cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Góldmöl
Ómdet van dees zougdere oearsprunkelik woort gedach det ze woren óntstangen in Gondwana, woorte góldmöl betrach es primitief bieëster; häör lankzem metabolisme en 't vermoeage de wurmdjeregeling oet te zètte wen ze neet-aktief zeen is aevel neet e teike det ze óngeróntwikkeldje reptielechtige zougdere zówwe zeen, mer ieëre zeen dees essentieel aanpassinge veur e zwaor klimaat. Doordet ze torpor haje wen ze zich rasten of wen 't kaad is, beware ze innerzjie en höbbe ze minder aete nuuedig. Ouch höbbe ze zoea biezunjer efficiënte nere óntwikkeldj en drinke de meiste saorte zelfs gans gei water. Juus wie de tenreks höbbe ze 'ne cloaca; menkes höbbe gei scrotum.
Oze vader
Onze vader
en vergeef ons onze schuld
zoals ook wij aan anderen hun schulden vergeven
Balearische Zieë
De Balearische Zieë (Spaans en Catalaans: Mar Balear) is 't stök van de Middellandse Zieë det de Baleare scheidt van 't Iberisch schiereiland. D'n Ebro móndt oet in de zieë. De kös róndum dees zieë steit bekind beej vuul Noord- en West-Europese toeriste en euverwinteraers. De kóms van die luuj vanaaf de jaore '60 beteikende 't begin van massatoerisme en 'n economie die gooddeils dreijt op dees deensverlieëning.
Detere
Detere (lokaal ouch waal Deetere gesjreve; Nederlands: Dieteren) is ein dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Ech-Zöstere, tösse Zöstere en Roostere, aan de Mezeikerwaeg, mèt (per 1 januari 2007) 827 inwoners.
Argentinië
Tale
De enig officieel taal ies 't Sjpaans. Dao zint ouch nog 'n aantal minderheidstale, bieveurbeeld 't Quechua, 't Guaraní en 't Mapudungun. Wiejer were door 'n aantal immigrantegroepe nog hun oorsjprönkelike tale gebruuk, bieveurbeeld 't Duutsj en 't Ingelsj.
De oetsjpraok van 't Argentijnse Sjpaans versjilt van die in Sjpanje en in de res van Latiens-Amerika. Ouch op lexicaal en morfologisch niveau zint d'r 'n aantal aafwiekinge.
Guatemala
Historie
left|thumb|Mayatempele bij Tikal. Guatemala is zeker sinds 12.000 v.Chr. bewoend. Groete deile vaan 't land hoorte bij 't Mayariek; op väöl plaotse zien Mayatempele te vinde, veural oet de klassieken tied (250-900 n.Chr.). In de post-klassieken tied gaof 't versjèllende lokaol keuninkrieke. De herkóms vaan de naom Guatemala is neet gans dudelek; 't kin koume vaan Goathemala, Tolteeks veur 'land vaan de buim', vaan Cuauhtitlan, Nahuatl veur 'tösse de buim', of vaan coactmoct-lan, 'land vaan de slang-etende vogel' (d.i. Mexico). Vaanaof 1519 begóste de Spanjole mèt expedities op Guatemalteeks groondgebeed. Generaol Pedro de Alvarado verboond ziech mèt de Kaqchikel en voch tege de K'iche. In de koloniaolen tied waor Guatemala de naom vaan 'n provincie (Capitanía General), officieel vaan 't Oonderkeuninkriek Nui Spaanje (Mexico), meh in feite otonoom binne 't Spaons keuninkriek. Dees capitanía umvatde gans Midde-Amerika.
Zietendaol
Zietendaol (Nederlands: Zutendaal) es e derp en gemeint mèt get mie es 7.200 inwuners in Bèlsj-Limburg. 't Eeft zeve gehuchten: 't Dorp, Gewaai, den Broek, Papendoal, Wimesmier, Roelen, Besmer en Stalken.
Dialek
In Zietendaal kalt me 't Zietendoals, e Centraal-Limburgs dialek.
Aukra
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Doesburg
Sjtadsbeeld en bezeenswaerdighede
Doesburg haet zien mieddelièws sjtraoteplan en 18e-ièwse verdedigingswerke behouwte. In de sjtad bevinge ziech väöl historische geboewe en monumente; saer 1974 ies de binnesjtad es besjermp sjtadsgeziech aangeweze. 't Baksjteine sjtadhoes ies laat-gotisch en dateert oet de 15e ièw. Daotegeneuver liek de 16e-ièwse Waag. De in laat-gotische sjtiel geboewde Martinikèrk mèt 94 maeter hoage tore ies in de Twiède Waereldoorlog deils verwoes en denao weer hersjtèld.
Fjaler
thumb|De ligking van Fjaler in de pervincie Sogn og Fjordane. Fjaler is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Sogn og Fjordane in Nórwaeg. De gemeinte had 2.881 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 418,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 6,9. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
Temperatuur
Celsius
In Nederlandj en 't Belsj waere temperature veur meteorologische, hoeshajelike en medische ènj meistes oetgedrök in graoj Celsius. 't Nólpuntj vanne Celsiussjaol kump euverein mit 't smultjpuntj van water en 't kaokpuntj van water is óngevieër 100 graoj Celsius bie 'n lóchdrök van 1 bar. Dit maak 't inne praktiek gemekkelik dees twieë kalibraties vanne sjaol mit einig nejkäörigheid in eder laboratorium te reproducere. Euveriges vraoge de kalibratiepuntje inne praktiek mieër es allein e bekske mit ies en water en e kaokglaas op 'n wermhaadplaat. Veur kritische maetingen is 'n geaccrediteerdje kalibratie nuuedig.
Fahrenheit
In Ingelstalige lenj waere temperature meistes oetgedrök in graoj Fahrenheit. Temperaturen in Fahrenheit of Celsius zeen mit 'n betrèkkelik einveljige formuul mitein óm te raekene Es TC en TF resp. 't aantaal graoj Celsius en 't aantaal graoj Fahrenheit is, geldj:
Noveen
'n Noveen ies bie de Katholieke 'n gebedsoefening, die neuge daag achterein weurt gehouwte um ein bepaalde guns aaf te sjmeke. 't Betröf dèks 'n vraog um genezing van 'ne ernstig kranke, door familie en bekènde. Ouch de oplossing van 'n groat probleem ies dèks aanleiing. Sóms weurt de noveen gecombineerd mèt 'n baevaart nao 'ne bepaalde heilige. Me lièt ouch dèks 'n noveenkeerts brenne, 'n keerts die neuge daag en nachte brent. 't Woord kump van 't Latiens novem, dat neuge beteikent. Die neuge herinnert waarsjienlik aan 't aantal daag tösje Hemelvaart en Pinkstere.
De Katholieke kèrk haet in de 17e ièw 't houte van 'n noveen gesjtimuleerd door 't te verbinge mèt 't verdene van aaflaote, ('n soort vergeve van zung).
Bulgarije
Bestuurleke indeiling
thumb|250px|De zès nui regio's vaan Bölgarije, die groeter zien es de oblaste Bulgarije heet zien indeiling in oblaste oet de Warschaupak-tied behawwe. 't Land telt 28 vaan die oblaste. Allemaol zien ze nao hun hoofstad verneump. 't Gief twie oblaste mèt de naom Sofia: Sofia-stad en Sofia-regio. Ouch gief 't sinds 2007 zès Bulgaarse regio's, oontworpe door de EU.
Beugele
't Sjpel
't Beugele wirt gesjpeeld op 'n baan mèt 'ne óngergróndj van leim en mèt aafmaetinge van ± 10 biej 4 maeter. 'ne Iezere rink, de beugel, sjteit op ± 7 maeter van de óngerkantj van de baan. De bedoeling van 't sjpel is óm de bol (ruum 4 kg in gewich) mèt 'n sjlaaghout door de beugel te sjpele. D'r wirt individueel in groepsverbandj gesjpeeld tösje tweë ploge van zös sjpelers. Jedere sjpeler sjpeelt mèt tweë böl, zoadat d'r in totaal veer böl in 't sjpel zint. Alle böl waere door de respectievelike sjpelers óm en óm gesjpeeld. Punte waere gescoord door de bal door de paort te sjpele of de bal van de taengesjtander aan de korte kantj, 't wiedste van de beugel, oet de baan te sjpele. 't Sjpel vereist gein sjpecifieke krach of lichamelike getraindheid. Sjpelinzich en sjpelvaardigheid zint de belangriekste criteria. 't Sjpel kènt gesjpeeld waere door jónk en awt en door mansluuj en vrouwluuj.
Libische Zieë
In de aldheid heite de zieë ouk waal Mare Africum en 't westelik deil tösse Malta en Tunesië einerzieds en de Griekse eilande anderzieds heite de Sicilische Zieë, mer dae naam is neet gebroekelik mier.
1966
Maan vaan 't Jaor
D'n èrfgenaom (lui vaan 25 en joonger)
Geusselt
Geusselt kin wieze nao:
Bóchezerhei
Bóchezerhei (Nederlands: Bocholzerheide) is ing buurtsjap va Bóches in de jemingde Zumpelveld ì Zuud Limburg. Ì 1840 sjteet op 'n kaat: Bockholzerheide. 't Liet tösje Bóches en De Boanhei. In 2003 woene d'r ca 500 luuj. 't Woojddeel hei in d'r naam wiest nao 't drueëg plateau woa-op 't gehuch liet. D'r durchjankwaeg van Bóches nao De Boanhei hit och d'r Heiwaeg. In de buurt liege de sjportterreine va Bóches.
S'n Jansert
't Dörp, dat verboonde is mèt d'r Abdij van Val Dieu, is oontsjtande in 't begin van d'r 13de ieëw. 't Dörp wert al geneumd in 1213 en in 1216.
Inslaagkrater
'nen Inslaagkrater is e bassin op 't oppervlak vaan e hiemelliechaam, oonstande door inslaag vaan 'ne meteoriet. Es regel is zoe'ne krater umgeve door e rinkgebergde; soms steit binnenin ouch 'ne piek. Inslaagkraters zien op bekaans eder vas hiemelliechaam in 't Zonnestèlsel te vinde, aofgezeen vaan komete. Sommege zitte vol demèt (beveurbeeld de Maon), op aandere moot me ze mèt 'n boezjie goon zeuke (wie op Eerd). Dat heet oetereinloupende oerzake.
Maone vaan Jupiter
Ganymedes heet mie es genóg kraters. 't Vertuint e bitteke 'tzelfde beeld wie de Maon, mèt zwoer bekraterde regio's die noets zien verveers en joonger regio's die laank geleie door völkanisme zien glaadgetrokke en minder kraters kinne. 't Belaankriekste versjèl mèt de maon is tot de groond op Ganymedes veural oet wateries besteit, wat oonder dees temperature hel wie stein is en net zoe good weer kin stolle es stein. Kraters op Ganymedes zien geneump nao gode oet 't aajd Egypte, Mesopotamië en 't Kortbij Ooste.
Maone vaan Saturnus
thumb|Mimas mèt krater Herschel. Titan heet zienen eigen atmosfeer, dee nog diechter is es die vaan de Eerd. Daobij regent 't op Titan vleujbaar methaan en is de maon ouch nog ins geologisch actief. Me versteit tot me hei neet väöl kraters vint. De paar die me toch heet kinne vinde, zien betrèkkelek groet, in de orde vaan tientalle of hoonderde kilometers doorsnei. Ze zien geneump nao gode vaan wiesheid.
Lysekil
Demografische óntwikkeling
8,21% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Baljoene
Baljoene is ein Limburgs woord veur hel kalle, te keër gaon. Min of meë synoniem Limburgse wäörd zint raoze en böljere.
Vervaeling
Oorzake
Vervaeling is 'n uiting van 't - dèk tiedelek - oonvermoge van 'ne miensj öm èges 'ne innerleke samehang töt sjtaaand te brènge mèt wat 'm ömringt ofwaal 't oonvermoge öm zich vör get te interessere. Wie rieker de innerleke waelt van 'ne miensj is, wie gemekkeker e die verbande kènt liegke en wie rieker die verbande zeunt. Vervaeling is óp de örsjte plaatsj e symptoom va innerleke örmooj.
Eide (Møre og Romsdal)
De gemeintecode is 1551.
Dörpelmaag
Ein dörpelmaag is eine Limburgse sjelnaam veur ’n vroumesj dat te väöl mèt jederein op de sjtraot sjteit te praote. Maag is 'n ander woord veur maad of deensmaedje
Iesbein
Herkóms
Eine goje iesbein mót sjterk volgreujt zeen en mót in ein dikke laog vet ligke. 't Vleisj is heël zach en aromatisch, mèr mót waal lang gegaard waere.
Maasdal
't Maasdal, 'n dal gevörmd dör de rivier de Maas, mèt z'n typische terrasse haat zich beginne te vörme an 't begin van 't Pleistoceen, zoe'n 2.000.000 jaor gelaeje. Doe sjtroomde de Maas va Luuk nao Eèsde, via zudelek Haeële, noord-oostwaards. Mèt 't umhoeëg kaome van de Alpe waoërte ooch de Ardenne en d'r noordraand daovan, 't Mergelland, opgehaeve oeëdör 't noord-weste lieëger kieëme te liegke. Dit versjiensel neumt me 'ne geologische wipwap en haat tut gevolg gehad dat de Maas zich in versjèjje periodes va opheffing van de Alpe, versjèllende kieëre ummer mieë nao 't weste verlag haat. Zoe zeunt de maasterrasse oontsjtande. Örsj 't Kosbergterras en 't Seempelvaeldterras, daonao op 't Sibber- en Valkebergerterras en tut sjlot op 't Rothem- en 't Kabergterras.
Zank
Zank, gezang of zingen is 't veurtbringe van meziek mitte stuum. Wäörd of anger klenk waeren op versjillige toeanhuuegdjes oetgekaldj volges 'n bepaoldje milledie. In det percès wuuertj e huuerbaar leed veurtgebrach. Wen me zingk kan me de klemtoean van wäörd of d'n tóngval lichtelik aanpasse veur esthetische raejene (det 't sjónder klink).
'ne Persoean waat aan zank duit neump me 'ne zenger (of 'n zengerin/zangeres).
Norsjö
Norsjö is 'n gemèndje in Västerbottens län, Zwede. De gemèndje tèltj 4.454 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.751,39 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 2,5 luuj de km².
Breusj
Breusj (Nederlands: Breust) is 'n (gewiëze) dörp in de Nederlands-Limburgse gemejnte Èèsjde-Mergraote, wat ien de bebowwing van 't dörp Èèsjde is vasjgegreujd en doer de gemejnte neet (mie) es apaorte kern behandeld wurt. 't Ligk te noordoeste van 't ad dörp Èèsjde. De Petroenheilege is Sint-Maarte.
Lèst van börgemieësters van Mael
De gemeinte Mael (Meijel) haet tot 2010 besjtange en had de volgende börgemeisters:
Nicolaus Heyendal
Rolduc-Eupe-Rolduc
<!--Durch seine Vorträge, Schriften und sein Beispiel hat er manchen vortrefflichen Theologen herangebildet. Nach dem Tode des Abtes Johann Bock 1712 erhob der Landesherr H. zur Abtswürde, mit welcher die Vertretung der Gt–istlichkeit bei den Ständen oder Staaten Limburgs verbunden war. Wegen seines verdienstlichen Wirkens in dieser Stellung nannte man H. c1e(:us Ststuun1- die Zierde der Staaten. Der vormalige Professor der Theologie 1A Defiraut hatte in Schriften des Johann Bock und namentlich Heyendal’s janfenistische Lehrsätze gefunden und erhob daher von Aachen aus, wo er durch Urtheil des Raths von Brabant seit 1708 sich aufhielt, eine bis zum J. 1715 fortgesetzte leidenschaftliche Polemik gegen Abt und Couvent Klofterraths. Die Orthodoxie seines Abtes und Klosters zu beweisen. gab H. die Schrift heraus: „0rt11o(1o“1i:1 kjc1ej ot (100trjnue .4bb:Uis er 0a11ot1jc01–um 1Tegu18rjun1 S. .4ug11Stj11j 111011siSte1–jj R0- c1enSjs und ließ zugleich auch 1710 eine französische Uebersetzung derselben drucken. In demselben Jahre gab er zu Antwerpen heraus: „;!j.)010gjlllJ1’0 -Tb1):1t0 St 19rj0re 111o11A8tsi–ji 1io(i0118is Oo11trc1 13(z1–1rtr(111111 1)esi1–;1llt“. Neben manchen noch handschriftlich vorhandenen theologischen Werken ist H. am bekanntesten geworden durch seine Fortsetzung der besonders für daß Hcrzogthum Limburg wichtigen -.-!1m211es 1i0c1OnzOs. Nachdem er, von seinem Abte zum Prior ernannt, Zins, Lehn- und andere abteiliche Bücher in Ordnung gebracht, unternahm er die Fortsetzung der Klosterrather Jahrbücher nach den Archivalien des Klosters. Dieses, 1r4 gestiftet, hatte Jahrbücher bis zum J. 1158. Diese nun setzte H. bis zum J. 1700 sort. Sie sind als Supplemrntband (Bd. l’l.d von dem verdienten Verfasser der lljstoj1–(9 (1u (1uc110 c:1e 1.j111l-ou1sg„ Simon Peter Ernst Es. Bd. VI. S. 32?), der einer der letzten Stiktsherren 5iloftcrrathß war, herauß-gegeben worden. H., seines vorsüglichen Stiles wegen (r1r1mus :1ur9us die goldene Feder, genannt, stand der Abtei klosterrath L1 Jahre als Abt vor und † am s. Mai 173:3 im Alter von 7:I Jahren.
Wortel (wiskunde)
Oet gebroke getalle
De wortel oet e positief gebroke getal is ofwel 'n aander gebroke getal, ofwel e rationaol getal. Wiedoet de mieste gebroke getalle höbbe 'nen irrationaole wortel. 't Euverwiech vaan de irrationaol wortele is hei nog väöl groeter es bij de wortele oet natuurleke getalle. E gebroke getal heet naomelek allein daan 'ne rationaole wortel es zoewel d'n tèller es de neumer e natuurlek kedraot zien. (Veurweerde is wel tot de breuk zoe wied meugelek versumpeld is.) De wortel oet 2,25 is beveurbeeld 1,5, want. Is ein vaan de twie eleminte gei natuurlek kedraot, daan weurt de wortel irrationaol. Veurbeelder: en.
Oet imaginair getalle
De wortel oet i is geliek aon. Dit kin me bewieze door 't kedraot oet te wèrke.
(jummers: (a + b)² = a² + 2ab + b²).
Persjoenkele
Herkóms
Destieds verleënde Roame eine volle aflaot veur jederein dae dit kirkske bezoch (óm te baeje). Later woort dit gebroek veralgemeind zoadats te op bepaolde daag in 't jaor (Maria Hemelvaart, Allerziele) ouch in dien eige kirk mèt ein kirkbezeuk volle aflaote koosj verdene veur de zielkes in ’t Vagevuur en óm zelf eërder in de hemel te kómme. Väöl luuj gónge dan aeve baeje in de kirk, lepe ein blökske óm, of gewoon aeve róndj de kirk en dan weer nao bènne óm de volgende aflaot te verdene. Zoa sjprook me van doe aaf aan euver persjoenkele es emes wat dèks de kirk oet en in leep.
Foemelzaand
Foemelzaand is 'ne zieër lichte zavel dae vreuger gebroekt waoërt um taofele of kaeëtele 'ns good mèt te sjore mae e waor neet gesjikd um, wie zaand, cemaent mèt te make. D'r lutum makde dat de voge alwer flot kapotvrore.
Champigneulle
Champigneulle ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 57 inweunersj. Ze ies 7,73 km2 groat. Dao woonde dus zoan 7,4 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 117-201 meter.
15 augustus
Nationale fièsdaag in India, Zuud-Korea en Noord-Korea
Sjtein (Zelfkantj)
Sjtein (Duutsj: Stein) is e gehuch inne gemèndje Zelfkantj in 't Kreis Hinsberg. 't Ligk in 't naordwèstelik gebied vanne gemèndje inne buurt vanne plaats Zaofele, tösse Hönge/Heilder en Lindj/Havert, aan 't netuurgebied Höngener- und Saeffeler Bruch.
Struitsellaog
De flotheid worop organisch matterjaal verrotj hingk aaf van e deil zake, worónger de zoerdjegraod enne vóchtigheid vanne baom. Wiejer speeltj de samestèlling van 't matterjaal zelf onnan rol: zoea verrotte coniferespange, beuken- en eikeblajer slech. Blajer vannen ès ennen aels braeke zich daotaenge mekkeliker aaf. 't Matterjaal det euverblief nao 't verrottingspercès hètj humus.
Kreis Lippe
Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (Landrat) in de hoofplaots. In Lippe weurt 'n Nedersaksisch dialek gesproke dat ziech nimmie zoe erg verstaonbaar maak in Oos-Nederland, hei beginne daan ouch de Oosfaalse taolversjijnsele op te komme die in de Nedersaksische dialekte vaan de oosteleke Nedersakse, Noord-Hesse en Noord-Thüringe gesproke weure.
Zangsjtum
Manssjtumme waere van hoog nao leeg ingedeild in:
bariton
sopraan
Acoliet
'ne Acoliet ies 'ne volwasse man, dae de katholieke preester assisteert in de Heilige Mès of Eucharistieviering of in 't lof. 'ne Ouwere misdener weurt ouch acoliet geneump. 't Woord acoliet kump oet 't Grieks en beteikent plaatsvervangend. Acoliete maoge ouch de communie oetreike. Nao hun functie were ze: kruusdrager, leechdrager of wierouksdrager geneump.
Kobalt
Toepassinge
Es sjoemstabilisator veur 't sjoem van beer waere kobaltzate (kobaltchloried of kobaltsulfaat) gebroek. De stabiliserendje wirking van kobalt oppe sjoemkraag van beer woort in 1957 óntdèk in Koupenhage en dore Dene gepatenteerdj. Sómmige beerfabrikante veugdje de kobaltverbinjing toe aan 't beer veur steviger sjoem te verkriege, mer hiemit woort oetgesjèdj wiedet bleek det kobalt slechter is veure laever es alcohol.
Endemie (biogeografie)
Endemie is e wichtig versjiensel in de biogeografie, ómdet 't endemisch-zeen van 'n organisme impliceert det det organisme of in zien hujig versjpreijingsgebied is óntsjtange en zich noojt wiejer haet versjprèd of in zien hujig versjpreijingsgebied is óntstange, zich oojt wiejer haet versjprèd, mer door daoboete weer oet te sjtirve zich weer tót zien oorsjprungsgebied haet bepirk, of örges anges is óntsjtange en op 't ènsigs, hujig versjpreijingsgebied nao is oetgesjtórve.
Corbin Bleu
thumb|right|275px|Corbin Bleu, in 2007. Corbin Bleu Reivers (gebore in Brooklyn, New York City 21 fibberwarie 1989) ies 'ne Amerikaanse acteur, model, danser en zenger.
Slave
De Slave of Slaviese volke omvatte de Indo-Europese volke die ein taal oet de Slaviese taalfemilie spjraeke en waere aan'ne handj van'ne ongerverdeiling van dees taalfemilie onderscheije in Oos-, Wes- en Zuid-Slave. Ze wone veural in 't ooste van Europa. De slaviese tale zeen naeve de Germaanse, Romaanse en Keltiese tale ein van'ne hoofgroepe van'ne Indogermaanse taalfemilie in Europa.
Oorsjprong en oetbreijing
Väöl bronne euvertuge in ein gering zakekennis. Zo kaltj ein Arabiese bron d'r euver det de Slave gein landjboew koste. In'ne 10e eeuw sjrieftj Al-Mas'udi, 't riek van'ne Bulgare reiktj toet aan'ne middernachszon, en 't grotste Slavies volk zeen de Duitsers. In'ne zelfdje eeuw besjrief aevel ouch Ibrahim ibn Jaqub de Wesslaviese gebiede gedetailleerder es Middeleuropese sjrievers destieds.
Kroed
Ze zint te verdeile in:
Honduras
Fysische geografie
left|thumb|Río Plátano, e rizzervaot sinds 1982 op de Wereldèrfgoodlies. Honduras ligk gooddeils tösse 13 en 17°NB en tösse 83 en 90°WL. In gruutde is 't oongeveer te vergelieke mèt Bulgarije en mèt naoberland Guatemala. 't Groetste deil vaan 't land is hoegland, meh laanks de köste ligke smaal liegvlaakdes. Ouch de diechbevolkde Sulavallei en d'n jungle vaan La Mosquita ligke lieger. Hoegste berg is de Cerro Las Minas op 2870 meter. Versjèllende revere loupe door 't land. De groetste is de Patuca, de belaankriekste (in economisch opziech) is de Ulúa. De Choluteca löp door de hoofstad, de Coco en Rio Negro vörme gooddeils de grens mèt Nicaragua, de Goascorán die mèt El Salvador. Noordelek vaan 't vasteland ligke de Bejeilen (Islas de la Bahía) en de Zwaoneilen.
Etnische gróppe
Wel 90% vaan de Hondurese bevolking steit te book es mesties. 7% weurt tot de Indiaone gerekend, 2% is zwart en 1% is blaank. Oonder de Indiaonevolker zien de Garifuna's (Arowakke mèt ouch zwart blood), Maya's en de Lenca's; zuug ouch direk oonder.
Geldere
thumb|Ligking va Geldere in [[Kreis Kleef ]] Geldere (Duutsj: Geldern; Nederlands (veraoderd): Gelre, Gelder(en)) is 'n sjtad in 't weste van d'r Duutsje deilsjtaat Noordrien-Wesfale, in 't distrik Kleef. Geldere likt aan de Niers, óngevier twintig kilomieëter noordwestelik va Venlo. De sjtad hat mieë as 33.800 inweunesj. 't Revierke de Niers struimp hei doorheer.
Historie
De vestiging Gelre waert vuur 't ieësj vermeld in 'n document oet 't jaor 812. Naeëve d'r naam Gelre goof 't nog versjejje anger variante, zoeëwie Gielra, Gellero en Gelera. Aan de Niers woert 'ne börch geboewd, woe de sjtad Geldere róntelóm óntsjtóng.
Sjors Verdellen
Sjors Verdellen (Tegele, 29 november 1981) is 'ne Nederlandse vootballer in dienst van VVV Venlo.
Verdellen woord gebaore in Tegele maar verhoesde as kink nao Lottem, wao hae ging vootballe beej SV Lottum. Dao woord hae al rap óntdèk door de telentscouts van VVV, wao hae beej de jeugopleiding kwaam en oetgreujde tot 'ne solide verdeidiger. In 't sezoen 1999-2000 begós hae veur het ieërs in de basis van 't ieërste elftal. In 2007 promoveerde hae met VVV nao de ieredivisie.
Bob Dylan
Bob Dylan es folkzenger
In 't begin vaan 1961 kaom heer in Greenwich Village (New York) terech, woe heer zien groete leefde Suze Rotolo lierde kinne. Zie introduceerden 'm zoewel in 't links gedachtegood es in 't werk vaan Franse sjrievers wie Rimbaud, Verlaine en Baudelaire. In dit links-artistiek miljeu kraog heer väöl succes mèt zien protesleedsjes, veurnaomelek covers vaan Woody Guthrie, dee heer dao ouch in d'n hospitaol opzoch. In 1962 had heer al zoeväöl succes tot heer zien ierste album oetbrach, Bob Dylan geneump. In datzelfde jaor veranderden 'r bij de börgerleke stand officieel ziene naom in Robert Dylan.
Sjterresjtad
Mèt de planne van de Sovjet-Unie öm luuj in de ruumde in te sjikke, oontsjtóng in 1960 de behoefte an e trainingscentrum väör toekomstige kosmonaute. Sjterresjtad waoërt gesticht es wónplaatsj väör de kosmonaute en hön families en väör de werknömers en hön families. De families moeche gewoeën blieve wónne in Sjterresjtad, ooch al waor d'r kosmonaut inmiddels gepensioneerd of veroongelukt. In d'r Sovjettied waor Sjterresjtad 'ne uterst geheime lóchmachtbasis, dae óp gèng eenkel kaart te veende waor.
Arizona
D'r Grand Canyon
In g'ne high desert litt óch nag 't waarsjinlig bekindste dink va Arizona. D'r Grand Canyon, eglig ing depe reveerbedding. Deë reveer, d'r Colorado, litt ruum angerhalve kilometer lieëger as 't plateau. D'r canyon is egelig inne gans groeëte trap, oeë bei de trappe eder 'ne paar hongerd meter hoeëg zint. As te baoveaan sjtees, is 't oeëtzig enorm. Aan de weskant van d'r Canyon is inne dam geboewd, d'r Hoover dam. Heiachter is e enorm stuwmeer ontsjtoa, Lake Mead. Durch d'r sjtruim is Las Vegas (kótbei) groeët geweëde. Alle lempkes brenne durch sjtruim va d'r Hoover dam. Hei is óch d'r "Hoover Dam bypass", ing brök die d'r vuur zurgt dat auto's neet mieë uëver de dam mótte rieje. Me mós waal geë hoeëgtevrees han as se doa uëver wils. Hei ing foto wie ze um nag aan 't boewe woare.
Bosbrenge
Al dat gebrek aa water vuur lang periodes, maak 't in Arizona hieël veurgeverlig. Vuurdat de rege in augóst vilt is 't hei óppasse vuur bosbrenge. Jieëker joar is d'r waal inge groeëte bosbrank en dan kint d'r tot bekans doezend veerkante kilometer verbrenne. Die bosbreng zint vuural bei d'r Rim. Doa sjtoa buim (en vakantiehuuskes).
Zilver en koper
Arizona woar neet erg wichtig bis zilver weëd gevonge. Ing van die plekke waor Tombstone. Dat is oeë d'r OK Corral is, en doa hat e vuurgevech tusje versjillende bekinde cowboys plaatsjgevonge. Doa zint óch films va gemak. I Tombstone is d'r awwe sjtieël nag bewaard, en kins se ing aw saloon i goa. Óch the OK corral besjteet nag en dat gevech weëd nag noagesjpieëld. Sjpieër hant ze óch nag koper gevonge. Dat weëd nag sjteeds oet d'r eëd gehaald. Dat is óch oeë d'r beinaam va d'r sjtaat va kunt.
Gebroek van de weuste
't Guëf hei gans get bedrieëve die va g'n weuste gebroek make. Alle groeëte automakers hant örgesj in de weuste 'ne lap grónk om höar nüj wages te teste as 't richtig werm is. De kins dus dök aafgeplekde autos zin. Die weëde aafgeplek, weil 't nüj modelle zint die nag neet te kope zint. Durch dat aafplekke zint de wages neet herkinbaar.
Eghezée
thumb|Locatie van Eghezée in Name. Eghezée is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Name. Op 'n oppervlakde va 102,81 km² wonne 15.649 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 152 minse per km².
Zaol
Zaol dan wel zaal kan verwieze nao:
Chuck Berry
thumb|Chuck Berry in 1957 Charles Edward Anderson "Chuck" Berry (18 oktober 1926 — 18 miert 2017) waor 'nen Amerikaanse zenger en gitaris. Neve Little Richard en Elvis Presley weurt heer gezeen es eine vaan de veurtrèkkers vaan de rock-'n-roll. Heer waor d'n ierste dee de elektrische gitaar in dit meziekgenre op de veurgroond zat. Heimèt is zienen invlood, zoewel direk es indirek, enorm groet gewees.
Leve
Chuck Berry woort gebore in St. Louis (Missouri), in e zwart middeklassemilieu; heer waor de veerde vaan zès kinder. In 1944 woort heer gearresteerd veur rouf vaan 'nen oto en nao 'n bewaarsjaol gesjik. Dao vörmp heer e zaankkwartèt. In 1947 weurt heer vrijgelaote; ei jaor later trouwt 'r mèt Toddy Suggs. Heer wèrk in die jaore achterein es conciërge en in e sjoenheidsinstituut. Daoneve blijf 'r meziek make um bij te verdene.
Schrödingervergelieking
.
Chuck Berry
Kinmerke
De rock 'n roll oontstoont door verminging vaan de rhythm 'n blues mèt de country, boebij 't ierste elemint euverheers. Rhythm 'n blues waor evels e steidelek genre, wat veurtkaom oet de boogiewoogie, dewijl Chuck Berry mie oonder d'n invlood vaan de plattelandsblues stoont. Zoewel in de plattelandsblues en is de country steit de gitaar centraol. Zoedoende kaom de gitaar in de rock-'n-roll, um perceis te zien de Gibson ES 350T, dewijl aander artieste ieder de piano gebruke. De sologitaar woort zien handelsmerk: de veur-, tösse- en naospeule kinmerke ziech door herkinbaar luipkes in achste note.
Dietrich Fischer-Dieskau
Biografie
In 1949 trouwde Fischer-Dieskau mit celliste Irmgard Poppen. Zie sjtòrf in 1963 bie de gebaorte van häor derde zoon. Daonao waas hae kort mit de actrice Ruth Leuwerik getrouwd. Allewiel is Fischer-Dieskau mit de zengeres Julia Varady getrouwd.
Helshove
thumb|300px|[[Kapel in Helshove]] Helshove (Nederlands: Helshoven) ies 'n gehuch in de deilgemeinte Hoepertènge (Loeën) in Belsj Limburg.
Latiens sjrif
Gebruuk
Nog väöl neet-westerse taole mèt 'n eige sjriftraditie weure in 'n aander sjrif es 't Latiens gesjreve. Toch kin me ouch die taole in Latiens lètters weergeve; me sprik daan vaan transcriptie. Veur 't Arabisch gief 't beveurbeeld DIN 31635, veur 't Chinees (Mandarijn) 't pinyin. Ouch dialekte vaan zoe'n taole weure, wienie nujeg, dèks in Latiense lètters weergegeve, veural wienie 't inheims sjrif de aofwiekende aard vaan de variëteit neet good tuint. Zoe liekent Egyptisch Arabisch wienie 't in Arabische lètters weurt gesjreve nog sterk op Standaardarabisch; in Latiense lètters koume de versjèlle evels dudelek nao veure.
Typografische variante
In de klassieke aajdheid woort allein gesjreve mèt wat veer allewijl hooflètters neume. Zeker in kalligrafisch gebruuk, wie in steininscripties en luxe handsjrifte, waor wieneg variatie touwgestande. In de keizertied evels gaof 't al wel lèttervariante boemèt me snel kós sjrieve (wie us huieg steno); dit neumde loupend of cursief sjrif, umtot de lèttere doorloupend aoneingesjreve kóste weure.
Diacritische teikes
Sommege taole, wie 't Duits, sortere lètters mèt diacriete esof de extra teike dao neet stoon (wäörd die beginne mèt ä- zeuk me gewoen oonder de A). Aander taole zien lètters mèt diacriete evels es apaarte teikes en zètte ze es extra lètters aon 't ind vaan 't alfabet (Scandinavische taol) of direk achter 't oongemarkeerd teike (Spaons).
Ligature
Ligature zien in gedrökden teks zier gebrukelek. Sommege lètters weure evels zoe ing en zoe oonveranderlek aoneingesjreve, tot ze oonderhaand ein lètter zien goon vörme, zeker wienie 't um digrafe geit (twie lètters veur eine klaank).
Extra lètters
Sommege taole höbbe gans nui lètters aon 't Latiens alfabet touwgeveug. Ze zien op versjèllende menere tot stand gekoume.
Alaska
Historie
De zeve klein stare op de vlag vaan Alaska zien geplaots nao 't evebeeld vaan de klaorste stare vaan 't starebeeld de Groete Beer (de Steelpan), dewijl de groete staar Polaris veurstèlt.
Geografie
In tegedeil tot 48 aander staote in de VS (Louisiana heet "parishes") heet Alaska gein graofsjappe, mer zoegenaomde boroughs. De Alaskaanse boroughs zien get groeter daan de graofsjappe. De reie veurwat Alaska buroughs heet is umtot Alaska in d'n tied tot de graofsjappe woorte ingeveurd nog neet bij de VS huurde. In totaol heet Alaska 19 georganiseerde buroughs en eine "ongeorganiseerde burough".
Kesjteël Groat Buggenum
Besjrieving van 't kesjteël
't Hujige kesjteël is geboewd op 'n ómgrach terrein op de plaatsj wo 'ne middeleëuwse veurganger de "Meersen" sjtóng. Biej de herboew in de 16e eëuw zint de fundamente van de veerkantje taore van deze veurganger in de hujige taore opgenómme. Róndj deze taore zint 'n aantal biejgeboewe opgetrokke, wovan ènnige mèt trapgevele. De taorensjpits is mèt leije gedek. Opvallend zint de vinstere mèt roedeverdeiling, de völe hèlsjteine decoraties en de ovaal vorme baove de vinstere. 't Ganse kesjteël is veurzeen van witgekalkte moere en haet 't uterlik van ein neogotisch jachsjlot. Inwèndig haet 't kesjteël 'n aantal ruumdes mèt betegeling wo-op oags- en jachscènes zint te zeen. Róndjóm 't kesjteël bevundj zich bènne 'n sjteine ómmoering 'ne sjpreukskesechtige tuin mèt tuinkamers, fonteine en waterpartieje. De tuine zint óntwórpe door de fameuze tuinarchitect Roland Weber oet Duutsjland.
Eupener
't Eupener haat 'n tendens nao diftongering: Haint (hand), Aindere (andere), Verstaind, Maunt (moond), Saut (zaot), lowpe (lòpe); lejse (laeze).
Floreffe
Aander kerne
left|thumb|Dörpscentrum en abdie va Floreffe. Floriffoux, Franière, Soye.
Tektoniek
Tektoniek (van 't Grieks: tektonikós "boewwirk") is 't geheel aan bewaeginge en vervörminge (wie breuke en plooje) in de vaste oppervlakde van 'n planeet (de koosj). De term weurt ouch gebroek veur 't vakgebied binne de geologie det dit percès besjtudeert.
Kaersjwunsj
Mestreechs
winse uuch 'ne zaolige Keersemes en e gelökkig nuijaor
Pruuk
'n Pruuk is e kónsmaesig kapsel det wuuert gedragen oppe kap veure suggestie te wèkken e richtig kapsel te zeen. 'n Pruuk die mer e deil vanne kop bedèk neump m'n e haorstök of e toupetje.
Amstel Gold Race
thumb|right|240px|Amstel Gold Race 2006: 't peloton bovenop de Geulhemmerberg in [[Berg (Valkeberg)]] De Amstel Gold Race ies 'n eindaagse fietsrenwedsjtried op de weeg veur profrennersj, die saer 1966 eder jaor in vreugjaor weurt gereje in Zuud-Limburg. Bies 2000 góng 'n deil van de route ouch door Belsj Limburg. De Amstel Gold Race weurt gerekend tot de "klassiekersj" van 't fietsrenne. Saer 2005 ies de wedsjtried 'n ónderdeil van de UCI Pro Tour, daoveur waor 't ein van de races oet de Waereldbeker. De Amstel Gold Race ies geneump nao 't beermerk Amstel.
Platt va Rimmezjdel
't Platt va Rimmezjdel is a Plattduutsj dialek tösje de Uerdinger Seitenlinie en de Benrather Linie en heurt bie 't Oos-Voeres. Allewiel kalle de metste luuj ee Rimmezjdel Fraans, en wènt ze platt kalle haat dat evvel veul influence van 't Fraans. Nog mieë dan in aander dörepe in de commune va Voere is der moderne vocabulair oet 't Fraans övergenaome en neet oet 't Hoeëduutsj of oet 't good Flamsj. Dit gegève kan leje tot 't idee va Hollendere dat 't hie öm 'n Romaans dialek zow goeë, wat 't veu der moderne vocabulair ooch ees. Der grammèr es waal wie in 't Leemburgs.
Vulgair Latien
Bronne
Inscripties door oongesjaolde of slech gesjaolde sjrievers (beveurbeeld graafsjrifte vaan vreug Christene) geve nog mie pries. Ech Vulgair Latien woort aamper op sjrif gestèld, meh de graffiti in Pompeii en Herculaneum laote zien tot de volkstaol ouch opgesjreve woort en geve e zeldzaam inziech in 't Volkslatien vaan de ierste iew nao Christus. Oet de late daarde iew is d'n Appendix Probi bewaord gebleve, dee 'n opsomming gief vaan väöl veurkoumende taolfoute, die dudelek hunnen oorsprunk in de spreektaol höbbe. 't Geit hei um oetspraokvariante en grammaticaal hervörminge.
Consonante
De aw haafvocaole j en w (in 't Latiens alfabet es I en V gesjreve) veranderde in echte consonante [dʒ] en [β].
Consonantclusters vaan 't typ sC- (s mèt wèllekäörege plosief) aon 't begin vaan e woord weure in de westeleke dialekte vermeje door middel vaan epenthese. Dao kump 'n e- veur 't woord te stoon: sperare > Spaans esperar; statium > Aajdfrans estage (modern étage). 't Italiaans deit hei neet aon mèt meh vertuint wel spoere devaan. Zoe maag 't lidwoord veur wäörd mèt de bewöste clusters neet op 'ne consonant indege: il secolo ("de iew") meh lo sposo "de verloofde").
Trompe-l'oeil
right|250px|thumb| Trompe l’œil es gesjilderde koepel van [[Andrea Pozzo in de Jezuïetekirk van Wene (Oasteriek).]] 250px|thumb| Óntsjnappe aan kritiek, door [[Pere Borrell del Caso, 1874]]
Esland
Historie
Esland weurt al sinds de prehistorie door Finoegriërs bewoend. Pas in 1227, wie de Duitse Zweerdbreurs en de Dene 't land vereuverde, woort 't land gekèrstend. Achterein woort Esland door versjèllende len beheers, wie Denemarke, Zwede, Pole en Rusland. De bovelaog vaan de bevolking bleef evels tot 1918 veurnaomelek Duits.
Veldjslaag
De parallel veur vlaoten oppe zieë neump m'n 'ne zieëslaag enne parallel veur vleegtuger inne lóch neump m'n 'ne lóchkrieg.
Maria-Leechmès
Kèrkegank
Zoan zuveringsritueel, de kèrkegank geneump, waor in vreuger jaore bie katholieke vrouwe, die bevalle waore, ouch gebrukelik.
Elbe
thumb|Keek oppen Elbe bie Königstein inne Saksische Schweiz. d'n Elbe (Tsjechisch: Labe) is mit 'n lingdje van 1,164 kilomaeter en e stroumgebied van 144.000 km² ein vanne wichtigste revere van Middel-Europa. De grótste ziejrevere zeen de Moldau enne Saale.
d'n Elbe mundj bie Cuxhaven door 'n estuarium oet inne Naordzieë.
Finland
Taole
Neve Fins is ouch Zweeds 'n officieel taol. Zweedstaolege make zoe 5,5% vaan de bevolking oet. Ze zien veural geconcentreerd aon de kös; Åland is eintaoleg Zweeds. Euver 't algemein vörme de Finne en de Zwede 'n einheid in cultuur. In 't noorde leve 'n klein 7.000 Saami die hun land Sapmi neume en die Samisch spreke, 'n taol die aon 't Fins verwant is.
Kroedwösj
Historie
In de archieve van ’t adelek sjtif Gerlach in Houtem sjteit in 1519 al ‘ne ‘Onser Liever Frauwen kruytweyngh dach’ vermeld. ’t Ceremonieel herinnert aan ’t brandoffer veur de dóndergod Thor of Donar. 'n Ander euverlevering verhaolt van de apostele die bie ’t bezeuk aan ’t graaf van Maria, in de plaats van häör lichaam, blome en rukend kroed aantroffe.
Samesjtèlling
2 broadgrane:
1 boumvröch:
Lassithi
Lassithi (Nuigrieks: Λασίθι, Lasíthi) is ei vaan de 4 Griekse departeminte in Kreta. Bis 2011 waor 't departemint 'n perfektuur (nomos). Dat hilt in tot 't d'r 'n regiering goof. Dit is sins dat jaor evels nimmie 't geval, en dat gilt ouch veur de aander departeminte in Griekeland, die noe neet es perfekture mer regionaol einheije bekind staon (perifereiaki enotita). Qua oppervlaak, meh ouch cultureel belaank, stoon de Grieks departeminte geliek aon de Franse départements, de Duutse Regierungsbezierke en de Belzje en Neerlandse provincies. In de EU steit zoe Grieks departemint, zjus wie de zjus genömde bestuurlek laoge, bekind es 'n distrik en gei regio. De hoofplaots vaan Lassithi is 't Agios Nikolaos. In d'n Aajdgrieksen tied stoond Lassithi bekind es Dikti nao de Dikti-berg. 't Oppervlaak vaan ... is 1.823 veerkante kilometer. 't Gief d'r 75.690 inwoeners volgens de census vaan 2011. Dit maak 't bis 'n deechde vaan 42. 't Gief 8 gemeintes in 't departemint, 0 gemeinsjappe (plaotse die gein oonaofhenkeleke gemeinte vörme) en 4 provincies, die neet te vergelieke zien mèt de Limbörgse provincies. Ze zien door de EU geliek gestèld aon de arrondisseminte, zoewie de Belzje arrondisseminte, Duutse Kreuzen en Neerlandse COROP dat ouch zien.
Fosses-la-Ville
Historie
D'r Ierse monnik en missionaris Foillan waor actief in de sjtreek roond Nijvel. Heë sjtichtte i 650 e kloëster i Fosses en naodat e vermoord waor dur sjtruukrovers i 655, woort zie liëf dur de Hillige Gertrudis begrave in 't kloëster i Fosses. De Hillige Juliana van Cornillon is op 5 april 1258 gesjtorve i Fosses.
Koraal
Koraal of koraol kan verwieze nao:
Zieëslaag
Allewiel de saort sjeper inne zieëslaeg aanzeenlik is verangerdj, van trireme nao zeilsjeper nao slaagsjeper, duukbuuet en vleegdèksjeper, zeen de meiste tactische principes 'tzelvendje gebleve, wie 't belank van manoeuvre veure daodwirkelike stried enne winselikheid de stried aaf te braeke veurdet me de ganse vlaot haet verlaore.
Mille
Mille(n) kan verwieze nao:
Haram (gemeinte)
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Groeët-Brittannië
'ne Aowere naam vuur Groeët-Brittannië is "Albion". D'r naam "Brittannië" woert vuur 't ieësj gebroek doer de Romeine, die 't eiland "Britannia" neumde. 't Vuurvoogsel 'groeët' waert gebroek óm 't va Bretagne te óngersjeije, dat oersjprunkelik d'rzelfde naam houw.
Flora (besjrieving)
'ne Flora ies 'n besjrieving van plante, sjtruuk, buim, kroed, blome en zaod mèt de bedoeling dees te kènne determinere. Meistal ies sjpraoke van 'n book mèt illustraties en/of foto's. In vreuger jaore maakde me gebruuk van kroedbeuk (kruidenboeken). Sóms weurt de Flora ('t planteriek) oet 'n bepaalde biotoop, 'n sjtreek, 'n klimaat of 'n land besjreve. Ouch ander rubriceringe zint meugelik zoa-es buim en sjtruuk, nuttige plante, geneeskrachtige plante, vergieftige plante, wil plante en gekweekde plante. Flora's were ouch es handbeukske oetgegeve, um mèt te numme bie 't wandele. In de 21ste ièw besjtoon d'r versies op CD-ROM en DVD en ouch op internèt zint diverse flora's te vinge. Flora ies de verzamelnaam van 'ne groep plante. 'n Apaarte categorie ies de groep Volksname van plante.
Jølster
De gemeintecode is 1431.
De Rao
De Rao (Nederlands: Raay) is ei klein naobersjap tösse De Boekoel enne Broekhin inne en heurt biej ‘t dörp Zjwame. 't Ligk percies tösse de baekskes de Eppebaek en de Leigraaf inne. De Rao besjteit oet de volgende waeg:
Gesves
thumb|Locatie va Gesves in Name. Gesves is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Name. Op 'n oppervlakde va 64,92 km² wonne 7.004 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 108 minse per km².
Aander kerne
left|thumb|Panorama övver Gesves. Faulx-les-Tombes, Haltinne, Mozet en Sorée.
Keuning
Döks wuuertj e keuninkriek ouch 'n monarchie geneump. 'n Keuninkriek is 'n monarchie, meh neet eder monarchie haet 'ne keuning of 'n keuningin es staotshöd: in Monaco en Liechtenstein wuuertj die functie oetgeuub door 'ne vórs en in Luuksembörg door 'ne groeathertog. In al dees gevalle is spraok van 'ne monarch.
Jemeppe-sur-Sambre
thumb|Locatie va Jemeppe-sur-Sambre in Name. Jemeppe-sur-Sambre is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Name op 't Belsj in 't arrondissemaent Name. Op 'n oppervlakde va 46,8 km² wonne 18.729 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 400 minse per km².
Peter II vaan Brazilië
Paraguayaansen Oorlog
Algemein waor 't idee tot López ziech aon de operatie had verluf en tot heer ziech snel zouw euvergeve. Dee waor evels bereid lètterlek door te goon tot heer debij neerveel, en Brazilië en Argentinië zatte d'n oorlog op Paraguayaans gebeed voort. Naotot 't Paraguayaans leger in conventioneel oorlogsveuring waor geklop, góng López door mèt guerillatactieke. Pas in 1870 leep d'n oorlog op z'n ind, wie de Paraguayaansen aonveurder zelf sneuvelde. Bekaans al 't weerbaar maansvolk vaan zie land waor in d'n oorlog umgekoume. Aon Braziliaanse kant waore 50.000 soldaote gesneuveld, en d'n oorlog had neet minder es èlf kier 't nationaol inkoume gekos. E ruterstandbeeld wat de keizer door 't parlemint woort aongebode weigerde heer.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Portugeestaoleg artikel, en wel in dees versie.
Tunesië
Bestuurleke indeiling
thumb|left|Gouverneursjappe vaan Tunesië (zuug de teks). Tunesië is verdeild in 24 gouverneursjappe. Die zien wijer verdeild in 264 distrikte, die weer bestoon oet gemeintes en sectore.
Marko Koers
OS van 1996: bèste Nederlandjse atleet
In 1996 vertaengewoordigde Koers Nederlandj opnuuj op de Olympische Sjpele in Atlanta, deze keër op de 800m en de 1500 m. De 800m leet hae aevel sjete wiej bekènd waas gewore dat de eësjte runj op deze aafsjtand waas afgelas ómdat d'r neet genóg deilnummersj ware. Koers sjadde in dat dit zouw leije tot ein óngemein hel sjifting in de hauve finales en daoróm koos hae veur de 1500 m. Mer ouch hiej gong ‘t d'r hel aan toe. In de serie van Marko Koers woort zelfs de sjnelste eësjte runj oats op Olympische Sjpele geloupe. Toch euverleefde hae de sjlachting en góng mèt 3.36,06 es viefde sjnelste euver nao de eindjsjtried. Hiejin raakde hae aanvankelik door 't traag aanvankstempo ingesjlaote in 't dichte veldj van loupersj, mer wiej de Algerijn Noureddine Morceli, de latere winnaer, 't veldj mèt ein versjnelling oetein trok, koosj Koers flinke wins boke en eindjigde hae oetentelik op ein verdeenstelikke zevende plaatsj in 3.38,18. Dit bleek achteraaf de bèste atletiekprestatie te zeen van de Nederlandjse delegatie in Atlanta.
Anzio
Umtot 't benkelek väöl versteieleking gief roontelum Roeme, weurt Anzio allewijl mètgerekend es deil vaan 't "Groeter Roeme" (maggiore Roma). De versteieleking kin me good zien door de jaore heer. Wijl 't in 2019 55.101 inwoeners goof, goof 't in 1991 meh 33.497 inwoeners in Anzio. In 2001 goof 't d'rs 36.952 en in 2004 46.074.
De gemeinte is daoneve veural bekind door 't neerkoume bij Anzio vaan de geallieerde in d'n Twiede Wereldoorlog. Op 22 jannewarie 1944 goof 't hei Britse en Amerikaanse tróppe die neerkaome oonder de naom Operation Shingle. Deze slaag däörde bis 5 juni en indegde in 'ne gespelden triómf veur de geallieerde.
Frank Sinatra
In jannewarie '42 begós heer zien ierste veurziechtege stappe te make nao 'n solocarrière door 'n sessie mèt veer leedsjes op te numme, gearrengeerd door Alex Stordahl, mèt oonder aandere Night and Day vaan Cole Porter. Dit woort zienen ierste groete nómmer oonder zienen eige naom. 'r Woort oetgebrach in miert 1942. In ierste instantie woorte zien opnaomes verbooje door de publicatieban vaan de American Federation of Musicians, die 'n maond ierder in waor gegaange. Evels kraog heer de kans 'n 15-menuut däörende radioserie te make genaomp Songs by Sinatra, boe-in heer in oktober zien leedsjes te hure kós bringe. Zien groete doorbraak kaom door zien rol es veuract vaan Benny Goodman in 't Paramount Theatre in New York City, wat begós op aajdjaorsaovend. 't Maakde hum e populair fenomeen: 't ierste echte tieneridool, mèt sjaolmeidskes die zien leve, professioneel en muzikaal, achtervolgde. Iers volgde veer nómmer hits op Dorsey Records: "There Are Such Things" (nómmer ein in jannewarie 1943), "In the Blue of the Evening" (augustus '43), "It's Always You" (december '43) en oetindelek "I'll Be Seeing You" (dee ouch nog in d'n tóp 10 kaom in 't begin vaan 1944. Columbia, wat de rechte had vaan de Harry James opnaomes, herpubliceerde de veer jaor awwe "All or Nothing at All", mer noe oonder de naom Frank Sinatra with Harry James & His Orchestra. Dit woort 'ne nómmer ein in september. Oondertösse had Columbia häöm gepromoveerd tot solozenger. Dao naom heer veer tóp 10 hits op in '43, boe-oonder "People Will Say We're in Love" vaan Richard Rodgers en Oscar Hammerstein II. 'n Viefde hit kaom in de vreug maonde vaan 1944 ("I Couldn't Sleep a Wink Last Night"). In fibberwarie 1943 woort Sinatra aongenomme bij de populaire radioserie Your Hit Parade boe heer optrooj bis ind '44. Same mèt zien radioverpliechtinge versjeen heer vaan juni bis oktober op Broadway Bandbox en in de herfs góng heer obbenuits aon de slaag bij de show Songs by Sinatra, wat veurtleep bis december.
Knouppunt Zaarderheike
Geschiedenis
In 1956 woort 'n tracébesloet genaome öm de ganse riekswaeg 67 aan te legge van 't Bels nao Pruses. Op 17 oktober 1970 woort 't deil tösse Helde en Venlo as letste geäöpend. Op det moment äöpende ouk de provinciale waeg tösse Grevórs en Blierik, dae later genómmerd zou waere es de N273. Zoeë óntstóng 't knouppunt. D'n A73 waas pas van doorgaond belank in 1996, wie 't deil tösse Venroj en Grevórs geäöpend woort. D'rveur waas de waeg gewoeën 'nen aafrit, verbónge mèt de provinciale waeg. In 2015 woorte de rangeerbane nao twieë straoke oetgebreid.
Braziliaans-Ziews
'n Ind aon de isolatie
Door de groete ermooj boe-in ze móste wèrke, leefde ze in isolatie vaan de aander koloniste. Dat zou evels neet zoe blieve. Ze perbeerde oet alle mach 'nen calvinistischen dominee te kriege, meh móste ziech oetindelek content stèlle mèt 'ne lutheraanse pestoer en 'n kèrk same mèt de Pommere, die in 1903 veerdeg kaom. Sindsdeen begóste de Ziewe ziech mèt de Pommere te minge. Ouch gónge ze in de nuien iew ummer mie nao sjaol, boe 't oonderwies in 't Portugees waor en 't gebruuk van Ziews woort bestraof. Tot slot bleve ze neet allemaol in Holanda woene. Vaandaog woene de sprekers verspreid euver drei gemeintes: Santa Leopoldina, Santa Maria de Jetibá en Itarana.
't Ziews noe
't Bezundere aon de situatie is volgens de oonderzeukers neet tot de taol verdwijnt, meh tot 't nog mie es vief generaties heet gedoord ietot de klein Ziewse minderheid häör taol opgaof. Normaal is dat binne de hoonderd jaor gebäörd.
Karakter
Volgens de oonderzeukers is 't intens taolcontak wat oet deze vörm vaan Ziews bliek typisch veur stervende taole.
Watervalderbaek
Vanaaf de Pletsjmeule, 'n veurmalige watermeule in Meersje, sjtruimp 't water via de Gashoessjtraot (ouch waal "Langs de baek" geneump) nao de Sjtationssjtraot. Jaorelank leep 't water hie óndergrónds. Saer 2003 ies de Watervalderbaek wir te zeen in de sjtraote van Meersje. Me haet de baek wir opegelag. Bie de Meuleveldwaeg móndt de Watervalderbaek in de Geul oet.
Zakopane
Zakopane is 'n stad in 't uterste zuje van Pole mit 27.600 (2014) inwoeaners, gelaengen in 't woiwodsjap Klein-Pole. 't Is 't bekèndjste wintjersportcentrum van Polen en geleef es oetvalsaord veur wanjelieërs inne Tatra.
1725
1722 - 1723 - 1724 - 1725 - 1726 - 1727 - 1728 1725 (MDCCXXV) waor e gewoen jaor wat begós op maondag op de Gregoriaanse kalender, en e gewoen jaor wat begós op vriedag op de Juliaanse kalender.
Port
Port oontsteit door oonder 't fermetere vaan de wien e wiendistillaot touw te veuge. Heidoor zalle de giscelle sterve en blieve dus mie sókkers achter es bij normale wien. 't Distillaot zörg daan weer tot 't alcoholpercentaasj hoeger oetkump, zoe roond de 20%. Dit heet es bijkoumend gunsteg effek tot de port neet, wie gewoene wien, in lochdiechte vater moot weure opgeslage umtot 't neet bedörf bij oxidatie.