kolom.
Naocompetitie 2019
Naocompetitie um Europees voetbal
De play-offplaotse gónge nao:
Haaf finales
De aander zès teams stroumde hei in. Mèt de twie winners vaan de ierste runde maak dat ach teams, die oonderein oetmaakde welke veer teams de twie finales um 'n Ieredevisieplaots zouwe speule. De haaf finales waore op 19 en 22 mei.
Telecommunicatie
Door de kanale te koppele mit randjapparatuur, multiplexers en sjakelapparatuur (wie 'n telefooncentraal, 'nen IP-router of 'nen ATM-switch) óntstaont telecommunicatienetwirke worop groate aantale aan gebroekers kónne waere aangeslaote, en womit de gewunsdje deenskwaliteit kan waere gebaoje.
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2013
Aon de Heuvellandlijn geit 'n nui statie ope: Statie Mestreech Noord. Ze ligk bij de Beatrixhave.
Jo Gijsen, de vreugere busjop van Remunj, sjtörf op 80-jäörige laeftied.
De rechter maak de sleting vaan de Mestreechse coffeeshop Easy Going (die kemp had verkoch aon boetelanders) oongedoon. Dees oetspraok trèk 't bestoonsrech vaan de wietpas in twievel.
Bij Amie weurt óngewoen groetsjalig forenzisch sjpeurwerk verriech. D'n daag dao-op maak de pelitie bekind dat ze nao 'ne brón van sarin haet gezoch.
2012
De Chinese aolskoet (Misgurnus anguillicaudatus) bliek zich definitief as exoot in de Tungelderbaek te höbbe gevestig.
Jos van Rey, wèthajer in Remunj en senator veur de VVD, weurt verheurd op verdènking van corruptie. Ouch duit de politie 'nen inval bie häöm toes.
Nidwalden
Nidwalden (Duits: Nidwalden; Frans: Nidwald; Italiaons: Nidvaldo; Reto-Roemaans: Sutsilvania; Ingels: Nidwalden (aajd: Nidwald); officieel ouch Unterwalden nid dem Wald) is 'n haafkanton in 't midde vaan Zwitserland. 't Ligk in de Alpe.
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2012
Keuningin Beatrix deit in Venlo de Floriaad 2012 aope. 't Is d'n ieërste kiër det dit evenement in Limburg wuuërt gehalde.
Emmanuel Lévinas
Egologie en Ontologie
Lévinas gèft mèt ander wäörd fundamentele kritiek op 't aan èè haowe aa de "Ander" in te kapsele in de èège filosofie. E sjprèkt in dit verband över egologie. Egologie is dus 'n meneer va deenke die 't ego, 't autonome 'ich' es centraal insjtantie besjoewd. In de Westerse deenktraditie is dit al goande saer Descartes. 't 'Ich' is 't centrum, d'r mèdminsj is eenkel 'n belemmering vör de persoonlijke ontplooiing. 't Sjpiegelbeeld neume v'r ontologie, oeë 't 'ich' sjuus oonderworpe wert an 't allesomvattende Zieë, 't (nood)lot. Dit lètste waor volges Lévinas nog erger ömdat de individueel subjectiviteit gaans verdwijnt. Dit waor/is bieväörbeeld 't geval bie 't communisme. Bie zoewal egologisch als ontologisch deenke is d'r sjprake van 'n totaliserend monistisch deenke want de totaal wèrkelèkhèèd wert ömmer oonder ene neumer gevat. 't Wèrkelèk aandersj-zieë is in dit deenke 'n bedreiging en dèènt zoe flot mäögelèk te werre ingepaast in 't èège deenke.
't Gelaat es ethisch perspectief
Volges Lévinas sjtraolt 'n gelaat naeve zelfsjtendighèèd ooch kwetsbaarhèèd oet. En dis kwetsbaarhèèd crëëert ooch 'n appèl: 'n oonmiddeleke oproop. Dör dizze oproop wer v'r oonmiddelek getroffe. V'r kinne dao neet aan vörbiegoeë. D'r miensj in noeëd röpt os op, 'dwingt' os os plich te doeë, namelek de Ander rech te doeë, dus rechtvaardèg te handele. Mètliej wiest Lévinas aaf. Dör mètliej wert de Ander aafhankelek gemakd va ozze gooje wil. Lévinas ziet in 't appèl van de Ander dat dae Ander besjlaag laet op ('n dèèl va) mieng vriehèèd. 't Appèl van de Ander in noeëd sjtèlt mich vör 'n radikaal keuze. Ich kan dan twieë dinger doeë:
't Gelaat es verwiezing nao 't universele gelaat
Via de verboondenhèèd mèt d'r konkrete miensj raak v'r ooch verboonde mèt alle luuj. Dae ene miensj vör os verwiest nae de driejde(n), de aafwezige(n). Op 't momaent dat v'r os op dis meneer verbinge mèt aander luuj, werre v'r d'r gelieke van de ander (ander luuj). Dit is èng van de mèts interessante gezichspeunte va Lévinas: doe bès nèèt zoonder mieë d'r gelieke an de aandere. Intaegendèèl: d'r andere is miene mèèster in ziene noeëd; in zieng örmooj. Pas op 't momaent dat 'ch oet michzelf traej, e sjtökske van mien èège vriehèèd opgaef, ten gunste van die aander in noeëd, wer 'ch ziene gelieke.
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2011
'nen Awd-verplaeger zaet dat 'ne broeder in d'n inrichting Sint-Joezep in Hael óngevaer twintig gehandicapde kènjer haet vermaord. Nao de insjtilling leep al 'n óngerzeuk.
D'r va witwèsje verdachte Kirchröadsje maacheleër Joep J. weëd oppe sjtroas neërjesjtóche.
I Gebrook brink inne psyschisch gesjteurde man zienge flatgenoeët um, woeënao de polies häöm doeëdsjut.
Mosbieëster
De mosbieëster, mosbieësjkes of mosdeerkes (Letien: Bryozoa of Ectoprocta; neet te verwarre mit de waterbaerkes) vörmen 'ne stam van oermunjige (Protostomata) die veural inne zieë laeve. Zoeaget 6000 laevendje saorte zeen besjreve geworen in deze stam, worónger de vleescelpoliep en 't blaadechtig häörewier.
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2008-2013
2010
In De Ruiver wert 'n Rwandese verdachte van genocied opgepak.
In Remunj sjtörf eine Rotterdamse daakloze in de politiecel.
Nao e laek in 't salpaeterzoerfebrik van DSM in Gelaen drief 'n gifwolk euver Zuud-Limburg.
In 't veurmaleg klooster aan de Kloosterplei in Zitterd weujt 'ne grote brandj. 't Trio W-Dreej oet Venlo wint de finale van 't LVK in Toear mèt 't leedsje Vandaag.
2009
De ministerraod geit akkoord mèt de fusie vaan de gemeintes Mergraote en Eijsde per 1 jannewarie 2011.
Roeland van Hout väörzitter van d'r Raod veur 't Limburgs makt in 't L1 cultuurprogramma bekaand dat an de Universiteet Mesjtreech 'ne lieërsjtool Taal en Cultuur keumt. Gedeputeerde Odile Wolfs gief aon tot nog niks beslote is.
2008
Voere (dörp) en Moelinge zeunt zoedanig översjtroomd dat me d'r neet mie dör kan vare. Óp Ulvend liegke ömgewèjde beum óp d'r waeg en in Houtem (Valkeberg) vèlt door blikseminsjlaag de electriciteit oet bie 300 hoeshouwes.
Betuwe
De Linge struimp van oeas nao wès dore Betuwe. De stad Tiel haet de wichtigste regiofunctie in dit reverelandj. Anger grótter plaatse zeen Culemborg en Geldermalsen. De Betuwe steitj veural bekèndj veur zien groeatsjaoligen tuinboew, worónger de fruitteelt. De oearzaak van det landjgebroek ligk inne geologie enne baomgestèldjheid van 't gebied. De Betuwe besteitj oet 'n aafwusseling van aaj struimgäöle, de struimrögken aanw aersziej daovan enne kómgrunj wiejeraaf vanne reveer. Dees aaj reveerluipe zeen op väöl plaatsen in 't landjsjap, ouch binne d'n diek, nag good te herkènne. Mit naam de struimrögke mit get zanjig matterjaal zeen uters gesjik veuren tuinboew en fruitteelt en vörme de bèste landjboewgrunj van Nederlandj.
Nuie Wereld
De Nuie Wereld is 'ne alternatieve naom veur de bei Amerika's, en soms bij oetbreiing ouch Australië. De oetdrökking woort, in de Latiense vörm novus mundus, veur 't iers gebruuk door Amerigo Vespucci, dee ouch Amerika nao zien eige neumde. Heer deeg dit in 'ne breef aon Lorenzo de' Medici, naotot heer tot de conclusie waor gekoume tot Columbus neet nao Indië waor gevare meh op e nui continent waor gestuit. D'n Awwe Wereld umvat Europa, Azië en Afrika; 't gebeed boe de Europese gelierde in de middeliewe al weet vaan hadde.
Parc Hosingen
thumb|Laag va Parc Hosingen, i Luxemburg Parc Hosingen is 'n gemingde in 't kanton Clervaux i Luxemburg. De gemingde untsjtang op 1 januari 2012 durch 'n sameveuging va de ouw gemingdes Consthum, Hosinge en Hoscheid. Durch dees fusie is dees gemingde de op veer noa groeëtste van 't land.
Geografie/demografie
De gemingde telde op 1 januari 2016 3.350 lüj en hat 'n deechde van 47/km². Parc Hosingen hat 'n oppervlak van 70,7 km².
Sjoeffel
'ne Sjoeffel is e stök gereidsjap veur innen haof te wirke inne vorm van 'n horizontaal-ligkendj mets det vaszitj aan 'nen houtere steel. Me broek 't veur ónkroed loos te snieje vanne root, zodet 't oetdruueg en kepótgeit. Tegeliek daomit wuuertj de gróndj loosgemaak en boetedet de capillair wirking vanne baom gebaeterdj.
Sjoeffelen is veural effektief bie zaodónkroed (ónkroed det zich veurnamelik vermeinigvöljig door zaod). Bie rootónkroed (die zich mitte reut vermeinigvöljige) mót me d"kker sjoeffele veure plantj oet te pötten en is 't wichtig de plantje van 't landj te rape, zoeadet ze neet trögkgreuje.
Polyfylie
Polyfyletische taxa óngersjeie zich zowaal van de monofyletische taxa, wo e taxon besteit oet alle saorte die van 'ne veureljer aafstamme, inclusief de veureljer zelf, es de parafyletische taxon, wobie de veureljer waal tót 't taxon behuèrtj, meh neet al zien aafstammelinge.
Atletiek op de Olympische Zomerspeule 2016
100 meter vrouwlui
Dit oonderdeil woort einen daag ieder gedoon, op 12 en 13 augustus. Ouch wón de favoriet, de Jamaicaanse Elaine Thompson. Vaan de Nederlandse Dafne Schippers woort väöl verwach, meh zij haolde 't podium neet.
Marathon vrouwlui
De marathon bij de vrouwlui waor al väöl ieder, op 14 augustus. Ouch hei laog de finish in 't Sambodromo.
110 meter hordes manslui
De korten aofstand bij de hiere woort verloupe op 15 (series) en 16 (haaf finales en finaal) augustus.
3.000 meter steeplechase manslui
De series waore op 15 augustus, de finaal waor op de 17e.
Polsstekhoegspringe vrouwlui
De kwalificatie veel op 16 augustus, de finaal is pas de 19e. Umtot de ierste (de Griekse Stefanidi) en twiede (de Amerikaanse Morris) geliek indegde, gaove ieder rizzeltaote d'n doorslaag.
Wiedspringe vrouwlui
Dit voont plaots op 16 en 17 augustus.
Hinkstapsprunk manslui
Nao de kwalificatie op 15 augustus volgde op 16 augustus de finales, mèt dezen oetslaag:
Kogelslingere manslui
De kwalificatie waor op 17, de finaal op 19 augustus.
Kogelstoete manslui
Kwalificatie en finaal woorte op einen daag aofgewèrk, en wel op 18 augustus.
Speerwerpe vrouwlui
De kwalificatie waor op 16 augustus, de finale op 18 augustus.
Oeganda
Bestuurleke indeiling
Los daovaan zien zes traditioneel keuninkrieke bewoerd gebleve, die veural cultureel otonomie höbbe. Dees rieke höbbe hun eige keuninge gehawwe. De rieke zien: Toro, Ankole, Busoga, Bunyoro, Buganda en Rwenzururu.
Taole
Indogermaanse taole gesproke in Oeganda zien 't Ingels (de taol vaan d'n awwe kolonisator, officieel neve 't Swahili) en 't Hindi.
Kloes op de Sjaatsberg
Gesjiedenis
In 1688 lièt de hièr van kesjtièl Sjaloen Gerard Ernst Hoen van Cartils de hut of boswachtersjweuning, waarsjienlik al van veur 1400, op de Sjaatsberg oetbreije en verboewe. Hae haet um en bie Sjaloen väöl restauraties en boewwerke laote plaatsvinge, neve 'n kloes ouch 'n watermeule op de Geul. De kloes krieg bie de inwiejing op 27 april 1688 es petroanheilige  Antonius van Padua. In 1975 vingk 'n restauratie plaats op initiatief van de vereiniging Veldeke-Valkeberg. Eigenaer ies de Vereiniging tot Behoud van Natuurmonumente.
Fernando Ricksen
Sportief prestaties
In zien (ierste) veer jaor in 't ierste vaan Fortuna Sittard späölde Ricksen 97 kier en maakde heer 7 gole. In 1995 woort heer mèt zien club kampioen vaan de Ierste Devisie en promoveerde heer direk nao de Ieredevisie. Bij AZ scoorde heer in 92 matche 10 kier, bij de Glasgow Rangers in 182 matche 13 kier, bij Zenit in 36 matche 2 kier. In zien lèste jaore bij Fortuna scoorde heer nog eine gool in 27 matche.
Kinger Vastelaovend Leedjesfestival
D'r woort 'n sjtiechting in 't leve gerope die in samewérking mèt de media en get subsidie van de provincie Limburg dit festival op puèt ging zitte.
Veendam
frame|Ligking vaan Veendam in Groninge Veendam (Gronings: Veendaam) is e versteidelek dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Groninge, in de Veenkolonië, mèt 'n oppervlak vaan 78,67 km2 (daovaan 2,23 km2 water) en per 1 januari 2007 28.106 inwoeners. Neve de hoofplaots umvat de gemeinte de dörper en gehuchter Bareveld (gedeiltelek), Borgercompagnie (gedeiltelek), Kibbelgaarn, Numero Dertien, Tripscompagnie (gedeiltelek), Wildervank en Wildervanksterdallen.
Miami
Klimaat
Inne jannewarie is de gemiddeldje temperatuur 19,6 °C; in juli is det 28,1 °C. Jäörliks vèltj gemiddeldj 1420,1 mm naerslag.
Sibiu
thumb|Oetzich óp 't centrum.
Lies van Nederlands-Limburgse sjporters op de Olympische Sjpele
Ènnige opmerkelike feite:
Aantalle tösje häökskes zint medajjes behaold same mèt 'ne angere Limburger. In feite dus mèr ein medajje.
Tefriet
Tefriet bevindj zich tösse de basniete (rieker aan plagioklaas) enne foidiete (rieker aan veldjspaatvervengers).
Sjörsker
De meiste sjörskerre höbbe slechs ei raad, mer 't guuef ouch tupe mit twieë of mieëder rajer. Sjörskerre zeen meistes verzeen van twieë handjvate die me-n oppöf en den nao veur duudj of nao achter trèk veure sjörsker te verplaatse. Wen me de sjörsker neerzètj kump drök oppe puuet óngere handjvaatstele te staon, ómdet die oppe gróndj steune, wodoor de sjörsker op e vlaak gróndjstök den vas blief staon.
Aajdfrans
't Aajdfrans (otoniem langue d'oïl) is de naom veur 'n awwer taolfase vaan 't Frans en zien dialekte/zöstertaole, die me in Noord-Fraankriek, Wallonië en westelek Zwitserland huurt (langues d'oïl). 't Aajdfrans is de opvolger vaan de Vulgair Latiense dialekte vaan Noord-Gallië en oontsteit zoe geleidelek aon in de vreug middeliewe. In de veertiende iew oontwikkelt 't ziech tot Middelfrans. 't Aajdfrans heet in ISO 639-3 de taolcode <tt>fro</tt>.
Oontstoon en invlode
Toch had 't Latien 't feitelek al väöl ieder vaan 't Gallisch gewonne en waor 't stevig gevesteg es algemein umgaankstaol. Wat de legioensoldaote mètbrachte waor evels neet 't Klassiek Latien meh 't Vulgair Latien. In de ierste iew veur Christus versjèlde dat nog veural in vocabulair vaan de klassieke taol. Later woorte ouch hiel väöl klaankmutaties en morfologische versumpelinge doorgeveurd. Euver 't algemein had 't Vulgair Latien in Noord-Gallië de sterkste klaankveranderinge en de conservatiefste morfologie (zuug oonder) vaan alle Vulgair-Latiense dialekte.
Nomenclatuur
'nen Awwere naom is roman, wat zoeväöl wèlt zègke es "Romeins[e volkstaol]" en in tegestèlling weurt gevoolt tot latin "Klassiek Latien". De term roman is dus sterk verwant aon de taolweitesjappeleke term Vulgair Latien. E belaankriek versjèl is evels tot 't woord roman tot laank in de middeliewe gebrukelek bleef veur de volkstaol, ouch wie 't Frans allaank es apaarte taol herkind woort.
Vocale
Daan voonte, örges in d'n duusteren tied, wie de Romaanse dialekte oetereingreujde, weer nui veranderinge plaots. Centraol bij wat leide tot de vörming vaan 't Aajdfrans is de oppositie tösse beklemtoende en oonbeklemtoende, en ope en geslote lettergrepe. Um te beginne vele ouch in 't Aajdfrans weer inkel klaanke same: /ı/ góng op in /e/, /ʊ/ in /o/. Mèt de zeve basisklaanke die euverbleve gebäörde 't volgende. /a/ woort in beklemtoende, ope lèttergrepe tot /ɛ/: mare 'zie' > mer; amare 'leefhöbbe' > amer (in geslote lettergrepe blijf /a/ oonveranderd: parte(m) 'deil' > part). De Proto-Romaanse /ɛ/ weurt, es ze ope is, gebroke tot /iə/: mel(l)e 'honing' > miel. (Tegeveurbeeld in geslote lettergreep: de e blijf in tempus > temps). /e/ weurt al gaw 'nen diftong /ei/; 'ne klaank dee dèks geit veurkome: rege(m) 'keuning' > rei; (h)abere 'höbbe' > aveir. De /ɔ/ weurt 'ne vallenden diftong /uə/: focus 'vuur' > fue, core 'hart' > cuer. /o/ verglijt tot /ou/: amore(m) 'leefde' > amour. De au weurt noe definitief 'ne monoftong, meh oontsnap aon de brekingspercesse: auru 'goud' > or (neet *our of *uer). /i/ en /u/ blieve oonveranderd (liber > libre; murus > murs). Daomèt is nog neet alles euver de Aajdfranse vocale, entans neet euver de diftonge gezag. Ai en ui beveurbeeld oontstoonte neet door breking meh door collisie: es in e woord de middeste consonant ewegveel (zuug oonder), of door lenitie vaan 'ne consonant tot j. Veurbeelde zien facere 'make', 'doen'> faire, lacte 'mèlk' > lait, nocte(m) 'nach' > nuit. De diftonge au en eu oontstoonte zjus in geslote lettergrepe, en wel veur l.
Consonante
De h weurt ummer weiker en vèlt al vreug gans eweg. In 't Aajdfrans weurt ze evels wel gesjreve. De c /k/ weurt gepalataliseerd veur veurklinkers (e en i). Dit leit tot /ts/ of /tʃ/, aofhenkelek vaan dialek (cerf, in beveurbeeld 't Picardisch oetgesproke es cherf). De klaank blijf mèt c gespeld. In de zuidelek-centraol groop, boetouw 't dialek vaan Paries huurt, weurt later ouch de combinatie ca- gepalataliseerd tot /tʃa/: camera > chambre (meh cambre in beveurbeeld 't Picardisch). Verwant dao-aon is de verandering vaan de g- tot /j/ veur veurklinkers. Al gaw rake de g en de j verzwoerd tot /dʒ/: jocus > juex [dʒuəs]. Typisch Frans is 't verdwijne vaan f, p en c veur 'ne klinker. De bove al gebruukde vörm deift oet hiel prèl Aajdfrans weurt zoe algaw deit (later doit).
Twiede declinatie
twiede declinatie (a): manneleke hybrides Dees wäörd zien mannelek me misse d'n oetgaank -s in de cas sujet inkelvoud. Dit kump doortot ze in 't Latien ouch neet op 'n -s indegde (pere < pater). Heidoor zien de vörm veur cas sujet inkelvoud en cas sujet miervoud aonein gliek.
Daarde of gemingde declinatie
paradigma: prestre 'preester'
paradigma: cuens 'graof'
Werkwäörd
't Aajdfrans werkwoord deit mèt in dezelfde oontwikkelinge die de ander Romaanse taole ouch doormake: sommege tije verdwijne, andere weure nui gevörmp. Ten opziechte vaan 't Klassiek Latien nump 't aontal oonregelmaotege vörm geweldeg touw.
Tije en wijze
Vaan de voltoejde tije blijf allein 't perfectum behawwe, dit weurt in 't Frans de passé simple of passé défini geneump. In 't alderajdste Frans, m.n. in de Eulalie-Sequens, is ouch 't aajd plusquamperfectum bewaord ('ne vörm ouch nog bekind in 't Aajdoccitaans). 't Futurum exactum verdwijnt gans. In 't Aajdfrans, wie in de ander Romaanse taole, weurt 't noe meugelek um mèt 't voltoejd deilwoord plus e hölpwerkwoord ('höbbe' of 'zien') de voltoejde tije oet te drökke. 't Samegestèld perfectum steit in 't Frans bekind es passé composé of passé indéfini. 't Samegestèld plusquamperfectum kin zoewel mèt 't imperfectum es mèt de passé simple gevörmp weure (plus-que-parfait resp. passé antérieur).
Anatolië
Anatolië (Törks: Anadolu) en Klein-Azië zeen name veur 't hieël groeat sjiereilandj in 't uterste wèste van Azië det huuj 't Aziatisch deil van 't landj Törkieje besleitj. 't Grens in 't wèste aan Europa, in 't naorde ane Zwarte Zieë, in 't oeaste aan Georgië, Armenië en Iraan, in 't zuudoeaste aan Irak en Syrië en in 't zuje ane Middellandjse Zieë. 't Eilandj Cyprus ligk ouch t'n zuje. De oppervlakdje van Anatolië bedruuef óngevieër 756.000 veerkantje kilomaeter.
Klinkerrunjing
Saorte
Bieje gerónje klinkers guuef 't twieë saorte: endolabiaal (ouch samegedrök) en exolabiaal (ouch oetstaekendj):
12 december
Gesjtorve
thumb|right|150px|Douglas Fairbanks, gesjtorve December 1939.
Runj van Limburg
De oetslagelies van de Runj van Limburg kènt ènnige winnaers die later es profwielrenner ouch bekèndheid krege, ónger angere Rolf Wolfshohl, Jan Janssen, Fedor den Hertog, Henk Lubberding.
Gellek
In Gellek heet me Romeinse voondste gedoon. In d'n twelfden iew weurt 't dörp veur 't iers geneump, es Gellick. De Laurenskèrk (foto) in eclectische stijl woort nao d'n Ierste Wereldoorlog gebouwd op funderinge vaan de aw, in d'n oorlog vermassekreerde kèrk. In d'n Twiede Wereldoorlog stortde twie kier (in 1940 en in 1944) e geallieerd vleegmesjien neer. Tot 1977 waor Gellek 'n zelfstendege gemeinte.
Runj van Limburg
Bekènde Limburgse winnaers zint Martin van den Borgh, Harrie Steevens, Jan Krekels en de lètste Limburgse winnaer in 1974 Mathieu Dohmen.
Sint-Michielszomer
Volksgeluif
Mèt de term ouwwieverzomer weurt neet bedoeld, dat 't waer good zou zin veur ouw wiever. Tot 't ing van de 18e ièw waor wief e gewoon woord veur vrouw. De verklaoring geit truuk op de Germaanse mythologie of Noorse mythologie. Nao 'ne wermen daag in september kènt 't sjnachs tamelik aafkeule, woadoors se sjmörges dauw kries en woa-in de sjpinnewèbbe glinstere mèt lang dräöd. Vreuger dachte de luuj (volksgeluif), dat diet de de oetgekemde haore waore van de noadlotsgodinne, die daomèt de miensjelike levesdräöd oetbeeldde. Later woort 't toegesjreve aan de jóng veldsjpinne, die allein bie röstig zomerwaer dräöd sjpinne. Sjpinnewebbe veursjpelle ouch dèks 'ne sjoanen daag.
Sjriever
In vreuger ieëve, doe wiedeweg de meiste luuj analfabeet ware, wore d'r róndjreizendje sjrievers die veur 'n betaling veur klantje die get op sjrif gestèldj mósten höbbe breven en anger correspondentie vervaerdig. Dees kan me es 'n saort aan vreug "freelance"-sikkertaere betrachte.
Iezere
thumb|right|Kruuspunt in Iezere (2005) Iezere (Nederlands: IJzeren) ies e gehuch bie Suub in de gemeinte Valkeberg in Nederlands-Limburg. 't Gehuch liek op 't Plateau va Mergraote, ten zuud-oaste va Suub aan de weeg nao Sjuèlder. Iezere huèrde vreuger gedeiltelik tot de gemeinte Oud-Valkeberg en gedeiltelik tot de gemeinte Wielder. De naam Iezere zou meugelik aafgeleid zin van iezer, dat ziech hie in de grónd zou bevinge, mè daoveur zin gein concrete aanwiezinge.
Same mèt de vlakbie gelege buurtsjap Haersjtraot wone d'r in 2002 330 luuj.
Lennestadt
Lennestadt is e Wesfaals en Sauerlands stedsje in de krink (Kreis) Kreis Olpe, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Ze is ouch de groetste stad vaan dee krink. Mèt häör 135,59 km² en 25.755 inwoeners (2017) gief 't 'n bevolkeringsdiechte vaan 190 per veerkante kilometer.
Budapes
Gesjiedenis
Boeda, det strategisch op 'nen heuvel lègk, kreeg in 1247 e kestieël en waerdje in 1361 de höidstad van 't keuninkriek Hóngarije. Ónger keuning Matthias Corvinus maakdje Hóngarije en Boeda 'ne blöitied door.
Radøy
thumb|De ligking van Radøy in de pervincie Hordaland. Radøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hordaland in Nórwaeg. De gemeinte had 4.635 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 110,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 42,1. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
De gemeintecode is 1260.
Koos Alberts
Alberts stoont in de Amsterdamse traditie vaan 't Jordaanleed. Nao 't veurbeeld vaan Willy Alberti had heer 'nen opera-echtege zaank mèt väöl galm en 'n krietende veurdrach. Heer woort dèks vergeleke mèt zienen tiedgenoet André Hazes.
Biografie
In 2018 woort bekind tot Alberts blaoskaanker had. Heer woort dao in augustus en september diverse kiere veur geopereerd, meh storf ind september toch in 't hospitaol in Enschede.
Briegde
Briegde (Nederlands: Briegden) is e gehuch in Belsj Limbörg, in de Laoneker deilgemeinte Gellek, mèt in 2003 268 inwoeners. 't Ligk aon de N78 (plaotselek Kiezelwaeg geneump) noordelek vaan Wezent en zuielek vaan Laoneke-dörp. Vaan Gellek-dörp is 't gesjeie door 't Albertkenaal, wat bij Briegde nao 't weste drejt. Es me bij Briegde oet 't Albertkenaal nao 't noorde blijd vare kump me door 't Verbindingskenaal Briegde-Neerhare. In Briegde ligk ouch 'ne veur de regio oongewoene holle weeg.
Morfologie (biologie)
Hie-ónger valle ouch aspèkte van 't oetwenjig uterlik (feguur, tekstuur, kläör, petroan, gruèdje) ofwaal de extern morfologie (eidonomie), esouch de vorm en de struktuur van inwenjige deiler wie knäök en organe, de intern morfologie (anatomie). Dit versjiltj van de fysiologie, die zich veurnamelik besjeftig mit de fónksje van dees deiler. Morfologie is 'nen tak van de laevesweitesjappe det zich besjeftig mit 't bestudere van de algemein struktuur van 'n organisme of e taxon en de óngerdeile daovan.
Bao-aopen óngerónje veurklinker
Limbörgs
Inne lange variant kump t'r zeljelik veur. In 't Remunjs guldj de lange variant es 'nen allofoon vannen aopen óngerónje veurklinker.
Jan Krekels
Belangriekste euverwinninge
1970
Gokke
Gokke, e gelöksspeel of e kansspeel is 'n speeltuup wobie 't toeval bepaoltj of 'ne speler 'ne bepaoldje pries wintj.
Gokke kan me neet op 'n tactische meneer winne. 't Höbbe van "gelök" speeltj daoveur de dominante rol. Väöl kansspeler zeen gegróndj op 't raoje van 't juuste getaal of 'n kómbinaasje van getale die op e bepaoldj memènt waere getróch. Zoea speel neump me 'n laoterie.
Esse (Noordrien-Wesfale)
Klimaat
De gemiddelde temperatoer in Esse bedraag 9,6 °C. D'r jannewaar is mit 1,5 °C d'r kaodste moand. D'r wermste is juli mit 15,7 °C. D'r velt 829 millimeter neersjlaag per joar.
Ideling
Esse is verdild in nuëge sjtadsdistrikte (Stadtbezirke) en vunneftig sjtadsdeler (Ortschafte). Jieëker sjtadsdistrik hat 'n ege distriksverteëgewoadiging (Bezirksvertretung). Vöal sjtadsdeler woare vreuger zelfsjtendige gemingdes. Soms zint 't ouw kling sjteë, soms óch dörper. De distrikte weëde mit Romeinse getalle aagegeëve, de sjtadsdeler mit doebel Arabische getalle. 't Noarde van Esse is hendig dichbevolkder en sjtedeliger es 't zuje.
Indoestrie
Esse begós zich in 1811 te indoestrialisere, wie 'n geetiezerfebriek durch Friedrich Krupp ópgerich woeëd. De sjtad gruide sjpieëder i d'r 19 e ieëw oet tot 'n richtige indoestriesjtad. De bevolking noom hel touw, graad weil de gruiende economie behoofte houw aa mieë arbeiesj. 't Accent koam vanaaf de twieëde haof va d'r twintigste ieëw óp sjtoalverwirking te ligke, weil sjpecialisatie durch d'r trükval va de zjwoar indoestrie nuëdig woar. De loeëne va Pruse arbeiesj sjtege namelig en 't begós technologisch en finacieel meugelig te weëde, dees bedriefstakke te verplaatsje. De firma Krupp bleef evvel lang inne va de wichtigste wirkgeëvesj i g'n sjtad en is 't nog ummer. In Esse bevingk zich beivuurbild 't hoofkantoer van 't bedrief. Neëve de autobaan A40 tussje Duisburg en Esse ligke inkel groeëte fabrieke. In 1999 fuseerde 't bedrief same mit Thyssen tot ThyssenKrupp.
Oblaste van Wit-Rusland
Bronne
بيلاروسيا
Frankfurt am Main
Historie
In de beginjaore vaan de Duitse Rivvelutie (roontelum 1848/1849) speulde 't Frankfurter Parlemint 'ne groete rol in versjèllende poginge um Duitsland te democratisere en liberalisere op force vaan de ideale vaan de Franse Rivvelutie.
Târgu Mureş
thumb|De mert van Târgu Mureş. Târgu Mureş of Tîrgu Mureş (Hóngaars: Marosvásárhely of Vásárhely; Pruus: Neumarkt am Mieresch) is 'n Roemeense stad in 't distrik Mureş in Transsylvanië. Târgu Mureş beteikentj "(nederzètting) aan de Mureş". De Mureş is 'n belangrieke reveer die door de stad haer ströimp. De naom van de stad waerdje vreuger gespeldj es Tîrgu Mureş. De spellingsverangering haet daonaeve gein effek op de oetspraok en de aaj spelling wuuertj nag gebroek. De naom wuuertj aafgekórt toet Tg. Mureş, soms ouch toet Mureş (snelspraeke), meh den kan verwarring mit de reveer en 't distrik optraeje.
Chaparral
De plantje vanne chaparral höbbe zich aangepas aan periodiek optraejendje brenj; e percès det me scarificere neump. De struuk en buim höbben 'nen diekke sjors enne klein zejlinge óntkene snel inne esj nao brandj; de esj deent es plantjaetesstoffe. Ómdet dees bósbrenj innen twintjigsten ieëf tieëntaal aan jaore lang zeen bestri-jje, vergaordje zich dao druueg hout en anger branjbaar matterjaal. Door blitsinslaeg kónne zoea enorm brenj óntstaon. Daonaeve raakdje dees gebiede inne jaore sevetig bewóndj door luuj. Hiedoor krege dees groeate brenj 't karakter van 'n ramp, dewiel 't ieëre e normaal ecologisch versjiensel waas in e meistes ónbewóndj gebied.
Soeverein Voorstedóm vaan de Nederlen
Historie
Mèt de oontsnapping vaan Napoleon in fibberwarie 1815 kaom de zaak in 'n stroumversnelling. De Vereinegde Nederlen woorte erkind en op 16 miert reep Wöllem ziech tot keuning oet. Nao de Slaag bij Waterloo, dee op (Zuid-)Nederlands groondgebeed plaotsvoont, kós dit zoonder meujte verwezelek weure.
Krim (sjiereiland)
De Krim dook al vreug óp in brónne va Greekse zieëlüj. Wie ze 't koloniseerde, woar 't eilank al durch de Tauri en Cimmeriësj bewoeënd. Sjpieëder sjtóng de Krim ónger herrsjappie van ónger mieë de Romeine, Gote, Byzantiene, Mongole, Tatare en Ottomane. In 1783 woeëd 't sjiereiland geannexeerd durch Roesland. Noa d'r val va de Sovjet-Unie in 1991 veel de Krim ónger Oekraïens gezag. In fibberwaar 2014 annexeerde Roesland 't gebeed en seërdien weëd 't betwis, wiewaal de mieëtste VN-lidsjtate de annexatie neet erkenne.
Iezertied
Veurwerpe oet d'n iezertied
Typische eleminte oet d'n iezertied - die in minder maote of hielemaol neet veurkaome in de broonstied - zien:
Heugem
thumb|right|Ligking vaan Heugem Heugem is 'n wiek vaan Mestreech, gelege in 't zuie vaan de stad. Dit veurmaolig dörp grens aon de Maos en weurt wijer gans umslote door Randwiek. 't Dörp besteit oet 'n aw kern, nao-oorlogse oetbreiinge en nuibouw.
Kèèfke
Historie
't Ierste verhaol vaan Kèèfke versjeen vaanaof 10 jannewarie 1929 in feuilletonvörm in Le petit vingtième, de wekelekse kinderbijlaog vaan de gezèt Le vingtième siecle. In dit verhaol geit d'n hoofpersoen nao de Sovjet-Unie. Hergé zien carrièr waor toen al begós mèt Les aventures de Totor en Quick et Flupke. Kèèfke sloog aon en Hergé woort um e vervolg gevraog. Dit woort Tintin au Congo (Kuifje in Afrika). De verhaole woorte al gaw oetgebrach es albums, aonvenkelek nog facsimilia vaan de gezètteverhaole. Zoewel zien verhaole es ziene teikestijl oontwikkelde ziech snel: de ierste leunde ummer minder op clichés, de twiede evolueerde gestiedegaon vaan cartooneske figure nao de zoegeneumde ligneclairestijl (gein dikke lijne veur sjeem te suggerere meh euveral dunne lijnekes).
Opzat
Kèèfke is volgens 't verhaol 'ne reporter, oersprunkelek veur de Petit-vingtième, de gezèt boe de kinder de aoventure in kóste leze. Me zuut häöm evels allein in 't ierste album versleeg sjrieve en noets wèrke op de redactie. In de ierste verhaole weurt heer nog wel door de gezèt nao 't boeteland gesjik. In e gestandaardiseerd formaot vaan 62 pazjes begint Kèèfke dèks örges bij 'n alledaogse bezegheid. Daan trèk ein of aander touwval häöm 'n oondudeleke zaak in, boe heer mie vaan wèlt weite. Miestal veurt die zaak häöm nao 't boeteland. T'r plaotse weurt heer confronteerd mèt niksoontzeende fieloes, die häöm dèks perbere te vermaorde of mie vaan 'm wèlle weite (heer weurt mie es eine kier mèt chloroform bedwelmp). Kèèfke wèt hei ummer door 'n groete slumheid en/of oongeluivelek touwval aon te oontkoume, klaort de zaak oet en zörg tot de batteraove weure gepak.
Personages
Allein de personnages die in Mannen obbe moan veurkoume ('t insegs Limbörgstaoleg album) zien hei mèt hun vertaolde naom (miestens gewoen de Nederlandse mèt eventueel 'n klein aonpassing) opgenome. De aander personnages höbbe hei hunnen oersprunkeleke naom oet de Franse versie, mèt 't Nederlands tösse häökskes.
Buul
Dialek
't Buuls is 't dialekt wa ze praote in de Noord-Braobantse gemènte Croanendonk in de plàtse Buul (Nederlands: Budel), Schöt (Budel-Schoot), Dorplein (Budel-Dorplein), Gâstel (Gastel) en Zurrik (Soerendonk). In Moares ("Maarheeze") wurt gen Buuls gepraot.
Arabisch sjrif
Vocaol-, geminatie- en nunatieteikes
Veur de i gebruuk me e striepke oonder de lètter, wat kasra(h) كسرة ('breker') weurt geneump.
Kump nao 'ne consonant 'ne lange klinker, dee dus al in 't sjrif steit oetgesjreve, daan is e vocaolteike toch vereis. Op de lètter dee de klinkerweerde heet steit daan niks.
Ouch de verdöbbeling vaan 'ne consonant, e zoegeneump geminaot, kin weure oetgedrök. Dat gebäört mèt e teike wat e bitteke op de Griekse klein lètter omega liekent en šadda(h) شدة ('verlenging') weurt geneump. Geminaote koume in 't Arabisch väöl veur en kinne op de beteikenis vaan e woord groeten invlood höbbe. Bovenop de šadda(h) kump daan ouch nog 't vereis vocaolteike.
Aander spèllingskwesties
In bepaolde werkwoordsvörm heet de ʾalif op 't ind gein fonetische functie mie. 't Geit um de daarde persoen mannelek miervoud vaan de verleien tied: فعلوا faʿalū ('zij dege'). Op ein inkel plaots kump 'n wāw zoonder fonetische weerde veur: in de persoensnaom عمرو ʿamr(un). De wāw deent hei allein mer um de naom oeterein te hawwe mèt عمر ʿumar(u), dee väöl dèkser veurkump.
Dröklètters
De oetvinding vaan 't sjriefmesjien brach nog nui probleme mèt. Me mós de versjèllende lèttervörm noe ouch allemaol 'n eige plaots geve. Dit waor evels vrij gemekelek op te losse. Vaan de mieste lètters heet me feitelek mer twie vörm nujeg: de beginvörm/middevörm en d'n indvörm/losse vörm. Mer e paar lètters höbbe ech in alle veer posities aander vörm. De lètters die noets weure doorverboonde kinne zelfs mèt eine vörm touw. Zoedoende kós me 't aontal teikes op e typmasjien sterk reducere. Naodeil waor wel, tot soms twie dezelfde lètters op ein tósj móste en sommege verdeild woorte euver twie tösje - in tegestèlling tot Latiense sjriefmesjiene boe hoof- en klein lètter allemaol bijein zitte (zuug foto heineve).
Rwanda
Taole
De nationaol taol vaan Rwanda is 't Rwanda of Kinyarwanda, 'n Bantoetaol oet zone J. Veur 't land weure gein aander inheimse taole opgegeve; allein 't Frans, de koloniaol taol oet de Belzjen tied, weurt door e paar doezend lui gesproke. Ouch 't Ingels is allewijl neve Frans en Rwanda officieel. 't Rwanda is sterk verwant aon 't Rundi (Kirundi) oet Boeroendi, boe 't oonderling mèt te verstoon is.
Oonaofhenkelek Rwanda
't Bestand kaom bleujeteg aon zien ind wie op 6 aprèl 1994 Habyarimana zien vleegmesjien woort neergesjote, boebij ouch de president vaan Boeroendi, Cyprien Ntaryamira, umkaom. Allewel tot neet dudelek is wie deen aonslaag heet gepleeg, waor dit veur radicaol Hutu's de aonleiing tot wat is koume bekind te stoon es de Rwandese genocide. Binne e paar oor begós 'n maordpartij vaan oongeveer hoonderd daog, boebij tösse 500.000 en ein mieljoen Tutsi's en gemaotegde Hutu's woorte umgebrach. De internationaol gemeinsjap reageerde neet mèt militair actie, meh stèlde e waope-embargo in tege de interim-regering, zoetot de militair kanse kierde en 't RPF op 18 juli gans 't land in han had.
Arabisch sjrif
't Arabisch sjrif veur aander taole
Doonkergreun: Arabisch is 't insegs officieel sjrif.
Noërekirke
Historie
Tot aon de Franse euverhiersing veel Noërkirke oonder Braobant en 't Graafsjap Loeën, en door 'ne oondudeleke status kós geinen hier, ouch de prinsbisjop vaan Luuk neet, zienen invlood euver 't dörp oetoefene. Daodoor woort 't dörp 'ne vrijhave veur misdiedegers.
Blauwe vinvès
right|thumb|Blauwe vinvès mèt kaaf De Blauwe Vinvès (Balaenoptera musculus (Linnaeus, 1758) ) is 'ne groete vertegewoordeger vaan de Walvèsechtege en huurt bij de baardwalvèsse. Heer is mèt 'n lèngde vaan derteg meter en e gewiech van roontelum de 150.000 kilogram 't groetste bies op Eerd, jeh mesjiens 't groetste bies wat oets heet geleef. Ze leve in alle oceane, meh koume 't mieste veur um de Zuidpool. De naom musculus ("gespierd", meh ouch "muiske") is e woordspeul vaan Linnaeus gewees. Ze kinne fonteine vaan nege meter hoeg make en hun longinhaajd bedreug 5000 liter of mie. De tóng vaan de blauwe vinvès is zoe groet wie 'ne olifant.
Sins de jaore negeteg zien de bieste officieel besjermp. Daoveur woorte ze door versjèllende len bejaag, 't lès door Japan en Noorwege. 't Rizzervaot roontelum de Zuidpool zuut me allewijl es ein vaan de groetste successe vaan Greenpeace.
Molenwaard
Insignes
Al in 2012 besloot de aonkoumende gemeinte 'n stuurgróp in te stèlle um e waope aon te vraoge. Oetindelek woort gekoze veur 't volgende waope:
Guillaume de Machaut
Guillaume de Machaut (oong. 1300, Reims - 13 april 1377 Reims) is 'ne Middeliewse Campagnoise kompenis in de vocaol meziek en de Gregoriaanse zaank. Heer waor actief in de 14de iew en is bekind um kompesities wie de Ballade (middel-14de iew) en versjèllende mèsmeziek.
Molenwaard
Religie
De Molenwaard ligk in de Nederlandse Biebelgordel; 'n groete minderheid vaan de bevolking is bevindelek gerifformeerd en ouch aander protestantse genoetsjappe höbbe väöl aonhaank. Dit tuint ziech beveurbeeld in de verkezingseuverwinning vaan de christeleke partije in november 2012, die toen same 2/3 vaan de zedele haolde (zuug direk oonder). De zondagsrös weurt streng aongehawwe.
Historie
De gemeinte Molenwaard oontstoont in 2013 oet drei gemeintes; ein vaan de drei bestoont al twie iewe in dezelfde vörm, dewijl de twie aandere pas zelf in 1986 gevörmp waore. De complete annexatiehistorie is zoe (zuug ouch de lies vaan geweze gemeintes in Zuid-Holland):
Jan Mayen
Geografie
't Eiland heet gein exploiteerbare netuurlijke brónne en weurt neet permanent bewoend. 't Heet een oongeplaveide landingsstrip mèt 'n lengde vaan 1585 meter. De 124,1 kilometer lange köslijn heet gein havens, allein get aankerplaotse.
Gesjiedenis
Vaanaof 't begin vaan d'n twintigste iew begóste Noorse jaogers de winter door te bringe op 't eiland. Hun veurnaomste buit bestoont uit vosse en zoe noe en daan 'nen iesbeer. De jach zörgde evels tot de vossepopelatie snel trök leep. Same mèt de barre umstandighede zörgde dit deveur tot de jach in de twintiger jaore woort beëindig.