cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euraziatische Ikkenomische Unie
Mèt 'n oppervlaak vaan 20.229.248 veerkante kilometer en 183.319.693 inwoeners op 2015, had de Unie 'n extreem liege bevolkingsdiechheid vaan 9 lui de veerkante kilometer (umtot de Krim door alle EAIU-lidstaote weurt erkind es deil vaan Rösland weurt 't Krims land en zien populatie mètgerkend). De stad in de Unie die 't korsbij Limbörg ligk is Gogolevo, in 't zuidwestelek gedeilte vaan de Rössische enclave Kaliningrad. Gogolevo is zoen 1.270 km mèt de auto nao de Nederlands-Limbörgse grens.
KWPN
De KWPN'er is veural oontstande oet twie awwer wermbloodrasse, 't Gronings peerd en 't Gelders peerd. (E daarde Nederlands wermbloodras, de Fries, bleef boete dit stambook.) Wijer zien diverse Ingelse bloodlijne zoewie get Duitse en Franse peerd ingekruis. Nao diverse fusies kaom 't in 1970 tot ei stambook veur ze allemaol. De Groninger, dee later mèt oetsterve woort bedreig, heet intösse zien eige stambook; de Gelderlander heet zien eige fokriechting binnen 't KWPN. De drei aander riechtinge zien dressuur, springe en tuigers (aongespanne peerd).
Twintegste iew
negentiende iew -- twintegste iew -- einentwintegste iew
Wetensjappers, filosofe en technici
thumb|160px|Albert Einstein, oontwikkeler vaan zoewel de algemein es de speciaol relativiteitstheorie.
Valkebergs
Leesplenkske of laesplenkske
In 2008 kaom 't Sjins laesplenksjke op de mert, mèt es basis de weurd en teikeninge van 't Valkebergs. In 2011 gebeurde 't zelfde in Houtem mèt 't Houtems laesplenkske.
Valkebergs en umsjtreke
't Valkebergs vèlt oetein in twiè (versies) van zien dialek, informeel waal boete de paorts en binne de poorts geneump. 't Boete de paorts haet ao veur oo (paort - poort), ae veur ee (paerd - peerd), i veur ie (ich - iech), u veur uu (luppe - luuppe). Dat boete de paorts besjleit 'n groater gebeed es Valkeberg zelf en ies ouch van toepassing op 't dialek wat ze in Vilt, Berg. Sub, Brokem, Geulem en Houtem kalle. 't Dialek van dees dörper versjilt neet ech hièl väöl vanein. Ouch 't plat van Sjin op Geul, 't Sjins en van Hölsberg 't Hölsbergs, liekent op 't Valkebergs, meh dit is al get oasteliker van karakter, zoawie ónder miè dudelik weurt oet 't veurkómme van d'r veur 't mannelik inkelvoud, 't laote valle van de s bie bv maed(s)je, paed(s)je, leed(s)je en r-deletie bie weurd die eindige op d, s en t (woorsj-woosj; bruèdsje-bruèdje; andersjum-angesjóm; heiversj-heivesj)
Lin (Nederlandj)
Historische inwoenertalle
Tösse 1830 en 1971 (de uterste volkstèllingsjaore) is de gemeinte Lin feitelek constant gegreujd, zij 't soms väöl snelder es aanders. Opvallend veur 'n plattelandsgemeinte is tot Lin ouch in d'n twintegsten iew soms snelder is gegreujd es 't provinciaol gemiddelde, doordet 't 'n forenzeplaots veur Remunj is.
Aonzien
De woenkern Lin kint nege rieksmonuminte. 't Geit um de Sint-Maartenskèrk mèt bijbehurende pastorie, um 't kesjtieël Heisteróm mèt bijgebouwe en um 'n boeteplaots in De Weerd.
Waope
De gemeinte Lin kraog op 3 augustus 1896 vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:
Woiwodsjap Lubusz
Woiwodsjap Lubusz (Pools: Województwo lubuskie; Dütsj: Woiwodschaft Lebus) is 'n woiwodsjap i Pole. Ze grens in 't weste aa de Dütsje bondssjtate Sakse en Brandeburg, in 't noarde aa Wes-Pommere, in 't oeëste aa Groeët-Pole en in 't zuje aa Neder-Silezië. Ze hat twieë hoofsjteë: Gorzów Wielkopolski. Hei is de regering. De anger is Zielona Góra. Hei is 't parlement gevestig.
Gesjichde
De óppervlakde va g'n woiwodsjap kunt gooddils uëveree mit g'n ouw sjtreek Neumark. Dees sjtreek woar lang óngerdeel van 't Markgraafsjap Brandeburg en vanaaf 1815 va g'n gelieknamig Prusische provins. 't Gebeed behoeëde van 1226 bis 't joar 1806 tot 't Hillig Roeëmsj Riek. I dat letste joar woeëd 't Hillig Roeëmsj Riek ópgeheëve. 't Westelig deel i Dütsjland heesj nog ummer "Brandeburg" en óch doa guëf 't marke, zoeëwie de Uckermark en de Mittelmark. 't Noardelig deel va Sakse-Anhalt heesj wier de Altmark. In 1945, noa d'r Twieëde Weltkreeg, koam 't gebeed wier aa Pole. De woiwodsjap woeëd vernumt noa de ouw sjtrieëk Lebus. Lebus is óch e sjtedje in Brandeburg, aa g'n grens. Bis de sjtichting va g'n sjtad Frankfurt an der Oder, in 1253, woar dit sjtedsje de wichtigste i g'n regio.
Röntgenstraoling
Inne techniek waere röntgenstraole gebroek veur lasnäöj te kónterleren op faelers.
Skinke
Skinke waere gekènmirk door häör gledde sjöbbe en kórte puèt. Sómmige saorte höbbe gares gein puèt en geliekene hazelwörm (Anguidae). De 60 cm lange reuzeskink is de grótste saort. Bie gevièr kinne ze de stert aafwirpe en later weer laote aangreuje (autotomie).
Venlo
Dörper en gehuchte
Naoberschappe:
Rennebu
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 1,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Venlo
Vastelaovend
Vastelaovend in Venlo is ein groets fiës. Idder jaor vinse 't gros van de Venlonaere in de binnenstad fiëstend. De Boerebroelof wuurt, op vastelaovesdinsdaag, groeëts gevierd. Venlo wuurt neet veur niks 't stedje van lol en plezeer geneump. Vastelaovend in Venlo wuurt in de straote opgeluùsterd door zate hermeniekes die in Venlo Joekskapel waere geneump.
Nuuj-Amsterdam
Nuuj-Amsterdam dan wel Nieuw-Amsterdam kin verwieze nao:
Knock-outsysteem
Väöl toernoje bestoon neet gans oet e knock-outsysteem, meh combineren 't mèt 'n gropsfaas. Hei-in speule de clubs 'n competitie of round-robin en bepaole zoe wee doorgeit nao de knock-outrundes.
Ardooie
Bezeensweerdeg
Neve de Martinuskèrk (zuug foto) steit bij 't dörp ouch nog 't kestiel Ardooie.
Historie
In 1977 woort de opgeheve gemeinte Koolskamp bij Ardooie geveug.
Kristiansand
De gemeintecode is 1001.
Asterix
Uderzo allein
Opmerking: 't Limbörgs album De roes en 't zjwaert woort wel aongekundeg meh is noets versjene.
Taolversies
Oonofficieel, en daomèt feitelek illegaol, meh wel commercieel oetgaves zien gedoon in 't
Cornay
Cornay ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 63 inweunersj. Ze ies 10,94 km2 groat. Dao woonde dus zoan 5,8 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 122-246 meter (gemiddeld 190 meter).
Marathon
Wijers kan 't nog de volgende beteikenisse höbbe:
Henri Dunant
De sjlaag óm Solferino
Hae arriveerde in Solferino in de aovend van 24 juni [1859], precies de daag dat d’r eine veldjsjlaag hej plaatsjgevónje. ‘t Resultaat daovan waas versjrikkelik. Meë es 38.000 mansluuj laoge gewóndj, sjtervend of doad op ‘t veldj, terwiel d’r mer wènnig medische verzörging waas. Henri waas hiejdoor zoa geshockeerd dat hae zelf ‘t initiatief naom en de bevolking opreep, sjpeciaal de vrouwluuj, óm sjnel hulp te verleëne aan de gewónje en de kranke. Dit wirkde, mer d’r ware te wènnig materiale en Dunant koch zelf alle materiale die neuëdig ware óm klein ziekehoeze op te richte. Hae reep de bevolking veural op óm allebei de kantje te helpe, dus zoawaal de Oasteriekesj es ouch de Franse. Hae deeg dit alles mèt de oetsjpraak Tutti fratelli of in ’t Limburgs gezag Veer zint allemaol broeders. De bevolking loesterde nao Dunant en heelp de soldaote, zónger zich drök te make of ‘t viejande of vrunj ware. Daonaeve sjlaagde Dunant d’r in óm Oasteriekse dokters vriej te kriege die in gevangesjap genómme ware door de Franse. Dees dokters koosjte häöm van professionele hulp veurzeen, wonao de aantalle sjlachoffers sjnel minder woorte.
‘t Roaj Kruus
thumb|Ein aafbeelding van de vief oprichters van ‘t Roaj Kruus Hiejnao begoosj hae door Europa te reize óm zien ideeje te promote. Zien book woort meistal positief óntvange en de president van de Genèvese vereiniging veur socialiteit en welvaart, maakde ‘t book, en de suggesties die dao-in sjtóoge, ‘t thema op de biejeinkoms van de organisatie in 1863. Dunant zien suggesties woorte heel positief óntvange door de leje. Daoróm richde ziej ein viefkoppig comité op, wovan Dunant ein van de leje van waas, en ziej zörgde d’r veur dat zien ideeje oetgeveurd koosjte waere. De angere in ‘t comité ware Gustave Moynier, generaal Henri Dufour, Louis Appia en Théodore Maunoir, die allebei dokter ware. De eësjte biejeinkóms waas op 17 fibberwarie 1863, dat noe woort gezeen es de datum wo-op ‘t Raoj Kruus is opgerich. De naam en ‘t embleem woorte aafgeleid van de Zjwitserse vlag. Dees vlag, eine roaje achtergróndj mèt ein wit kruus, hej Dunant ómgedrèjd óm d’r ‘t Roaj Kruus embleem van te make. Dit ómdat Zjwitserlandj, net es ‘t Roaj Kruus, altied al neutraal ware gewaes in internationaal conflicte.
Vergaete periood
Wilhelm Sonderegger sjtórf in 1904 op eine laeftied van twee-en-veërtig jaor. Óndanks hun lètste ruzie rouwde Dunant heel erg óm de doad van Sonderegger. De leefde van Wilhelm en Susanna veur ‘t werk van Dunant woort doorgegaeve aan hun kènjer. In 1935 publiceerde hunne zoon René ein compilatie van de breve die door Dunant gesjreve ware aan zien vader.
Molenlanden
thumb|250px|Topografische kaart vaan de gemeinte Molenlanden Molenlanden is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De gemeinte, in 2019 oontstande oet 't fusie vaan de gemeintes Molenwaard en Giessenlanden, umvat 't lendelek deil vaan d'n Alblasserwaard en e stökske vaan de Viefhierelen. 't Gebeed heet e sterk christelek karakter en väöl landsjappelek sjoent.
Historie
Iewelaank waor 't gebeed bekaans uniform lendelek en bleve de grenze vaan de aw ambachte (hierlekhede) bewoerd. Pas in d'n twintegsten iew begóste Alblasserdam, Papendrecht, Sliedrecht en Hardinxveld-Giessendam te verveursteideleke. Oonderwijl heel de res vaan de weerd zie karakter; dees dörper greujde neet. De ierste fusie boebij ech miejer dörper betrokke waore voont plaots in 1986, wie de fusiegemeintes Graafstroom, Liesveld en Giessenlanden woorte gevörmp. Wijer sjaolvergroeting leide in 2013 al tot de gemeinte Molenwaard. Astrein al bleek evels tot zelfs die fusiegemeinte aon de kleine kant waor veur de groeter eise die de euverheid aon gemeintes stèlde. Es gevolg daovaan beslote Molenwaard en Giessenlanden ouch te fusere.
Religie
't Gebeed, en daan veural de vreuger gemeinte Graafstroom, is sterk prottestants vaan karakter. E groet deil vaan de inwoeners hingk ein vaan de bevindelek grifformeerde kèrke aon, en ouch vaan de res is e groet deil orthodox. Megakèrke wie de lèste jaore op de Veluwerand zien neergezat gief 't hei evels neet. 't Bevindelek volksdeil kaom negatief in 't nuits wie in 1992 in Streefkerk polio oetbraok bij lui die hun kinder neet hadde laote vaccinere.
Bronne
Dit artikel baseert ziech deils op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel.
Paraná
Paraná kan verwieze nao:
Menu (kaart)
thumb|250px|[[Chinees|Chinese menukaart]] De örsjte menukaarte die de klaante keuzes aa-booje waoërt gesjraeve óp 'n lèj of e haandzaam zjwart bórd. Allewiel wert dat bórd nog gebroekd, ooch in 't Limburgse, öm bie d'r toegang van e restauraant d'r menu en de pries bekaand te make. In 't Fraans neumt me dat bord carte; es me e gerech keest dat óp 't bórd sjtèèt, èt me dus à la carte.
Sjweiermam
Sjweiermam (Nederlands: schoonmoeder) is de mam van dien vrouw of diene man. Daegene is dan sjweierzoon of sjweierdochter van de sjweiermam. Euver sjweiermamme weure väöl grepkes gemaak. Sómmige Australische Aboriginaltale kènne sjpeciaal subtale die gebruuk were in de buurt van sjweiermojers of bepaalde ander familielede.
Laval-Morency
Laval-Morency ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
Keuninkriek vaan de Nederlen
't Keuninkriek vaan de Nederlen woort in 1815 gestiech, es opvolgerstaot vaan 't Soeverein Voorstedóm vaan de Nederlen. Tot 1830 (Belsj perspectief) of 1839 (Nederlands perspectief) waore ouch de huiege len Belsj en Luxemburg deil vaan dit land. De euverziese bezittinge (Nederlands-Indië, Suriname, Caribisch Nederland, de Goudkös) waore kolonië; in d'n tied vaan de Rippubliek waore dees len particulier bezit gewees.
Sørlandet
Sørlandet is 'nen historische regio in 't zuje van Nórwaeg langs 't Skagerrak. Deze regio besteit oet de provincies Aust-Agder en Vest-Agder. In Sørlandet wone zoget 290.000 luuj. De grootste plaats in Sørlandet is Kristiansand.
Sjaerekus
Sjaerekus of sjaerekös is de benaming veur kusgebied mit óndeep en döks braakwater en taalrieke, meistes klein, rotsechtige eilenj, die me-n owwel sjaere neump.
Dees kusvorm kump veur langs 't Skagerrak, de Oeaszieë, de Botnische Golf en veure kus van 't Rössisch Tajmyr-sjiereilandj. Bekandj zeen ónger anger de sjaerekuste van Bohuslän ane Zweedse wèskus, van Stockholm ane Zweedse oeaskus en van Turku en Ålandj ane Finse zuudwèskus. Ouch in Nórwaeg, det veural bekandj is veure groeate fjorden ane wèskus, zeen sjaere te vinje langs de ganse kus mit oetzunjering van gebiede bie Rogaland, Stavanger en 't oeastelik deil vanne pervinsje Finnmark. 't Bekandjste is de sjaerekus van 't gebied Sørlandet, worónger de pervinsjes Aust-Agder en Vest-Agder valle. In Röslandj bevindje zich de rilletief ónbekandje Mininasjaeren inne Karazieë.
Koempel
Koempels in Nederlandj en Belsj
In Nederlandj en Belsj zint allewiel alle kaolemiene gesjlaote en daoróm geuf ’t gein koempels meë. Waal zint d'r völ ex-koempels, die dèks nog contac mèt ein höbbe.
Nuuj koempels woorte óntgreund, mèt de koelsjtamp. Ein van de koempels heel 'n sjöp taenge 't achterwerk van de nujeling, en 'ne angere sjloog hèl mèt 'ne mokerhamer op dees sjöp. 'n Koempel dae dees behanjeling hèj óngergaon waas óntgreund en waas dan 'ne volwaerdige collega.
Vestfold
thumb|De ligking van de pervincie Vestfold in Nórwaeg. Vestfold is 'n pervincie (fylke) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Østlandet. In 2016 had 't 244.967 inweuners en e gebied van 2.216 km². De houfsjtad is Tønsberg.
Bosscherveld
thumb|right|Ligking vaan Bosscherveld Bosscherveld is 'n wiek in 't noordweste vaan Mestreech, langs 'nen oetvalsweeg nao Smeermaos en Laoneke in Belsj. De wiek is eigelek 'n industrieterrein, boe 'n aontal groete Mestreechse wèrkgevers gevesteg waor. Es woenwiek stèlt de wiek neet väöl veur.
Avelgem
Avelgem (Oos-Vlaams en Wes-Vlaams: Oavelgem) is 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, arrondissemint Kortrijk, tege de grens mèt Oos-Vlaandere en Henegouwe. De gemeinte is 21,75 km² groet en had op 1 januari 2008 9.597 inwoeners.
Boschpoort
Externe link
Kenniscentrum stedelijke vernieuwing
Non-paschante
In de Vief gebode van de Kèrk sjteit in 't 4e gebod, dat me ins per jaor moet biechte en in 't viefde gebod dat me in de Paosjtied de Heilige communie moet óntvange.
São Paulo (staot)
Demoniem
'nen Inwoeners vaan de staot São Paulo weurt Paulista geneump. Wee specifiek oet de stad São Paulo kump, neump me Paulistano (vrouwelek Paulistana); 'nen inwoener vaan 't platteland is 'ne Caipira. Dat lèste woord kump vaan 't Klassiek Tupi en beteikent lètterlek 'houtkapper'. Later kraog 't de sociologische laojing vaan 'boer', zoewel es spotnaom wie es geuzenaom. Allewijl is 't woord min of mie neutraol. Me vint 't oonder mie trök in de caipirinha ('boeremeidske'), 'ne Braziliaanse cocktail dee oersprunkelek oet deze staot kump.
Le Fréty
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 54 luuj op 'n oppervlaak van 7,09 veerkante kilometer en daomèt goof 7,6 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -2,2% de jaor.
Erkelens
't Op 92 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 9 stadsdeile.
Lépron-les-Vallées
Lépron-les-Vallées ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Vief gebode van de Kèrk
De vief gebode van de Kèrk zint door de Roams-Kathelieke Kèrk bepaald. Hie-in sjtoon concrete bepalinge veur 'n Christelik leve.
Krónéngsprëssèssë
Dë dèilnémërs on dë Krónéngsprëssèssë stellë hogë eisë van éngëtogenheid én bëzieléng. Iedër van hún geit mét met hët hàt van ë kénd, dat "Moeder" eert, nùo Heur eksémpël opkik en laistërt nùo wô Zai ôs te zéggë hèt
Nederlandse Taalunie
Op force vaan dees unie is 't ouch juridisch klaorder gewore in Belsj tot Vlaoms gein oonaofhaankeleke taol is.
Grammatica en spelling
Dees taolunie gief oonder aander 't in de Benelux zoe bekènde Groene Boekje (Greun Beukske) oet, boevaan de ierste variant in 1865 versjeen oonder de naom Spelling der Nederlandsche taal. Dit handbook riech ziech op de spelling en grammatica vaan de Nederlandse taol en 't weurt in Belsj, Nederland en Suriname in alle officieel contekste gebruuk es 't handves veur 't sjrieve vaan 't Nederlands. In 2005 goof 't 'n hernuide variant. 't Gief 'n traditie tot de Nederlandse Taalunie eder decennium zoe'e "beukske" oetgief. In 2008 leet dees taolunie evels weite tot 't gein nui herziening zou geve in 2015. Of 't wel 'n nui oetveuring zou geve in 2025 waor toen nog neet bekind.
Benin
Bestuurleke indeiling
Benin is ingedeild in twelf departeminte:
Demografie
D'n islam (in 't noorde) en 't christendom (in 't zuie) zien veurnaoms religies. Me hingk evels op 't platteland nog vrij massaol de traditioneel religies aon; oongeveer de hèlf vaan de ganse bevolking deit dit nog. De cultus vaan de voodoo kump volges gelierde oorsprunkelek oet 't riek Dahomey.
Historie
Dat woort aanders wie in de negentienden iew de Franse binnevele. In deen tied veel 't riek vaan Dahomey ouch lankzaam oeterein en zoe lökden 't de Franse in 1892 't land gans te bezètte, en in 1899 deil te make vaan Frans Wes-Afrika. In 1958 woort 't land otonomie gegeve, in 1960 woort 't gaans oonaofhenkelek.
Coulommes-et-Marqueny
Coulommes-et-Marqueny ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groat Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 78 inweunersj, die Colimensards (mannelik) en Colimensardes (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 11,99 km2 groat. Dao woonde dus zoan 6,5 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Attigny, wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Vouziers. Wier liegk 't op 'n huègte van 95-177 meter.
Vlöchteling
Vlöchtelinge heet 't door de iewe heer ummer gegeve. Zoe zien joede dèks massaol verdreve oet 't land boe ze woende, umtot 't rezjiem ze oongewuns verklaorde. Ouch in de godsdeensoorloge vaan de Vreugmodernen Tied zien väöl lui verdreve. De Noordeleke Nederlen höbbe toen väöl protestantse (oet de zuieleke Nederlen, meh ouch de Franse hugenote) en joedse (veural Portugese joede) vlöchtelinge opgenome, die 't soms in de Nederlandse maotsjappij wied brachte. Ech groete struim vlöchtelinge kaome op gaank in d'n Ierste Wereldoorlog (oonder mie Belzje vlöchtelinge in Nederland) meh veural d'n Twiede Wereldoorlog, dee neet allein mieljoene lui veur 't geweld op de vlöch joog, meh ouch väöl joede en zigeunders die aon vervolging door de nazi's wouwe oontkoume. Sindsdeen höbbe diverse oorloge nog mieljoene lui verdreve, soms tijelek, soms definitief.
Tönisberg
Geografie
Ten weste van 't dörp struimp de Gelderner Fleuth, die in de Niers oetmóndt.
Liek
Liek kan verwieze nao:
1312
1309 - 1310 - 1311 - 1312 - 1313 - 1314 - 1315 1312 (MCCCXII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Juliaanse kalender.
Hof (Nórwaeg)
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Vojvodina
thumb|Ligging van de regio Vojvodina in Servië Vojvodina (Servisch: Војводина; Hongaars: Vajdaság; Roemeens: Voivodina; Roetheens: Войводина) is 'n regio en provincie in 't naorde van Servië. 't Is 't insigste deil van 't land det neet op de Balkan leet, maar same mit naoberland Hongarieje leet 't in de Pannonische Vlakde, 'n oetgestrek steppegebeed in Centraal-Europa. De revere de Sava en de Donau vörme de grens mit de res van Servië. Dit gebeed is vreej vlaak en 't steit bekind es de graanschuur van 't land. 't Guuef ouk rilletief vuul staej. Novi Sad is de groeëtste stad in de regio en tegeliek ouk de houfstad van de provincie. Ander wiechtige staej zien Subotica, Zrenjanin en Pančevo.
Timboektoe
In Timboektoe ligk de prestigieus Sankore-koranuniversiteit.
Archaea
De archaea vörmen e riek, dan waal e domien, van eincellige micro-organisme. De archaea zint prokaryote, det mèntj det ze gein celkaen of ènnig anger organelle höbbe in häör celle die waere ómslaote door e membraan.
30 juni
Gebäörtenisse
thumb|right|Albert Einstein, introduceert zien sjpeciaal relativiteitstheorie in 1905.
3 november
3 november is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 307en daag vaan e gewoen jaor en d'n 308e vaan e sjrikkeljaor; nao dezen daag koume nog 58 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is dit de fiesdaag vaan Sint Hubertus (vaan Luik), wijer is 't de nationaole fiesdaag vaan Dominica, de Federaol Staote vaan Micronesië en Panama.
Oostvoorns
frame|De Ziewse dialekte in breie zin, inclusief 't Oostvoorns (nommer 1 op de kaart). Oostvoorns (Svores) is 't traditioneel dialek vaan 't dörp Oostvoorne in Zuid-Holland. Bij oetbreiing meint me heimèt ouch de dialekte vaan Rockanje en Tinte. In 't gemein weure die dialekte tot 't Hollands gerekend (in 't bezunder 't Zuid-Hollands), meh me kin get deveur zègke um ze bij 't Ziews oonder te bringe. De dialekte zien allewijl sterk bedreig.
Nomenclatuur
Verwarrend aon de naom Oostvoorns is tot dit dialek zjus gans in 't weste vaan 't (veurmaoleg) eiland Voorne weurt gesproke. Dit kump umtot 't eiland Goeree vreuger ouch wel West-Voorne woort geneump. Oostvoorne is dus wezelek de naom veur gans 't eiland; 't dörp mèt dezelfde naom waor oets de veurnaomste plaots op 't eiland. De fusiegemeinte oet euzen tied hèt wel weer Westvoorne. De naom Westvoorns veur 't dialek weurt ouch wel gebruuk.
Portalegre (distrik)
Portalegre is 'n distrik vaan Portugal. 't Distrik grens in 't noorde aon Castelo Branco, in 't ooste aon Spanje, in 't zuie aon Ēvora en in 't weste aon Santarém.
Bestuurleke indeiling
't Distrik is oonderverdeild in 15 gemeintes:
Wes-Vlaoms
Dialekgebeed
In Fraankriek weurt 't Wes-Vlaoms gesproke in Frans Vlaondere. 't Taolgebeed is de aofgeloupe iewe kleinder gewore doortot 't dialek hei en dao al gans is oetgestorve (ouch in de res vaan 't gebeed verdwijnt 't dialek; zuug oonder). Allewel begint dit gebeed in Belle (Bailleul), boenao 't doorlöp tot aon Steenbeke (Steenbecque) bij Hazebroek (Hazebrouck). Vreuger leep de taolgrens door tot aon de kus bij Grevelingen (Gravelines); allewijl drejt ze um Kapellebroek (Cappelle-Brouck) en is de agglomeratie vaan Duinkerke (Dunkerque) gooddeils eintaoleg Frans (in oonder mie Leffrinkhoeke (Leffrinckoucke) is dat nog neet 't geval). 't Oetgestorve dialek vaan Duinkerke zal in dit artikel nog wel aon de orde koume.
Oonderverdeiling
De ierste veer grope same kinne weure aongegeve mèt Kös-Wes-Vlaoms. Dat zal in dit artikel ouch hei en dao gebäöre.
Realisatie aw sk
Neet allein aon 't begin vaan e woord, ouch op aander plaotse is de Oergermaanse sk nog huurbaar. Veural in de inlaut (midde in e woord): dao is ze euveral te hure op Ziews-Vlaandere nao. E Nederlands woord wie mensen weurt in 't Wes-Vlaams daan ouch menschen (mensken, mensjen etc.) - 'n hendeg archaïsche realisatie die wel tot 1946 in de Nederlandse spelling woort weergegeve, meh in väöl streke al sinds de late middeliewe waor verdwene. De -sk op 't woordind is zeldzaomer: die kump allein, es -sj, nog veur in 't Frans-Vlaams: Dieën mensj es Vlamsj neve euveral Vlamsche menschen (vergliek dees gevalle mèt väöl Limbörgse dialekte: minsj).
Verkleinwäörd
De vörming vaan verkleinwäörd vertuint groete versjèlle binne 't taolgebeed. Hei volg daan ouch gei compleet euverziech vaan alle meugeleke systeme vaan verkleinwoordvörming. De belaankriekste tegestèlling is die tösse 't binneland en de kösstreek: in 't continentaol Wes-Vlaoms heet me de neiging um verkleinwäörd op -ke te vörme, in 't Kös-Wes-Vlaoms deit me dat lever mèt -tje.
Persoenleke
't Persoenlek veurnaomwoord veur de ierste persoen inkelvoud is ik, oonbetoend 'k. De veurwerpsvörm is mien (kös) of mie (binneland).
Betrèkkeleke
't Betrèkkelek veurnaomwoord is, oongeach 't geslach vaan 't woord boenao 't verwijs, ummer die veur 't oonderwerp en dat veur 't veurwerp. Zoe kint me Daar was e wuf die spon (bekind volksleedsje) en de man, da'k loôpen zag. Dit systeem kump euverein mèt 't Frans, wat ouch ummer qui es oonderwerp en que es veurwerp heet.
Voogwoordverveuging
Dit versjijnsel, wat in hiel väöl Nederlandse dialekte in einen of aandere vörm veurkump, hèlt in tot e voogwoord ziech aonpas aon 't woord wat denao kump, egaal of dat 'n oonderwerp of e veurwerp is. In de westeleke dialekte, dus ouch in 't Wes-Vlaoms, geit die verveuging nao getal: 't voogwoord pas ziech aon es 't oonderwerp in 't miervoud steit.
Venezuela
Historie
De Europese historie begós in 1498, wie Columbus op zien daarde reis 't allewijl Venezuela oontdèkde. Nao diverse koloniaol en territorriaol heersers is Venezuela sinds 1830 'ne zelfstandege staot. Tot wied nao d'n Twiede Wereldoorlog regeerde militair dictators, meh sinds 1958 woort 't land democratisch. In 1999 kaom de links-populistische Hugo Chávez aon de mach, dee groete sociaol hervörminge doorveurde meh deen ouch otoritair beleid woort verwete. Nao Chávez zienen doed in 2013 woort heer opgevolg door Nicolás Maduro. Oonder zie beleid woort de economie snel minder en de regering ummer otocratischer. Dit leide diverse kiere tot groete proteste en in jannewarie 2019 tot 'n politieke crisis.
Porto (distrik)
Porto is 'n distrik in Portugal. 't Grens aon de distrikte Aveiro en Viseu in 't zuie, Braga in ' t noorde en Villa Real in 't ooste. In 't weste grens 't aon d'n Atlantischen Oceaon.
Kinetische gaastheorie
Temperatuur is 'n natuurkundige grootheid die 'n maot is veur de gemiddelde kinetische energie veur molecule van 'n wieväölheid materie.
Lies va börgemeestersj va Gulpe
De gemèngde Gulpe hat bis 1982 besjtange en hauw de volgende börgemeestersj:
Minnesota
Geografie
Minnesota heet 'n oppervlak vaan 225.365 km² (8,4% water), en heet 5.100.958 inwoeners (23,86/km²).
Pitcairn
In 2014 talje de Pitcairneilenj 48 inweuners.
Gesjiechte
In 1838 woort de eilandjgroep 'n óngerdeil van 't Brits Riek, es óngerdeil vanne Britse gebiede euvere ziè.
Wes-Fries
Verbreiing en dialekte
't Kerngebeed vaan 't Westfries is d'n awwe streek Westflinge, e gebeedsje wat vaan Enkhuizen tot aon Obdam löp. 't Weurt ouch gesproke in de Schermer, in d'n Heerhugowaard, in de kop vaan Noord-Holland, op Wieringen en, aofhenkelek vaan definitie, ouch op Tessel en Vlieland ('t oersprunkelek Vlielands besteit neet mie, meh de bevolking praot nog wel e dialek). In de Wieringermeer sprik me gein ech Wesfries meh allein regionaal gekleurd Nederlands. In Den Helder deit me dat vaanaajds wel, meh dao moot 't dialek haos oetgestorve zien. 't Tessels, Wierings en Enkhuizens zien de mies aofwiekende dialekte. Die höbbe 'n aander oontwikkeling gehad en zien daorum atypisch veur 't Wesfries. Wat hei-oonder euver 't Wesfries gezag weurt geit daan ouch dèks neet op veur dees dialekte.
Klaanklier
't Accint boemèt me 't Wesfries oetsprik heet groete euvereinkómste mèt ander dialekte oet Noord-Holland. Daorum weurt 'ne Wesfries, es 'r de standaardtaol sprik, soms veur 'nen Amsterdammer aongezeen.
Grammair
Substantieve höbbe twie geslachte: geslachtelek en oonzijeg, wie in de mieste Hollandse dialekte en in de moderne standaardtaol 't geval is. Hun miervoud vörme ze miestal op -e: skool - skoule. Vörming vaan verkleinwäörd geit euver 't algemein mèt de achtervoogsels -ie, -(t)je en -chie. In 't Wierings geit dit hiel anders: dao weure verkleinwäörd nog altied mèt -ke gemaak.
South Carolina
thumb|right|125px|Veendel vaan South Carolina thumb|right|500px|South Carolina en de res vaan Amerika South Carolina is 'ne staot in de VS. De aofkorting is MO. De hoofstad is Columbia.
Geografie
South Carolina heet 'n oppervlak vaan 82.965 km² (6,0% water), en heet 4.198.068 inwoeners (51,54/km²).
Bredene
Bredene (Wes-Vlaams: Breinienge) is 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Oostende, aon de Noordzie. Bredene besleit 'n oppervlak vaan 13,08 km² en had op 1 januari 2008 15.578 inwoeners.
Lauwerkrans
Trivia
In de sjtripverhaole van Asterix en Obelix löp Julius Cesar de gansen daag mèt diet euverwinningsteike op de kop.
Lonny
Lonny ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Olympische Zomerspeule 2016
Badminton
De dames späölde hun series ouch vaan 11 tot en mèt 14 augustus, daonao de volgende rundes op 15, 16, 18 en 19 augustus. Verrassend waor tot alle Chineze, jeh alle Oos-Aziaote, veur de finaal aofvele. Zoewel de Spaonse Carolina Marín es de Indiase P.V. Sindhu maakde hun debuut op de Speule.
Manslui
Vaan 6 tot en mèt 16 augustus.
Vaan 6 tot en mèt 18 augustus.
Lies vaan geweze gemeintes in Nederlands Limbörg
1998
Nao dees herindeiling had de provincie nog 55 gemeintes.
Olympische Zomerspeule 2016
Baonfietse
13 augustus
Verrijd op 14 en 15 augustus. D'n oetslaag op dit oonderdeil waor controversieel umtot Cavendish 't zèlver aon 'n aofsjijende beweging te daanke had. Väöl lui meinde tot heer gediskwalificeerd had mote weure.
1911
1908 - 1909 - 1910 - 1911 - 1912 - 1913 - 1914 1911 (MCMXI) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zoondag op de Gregoriaanse kalender.
Olympische Zomerspeule 2016
Vrouwlui
11 augustus
Golf
left|50px Golf steit veur 't iers sinds 1904 weer op 't Olympisch program. 't IOC waor vaan meining tot de sport genóg geïnternationaliseerd waor um 'm weer op te numme. De twie toernoje - eint veur manslui, eint veur vrouwlui, allebei individueel - weure gespäöld op de Olympisch golfbaon in Barra. Um de locatie vaan dees golfbaon waor nogal get te doen, umtot ze in e natuurgebeed woort aongelag.
't Toernooi veur de manslui woort gespäöld vaan 11 tot en mèt 14 augustus. D'n oetindeleke winner Justin Rose verbaosde geliek op d'n iersten daag al door 'nen hole-in-one, d'n ierste oets op de Speule.
Gymnastiek
De gymnastiek is verdeild euver drei disciplines en in totaol 18 oonderdeile. Allemaol weure ze gedoon in de HSBC-arena.
Turne
left|50px Hei zien veertien oonderdeile, hendeg asymmetrisch euver de twie geslachte verdeild. Alleriers gief 't allroundtoernoje veur individueel turners en teams, zoewel manslui es vrouwlui. Losse oonderdeile zien de bok (bei geslachte), de groond (bei geslachte), 't peerd (allein manslui), de ring (allein manslui), de brögk geliek (allein manslui), de rèkstek (allein manslui), de brögk oongeliek (allein vrouwlui) en d'n evewiechsbalk (allein vrouwlui).
Slalom
Gedoon op 8 (series) en 11 augustus (haaf finales).
Sprint
't Sprinte in de kano gebäört in de Rodrigo de Freitaslaguun, boe ouch 't roeje waor. Heibij zien ach medaajes veur de manslui en veer veur de vrouwlui te hole.
Moderne viefkamp
left|50px De moderne viefkamp besteit oet twie competities, ein veur manslui en ein veur vrouwlui, allebei individueel. De versjèllende oonderdeile weure aofgewèrk in Deodoro. Heidoor vinde 't zwumme en 't sjerme neet in dezelfde stadions plaots boe die sporte zelf weure gehawwe. De moderne viefkamp voont plaots op 19 en 20 augustus.
Dressuur
Medaajes waore individueel en in teamverband te hole.
De ierste twie fases vaan de dressuur waore neet allein individueel, meh ouch veur landeteams. Landeteams bestoonte oet veer combinaties. Zoewel bij de Grand Prix es bij de Grand Prix speciaol woort 't gemiddelde vaan de drei bèste combinaties gepak ('t minste rizzeltaot woort dus eweggestriep); dao weer 't gemiddelde vaan woort d'n indoetslaag in 't landeklassemint.
Roeje
Gevare op dezelfde daog wie de dobbelveer bij de manslui.
Sabel
10 augustus
Pistool
7 augustus
Taofeltennis
De veurrundes waore op 6, 7 en 8 augustus, de kwartfinales op 9 augustus, de haaf finales en finaal op 11 augustus.
Urks
Klaanklier
't Urks heet 'n groete klaankinventaris, boe-in structureel versjèl weurt gemaakt tösse korte en lang vocaole.
De väöl versjèllende klaanke weure neet ummer weergegeve op sjrif. 't Versjèl tösse lang en korte vocaole kin beteikenisoondersjeiend wèrke: ik kiek is "iech kiek", ik kîek beteikent "iech keek". 'n Ander veurbeeld: kuken beteikent "kuke", kûuken is "keuke".
Veurnaomwäörd
De persoenlike veurnaomwäörd herinnere sterker aon 't Wes-Veluws en 't aajd-Hollands es aon beveurbeeld 't Sallands of Stellingwerfs. De wäörd jie en julie mèt j- valle in dat kader op.
Cultivatie
't Dialek weurt aof en touw opgesjreve. De volksdiechteres Mariap van Urk sjreef veur de plaotseleke gezèt aof en touw e gediechke in 't Urks (miestal evels in 't Nederlands). Recintere sjrievers zien Tromp de Vries en Klaas Jan Romkes, welke lèste in 1995 d'n Dialekkrink op Urk opriechde. Deze krink heet versjèllende bundele mèt verhaole en gediechter oetgegeve en ouch mètgewèrk aon bundelinge vaan verhaole in mierder Nedersaksische dialekte. Ouch zien e paar biebeltekste in Urkse vertaoling versjene. In 't orthodox-christelek dörp zuut me evels devaanaof die ouch in de kèrk te gebruke: dit zouwe väöl lui es blasfemie opvatte.
Olympische Zomerspeule 2016
Voetbal
Mèt groete belaankstèlling woort geloerd nao Brazilië. Dit land had slech gepresteerd op 't WK vaan 2014, ouch in eige land, en veel kort vaan te veure op de Copa América ouch tege. Umtot Olympische voetbalteams veural oet jäögspeulers mote bestoon, hoopde me tot 't team 'n nui talentvol generatie zouw tuine; 'n Olympische medaaje, d'n insegste pries dee Brazilië mèt voetbal nog noets had gewonne, waor zier welkom. In de poulefase waore de prestaties zier maoteg, meh in de knock-outfaas herstèlden 't team ziech. Oetindelek lökden 't in de finaal um Duitsland nao penanties te versloon.
Zaolvolleybal
De vrouwlui speule volgens 'tzelfde systeem, mèt alle matches einen daag ieder es bij de manslui.
Individueel oonderdeile
Op dezelfde daog gevare wie de laser manslui. De Nederlandse Marit Bouwmeester won mèt e zier ing versjèl; de Belzjin Evi Van Acker veel zjus boete de prieze.
Sjoenspringe
10 augustus
Willich
Willich is e Rienlands stedsje in de krink (Kreis) Kreis Veeëse, te Noordrien-Wesfale (Duutsland). Mèt häör 67,8 km² en 50.599 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 746 de veerkante kilometer.
Waddezieë
Algemeen
De Waddezieë is oonderdeel van de waddekust van de Noordzieë. Typerend zeunt de tiedens eb druugvallende zaandplate, gesjèjje dör min of mieë depe vore. Langs de kust vindt me mètstens 'n sjtriep maoj. Mèt edere vloed wert 't zaot water van de Noordzieë dör de zieëlaoëker tösje de Waddeneilande de wadde ópgesjtuwd. Ooch monde 'n aantal revere óp de Waddezieë oet. In Duutsjland de Eems, de Wezer en de Elbe, in Nederland de IJssel en ander in 't IJsselmeer aafwaterende revere en kanale.
Ontsjtoeë
De in de Noordzieë oetmondende revere (d'r Rien, de Maas en de Schelde) drage fie gevraeve erosiemateriaal mèt, dat ieëuwelaank langs de vlakke en ondepe kust waoërt afgezat. Zoe'n 5.000 jaor gelaeje oontsjtónge hiebie, ooch dör de wèrking van d'r weend, sjtraandwalle. 't Gebied achter de walle bleef daonao in d'r regel druuëg. Dao oontwikkelde zich 'n rieke vegetatie en oeteindelek vón d'r zelfs veenvorming plaatsj. Op die manier is gaans Vlaandere (allewiel de provincies Oost- en West Vlaandere) en Hollend (allewiel de provincies Zieëland, Zuid- en Noord Hollend) oontsjtande.
Neugenuiger
In Nederlandjs Limbörg kump de neugenuiger ónger anger veur inne Vloetbaek bie Mofert, mer ouch inne Helderbaek.
Daigny
Daigny ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groat Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 348 inweunersj, die les papillons geneump weure. Ze ies 2,85 km2 groat. Dao woonde dus zoan 122 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't driede kanton van Sedan (Sedan-3), wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrendissement van Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 170-285 meter.
Horstmar
't Op 77 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel twie oortsdeile: Horstmar en Leer.
Paraná (staot)
Fysische geografie
In Paraná hawwe de tropische regewoud- en savanneklimaote die me in noordeleker staote aontröf definitief op. In de staot euverheers e subtropisch zieklimaot (Cfa nao Köppen). Dit klimaot is euver 't algemein nog werm genóg, en zeker ouch vochteg genóg, um 't Atlantisch bos te oondersteune. Dit vegetatietyp vörmde nao sjatting in 46% vaan de staot de oersprunkeleke plantegreuj. In de hoeger gelege deile vint me zelfs e gemaoteg zieklimaot (Cfb, 'tzelfde klimaot wie in de Benelux). De vegetatie besteit dao ouch mie oet gemingk bos, wie me dat oet Wes-Europa kint.
Lumes
Lumes ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Paraná (staot)
Taole
E hemfelke levende of recint oetgestorve inheimse taole zien in Paraná bekind. 't Geit veural um dialekte of zöstertaole vaan 't Guaraní, wie 't Chiripá, 't Mbyá en 't Xetá. De lèste taol is intösse oetgestörve. Nog wel vrij väöl sprekers heet 't Kaingang, wat bij de Jêtaole huurt.
Economie
thumb|300px|Exportprodukte vaan Paraná in 2012. 't Bruto Staotsproduk bedroog in 2015 nao sjatting 400 mieljard real; daomèt kump Paraná lendelek op de vijfde plaots. 't Bruto Staotsproduk per inwoener laog nao sjatting vaan 2016 roond de 35.000 real; daomèt kump de staot get lieger oet, op de zevende plaots. De minseleken oontwikkelingsindex stoont bij de volkstèlling vaan 2010 op 0,749 (hoeg oontwikkeld) ofwel op de vijfde plaots. In 2014 waor dat nao sjatting al 0,790. Es dit klop, heet Paraná intösse (same mèt Rio Grande do Sul) Rio de Janeiro ingehaold en steit 't noe veerde.
Jules Deelder
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Lengerich
Lengerich is de naom vaan twie plaotse in Duitsland:
Kelte
Oppidum
Väöral in Gallia oontsjtónge groeëter nederzettinge, neet allèng óp hövele, mae ooch óp lieëger gelaege plaatsje. Julius Caesar refereert hienao es oppida, mae soms ooch es urbs (sjtad).
Metaalbewerking
Roond d'r nak droge aristocratische Kelte dèk 'ne gevlóchte haosbaand va good of van e minder edel metaal, torques. Vólges de sjrifteleke brónne waor de bewèrking van textiel ooch van e hoeëg niveau, mae daorvan is bekaans niks truukvoonde.
Keltische wäöërd
Keltische wäörd zeunt ambt, ambacht, kar. Ooch de name van metale wie iezer en loeëd. Wieër lèjsjtèè, bók, eed, erf(genaam), duun en vrie. E budget waor oorsjpronkelk 'ne 'zak'. Plaatsjname óp -ik, -rijk (Doornik, Kortrijk, Kamerijk) kaome van 't Keltische -acum en 't zelfde geldt väör -dunum. Ooch wäörd wie brook (De Romeine kalde sjpottend va Gallia bracata), mouton en ardenne zeunt van Keltische oorsjprong. Via 't Frans kwieëme ooch de wäöërd wie baret, bek, broche, bruusk, changeren, crème, graveel, lans, mien (als ertsader), saai, tronie (oet 't Gallisch). Oet 't Bretoens erfde v'r wäöërd wie: menhir, bijou, dolmen (lètterlek 'taofelsjteen'), harnas.
Tydal
thumb|De ligking van Tydal in de pervincie Sør-Trøndelag. Tydal is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Trøndelag in Nórwaeg. De gemeinte had 874 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.330,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,7. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Breiwaeg
Breiwaeg (Nederlandjs: Breeweg of Brijdweg) is e veurmaolig gehuch inne Nederlandjs-Limbörgse gemèndje Maasgoew. 't Gehuch behuuerdje toete gemèndje Lin en loog ane Riekswaeg van Remunj nao Ech, kórtbie 't spaor. Breiwaeg haw zien eige kepel.
Allewiel herinjertj de straotnaam Breeweg nag aan dit veurmaolig gehuch. Anen angere kantj vanne Riekswaeg hètj deze waeg de Bergerwaeg.
Wiel Knipa
thumb|Opper Winkbül Wiel Knipa (1921-2002) oet Heële i 1962 Wiel Knipa (Heële 1921-2002) woar inne Heëlesje zenger, componis en presentator. Knipa is vuural bekank gewoeëde durch de vasteloavendsleedjes die heë gesjrieëve en gezónge hat, deks uëver zieng heemetsjtad Heële. Zieng moeziek is neet alling i Heële en umsjtrieëke, meh óch i de res va Limburg bekank.
Kleine-Briegel
Natuur
Op de zandgroond vaan Kleine-Briegel kin 't soms hendeg werm weure. In juli 2019 woort e hei nui Belsj wermderecord gevesteg wie 't 40,6°C woort.
Aajdnederfrankische grammatica
Bronne
Glosse en korte zinnekes in 't Aajdnederfrankisch duke al vaanaof 't begin vaan de middeliewe op, en zij beeje zeker al inziech in wie de grammatica toen waor. De oetgebreidste bronne versjijne evels pas väöl later. Aajdnederfranksiche/Aajdnederlandse grammaire basere ziech gemeinelek op de twie lang bronne die bekind zien: de Wachtendonckse Psalme en de Leidse Williram. Dit is ouch veur 't oonderstaonde 't geval. Gelierde höbbe soms ouch poginge gedoon veur 't Aajdnederfrankisch vaan begin middeliewe te reconstruere; in dit artikel goon v'r dao neet op in.
i-declinatie
Wie me kin zien höbbe alle vörm boete de nominatief en accusatief inkelvoud umlaut, e gevolg vaan de (al daan neet latente) -i in d'n oetgaank. Dit is de situatie in de Psalme; in de Williram blijf d'n umlaut dèks oet. Dit versjèl tösse oosteleke en westeleke dialekte zouw in de volgende iewe geprononceerder weure.
Sterke werkwäörd
ablautsrij: ie - ō - u -o
1867
Gesjtórve
thumb|right|150px| Otto I van Griekelandj, gesjtórve in 1867
Aajdnederfrankische grammatica
Sterke werkwäörd
ablautsrij: a - uo - uo - a
Oontstoon en gebruuk lidwäörd
De bronne liekene dat ouch aon te tuine. In de Wachtendonckse Psalme kump 't bepaold lidwoord eine kier veur (the lera 'de lier', tege de Latijnse teks in) en 't oonbepaold lidwoord noets. In de Williram duke de bepaolde lidwäörd geregeld op, de oonbepaolde noe en daan. Dit kump euverein mèt de situatie in de beter bewoerde taole Aajdingels en Aajdhoegduits.
Sint-Pietersberg
Melgerwinning
De groeve Slavante en 't zuielek gangestèlsel zien groetendeils aofgegrave. 't Gief wijer nog kleiner groeves. Op de berg ligk ouch de grotwoening vaan Greetje Blanckers, die dao tot 1971 gewoend heet. Allewel wiedoet de meiste oondereerdse geng gein echte grotte zien, gief 't wel echte. E bekind veurbeeld is de Duvelsgrot.
ENCI
In de twinteger jaore startde de "Eerste Nederlandse Cement Industrie" (ENCI) mèt de daagbouwexploitatie vaan krietgesteinte veur de cemintproductie. 'n Depe kojl in de berg is daovaan 't rizzeltaot. Dat leide tot protes vaan oonder mier d'n actiegróp ENCI-Stop. De mergelwinning woort op 30 juni 2018 stopgezat. 't Cemintfebrik vaan ENCI bleef evels cemint producere, meh geit dao in 2020 toch mèt oetsjeie umtot de groondstoffe noe vaan örges aanders mote koume en de Maos daoveur neet de bèste aonveurroute is.
Bani Hilal
Oonderzeuk en gebroek
Dizze Sirat waoërt dèk in dichtvörm oorsjpronkelek al reciterend dörgegaeve va generatie óp generatie dör barde, die zich begeleidde óp 'ne rebab. Later waoërt 't in väöl variaante ópgesjraeve.
't Epos, of gedeeltes daovan, wert nog ömmer vertèld/gezónge in aoëpenbaar gelegenhede, zoewie bie internationaal congresse.
Aerdweitesjappe
Aardweitesjappe, soms ouch geoweitesjappe, is de verzamelnaam veur alle weitesjappe die de planeet aarde besjtudere.
Marcoen
Marcoen ies de naam van 'ne Katholieke heilige dae es Marculphus veural in Frankriek verièrd weurt. 't Waor 'ne abt in de orde van de Benedictiene. Hie ies hae bekènd ónder de name Marcou of Marcoul. Marcoen woort gebore in Bayeux in 490 en ies gejtorve op 1 mei 558 woanao hae ièrsj woort begrave in Reims, meh daonao in Corbény. Bekènd ies hae veur zien werk in Normandië.
Verièring
Marcoen ies de petroan van appetièkersj en lakehandelaere.
Groeate Maere
De maere zeen oetgeslete gewore dore ieskap die in 't lèste glaciaal 't euverdeil van 't naordelik halfróndj bedèkdje.
SINema (album)
Tracklies
De tekste bij de nommers zien vaan Marco Roelofs, tenzij aanders gezag. De meziek weurt ummer aon de ganse band touwgesjreve.
Italiaans
Geslachte
't Italiaans kint twie geslachte: mannelek en vrouwelek. Zelfstendege naomwäörd die eindege op -o zien bekans ummer mannelek en zelfstendege naomwäörd die eindege op -a zien bekans ummer vrouwelek. Oetzunderinge zien beveurbeeld wäörd oet 't Grieks wie "(il) diploma" en "(il) problema".
Lidwäörd
't Gief zeve bepaolde lidwäörd in 't Italiaans:
Larvik
De gemeintecode is 0709.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 6,2% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Negentiende iew
De negentiende iew vaan de christeleke jaortèlling leep vaan 1801 tot en mèt 1900. Deze iew kinmerk ziech door e groet aontal politieke veraanderinge (revoluties en contrarevoluties), die direk voortkaome oet de gebäörtenisse in Fraankriek. Me sprik daorum soms vaan de laange negentienden iew, dee löp vaan 1789 (Franse revolutie) tot aon 1914. Neet allein op politiek gebeed, ouch op 't gebeed vaan wetensjap en kuns waor dees iew 'ne sleuteltied.
Esneux
Functies
Esneux ies 'n woongemeinte veur forenze en kènt daoneve toerisme, zjuus wie Tilff. D'r liek 'n vestiging van 't academisch hospitaal van Luuk.
Nebraska
thumb|right|125px|Veendel vaan Nebraska thumb|right|500px|Nebraska en de res vaan Amerika Nebraska is 'ne staot in de VS. De aofkorting is NE. De hoofstad is Lincoln.
Apebrook
Apebrook (Nederlandjs: Apenbroek) is e veurmaolig gehuch inne Nederlandjs-Limbörgse gemèndje Maasgoew. 't Gehuch behuuerdje toete gemèndje Hael en Panhael. Apebrook besting slechs oet 'n paar häöf mit rónjelóm veurnamelik bós.
Tungelder
Literatuur
Oúch in 1992, kwaam Coen Beelen met zien familie-kroniek van ca. 200 blaadzieje, getiteldj "Wij...die mensen van toen". En twieë jaor later vollegdje "Tösse Wel en Pelmersheij", 250 pagina's dórrepsgesjiedenis, door weer eine "jóng" oet Tungelder, Silv Joosten.
Sybrand van Haersma Buma
Wie 't kabinèt euver die kwestie veel, en veur september vaan dat jaor nui verkezinge woorte gepland, zat me in 't CDA 'n intern verkezing veur 't liestrèkkersjap op. Op 18 mei won heer dees verkezing vaan oonder mie Mona Keijzer, Henk Bleeker en Liesbeth Spies.
Portugees
Percesse
Wie in bekaans alle Romaanse taole is de Latijnse /k/ gepalataliseerd boe ze door 'n veurklinker woort gevolg, en wel tot ch (oetspraok [ʃ], Aajd-Portugees [tʃ]). De /t/ tösse twie klinkers is verweik tot /d/ (en in 't Europees Portugees vaan allewijl gepalataliseerd tot [ð]), wie dat ouch in 't Spaons zoe is. In väöl aander opziechte wiek 't evels vaan 't Spaons aof en deit 't iejer mèt mèt taole wie 't Catalaans of Occitaans. Zoe zien de Latijnse clusters -ct- en -lt- tot -it- gewore en neet dooroontwikkeld tot -ch- (feito 'feit, gedoon' oet factum, Spaons hecho; oito 'ach' oet octo, Spaons ocho; muito 'väöl' oet multum, Spaons mucho). Ouch hèlt 't Portugees de f- in stand (falar 'praote', Spaons hablar) en weure de v en de b es twie foneme oeterein gehawwe (in 't Galicisch is dit neet 't geval). Dees veraanderinge heet 't Spaons pas rillatief laat doorgeveurd.
Typisch veur 't Portugees is de sterke neiging, al in de ierste fase vaan de taol, um consonante binnenin e woord te laote valle. Ponere 'zètte' is por gewore (Aajd-Portugees poer tegeneuver Spaons poner), benedictus 'gezegend' weurt bento. N of m weurt, wienie neet door 'ne klinker gevolg, es neusklaank in de veurege klinker opgenome. D'n oetgaank -on(e) in 't Vulgair Latien weurt consequent tot ão.