cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rotterdam-Centrum
Stadsdreihook
Dit is de oersprunkeleke binnestad vaan Rotterdam, wie heibove besjreve. Dezen dreihook weurt in 't weste begrens door de Coolsingel en de Schiedamsedijk, in 't zuie door de Nui Maos (mèt de Boompjes), in 't ooste door de Oostmolenwerf en 't Oostplein, in 't noordooste door de Goudsesingel en in 't noorde door de Pompenburg. In dit gebeed vint me de wienege aw monuminte vaan Rotterdam, zoewie de laat-gotische Laurenskèrk, 't Schielandhuis, 't Wit Hoes en 't Stadhoes (aon de Coolsingel). Aon de Blaak, 'n in d'n Oorlog mèt pojn gedemp water, zien sinds de jaore tachteg versjèllende markante gebouwe versjene. Dao-oonder zien de Kubuswoeninge, de Bibliotheek, de Blaaktorie (beter bekind es 'De Potloed') en de Merrethal. Zuielek vaan de blaak zien de aw haves evels neet gedemp; me vint hei beveurbeeld de Leuvehaven. Dees stadswiek heet zoewel 'n woenfunctie es 'n winkelfunctie en 'n oetgoonsfunctie. Winkele zien veural in 't weste vaan de Stadsdreihook te vinde; de Beurstraverse ('Koupgöt') löp zelfs oonder de Coolsingel door tot in Cool. In 't oostelekste puntsje, oostelek vaan de Mariniersweg, vint me veural woeninge: dees buurt heet neet 't aonzien vaan e stadscentrum.
Blasius
Legende
Blasius haet 't leve van 'ne jóng, dae bekans sjtiekde in 'n vösjgraat, gered. Blasius ies daorum de petroanheilige van de kaelkrenkdes. Op ziene fièsdaag weurt nao 'n Heilige Mès aan de luuj gelegenheid gegeve um de zoageneumde Blasiuszege te óntvange. Dat gebeurt door de preester dae de geluivige daobie twiè keertse kruselings um de haus hèlt. Dit ritueel mèt keertse, weurt dèks verward mèt de keertsewiejing, die op 2 februari gehoute weurt ter ière van Maria-Leechmès.
De Metsiers
Reakties
D'r roman en d'r sjriever waoërte in Vlaandere publiekelek verguisd. De Vlamsje pers sjreef: Rot van talent, maar vooral rot. 't Pallieterke, 'n doe nog väöl gelaeze extreem-rechs Vlamsj waeëkblad, sjreef: ...heeft Claus elf maal zijn bovenste best gedaan om in deliriumtoestand enkele onsamenhangende woorden naast elkaar te krabbelen.
Tetrafobie
In Hong Kong weurt in sommege apparteminte wie Vision City and The Arch alle verdepinge vaan 40 tot 49 euvergeslage. Oonmiddelek nao 39/F kump 50/F, boedoor sommege lui die neet wete wat tetrafobie is goon dinke tot 'n aontal verdepinge neet besteit.
Briej
Gesjiedenis
Abdis Brigida en de ander zuustersj reikden 'n helpende hand aan de missionarisse, die volgelinge waore van de heilige Patrick.
In Limburg
In Limburg ies Sinte Briej veural bekènd es patroanheilige van 't viè. Daorum weurt ze ummer aafgebeeld mèt dere aan häör veut. Op 1 februari weurt häöre fièsdaag gevierd in de katholieke kèrk, bieveurbeeld in Norbik. Dao weurt dan water en broad gezegend, dat de boere wir aan 't viè vore. Vanoet Wittem vertrèk op dae daag 'n boetebaevaart nao Norbik. Op de twiède zaoterdeg nao Paosje weurt in Norbik de Brigidaden geplant. In 't gehuch De Wesj bevink ziech de Brigidabrón.
Cicero
Cicero zie leve
Vanaaf daen tied woort de relatie mèt zien vrouw Terentia sjlechter. Oeteindelik kaom 't tot een echsjeiing in 46 v. Chr.. In februari 45 v. Chr. sjtorf Tullia, Cicero's dochter. Dit greep häöm erg aan. Me meint zelfs dat hae hie noats gans euverheen gekómme ies.
Procmail
Gebrukeleke bewèrkinge die met procmail meugelek zien zien filtere of sortere van e-mail nao versjèllende mappe op basis vaan sleutelwäörd in de From, To, of Subject headers of d'n teks vaan d'n e-mail. Daoneve kin procmail ouch auto-replies versjikke.
Moskee
Inriechting
'ne Moskee haet 'n gebedszaal (musalla), zónder zietbanke. De gebede were oetgeveurd terwiel me kneelt op tapijte of matte. Ein moer geuf de gebedsriechting (qibla) aan; diet weurt aangegeve door 'n nis, de mihrab. De imam (veurgenger) bevink ziech tiejes 't gebed in de buurt van de mihrab. Sóms ies d'r ouch 'ne minbar (kansel). Manne en vrouwe höbbe meistal gesjeije gedeiltes um te bae.
Nurop
In Nurop ligke diverse in vakwerk opgetrokke hoezer en häöf. Ein boerebedrief hèlt ziech bezig mèt wienboew: 't domein Pietershaof.
Barbara
Limburg
In Limburg besjting ’n traditie, de zgn. Sinte-Berb. Berbke woort gezeen es de maad van Sinterklaos. Same mèt häöm brach zie de kadootjes rónd. In de weke veur ’t fiès ging ze kieke of de kinger waal braaf waore gewaes. Es dat zoa waor dan sjónk zie zoageneumde tartepómme, die zie op de meis ónmeugelike plaatse versjtopde. In Valkeberg haet de ouw parochiekèrk twiè petroanheilige: Sinterklaos en Barbara, woavan de namesdaag valle op 4 en 5 december. In Valkeberg weurt op Ouw-wieverbal door de Ouw wiever ’n 'Berbke' aan de moer van ’n hoes in de Groate sjtraot opgehange es Carnavalssymbool.
Attribute
In de kuns weurt ze meistal aafgebeeld es ’n knappe jóng vrouw mèt de martelaarspalm en ’t zjwaard woamèt ze gedoad woort. Ander attribute zint ‘nen tore mèt drie vènstere, umdat zie in ‘nen tore gevange zoot. De drie vènstere wieze nao ‘t geluif in de Drie-Einheid. Sóms ies ze aafgebeeld mèt ‘ne krans van roaze, ’n soort kanon en mèt ’n kèlk mèt hostie. De vörm van d'n tore weurt ouch vergeleke mèt 'n mienlamp.
Inmake
Es aesjte waere de inmaakglazer good óntsjmet door dees zuver te make mèt soda. Daonao waere de glazer gevöld mèt de in te make laevesmiddele wie gekaokde greunte, vröchte, vleisj etc. De flesje waere aafgesjlaote mèt eine glaze dèksel, en tösje de flesj en de dèksel kump eine röbbere rink, de weckrink, om de dèksel op zien plaatsj te hawte. Dèzze dèksel wurt op zien plaatsj gehawte door eine iezere beugel. Nao 't sjlete waere de pöt 'n tiedje in bienao kaokend water gezat in 'ne speciaal daovör bedoelde inmaakskaetel mèt biehurende temperatuurmaeter. Hiedoor kènt de loch oet de flesj, zoadat in de flesj ein vacuüm óntsjteit. De beugel veurkump dat de dèksel van de flesj kènt gaon. Es de fles is aafgekeuld kènne de beugelsj waere weggehaold. Es de pot 'n sissend geluid mak, dan is dat 'n teike dat 't inmake neet good is gelök. Gein sissend geluid? Dan is 't inmake gelök en zeen de laevesmiddele veur langen tied (einige jaore) geconserveerd. Es me de inmaaksglazer aope wilt make, dan mót me aan 't lipke van de röbbere rink trèkke, hiedoor wurt dan 't vacuüm verbraoke wat de dèksel sjtevig op zien plaatsj heel.
Korendijk
Korendijk is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, in 't zuidweste vaan d'n Hoeksche Waard, mèt naoventrint 11.000 inwoeners en 'n oppervlak zoeget 100 km² (inclusief water). De gemeinte umvatde de dörper Goudswaard, Nieuw-Beijerland, Piershil (raodhoes) en Zuid-Beijerland. Ouch 't eiland Tiengemeten hoort bij de gemeinte Korendijk.
Oos-Timor
Historie
In d'n Twiede Wereldoorlog vele de Japanners ouch Oos-Timor binne, en in 't binneland woedde 'ne hevege guerilla. Nao d'n oorlog woort 't Portugees besteur herstèld. Intösse verkraog Indonesië tösse 1945 en 1949 de oonaofhenkelekheid, en Oos-Timor oonder Portugees bestuur pareerde neet mèt 't pan-Indonesisch ideaol wat toen hiersde. Wie de Portugeze in 1974 en 1975 begóste mèt dekolonisatie veel 't Indonesisch leger binne. Ze woorte neet gehinderd door groetmachte; zoe zag d'n Amerikaanse president Gerald Ford Soeharto expliciet tot heer dit punt zouw laote röste. Oos-Timor woort de zesentwintegste provincie vaan Indonesië, al erkinde de VN dees annexatie neet.
Oonderwijl veurde e paar verzètsgróppe 'n guerilla tege de Indonesische armee. In de jaore negeteg naom de pressie op de Indonesische regering touw, en nao 't (gedwónge) aoftrejje vaan Soeharto in 1998 leet de regering oetindelek 't territorium los. E rifferendum op 30 augustus 1999 had ganse oonaofhenkelekheid vaan Indonesië es oetslaag. Op 20 mei 2002 woort dees oonaofhenkelekheid geïmplementeerd. Later dat jaor trooj 't land ouch touw tot de Vereinegde Naties.
326 v.Chr.
329 v.Chr. - 328 v.Chr. - 327 v.Chr. - 326 v.Chr. - 325 v.Chr. - 324 v.Chr. - 323 v.Chr. 326 veur Christus is e jaor veur 't begin vaan de westerse (christeleke) jaortèlling. Volgens de toen gebruukde Romeinse kalender waor 't 't jaor 428 Ab Urbe condita, of 't jaor vaan consuls Visolus en Cursor.
Kloaster
De kloasterlinge zint georganiseerd in kloasterordes, religieus gemeinsjappe, die door de Paus zint erkènd. De lede lègke plechtige geloftes aaf van ermooj, gehuèrzaamheid en kuisheid en leve volges 'ne vasgesjtèlde reigel. In ein kloaster wone óf manne (patersj, monnikke of broedersj) óf vrouwe (moniale, zuustersj of nónne). Aan kop van zoan gemeinsjap sjteit de abt (abdis) of priorin.
10 september
Heiligedaag van Nicolaas van Tolentino
Clafoutis
Bereiding
Doeg 50 gr botter in de pan en bak 't freut 4-5 min. en sjtröj da 2 à 3 aeëtlaeëpele soeker d'r op en 2 à 3 theelaeëpele kanieël. Laot 't freut aafkeule.
Driej aeëtlaeëpele blao rozienge waesje en oet laote dröppele.
Sjuuf d'r clafoutis get oonder de mèts in d'r op 180C° väörverwermde aove en laot 'm 30 min bakke. Doeg da d'r aove oet en laot d'r clafoutis nog 'n 10 min in 'ne gesjlaoëte aoëve naobakke.
Heilige familie
Petroanheilige
Veurbeelde: de neogotische kèrk van Venlo; de kèrk van Sjaasberg mèt 'n relièf van de Heilige familie bove d'n ingank boete (van W.van Hoorn); de kèrk van Alphons Boosten in Brunssum, wiek Langeberg; 'n heropgeboewde kapel in Thorn oet 1998 (mèt 'ne tegel en 'n beeld van de H. familie; 'n weegkapel in Sjtraobaek mèt beeldsje in nis; 'n kapel in Lottum van nao de Twiède waereldoorlog; 'n kapel in Baarlo (Maasbree) oet 2001.
Heuvelland Aktueel
Gemeinteberiechte
In Heuvelland Aktueel publicere de gemeintes Valkeberg aan de Geul, Gulpe-Wittem en Èèsjde-Mergraote hun officieel gemeinteberiechte. Tot 2009 zint ouch de programmeringe van de Mèsvieringe in de kèrke van de regio d'r in nao te sjloon. Daoneve sjteit t'r 'ne cultuuragenda in.
Comore
Demografie
De Comore zien sterk gearabiseerd en geïslamiseerd. Op Mayotte (wat door de Comore geclaimp weurt) tröf me wel väöl katholieke aon. De volkstaol veur de mieste bewuners is 't Shikomor, feitelek e dialek vaan 't Swahili. Daoneve weure ouch Arabisch, Frans en 't neet-officieel Malagasy väöl gebruuk.
Piloot (lóchvaart)
De "captain'", de Ingelse term veur gezagveurder, is de persoon in 't vleegmesjieng mit de hoogste rang, de meiste ervaring en (miestal) 't groetste aantal vleegoere. Hae/zie is verantjwaordelik veur de veiligheid van de passageers en'ne bemanning. Ofsjoon de gezagveurder de hoogste rang haetj en de besjlissinge moog numme, mot hae dit waal doon mit zien team. De gezagveurder haetj in de letste jaore ein minder zjwaor taak gekrege. 't Is de taak van eine gezagveurder om te kinne functionere met zien crew. Eine gezagveurder is mie eine manager in'ne loch gewore den eine baas in'ne loch.
Kesjteël Terworm
Gesjiedenis en beweuners
In de 18e eëuw (1767) woort 't kesjteël door Graaf Maximiliaan van der Heyden-Belderbusch gerestereerd, en woort veur 't kesjteël 'ne tuin in Franse rococosjtiel aangelag. In 1840 vererfde 't kesjteël en gojere aan Antoinette von Böselager, getrouwd mèt baron Otto Napoleon de Loë-d’Imstenraedt. Nao häör euverlieje kaom 't kesjteël in bezit van de baron. 't Is veural dees femilie die völ nabiegelaege gojere en boerderieje gólj, womit 't good Terworm flink woort oetgebreijd. Tot de aankoupe beheuërde Douvenrade, de Dries, de Gelaenhaof en Prickenis of Klein Gitsbach.
Treëbik
In Treëbik sjtóng bis 1973 de sjtaatskoel Emma op de plek woa noe 't Emmapark en hoezer ligke. Ouch lik hie 'n klein bedrieveterien woa ouch de brandweer van Broensem en Gebrook lik.
Walter Nita
Discografie
Mèt The Chaplin Band :
Cockpit
Väöl cockpits van deze tied höbbe vriejwaal gein maeterkes en sjakelaers meer. Dees zeen vervange door ein aantal LCD Liquid Crystal Display sjerme die alle neudige informasie teune. Dees generatie cockpits sjtuitj ouch waal bekindj onger de naam Glass Cockpit. Door 't inveure van ein Glass Cockpit zeen hongerde sjakelaers en teentalle maeterkes en lempkes vervange door een veer-, vief- of zestal sjerme. Door 't inboewe van'ne Glass Cockpit is de plaats van'ne baordwerktuigkundige euverbaojig en kinne de twee vleegers ein groot vleegtuug prima saame besjtuure.
Wad
Huutsedaag gebroekt me d'r term wad bekaans allèng nog in d'r zin van 'n doorwaadbare plaatsj es gevolg van de getieje in de buurt van de zieë, zoewie de Waddezieë in Nederland, Duutsjlaand en Denemarke of 't wad bie d'r Mont Saint-Michel in Fraankriek.
Wad, tricht en voor
Op Sjoppem haat 't 'n plaatsj oeë 'ne waeëg de Voor kruutst en dat neumt me plaatsjelek ooch e wad. Ooch in Bäöëtenake haat 't zoeë e wad óp de Gulp. Väör dit saoërt wadde gebroekt me noe in 't gaanse Germaanse taalgebied d'r term voorne, vreuger forna of dao-aan verwaante terme. Opmerkelek is waal dat de Voor 'n baeëk is, die boete d'r benedeleup en de gekanaliseerde dele, överaal doorwaardbaar is en wellich ziene naam an 'n vorm va voorne, forna te daanke haat. De mètste hydronieme of name va watere zeunt in Limburg va Keltische oorsjprong.
Aelse
Gesjiedenis
Saer 1982 huurt Aelse bie de gemeinte Stein.
Spóns
Ieëre woorte veural de gedruuegdje euverbliefsele van spónsderen es spóns gebroek. Allewiel zeen de meiste hoeshaadspónze gemaak van viscoos. Ouch zeen plantjaerdige spónze verkriegbaar. Dees zoeageneumdje luffaspónze waere gemaak van gedruuegdje spónskomkommer.
Jupiter (planeet)
Atmosfeer
thumb|left|200px|Wervelinge in d'n atmosfeer vaan Jupiter thumb|left|200px|Nui roej vlek Dewijl Jupiter gei vas oppervlakte heet, is de grens mèt de atmosfeer neet sumpel te duie. Miestal weurt de hoegte woe d'n drök 1 bar bedreug es rifferentiepunt genome. De atmosfeer vaan Jupiter besteit hoofzakelek oet waterstof en helium. Andere gaase die weure aongetroffe zien methaan, ammoniak, waterstofdeuteride, ethaan en waterdamp. Waterstoffosfide, waterstofsulfide en ammoniumhydrosulfide koume mer sporadisch veur. Dees gaase zörge veur de roej, brojn en witte wolke. De deechte en de lieg temperatuur zörg deveur tot de atmosfeer vaan Jupiter zich mie wie 'n vloeistof es wie 'n gaas gedreug. Al de störm in de atmosfeer weure al-evel veroorzaak door de hoeg temperatuur in de kern vaan de planeet en de snel rotatie.
Woernumming en verkinning
Vaanaof de Eerde is Jupiter dèks mèt 't bloete oug ziechbaar es 'n helder "staar" die neet flikkert. Nao de zon, de maon en Venus is Jupiter 't helderste objek aon d'n hiemel. Allein es Jupiter ten opziechte vaan de eerde achter de zon steit is woernumming neet meugelek.
Voyager
In de zomer van 1977 woorte Voyager 1 en Voyager 2 kort nao-ein gelanceerd. In 1979 höbbe bei Voyagers väöl foto's en informatie euver Jupiter en de maone opgeleverd, oonder aandere euver vulkanisme op de maon Io.
Koalmet
Koalmet ies hoag gelege op 't plateau in Zuud-Limburg. Typisch zin de haol waeg. De umgeving ies euvergangsgebeed tösje de Duutsje Eifel en de Belzje Ardenne. In de buurt liegke natuurreservate: de Koalmeterbösj en de Vrouwehei mèt windmeule. De Vrakelberg, dae begint in Etenake en eindig in diet dörp, haet 'n hellingspercentage van 11%.
Universeel Verklaoring vaan de Rechte vaan de Mins
Asielbeleid in Europa
Artikel 14 vaan de Verklaoring heet d'r veur gezörg tot, in principe, eder mins wat vlöch veur oorlog of aander vörm vaan geweld in de Europese Unie mot weure touwgelaote. Dit bleek evels sinds de Europese migrantecrisis in 2015 'n groete oetdaging. Veural 't versjil make tösse vlöchtelinge en aander migrante bleek dèks 'n oonmeugeleke taak veur 't Europees asielbeleid.
Veerveuters
'n Strang kladistische klassifikaasje op gróndj van fylogenie zuutj es völg oet:
Hemelbaek
De baek liek bie Terhage en weurt doorkruuts door 't Julianakanaal.
Driejhazebeeld
De oorsjpronkeleke betekenis van 't symbool is neet gaans dudelek, zjuus ömdat 't in zoeväöl kulture vörkeumt.
De Zjeramiek
In 1987 is begós met de herontwikkeling vaan 't terrein. Nao de sloop vaan de industrieel gebouwe, woort door Jo Coenen 'n masterplan opgestèld. Veur de ontwerpe vaan de kentoer- en appartemintsgebouwe woorte internationaal bekinde arsjitekte gevraog, wie Aldo Rossi, Álvaro Siza en Mario Botta.
Sardiens
't Sardiens of Sardisch (Sa limba sarda) is 'n Roemaanse taol die op 't Italiaans eilaand Sardinië gesproke weurt. Aofhaankelik vaan wat me es Sardiens en wat es Corsicaans zuut, weurt de taol door zoe 1 miljoen tot 1.300.000 minse gesproke; alles bijein sprèk 80% vaan de eilaand bevolking de streiktaol nog. In 't stedsje Algheria weurt vaanajds Catalaans gesproke, allewel tot 't Sardisch en 't Italiaans hei wel terrein winne. 't Sardisch is sins 1997 door de regionaal euverheid en sins 1999 door de Italiaanse regering erkind es officieel taol. Evels levert 't oontbreke vaan 'n staanderdtaol en -spelling heimèt wel probleme op.
1785
Gebäörtenisse
thumb|right|200px|De heitelóchballon van de Montgolfiers.
Ardenne
Baeëke en grotte
Väöl klèng baeëke óntsjpringe in de Ardenne, wie de Amel, de Ourthe en de Semois. In 'n aantal daovan zeunt sjtuwmere aa-gelach, zoewie bie Eupe en Robertville.
Economie
De Ardenne zeunt dör 't grillig reliëf, d'r äörme groond en de gebrekkige infrastructuur dun bevólkt blaeve. Allèng an d'r raand haat 't ènnige groëte sjtaej, wie Luuk en Name. De óttóaan va Brussel nao Luxemburg haat biegedrage an de óntsjleting van 't gebied en d'r koms va nuuj bedrieve. In 't grensgebied met 't Groeët-Hertogdom Luxemburg nèmt de bevólking toe dör migratie vanoet Luxemburg, ömdat de hoezer gódkoper zeunt. De Ardense hoezer zeunt dèk geboewd mèt natuursjtèè aafkomstèg va lokaal sjtèèkoele of carriére, wat de karaktere van de dörpkes tekent. Van aodsher wert blowwe sjtèè oet Ardenner groeves gewónne; huutsedaag lieëvert d'r sjtrieëk 'n 20% van d'r Belzje blowwe sjtèè. Ooch lèjsjtèè, dat mètstens es daakbedèkking of vloersjtèè gebroekd wert, is 'ne bekaande Ardenner sjtèè.
Twieëde Waeltkrèèg
In de naodaag van d'r Twiede Waeltkrèèg is d'r hevig gevóchte in dit gebied. An 't èng va 1944 doge de Duutsjers 'ne lètste groëte aanval taege de geallieerde, 't bekaande Ardenneróffensief, oëbie m.n. dör de geallieerde väöl besjadiginge waoërte aa-gerich.
Bekaande plaatsje
In de Belsje Ardenne:
In de Luxemburgse Ardenne:
Ieslandjs
Grammair
Veur 't zich vólg hie de verbuging van 't ónregelmaotig mannelik waord fjörður, 'fjord'.
't Bepaald lidwaord wuuertj, zjuus wie in de anger Scandinavische tale, achter 't zelfstanjig naamwaord geplak (aangehech lidwaord), wodoor vorme óntstaon wie fjarðarins 'van de fjord', fjörðunum 'aan de fjorde'. 't Ónbepaaldj lidwaord kintj me in 't Ieslandjs neet. Fjörður kin dös beide 'fjord' es ' ' ne fjord' beteikene, veur de verdudeliking kintj me 't getal einn (ein) broeke.
Jèrriais
Subdialekte
Ouch 't Serquiais, 't dialek vaan Sark, maak historisch gezeen deil oet vaan 't Jèrriais. Intrèssant is tot de typisch Jerseyse th-klaank dao neet veurkump, allewel tot de oersprunkeleke koloniste oet Saint Ouen kaome boe dat versjijnsel zjus op zie sterks is. Dao-oet kin me dus opmake tot de veraandering /r/ > /ð/ nao deen tied is gebäörd.
Zittert
Historie
Tösje 1400 en 1794 haet Zittert bie 't hertogdom Gulik geheurd. In 1243 kreeg Zitterd sjtadsrechte. 't Jaor 1677 nuimp me ouch waal 't Zittesje rampjaor, ómdat de sjtadt doe in drie keer (22 augustus, 2 september, 12 september) groatedeils verwous woort door de Franse. Pès dat jaor waar de sjtad 'n vestingsjtad gewaes.
Kalkwèj
Aander types wèj:
Tabernakel
Sóms weure de hosties bewaard in ‘ne sacramentstore, dae los sjteit van ’t altaor.
Leiderdorp
frame|Ligking vaan Leiderdorp in Zuid-Holland Leiderdorp is 'n plaots en gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, oostelek vaan Leie, daovaan gesjeie door de reveer de Zijl, mèt op 1 januari 2006 26.017 inwoeners en 'n oppervlak vaan 12,29 km2 (daovaan 0,56 km2 water). In de gemeinte ligke gein ander kerne.
Djibouti
Bestuurleke indeiling
Djiboeti is ingedeild in zes cercles (distrikte):
De klassieker
De wedsjtrieje tösse de voetbalclubs Feyenoord en Ajax sjtaon in Nederlandj bekindj es De Klassieker. Door de grote rivaliteit tösse de twee lubs heure dees wedsjtrieje, ongeach de sjtandj oppe ranglies, toet de belangriekste van 't jaor. World Soccer Magazine plaatsdje de wedsjtried in juni 2008 oppe viefdje plaats in häör 50 Greatest Derbies-lies.
Faeröers
Klaanklier
thumb|Tösse de Faeröerse dialekte bestoon vrij groete klaankversjèlle. In de Faeröerse klaanklier zien diverse veraanderinge opgetrejje, die deils uniek zien en deils hun parallelle höbbe in de aander Noord-Germaanse taole. De dentaol fricatieve þ en ð zien verdwene; þ is consequent in t veraanderd, ð in oonder mie [d], [j] en [t]. De lètter ð weurt nog wel in de Faeröerse spelling gebruuk. De r weurt neet gerold meh klink wie 'nen alveolairen approximant ('Ingelse' of 'Gooise' r).
De klassieker
Gesjiedenis
't Hoogste aantal bezeukers ooit biej De klassieker waas op 9 januari 1966, toen 65.562 toesjouwers Feyenoord en Ajax mit 1-1 geliek zoge sjpele inne Kuip.
Orchidee
thumb|250px|In d'r [[Euregio Maas-Rien vörkaomende mae hieël zaeldzame puperorchis]] De Orchidee (Orchidaceae) is de groeëtste plaantefamilie óp de waelt en keumt, behalve in de echte kow sjtrieëke, överaal vör. 't Gèft mieë wie 20.000 versjillende saoërte. De plant wert ooch wal Orchis geneumd, wat d'r naam is van een sjpecifiek gesjlach.
Aonsleeg vaan 11 september 2001
Twiefels
Nao de aonsleeg zien versjèllende theorie nao väör gekómme, boe-in gespikkeleerd weurt euver de waren touwdrach. Zoe zówwe mierdere lui vaan de euverheid al ieder op de huugte zien gewees vaan de aonsleeg en höbbe ze niks gedoon met die kinnes, of zelfs tot zie zelf de planne veur de aonsleeg höbbe gemaak. Aandere zègke tot 't oeteindelek instorte vaan de tores vaan het World Trade Center veroorzaak is door explosies. Weer aandere zègke tot gaaroet gein vleegmasjien in het Pentagon is neergestort, en tot het veerde vleegmasjien zou zien neergesjote.
1787
1784 - 1785 - 1786 - 1787 - 1788 - 1789 - 1790 1787 (MDCCLXXXVII) waor e gewoen jaor wat begós op maondag op de Gregoriaanse kalender.
Getieje
Getieje kan verwieze nao:
De Gièlender
De Gièlender, Nederlands: Gerendal, ies 'n landsjapspark-natuurreservaat, dat liek tösje Sjtröch en Sjuèlder in 't heuvelland van Zuud Limburg. Hièl bekènd ies de orchideëtuin, dae ziech hie bevingk. In deze tuin ies 'n groat deil van de nog in Nederland in 't wild veurkómmende (zeldzaam) orchideë bie-eingebrach. In totaal zin dat 23 inheemse soorte. Ze sjtoon op erme grónd in 'n del van de kalkhelling. Nachvlindersj hole nectar oet de blome en zörge veur de besjtuiving.
Ciborie
De Ciborie ies in de Katholieke kèrk 'n kelk woa-in de geconsacreerde hosties bewaard weure. Dees kelk weurt bedek mèt ‘ne koepelvörmige dèksel woa-op ’n kruuske sjteit (es handvat). De binnekant ies meistal verguld.
Occitaans
Veurbild
Hei volg e citaat vaan Middeliews Occitaans:
Dit veurbeeld kump oet Dantes Divina Commedia, afdeiling vagevuur. D'n diechter kump hei de Provençaalse troubadour Arnaut Daniel tege, dee häöm oetlègk wie 't in 't vagevuur draon touwgeit. Aander gooi veurbeelde kin me tege koume in 't Carmina Burana, boevaan bepaolde passages zien gesjreve op 't Occitaans.
Zwijndrecht (Nederland)
Historie
Zwijndrecht weurt, mèt de Zwijndrechtse Weerd, in 1006 veur 't iers geneump; 't dörp waor daan centrum vaan de Weerd en laog aon 't Zwin 'n aofgedamde zie-erm, en aon d'n Devel. Vaanaof de veertiende iew woort 't gebeed systematisch bediek; de Hollandse graof verleinde hiererechte aon ederein dee de bedieking financierde. Zoe oontstoont e groet aontal klein ambachte. In 1833 woorte e paar ambachte tot de gemeinte Zwijndrech samegevoog. In 1855 annexeerden 't Meedervoort en in 1881 woort Groote Lindt ingelief, boemèt de aw situatie vaan de väöl ambachte opgeheve waor. In 2003 woort ouch Heerjansdam aon Zwijndrecht touwgevoog.
Vogeze
Van 1871 toet 1918 leep door 't zudelik deil de grens tösse Frankriek en Duutsjlandj. Dao zeen versjillige geologische euvereinkómste tösse de Vogeze en 't Zwart Waad. De Vogeze bestaon veurnamelik oet graniet en roeaje zandjstein.
Renkum
Aanziech en bezeenswaerdighede
Oosterbeek haet 'n kèrkske dat deils oet de 10e ièw dateert en 'ne 14e-ièwse tore haet (gerestaureerd in 1946 nao oorlogssja). Hie liek ouch 't Airborne Museum dat gewiejd ies aan de Sjlaag um Arnhem in 1944.
Historie
In de 19e ièw óntwiekkelde Renkum ziech van 'n landboewdörp tot 'n industrieplaetske, mèt papier- en sjteinfabrieke.
Róndjwörm
Wörm waeren ouch toegepas es netuurlike vieënj van plaoginsekten of naaksslekke.
Douglas DC-9
Technische gegaeves DC-9-10
Lengte 31,82 m. Breidte 27,25 m.
Kruutssjnelheid 902 km/u
Kiribati
Levende natuur
De inheimse fauna vaan Kiribati is beperk tot ziebieste en veugel; zelfs vleermuis koume op de eilen neet veur. 't Aontal vogelsoorte bedreug 74, boevaan ein is geïntroduceerd. Versjèllende soorte zien in bepaolde deile vaan 't land endemisch, zoewie de bokikokiko (Acrocephalus aequinoctialis), dee allein op Kiritimati (zuug bove) veurkump.
Heilige
Legende
Vanaaf de 4e ièw weurt ’t gebeinte van ‘ne heilige ónder ‘t altaor biegezat en vanaaf de 11e ièw weurt in eder altaorblaad ’n klein eupening, ’t graaf geneump, mèt ’n relikwie gevöld. ’n Relikwie ies ’t lichaam, of ’n gedeilte daovan, van ‘ne heilige. Op väöl plaatse maak me es plaatsvervanging van de echte heilige gebruuk van representatieve relieke. Dat zint veurwerpe, die in verband sjtoon mèt de heilige. In de Mieddelièwe greujde de heiligeverièring oet zien proporties. Nao de 14e ièw dreig ‘t ‘t gelouf in Christus’ verlossing te vervage. Um die rae haet o.a. 't calvinisme de heiligeverièring aafgeweze.
1788
1785 - 1786 - 1787 - 1788 - 1789 - 1790 - 1791
Henri Jonas
D'r keunssjèlder
Nao d'r doeëd van z'n vrow besluut Jonas öm zich gaans op 't keunssjèldere te wieje en e wèrkt in z'n atelier op d'r zolder van 't hoes an de Kleine Looierstraat. Van 1916 bis 1918 volgt Jonas lès in de hoogere schildersklasse an de Rijksacademie in Amsterdam. Dao makt-e zich los van 't impressionisme va Graafland en keest vör 't expressionisme. E versimpelt de vorme en gebroekt opmerkeleke kleureffecte en kleurvlakke.
Mèt d'r Mestreechse sjèlder Herman Gouwe makt Jonas in 1920 'n rees nao Marokko. Van Gouwe zow-e 't gebroek van de brèj verf-accaente en de sjtevige vorme gelieërd ha en wieväöl sjpraeëkender de suggestie kan zieë es de zjuuste aafbeelding.
D'r status va Servais in Mestreech en d'r bräök
D'r status va Eugénie Servais waor vanaaf 't begin 'n zörg vör Jonas. Ze is in Mestreech ömmer gezieë es 'n sjèldersmodel oet Paries en dat how in dae tied 'n bepaalde negatieve lading. Noeëts is oetgezoch of dat wal klopde en d'r is ooch geen bewies vör te vènge. Ooch aander roddels make dat Jonas bevreesd is dat, went-e mèt z'n geleefde trowt, dat-e dan gèng opdrachte mie kriet van de katholieke autoritète en in gaeldprobleme zow kaome. Dae, laestig te bewieze en nog laestiger te oontkrachte maatsjappeleke drök zow d'r vör gezörgd ha dat Jonas brook mèt Servais in 1933.
Kunskring Henri Jonas
In 1950 besjtong d'r in Valkeberg 'ne kunskring dae nao Jonas verneumd is. Lei Molin waor dao o.m. lid van. Van 1970 tot 1989 houw de kring 'n sjlaopend besjtaon. In 1989 woort de kring nuuj laeve ingeblaoze. Ze organiseert reigelmaotig exposities en haet 25 lede.
Häörepaerd
'n Häörepaerd (sóms ouch heurepeerd) is 'ne Limburgse sjelnaam veur ’n dóm emes, 'ne sjtómmerik dae weer èns wat sjtóms haet oetgehaold.
Theophrastos
De Karaktersjetse
Regentementaliteet kan me zieë es de versjlaving um d'r baas te zieë um raejene va mach en gewin. Zo'n autoritair figuur is ieëmes van d'r vólgende sjlaag: es de vólksvergadering vergadert uvver de keus van ordebewaarders die d'r organisator motte assistere bie de processie, da traejt-e nao väör en miengt dat die functionarisse blanco volmach motte ha...en inge is genog... ...Vanzelfsjpraeëkend liegke de volgende regentekrete 'm in d'r moond besjtorve: ...vaeër of zie besjture de sjtad - 'n aander keus haat 't neet...
Vickers Viscount
thumb|right|Vickers ViscountDe Vickers Viscount waas ein toesjtel veur de middellange afsjtandj. 't Waas ein veermotorig propellorvleegtuug.
Technische gegaeves Vickers Viscount
Lengte: 26.11 m.
Komen-Waasten
Beziensweerdeghede
thumb|Sint-Chrysolekèrk in Komen. Komen-Waasten heet door 't geweld vaan d'n Ierste Wereldoorlog neet väöl aw gebouwe. De Chrysolekèrk (foto) steit op negentienden-iewse fundaminte meh stamp in deze vöm pas oet 1922. 'tzelfde gelt veur de neobyzantijnse Pieter-en Paulskèrk in Waasten, bijgeneump de 'kathedraol vaan de Leie', boe oonder d'n torie de graove vaan twie veertienden-iewse Vlaomse edele begraove ligke. Blij Ploegsteert vint me e gedinkteike veur de gevalle Britse soldaote zoonder graafstein, dewijl me in de gemeinte en häör umgeving ouch talloes Britse begraofplaotse vint.
Historie
't Gebeed wat noe Komen-Waasten is, waor vaanajds deil vaan 't graofsjap Vlaondere en Nederlandstaoleg, al laog de taolgrens neet wied eweg. Bij de Vrei vaan Utrech in 1713 annexeerde Fraankriek 't gebeed zuielek vaan de Leie, zoetot Komen, Waasten en Le Bizet verdeild raakde in e noordelek (Oosterieks) en e zuielek (Frans) deil. In de negentienden iew begós ouch 't noordelek (noe Belsj) deil sterk te verfranse. In d'n Ierste Wereldoorlog raakde de plaotse, in 't bezunder Ploegsteert, zwoer versjendeleerd. Bij 't vasstèlle vaan de Taolgrens in 1963 waor 't proces vaan verfransing bekans compleet; me besloot toen de gemeintes euver te bringe vaan Wes-Vlaondere nao Henegouwe. Op dat memint waore 't nog vief gemeintes (zuug bove). Bij de fusie vaan 1977 woorte doe innins samegeveug te de huiege gemeinte Komen-Waasten.
Dominique Deruddere
In 1987 régesseert hae zien ieste langspeulfilm, Crazy Love, nao de verhale van Charles Bukowski. Zien twiede langspeulfilm, Wait Until Spring, Bandini, nao de roman van John Fante, haet al 'n internasjenale rolbezètting mèt Joe Mantegna, Ornella Muti en Faye Dunaway.
Kesjtièl Genhoes
Boewhistorie
De naam Gen hoes beteikent versjterk hoes. Waarsjienlik ies 't óntsjtange oet eine woontore oet de 11e of 12e ièw. De veurbörch mèt drie vleugele rónd 'ne binneplei sjtoon geteikend op de kaart van Jacob van Deventer (1555).
Beweunersj
De neveliegkende carrévörmige kesjtièlhaof sjtamp oet de 18e ièw. In 2008 were d'r in de haof apartemente gerealiseerd.
Bekans alle geboewe zint opgetrokke mèt plaatselike mergelsjtein, op de veurgeboewe nao.
Noordzie
De Noordzie is relatief werm, door invoer vaan werm water door de Golfstruim. Daodoor kinne de strande aon 't zuielek deil vaan de zie, die breid en zandeg zien, e bleujend toerisme. De werm zie gief de len roontelum e mèld klimaat, mèt rillatief zachte winters en keul zomers. De fauna in de zie is divers, al steit ze oonder groete drök vaan de milieuvervojling.
Rundskop
Rundskop (Limbörgs: Rindskop) is 'ne Limbörgse film oet Bèlsj vaan Michaël R. Roskam oet 2011. Roskam rezjiseerde en sjreef de film. De hoofrolle weure gespäöld door Matthias Schoenaerts, Jeroen Perceval en Barbara Sarafian. In 2012 woort Rundskop genommeneerd veur 'nen Oscar veur bèsten Europese film. Dee won 'r evels neet. 't Is daomèt d'n ierste Limbörgse film dee genommeneerd is veur 'nen Oscar.
Wienesrao
't Woerd roaë (aoch waal rade, rhode of rode) beteëkent, gerooide plek of óntginning. De naam beteëkent dus "'t óntgonne gebied va Wieënand". 't Dörp wuurt aoëch waal kort Roaë (Rode) genump.
Kesjtieël en kèrk
thumb|'t Kesjtieël aan d'r binneplei achter de inriejpaort in de vuurbörch 't Opvallendste geboew midde i Roaë, geleëge achter 'n grach mèt daoëvuur 'ne groeëte vieëver, is 't kesjtieël Wienesroa mèt vuurbörch, aoëch waal 't hoeës genump. 't Datiert oersjprunkelik oet 1544, meh 't is in d'r 18e ieëw ingrieëpend gerestaurierd.
Tösje kesjtieël en kèrk bevingk zich 'n motte, woeë-in zich de reste van 'ne Middelieëwse taore zouwe bevinge. Aoëch is hie 'n klein Lourdesgrötje.
Chriet Titulaer
Imitaties
Wim de Bie haet in de oetzending van Van Kooten en De Bie van 5 november 1986 ein typetje geneump de "arrognoom "Chrut Titulaer" neergezat, de "parabroor" van Chriet, dae "De wondere bovenwereld" presenteerde.
Pietsje
Es me zich op 'ne vinger sjleit en daonao ein bloodblaor krit, dan wirt dat in Limburgse dialekte ein pietjblaor geneump. Emes dae nogal kleinzeëlig is oetgevalle wirt dèks ein peetsj geneump.
Hoegsaksisch
't Hoegsaksisch is 'n Middelduits dialek vaan 't midden en zuide vaan de aw DDR. 't dialek vaan Berlien weurt neet es Hoegsaksich gezeen. Kinmèrke vaan dees streektaol zien oonder mie 't verandere vaan g- in j- (wie in 't Ripuarisch en Kirchröadsj, dat eigelik ouch 'n Middelduits dialek is) en palatalisatie vaan de velaar plosieve p, t en k.
Vastelaovesvereiniging
In Limburg haet (bienao) eder dörp waal 'n vastelaovesvereiniging, en in de groater plaatse en sjtae zint d'rsj meistal miè; al ies dao dèks ein vereiniging 't belangriekste en die maog dan ouch de sjtadsprins oetrope. De inweunersj van 'n plaats were in de carnavalstied (en sóms ouch daoboete) waal geneump nao de naam van de vereiniging. Zoa vink me bieveurbeeld in Sjin op Geul de Waterratte. De plaats zelf weurt sóms 't "...riek" geneump. Dèks ies d'r ouch 'n apaarte vereiniging veur de kingercarnaval.
Muze
Mythologie
Homerus begint z'ne Odyssee mèt 't aarope van 'n Muze: "Vertèl mich, Muze, över d'r maan ..." In de Ilias röpt e ooch de hölp in van de Muze, dit kieeër om 'm te vertèlle vanoet welke sjtrieëke welke soldaote en welke hoofmanne kwieëme. Hienao goof e 'n eindeloze opsomming van väörgeneumde.
Dütsj-Zuudwes-Afrika
Seër circa 1840 goof 't Dütsje missionarisse in dit gebeed. Noadat in 1883 d'r Dütsj koopman Adolf Lüderitz e sjtuk grónk bei Angra Pequena loot aankope, d'r bóch oeë hüj de plaatsj Lüderitz ligk, woeëd 't gebeed in 1884 oetgerope tot Dütsj protectoraat. Alling de enclave Walvisbóch bleef Brits. De hoofsjtad woar in 't begin Othimbingwe, mar seër 1891 is dat Windhoek. Es óngerdeel van 't Zanzibarverdrag van d'r 1e juli 1890 verkreeg Dütsjlank óch d'r Caprivisjtrook.
In 1904 brook 'ne kreeg mit de inheemse Herero- en Namasjtamme oet. In dizze kreeg vele vöal sjlachoffesj. De uëverleëvende woeëde beiee gedrieëve in groeëte concentratiekampe, wat in deë tied rilletief nüj woar; de Sjpanjaarde en de Britte hant tiedes d'r Cubaanse Ópsjtand van 1868 en in d'r Twieëde Boerekreeg van 1899-1902 óch kampe gebroek um guerillalüj óp te sjlete. De umsjtandighede woare hieël sjlech en doezende lüj zint doa gesjtórve. De situatie verbeëterde wie d'r Friedrich von Lindequist ind 1905 d'r gouverneur van Dütsj-Zuudwes-Afrika woeëd. Politiek gezieë woar d'r ópsjtand 'n geveulige kwestie. Pas in 1985 erkende de VN de situatie in de kampe es genocide. De bóndsrippebliek erkende in 2015 dat sjprake woar van 'n genocide. Seër 1990 hat 't lank 500 mieljoeën euro sjteun vuur Namibië betald.
Zonnestèlsel
Beknopde indeiling vaan 't zonnestèlsel
iesdwerge
Zougdeerreptiele
De zougdeerreptiele (Letien: Therapsida) vörmen 'n orde van Amniota die ónger anger de direkte veureljers vanne zougdere ómvatj. De zougdeerreptiele wore hoeag-óntwikkeldje, reptiel-echtige bieëster. De aads-bekèndje fossiele stammen oet 't Vreug-Perm, de Tetraceratops.
Samuel Beckett
Laevesloop
Beckett is gebaore in e protestaants gezin in Dublin. In 1928 verhuusde e nao Paries. Dao waoërt e väörgesjtild an James Joyce dae 'm es lieërling accepteerde. Nao 'n aantal jaor gong e roondreze in Europa en Beckett mot in dae tied och echte zjwervers ontmoet hubbe. Truuk in Paries wert-e op 'ne daag uvvervalle en verwond. Ing van zien longe waoërt daobie geperforeerd. Later is e d'r dader in de gevangenis gaoë opzeuke en e haat 'm gevraogd väörwat e dae aansjlaag gepleegd how. "Je ne sais pas" waor 't aantwoaërd.
1790
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Benjamin Franklin
Bromölla
Bromölla is 'n gemèndje in Skåne län, Zwede. De gemèndje tèltj 12.285 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 163,38 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 75,2 luuj de km².
21 december
21 december is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 355en daag vaan e gewoen jaor en d'n 356e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 10 daog. 't Is dèks d'n daag vaan 't wintersolstitium, d'n euvergaank vaan naojaor nao winter. In deile vaan Limbörg veert me daan Luien-Toeames, in de Keltische len Imbolc.
Geulemerberg
Blokbreke
Aan de Geulemerberg liek ouch de ingank van de Geulemergroeve. Dit ies 'n grot woa mergel gewonne woort. Es aandinke sjteit aan de vaart (saer 2007) 'n beeld in mergel van 'ne blokbreker es aandinke aan häöm en aan dit bekans neet miè oetgeoefend beroep.
Geulemergroeve
In de Geulemergroeve bevingk ziech 'n zgn koepelgrot, 'n óndergróndse kapel, die in de Franse tied (ca 1800) ies ingeriech um katholieke en geistelike de gelegenheid te geve de katholieke godsdeens oet te oefene. Hie woort de Heilige Mès opgedrage, kinger geduip, getrouwd en begrave. De Geulemergroeve en de óndergróndse kapel zint rónd de Kaersjmes en op aafsjpraok te beziechtige.
Elizabeth I van Ingelandj
De troean van Elizabeth woort betwösj door Sjotlandj, mit stäön van zowaal de paus, dae 'm excommuniceerdj, es van Spanje en Frankriek, vanwaenge zien begónstiging van 't protestantisme enne sjaaj die zienen aanspraok oppe troean haw opgeloupe dore kuperie van ziene vader 'ne menneliken irfgenaam te verwèkke. 'n Vrouw oppe troean haw in zienen tied den ouch neet de veurkäör. Zien regeerperiood waas tróts alt biezunjer lang. Veur regerendje vorste waas 't verwèkke van 'nen troeanopvölger 'n duur plich; Elizabeth versterkdje aevel zien positie door juus neet te troewen en 'n mäögdjelikheidscultus rónjelim zichzelf op te boewe.
Servies
'n Servies ies de verzamelnaam veur alle serviesgood, dat gebruuk weurt bie 't ete aan taofel. Veer kènne 'n ónderverdeiling in:
Hebe Camargo
Hebe Maria Camargo (Taubaté, 8 miert 1929 - São Paulo, 29 september 2012) waor 'n Braziliaanse actrice.
Sjroet
’t Woord woort vreuger in Limburg ouch waal gebruuk veur de benaming van ’n kalkoen, óntlieënd aan de klanknaobootsing van de (lok)roop van ein (vrouwelike) kalkoen. Dit gekoppeld aan 't feit dat ’n kalkoen algemein es ein lieëlik bieësj wirt gezeen en dat in het Limburgs väöl luuj dèks mèt bieëste waere vergeleke, is zoa ’t sjelwoord veur ’n lieëlik vroumesj óntsjtaon.
Córdoba
Dore kolonisaasje van Amerika dore Spanjoeale höbbe mieër es doezjend plaatse dao de naam Córdoba mitgekrege. De wichtigste daovan is Córdoba in Argentinië, waat mit ruum mieër es e miljoen inweuners väöl grótter is es 't oearsprunkelik.
Keizersjnèt
Keizersjnèt bie keuj
Dr. Jaak Nijssen va S'n Maeëte veurde es örsjte in z'n ömgaeving 'ne keizersjnèt oet op 'n rechsjtaonde koo. D'r Blanc-Bleu de Belge, 'n Belsj dikbilras, mèt vlèèsj van 'n hieël hoeëg biologische kwalitèèt, wert ömmer mèt 'ne keizersjnèt gebaore.
Terlinne
Vereiniging
In de buurt van Brómmele (Wienesrao) bevingk ziech ouch 'ne carrévörmige, mergele haof Terlinge.
Indium
Ontdekking
Indium is in 1863 ontdek door Ferdinand Reich en Theodore Richter terwiel zie mit 'n spectrograaf in zinkertse op zeuk wore nao thallium. 4 jaor later waas Richter in staat óm 't metaal te isolere.
Tillamook County
miniatuur|200px|Graofsjappe vaan Oregon miniatuur|200px|Ligking vaan Tillamook County Tillamook is 'n in 1853 gestiech graofsjap in Oregon, VS. Tillamook is verneump nao 'n inheimse stam, die hei allewijl neet mie leef. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Tillamook.
Iridium
Iridium is 'n sjeikundig element mit symbool Ir en atoomnómmer 77. 't is 'n zilverwit euvergangsmetaal. 200px|thumb|left|Iridium
1947
Maan vaan 't Jaor
George Marshall (twiede kier)
Palestijnse Staot
Historie
In 1967 begós Israël, militair noe sterker es oets, aon de Zesdaogsen Oorlog, boe-in ze stökker land vaan Egypte, Jordanië en Syrië veroverde. Ouch de Palestiense gebejer woorte gans geannexeerd. 't Bezètte vaan de gebejer woort door de len vaan de VN algemein geaccepteerd. Evels begóste in de jaore zeveteg de Palestijne ziech hel te verzètte (zoegenaomde Ierste Intifadah). En Israël, wat ind jaore zeveteg en begin jaore tachteg wel de Sinaï-weuste oontruimde, bleef de gebejer annexere, umtot ze historisch es Joeds gebeed golle.
Azore
De bewoeaners vanne tamelik ónvröchbaar Azore laeven houfzakelik vanne vieëheljerie, mer ouch waere wiendroeven, ananas, bananen en tieë verboewdj. Vreuger stinge de Azore bekèndj veure waalvisjach. Väöl bemanningsleje vanne waalvisvaarders kome hie oet. Allewiel is 't kieke nao waalvissen 'n toeristische attractie.
Administratief indeiling
Corvo en Flores vörme de wèstelike eilenj, São Miguel en Santa Maria de oeastelike enne anger eilenj de vrie kómpakte centraal groep. De neugen Azore mit de dao-op ligkendje gemèndje zeen, van naordwès nao zuudoeas:
Wene
Wene (Duutsj: Wien [ʋiːn], Beiers: Wean) ies de hoofsjtad van Oasteriek, en ouch ein van de neuge Oasteriekse deilsjtate. Wene haet 1.852.997 inweunersj (2015) en ies daomèt de groatste sjtad van 't land; ouch ies 't 't cultureel, economisch en politiek centrum. De sjtad liek in 't oaste van 't land, aan de Donau.
Historie
In 1529 woort Wene veur 't ièrsj belegerd door de Törke. De sjtad heel mèt meujte sjtand, bies 'n oetbraok van de pes en angs veur 't vreug invalle van de winter de Törke dwonge ziech truuk te trèkke. Daonao woorte de ouwerwètse mieddelièwse sjtadsmoere vervange door modern versjterkinge nao Italiaans veurbeeld. Dees versjterkinge bleke effectief bie de twiède Törkse belegering in 1683; ze besjermde de sjtad 2 maond lank, bies de Törke door de Poolse keuning Jan III Sobieski woorte versjlage.
Törks
De Törkse taol behuurt tot de Ogoezische taole, 'nen tak vaan de Törkische taole (ouch-wel gewoen Törkse taole geneump), die weer femilie zien vaan de Altaïsche taole, allewel tot euver de geldegheid en aard vaan dees familie nog gein euvereinstumming besteit oonder taolkundege. Ogoezische taole - de bekinste en groetste gróp Törkische taole - zien oondereint dèks good verstaonbaar. Me kin ze dus vergelieke mèt de Noorse taole. De taol is agglutinerend: alle veranderinge aon wäörd weure mèt suffixe oetgedrök. 't Einege wat 't liere vaan de taol bemeujlek is de vocaalhermenie: de klinker vaan 'n suffix weurt bestump door de klinker vaan 't woord boe-aon 't vasgeplek weurt.
539 v.Chr.
542 v.Chr. - 541 v.Chr. - 540 v.Chr - 539 v.Chr. - 538 v.Chr. - 537 v.Chr. - 536 v.Chr. 539 veur Christus waor e jaor veur 't begin vaan de westerse (christeleke) jaortèlling. Op de aw Romeinse kalender stoont dit jaor bekind es 't jaor 215 ab Urbe condita.
Boete de Paort
thumb|250px|De Grendelpaort of Mestreechterpaort deil van de [[vesting Valkeberg]] Boete de Paort ies 'n buurtsjap van Valkeberg in Zuud Limburg. 't Ies gelege sjuus boete de Grendelpaort van de veurmalige Vesting Valkeberg. De volgende sjtraote huère debie: Grendelplein, de Cauberg, de Daelhemerwaeg (vreuger Subberwaeg), de Kniensgrach, d'n Heunsberg en 'n sjtökske Plenkert. In vreuger jaore woort dees buurt ouch waal Aan de paort van Valkeberg, Valkebergerpaort of A la porte de Fauquemont geneump. Vlakbie haet de Grendelpöt gesjtange. Vanoet de Grendelpaort of Mestreechterpaort vertakke ziech 'n paar waeg. Eine (de Cauberg) löp nao Vild, Berg en Mestreech; 'nen twiède geit nao Sub en d'n driede via de Plenkert nao Geulem en Houtem.
Zieëstraot
'n Zieëstraot of zieëingdje is 'ne smalen doorgank tösse twieë zieëjen en daomit ouch de sjeijing tösse twieë landjmassa's. Zieëstraote zeen essentieel veure sjeepvaart en daomit van groeat economisch en militair belang. De bekèndjste zieëstraoten in Europa zeen de Straot van Gibraltar, de Bosporus enne Sont, die alle drie de ènsigste waterverbinjinge vörme mit 'n groeate binnezieë.
Broensemerhei
Recreatie
De Broensemerhei sjteet bekank bei sjpatsieër, vaarrader en peërdrieeër. 't Guëf óch inne golfclub en sjterrewach.
Mond
Mond of mónd kènt zin:
Sjeng
Sjeng is 'ne jóngesnaom dee veural in Nederlands Limbörg veurkump. De naom is aofgeleid van Johannes.
'ne (manneleke) Mestreechteneer weurt ouch wèl Sjeng geneump, zoewel door ziechzelvers es door Limburgers vaan boete Mestreech. Soms weurt ouch 't Mestreechs dialek Sjengs geneump. Sjeng weurt boete Mestreech ouch gebruuk es e sjeldwoord veur 'ne Mestreechteneer. 't Antoniem is boer, wat Mestreechtenere dèks gebruke es sjelnaom veur alle Limbörgers vaan boete Mestreech.
Aragonees
Historie
Sinds 1940 is de taolgrens neet mie opgesjove. Aragonees is noe nog inheims in de gemeintes Somontano, Jacetania, Sobrarbe en Ribagorza (boe me euvergaanksdialekte sprik).
Kinmerke
De taol heet ouch 'n aontal kinmerke boe-in 't ziech vaan allebei aofzundert. Dat zien zoewel conservatismes es vernuiinge. Conservatief is, boete de al geneumde oetspraok vaan -ll- in sommege dialekte, 't behajd vaan de -b- in de verleien tied (teneba of teniba 'heer/zij had'; Spaons tenía, Catalaons tenia) en vaan 't achterveugsel -ato in 't voltoejd deilwoord (dit kump nog wel in 't Gascons veur). Innovatief is de ch- [tʃ] op plaotse boe 't vreug-Romaons [dʒ] had, 't Spaons miestens [x] en 't Catalaons miestens [ʒ] heet: choven 'joonk' oet juvenem (Spaons joven, Catalaons jove).
30 jannewarie
30 jannewarie is d'n daartegsten daog vaan 't jaor.
Metal
Begin
Neet laank nao Black Sabbath kaom ouch Judas Priest en Uriah Heep op. Oongeveer parallel begóste bands in de VS heavy metal te speule, wie Aerosmith en Blue Öyster Cult. Typisch Amerikaans is de zoegenaomde glammetal. In dit genre, geènt op de daan populaire glamrock, besteie artieste zier väöl aondach aon uterlek vertuin. Door 't extreem karakter vaan de metal zien dat dèks grouwelclichés, wie bij Alice Cooper of bij Kiss.
Vertakking en consolidatie
In de sjeem vaan de groete hardrock- en metalbands breujde 'n scene die d'n trend vaan ummer sneldere, heldere en intensere metal zjus wijer veurde. In de VS kaom begin jaore tachteg d'n thrashmetal op (lètterlek 'boenker-metal', dus neet 'trash metal' of 'drek-metal'!). De hoofzaak vaan deze meziek is veural tot 't allemaol nog helder en hefteger mós, en de meziek waor veural um weuj oet te drökke. Hel slaagwerk en lieg gitaarsoli woorte gecombineerd mèt dèks kekende zaank. E belaankriek muzikaol veurbeeld is de Britse band Diamond Head, deil vaan de NWOBHM. 't Genre weurt dèks gedefinieerd aon de hand vaan de 'groete veer' vaan de thrashmetal: Anthrax, Metallica, Megadeth en Slayer.
Nu metal en concurrerende genres
Ouch nog in de jaore negenteg kump de gothic metal op. Gothic es subcultuur bestoont al sinds begin jaore tachteg, meh in deen tied luusterde goths aander meziekgenres. Me liet 't genre euver 't algemein in Noord-Ingeland gebore weure, bij bands wie My Dying Bride, Paradise Lost en Anathema, meh ouch in aander len zien parallel impulse aon te wieze. In Amerika versjijnt neet allein Coal Chamber meh ouch Type O Negative, dewijl in Nederland The Gathering populair weurt. Al dees bands storte ziech, in de gothictraditie, vol in duusternis en verdreet, meh mèt hun frequinte verwiezinge nao fantasythema's beeje ze ouch e sterk elemint vaan escapisme. Dèks goon zoe'n bands de symfonische kant op, boebij 't gebruuk vaan keyboards of zelfs ganse orkeste neet oet de weeg weurt gegaange. Ouch höbbe gothic metalbands hiel dèks 'n hoeg zingende zengeres. Bekind mèt zoe'ne meziek woort oonder mie Within Temptation oet Nederland en Nightwish oet Finland (boe metal mie es boe daan ouch mainstream is). Evanescence combineert gothic metal mèt nu metal. Ouch gothic metal moot 't roond 2005 aoflègke tege de emo-cultuur.
Door 't opkoume vaan al dees subgenres, die allemaol hun inspiratie oet muzikaol fusies hole, vervaag 't begrip 'metal' in dezen tied. De groetste gemeine deiler is 'helle gitaarmeziek'.
Vocaole
Ouch genrespecifiek is de zaank bij gothic metal. Hei is 't gebrukelek um 'n vrouweleke zaangeres te numme, die klaor, hoeg, jeh opera-echteg zingk. Sommege zien ouch ech klassiek gesjaold. Ouch in de folkmetal weurt dèks klaor gezoonge (meh neet zoe hoeg). Depe bas- en baritonzaank is ouch meugelek; dit huurt me oonder mie bij Rammstein en Volbeat. Sinds 't pioneerswerk vaan Rage Against The Machine weurt in de metal ouch wel ins gerap (ouch al einmaoleg in "Walk this way" vaan Aerosmith en Run-D.M.C.). 't Gebruuk vaan rap in metal weurt mèt de nu metal geassocieerd.