cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ans
De gemèngde liegkt in Haspengouw, 'ne sjtrieëk mèt wiej dale, kriet in d'r óndergroond en 'ne vètte, vruchtbare löss es baovelaog. In Ans bevindt zich de hoofdbrón van de Légia, 'n reveer die, boete de brón en häör kunszinnige bedding in Ans èèges, bekaans gaans óndergronds ziene waeëg vindt nao de Maas, oeë-in ze in Luuk bie d'r Pont des Arches oetmóndt. thumb|250px|De [[Légia in Ans]] Ans haat 'n mienverlede. De sjtèèkaolemiene waoërte geëxploiteerd saer d'r 13de ieëw en óp z'n hoeëtepeunt waort kaol gedólve oet veer koele.
1653
Gesjtórve
thumb|150px|right|Mierten Harpertszoon Tromp, gesjtórve [[10 augustus 1653]]
Dison
Kerne van de gemèngde
Andrimont en Dison.
Be'er Sjeva
Be'er Sjeva is de groetste stad in de Israëlische Negev-woestein. De stad heet ongeveer 250,000 inwoeners, en lègk in 't zuide vaan Israël, in de westeleke Negev-woestein.
Brexit
thumb|Oetslaag Brexit-rifferendum: blieve (gael) en verlaote (blaw). De Brexit is 't eweggaon van 't Vereinig Keuninkriek (dat wil zigke Groeat-Brittannië, Naord-Ierlandj en Gibraltar) oete Europese Unie op 31 jannewarie 2020.
De óngerhanjelingen euver 't oettraeje van 't VK begóste formeel wie de Britse regering artikel 50 van 't Verdraag betreffendje de Europese Unie haet aktiveerdj. Dees bepaoling is van kraf wore wie 't Verdraag van Lissabon in 2009 van kraf woort. De aktivering van artikel 50 waas op 29 mieërt 2017.
Zuidhorn
Historie
Zuidhoorn oontstoont op dezelfde zaandrögk es Noordhorn. 't Dörp bleujde op door de vesteging vaan rieke hiereboere die hei boetehoezer (borgen) lete bouwe. Veural de femilie Hanckema had väöl invlood; 't modern gemeintewape vaan Zuidhorn is 't femiliewape vaan de Hanckema's. In 1990 woorte de gemeintes Aduard, Grijpskerk en Oldehove aon Zuidhorn touwgevoog. Allewijl weurt 't dörp oontwikkeld es veurstad vaan Groninge. Op 1 jannewarie 2019 góng de gemeinte op in de nui fusiegemeinte Westerkwartier.
Szeged
Szeged haet 'n belangrieke vodingsmiddelenindustrie en is beroemp óm twieë typisch Hóngaars producte: salami en paprika. De plaatselike keuke bi-jtj 'ne vermaardje vissóp, de szegedi halászlé.
Forsand
thumb|De ligking van Forsand in de pervincie Rogaland. Forsand is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 1.092 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 772,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1,4. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
Rob Grabert
Biografie
Grabert sjpeelde veur ’t eësj in 1986 veur ’t Nederlandse team. Hae beheuërt tot de gouwe generatie die in 1996 Olympisch kampioen woort in Atlanta.
Gironde
Gironde kan verwieze nao:
Krókkedille
Krokodille of Crocodilia zien 'n orde vaan groete, meistentieds in 't water levende carnivore reptiele. De orde is zoe'n 220 miljoen jaor aajd. De krokodille behure tot de levende fossiele; hiel väöl lede vaan dees orde zien es fossiel bekind. Hun leefgebeed ligk ummer in de trope of uterste subtrope; in Europa koume ze neet veur.
Sjweeberigerbösj
De Sjweeberigerbösj ies 'ne hellingbösj, "vas"liegkend aan de Wagkelerbösj, de Dunne bösj, de Kruusbösj, De Molt en de Roebelsjbösj gelege bie Sjweeberig, Bisse, Dal, Euvergäöl (Overgeul), Sjlennich, Landserao en Heieret in 't heuvelland van Zuud-Limburg.
De verwering van de kalksjtein haet tot 't óntsjtoon van 'n laog vuursjteineluvium geleid. Ouch óntwiekkelde ziech hie de zoageneumde örgelpiepe.
Pierre Cuypers
Gesjiechte
thumb|Hamstraat, Remuunj Cuypers grujdjen op in Remuunj es negendje en jóngste kindj van de sjiljer Joannes Hubertus Cuypers (1769 – 1858). Nao de groeate sjoeal ging d'r nao 't Stedelijk College. Tösse 1844 en 1849 genootj d'r de architectuursopleiïng ane Kunsacademie van Antwerpe. Dao lieërdje d'r ónger angere van veurluipers in de neogotiek Frans-Andries Durlet (1816 – 1867), Ferdinand Berckmans (1803 – 1854) en Frans Stoop (1815 – 1861), de stiel die kènmirkendj zów waere veur Cuypers. Hae behaoldje de Prix d'Excellence en waerdje fieëstelik ónthaoldj in zien gebäörtestad.
Vietnam
Viëtnam of Vietnam (officieel Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam) is e land in zuidoos-Azië, aon de Zuidsjinese Zie. Hoofstad is Hanoi, ander stei zien Ho-Chi-Minhstad, Can Tho Da Nang en Hai Phong; al dees vief stei höbbe 'n provincievrij status. 't Land grens aon China, Laos en Cambodja. De revier de Mekong mond hei oet in zie. In de grensstreke is 't land bergechteg.
Historie
In 1400 euverveel Ho Quy Li de keizer en naom de mach op ziech. Allewel tot heer de binnelandse pólletiek good hervörmde lètde heer wieneg op de noordeleke naober Sjina, dee 't land in 1407 vereuverde. In 1428 maakde 'nen opstand 'n ind aon de Sjinese bezètting en kaom de Hau Le-dynastie aon de mach. Dees dynastie vereuverde 't zuidelek Tsjampa en riechde dao zoe'n oongenaodege slachting aon tot de Tsjam vlöchde en ziech verspreide door gans zuidoos-Azië. Wie in 1527 generaol Mac Dan Dung de keizer vermaordde en zelf d'n troen besteeg rizzelteerde dat in 'n börgeroorlog dee tot 1592 zouw dore; de lèste aofstammelinge vaan Mac gaove ziech pas euver in 1677, wie ze nog jaore in de berg geregeerd hadde. Oondertösse hadde de hiersers de expansie nao 't weste doorgezat en vereuverde ze veural väöl Khmer-gebeed; 't Khmer-riek, in de Middeliewe sterk en mechteg, waor hendeg in verval. In de jaore zeventeg vaan de achtiende iew braok oonder de Tay Son 'nen opstaand oet dee oetindelek e good deil vaan 't land in zien grip kraog, woebij de keizer doed bleef en de prins bij de Thaise keuning um hölp vroog. Wie 't dee mislökde greep de Qing-keizer vaan Sjina in, boenao Quang Trung 't gans land weer in hen kraog.
Diana Spencer
Brónne
Dit artikel is gebaseerd óp 't corresponderend Ripuarisch en Luxemburgs artikel.
Bangkok
Bangkok (Thai: กรุงเทพมหานคร, Krung Thep Maha Nakhon) is de houfsjtad en mit 8.280.925 geregistreerde inweuners (2010) ouch de grótste sjtad van Thailandj. De bevolking van de ganse agglomeratie Bangkok, die zich tót boete de grenze van de gelieknamige pervincie oetsjtrek, weurt gesjat op zón 15 miljoen inweuners. De sjtad is gevestig op de oostelike oever van de Menam (Chao Phraya-reveer), kórtbie de Golf van Thailandj.
Espelkamp
De op 50 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 84,21 km², op 31 december 2018 24.685 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 293 de veerkante kilometer.
Kabbinèt-Balkenende IV
't Kabbinèt-Balkenende IV waor e Kabbinèt vaan Nederland vaan 22 februari 2007 tot 14 oktober 2010. 't Kabbinètberöste op 'n coalitie vaan CDA, PvdA en ChristenUnie. Sinds de nach vaan 19 op 20 februari 2010 waor 't Kabbinèt demissionair. Nao 't valle vaan 't Kabbinèt kaomde verkezinge die 'n ind maakde aon Balkenendes premiersjap. De VVD'er Mark Rutte naom 't euver in zien controversiele minderheidscoalitie Kabbinèt-Rutte I.
Gjesdal
thumb|De ligking van Gjesdal in de pervincie Rogaland. Gjesdal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Rogaland in Nórwaeg. De gemeinte had 9.426 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 609,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 15,5. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Plettenberg
't Op 240 meter hoegte ligkend pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 8 oortsdeile.
Stumloeaze pósalveolaire sibilant
Limbörgs
Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumloeaze pósalveolaire sibilant 'nen allofoon zeen vanne stumhöbbendje pósalveolaire sibilant door auslautverhärtung (dink aan graazjes ['ɣrà:ʒəs] taenge graasj [ɣrà:ʃ]); wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den is t'r juus ummer stumhöbbendj.
Juus wie bie de anger sibilanten en fricatieven in 't Limbörgs wuuertj döks 'ne (zaachte) plosief oetgespraoke wen dees klank völg op 'ne nasaal.
Boekares
thumb|'t Centrum van Boekares. thumb|Sfântul Spiridon-basiliek, 1860. Boekares (Roemeens: Bucureşti) is de höidstad en 't industrieel en commercieel centrum van Roemenië. De stad lègk in 't zuudoeaste van 't landj, aan de reveer de Dâmboviţa. Mit ruum 2 miljoen inwoeaners is Boekares de groeatste stad van 't landj en óp Istanbul en Athene nao de groeatste stad van Zuudoeas-Europa.
Mario Draghi
Nao Draghi's periood es ECB-prizzedent in 2019 besloot heer in ierste instantie ziech eweg te kiere oet 't polletiek domein en wilde heer mie aondach geve aon zien femilie en privéleve. Op 3 fibberwarie 2021 woort Draghi, in 't middel vaan de COVID-19-pandemie, door d'n Italiaonse prizzedent Segio Mattarella um 'n nui regiering te vörme naotot veurmaolege premier Giuseppe Conte ziech tröktrok. Nao succesvol oonderhandelinge mèt partije wie Lega, Vief Stare-beweging, de Democratische Partij (Italië) en Forza Italia woort Draghi ingezwore es premier op 13 fibberwarie 2021 um d'r veur te zörge tot de economische stimuli vaanoet de Europese Unie, es reactie op de pandemie en häör ikkenomische naosleep, efficient woorte geïmplimenteerd.
Näöëge Bètste
Driej Biebelse jode
Jan Schröder
Biografie
Schröder waas zoawaal op de waeg es ouch op de baan actief. Hae wón ziene eësjte profwedstried in 1961, toen hae in de Ómloup van de Kempe Henk Nijdam en Adriaan Biemans in de sjprint te sjnel aaf waas. 'n Jaor later waas hae de sjnelste in de Sjter van Zjwolle. Zie derde en lètste eurwinning in 't profwielrenne kao in 1966, toen hae 't criterium van Enter wón.
Finnentrop
Finnentrop is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Olpe, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 104,42 km² en 17.179 inwoeners (2017) gief 't 'n bevolkeringsdiechte vaan 165 per veerkante kilometer.
São Tomé en Príncipe
Religie
Zoe good wie alle Santomeze zien christelek, veural katholiek, mèt kleinder aondeile veur evangelische protestante en Zevendendaagsadventiste.
Lübbecke
Lübbecke (Nedersaksisch: Lübke), neet te verwarre mèt Lübeck, ies 'n sjtad in de Wesfaalse krink Kreis Minden-Lübbecke, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
Rouen
Rouen of La Ville aux cent clochers (De sjtad mèt de hoonderd kèrktaoëres) liegkt in 't noord-ooste va Fraankriek en is de hoofstad van de regio Haute-Normandië en van 't départemaent Seine-Maritime.
Algemèng
Victor Hugo haat Rouen bezonge in 'n gedich oet Les Feuilles d'automne:
Kiek väör vertaling in 't Limburgs: Lies van vertalinge sjtäölkes
Symplesiomorfie
'n Symplesiomorfie is in de fylogenie 'n aandujing veur 'n bestumdje gedeildje eigesjap binnen 'n groep saorte die neet uniek is veur dees groep. De eigesjap is al óntstange veur de litste gemeinsjappelike veureljer, wodoor ze dus neet unieks is veur de groep saorte. Zón eigesjap kan dus neet waere gebroek es e bewies det de leje van 'n groep nejjer aanein verwantj zint es aan 'n saort boete die groep die 't kènmirk ouch bezitj; daoveur mót me 'n synapomorfie aantuène, e gedeildj nuuj kènmirk.
Femke Halsema
thumb|Femke Halsema in 2020 Femke Halsema (Haarlem, 25 april 1966) is 'n GroenLinks-politica. Vaan 26 november 2002 tot 17 december 2010 waor ze fractieväörzitter in de Twiede Kamer.
Vianden (kanton)
Vianden (Luxemburgs: Vieanen) is ein vaan de twelf kanton in Luxemburg. De hoofplaots is Vianden.
Stumloeaze retroflexe sibilant
Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeaze retroflexe sibilant zeen:
Hong Kong
Bies 1997 waor Hong Kong 'n Britse kroankolonie. Doe woort 't truukgegeve aan China. Hong Kong ies ónder 't systeem van Ein land, twiè systeme groatendeils autonoom; in Hong Kong ies d'r 'n kapitalistische merteconomie en ouch haet me 'n eige financieel en monetair beleid, 'ne eige munt (de Hong Kong Dollar) en eige wètgeving op versjillende gebejer.
Historie
Nao de verovering van China door de Mongole vluchde de Song-besjtuurders nao de regio van 't tegewoordige Kowloon. In de Sjlaag van Yamen woorte de Song definitief versjlage door de Mongole. Wie de Yuan-dynastie de mach euvergenomme houw, naom de immigratie oet 't noorde toe.
Centaur (starebeeld)
thumb|right|Kaart vaan 't starebeeld Centaur Centaur (Centaurus, aofgekort Cen) is e starebeeld aon de zuieleke hiemelkoepel. Vanaof de breidtegraod vaan de Benelux is allein 't noordelek deil te zien, en daan nog slech umdat 't mer zjus bove de zuieleke horizon oetkump.
Taiwan
De Republiek China (in de volksmoond ouch: Taiwan) is dat deil vaan 't aajd China wat oonder controle steit vaan de neet-communistische, "nationalistische" regering. Allewel tot bei regeringe gans China claime, bezit de nationalistische regering sinds 1949 allein 't eiland Taiwan en e paar eilendsjes veur de Chinese kös. Hoofstad vaan 't land is Taipei, ander groete stei zien Taichung, Tainan en Kaohsiung. Taiwan weurt vaan 't Chinees vasteland gesjeie door de Straot vaan Taiwan en ligk in 't ooste aon de Filipijnse Zie.
Minden
De op 42 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 101,12 km², op 31 december 2018 81.682 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 808 de veerkante kilometer.
Augurk
De aeteswaerd oetgedrök de 100 gram augurk is:
Ehsan Jami
Nao de aonslaoge op 't World Trade Center in New York in 2001 verdeepde Jami ziech in de Koran en Ahadith, boenao heer concludeerde tot heer ziech neet demèt kós identificere. Jami waor hendeg teleurgestèld wie 'r oontdekde "wee Mohammed werkelek waor". In 2007 riechden 'r same met Loubna Berrada, opriechster van de Adviescommissie Integratie van de VVD, 't Centraal Comité veur Ex-moslims op. De organisatie is trop geriech 't islamitisch taboe op Gluifsaofval te doorbreke en mie hölp te beie aon bedreigde ex-moslims. Berrada stapde kort nao de opriechting weer oet 't comité, umtot ze voont tot Jami d'n islam te väöl ter discussie stèlt: "Iech vin 't neet hendeg um d'n islam zelf ter discussie te stèlle. Neet slum. Dao wèl iech miech neet in minge. Haw 't bij: de moos oet d'n islam kinne trejje zoonder bedreig te weure. Punt." PvdA-partijleismaan Wouter Bos gaof later kritiek mèt 'n vergeliekbaar strekking.
Vlas
Ougste
Rote (of koke) beteikent 't in vieversj, beke of velder (dauwrote) van de vezele zoadat ze losweike. Allewiel gebeurt dat in tanks mèt thermostaat. Nao 't rote volg 't druège, brakele en zjwingele. De houtechtige deile were daonao gesjeie van de vezelmassa. Die vezele were daonao gekemp of gekaard.
Lienolie
Van de sjneldruègende olie make ze lakke, (olie)verf, vernis en sjtopverf.
Poupehan (affaire)
In d'r Belzje polletiek is 't dörpke Poupehan vöral bekènd waoëre dör de Poupehan-affaire.
Gironde (departement)
thumb|Ligking van 't departement Gironde. 't Departement Gironde is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 33. 't Is gelaengen in 't zuudwèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Landes, Lot-et-Garonne, Dordogne en Charente-Maritime. De houfstad is Bordeaux.
Soedan
Politiek
Officieel is Soedan 'n presidentieel rippubliek mèt 'n rippresentatief democratie. De president heet oetgebreide oetveurende bevooghede, meh de wètgevende mach is in han vaan 't twiekamereg parlemint. De facto is 't land sinds jaor en daag evels 'n dictatuur. Vaan juni 1989 tot aprèl 2019 waor de mach aon president Omar al-Bashir, en ierleke verkezinge gaof 't neet. In 2010 woorte nog wel miepartijeverkezinge gehawwe (de ierste in 24 jaor), meh tot e democratisch bestèl veurde dat neet. Volgens de Democracy Index vaan 't Amerikaans blaad The Economist waor Soedan in 2018 'nen deep otoritaire staot, zoonder ierleke verkezinge, mèt 'n slech functionerende regering, neet väöl politieke participatie en wieneg vrijhede.
Sjpeul
'n Sjpeul is 'nen elektrische component dae besteit oet geleiende wikkelinge, meistal van kaoperdraod, op 'n sjpeulvorm (meistal van kunssjtof) worin zich al dan neet 'n magnetiseerbaar (weikiezere) kern bevindj, die waal of neet bewaegbaar is. Twee magnetisch-gekoppelde sjpeule vörme 'ne transformator.
Soedan
Klimaot
E groet deil vaan Soedan besteit oet heit weusteklimaot (BWh bij Köppen). Nao 't zuie touw weurt 't land geleidelek aon nater. 't Grensgebeed mèt Zuid-Soedan besteit gooddeils oet steppeklimaot (BSh), sommege oetluipers zelfs oet savanneklimaot (Aw). De weuste weurt nao 't zuie touw ouch wezelek bewoenbaarder. In 't noorde is de weuste allein in oases bewoenbaar, mie in 't zuie (in Darfoer) vint me ouch extensieve landbouw. De lèste decennia verdruug 't klimaot hei evels sterk.
Religie
Christene make zoeget 1,5% vaan de bevolking oet. In 't noorde vint me iewenaw Koptische gemeinsjappe. Westers christendom, zoewel prottestantisme es roems-kathelicisme, vint me es gevolg vaan missiewerk in de koloniaolen tied, veural in 't zuie. Ouch nog 1,5% is aonhaanger vaan 'n inheimse Afrikaanse religie.
Historie
Wiedoet de belaankriekste staot dee ziech in noe in 't huieg Soedan vörmde waor 't Sultanaot vaan Sennar (sinds [[1504), geneump nao zien hoofstad. De stiechters vaan dit riek waore de Foendzj, 'n inheims Afrikaans volk; toch waor 't veural de Arabische cultuur (inclusief de taol) die ziech verspreide. De staot breide ziech in de koumende iew nog get oet, meh kaom ummer mie in conflik mèt 't Osmaans Riek, boevaan de sultans ziech tot doel hadde gestèld de gansen islamitische wereld te oonderwerpe. In d'n achtienden iew begós 't sultanaot serjeus te verzwake. Nao 'ne staotsgreep vaan 1718 woort 't tot daan dominant soefisme ummer mie vervaange door ortodoxer struiminge vaan d'n islam en naom d'n Arabischen invlood touw. Bij meminte hadde Egyptische geslachte 't gans veur 't zègke. Zoe roond 1800 begós 't land serjeus te vergrummele. In 1821 woort 't ingelief bij de Egyptische eyalet (provincie) vaan 't Osmaans Riek.
World Solar Challenge
Raceverloup 22 oktober
Sjtandj nao de tweede racedag:
Lies van berg in China
Bron
Dees lies is gekopieerd vaan de Nederlandstaolege Wikipedia, en oetindelek vaan 't corresponderend Ingelstaoleg artikel in dees versie.
Eddy Beugels
Biografie
Nao zien wielerloupbaan waas Beugels o.a. actief es veurzitter van de rennersvakbóndj AICPRO. Hae sjreef ouch 'n beukske euver "Sponsering van de wielersport" mèt richliene veur de organisatie van 'n beroepswielerploog.
Belangriekste euverwinninge en eëreplaatsje
1970
Teddy Lekatompessy
Teddy Lekatompessy werk(de) as freelancer aan diverse (waereld) meziek projecte.
Leirfjord
thumb|De ligking van Leirfjord in de pervincie Nordland. Leirfjord is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Nordland in Nórwaeg. De gemeinte had 2.156 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 444,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 4,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Stumloeazen alveolopalatale sibilant
Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeazen alveolopalatale sibilant zeen:
The Day After Tomorrow
Verhaol
Drie enorme snieëcyclone vorme zich en zorge det 't groeatste deil van 't noordelik halfróndj 'n flink pak snieë en extreem lege temperature te verwèrke krieg. Hall ziene zoean raak in Nuuj York ingeslaote es de storm 'ne enorme vloedgolf veroorzaak dae de stad veur 'n groeat deil ónger water zit. Door de extreem lege temperatuur verangert 't deil van Nuuj York det zich nag baove 't water bevindj vervolges in 'n iesvlakte. Hall besluut nao 't noorde aaf te reize óm ziene zoean te vinje, dae same mit inkel medestudente gestrandj is in 'ne bieb. 't Oug van de storm trek echter euver de stad, mit zoea'n leeg temperature det 'n miens in e paar second zów kinne bevreze.
Byzantijns Riek
Historie
Sultan Mehmet II beejt aon de belegering op te heffe in ruil veur 'n aontal veurwaarde. De keizer vaan 't Byzantijns Riek is evels te väöl ingenome mèt ier en wèlt 'n vernedering neet touwstoon. Es dit weurt aofgeweze, plant Mehmet de mör door brute mach in te numme, umtot heer wèt tot de Byzantijnse verdedegers ieder oetgeput zalle zien es zien tróppe. Op 24 mei 1453 gief 't 'n verduustering vaan de maon, 't Symbool vaan Constantinopel. Heimèt weurt 'n veurspelling vaan de val vaan de stad werkelekheid. Veer daog later is de ganse stad in 'nen dikke mis gehöld, e fenomeen dat in dit deil vaan Europa bekans noets veurkump in de maond mei. Op de mörrege vaan 29 mei begint d'n aonval. De ierste golf vaan aonvallers, de Azabs (hölptróppe), zien slech getraind en oetgerös en höbbe slechs tot doel zoe väöl meugelek Byzantijnse verdedegers doed te make. 'nen Twieden aonval, dee groetendeils door Anatoliërs weurt gedoon, concentreerd ziech op 'n deil vaan de Blachernaemör in 't noordwestelek deil vaan de stad, dat al gedeiltelek door 't kanon is gesjendeleerd. Dit deil vaan de mör is vaan väöl recentere datum (èlfden iew) en väöl zwaker es de res. 't Is dao boe de Kruusvaarders in 1204 door de mör zien doorgebroke. De Osmaanse aonvallers zien ouch in staot door te breke, meh weure eve gaw trökgeslage door de Byzantijnse verdedegers. De Byzantijne slage d'r ouch tijdelek in um d'n daarden aonval door 't elitekorps vaan de Sultan, de Janissare, aof te sloon, meh de Genuese generaol dee de infanterie leidt, Giovanni Giustiniani weurt zwoergewond tijdens d'n aonval en zien evacuatie vaan de verdedegingsmör zörg veur paniek oonder de range vaan de verdedegers. Brónne die vijandeg zien tegeneuver de Genuees zègke evels tot heer slechs liech of gaaroets neet gewond waor, meh euverweldeg door vreis, de wónd veinsde um 't slaagveld te verlaote, en zoe de val vaan de stad te bezegele. Dees besjöldeginge vaan lafheid en verraod zien later zoe wiedverspreid euver Europa tot de Rippebliek vaan Genua diplomatieke breve nao de Kanselarije vaan Ingeland, Fraankriek, 't hertogdóm Bourgondië en aandere zal mote sjikke um 't te oontkrachte. Sommege historici suggerere tot de Kèrkoportapoort in de Blachermaewiek neet waor aofgeslote en tot de Osmane gaw dees fout oontdèkde ('t waor zeker gein kwestie vaan umkouperij of misleijing; de poort waor einvoudegeweg euver de kop gezeen, woersjienelek umtot puin vaan 'ne kanonsaonval de poort aon 't ziech had oonttrokke of geblokkeerd. Wie 't ouch is gebäörd, de Osmane störme de stad binne. Constantijn XI, de lèste keizer vaan 't Riek, euverleef de slaag bij Constantinopel neet. Deen daag störf 't Byzantijns Riek nao 1.100 jaor. Sommege historici numme dit ouch 't ind vaan de Middeliewe.
Sint-Janskloes
Gesjiedenis
thumb| De [[Sint-Janskloes oet 1699.]] In 1699 ies de kloes gesjtiech, waarsjienlik es hospitaal veur besjmettelike krenkdes, door gravin Maria Dorothea van Salm ter ière van de heilige Lazarus. De ièrsjte beweuning door 'ne hièremiet ies in 1722. Nao 1912, es broeder Antonius Thieman sjtörf, zölle d'r gein kloezenaersj miè wone. In 1937 en in 1985 vinge restauraties plaats. 't Ies in Gelaen en umsjtreke 3 ièwe gebrukelik gewaes um de kloes te bezeuke mèt es doel um zjwaere aaf te bae. (Dus um genezing te vraoge veur zjwaere, vrattele e.d.). Binne in 't geboew haet ummer 'n sjilderie gehange mèt Zjwaere Job d'r op aafgebeeld.
Groeëte-Spaan
Historie
In 1795 woort 't dörp tot gemeinte gemaak, boe ouch nog 't gehuch Klein-Memmerke bijhoort. Vaanaof 1970 waor Groeëte-Spaan deil vaan de nui gevörmde gemeinte Spaan, boe-aon ouch Kleine-Spaan en Rèkkeve woorte touwgeveug, meh neet Klein-Memmerke, wat nao Eldere góng. Bij de nui herindeiling vaan 1977 góng de jóng gemeinte weer op in Bilze.
Hemnes (Aurskog-Høland)
thumb|De ligking van Aurskog-Høland in de pervincie Akershus. Hemnes is 'n plaats inne Nórse gemèndje Aurskog-Høland, inne pervinsje Akershus. Hemnes talj 612 inwoeaners in 2007 en haet 'n oppervlakdje van 0,92 km²; det guuef 665 luuj de veerkantje kilomaeter.
Kolonisatie
Kolonisatie beteikent oorsjprunkelik 't vestige van e deil van de eige bevolking in 'n landjsjtreek die nog neet door 't eige volk weurt bewoond. Dit gebied weurt 'n kolonie geneump. Det kan in 'n ónbewoond, ónóntgónne gebied zeen, mer 't kan ouch 'n vestiging zeen in "vraemp" gebied tösse de dao al aanwaezige "vraem" bevolking. Kolonisatie besjteit dus al zolang es de miens gróndj beboed.
Gemert-Bakel
De gemeinte is op 1 januari 1997 oontstoon oet samevoging vaan de gemeintes Gemert en Bakel en Milheeze.
Twiede Kamer
Mach en bevooghede
D'n oetslaag vaan Twiede-Kamerverkezinge vörmp de basis veur de vörming vaan nui kabinètte: es e nui kabinet gevörmp weurt moot de mierderheid vaan de Kamer dit kabinèt steune. Gemeinlik besteit e kabinet daan oet ministers vaan 'n coalitie boevaan de partije in de Twiede Kamer 'n absolute mierderheid höbbe. Es e kabinèt vèlt weure nui verkezinge veur de Twiede Kamer oetgesjreve.
Samestèlling
De lèste verkezinge (17 miert 2021) lieverde dees samestèlling op:
Veurzitter is Vera Bergkamp vaan D66, die op 7 aprèl 2021 Khadija Arib (PvdA) opvolgde.
Sjpaorlien Zitterd-Haelder
miniatuur| De sjpaorlien Zitterd - Haelder (eigelik Zitterd - Herzogenrath) is in 1893 door de veurmalige sjpaorwaegboewer Henri Sarolea aangelag. Dees lien is gans mèt publiek geld beköstigd, al höbbe 'n paar gemeinde ouch geld biejgelag. Zao haet de gemeinte Sjènne bieveurbeeld ein bedraag van ƒ 6.000-, biegelag veur de aanlègk en de boew van de veurmalige sjtaasje. De lien woord in gebroek genomme door de NCS (Nederlandsche Centraal Spoorwegmaatschappij), die later in 1939 mèt angere sjpaorwaegbedrieve sameginge in Nederlandse Spoorwegen.
Indogermaanse taole
Oorsproonk vaan 't idee
D'n ierste dee, veur zoewied bekind, 't idee oetspraok tot väöl Europese taole aonein verwant zien waor de Leidse professor Marcus Zuerius van Boxhorn. Heer brach 't Nederlands, Duits, Latien, Grieks en Perzisch mètein in verband en meinde de taole aof te kinne leie oet 'n oertaol die 'r Scytisch neumde, nao de Scythe. Mèt later oonderzeuk brach heer ouch de Keltische, Slavische en de Baltische taole heimèt in verband en, belangriek, neet taole wie 't Hebreeuws.
Consonante
't Proto-Indogermaans had väöl versjèllende consonante. Wat betref de plosieve kós me labiaal (p), coronaal (t), palatovelaar (k'), velaar (k) en labiovelaar (kw) consonante. Palatovelaar hèlt in tot de tóng bij 't oetspreke tege 't verhemelte zit; labiovelaar meint tot d'r 'ne vlöchtege w-klaank aon de consonant woort touwgevoog. De plosieve kóste stumhöbbend, stumloos en stumloos geaspireerd zien, en die drei variante kóste bij alle plosieve veurkoume. Dit substiel systeem is nog wijer oontwikkeld in de Indische taole, die daodoor tientalle consonante höbbe gekrege. Opvallend is tot fricatieve wie þ, ð, f, v, ch en γ oontbreke. Zoe'n klaanke höbbe ziech in väöl vaan de dochtertaole oontwikkeld. Dit had tot gevolg tot de geaspireerde consonante verdwene.
Werkwäörd
't Proto-Indogermaans has teminste drei werkwoordstije: praesens (tegewoordegen tied), aoristus en perfectum. Alle drei die tije kóste in alle meugeleke vörm vervoog weure; ze hadde zelfs alledrei hun eige infinitieve. 'ne Veerden tied, 't imperfectum, waor woersjijnelek al rudimentair aonwezeg, in eder geval in de dialekte die later Grieks, Armeens en Arisch woorte. E futurum waor d'r neet. Sommege taolgrope höbbe dat aontal tije trökgebrach tot mer twie (Slavisch, Germaans), ander taole höbbe zjus 't aontal tije oetgebreid. Dat gelt in 't bezoonder veur 't Latien en 't Aajdgrieks. In de Germaanse taole heet me väöl nui tije gecreëerd mèt behölp vaan hölpwerkwäörd. Zoe kinne ouch nuances in de verleien tied en in d'n touwkómmenden tied weure oetgedrök. 't Mies oontwikkeld en genuanceerd is 't systeem vaan 't modern Ingels.
De Vredepieël
De Vredepieël is de jungste kern vaan de gemeinte: 't oontginningsgebeed woort pas in 1949 touwgeweze. De naom Vredepeel, daoveur al in gebruuk es gebeedsaonduiding, woort in 1955 bekind gemaak; daan begint me ouch mèt de bouw. In e paar jaor oontsteit 't dörp. In weerwèl vaan de naom weurt in 1957 'n vleegbasis gevesteg bij 't nui dörp. In 1958 weurt de sjaol geëupend, in 1963 de kèrk.
Obwalden
Distrikte
't Gief gein distrikte in 't kanton Obwalden.
Friedrich Spee
E berispt in zie waerk de vorste, die hön beambte en rechters neet controlere en e how sjerpe waoërd vör de gèselekhèèd, die de verblinde waereldleke mach in de heng wèrkt. D'r gaanse heksewaan typeerde Spee von Langenfeld - dae lang ooch gewèrkd how es beechvader vör veroordeelde hekse en zich vraoge bie de processe begoes te sjtèlle - es 'n meneer van doeë die in taegesjpraok is mèt 't versjtaand, 't natuurlek rech en de christeleke leefde. Anna Spee von Langenfeld (1591-1631), èègenares van 'n wiengood en 'n verwaandte va Friedrich Spee waoërt in 1631 va hekseriej besjöldigd, veroordeeld en öm 't laeve brach. De heksevervolging veerde hoeëgtiejdaag in de 16de en d'r 17de ieëw en dit zoewal in protestaantse es in katholieke leng.
Mark Rutte
thumb|Mark Rutte
Albertkanaal
thumb|right|300px|Albertkanaal vanaaf de brök in [[Kanne ]] 't Albertkanaal (oetsjpraok: Albaerkanaal) ies in de jaore 30 van de 20e ièw aangelag um Wallonië 'n gooj sjeepvaartverbinging te geve mèt de have van Antwerpen. Um dit te realisere moos t'r bie Mestreech dweersj door de mergel van de St.Pietersberg gegrave were. Dat ies good te zeen rónd de plaetskes Kan (Kanne), Opkan (Opkanne), Montenake en Vroenhove. 't Kanaal is geneump nao de Belsje keuning Albert I, euverleje in 1934.
Ille-et-Vilaine
thumb|Ligking van 't departement Ille-et-Vilaine. 't Departement Ille-et-Vilaine is eine vanne departementen in Frankriek en haet 't nómmer 35. 't Is gelaengen in 't centraal-wèstelik deil van 't landj, grenzendj ane departemente: Manche, Mayenne, Maine-et-Loire, Loire-Atlantique, Morbihan en Côtes-d'Armor. De houfstad is Rennes.
Xavier Bettel
Xavier Bettel (Stad Luxembörg, 3 miert 1973) is sinds december 2013 d'n allewijle premier vaan 't Land Luxembörg. Wijer waor Bettel es Luxembörgse polletikus ouch börgemeister vaan Stad Luxembörg (2011-2013) en is heer al parlemintslid sinds 1999. Bettel is lid vaan de liberaole Demokratesch Partei (DP), die op EU-niveau deil oetmaak vaan Renew Europe (same mèt o.a. VVD NL, D66 NL , Mouvement Réformateur BE , Open VLD BE en FDP DE ).
Josep Borrell
Jäög
Borrells groetawwers waore Spaonse emigrante in Argentinië. Wie ze trökkaome nao Spanje waor Borrell ziene pap ach jaor aajd. Heer greuide op in de Spaonse Börgeroorlog.
Doevewèk
Doevewèk of ringelwèk (Vicia hirsuta) is 'n plantj oete roewvogelbloomsfemielje (Leguminosae), die in Nederlandj en op 't Belsj vrie algemein veurkump.
Börgemeister
'ne Börgemeister is 't bestuurlek hoof vaan 'n gemeinte of 'n soortgelieke lokaal bestuurseinheid, aofhenkelek vaan de staotsrechteleke indeiling vaan 't land in kwestie. Internationeel zien d'r groete versjèlle in de mach en positie vaan die 'ne börgemeister heet. Sinds Annemarie Penn de functie vervölt in Mestreech is 't woord Börgemeisterse opgenomme in de Nuie Mestreechsen Dictionair. 'n Börgemeisterse is daomèt de vrouweleke variant vaan 'ne börgemeister.
Champenois
Grammatica
De dialekte van 't Champenois höbben e deil eige biezunjerheje, in versjeie vörm en maote.
De gebejendje wies of d'n imperatief kan m'n op twieë menere vörmen in 't Champenois. Me zaet zoeawaal montrez-lou-moi wie lou me montrez "Laot mich det zeen." en taisez-vous! of vous taisez! "Zwieg; bön stil!"
Košariská
De naom van de gemeindje waerdje veur 't ieës vermeldj in 't jaor 1263, namelik de plaetskes Dolné Košariská in 't wèste en Horné Košariská in 't oeaste.
Gerhard Schröder
thumb|right|120px|Gerhard Schröder Gerhard Fritz Kurt Schröder (Mossenberg, Noordrien-Wesfale, 7 april 1944) is 'ne Duitse politicus. Vaan 1998 tot 2005 waor heer de 33e kanseleer vaan Duitsland en de zevende vaan de Duitse Bondsrippebliek. Heer veurde de gemateg-linkse partij de SPD aon en volgde in 1998 Helmut Kohl op. Heer steit bekind um zie charisma en de meneer boe-op heer mèt de media umgeit. Zien regeerstiel waor ein vaan compromisse, meh tegliek ouch vaan compromisloesheid es 't geit um impopulair maatregele. Op 22 november 2005 woort heer opgevolg door Angela Merkel.
Richard Pipes
Revisioniste
't Oeuvre vaan Richard Pipes veroerzaakde väöl kritiek in de academische gemeinsjap. Veural zien interpretatie vaan de gebäörtenisse vaan 1917 woorte aongevalle door de sjaol vaan 't revisionisme, wat hendeg oonder invlooj stoont vaan de Franse Anneles Sjaol. Dees academici begoste in de zeventeger jaore in hun interpretatie vaan de Russische Rivvelutie te bassere op polletieke beweginge die vaan oonderaof dominant woorte in de Russische maotsjappij en dao-in bepaolde partije en leier prefereerde euver aander. Zie zoochte dus de veraanderinge in deen tied es veurnaomelek veroerzaak door 't volk vaan oonderaof, in plaots vaan door e klein elitair gröpke. 'n Paar vaan de bekèndere lui oet dees sjaol zien Lynne Viola en Sheila Fitzpatrick, die claime tot Pipes te väöl focuste op intellectuele es belaangrieke späölers. Peter Kenez, dee oets zien doctoraat haolde bij Pipes, stèlde tot Pipes nao Sovjet historie kiek es de veroerzaker vaan elend, in plaots vaan te kieke nao alles wat deil oetmaak vaan 'n historie. Pipes' critici stèlde dèks tot zien historisch wèrk de Sovjet-Unie te naodrökkelek wegzatte es d'n duuvel, in 'n poging "de klok 'n paar decennia trök te dreie wie de Kawwen Oorlog-demonologie de norm waor".
Balham
Balham ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 1.623 inweunersj, die Balanais (mannelik) en Balanaises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 4,65 km2 groat. Dao woonde dus zoan 349 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't driede kanton van Sedan (Sedan-3), wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 152-238 meter.
Methaan
Óntstaon
Inne ómgaeving van rinjsvieëhajeringen is 'n verhuuegdje concentratie van methaan dao, ómdet 't gaas wuuertj gevörmp dore bacteriejen inne veurmage van rinjer bie 't vertaere van 't voor. Gevalle zeen bekèndj wobie stallen in brandj vloge door 'n verhuuegdje concentratie aan methaan.
Calcutta
Gesjiechte
Tösse 1700 en 1912 waas Calcutta de houfstad vanne Britse kloonje India (daonao woort det Nuuj-Delhi). In dezen tied kwaam de stad pas richtig toet bleuj. Zie haet dore groeate Britsen invlood kwa arsjitektuur 'n hieël wèstersj karakter.
Kaeverpuuetige
De kaeverpuuetige (Letien: Maxillopoda) vörmen 'n klas aan krabechtige. De klas woort weitesjappelik besjreve in 1956 door Erik Dahl. De einougkrieëfkes (Copepoda) enne rankpuuetige (Cirripedia) zeen de wichtigste subklasse van dees groeate, vörmrieke groep.
Ertwèk
d'n Ertwèk greutj op losse zenjetige, mer ouch op leimechtige en zwaore, klei gróndj; de gróndj mót waal good zeen aafgewaterdj. De baom kan zoer toet basisch zeen. Hae haet 'ne veurkäör veur vöchtige gróndj, op besjieëmdje of zónnige plaatse.
Vaksdal
thumb|De ligking van Vaksdal in de pervincie Hordaland. Vaksdal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Hordaland in Nórwaeg. De gemeinte had 4.118 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 737,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 5,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
Stemwede
Stemwede (Nedersaksisch: Stemwäide) ies 'n gemeinte in de Wesfaalse krink Kreis Minden-Lübbecke, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
Santiago de Chile
thumb|'t Waope ven . Santiago de Chile ies de hoofsjtad van Chili. In 2002 tèlde de sjtad 5.428.590 inweunersj.
Sagittarius A*
In Sagittarius A zit mie es veer mieljoen kier de massa vaan de zon. 't Objek is zoeget 60 mieljoen kilometer groet. Metinge aon 't objek weure veural gedoon mèt stare die kortbij 't objek stoon en direk drum heer drejje (in plaots vaan um 't centrum vaan de Mèlkweeg in breie zin, wie eus Zon dat deit).
Drama (keuns en cultuur)
Drama is in essentie de handeling oonder of achter d'r tekst. Dat wat me sjpelt is d'r subtekst en dao kriet me vat óp dör 't make van 'n analyse van d'r tekst, m.a.w. dör 't zeuke en veende van de betekenis van d'r tekst. Die betekenis is aafhankelijk van d'r regisseur dae d'r tekst interpreteert.
Ierste Kamer
Samestèlling
De verdeiling in de Ierste Kamer is es volg:
Licht (Stockhausen)
Opbouw
De ganse cyclus berös op ein 'superformuul'. Dit is 'n polyfoon formuul die besteit oet drei laoge, die samehaange mèt de drei hooffigure Michael, Lucifer en Eva. De drei laoge kinne los klinken of same. De superformuul, en daomèt ouch de drei deilformules, besteit oet zeve segminte, eint veur ederen daag.
Besjrieving en handeling
De drei figure symbolisere versjèllende tendenze die in de diverse mythologieë vaan de wereld veurkoume en die Stockhausen ouch in de echte wereld meinde te zien. Zier in 't bezunder baseerde Stockhausen ziech op 't Urantiabook, 'n esoterisch book wat 'r in 1971 had liere kinne. Michael is de goje geis, 'nen ingel dee 't bies goddeleke eigesjappe wèlt geve en de mins wèlt creëre. Lucifer is ouch 'nen ingel, meh is dao tegestander vaan: heer wèlt de materiële wereld en 't goddeleke sjeie en is tege de minsheid. Ziene meziek is dèks oetgesproke cerebraol: allein veur boveminseleke wezes te verstoon. Eva is de mins en steit symbool veur al 't minseleke. Stockhausen tuint heer dèks es symbool vaan de baar, meh feitelek steit ze veur de ganse mins (de componis wouw in 't begin ouch 'nen Adam laote mètspeule, meh dee leet 'r later weg umtot dee häöm te väöl veurkaom es verdobbeling vaan Eva).
Receptie
Stockhausen zien heptalogie heet nogal get kritiek te verdore gehad, neet in de lèste plaots vaan lui oet de Nuie Meziek wereld. Väöl lui steurde ziech aon de groete proporties, aandere meinde tot 't werk in vergelieking mèt zien awwer (zier progressief) werk 'nen achteroetgaank beteikende. De Nederlandsen dirizjènt Reinbert de Leeuw, dee zie gans leve mèt contemporaine meziek bezeg is gewees, zag dao-euver: "Iech vin zien later stökker megalomaan, wie 't versjrikkelek Helikopter-Streichquartett en zien opera's, meh bewoonder de enorm dinkkrach die 'r in de jaore viefteg etaleerde."
San Francisco
Demografie
De bevolking besteit oet:
Acre (Brazilië)
Acre (oetspraok in 't Braziliaans Portugees: [ˈakɾi]) is 'ne staot vaan Brazilië, in de regio Noord (Norte), in 't tropisch binneland. De staot is rillatief klein (zij 't nog ummer veer kier zoe groet wie Nederland) en dunbevolk; heer besteit nog veural oet oongesjonde tropisch bos. Hoofstad is Rio Branco. Acre grens (mèt de klok mèt, begin in 't noorde) aon Amazonas, Rondônia (e klei stökske), Bolivia en Peru. 't Groondgebeed vaan Acre huurt pas sinds 1903 bij Brazilië en waor daoveur formeel deil vaan Bolivia. Umtot 't gebeed evels veural door Braziliaone bewoend waor, kós Bolivia dit neet oonder control kriege. Sinds 1962 is 't 'ne zelfstandege staot, tot deen tied had Acre de status vaan direk bestuurd territorium.
Fysische geografie
Acre heet e tropisch moessonklimaot (Am), mèt e dudelek rege- en druugsezoen. 't Regesezoen löp vaan ind oktober tot begin aprèl. Naatste maonde zien jannewarie en fibberwarie (289 resp. 284,8 mm rege in Rio Branco), druugste maond is juni (mèt 31,6) mm. De gemiddelde maxima ligke veur edere maond bove de 30°C; de lochvochtegheid is gans 't jaor hoeg.
Historie
Nao de oontdèkking vaan de Amerika's door de Europeaone woort 't Amazonegebeed mer sporadisch aongedoon; de aofgelege deile boete groete revierluip woorte al gaaroet neet gesteurd. Aoventureers kaome 't gebeed in d'n achtienden iew evels ummer dèkser in, zoewel vaanaof Spaonse kant es vaanoet de Mato Grosso. Heidoor waor 't nujeg um de grens door 't oerbos perceis te trèkke, wat in diverse verdage (1750, 1777 en nog tot in 1867) gebäörde. 't Huieg Acre woort heibij aon de Spanjole touwgeweze; nao de oonaofhenkelekheidsoorloge kaom 't oonder Bolivia.
Ballay
Ballay ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 278 inweunersj, die Ballayriots geneump weure. Ze ies 10,46 km2 groat. Dao woonde dus zoan 27 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Vouziers, wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 91-221 meter.
Jan Harings
Biografie
In 1967 behaolde hae es eësjtejaors prof zien groatste succes oet zien wielerloupbaan door de 10e etappe in de Runj van Sjpanje te winne. Ein anger aansjpraekende euverwinning waas in 1969 in de Groate Pries Flandria.
In 1980 maakde Jan Harings eine tiedelike comeback es amateurfitserenner.
Kolonialisme
Koloniserende naties euverheerse euver 't algemein de middele, de arbeid en de merte van 't koloniaal gróndjgebied en kinne ouch sociocultureel, religieus en sjpraokkundige sjtrukture aan de inheimse bevolking oplègke (cultureel imperialisme). 't Is houfzakelik e systeem van direkte politieke, ikkenomische en cultureel interventie en hegemonie door e krechtig landj in e zwakkert. Óndanks det 't waord "kolonialisme" döks óngerling verwisselbaart is mit imperialisme, weurt de litsgeneumde sóms rumer gebroek, aangezeen 't informeel euver oetgeuubde kóntraol (via invlood) aevenes formeel militair kóntraol of ikkenomische hefboumwerking geit.
De term "kolonialisme" kan ouch waere gebroek veur nao 'n ideologie of 'n reeks geluive te verwieze óm dit systeem te legalisere, good te kalle of te bevordere en óm luuj te euvertuge det de moraol en de waerd van de kolonisater superieur wore aan die van de gekoloniseerde; sómmige verbinje dergelike geluive mit racisme en pseudoweitesjappelike theorieje oet de achteende en negeteende eeuw. In de wèsterse waereld lèdde dit tót 'n vorm van proto-sociaal darwinisme die blanke luuj aan de baovekantj van 't dereriek plaatsde en zo "netuurlik" verantjweurdelik waerde veur 't euverheerse van de neet-Europese inheimse bevolking.
Frans Maassen
Franciscus Albertus Antonius Johannes (Frans) Maassen (Hale, 27 jannewari 1965) is 'ne veurmalige Nederlandse fitserenner dae allewiel ouch ploogleijer is.
Felix Mendelssohn
Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy (Hamburg, 3 februari 1809 - Leipzig, 4 november 1847) waas 'ne Pruse componis, pianis, organis en dirigent vanne vreuge Romantiek.
Mendelssohn sjreef symfonieje, concerti, oratoria, piano- en kamermeziek. In 1824 sjreef t'r zien ieëste officieel opgenómme symfonie ('ymfonie ic 2, opus 11) en in 1825 zien Octet in Es-mazjäör, opus 20, veur striekers. Hae componeerdje zie meisterwirk op zevetieënjäörige laeftied, de ouvertuur Ein Sommernachtstraum bie e tonieëlstök van Shakepeare. 'n Reis nao Sjotlandj rizzelteerdje in zien Hebriden-ouvertuur (1830) en nao Italië in zien Italiaanse symfonie (1833). Ouch wichtige wirke zeen de Sjotse symfonie (1842) en zie Vioolkónsaer in e-minäör (1844). Zien bekèndjste pianowirke zeen Lieder ohne Worte (lejer zónger wäörd) (1829-1845).
Witten oejevaar
De witten oejevaar of witte s(j)tork (Ciconia ciconia) is 'ne vogel oet de femilie Storke dee in Nederland en 't Belsj vaan dees femilie 't mies algemein is. Heer leef in dees gebede es zomergas; in de winterperiode vertrèk heer nao Afrika. 't Is e groet slaank bies, mèt e wit lief en groetendeils zwarte vleugele. Heer nèstelt gewuunlek hoeg en maak groete nèste. Heer leef veural vaan kwakkers en groete insekte; muis en herdisse stoon ouch op zie menu.
UEFA Champions League 2019/20 (manslui)
Daarde kwalificatierunde
Neve de 13 winners vaan de twiede runde struimde ouch hei weer zeve nui clubs in: twie landskampioene, drei vice-kampioene en twie nommers drei. Hei-oonder waore de kampioen vaan de Ieredevisie (AFC Ajax) en de nommer twie vaan de Belzje Ierste Klas (Club Brugge). Zoe krijg me dus 20 clubs, die ouch weer in tien sterk-zwake paore woorte gekoppeld. De twie matche waore op 6/7 en op 13 augustus. Obbenuits struimde de verleerders door nao de Europa League.
Willem II (voetbalclub)
thumb|Interieur vaan 't Koning Willem II-stadion. Willem II is 'n voetbalclub oet de Nederlandse stad Tilburg. De club woort opgeriech in 1896 en is daomèt ein vaan de awwer clubs vaan Zuid-Nederland. De club heet 't groetste deil vaan häör historie op 't hoegste niveau gespäöld.
Braobants
't Braobants is 'n groop vaan Nederfrankische, Wesnederfrankische (Nederlandse) dialekte die gesproke weure in Nederland en 't Belsj, en roem gedefinieerd ouch in e klei deil vaan Duitsland. In diezelfde roem definitie zien de dialekte vaan noordelek Nederlands Limburg ouch Braobants. De dialekte oet 't westelekste Belsj Limburg, in 't bezoonder noordweste (Lommel, Ham, De Loei) zien zeker Braobants vaan aard. Ze slete in 't noordweste aon bij 't Hollands, in 't noordooste bij 't Nedersaksisch, in 't zuidooste bij 't Limburgs en in 't zuidweste bij 't Oosvlaoms; mèt al dees dialekgrope vörmp 't Braobants e dialekcontinuüm. Mèt 't Ziews evels besteit 'n sjerpe grèns.
Hulbèk
Monuminte
Boete 't dörp steit 't rewien vaan Jonckholt, de reste vaan die femilie hun veertiendeniewse börg op awwer, èlfdeniewse fundaminte. De börgmör zien tot op oongeveer 'ne meter weer opgebouwd. Merkweerdeg is d'n eerde wal mèt dobbel slotgrach. In de begintied vaan 't polfer deeg me dit dèks zoetot de projectiele neet direk de moer kóste rake. D'n ingaankspoort woort dweers op de wal gebouwd; in de wal zaote veer gesjötsteuriekes, wat noe nog ziechbaar is.
'n Aander monumint is de modern Adrianuskèrk oet 1926 (wie ieder gezag woort Hoelbeek pas laat 'n parochie).
Aerdgaas
In Europa wuuertj aerdgaas veural in en róndje Naordzieë aangetróffe, ónger anger ónger 't naorde van Nederlandj. Aerdgaas oet 't Greuningse Slochteren besitejt veur 81,9% oet CH4 (methaan), veur 3,3% oet hoger gaasvörmige kaolwaterstoffe en veur 14% oet stikstofgaas en 0,8% oet kaoldioxied. Aerdgaas van anger winplaatsen haet döks 'n anger samestèlling en bevatj sómtieds ouch waterstofsulfied.
Lies vaan Messierobjekte
Externe link
Messierkatalogen
Zonne-energie
Gebroek door de miens
Ein anger vorm van doerzaam zonne-energie is de zonnetoren. Loch weurtj opgewermpdj door zonnewermte onger eine cirkelvormige doorsjienendje collector dae aan'ne randj aope is. Zo vormptj 't doorsjienendje daak same mit de grondj ein opsjlaagruumtje veur door de zon opgewermdje loch. In 't midde van'ne cirkel sjtuitj eine verticale tore, dae aan'ne basis ein grote doorsjnee haetj. Omdet heite loch lichter is es kaaj loch, sjtijgtj dees op door de tore. De tore zuugtj meer loch aan en d'r weurtj nuuj kaaj loch aangeveurdj aan'ne randj van'ne opsjlaagruumtje. Eine continue sjtroum van loch kan bereiktj waere door mit water gevuldje tubes onger 't daak te plaatse. Euverdaag werme dees op en ’s nachs gaeve ze häör wermte aaf. Zo is d'r sjpraoke van eine constante sjtroum veroorzaaktj door zonnewermte. De energie die ontsjtuitj biej dees opwaartse sjtroum loch weurtj door windjturbines omgezatj in mechanische energie en mit generators weurtj dees mechanische energie omgezatj in elektrische energie.
Eige beheer
Ouch in väöl anger lenj (o.a. Duitslandj, Sjpanje, Italië, Frankriek, Belgsj) zeen d'r trökleververgoedingen es men eine kWh zonnesjtroum aan 't net levertj weurdj daoveur ein vergoeding betaaldj die hoger ligktj dan de pries van "geweune" sjtroum, meistal € 0,40 tot € 0,50 per kWh. Daomit kan eine investeerder zien zonne-energiesysteem trökverdeene in ein jaor of 10. Zo weurdj een greujendje mert gecreëerdj. De innovasie die hiejdoor gegenereerdj weurdj, bringktj de koste van zonne-energiesystemen mit 5 tot 7% per jaor omleeg. Hiejdoor kumptj 't puntj wo op ze kinne concurrere mit geweune sjtroum oet 't net (ca. € 0,20 per kWh) sjteeds korterbiej. Sins 2004 greujtj de mert zo sjterk (waereldwied ongeveer 50% per jaor ), det d'r ein tekort is aan 't beneudigdje heel zuuver silicium, mit priessjtijginge van'ne systeme toet gevolg. Sins 2006 weurdj d'r väöl productiecapaciteit veur silicium biejgeboewdj, zodet nao verwachting tösse 2008 en 2010 de pries dankziej dees sjaolvergreuting weer omleeg kan.
Brabançonne
Historie
De Brabançonne is gesrjeve deur 'n jónge revolusjonaer, Jenneval, volges de legendj op 'n bieëinkoms in kaffee "L'Aigle d'Or". Jenneval zen eche naom woor Louis-Alexandre Dechet. Hae woor tenielspeuler aanne Brösselse Muntschouwburg woe in augustus 1830 de Bèlje Ómwènteling begos. Jenneval steerf in de stried veur Bèlsje ónaafhankelikheid.
Hollese teks
Bloei, o land, in eendracht niet te breken;
Franse teks
O Belgique, ô mère chérie,
Rankinesjaol
E temperatuursversjil van 1 °F is geliek aan e temperatuursversjil van 1 °Ra. 0 °Ra is -459,67 °F.