cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dinsdag
De naom dinsdag kump vaan de Germaanse god Tiw/Týr, de god vaan 't twiegevech en gerechtegheid. In 't Latien hèt d'n dinsdag Martis dies, in 't Aajdgrieks ἡμέρα Ἄρεως (hèmera Areôs); de Germane stèlde Mars dus geliek mèt Tiw. Toch is d'n daag neet direk nao de god Mars geneump, meh nao de planeet. 't Symbool veur de planeet Mars ( ♂, ouch 't symbool veur 't mannelek geslach) woort veural vreuger ouch veur d'n dinsdag gebruuk.
Condroz
Geologie
De mieëtste gesjteënte sjtamt oet g'n tieëd van 't Devoon (416-359 Ka geleje). Groeëte deler va Wes-Europa woar toen nag ing groeëte tropische zieë, oeë klei is aafgezet. 't Guëf óch gesjteënte oet 't vreugere Cambrium (544-481 Ka), meh d'r Condroz woeëd pas i de sjpieër Paleozoïcum gevaawd, mit de Ardenne en oeësteliger gebirgden beieen. Angesj as i de oeësteliger kumt bei d'r Condroz en óch aa d'r rank mit de Ardenne cambrisch gesjteënte aa de oppervlaak: 't auwste gesjteënte van 't Belsj. Hei kint me beivuurbild fylliet ('t metamorf va kwartsiet) en sjis (metamorf va leisjteë) vingke. D'r Condroz is e vuurbild va 'ne hercynische orogenese. Get beizungesj: durch inoeëme drök vanoet de zudelige plieët oeë de Ardenne noe touwbehuëre, en de teëngedrök van 't Brabants massief en de caledonische vawwingsgebirgden va Noard-Europa, sjötte 't zieër auw cambrisch gesjteënte verticaal umhoeëg. Heidurch kint me junger gesjteënte ónger de auwer lieëg vingke. Dit weëd aagedeed mit: syncline.
Referentie
Dit attikel is gebeseërd óp de corresponderende pazjena op de Nederlangse Wikipedia en vuur e deel op 't gelieknamige attikel op de Franzuësisje Wikipedia.
Sjeng Rouvroye
Sjeng Rouvroye ies 'ne diechter en toneelsjriever oet Vilt. Hae sjrief in 't dialek van Vilt, woa hae in 1922 ies gebore. Bie de toneelclub van Vilt de Vriendenkring ies hae neve acteur ouch de regisseur. Naojaor 2005 ies zien allerlètste toneelproductie, de einacter Vrundsjap en laevesvreugde, oetgeveurd.
Prinsbisdóm Luuk
Prinsbisdóm
In 980 kreeg bissjóp Notger de hierleke rechte van de Duutse keizer Otto II. Vanaaf doe weurt 'n deil van 't bisdóm Luuk 'n prinsbisdóm en haw immuniteit, ónger besjerming van de keizer. Hoewaal 't óngerdeil is van 't Heileg Roemse Riek, blief 't min of mie ónaafhenkelik.
Leve
't Riek vaan de plante
thumb|'ne tuin mit versjillende plantesoorte Plante kinne eincelleg en miercelleg zien. Vrijwel alle plante make hun eige voedingstoffe, door middel vaan fotosynthese en aander assimilatie-technieke. De algemein kinmerke vaan plante zien:
Afrikaanse Unie
De Afrikaanse Unie haet juus wie de veurgenger 't houfkentoor in de Ethiopische houfsjtad Addis Abeba. 't Pan-Afrikaans Parlement ligk in Midrand, in Zuud-Afrika. Wiejer geuf 't 'ne Vraej- en Veiligheidsraod.
Lidsjtaote
Alle lenjer in Afrika zeen lidsjtaot, behauve Marokko, det gein lid weurt, ómdet de Westelike Sahara mitduit in de unie.
Leeuwarderadeel
Leeuwarderadeel (Fries: Ljouwerteradiel) is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Friesland, zjus bove Leeuwarden, mèt 'n oppervlak vaan 41,38 km2 en 10.398 inwoeners per 1 januari 2007. De gemeinte umvatde de dörper Britsum, Cornjum (Koarnjum), Finkum (Feinsum), Hijum, Jelsum, Oude Leije (Aldeleie) en Stiens en deile vaan de gehuchter Bartlehiem en Vrouwbuurtstermolen. De hoofplaots Stiens waor de einege plaots vaan beteikenis; alle ander dörper höbbe minder es doezend inwoeners.
Hal Holbrook
Harold Rowe Holbrook Jr. (Cleveland, 17 fibberwarie 1925 – Los Angeles, 23 jannewarie 2021) waor 'nen Amerikaansen acteur.
Spoonze
Voortplanting en levescyclus
thumb|Larf vaan 'n kalkspoons. De choanocyte zitte aon de binnekant; zoe gaw ze vaste groond heet gevoonde, zal de larf umklappe en koume de flagellae aon de boetekant. Spoonze kinne zoewel póppe es ziech aseksueel voortplante. De mieste spoonze zien hermafrodiet en make in 't mesohyl zoewel eicelle es zaodcelle (oöcyte en spermatocyte; zuug bove) aon. De oöcyte oontstoon spontaon oet archaeocyte, spermatocyte evels weure door choanocyte gemaak. 't Sperma weurt tenao in wolke oetgestote; zoe gaw es 'n spermatocyt 'n aander spoons vaan dezelfde soort vint, zörg dees tot de celle in 't mesohyl weure opgenome en nao de oöcyte weure gebrach. Nao de bevröchting greuje de embryo's nog eve in 't inwendege, boenao ze de spoons verlaote. De larve zitte nog neet direk aon 'nen oondergroond vas en kinne ziech, aanders es de volwasse spoonze, vrij door de zie bewege mèt hun flagellae.
Luxemburg
Luxemburg kin nao temeenste drei geografische begrippe verwieze:
Spoonze
Natuurleke vijande en verdeideging
thumb|Sjelp vaan 'ne 'quahog' (soort Venussjelp, [[Mercenaria mercenaria) mèt leukskes vaan bietend spoonzegif.]] Volwasse spoonze kinne neet loupe of zwumme en zien daorum in theorie 'ne gemekeleke proej veur versjèllende waterbieste, wie vèsse, sjaoldiere en ziestare. Spoonze mote ziech daorum were wie plaante: mèt stekele - de spiculae - en vergif. Dat vergif hölp ouch tege aander sedentair ziebieste (beveurbeeld mosbieskes en mantelbieste) die ziech in de buurt vaan 'n spoons wèlle vestege. Dit maak de spoonze zier effectief in de competitie um ruimte. Bij sommege soorte kin dit vergif ouch veur sterke hoedirritatie bij lui zörge. Glasspoonze höbbe dees vergifte neet, umtot ze deep in zie leve, boe jegers neet zoe alumtegewäördeg zien.
Kesjtieël Waldenburg
Kesjtieël Waldenburg is e 17de-ieëws kesjtieël in Kettenis dat is ópgetrokke oet blowwe sjtèè.
Bodensee
Naom
d'n Duitse naom Bodensee kump vaan 't pläötske Bodman, zoe'n 8 km noordwestelek vaan Konstanz. D'n Ingelse naom kump vaan de plaots Konstanz, die op de zuidoever vaan 't meer ligk.
Eilande
In 't meer ligke 'n aontal eilande, boevaan Reichenau, Lindau en Mainau de groetste zien. Mainau is door häör eigenere, de femilie Bernadotte, ingeriech es toeristische attractie: 't is ei groet park mét väöl buim en plante en blómme.
Rósse
Weltwied guuef 't zó'n 134 mieljoeën Rósse, oeëva zieëker 117 mieljoeën i Rósland, 7 mieljoeën i g'n Oekraïne, 3,5 mieljoeën i Kazachstan, 3 mieljoeën in de VS, 1,8 mieljoeën i Brazilië, 1,2 mieljoeën in Duutsjland, 938.000 in Israel, 809.000 in Oezbekistan, 706.000 in Wit-Rósland en 622.000 i Canada. Rósse vörme wiejer óch 'n groeëte minderheed in vuurmalige Sovjet-rippeblieke wie Letland (ca. 487.000), Kirgizië (ca. 353.000), Esland (ca. 323.000), Moldavië (201.000, m. n. i g'n separatistische regio Transnistrië) en Litouwe (ca. 130.000).
Zjwier
Historie
In de beënde woeë de Beëssebeëk en de Hölsbergerbeëk biej ee kómme zint uuëverblieëfsele va fundamente van 'ne Romeinse villa vónge. 'ne Andere villa zou in 't Gewuuëstraoëderveld höbbe gesjtange.
Formule 3
In taegesjtelling toet de Formule 1 haetj de Formule 3 versjillendje kampioensjappe. De belangriekste is de Formule 3 Euroseries, dit is 't resultaat van 't samenvoege van de Franse en Duitse Formule 3-kampioensjappe. Ach van'ne teen races van dit kampioensjap vinje plaats tiedes evenemente van'ne DTM.
Veurbörch
Völ veurbörchte kènne 'ne gebaoge vörm es 'n sjelp óm de hoofbörch en is sóms van 'n ringmoer veurzeen. Mèr ouch kump de veurbörch dèkser veur bie 'n kesjteël mèt 'n döbbele ómwalling en is dan bereikbaar via 'n valpaort of baogbrök euver de eësjte grach nao 'n paortgeboew. Sóms haet 'n veurbörch taores op de heuk.
Aka-Cari
't Aka-Cari steitj ouch bekèndj es Cari en Chariar.
Geraemsel
E geraemsel of skelèt is det waat 't lief staevigheid guuef. Bie zougdere, reptiele, veugel en anger gewerveldje is 't geraemsel 't samestèl van knäök (bie vèsse sprèk me van gräöt), 't endoskelèt; bie gelidpuuetige 't hel ómhölsel van chitien, 't exoskelèt.
Aan 't geraemsel hechte spieren aan veure lidmaote en dergelike te laote bewaege. Wo twieë t'n opzich van einanger bewaegbaar knäök einanger rake bevindj zich e gewerf (of gewrich/gelenk).
Vanwaege de lang haadbaarheid van 't geraemsel staon aafbiljinge van 't miensjelik skelèt of óngerdeile daovan (mit naam 't sjeiel) döks symboeal veure doead of laevesbedreigendje situaasjes: es teike van vergif, op e piratevaan, mit 'n zies inne handj es mageren Hein.
Kortrijk
Taol
't Kortrijks is 't archetyp vaan de Continentaol Wes-Vlaamse dialekte. Allewel tot 't in de twintegsten iew get vaan zien bezunderhede heet verlore (wie 't eweglaote vaan de -n), steit 't nog ummer in hoeg aonzeen. D'n invlood op de dialekte oet de umgeving liekent hendeg sterk: zoe verspreit de typisch Kortrijkse sk-klaank ziech euver groete deile vaan Wes-Vlaandere en ruile plaotse oostelek vaan de stad wie Deerlijk en Zwevegem hun oersprunkelek Oos-Vlaams dialek lankzaamaon veur Wes-Vlaams in.
Romeinsen tied
Kortrijk bestoont al in de Romeinsen tied es de vicus Cortoriacum. Heimèt maak 't, mèt oonder aandere Tóngere en Doornik, aonspraok op de titel vaan ajdste stad vaan 't Belsj. Cortoriacum had beteikenis es handelsplaots op 't kruuspunt vaan de heerbaone Boulogne-Kölle en Doornik-Oudenburg.
Pierre Huyskens
In zien journalistieke laeve waor hae wirkzaam bie Televizier en in 1972 waor hae hoofredacteur van 't Limburgs Dagblad. In 1975 ging hae nao Elsevier wo hae ‘t brach tot adjunct-hoofdredacteur. Es verwoed sjportleefhöbber en volger van de Runj van Frankriek sjreef hae columns veur de Volkskrant ónger 't pseudoniem Omnium. Ouch veur De Tijd sjreef hae columns mèr dan ónger 't pseudoniem Olympus. Ouch hauw hae jaorelangk 'ne column in het AVRO-radioprogram "Kom eens langs" van Karel Prior. Op ziene naam stóng ouch ein biografie van de ploogleijer Kees Pellenaars.
Wirvel
Wirvel kan verwieze nao:
Aiol-fragmente
Aiol in ander tale
De Vlamsje versie is waal an 't begin van d'r 13de ieëw gesjraeve. De Italiaanse versies zeunt va eind 14de ieëw, 'ne prozaroman, en 'n bewerking daovan in rijm oet 't begin van d'r 16de ieëw. Ooch gèft 't 'n Sjpaanse versie.
Torsken
De gemeintecode is 1928.
IJsselstein
thumb|Ligking vaan IJsselstein in Utrech IJsselstein is 'n stad en gemeinte in de Nederlandse provincie Utrech, aon de boveluip vaan d'n Hollandsen IJssel. De gemeinte heet 'n oppervalk vaan 21,62 km2; 0,46 km2 daovaan is water. 't Aontal inwoeners steit per 1 januari 2006 op 34.022. De gemeinte heet gein ander kerne.
Objek (taol)
't Objek vaan 'n zin is 't zinsdeil boe-op de in de zin geneumpde handeling verriech weurt. 't Objek weurt weier oonderverdeild in direk objek es de besjreve handeling direk op 't objek betrekking heet en indirek objek es de besjrieve handeling neet direk op 't objek betrekking heet.
Trinity County
D'r zien twie graofsjappe in de VS die kinne verwieze nao Trinity County:
Somaliland
Historie
Tösse 1950 en 1960 kraog Italië de regering euver hun deil Somalië nog eve trök, mèt de bedoeling um 't land op middellang termijn oonaofhenkelek te make. Op 1 juli 1960 vereinegde de twie territoria ziech tot de Somalische Rippubliek. Al gaw braok 'n revolutie oet, en de res vaan de jaore 1960 bleef de oonras in 't land. In 1969 pakde Mohamed Siad Barre de mach. In de jaore 1970 woort zie gezag geaccepteerd umtot 't rillatief rös brach, meh in 't volgend decennium braoke euveral opsten oet. In 't veurmaoleg Brits Somaliland kaom beveurbeeld de Somalische Nationaol Beweging (SNM) op. Väöl vaan dees rebellegroppe woorte gesteund door de communistische regering vaan Ethiopië, wat roond dezelfden tied es Somalië ouch in 'ne börgeroorlog verzeild raakde. Naomaote de oorlog doorgóng, begós de SNM separatistische ideeë te oontwikkele. In mei 1991 verklaorde dees beweging Somaliland oonaofhenkelek. Sinds 1994 is 't vrei mèt de res vaan Somalië. In 2002 storf de leier vaan 't land, Muhammad Haji Ibrahim Egal, en kraog Somaliland e civiel bestuur.
Usâmah bin Lâdin
right|thumb|250px|Usamah bin Lâdin 'Usamah bin Muhammad bin 'Awad bin Ladin (Arabisch أسامة بن محمد بن عود بن لادن, in de Westerse wereld miestaal gesjreve Osama bin Laden; Ar-Riyaadh, 10 miert of 30 juli 1957 - Abbottabad, Pakistan, 1 mei 2011) waor de leijer vaan Al-Qaedah en de miesgezochte terroris vaan zienen tied. Heer kaom oet 'n puissant rieke familie oet Saoedi-Arabië; mèt zien femiliekapitaol heel heer veur e groet deil zien organisatie op de bein. Zien oersprunkelek doel waor de Amerikaanse bases oet zie vajerland eweg te kriege. Later vergroetde heer zien ambities en wouw heer 't kalifaot herstèlle (al 't islamitisch gebeed vereineg in ein theocratische staot). Sinds de gruuts opgezatte aonsleeg op 11 september 2001 gol heer es de 'miesgezochte maan op Eerd'.
Houten
Stadsfuncties
Houten heet twie staties aon de lijn vaan Utrech nao Den Bosch. De oersprunkeleke statie is in 1935 geslote; Houten kraog zien statie pas weer trök in 1982, naotot 't 'n stad begós te weure. De huiege Statie Houten ligk get noordelek vaan de aw in 't modern stadscentrum, en wel direk neve 't nui raodhoes. Statie Houten Castellum ligk in de Vinexwiek Houten-Zuid. Veur 't definitief in gebruuk numme vaan dees statie waor 'n spoorverdobbeling nujeg. Wijer is Houten veural sterk touwgeriech op fietsers: 't gief e groet netwerk vaan brei fietspaajer mèt 'n väölheid aon weegwijzers nao de versjèllende stadswieke en naoberdörper, boebij groete weeg ummer oongeliekvloers weure gekruis. Dit systeem deent stei euver de ganse wereld es veurbeeld.
Waope
Nao de fusie mèt Schalkwijk en Tull en 't Waal besloot me Houten e nui waope te geve. Tull had gei waope, Schalkwijk wel, en 't nui Houtens waope is noe gedeild vaan Houten en Schalkwijk (te zien in de tabel):
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Vief
E getal is deilbaar door vief wen 't lèste ciefer 'ne 0 of 'ne 5 is.
Ciefer
't Teike det inne moderne wèsterse werreld wuuertj gebroek veur 't getaal "5" aan te gaeve geit neet trögk op 't Indisch systeem, zowie det waal guldj veure getale "1" toet en mit "4". Wersjienlik kan me dit teike, gebaseerdj op grafisch bewies, trögkleie nao 't Khmer-sjrif.
Gewerf
Knäök kónnen op versjillige menere mit einanger verbónje zeen. 't Kan zeen det knäök aan einanger vaszitte middels beveurbeildj kraakbein, bindjweefsel of ganse vergreujing, wie bie 't sjeiel; den sprèk me van 'n kóntinu verbinjing.
Ómdet tiejes 't bewaege groeate kref op sómmige gewrichte kómme staon (wie in 't kneen), zeen de knaokoetènj in eder gewrich besjurmp middels kraakbein. Veure bewaeging tösse de knäök soeppel te laote verloupe bevindj zich inne gewerfsholte 'n sjruueperige vleujstof: 't synoviaal voch, det is ómgaove door sliemvlees: 't synovium.
Blessuurs óntstaon döks ómdet 'n bepaoldje hölpstructuur raak besjajig bie euverbelasting van e gelenk. Veurbiljer zeen de sjäöring van 'ne gewrichsbandj (wie de kruutsbandj of d'n inkelbandj), de besjajing vanne meniscus of de óntstaeking aan 'n sliembuuers.
Salangen
De gemeintecode is 1923.
Priemgetaal
E netuurlik getaal det gei priemgetaal is neump me-n e samgestèldj getaal.
Vlaams-Brabant
Vlaams-Brabant liek in Vlaandere en haet 't Nederlands es officieel taal. De dialekte die me sjpriek were tot 't Brabants gerekend. Rónd Brussel en langs de taalgrens liegke 'n aantal faciliteitegemeintes veur Franstalige.
1812
1809 - 1810 - 1811 - 1812 - 1813 - 1814 – 1815 1812 (MDCCCXII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.
Kling-Kuttinge
thumb|right|sjlingerwaeg vanoet 't gehucht Kling-Kuttinge (Nederlands: Klein-Kuttingen) is 'n gehucht va Kuttinge, wat op zieng beurt wer e gehucht is va Ieëpe in de gemingte Gulpe-Wittem in 't heuvelland in Zuid-Limburg. 't Gehucht is de meest zuidelik gelaege nederzètting va Hollend. Dao sjteet gee plaatsnaambord. 'n Gedeelte van de häöf en hoezer lient an inge kant van d'r waeg 't Veld nao 't centrum van Sippenake. D'r andere kant van de sjtraot huurt bie Sippenake in Wallonië.
Go Ahead Eagles
Go Ahead Eagles is 'n voetbalclub oet de Nederlandse stad Deventer. De club woort op 2 december 1902 opgeriech oonder de naom Be Quick. Bij de touwtrejjing tot d'n NVB in 1905 mós de naom veraanderd weure in Go Ahead umtot 't al 'n Groningse club mèt dee naom gaof. Al gaw waor de ploog succesvol: Go Ahead woort jaor in, jaor oet kampioen vaan 't oostelek distrik, en haolde in 1917, 1922, 1930 en 1933 't landskampioensjap. Nao d'n Twiede Wereldoorlog woort de concurrentie groeter; bij de inveuring vaan 't devisiesysteem in 1956 struimde de club mer in de Twiede Devisie in. Nog zier succesvol woort Go Ahead ind jaore zèsteg. In 1971 woort de club, entans de nui aofgesplitsde proftak, officieel umgeduip tot Go Ahead Eagles. Dit waor 'n idee vaan d'n toenmaolegen trainer Barry Hughes. Sinds ind jaore tachteg späölt de club veural in de Ierste Devisie, mèt noe en daan e sezoen Ieredevisie. Ouch in 't huieg sezoen (2016/17) kump Go Ahead Eagles dao-in oet.
Goonsdag
Naom en oersprunk
D'n daag is geneump nao de Germaansen oppergod Wodan. De vörm goonsdag mèt g- vèlt te verklaore oet dissimilatie vaan de [w] en de [u] of [o]; de vörm Godan veur Wodan is hei en dao aongetroffe. In 't Latien hèt d'n daag Mercurii dies, in 't Aajdgrieks ἡμέρα Ἕρμου (hèmera Hermou). Wodan woort in de interpretatio Germanica dus geliekgestèld mèt Mercurius. Euveregens is d'n daag neet direk nao de god geneump, meh nao de planeet Mercurius, zoewie alle weekdaog nao hiemelliechame zien geneump. 't Astronomisch symbool veur de planeet Mercurius ☿ woort veural vreuger ouch es teike veur de goonsdag gebruuk.
In 't uterste zuidooste vaan Nederlands Limbörg sprik me vaan midwoch. Dee naom, dee ouch in 't Hoegduits algemein is (Mittwoch) kump vaan e taboe op 't neume vaan de Germaanse gode. Dit kump in mie taole veur (in oonder mie 't Portugees en 't Russisch weure op de zaoterdag nao alle weekdaog gewoen genommerd) meh in 't Duits vèlt op tot me d'n dinsdag, doonderdag en vriedag oongemeujd heet gelaote.
Kesjteël Awstrao
Besjrieving van 't kesjteël
't Kesjteëlinterieur is riek gedikkereerd door Luukse kunstenaers. D'r zint pastoraal wandjsjilderinge op linne in de salon van de taorekamer van de handj van P.M. de Lovinfosse. In ein slaopkamer mèt alkoof zint Chinese taferele op riespepier aangebrach, óntleënd aan gravures van de Franse sjilder François Boucher. Diverse vertrèkke zint in de periood 1806-1814 ingerich in empire-sjtiel en zint veurzeen van sjtucreliëfs, vermoedelik vervaardig door François de Tombay. 't Kesjteël haet 'n rónj aetkamer wo-in 'ne trompe-l’oeil-koepel en 'n empire-sjouw oet 1808. De vestibule haet 'ne plefónj van geprefabriceerde ornamente van carton-pierre, aangebrach in de 1920-er jaore.
Andamanese spraoke
De Andamanese spraoke zeen de inheimsje spraoke vanne Andamane, in India. De spraokgroep is geografisch bepaoldj en de subgroepe zeen neet genetisch verwantj. 't Guuef twieë dudelike spraokfemieljes oppe eilenj: de Grótter-Andamanese spraoken en Ongisch, daobie kump nag 't Sentinelees, wo gein gegaeves euver besjikbaar zeen en daoveur is 't huuj nag neet te classificere. Of de twieë groeate spraokfemieljes verwanth zeen is zieër ómstreje.
Venetië
right|thumb|De lagune vaan Venezië gezeen vaanoet [[Landsat ]] Venetië (Italiaans: Venezia; Venetisch: Venesia) is 'n stad in Italië, op e paar eilendsjes in de Adriatische Zie, besjut door 'n lagune. Ze is de hoofstad vaan de glieknaomege provincie. De stad had bij de lèste registratie vaan 2017 261.728 inwoeners. Op naobereilen is eineg industrie gevesteg, mer al mie es 'n iew is toerisme de veurnaomste inkomstebron. De stad heet zelfs veur Italië hiel väöl historische gebouwe en heet e roondoet uniek karakter doortot ze mie waoterweeg es straote heet: 't mieste verkier geit per boet.
Littenseradiel
Littenseradiel (Nederlands Littenseradeel; de Friese naom waor sinds 1985 officieel) is 'n geweze gemeinte in de Nederlandse provincie Friesland, in de Kleistreek, mèt 'n oppervlak vaan naoventrint 130 km² en zoe tösse de 10.000 en 11.000 inwoeners. Littenseradiel had neet minder es 29 dörpskerne: Baard, Baaium (Baijum), Bears (Beers), Boazum (Bozum), Britswert (Britswerd), Easterein (Oosterend), Easterlittens (Oosterlittens), Easterwierum (Oosterwierrum), Hidaard, Hilaard (Hijlaart), Hinnaard (Hennaard), Hûns (Huins), Iens (Edens), Itens, Jellum, Jorwert (Jorwerd), Kûbaard (Kubaard), Leons (Lions), Lytsewierrum (Lutkewierum), Mantgum, Reahûs (Roodhuis), Rien, Spannum, Waaksens (Waaxens), Weinum, Wjelsryp (Welsrijp), Wiuwert (Wieuwerd), Winsum en Wommels. De Friese naome waore officieel; de Nederlandse naome (boe die aofwieke stoont die tösse häökskes) waore allein es exonieme in gebruuk. Hoofplaots waor Wommels. Daoneve gief 't nog väöl naobersjappe.
Littenseradiel waor 'n echte plattelandsgemeinte: Wommels, de groetste kern, heet oongeveer 2000 inwoeners, de kleinste kern, Lions, mer oongeveer 20. Volges 'n oonderzeuk vaan 't Algemeen Dagblad in 2007 waor Littenseradiel de veiligste gemeinte vaan Nederland.
Lemsterland
Historie
Es ein vaan de 30 grietenije besteit Lemsterland al vaanajds es bestuurseinheid; wel woort 't in 1984 oetgebreid mèt deile vaan de toen opgelufde gemeinte Haskerland. Op 1 jannewarie 2014 is Lemsterland, same mèt Gaasterland-Sloten (Gaasterlân-Sleat) en Scharsterland (Skarsterlân), opgegaange in de nui gevörmde gemeinte De Friese Meren.
2012
Persoen vaan 't Jaor
Barack Obama (twiede kier)
Lincoln County
D'r zien 23 graofsjappe in de VS die kinne verwieze nao Lincoln County:
1637
Gebäörtenisse
thumb|right|200px| Aanval van koloniste op ’t Pequot-fort aan de Mysticrevier
Wes-Macedonië
Demografie
Volges de census vaan 2001 heet Wes-Macedonië 'n inwoeneraontal vaan 301.539, en 'n deechde vaan 32/km². De hoofstad is Kozani.
Arabië
De regio speeltj 'n wichtige geopolitieke rol in 't Midden-Oeasten ennen Arabische werreld door zien groeat aolje- en gaasveurraoje.
Landjgebroek
Dore vröchbaar baomen in Jemen óntstinge naerzèttinge in bao gans 't landj, van zieëniveau toet inne berg toet huuegdjes van 3000 maeter. Inne hoger zaone zeen groeate terrasse geboedj gewaore veur 't verboewe van kaore, vröchte, kóffe, gember en khat meugelik te make.
Brandemeule
Brandemeule is e gehuch van Arse in de gemeinte Venlo. 't Leet ingeklemp tösse de Riekswaeg (N271) en de grens mit Pruses. Aan de weskant grens Brandemeule aan 't stedje Arse en 't gehuch Veld, in 't naorde aan 'n aantal vakansieparke en e groeët thermaalbadcomplex, in 't oeëste aan 't Prusische dörp Walbeck en in 't zuje aan Lingsfort.
Sørreisa
thumb|De ligking van Sørreisa in de pervincie Troms. Sørreisa is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 3.322 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 360,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 9,2. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Newtonsjaol
De Newtonsjaol is 'n temperatuursjaol die róndj 1700 woort óntwikkeldj door Isaac Newton.
Knaok
Knäök höbben 't óngerstäöne van liefsstructure, 't besjurme van intern organe en (same mitte spiere) 't meugelik make van bewaeging es functies. Knäök zeen betróch bieje vörming van nuuj bloodcelle; die waere gemaak in 't beinmarg det zich bevindj inne knäök. Ouch spele ze 'n rol bie 't metabolisme van calcium en dene ze es mineraalopslaag.
Leusden
thumb|Ligking vaan Leusden in Utrei Leusden is e versteidelek dörp en gemeinte in de Nederlandse provincie Utrei. 't Oppervlak besleit 62,02 km², boevaan 0,34 km² water; 't inwoeneraontal is 28.832 per 1 januari 2006. De gemeinte Leusden umvat de plaotse Achterveld, Leusden(-Centrum), Leusden-Zuid en Stoutenburg. Leusde ligk zjus t'n ooste vaan d'n Utreise Heuvelrögk en ten zuie vaan Amersfoort, boe 't 'n veurstad vaan gewore is.
De Sjtoepert
De Sjtoepert (Nederlands: Stoepert) ies 'n buurt ten noorde van Brokem in de gemeinte Valkeberg in Zuud Limburg. 't Ies gelege tege de Ravesbösj. De Kattebaek, zoa woort de buurt vreuger ouch waal geneump, sjtruimp door diet gebeed en zal nao 'n paar kilomaeter in Valkeberg in de Geul oetmónde. Nóg 'ne, historische, naam ies Krejjedörp, vanwege de euvergegebleve krejje (euvergebleve sjtökker sjtein, briek, sintel) van de boew van 't Ignatiuscollege. Op 'n landkaart oet de jaore twintig van de 20e ièw sjteit "kraaiendorp" wat 'n verkièrde (Nederlandse) vertaling ies van krejje.
Emmaus-bewaeging
Nog 'n vergeliekbaar insjtèlling in Nederland ies 't Leger des Heils.
Ruumdevaart
Bemande ruumdevaart
De Belzje Dirk Frimout en Frank De Winne en de Nederlanders Lodewijk van den Berg, Wubbo Ockels en André Kuipers höbbe eder ein ruumdevlöch gemaak.
Vriedag
Vriedag is verneump nao Frija/Frigge, 'n Germaanse godin die dèks mèt Freyja weurt verwart daan wel geliekgestèld. D'n oersprunkeleke naom is Veneris dies in 't Latien en Ἀφροδῑ́της Ἡμέρα (Aphroditès hèmera) in 't Aajdgrieks. Frija woort dus geliekgestèld mèt Venus. Dit is neet allein 'n religieus meh ouch 'n taolkundege interpretatie: zoewel venus es frīja beteikene 'leefde' ('t lèste word is verwant aon vrije en vrund). In feite is d'n daag neet direk nao de godin geneump, meh nao de planeet Venus. 't Astronomisch symbool vaan die planeet ( ♀, ouch 't symbool vaan 't vrouwelek geslach) woort veural vreuger ouch es teike veur de vriedag gebruuk.
Härnösand
Demografische óntwikkeling
6,75% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Stumloeaze palatale plosief
Limbörgs
In veurkleinwäörd sjrief me döks nao 'ne stumhöbbendjen alveolaire kónteks inne gróndjvorm -ndje (wie in bendje); dit sprèk me aevel stumloeas oet.
Anen ènj van e waord en in 'ne stumloeaze kónteks kan de stumloeaze palatale plosief 'nen allofoon zeen vanne stumhöbbendje palatale plosief door auslautverhärtung; wen 't waord wuuertj gevolg door 'n anger waord det aanvèngk mit 'ne klinker, den is t'r juus ummer stumhöbbendj.
Lies van Limburgse Buuttekampioene
De Limburgse Buuttekampioensjappe waere jeder jaor gehawwe door de Limburgse Vereiniging van Karnavals Artieste, kortweg LVKA geneump. De eësjte kampioensjappe woorte gehawwe in 1954, de winnaer waas Lambert Erven oet Vaols. Recordwinnaers is Ger Frenken oet Roggel mèt 6 euverwinninge.
Modernen Tied
Dees oontouvering waor neet allein 'n direk rizzeltaot vaan de Opklaoreng, de krimpende populariteit vaan relizjie, ouch goof 't 'n direk aonval oppe Opklaoreng, naomelek de krimpende populariteit vaan rationalisme ('t geluif in objektieve woerheid). Dao mót wel bij weure gezach tot nui mythologische illemènte oet versjillende nui ideologieje en sociaal weitesjappe höbbe geperbeerd de levesvraoge die woorte gestèld door relizjie en rationalisme te vervaange mèt nui ideeje vaan wie geleve mót weure. 'n Vraog die allewijl dèks veurkump is of v'r nog ummertouw us bevinde in de Modernen Tied. 't Nog väöl aonwezege geluif in rationalisme in dees periood, lieket wijer weg es oets. 'n Populair theorie is tot 't nationalisme vaan de Ierste Wereldoorlog, 't Nationaal-Socialisme vaan de Twiede Wereldoorlog en 't communisme vaan de Ierste Wereldoorlog de rationeel ideeje mèt de groond geliek heet gemaak: me kin neet gewoeneweg stèlle tot 't ein woerheid gief; de ideologie vaan versjillende lui in de 19e en 20e iew is dao e veurbeeld vaan. Sommege lui stèlle daorum tot veer allewijl in de Posmodernen Tied leve. Aandere lui zègke zjus tot veer nog ummertouw in de Modernen Tied leve, veural umtot de percessie die vaanaof de Franse Rivvelutie begoos oonophawwelek is doorgegaange en tot eus cultuur väöl direkter e rizzeltaot is vaan dizzen tied es v'r wèlle dinke. Es me oetgeit vaan 't posmodernisme, e geluif dat ummertouw mie populair weurt in Europa, is de Modernen Tied opgehawwe nao de Twiede Wereldoorlog en is de kern vaan de Modernen Tied de zoegenaomde Lange Negetienden Iew, dee begos mèt de Franse Rivvelutie in de laten 18e iew en indegde mèt de oetbraak vaan de Ierste Wereldoorlog.
Loenen (gemeinte)
Loenen ('t dörp) weurt in 953 veur 't iers geneump es Lona, wat begrepe moot weure es "in 't loo (leechriek, druug bos)". In 1964 woorte de gemeintes Loenersloot en Vreeland aon Loenen touwgeveug, in 1989 ouch Nigtevecht. Op 1 jannewarie 2010 góng de gemeinte op in Stichtse Vecht.
Weißwurst
Weißwurst, ouch waal Münchner Weißwurst geneump, is 'n Duutsje wósjspecialiteit oet Beieren en veural oete houfstad München, bestäöndje oet kaafsvleis (al dan neet vermingk mit verkesvleis), oje, peterselie, foelie en citroen. 't Betruf 'n geblancheerdje wósj die neet wuuertj gepekeldj en daoveur 'n gries-witte kluuer haet. 't Recèp dateertj oet 1857. De wósj wuuertj volges Beierse terdiesje allein 's mörges gegaeten en wuuertj geserveerdj mit zeute mósterd en 'n breze (wègkekrakeling).
Elektronica
Wiejer wuèrtj de term "elektronica" ouch gebroek es 'ne vergaoringsnaam veur alle elektronische apparate.
Tranøy
thumb|De ligking van Tranøy in de pervincie Troms. Tranøy is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Troms in Nórwaeg. De gemeinte had 1.598 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 523,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 3,1. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Kuurne
Kerne
Kuurne heet gein deilgemeintes. 't Besteit evels wel oet drei woenkerne.
15 november
15 november is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 319en daag vaan e gewoen jaor en d'n 320e vaan e sjrikkeljaor. Heinao volge nog 46 daog. 't Is de nationaole fiesdaag in de Palestijnse Otoriteit en de Turkse Rippubliek Noord-Cyprus.
Mouvement Réformateur
Mouvement Réformateur, kort-eweg MR, is 'n Waals-Belzje rechs-liberaole politieke partij.
Madagaskar
Bestuurleke indeiling
De regio's zien de volgende (de cieferkes verwieze nao 't keertsje):
Abbé Pierre
Abbé Pierre ies de sjoelnaam veur Henri Grouès, gebore 5 augustus 1912 in Lyon (Frankriek) en gesjtorve 22 januari 2007. In 1930 weurt 'r pater bie kapucienerorde. In later jaore functioneert 'r es katholiek preester. In de twiède waereldoorlog ziet 'r in 't verzèt. Oet daen tied sjtamp ziene sjoelnaam. Es kaplaon in de sjtad Grenoble, hölp 'r de Juudde en luuj in 't verzèt ónderduke. Van 1945 tot 1951 ies 'r lid van 't Franse parlement. Ziene loan gebruuk'r dan um de sjlachoffersj van de woningnoad in Paries te helpe. In november 1984 weurt hie, op advies van häöm, ouch de levesmiedelebank opgeriech.
Rowwen Hèze (band)
Naom
De naam Rowwen Hèze is aafgeleid vaan enne derpsfiguur, Christiaan Hesen, deen de bienaam Rowwen Hèze haj. Dizze verhoesde end nigetiende ieuw, begin twintigste ieuw aan de rand vaan ut drupke America. Christiaan Hesen waar enne hoeveringwekkend verschiensel: stoppelboard, kraassende stem, enne leage, rottende oegkas, geklied in lompe beejiengehooje door iezerdroad. Ut waar al met al en fraai pletje. Overmoatig drankgebroek en kilo´s proemtabak makte zien imao as 'den Rowwen Hèze' (op zien Nederlandjs: "de lompe, ruwe, onbeschaafde, onverschillige Hesen").
Gesjiedenis
In 2008 kènne lieërlinge die opgeunt vör 't sjtaotexame havo en vwo songtekste va Jack Poels op de literatuurlies plaatsje. Dit is vör 't örsj dat Limburgstalige literatuur op de lies van Nederlandse literatuur gezat kan waeëre.
Stiel
De sound vaan Rowwen Hèze, die dèks door critici gepreze weurt, baseert ziech op versjèllende broone, meh veurnaomelik die vaan Europees of Euro-Amerikaans (en neet Afro-Amerikaans) kläöring. De famfaar- en feesmuziek is zeker aonwezeg, meh veural de tex-mex (of cajun) van Los Lobos ('ne band oet Los Angeles) is bepaolend veur hun stijl gewees. Wijer invlode zien Americana (alternatieve country), Anglo-Keltische folk (beveurbeeld in November) en nog aander volksmuziekstiele (beveurbeeld d'n Alpemuziek in  't Roeie Klied).
De Hemelpaort
D'r titelsong van de Limburgstalige telenovela De Hemelpaort is Blaad an de palm van Rowwen Hèze.
In 't nuujs - Weitesjap
2019
De Nobelpries in de Natuurkónde geit nao de Canadees James Peebles, de Zjwitsers Michel Mayor en Didier Queloz "veur biedrage aan ós begrip van de evolutie van 't universum en de Aerd häör plaats in 't hielal."
2018
D'n Amerikaanse natuurkundige Roy J. Glauber (Nobelpries in de Natuurkónde 2005) sjtörf op 93-jäörige laeftied.
Irrigatie
Areaal
't Geïrrigeerdj areaal besleitj weltwied óngevieër 16% van 't totaal landjboewareaal, meh de gewasopbrings is róndj de 40% vanne ganse opbrings.
In 't nuujs - Weitesjap
2018
'nen Arsjeoloog deit oonderzeuk nao Julius Caesar. Lang woort aongenome dat Caesar noets in de Lieg Len is gewees, meh volges d'n oonderzeuker brach hee zeker de haaf vaan zienen oonsuccesvolle campagnetied door in 't zuie vaan Limburg.
In 'n grot op de berg Karmel in Israël waere minstens 177.000 jaor auw fossiele van Homo sapiens gevónge. Ieder naom me aan dat de moderne minsj pas hoegoet 120.000 jaor geleie oet Afrika waor vertrokke.
2017
't Venlose bedrief Mito Medical Products haet 'n nuuj methode óntwikkeld óm bórskanker in 'n nog vreuger sjtadium óp 't sjpaore, es wies huuj meugelik waor.
De Nobelpries in de genaeskónde geit nao de Amerikane Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash en Michael W. Young "óm hun óntdèkking van de moleculair percesse achter de biologische klok".
De Nederlands-Limburgse sjterrekónjige en tv-perseunlikheid Chriet Titulaer sjtörf op 73-jäörige laeftied.
De Franse wiskóndige Yves Myer óntvingt de Noorse Abelpries veur zien óngerzeuk nao de wavelet.
2015
De Britse neuroloog Oliver Sachs, oteur van diverse populair-weitesjappelike beuk euver de harre, sjtörf op 82-jäörige laeftied.
D'n Amerikaanse wiskóndige John Nash kump op 86-jäörige laeftied óm in 'n auto-óngelök.
In Naord-Europa vèntj 'n totaal zonsverduustering plaats. In väöl anger sjtrieke, wo-ónger Nederlandj en 't Belsj, is de zonsverduustering gedeiltelik; daor de dichte bewolking is dao aevel in de mieste deile van die lenj niks te zeen.
De Nederlandse filosoof René Gude sjtörf op 58-jäörige laeftied aan de gevolge van knokekaanker.
2013
E team van Chinese, Britse, Italiaanse en Belzje weitesjappers publiceert de besjrieving van 'ne fossiele vogel, Aurornis xiu. Hae zouw 10 mieljoen jaor awwer zeen as d'n Archaeopteryx en daomit vanaaf noe de awdste bekèndje vogel zeen.
2011
Mit de lanjing van de Atlantis (STS-135) löp nao dertig jaor 't Spaceshuttleprogram aaf.
2010
De Nobelpries veur economie geit nao de Amerikane Peter A. Diamond en Dale T. Mortensen en de Britse Cyprioot Christopher A. Pissarides, óm hun óngerzeuk nao merretfrictie.
De Universiteit vaan Mestreech geit e professoraot instèlle veur taolcultuur in Limbörg.
Hollands
De vocaole vaan 't Hollands, entans de diftonge ij en ui, verraoje de invlood die 't Braobants vreuger op de dialekte had.
The Grand Budapest Hotel
De film woort geregisseerd door Wes Anderson en heet 'nen doer vaan 99 menute.
Mesopotamisch Arabisch
De spraokstatus veur dees spraok is wied-gecommuniceerdj (3) in Irak; det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj ónger 't wirk en inne media óm spraokversjille door 'n ganse regio te euverbrögke zónger det die 'n officieel status haet, en laevetig (6a) in Iran, Syrië en Törkieë; det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Neo-Byzantiens
Väörbeelde
thumb|200px|Neo-Byzantiense kèrk op g'ne Blieberig.
René Descartes
Lier
Descartes zoch nao zekerheid, en in absolute zin kós heer, meinde heer, niks zeker wete. Heer góng ummer mie algemein geaccepteerde feite nao, meh kaom ummer tot de conclusie tot me dat neet zeker wete kós. Ei dink wis heer wel: heer dach, en umtot heer dach, mós heer bestoon. Sumpelweeg formuleerde heer dat es cogito, ergo sum.
Kramfors
Kramfors is 'n gemèndje in Västernorrlands län, Zwede. De gemèndje tèltj 19.851 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.705,51 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 11,6 luuj de km².
Plestiek
E good veurbild van 'n kónsstof die nao vörming vervörmbaar blief of neet mieë plastisch te vervörme vèltj is polyurethaansjoem, det inne zaachte vorm väöl wuuertj toegepas in muibele, kusses en dergelike, mer inne helle vorm ouch in ieskes.
Amfibieë
Oet de Amfibieë oontwikkelde ziech de Amniota, reptielechtege bieste die eier op 't land kinne lègke en vaanaof 't ind vaan 't Paleozoïcum de wereld dominere.
Delfzijl
Demografie
Delfzijl waor de lèste jaore e prominent veurbeeld vaan 'n krimpgemeinte, zjus wie de ander gemeintes in Noord- en Oos-Groninge. De gemeinte behuurt tot ein vaan de Nederlandse gemeintes die 't meist te kampe heet mèt de bevolkingsdaling. 't Hoegtepunt woort in 1981 bereik, daonao zeet me 'n continue daling
Vielenerbusj
Ligking
D'r Vielenerbusj is e langgerekt gebeed dat zich oetsjtrekt uvver 'n lengde van ca. acht kilomaeter tussje Ieëpe en 't Dreejlandepunt beej Vols. D'r busj grenst uvver 'n lengde va vunnef kilomaeter aan 't Belsj en uvver ca. inne kilomaeter aan Duutsjland. Deelgebede van d'r busj zunt mieëtstes verneumd gewoare noa dörper en gehuchte i g'n buurt. Van west noa oeëst: d'r Elzetterbusj (beej de buurtsjappe Elzet en Rott), d'r Vielenerbusj zelf, d'r Kerperbusj, d'r Holsetterbusj (beej Holset), d'r Malensbusj (alles ten zude va g'n Iëpenerbaan, d'r Sjimperbusj (ten zuudweste van Woofhaag) en alles róndum d'r Völzerberg. D'r Völzerberg sjleet zoeëwaal op Belsj es op Duutsj gróndgebeed aan beej vergeliekbaar hèllingbusje, wie d'r Öcher Busj en d'r Preusbusj. Same weëde de busje op 't Hollesj óch waal Drielandenbos geneumd.
Gesjiedenis
Al in de prehistorie woar 't gebeed, oeë-in d'r busj liegkt, bewoeënd, getuge de väöl graafhuëvele, oeë-ónger óch d'r graafhuëvel i Vols.
Ledegem
Deilgemeintes
Ledegem heet drei deilgemeintes. De deilgemeinte Ledegem zelf mit 11,16 km² en had in 2006 4.018 inwoeners.
Waterpater
Oorsprong
Miense make al tieje lang waterpiepkes van plestik fleskes, in gans Limburg, mer d'n oorspróngk van 't woord "waterpater" sjient truuk te gaon nao 't kerkdörpke Roggel. Hie is 't woord vanaaf 2002 al in gebroek door mierdere miense, en 't haet zich zoea langzaam verspridj äöver Leudal en de regio Remunj.
't Woord "waterpater" kins se opdeile in twieë weurd:
Roethene
Weltwied guuef 't, aafhankelig van de definitie, zó'n 110.000 bis 623.500 Roethene. Noa sjtatting hant zó'n 1,7 mieljoeën persoeëne 'ne Roetheense achtergrónk en doadurch kanne óch die luuj weëde gereëkend tot de Roetheense diaspora. Vuural in de VS (ca. 8.000 tot 320.000) en i Canada (max. 250.000) guuef 't rilletief groeëte gemeensjappe. Klinger aatalle vink me truuk i g'n Vojvodina (ca. 14.200), Kroatië (2.500) en Hongarieje (2.300).
Kleisjtein
Wen e sedimentair gesjteinte det veurnamelik oet klei besjteit läögske (laminatie) haet wolangs zich 'n dudelike sjplieting vörmp, sjprèk me neet van kleisjtein, mer van sjalie.
Ech
Insignes
Dit waope droog de sjtad al ieëwe, in de vorm van e zegel; dit zegel weurtj al in 1259 geneump en 't awdste bewaardj exemplaar hingk aan 'n akte oet 1277. De gemeindje Ech waerdje op 30 juli 1887 bevèstig in 't gebroek van 't waope. De kroan, in modern tieje e gebroekelik attribuut bie gemeindjewaopes, waerdje toegeveug op 25 augustus 1998.
Maarssen
Tot 2011 waor Maarsen 'n eige gemeinte. 't Oppervlak bedroog 30,86 km2 (daovaan 3,65 km2 water); 't aontal inwoeners stoont op 1 januari 2010 op 39.707. Neve Maarssen umvatde de gemeinte nog de kerne Maarsseveen, Molenpolder, Oud-Maarsseveen, Oud-Zuilen en Tienhoven.
Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance)
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan kemedie, dramafilms.
Danderyd
Danderyd is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 30.503 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 26,51 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 1.150,6 luuj de km².
Partner (band)
Partner waar 'ne Nederlands-Limburgse band. De band maakdje veural Amerikaans klinkendje popmeziek. De band waar actief tösse 1977 en 1981. In häör beginjaore speeldje de band op Pinkpop.
Montfoort
thumb|Ligking vaan Montfoort in Utrech Montfoort is e stedsje en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Utrech, mèt 'n oppervlak vaan 38,15 km2 en 'n populatie vaan 13.515 inwoeners (1 januari 2006). Boete 't stedsje Montfoort heet de gemeinte nog de kerne Achthoven, Blokland, Cattenbroek, Linschoten, Mastwijk en Willeskop. 't Stedsje heet väöl vaan de aw grachte bewoerd.
Charente-Maritime
Demografie
Lies vanne grótste tieën gemèndje in 't departement:
Lambertus van Mestreech
Same mèt Willibrord zat hae ziech in veur de kerstening van de luuj in Toxandrië (e gebeed tösje de Maas en de Schelde en de Dijle).
Xhosa (taol)
't Xhosa, eigelek IsiXhosa, is 'n Bantoetaol die door oongeveer 7,9 miljoen lui in Zuid-Afrika, Botswana en Lesotho gesproke weurt, oongeveer 18% vaan de Zuid-Afrikaanse bevolking, en in dit land ein vaan de èlf officieel taole is. De taol behuurt tot de S-Bantoetaole, en kinmèrk ziech wie 't Zoeloe, woemèt 't gooddeils oonderein verstoonbaar is, door 'ne sterken invlood vaan de Khoisantaole: 15% vaan 't vocabulair kump oet dees taolgroop en zjus wie de Khoisantaole kint 't Xhosa klikconsonante: kleng die gemaak weure door 't inzokke vaan de loch oonder 't praote. Ouch de naom Xhosa moot mèt 'n geklikde k weure oetgesproke. Dit verraojt de vreug historie vaan Zuid-Afrika: oorsprunkelek woort dit gebeed door Khoisanstamme bewoend, meh in de lèste zeshoonderd jaor bereikde ouch de Bantoes 't gebeed. De Khoisan woorte gedeiltelek verdrónge nao de Kalahari en gedeiltelek geassimileerd in de Bantoegemeinsjap. De clicks en de leinwäörd in 't Xhosa zien dus 't substraot vaan de Khoisantaole.
Logopedie
'ne Logopedis behanjeltj zowaal vólwassene es kinjer die perbleme höbbe mit de kómmunikaasje. Det kónne perbleme zeen op 't gebied van de spraok (zowaal 't begreep es de perduksje), de stum, de móndjmotoriek en 't gehuèr.
Autosjport
Sjportwages of Prototypes
Ein categorie van wages die tösse de toerwages en'ne sjportwages in zit, zeen de GT wages. Dit zeen racewages, gebaseerdj op eine waage womit se op'pe aopenbare waeg moogs rieje, maar die op 't puntj van'ne mechaniek zodanig gewiezigdj zeen det väöl baeter sjportieve prestaties meugelik zeen. Ouch zeen dees wages op 't gebied van veiligheid väöl baeter oetgerös dan de origineel sjtraotversie.
De belangriekste wedsjtriede veur sjportwages zeen:
Toerwages
Biej toerwageraces waere de deilnummendje wages döks ingedeildj in klasse, döks volges de cilinderinhoud van'ne motor. Op die maneer weurdj d'r veur eine toerwagewedsjtried neet allein ein eindklassement opgemaaktj maar zeen d'r ouch oetsjlaeg voor de aparte klasse. Dees letste zeen veur de deilnummers in'ne leger klasse net zo intressant es de oeteindelikke oetsjlaag van'ne race. 't gebeurtj ouch dök det men de wedsjtried zo sjpannendj meugelik probeertj te maake, door dominerende wages te belaste mit ekstra gewich.
24 oer van Zolder
Hoes Witham
right|thumb|250px|Hoes Witham in De Nuujsjtadt
Gesjiedenis en beweuners
De Nuujstadt wirt veur 't eësj geneump in 'n historische akte oet 1277 es 'Nove Ville apud Helsene'. In dit document wirt De Nuujsjtadt erfelik euvergedrage aan Graaf Reinoud, door ziene noonk, Hendrik van Gelder, Heër van Montfort. 't Dörp hèj walle en grachte óm zich te verdedige. 't Kreeg ómsjtreeks 1250 sjtadsrechte en in 1290 trooj De Nuujsjtadt zelfsjtendig op es sjtad die deil oetmaakde van 't Gelders Euverkwarteer. In 1398 woort 't mèt de gróndj geliek gemaak door ziene eige heër, Willem van Gelder, dae wouw verhinjere dat de Brabanders en Lukenaere zich dao zouwe nèstele. Meugelik sjtamt 't oarsjprónkelike Witham oet de 15e eëuw. In 1444 woort Frederik van Wittem belieënd mèt de Gelderse lieëngoedere van De Nuujsjtadt en in 1474 ging dit euver nao ziene broor Johan van Wittem. Door 't huwelik van dochter Maria van Wittem mèt Arnold van Ghoor, heër van kesjteël Heel, kaom 't kesjteël in 1510 in hènj van Jan van Ghoor. Zien dochter trouwde mèt Johan van Groesbeek en hunne zoon Seger droog Witham euver aan ziene zjwaoger Arnold II Huyn van Awstrao, heër van Gelaen, getrouwd mèt Anna van Groesbeek.
Hoes Zevere
't Heje
In 1912, naodat Stevens kènjerloos waas gesjtórve, vestigde de Zusters De la Miséricorde d'r 'n gesjtich veur verlaote en verwaarloosde kènjer. In 1986 woort 't complex door de Woningvereniging Maasvallei aangekoch en leet de benejeverdeping resterere in de awwe luuster en richde op de baoveverdepinge appartemente in. In 1997 vestigde de verpleegkleniek De Zeven Bronnen zich in 't hoes.
Wes-Veluws
Verspreiing en definities
Te weste daovaan liet me dèks 't Wes-Veluws ophawwe en 't Utreis-Alblasserweerds beginne. E paar dialekte höbbe nog typisch oosteleke kinmerke en kinne ouch aonspraak make op insleting bij 't Veluws. In Soest en Eemnes weure de Nederlandse ij en ui nog es uu resp. ie oetgesproke (huus "hoes", ies). Tot in Huizen - dit ligk al in 't Gooi, in Noord-Holland - sprik me d'n oetgaank -en in e woord wie laoten nog gans oet (te weste, wie in 't Limburgs: laote). Nog tot in Blaricum en Laren zeet me greun tegeneuver 't Hollands groen en kees ("kies") tegeneuver Hollands kaos/kaas. Te zuie en weste vaan Laren hèlt 't Nedersaksisch wie daan ouch op.
Vocaolversjijnsele
De Aajdgermaanse û, in 't Limburgs es oe bewoerd gebleve en in 't Nederlands miestal tot ui gewore, kump in 't Wes-Veluws (ouch oostelek vaan Huizen) in de mieste gevalle trök es uu. Me zeet hei zoewel huus "hoes" es muus "moes". Dit in tegestèlling tot 't Sallands en Oos-Veluws, boe me (miestal) huus neve moes gebruuk.
Dialekverluus en -behaajd
Vaan de Nedersaksische dialekte in Nederland heet 't Wes-Veluws mesjiens wel 't mieste te make mèt dialekverluus. De mieste sprekers zien awwere en oonder de jóngere is de dialekbehiersing hendeg lieg. Die 't spreke verminge 't dèks nog mèt väöl invlode oet 't Staanderdnederlands. Veural in Amersfoort is 't dialek bekans verdwene, en dit gelt ouch veur Leusden. Ouch in Nijkerk kump 't gebruuk vaan 't dialek sterker oonder drök te stoon door de ummer groeter Amersfoortse immigratie. In 't mie geïsoleerd vèssersdörp Bunschoten blijf 't dialek väöl beter behawwe. Nao 't noorde touw weurt de plaots die 't dialek nog innump lankzaamaon groeter.
Robert Abela
Abela waor e parlemintslid vaan juni 2017 bis jannewarie 2020. Nao 't aongekoondeg aoftreie vaan de in opspraok geraakde premier en partijgenoot Joseph Muscat en de dao-opvolgende leiersjapsverkezinge, woort Abela mèt 58% vaan de stumme gekoze tot nuie partijleier en daomèt ouch de premier vaan Malta op 13 jannewarie 2020. Heer versloog in de verkezinge vicepremier Chris Fearne.
Curry County (Oregon)
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Valladolid
Historie
D'r óntdèkkingsreiziger Christoffel Columbus, óntdèkker van de Nuuj Welt, waor hie gesjtorve en begrave.
Halle (Noordrien-Wesfale)
De op 125 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 69,7 km², op 31 december 2018 21.640 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdichte van 310 de veerkante kilometer.
Wetsjtèè
thumb|250px|Natuurleke wetsjtèè 'ne Wetsjtèè is 'ne natuursjtèè dae gebroekd waoërt um metser, sjieëre en ooch zenze of zichte of aander getuug te wette of te sjliepe. In 't Heuvellaand, d'r Voersjtrieëk en 't Laand va Herf gebroekde me daoväör d'r Belzje blow-grieze coticule, dae in 'n laankgerèkde roetvörm, in versjèjje maote verkoch waoërt op beväörbèld d'r maart va Aubel. Opvallend zeunt de väöl klèng bleenketige sjtökskes in d'r sjtèè, dae nat gemak zjwart va kleur wert. thumb|150px|Verkeuper va Belzje coticule in [[Vielsalm.]]
D'r sjliepsjtèè
thumb|150px|left|Tekening van 'ne sjieëresjlieper mèt sjliepsjtèè oet 1568 van Jost Amman Väör 't richtig sjliepe van e mets of 'n sjieër gebroekde me 'ne sjliepsjèè dae roondgedriejd waoërt en oonderaa 'ne zeenke bak mèt water how, oeëdör d'r sjtèè nat waort. Dizze sjliepsjtèè how 'n gael kleur, sjtong in 'ne hote sjraag en how 'ne däörsjnit va ongeveer 'ne haove bies 'ne gaanse meter. D'r sjtèè koes in bewaeging gezat waeëre es wie op de aafbeelding te zieë is. De mètste sjliepsjtèng howwe alling 'ne zjwöngel an d'r ziejkaant. Ene persoeën heel da 't mets mèt de sjerpe ziej taege d'r sjtèè en 'ne andere driejde an d'r zjwöngel.
Ekerö
Ekerö is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 24.267 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 216,39 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 112,1 luuj de km².