cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boveluip
De boveluip is 'ne term veur 't begin vaan 'ne revier. Ouch wel 't boveste deil, dat miestal in de berg struimp. Door 't groete verhaang struimp 'ne revier dao dèks hel. Heimèt heet heer e groet edorerend vermoge en nump heer väöl sedimint mèt.
Hoven (Jellekerke)
thumb|275px|Hoven óp 'n kieërtsje (1803-1820) deë gemakd is durch d'r geograaf [[Jean Joseph Tranchot.]]
Cochem-Zell
De veer verbandsvrie gemeintes in dizze krink zin:
Maske
thumb|200px|Carnavalsmaske miniatuur
Piet Bours
Biografie
Hae waor jaorelangk 'ne väölgevraogde begeleider van koare en soliste. Vermeldensweerd ies 't feit dat hae vaste begeleider waor van Wiel Odekerken bie o.a. Zangvereiniging Eendracht oet Sub en Mannekoar Geulklank oet Valkeberg. Bie 't lèts geneumde koar kreeg hae veur miè dan 40 jaor betrokkenheid op 19 november 2011 't beeldsje "de Geulklanker" oetgereik.
Kaanker
't Deil vaan de geneeskunde en de biochemie wat ziech mèt kaanker (en aander tumore) bezeghèlt hèt oncologie.
Indeiling
Dao zien mie es hoonderd soorte kaanker besjreve; biochemici deile ze in e paar hoofklasse in:
Stoffe
Chemische stoffe die kaanker verwèkke, carcinogene, zörge euver 't algemein veur DNA-mutaties die de oongeremde celgreuj in gaank zètte (mutageen). E bekind veurbeeld is touwbaksrouk, wat veur 90% vaan de lóngkaankergevalle verantwoordelek is (door rouke of door inaoseme vaan 'nen aander ziene rouk, 'mètrouke') en evegood ouch veur e verhoeg aontal gevalle vaan keelkaanker, maogkaanker, strottehoofkaanker en gezwelle aon kop en nak zörg. Asbes (hoofverantwoordeleke veur mesothelioom), benzeen (dèks oerzaak vaan leukemie) en alcohol (neet mutageen: verhindert 't herstèlmechanisme vaan versjendeleerde celle en maak daomèt ouch de kans op kaanker groeter) zien aander belaankrieke carcinogene. Minder belaankriek meh nog ummer significant zien diverse soorte ete, in 't bezunder bewèrk vleis. Väöl lui die mèt asbes of benzeen wèrke, kriege later de geassocieerde kaankers; daorum zien in de lèste decennia in väöl len maotregele getroffe veur dat tege te goon. Compleet vermije vaan carginogene heet, es 't al meugelek is, geine zin: sommege vaan die stoffe zien allein sjäöjelek in hoeg concentraties en zien in spore zjus oonmisbaar. Zoe is vitamine C kaankerverwèkkend, meh tegeliek hel nujeg veur 't metabolisme vaan de mins.
Pathofysiologie
Es de combinatie vaan factore eine kier in gaank is gezat, kin de kaankercel ziech oonindeg kopiëre, wat de gezoonde celle neet kinne. Daorum is kaanker ouch zoe lesteg te bestrije: es vaan 'nen tumor mèt tien mieljaar celle mer tien euverblieve, zalle die direk weer beginne mèt ziech oet te breie. Dit is 'n oongewuns effek op microniveau vaan de survival of the fittest: zjus de kaankercelle höbbe 't bèste mechanisme veur te euverleve.
Historie
In 1775 woort veur 't iers 'n oerzaak vaan kaanker oontdèk: de Brit Percival Pott oontdèkde tot klitsekaanker väöl veurkaom bij sjouwevegers. In de twiede helf vaan de negentienden iew woort door verbeterde microscope dudelek tot 't minselek lief oet väöl mieljarde celle bestoont, en tot kaanker e geval vaan oongeremde celdeiling waor. De Pruus Theodor Boveri stèlde in 1902 es ierste tot kaanker 'n genetische oerzaak had. De oontdèkking vaan ioniserende straoling door Pierre en Marie Curie brach door serendipiteit 'n nui maneer vaan genezing aon 't leech, meh maakde, door de leukemie vaan Marie, ouch pienlek dudelek tot die straoling eine ouch zjus kraank kós make. Nog väöl dudeleker woort dit nao de bombardeminte op Hiroshima en Nagasaki. Janet Lane-Claypon publiceerde in 1926 'n epidemiologische studie euver boorskaanker. 't Desastreus effek vaan tabaksrouk op de lónge woort in 1956 door Richard Doll en Austin Bradford Hill veur 't iers gedocumenteerd.
Alfred Nobel
thumb|Alfred Nobel. Alfred Bernhard Nobel (Stockholm, 21 oktoeaber 1833 - 10 dieëtsember 1896) waas 'ne Zweedse sjemis en fabrikantj. Zien bekandjste oetvinjing is d'n dynamiet in 1867, ol haet t'r nag e deil anger ómploeffingsmiddelen oetvónjen en vervaerdig.
Thallium
Thallium is e sjemisch element mit es symboeal Tl en 't atoeamnómmer 81. 't Is e zilverwit houfgroepmetaal.
Botswana
Botswana (officieel (Ingels): Republic of Botswana, (Tswana) Lefatshe la Botswana) is e land in zuielek Afrika, grenzend aon Zambia (mèt eine punt), Zimbabwe, Zuid-Afrika en Namibië. Hoofstad is Gaborone. 't Dunbevolk land, wat veur e groet deil oet druge groond besteit, heet 'n good wèrkende democratie en relatief succesrieke en bleujende economie, boemèt 't 'ne witte raof is in Afrika.
Fysische geografie
Druugde en weustevörming zien groete milieuprobleme in 't land. Door de sjaarse rege en 't wieneg oppervlaakdewater is 't land sterk aofhenkelek vaan regeseizoene (zoe sterk tot 't nationaol motto pula ofwel 'rege' luit; zuug de tabel mèt 't waope). Veur de bewatering sleit (baort) me depe waterpötte.
Schóttelslet
'n Schottelslet (in anger dialekte sjotelsplak, in 't Nederlands vaatdoekje) is 'n dûkske waomei 't aanrech én de goëtstiën waere schón gemaakt. 'n Schottelslet wurd ok gebroekt um taffels mei aaf te doon.
Genk
Gènkers dialek
Vör miejr te begræpe ven wa hie stit, git no de paazj van et gebrœch dialek.
Wel
Wel (Nederlands Well) is e dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Baerge, tösse Ni-j-Berge en De Loj (Wellerlooi) in. De kern heet (2006) 2544 inwoeners. Petroenheilege vaan Well is Sint-Vitus.
Terbregge
Historie
De naom Terbregge liet ziech verklaore es aon de brögk; de vörm bregge in plaots vaan brugge tuint, wie väöl aw Hollandse dialekte, Ingweoonse oontrunding. 't Geit hei um 'n brögk euver de Rotte, die hei inderdaod ligk. Terbregge, dinkelek in d'n daartienden iew oontstande (in d'n tied vaan de groete oontginninge), veel vaanajds oonder Hillegersberg, meh dewijl Hillegersberg aon de rechterkant vaan de Rotte ligk, vint me Terbregge aon de linkerkant.
Omaans Arabisch
In Kenia zitte de meiste spraekers langs de kus. 't Aantaal spraekers nump toe. De spraok is wichtig veur religieus doelènj en wuuertj ouch heim gebroek door alle laeftieje. De luuj höbben 'n positieve hajing t'n opzichte vanne spraok en gebroeken ouch Standerdarabisch. In dees standerdspraok zeen ze ouch gelitterdj door Koraansjoeale: de graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 80% veur religie en inne twieëdje spraok mieër es 50% in Arabisch. De spraekers zeen mesjiens waal al zoea vreug es 900 n.Chr. nao Kenia gekómmen en kómmen oearsprunkelik oet Jemen en Omaan; ze zeen euverwaegendj islamitisch.
Loppersum
Loppersum is e wierdedörp, dat wèlt zègke gebouwd op 'n pre- of vreughistorische wierde (Gronings veur terp, woenheuvel), boe-op roond 800 de ierste kèrk gebouwd woort. De huidege kèrk is deils romanogotisch, deils laat-gotisch (en veur Groninge mèt zien väöl romaanse dörpskèrkskes neet bezoonder aajd). Binne-in dees kèrk vint me vieftiende- en zestiende-iewse sjèlderinge en 'n örgel oet 1562.
Rubicon (Belzje reveer)
Gezèkde
Dat is nog neet över de Rubicon. Dit gezèkde betekent: Daoöver is nog 'n akkaoërd mäögelek.
Bree
Bree kènt zin:
In 't nuujs - Europa
2019
Charles Michel weurt beneump tot veurzitter van d'n Europese Raod, en Ursula von der Leyen weurt gekandideerd es veurzitter van de Europese Commissie. Frans Timmermans löp dae lèsten job, daen 'r gaere wouw höbbe, daomit mis.
2014
De Paol Donald Tusk trejt aan as presidentj van de Europese Raod. Hae volg de Belsj Herman Van Rompuy op.
In die mieste lenj van de EU waere verkezinge veur 't Europees Parlemènt gehawwe. In Nederlandj is dat neet 't geval; dao gebäörde dit al op 22 mei.
Letlandj veurt d'n euro in.
2012
Martin Schulz (SPD) va Würsele wert verkaoze töt väörzitter van 't Europees Parlemaent.
Aevener
'n Biezunjerheid is det daag en nach rónjelóm d'n aevener ummer twellef oer doere.
Marum
Tot 1 jannewarie 2019 waor Marum 'n zelfstendege gemeinte. Hei-oonder vele neve de hoofplaots Marum ouch de kerne Boerakker, Jonkersvaart, Lucaswolde, Niebert, Noordwijk, Nuis en De Wilp.
1949
Maan vaan 't Jaor
Winston Churchill (twiede kier); oetgerope tot Maan vaan d'n Haven Iew.
Bowling for Columbine
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan documentaire, misdrieffilms, dramafilms.
De film woort geregisseerd door Michael Moore en heet 'nen doer vaan 120 menute.
28 december
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|Paus Bonefatius I, wirt paus op 28 december 418.
Gebore
thumb|right|150px|Thomas Woodrow Wilson, gebaore op 28 december 1856.
Gesjtorve
thumb|right|150px|Maurice Ravel, gesjtorve op 28 december 1937.
Policy
't Ingelsj-Duutsje konsep Policy (pluraal: policies) sjteit binne de polletieke weitesjappe bekind es ein van de drie dimensies van 't polletiek bedrieve, neve Polity en Politics. In d'n alledaagse zin weurt dieks 't Nederlands woord beleid gebruuk (van 't wirkwoord beleiden; get aanpakke op 'ne bepaalde meneer), mer dat haet 'n minder weitesjappeleke grondsjlaag. Policy verwies nao de puur inhawweleke dimensie van 't polletiek bedrieve, zoawie concreet polletiek initiatieve of vasgesjtèlde nog te behaole doole. De polletiek drie-einheid is veural gengbaar in de Ingelsjtalige en Duutsjtalige weitesjappe mer weurt ouch dao boete erkind.
Christophe Deborsu
Ander waerk
Ieërder wèrkde Deborsu mèt an 't nep-journaal Bye Bye Belgium.
Tyresö
Tyresö is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 41.415 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 69,48 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 596,1 luuj de km².
Malawi
Demografie
Vaan de bevolking is 73% christelek, veurnaomelek protestants; d'n islam nump oongeveer 20% voor zien rekening, dewijl zeker 5% nog de natuurgodsdeenste bedrijf.
Historie
De oersprunkeleke bewoeners van Malawi waore de Khoisan, jaogers/verzameleers die door de Bantoe-expansie de Kalahari-weuste ingedreve zien. De veurhoede vaan de Bantoevolker waore de Maravi's. In de prekolonialen tied laog 't Maraviriek um 't meer. 't Kontak mèt de Europeane begós pas in de negentiende iew, wie David Livingstone (in 1859) 't gebeed bezoch. De ierste blanke die nao häöm 't gebeed introkke waore Sjotse zendelinge. In 1891 kaom Malawi oonder Brits protectoraat, en in 1907 woort 't zelfstendeg protectoraat Nyasaland opgeriech (Nyasa is Yao veur "meer").
Hoek van Holland
Historie
Umtot de Maosmoond in de loup vaan de iewe verzandde, besloot me vaanoet Rotterdam tot 't grave vaan 'ne nuie Maosmoond. Heiveur deepde me 't Scheur oet, 'n zijtak vaan de Nui Maos in dit gebeed, en trok me dit water rechoet door nao zie. Dit woort de Nuie Waterweeg, dee e paar kilometer zuielek vaan 's-Gravenzande in zie oetkaom. 't Projek begós in 1866 en waor twie jaor later veerdeg.
Arsjipel
'n Arsjipel of eilandjgroep is 'n landjvorm die besteitj oet 'n kitting of e cluster aan eilenj. Arsjipelle bestaon döks inne aope zieë. Arsjipelle zeen döks vólkanische eilenj, die zeen óntstange langs oceanische rögken of vólkanische hotspots. E veurbild van 'n arsjipel óntstange door 'nen hotspot is Hawaï, 'n lankgerekdje arsjipel bestäöndje oet hóngerdje eilenj.
Soemer
Soemer of Soemerië (ouch wel Sumer of Sumerië genump) is de awwe naom veur de landstreek in wat noe Irak is. t Is ‘t gebied boe de riviere Eufraat en Tigris in de Perzische Golf oetkome, oftewel ‘t zuieleke deil van Mesopotamië. Soemer is de weeg vaan us besjaving, in eder geval ein vaan de zès gebiede op eerd die dat vaan zechzelf kinne zègke.
Sen to Chihiro no kamikakushi
De film woort geregisseerd door Hayao Miyazaki en heet 'nen doer vaan 125 menute.
.au
.au és de ccTLD-code vër 't topleveldomein van 't Oceaonisch laand Austraolië. 't Domein woëd geïntroduceerd én 1986 en hèt 'nen actieve staotus. De egelike bedoeléng vër 't domein és zaoke daaj verwaant zin aon 't laand Austraolië en doë és 't ooch heil populair. Registratie és beperk tot individuë, bedraajver en organisaties daaj zin gevestig in Austraolië. Domeinnaome mauge alliën wiëne geregistreerd ónder generische tweide-leveldomeine, zoë-as ".com.au", ".id.au" en ".org.au". Versjéllende van dis subdomeine hëbbe ooch versjaajne aander beperkénge.
Maranhão
Historie
thumb|De binnestad vaan São Luís. 't Is meugelek tot de Spaonsen oontdèkkingsreizeger Vicente Yáñez Pinzón in 1500 de kös vaan Maranhão al aondeeg. In 1534 woort 't evels toch door Portugal es kapteinsjap gestiech. 't Woort achterein aon diverse edele in lien gegeve, meh tot kolonisatie kaom 't veuriers neet. Dat dege de Franse oetindelek wel: nao jaore vaan oontdèkkingsreize vestegde ze in 1594 'n factorij op 't eiland Upaon-Açu. De kolonie die daoroond oontstoont woort La France Équinoxiale geneump. Zij stiechde dao kortbij ouch 't Fort Saint-Louis en kinne daomèt es stiechters vaan de hoofstad gelle. In 1615 wiste de Portugeze de Franse te verdrieve; noe begóste ouch zij werk te make vaan de kolonisatie. Vaanaof 1621 woorte de kapteinsjappe Maranhão, Pará en Ceará vereineg tot de 'Staot Maranhão'. Dit waor 'n apaarte kolonie, die tot 1774 formeel los bleef vaan Brazilië. De jezuïete woorte in dezen tied ouch actief um 't christendom oonder de inheimse bevolking te verspreie. Vaan 1641 tot 1644 waor Maranhão deil vaan Nederlands-Brazilië. In 1684 waor Maranhão plaots vaan de Beckmanrevolte, 'nen opstand tege 't handelsmonopolie vaan 't koloniaol bewind meh ouch tege de jezuïete.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, de corresponderende Ingelstaolege (in dees verise) en Portugeestaolege (in dees versie) artikele.
Lincoln County (Oregon)
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Warche
De Warche is 'n Belzje reveer die in Büllingen oontsjpringt en via 't Hoeëg Ven, Waimes en Malmedy ènnige kilometers ten ooste van Stavelot in de Amblève oetmondt. De reveer sjtoomt ooch langs Kesjtieël Reinhardstein en de reste van 'n keltische vluchtburcht. D'r naam Warche zów va keltische oorsjprong zieë.
Eilandjbaog
'nen Eilandjbaog is 'n rie aan gooddeils vólkanische eilenj, die gevörmp is gewaore dore wirking vanne plaattektoniek.
Extertal
Extertal ies 'n gemeinte in de Wes-Duutsje krink Kreis Lippe, in d'n deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
Mieëldere
Mieëldere vörmde tot 1969 'n apaarte gemeinte. Tösse 1969 en 2010 hoort 't bij de fusiegemeinte Mieëldere-Wânsem.
Zjezus Christus
thumb|right|Portrèt vaan Zjezus Christus (zèsde-iews mozaïek, San Appolinare Nuovo, [[Ravenna)]] Zjezus Christus of Jezus Christus, kortweeg dèks (Z)jezus (Latien Jesus Christus, Aajdgrieks Ιησους Χριστός, letterlek Zjezus de gezaafde), waor 'ne Joedse profeet oet 't begin vaan de ierste iew. Heer weurt door 't Christendom, tot nao häöm verneump is, in al zie struiminge es heiland en Messias erkind. Zien volgelinge heite christene.
Drôme
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Kölse expansie
Kölle waas al saeren tied van 't Romeins Riek e wichtig hanjelscentrum. De expansie haet zich van dao-oet in wèstelike richting toet ane Uerdinger-lien doorgezatte.
Mezeik
Musea
In de stad stuit 'n aantal gebôwwe in Maaslandse renaissance, o.a. 'n aw appetiek.
Hrochoť
't Dörpke Hrochoť ligk op 'n heugde van 636 m. De oppervlaakde van de gemeinte is 34,74 km². De gemeinte Hrochoť haet 1.501 inweuners (31 december 2004) en 'n bevolkingsdichheid van 43 luuj/km². Volges de volkstèlling van 2011 wore bao alle inweuners van de gemeinte Sjlowake. De poscode van de gemeinte is 976 37.
Kalletal
Kalletal ies 'n gemeinte in de Wes-Duutsje krink Kreis Lippe, in d'n deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
Aostrem
Bij Aostrem ligk de statie vaan Venroj. Dao is 'n tbs-kliniek gevesteg.
Memento
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan mystery (mysterie), thriller.
Sint-Martinusbasiliek
thumb|De Sint-Martinusbasiliek De Sint-Martinusbasiliek steit aan de Groeëte Kerkstraot. 't Hudige gróndplan van dees gotische hallekerk kwaam tot stand tösse 1410 en 1610. D'n tore is dreej kier herboewd gewaore en haet huuj 'ne loukvormige koepel. Zeej is gewied aan d'n heilige Sintermerte.
Geschiedenis
In 1879 woort ónder leijing van de Remundsen arsjetek Pierre Cuypers 't kerkgeboew oetgebreid en gerestaureerd in neogotische stiel. De verboewing noom óngevier dreej joare in beslaag. Wiechtige veranderinge heejbeej waore ó.m. de toere (1879) en d'n ingank (1881). D'n alden tore woort verhuuëg (nao 59 maeter) en woort veurzeen van 'nen imposante torespits mit pinakels, veer hookteurentjes en veer riek gedecoreerde daakkapelle mit wiezerplaat. D'n ingank had 'nen eigen torespits en woort baovedeen verseerd mit 'n reliëf van Sintermerte op zien paerd. Óndanks de haevige gevechte in d'n Twieëde Waereldaorlog leek 't t'rop det de kerk gespaard waar gebleve. Tiedes de bombardemente op Venlo van oktober wies november 1944 bläökde de kerk en d'n tore gedeiltelik. De res stortde 'n jaor later, tiedes 'ne stórm, gans in. Ouk de gewelve van de kerk en d'n ingank woorte heejbeej esnog ónherstelbaar beschadig.
Nao 1945 woort de kerk opniej gerestaureerd. In 1953 kwaam de niejen tore, óntwórpe door Jules Kayser, gereid. 't Carillon haet 53 klokke en behuurt tot ein van de groeëtste beiaarde van Europa. De niejen tore van Kayser liekent aevel gaar neet op dae van Cuypers. De spits is plomper en d'n tore is in de stiel van de Delftse Schoeël heropgeboewd. Waal haet hae nog altied de loukvormige koepel, dae verwies nao ziene middelieëwse veurgenger. Es me good kiek, kint me heej en dao nog restante truukvinde van de aanpassinge oet 1879. In 't koeër waar Filips Damiaan Lodewijk van Hoensbroeck beejgezet, de daartieënde bisschop van Remund. Dit graaf woort in 1946 heróntdek.
20 december
20 december is de 354ste daag van 't jaor (355ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog elf daag pes 't eindj van 't jaor.
Niger
Fysische geografie
left|thumb|Zandweuste ([[erg) vaan Bilma in oostelek Niger.]] Niger, op de lies vaan groetste len tösse Tsjaad en Angola in, ligk in 't euvergaanksgebeed vaan weuste (Sahara) nao haafweuste (Sahel). De Sahel moot me in 'ne zuieleke stroek in 't land zeuke. Dewijl de Sahel de lèste decennia laankzaamoan verdruug (nog in 2010 gaof 't dao 'nen hoongersnoed), is veural is 't zuidwestelek stök vaan 't land blievend vröchbaar, aongezeen dao de Niger door struimp. Op 't dreilandepunt mèt Nigeria en Tsjaad vint me 't Tsjaadmeer. Hoegste punt vaan 't land is de Mont Idoukal-n-Taghès mèt 2022 meter. Deze berg huurt bij 't Aïrmassief. Aon de loup vaan de Niger ligk mèt 200 meter 't liegste punt. 't Land is vrij riek aon delfstoffe, veural uranium ('t veurnaomste exportproduk), in minder maote ouch fosfaot, steinkole, kalkstein, iezer en gips.
Historie
Niger woort gein democratie meh bleef tot 1974 'nen einpartijstaot, zij 't wel eine mèt 'n civiel regering. In dat jaor evels pleegde kolonel Seyni Kountché 'ne staotsgreep. Heer bleef tot zienen doed in 1987 aon. Zienen opvolger kolonel Ali Saibou perbeerde hervörminge door te veure, meh wie die nao de zin vaan intellectuele neet snel genóg gónge, mós heer in 1991 aoftrejje. Professor André Salifou leide noe 'n euvergaanksregering die deepgoonde politieke tot stand brach. Naotot verkezinge in 1995 evels 'n patstèlling tot stand brachte, greep 't leger in 1996 obbenuits de mach. Nao 'ne nuie coup in 1999 woort obbenuits de democratie ingestèld, die in 't begin good wèrkde. Wie president Mamadou Tandja zie bewind evels op de langen door góng corrumpere, naom de oonvrei touw. Sinds 2010 is 't leger weer aon de mach.
Kaolmonoxied
Kaol(stof)monoxied of kaoledamp is 'n anorganische verbinjing van zoerstof en kaolstof mit de formuul CO; 't óntsteit ónger anger door ónvólstenjige verbranjing van kaolstof. Kaolmonoxied is vergiftig, kläörloas en räökloas en hiedoor hièl gevièrlik.
Grot
thumb|250px|De grot va [[Zeus in de Idaberg op Kreta.]] 'n Grot is 'n natuurlèk gevörmde oonderaardse ruimte en 'n karstversjiensel. Koolzoerhoudend water haat kalksjtèè opgelosd oeë-dör op d'r doer 'n grot oontsjtong. Dèk keumt dröppelsjtèè in 'n grot väör.
Miensjeleke bewuëning
thumb|250px|Prehistorische grottekening van 'ne bison, Altamira De grotte haant al ummer besjutting an luuj gegaeve. In Geulem in Zuud Limburg, aan en in d'r Geulemmerberg, lik 'n aantal grotwuëninge (mergel). Die zunt bis begin van d'r 20e ieëw in gebruuk gewaes es wuuëning vuur de blokbraekesj en woerte in de jaore 70 van d'r 20e ieëw gerestaurierd.
Bron
Artesische bronne
[[Plaetje:Artesian aquifer scheme.svg|right|250px|thumb|Sjema van een artesische bron:
7. Natuurleke Artesische bron]] 'n Artesische bron is 'n bron oeëoet 't water sjpontaan nao baove keumt dör d'r hydrosjtatische druk óp 't water dat zich in e oondergroonds bekke bevindt.
Ribkwalle
Voortbeweging
Väöl ribkwalle drieve gewoen mèt de ziestruiming mèt. Op korte aofsten kinne ze ouch door de roejsleeg vaan hun flagellapleetsjes (zuug bove) actief zwumme, zoewel veuroet es achteroet (gezeen mèt de moondeupening nao veure). Ze zien daomèt de groetste bieste die veur hun voortbeweging nog flagellae gebruke, en hole daomèt toch nog snelhede vaan ca. 5 cm/s. E meugelek evolutionair veurdeil vaan dees geliekmaotege meneer vaan bewege is, tot de vibraties vaan mie sjoksgewijs beweging door spiere heimèt oetblieve en zoe proeje en vijande ze neet zoemer veule aonkoume.
Aofstamming
Vaanajds weure de ribkwalle same mèt de nietelbieste ingedeild bij de Häöltebieste of Radiata, meh dees indeiling is neet oonumstreje. Nao de allewijl väöl aongehaange cladistische opvatting zien de ribkwalle inger mèt de twiezijeg symmetrische Bilateria es mèt de nietelbieste. Daoveur sprik ouch tot ze twie tegeneuverein gezatte tentakele höbbe, die de drejsymmetrie doorbreke. Daobij versjèlle ze ouch vaan de nietelbieste door 't bezit vaan ech spierweefsel en de besjreve ribbe. Tot slot is 'n belaankrieke aonwiezing vaan de zösterleke betrèkking tot de Bilateria de structuur vaan 't sperma. De spermatozoïde bestoon bij allebei oet ein inkel groet acrosoom en 'n oonderligkende (subacrosomaol) perforatieplaot. Bij de nietelbieste vint me mierder acrosomaolbläöskes. Daovaandan neump me de claad vaan ribkwalle en Bilateria same de Acrosomata.
Qatar
Naom
De naom Qatar is zeker twiedoezend jaor aajd. Plinius d'n Awwere (zuug ouch oonder bij Historie) sprik in d'n iersten iew al vaan de Catarrhei en bedoelt daomèt de inwoeners vaan 't sjiereiland. Einen iew later heet Ptolemaeus 't op zien wereldkaart euver Catara ('t sjiereiland) en Cadara ('n stad dao-op).
Vlaardingen
Stadsfuncties
Allewijl is Vlaardinge in de ierste plaots 'n forenzestad veur Rotterdam, beveurbeeld veur havewèrkers. Vlaardinge is es echte veurstad oetzoonderlek steidelek vaan karakter: 't heet mie es 3000 inwoeners de veerkante kilometer.
Externe link
http://www.vlaardingen.nl/
Sør-Aurdal
thumb|De ligking van Sør-Aurdal in de pervincie Oppland. Sør-Aurdal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Oppland in Nórwaeg. De gemeinte had 3.243 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.109,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 2,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Odda
De gemeintecode is 1228.
Qatar
Taol
De inheimse bevolking sprik Arabisch. In de daogeleksen umgaank weurt 't Golfarabisch gebruuk, 'n Arabisch dialek wat vaan Koeweit tot aon de Vereinegde Arabische Emiraote euveral aon de zuidkant vaan de Perzische Golf weurt gesproke (en ouch door de Arabische minderheid die in Iran nao de noordkös woent). Allewel tot 't oonderein wel versjèlle gief, kin 'ne Qatarees ziech mèt Arabere oet die len zoonder meujte verstoon. Insegste oetzundering hei-op zien de sjiïete in Bahrein, die 'n aander dialek spreke.
Arsjitectuur
Vaanajds waore de Qatareze veural bedoeïene, die dus neet hoofde te bouwe. De paar vèssers aon de kös bouwde allein leime hötsjes die veural praktisch waore. E paar vaan de ajdste gebouwe in Qatar zien de Barzantories (ind negentienden iew; tot 2003 officieel es wachtories in gebruuk). 't Zubarahfort stamp al oet 1938. 't Katara-cultuurdörp in Doha is in euzen iew gebouwd meh tuint diverse gebouwe in de traditionelen Arabische stijl.
Literatuur
Wie in de gansen Arabische wereld gief 't 'n rieke traditie in gesjreve poëzie. Heiveur gelt oongeveer 'tzelfde wie veur de meziek: d'n traditionele cultuur leef neet zoe sterk mie in de stad, meh veural nog oonder de ermer plattelandsbevolking. Vaanaof midde twintegsten iew kaom 'n prozaliteratuur nao westers veurbeeld op.
Avançon
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Karstpiep
'n Karstpiep in 'n grot is e karstversjiensel en 'ne vertikale, min of mieë regelmaotèg gevörmde koker. 'n Karstpiep oontsjtèèt dör plaatsjeleke verbrèjjing van 'n sjpleet. 'n Actief karstpiep wert ummer brèjjer. Soms kan me neet mie kalle van 'ne koker, mae ieëder van 'n oonregelmaotège, brèj en hoeëg ruimte, die via e laoëk in verbeending sjtèèt mèt de boetewaelt.
Waopes vaan Nederlands Limbörg
Types vaan Limbörgse waopes
De keus veur 'ne vreugeren hier heet neet euveral veur unieke waopes gezörg. In väöl dörper waor dezelfden hier aon de mach, zoetot 't waope vaan ein femilie of ei voorstedóm talloes kiere kin trökkoume. Zoe drage versjèllende Midde-Limbörgse waopes de drei heures vaan 't graofsjap Häör, en kump in Zuid-Limbörg 't slangekopkruus vaan de femilie Van Awstroa väöl veur, gemeinelek in combinatie mèt de drei keuk vaan Groêselt.
Internationaal Orkes van d'r Vetex
Statemaent.
In 'ne tied oeë-in ömmer mieë mèt naodruk op de ègenhèèd van 'ne regio gewaeze wert, lieëvert 't Orchestre International du Vetex 'n statemaent van formaat dör aan te toeëne dat 'n samewèrking tösje Vlaminge, Welzje en Fransoeëze 'n verrieking väör 't laeve en de samelaeving is.
Lies vaan peerdsrasse
W
thumb|Welsh pony (sectie A, kleinste typ).
Naers
Klinkers
1.    AE in: Naers (Neers), waers (koppig), gaer (graag), baer (beer), baeje (bidden)
3.    ÄÖ in: kläöre (kleuren), däöre (deuren), Väörtje (Veurtje), knäök (knoken)
Hugo de Jonge
Heer is gebore neet wiet vaan Zwolle mer greuide op in Rotterdam. Vaan 2010 bis 2017 waor heer de Wèthawwer vaan Oonderwies, Jäög en Gezin in Rotterdam. Same mèt de fracties vaan de PvdA en PVV perbeerde heer en de CDA 'n gróp Mohammedaonse sjaole te slete vaanwege groete perbleme umtrint indexamedeefstal mer daoveur feelde de wètteleke moyens. In 2014 woort heer obbenuits wèthawwer mer noe veur de zörg. In 2016 raakde heer in opspraok umtot heer leet weite zwaakere Rotterdamse femilies daovaan te wèlle euvertuige vrijwèlleg anticonseptie te gebruke. In datzelfde jaor woort De Jonge ouch oetgerope tot Rotterdamse Politicus vaan 't Jaor.
Zeuve
Ciefer
't Ciefer "7" wuuertj döks mit 'ne streep dore midde vanne diagonaal lien, wie " 7 ", gesjreve veur verwarring mit 't ciefer "1" te veurkómme. Döks wuuertj deze streep ouch gekrónkeldj waergegaove.
Fa yeung nin wah
Fa yeung nin wah is 'ne film oet 2000.
Lies van kanselere van Duutsland
Dit is 'n lies vaan alle rieks- en boondskanselere die Duitsland sinds 1871 heet gehad. Ze höbbe achterein 't Twiede Riek, de Weimarer Rippubliek, 't Daarde Riek en de Boondsrippubliek Duitsland gedeend. Umtot Duitsland diverse staotsvörm heet gehad, heet de mach vaan de kanseleer sterk gevarieerd; väölal evels waor heer de mechtegste persoen in 't land.
23 september
Begin van de astronomische herfs; herfsequinox
Heilig Roeams Riek
Wienieë 't Heilig Roeams Riek óntsting is neet próntj aan te gaeve. De keizerstitel woort in 't wèste van Europa oppernuuj ingeveurdj mitte keizerskruuening van Karel de Groeate in 800. In 962 leet Otto I de Groeate, de keuning van 't Oeas-Frankisch Riek, zich toet keizer kruuene. De verbinjing tössen 't Duutsj keuningssjap enne keizerstitel vörmdje de gróndj van 't Heilig Roeams Riek. Ouch de keuninkrieke Italië en vanaaf 1033 Bourgondië behuuerdje toet 't Riek. Daonaeve woort de keizer in 't middelieëfs kristelik dinken es de werreldliken taengenhenger vanne paus gezeen, mit 'n universeel gezag. De Duutsje gebiede bleven aevel ummer de kern van 't Riek vörme.
Volendams
Oontstoon
Ouch in d'n twintegsten en einentwintegsten iew hele de Volendammers dèks aon hun taol vas, veural door 't sterk identitair geveul wat de dörpelinge höbbe. Natuurlek heet 't Standaardnederlands zienen invlood drop gehad; aon d'n aandere kant höbbe sommege kinmerke, wie 't bekaans verdwijne vaan de verleien tied, ziech pas in dezen tied oontwikkeld.
Kinmerke
In 't modern Volendams zal me ze evels allebei neet dèks mie hure. De dialeksprekers höbbe sterk de neiging um de verleien tied te umsjrieve mèt doen: skuive - deuj skuive.
Vroendaal
Ontstoon
Dees wiek is begin 2000 ontstande. De wiek is rouweweg op te deile in twie gedeiltes: vrijesectorwoeninge en projekbouw. De structuur en opzat vaan de wiek is bepaold door de gemeinte Mestreech in samespraak mèt 'ne projekontwikkeleer, zoewie de ruime opzat al tuint. Deze struktuur is neergelag in 't beeldkwaliteitplan.
Doeadstraof
Oetveuringsmethode
Volges Amnesty International waere memèntelik weltwied veural de volgendje methode gebroek veur veroeardeildje t'r doead te bringe: doeajelik injectie mit vergif, lektrocutie mitte lektrikstool, vergasing inne gaaskamer, ómbringe mit e vuurwaope (middels e sjot inne nak of fusillaad), verhanging, ónthödding of steiniging. Ouch waeren aventoe nag anger methode vermeldj (me kan dinken aan verdrinking enne brandjstapel).
De doeadstraof weltwied
Gegaeves euver 't aantaal aan oetgeveurdje doeadvonnisse inne zès lenjer wo de meiste executies woorten oetgeveurdj staon inne óngerstäöndje tabel (mit oetzunjering vanne gegaeves euvere Vereinigdje Staote zeen de geneumdje aantale vanne anger vief lenjer wersjienlik óngersjattinge van 't ech aantaal).
Meiste executies oettgeveurdj in 2010
Maaswaerd
In 2012 woort boavedeen gestert mit de boew van ein nuuj stadskantoor, die geboewd woort vólges 't cradle to cradle-principe. Heejvan zal de greune veurgaevel ópvallend waere. Onder ander mit dit projèk, wil de gemeinte Venlo eine leidende rol es duurzaamste regio van de waereld speule.
Spaer
Symboliek
Mitte spaerpuntj wuuertj behauve de veurkantj vanne spaer ouch e toet veurbild strèkkendj element aangegaeve, wie bie: Kwaliteit is de spaerpuntj van oos beleid.
Bernardinuscollege
Gesjiedenis
Door de opkommende mienboew aan 't begin van de twintjigste eeuw ontsjtong in Hëele behoofte aan middelbaar ongerwies. In 1911 begoste Fransiscaner paters 't "Sint-Bernardinus, R.K. Hoogere Burgerschool (H.B.S.) met 'n 3-jarige cursus". In september 1913 kome de eesjte leerlinge oppe sjool. Bernardinus breidde in 1918 oet mit ein middelbaar hanjelssjool en in 1919 woort de 3-jäörige HBS omgezatj in 'n viefjäörige. In 1930 woort aan Bernardinus e gymnasium toegeveugdj. Vanaaf 1970 koom "St." väör de naam te vervalle en woort de naam veranjerd in "Bernardinuscollege". Bernardinus haet nog ummer 'n kepél en 'n auditorium wo vreuger 'n kirk waas.
De sjool dreugtj de naam van de Franciscaanse heilige Bernardinus van Siena (1380-1444).
Karnemèlk
Sjtraepe in ein laeg karnemèlkglaas
Biej 't laegdrènke van ein glaas karnemèlk blieve de eijwitdeilkes aanvankelik aan 't glaas hange. De groatste en zjwaorsjte deilkes glietsje 't eësj nao beneje en sjuve de deilkes die ze taengekómme aan de kantj of veur zich oet en d'r óntsjteit ein 'sjoan' sjpaor op de glaaswandj.
Karnemèlkse pap
De gort wirt 12 oer geweik en daonao ein oer lank in water gekaok. Vervolges wirt hiej de karnemèlk aan toegevoog wodoor dat same 'ne pap wirt. Dees pap wirt opgedeend mèt basterdsókker of sjroap.
Nuër Bokrikers
Aaners ? Wèjda ?
Et Bokrikers zelf lig aan de 'maken' kâant vanne Benrather Linie, aan de 'ich' kâant vanne Uerdinger Linie, de S kâant vanne Panninger Linie en de 'sj' kâant vanne Panninger Seitenlinie. Ma et Nuër-Bokrikers læch se vesjchille up sommige plakke. Zu læch et bè sommige wuërde ane Dœtsje kâant se ligge, terwel da geogrâfis nej klop.
23 juli
Heiligedaag van Birgitta Nationale fièsdaag in Egypte '''Nationale fièsdaag in Libië
Kâssele
Kâssele (Nederlands Castenray) is 'n dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Venroj, tusse Luëne en Haors, mit op 1 jannewaar 2006 785 inwoeners. Patroenhilege is Mattheüs.
Stadspark (Mestreech)
't Stadspark is 't ajdste park vaan Mestreech (allewel de Vriethof langen tied ouch e park en wandelgebeed waor). 't Ligk zjus boete de stadsmör in 't zuie vaan de stad. Veur de 19en iew stoont 't park bekind es "de Buimpkes"; wie dao 'nen Ingelse hoof woort aongelag, veranderde de naom in d'n Ingelsen Hoof. In vol glorie zouw 't park neet lang bestoon. Iers woort 't kenaal Luuk-Mestreech aongelag wat later vervaange woort door de weeg vaan de Maosboulevard. Ouch de ringbaon en de John F. Kennedybrögk taste 't aongeziech vaan 't park aon. Wijer is e deil vaan de stadmoer te zeen, de aw Berekojl (boe vreuger bere woorte gehouwe), Poort Waerachtig en e hertekamp.
Goeree-Overflakkee
Politiek
Op 21 november 2012 woorte raodsverkezinge veur de nog te vörme gemeinte gehawwe. 29 raodszedele waore te verdeile; d'n oetslaag waor de volgende:
Runde van Frankriek
De ièrsjte tour vóng plaats in 1903 en woort georganiseerd door Henri Desgrange, hoofredacteur van het tiedjsrif L'Auto, nao 'n idee van ziene collega Georges Lefèvre, dae de directeur van de 1sjte Tour de France zou were. Marcel Kerff oet Sjoppem, buurtsjap va Voere, gebaore in S'n Maeëte 1866 doog mèt aan dae ièrsjte Tour de France en woort zèsde.
Glarus (kanton)
Glarus (Duits: Glarus; Frans: Glaris; Italiaons: Glarona; Reto-Roemaans: Glaruna; Ingels: Glarus) is een kanton in het midden-oosten van Zwitserland. Het is een Alpenkanton.
19 december
19 december is de 353ste daag van 't jaor (354ste daag in ein sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog twelf daag pes 't eindj van 't jaor.
Van Gelder
Historie
Van Gelder is medio 2009 óntstaon op initiatief van Chris Thenu. Chris, bekind van o.a. de Venlose band Blauw en d'n "evergreen" Veur altièd 'ne Venlonaer, "verzamelde" jónge talente um zich haer, o.a. aafkómstig van de Herfshane. Dees talente umvatte neet allein de bandleje maar ouk de teksdichters Sadie Peeters en Laura Hillebrandt, Leech- en Geluùdstechnicus Lars Hocks, fotograaf Thom Spierenburgh en de studente aan de Kunsacademie Emmy Cleophas. Op dees wies kriege jóngeluuj de kans zich te manifestere en profilere in eur eige specialiteit en gezamelik Van Gelder ein eige smoel te gaeve.
Ind 2009 is via Hyves eine wedstrièd gehalde um de band (toen nog: Venlose Band Nog Zónder Naam) eure naam te gaeve. Dit woord oétintellik Van Gelder, verwièzend nao d'n Hertog van Gelder, de man dae Venlo in 1343 stadsrechte goof.
In de zomer 2013 wuuërd eine oproop gedaon um mei te schrieve aan extra coupletjes veur 't leedje "Bin d'r beej" (#BndrB) um zoeë 't Langste Limburgse Leed te make. Dees recordpoging wuuërd oétgevoerd tiejes de Nach van 't Limburgse Leed in 2013. Met dees recordpoging zinge o.a. Burgemeester Antoin Scholten, Rens Flos, Kristel Roulaux, Jeroen van den Ham, Bram Holla, Leta Bell en Sef Thissen mei. De lange versie is met dees zengers toegevoek as extra nummer op 't album "Ónderwaeg".
Ermsdorf
Gemeinte
De veurmaolege gemeinte Ermsdorf besteit oet 5 plaotse. Op 1 januari 2012 is de gemeinte opgegange in de nui fusiegemeinte Valleé de l'Ernz.
Basalt
Basalt wuèrtj in Nederlandj väöl toegepas in waterkièringe en golfbraekers. Door de zèskentjige vorm zint ze good in de juuste vorm te lègke. De meiste basalt kump oet d'n Duutsjen Eifel.
De Haej
De Haej (Nederlands Heide) is e klei dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Venroj, te zuidweste vaan de plaots Venroj in de riechting vaan IJselstein, mèt op 1 januari 2006 481 inwoeners op 530 hectaar. De Haej ligk op kleinen aofstaand vaan Veltem, allewijl 'n wiek vaan Venroj.
Vallentuna
Vallentuna is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 27.743 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 360,06 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 77,1 luuj de km².
Eilandj
'n Eilandj is 'n landjoppervlakdje die aan alskantje is ómringk door water, meh kleinder is es e kóntinent en grótter es 'ne rots of 'ne zandjbank. 'n Eilandj kan zowaal in 'n zieë, es e maer of 'n reveer ligke.
Verdraag van Versailles
In wirkelikheid haw Duutsjlandj tót ane begin van d'n Twièdje Werreldkrieg slechs 'n fraksje van de opgelagdje herstèlbetalinge gedaon.
Lesotho
Historie
De vreugs bekinde bewoeners zien Khoisan jaoger-verzameleers, die vervaange woorte tijdens de Bantoe-migraties. 't Huideg Lesotho (toen nog Basutoland) oontsteit in 1822 oonder keuning Moshoeshoe I. In 1868 weurt 't land 'n protectoraot vaan Ingeland. In 1884 weurt 't 'n kroenkolonie. In 1966 verkrijg 't zien oonaofhenkelekheid en weurt 't 't keuninkriek vaan Lesotho.
Manuel Castells
Wat betröf 't oonderwerp Network Society weurt Castells door sommege ouch wel de Karl Marx vaan dizzen tied geneump, veural umtot heer perbeert beteikenis te geve aon de nuie technologische maotsjappij. In 2007 woort heer door de Science Guide oetgerope es de nómmer 1 in de Europese kinnessector. Ouch woort heer oetgerope es de nómmer 5 vaan de leiende sociaal dinkers vaan 2000 - 2012 en de nómmer 1 vaan de communicatiewetensjappers vaan dees periood. Heer beïnvloojde ouch väöl lui oet de exacte wetensjappe, wie Guido Caldarelli.
Zie leve
"'My parents were very good parents. It was a conservative family — very strongly conservative family. But I would say that the main thing that shaped my character besides my parents was the fact that I grew up in fascist Spain. It's difficult for people of the younger generation to realize what that means, even for the Spanish younger generation. You had actually to resist the whole environment, and to be yourself, you had to fight and to politicize yourself from the age of fifteen or sixteen'."
Neuge
Neuge (9) is e ciefer en 't netuurlik getaal det völg op 't getaal ach en veuraafgeit aan tieën.
Cluj-Napoca
Naam
D'n officiële naam van 't gelieknamig distrik Cluj waerdje neet verangerdj.
1650
Gebäörtenisse
thumb|right|200px| Sjtadhawwer Willem II, gesjtórve op 6 november
Kollumerland en Nieuwkruisland
Kollumerland en Nieuwkruisland (officieel aofgekort es Kollumerland c.a., informeel: Kollumerland, Fries: Kollumerlân, Greunings: Kölmerlaand) is 'n geweze gemeinte in 't noordooste vaan de Nederlandse provincie Friesland, tege de grens mèt Greuninge, mèt zoeget 13.000 inwoeners en 'n oppervlak vaan 116,35 km² (daovaan 6,40 km² water).
Historie
Op 1 jannewarie 2019 fuseerde de gemeinte mèt Dongeradeel en Ferwerderadiel tot de nui gemeinte Noardeast-Fryslân.
Lies van börgemeisters van Hale
De gemèntje Hale, die tot 2007 besjtóng, haet de volgende börgemeisters gehad:
Värmdö
Värmdö is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 35.616 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 442,96 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 80,4 luuj de km².
Klingerberg
Mit 't äöpebaar vervoer is Klingerberg bereikbaar mit lien 4 tösse 't centraal stasie in Venlo en truuk. De liendeenst wuurt verzörgt door verveurder Veolia. De wiek haet dreej haltes.
Luuëne
Luuëne (Nederlands: Leunen) is e dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Venroj, ten zuie vaan de plaots Venroj, mèt (2006) 2128 inwoeners en 'n oppervlak vaan 1008 hectaar. Petroenheilege vaan Luuëne is Sinte Catharina.
Luuëne is roond 1400 oontstoon. Zjus wie Loenen in Utrei moot de naom verklaord weure es "plaots aon 't water". Dat water is noe verdruug.
Vaarn
Vaarne höbbe reut, die 't water oete gróndj of oet 't water haole, of die óntbraeke. De meiste saorte höbben 'ne rootstek (rizoom), e kroependj stök aan stengel óngere gróndj. Ouch kómme boumvaarne veur die mitte stengelen 'n sjienstam vörme, zodet e boumechtig uterlik óntsteitj.
18 december
Gesjtorve
thumb|right|150px|Antonio Stradivari, gesjtorve op 18 december 1737.
Charles Eyckpark
Oontwerp
Al kort naotot Jo Coenen belas woort mèt 't oonderwerp vaan de Zjeramiek, veurzaog heer op dit stökske groond e park. Euverweging daobij waor tot 't op dezelfde plaots aon de weskant vaan de Maos ouch e park gief, 't Stadspark. In 't noorde umvat 't park nog zjus de vreuger walmör vaan Wiek. 'ne Viever mèt fonteine gief de ligking daovaan aon; de bloetgelagte fundaminte vaan de vesting zien nog te zien.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Gooj week
Passiemuziek
Passiemuziek ies de gezónge teks, dèks instrumentaal begeleid, van gedeiltes oet de evangelies. De tekste höbbe betrèkking op 't lieje van Jezus Christus, dat veural in de passietied en de passieweek bie de Katholieke weurt herdach.
Versjillende componiste höbbe dat op muziek gezat, zoa-es Johann Sebastian Bach mèt de Johannes-Passion oet 1723 en de Mattheus-Passion oet 1729 en de passion van Schütz.
Oradea
Naam
Oradea ('Orádja') is de Roemeense naam van de stad. Op sommige kaarte hèt de stad Oradea Mare (Mare = groeat). Det is 'n gedeiltelike vertaling van de Hóngaarse naam van de stad, dae Nagyvárad is. Várad beteikentj 'kleine börch' nagy 'groeat'. Várad waerdje Nagyvárad tèr óngersjeiding van 'n anger, kleinder stad Várad. De naam góng zoea eigelik 'Groeate Kleine Börch' beteikene. De Pruse naam Großwardein is ouch 'n gedeiltelike vertaling van de Hóngaarse naam.
Gesjiedenis
De Hóngaarse keuning Ladislaus I boewdje in d'n èlfdjen ieëuw de börch en stichdje 't bisdom van Oredea. Hae en anger Hóngaarse keuninge waerdje d'r begrave. De Mongole verwoesdje de stad in 1241 en 1242. D'n ieëste Törkse belegering koom in 1474. Naodet de Törke 't keuninkrik Hóngarije groeatedeils hadde vereuverdj 1541 veel 't restantj in twieë deiler oetein: e deil waerdje Oeasterieks, de rès waerdje 'n ónaafhankelik vórstedom, Transsylvanië of Zevenburgen. Oradea waerdje in 1570 (Verdraag van Spiers) mit de rès van 't Partium aan Transsylvanië toegevoog. 'n Nuje verwoesting vólgdje in 1660, den de Törke de stad innome en d'r e pasjalik stichdje. Toet 1692 bleef Oradea Törks.
In 1692 vereuverdje de Oeasteriekse Habsburgers de stad (en kórt daorop ouch 't eigelike Transsylvanië). Toet 1919 zów de stad Habsburgs blieve, en vanaaf 1867, 't jaor worin de Dubbelmonarchie óntstóng en Oeasteriek en Hóngarije gelieke partners waerdje, waas de stad weer Hóngaars.
Toemeleer
Gedraag en sociaal leve
Toemelere vechte soms oonderein wienie de vès sjaars is. Ze zien serieel monogaam. De mennekes kinne competitie um de guns van de vruiwkes. Door hun stressvol leve weure de mennekes gemeinlek mer daarteg jaor aajd, de vruiwkes kinne wel veerteg weure. De toemeleer is 'ne vèseter; wie aander tanswalvèsse slók heer ziene proej in eine kier in. Daorum heet 'r e groet deil vaan zien smaakreceptore verlore.
In 't nuujs - Vereinig Keuninkriek en Ierlandj
2020
D'n Indonesische serieverkrachter Reynhard Sinaga weurt in 't Vereinig Keuninkriek sjöldig bevónge aan 159 seksueel misdrieve en tot laeveslang gevangenissjtraof veroerdeild. Hae is de groetste serieverkrachter oet de Britse rechshistorie.
2019
't Brits Liegerhoes sjtump veur d'n daarde kier taege 't Brexitplan van premier Theresa May. De kans weurt noe groeter det 't landj op 12 april zónger akkaord de EU verliet.
't Brits Liegerhoes sjtump ouch de aangepasde euvereinkóms euver 't Brits vertrèk oet de EU eweg.
2017
In e veurmalig weeshoes in de Ierse sjtad Tuam zien resjtante van 800 kinjerliekskes gevónje.
D'n Ierse premier Enda Kenny erkent de Travellers officieel es etnische minderheid.
2016
In 't Vereinig Keuninkriek ènjig e rifferendum gehawwe euver de vraog of 't landj de EU mót verlaore mit 'n klein euverwinning (51,7%) veur 't jao-kamp. De mörge tenao kunjig premier David Cameron zien aaftrejje aan.
2014
In Sjotlandj sjtump de bevolking euver ónaafhenkelikheid van 't Vereinig Keuninkriek. 'n Mierderhied van 55,3% sjprik zich oet taege aafsjeiing.
2011
't Brits Liegerhoes begèntj 'n huurzitting euver aafloestersjendal bij sensatiegezètte van News International. Ónger mie Rupert Murdoch weurt verhuurd.
Gelaen
Historie
De eësjte vermelding van Gelaen is van 1148 es Glene.
Historische inwoneraantalle
Greun: Gemeinte Gelaen Blauw: Provincie Limburg
Kerne
thumb| De [[Sint-Janskloes oet 1699.]]
Ayrton Senna
Vreug carrièr
In 1981 maakde heer d'n euverstap nao 't formulerace. Heiveur verhuisde heer speciaol nao 't Vereineg Keuninkriek, boe heer bij de renstal vaan Van Diemen góng rije. Oonder drök vaan zien awwers kaom 'r aon 't ind vaan dat jaor trök nao Brazilië veur 'n opleiing, die heer neet aofmaakde (zuug bove). De rei daoveur waor 'n aonbod oet Ingeland wat heer kort veur zie vertrèk gekrege had: heer kós in 1982 veur 10.000 poond bij team Ford 2000 goon race. Roond dezen tied góng heer de meidskesnaom vaan zien moojer gebruke; heer deeg dat umtot Da Silva ein vaan de mies veurkoumende naome in Brazilië is en zoedoende neet opvèlt. In 1983 racede heer veur West Surrey Racing in de Formule 3. Datzelfde jaor woort heer evels ouch aongetrokke es tescoureur in de Formule 1.
Oongelök en doed
Aon de veuraovend vaan de GP vaan San Marino (dee in Imola plaotsvint, dus eigelek in Italië) zat Senna ziech weer op polepositie. Heer waor mèt ziene kop evels bij aander dinger. Ziene landgenoet en protégé Rubens Barrichello had e zwoer oongelök gehad en Senna waor nao 't hospitaol gekoume veur bijstand. Zaoterdag waor bij de kwalificatie d'n Oosteriekse rookie Roland Ratzenberger umgekoume. Ouch dat had Senna geraak: nao ziene crash voont me 'n Oosterieks veendel boemèt heer nao 'n eventueel euverwinning sjijns hej wèlle zwejje. Privé had 'r probleme mèt zien femilie, die zien vrundin Adriane Galisteu neet accepteerde. Natuurlek had 'r ouch ergernis euver zienen oto en de wijere gaank vaan zake nao de ierste twie races.
Reiderland
Historie
In 1982 kraog Beerta es ierste en tot noe touw einege gemeinte 'ne communistische börgemeister. De gemeinte Reiderland oontstoont in 1990 door samevoging vaan de gemeintes Beerta, Finsterwolde en Nieuweschans. De nui gemeinte hètde aonvenkelek Beerta meh woort midde 1991 umgeduip tot Reiderland, nao de gelieknaomege landstreek dee boete de gemeinte Reiderland ouch 'n aonpaolend stök in Duitsland besleit. Ouch nao de samevoging, 't opgoon vaan de CPN in GroenLinks en de val vaan de Moer is Reiderland es ein vaan de allerlèste plaotse in Nederland e communistisch bolwerk: de opvolger van de CPN, de NCPN, is constant in de raod en bij B&W mèt eine wethawwer vertegewoordeg gewees en waor tot 2006 zelfs de groetste partij. Mèt 't verluus van de NCPN verdween ouch de lèste communistische wethawwer vaan Nederland, dhr. Hans Heres. D'r is 'n sterke correlatie tösse 't dale van de NCPN-stummers en sterfgevalle in 't vanoudsher mies communistische bejaardetehoes vaan Nederland, neve 't stadhoes van Reiderland te Beerta. Ouch de SP en de PvdA doen 't dao traditioneel good; de einege neet-linkse partij die mètdeit in Reiderland is Gemeentebelangen, 'n partij die veural zienen achterban heet bij de boere.
Oêsj-Moarend
Oêsj-Moarend (Nederlands: Oost-Maarland) is 'n saomevoging van de gehuchte Oêsj en Moarend ien de Nederlands-Limburgse gemejnte Èèsjde-Mergraote. Op 1 miert 2006 woene d'r 997 luj. 't Dörp hèèt 'n eige blôw plaotsnaombord. Oêsj-Moarend huurde tot ien de jaore 20 van de 20e iew tot de parochie Breusj.
Alexander de Groete
Jäög
De jonge Alexander kòs oetstekend peerdrije en leide op jonge leeftied al een deil vaan 't leger vaan ziene vaajer, oonder mie in de beslissende Slaag bij Chaeronea in 338 v. Chr.