cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Portugees
Vocabulair
't Groetste deil vaan 't Portugees vocabulair is natuurlek vaan (Vulgair) Latijnsen oersprunk; aander bronne zien 't Galaecisch (de Keltische taol die hei veur 't Latien woort gesproke), 't Gotisch en 't Arabisch. De taol deilt väöl typerend lexicaol taolgood mèt 't Spaons (beveurbeeeld versjèlle tösse para en por, of tösse estar en ser, ter [oet tenere 'hawwe'] veur 'höbbe'). Typisch Portugees is oonder mie 't beneume vaan de daog mèt raanknommers (segunda feira 'maondag'; Sp. lunes), wat te verklaore vèlt oet 'n aajd taboe op heidense gode.
Nefertiti
Nefertiti waor de Groete Keuninkleke Vrow (of hoofconsort/echgenote) vaan de Egyptische farao Amenhotep IV (later Akhenaten), en sjoenmojer vaan farao Toetanchamon. Amenhotep regeerde euver Egypte tijdens de 18e dynastie, vaan 1352 v. Chr. tot 1338 v. Chr., en daomèt keuningin tijdens de Amarna periode. 't Is good meugelek tot zie ouch op 'r eige regeerde oonder de naom Neferneferuaten, veur korten tied nao d'n doed vaan häöre maan en veur de troensbestijging vaan Toetanchamon. Häöre naom vertaolt ziech oongeveer tot "de sjoen (of perfecte) vrow is gekoume". Häöre naom liekent ouch op de aonduijing veur e soort verlengde gouwe kräölke, boemèt zie dèks aofgebeeld woort.
Moderata samlingspartiet
Nao de verkezinge van 2006 zeen de Moderaterna same mitte drie anger centrumrechse partieje vanne Allians för Sverige d'rin geslaag 'n mieëderheid te behaolen inne Riksdag, 't Zweeds parlemènt. De leier vanne Moderaterna, Fredrik Reinfeldt, is saer daen tied d'n ieëste minister van Zwede. De coalitie wós zich in 2010 te handjhave.
Johnny van Doorn
thumb|Johnny van Doorn bij 'n veurdrach. Johnny van Doorn (Beekbergen, 12 november 1944 - Amsterdam, 26 jannewarie 1991) waor 'ne Nederlandsen diechter, sjriever en veurdrachskunsteneer. Heer waor ouch bekind oonder d'n artiestenaom Johnny the Selfkicker en hanteerde daoneve de pseudonieme Electric Jesus, Meester van de Chaos en Electric Goebbels.
Werk en stijl
Van Doorn zien poëzie is dionysisch: ze zijn in vrij veers gesjreve en vertèlle in hoeg tempo e verhaol wat vaan associatisch aonein hingk. De inhaajd en woordkeus zien dèks op sjokeffek geriech: de gediechte bevatte väöl sjamptaol en goon dèks euver seks of drugsgebruuk. Titels wie "Komtocheensklaarklootzak" - eint vaan zien bekindste gediechte - typere zie werk.
Zien veurdrachte deeg heer gemeinelek oonder invlood vaan drugs, dèks wèld sjriewentere en houwentere mèt zien han, oonder de zweit, en ze oontaardde gemeinelek in 'n oongecontroleerd gekeeks en gedeuns. Soms mós heer vaan 't podium weure gesleep.
Walchers
Vörming en intern versjèlle
In vergelieking mèt de aander eilanddialekte is Walcheren hendeg divers. 't Dialeklandsjap is door geografische meh ouch sociologische tegestèllinge geteikend.
Grammair
't Voltoejd deilwoord weurt op gans 't eiland gevörmp mèt ge-, oetgezunderd in Westkapelle, boe me e- gebruuk.
Graaf (landsjapselement)
Biotoop
In 'ne graaf kènne ziech diverse plante en sjtruuk nèstele. Veurbeelde van buim en sjtruuk zint: Sjlièkrekel (Sleedoorn, Prunus spinosa; Hazelaer (Corylusavellana), Deunehègke, Meidaon (Meidoorn, Grataegus spec.), Brièmsjtroek (Braam, Rubus), Èsj (Es, Fraxinus exelsior), Olm (Iep, Ulmus carpinifolia) en Sjpaanse Aak (Acer campestre). Väöl van dat hout woort door de boer veur zien bedrief gebruuk, es sjtiepe (steunhout), wietsje (vlechhout), sjanse (brandhout), rieser (rijshout) en tuunhout (haaghout). In de graaf tösje ’t kroed en sjtruuk óntsjteit ’n ideaal woonplaats veur dasse, bosjmuuskes, sjpietsmuuskes, wezele, hermeliene, korewuif, knien en veugel.
Choice for a lost generation ?!
Späöllies
De nommers zien vaan de band, boete track 14.
Schandele
Geschiedenis
In d'n Twieëde Waereldoorlog waas Schandele aeve ván strategisch belank. Umdát 't vleegveld op de Groeëte Hei 't risiko laep gebombardeerd te waere, mós 'n Schandels nepvleegveld de aandach ván de geallieerde trekke. Ech vuuel baat haet dát vleegveld euveriges neet gehad, want de Fliegerhorst op de hei woort in 1944 mar leefs vaer kier gebombardeerd. Sommige restante zien nog altied zichbaar.
Feyenoord
Clublied
't Clubleed van Feyenoord is sins 1961 't Hand in Hand:
Rivaliteite
De grootste rivaliteit besjteitj mit Ajax. In 't verleje is 't al väöl tot supportersgevechte tösse hooligans van'ne twee clubs gekómme, mit es deeptepuntj de sjlaag bie Beverwijk (1997). De belaje wedsjtrieje tösse de twee topclubs weurtj De klassieker genumpdj. Ouch mit PSV besjteit 'n (kleiner) rivaliteit. Binne de sjtad Rotterdam is nogal get vijandjsjap mit Sjparta. Wèdsjtrieje tösse die twee waere de Rotterdamse derby genumpdj en gaon om 'de bèste club van Rotterdam'.
Telemark
De pervincie is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Ursula von der Leyen
Polletiek carrière
Sinds 1990 is Von der Leyen lid vaan de CDU. Vaan 1996 tot 1997 waor zie lid vaan 't rezjionaal comité sociaol beleid vaan de deilstaot Nedersakse. Vaan 2001 tot 2004 behuurde Von der Leyen tot de gemeinteraod vaan de Nedersaksische gemeinte Sehnde, boe zie ouch de CDU-fractieveurzitter waor. Daobij waor zie ouch nog veurzitter vaan 't comité Gezoondheid en Hospitaole.
Von der Leyen-Kemissie
Op 10 september 2019 prizzenteerde Von der Leyen de nuie Von der Leyen-Kemissie, die door häör 'n geopolletieke kemmisie woort geneump. Versjèllende Eurocommissarisse (de "ministers") woorte nui naome gegeve um informeler en mie doel-geriech te klinke. Vaan die nui naome waor de meis controversiële de Commissaris veur 't "Besjerme vaan de Europese Meneer vaan Leve", dee verantwoordelek zaw weure veur zoewel migratiebeleid es oonderwies, beveiliging en wèrkgelegeheid. De positie kraog hiel väöl kritiek; sommege Europarlementariërs voonde de titel 'n xenofobische boodsjap höbbe door de "Europese Meneer vaan Leve" te linke mèt migratie. Wat ouch oonverwach waor, waor 't feit tot dees belaangrieke positie gegeve woort aon de Griekse christendemocraat (EVP) Valdis Dombrovskis en tot Dombrovskis ouch nog 's vice-president zaw weure same mèt twie väöl bekindere EU-figure: de Limbörger Frans Timmermans en de Deense Margrethe Vestager.
Femilie-standpönte
Von der Leyen stoond es d'n Duitse minister vaan Femilie-affaires (2005-2009) bekènd um häör rigoreuze financiële steun veur femilies in de midde- en liegerklasse. Es deil vaan de nao links neigende "sociaalchristeleke" vleugel vaan de CDU, introduceerde Von der Leyen wètgeving wie de Kinderförderungsgesetz" - 'n pot vaan 4,3 mieljaar euro gemeind um crèches in 't ganse land op te riechte - en de Elternzeit (pesitiekonzjee) . Radikaol veur deen tied, en uniek in Europa boete Scandinavië, waor tot Von der Leyen neet allein zörgde veur 'n beleid boebij neet allein bestèlde vrouwlui 'n lang periood vrij kriege mer ouch manslui veur twie maond op verlof mage (de Vätermonate'') in 't geval vaan 'n bestèlde partnerse.
Boetelands beleid
Von der Leyen kroog te make mèt fel kritiek oet Pole, veural vaan de Poolse conservatieve media en de regieringspartij PiS, naotot ze stèlde in 2017 tot d'r mie steun mot weure geuit veur 't "gezoond democratisch verzèt vaan de jongere ginneratie". Dit woort door 't Pools ministerie veur Boetelandse Affaires gezien es 'n Duitse inmenging in de Poolse polletiek en 'n "Pruusje toon vaan de Ode an die Freude".
1940
Nobelprieze
De Nobelprieze woorte dit jaor neet touwgekind.
Damme
Partnerstad
Damme heet 'n zjumelaasj mèt de gemeinte Damme in Nedersakse, Duitsland.
Doead
't Ieëre vanne doead
In bepaoldje culture of terdiesjes is 't ieëre vanne doeaje e kóntinu percès, wobie me d'rvan oetgeitj det gehieëmeldje femieljeleje of veureljers aanwaezig blieve bie of invlood oetube oppe laevendje. In anger culture vinje de ieërbewieze drek bie emes zien doead plaats of op speciaal memènten in 't jaor. 't Ieëre vanne doead is aevel neet per se 'ne vorm van religie. Trótsdet höbbe alle religies 'n specifieke meneer van ómgaon mitte doead.
Zittert-Gelaen
Kèrne
De Hollesje name sjtaon tösje häökskes. De plaatselike name sjtaon intösje ónger de officieel name op de sjilde. Aevel sjrief me dao Zitterd, woe Veldeke Zittert haet. Ouch weurt Beeg volges Veldeke es Beech gesjreve, hiej zeen de inweuners, en inmiddels ouch de börgemeister, 't neet mit èns en de sjilde waere bénnekort verangerd.
Lóch
Samestèlling
Ómgaeve door druueg lóch kan 'ne miens den ouch de hieël hoeag temperaturen in 'ne sauna doorstaon. De persoean geitj waal hieël sterk zweite, meh doordet 't zweit inne druueg, heite lóch snel verdamp keultj de hoed aaf en wuuertj de persoean neet snel euververhit.
Internationaol hölptaol
Historie
thumb|Johann Martin Schleyer, sjöpper vaan 't Volapük. thumb|Otto Jespersen, taolkundege en bedinker vaan 't Novial. Allewel tot planne veur kunsmaotege wereldtaole al in de Vreugmodernen Tied woorte gemaak, kaom dit ideaol pas aon 't ind vaan de negentienden iew good op. In 1879 en 1880 publiceerde Johann Martin Schleyer zien verhandelinge euver de wereldtaol Volapük. 't Book sloog aon en in 't decennium wat volgde begóste euver de ganse wereld lui Volapük te liere. In 1887 kraog 't Volapük evels concurrentie vaan 't Esperanto, e perjek vaan L.L. Zamenhof. Dees taol waor gemekeleker in woordesjat, oetspraok en grammatica. Binnen e paar jaor had 't Esperanto 't Volapük compleet euvervleugeld.
De discussie leep inkel jaore hoeg op, meh woort oetindelek mèt 'n dudeleke euverwinning veur 't oersprunkelek Esperanto. Nao d'n Ierste Wereldoorlog bleujde Esperanto op wie noets teväöre. 't Ido waor oondertösse 'n klein sektarische beweging gewore. Binne die beweging oontstoont obbenuits discussie euver of 't Ido wel naturalistisch genoog waor. Concurrerende initiatieve wie Occidental en Novial (vaan Otto Jespersen, dee in tegestèlling tot de ierder sjöppers vaan hölptaole 'ne professionelen taolkundege waor) naome sprekers vaan 't Ido aof.
Eidsvoll
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Lies vaan Limbörgse dictionaire en idiotica
Plaotseleke dictionaire en woordelieste
Dees tabel umvat ouch monografieë die nog get aanders behandele.
North Dakota
thumb|right|125px|Veendel vaan North Dakota thumb|right|500px|North Dakota en de res vaan Amerika North Dakota is 'ne staot in de VS. De aofkorting is ND. De hoofstad is Bismarck.
Tecklenburg
't Op 200 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel veer stadsdeile.
Stàdsdrùkkër van Tóngërë
Grótërë stêeë, wà Laaik përêksémpël, hôotë dat wôol.
August Strindberg
Johan August Strindberg (Sjtockholm, 22 januari 1849 – 14 mei 1912) waor 'ne Zjweedse sjriever. E waor d'r örsjte dae èèn-akters sjreef en haat ooch vöral naam gemakd es toneelsjriever, mae e sjreef in vriewal èèder literair genre. Z'n waerk haat lang op d'r index van de katholieke kèrk gesjtande.
1868
Gebäörtenisse
thumb|right|200px| Benjamin Disraeli, de nuje premier van Groat-Brittannië
InSight
thumb|right|InSight LanderInSight (aofkorting vaan Interior Exploration using Seismic Investigations, Geodesy and Heat Transport) is 'n missie vaan de NASA um de inwendige struktuur vaan Mars te oonderzeuke. De lancering voont plaots op 5 mei 2018, 11:05 UTC, vaanaof de Vandenberg Air Force Base in Californië, VS. De landing voont plaots op 26 november 2018, 9:52:59 UTC.
Zeevang
frame|Ligking vaan de aw gemeinte Zeevang in Noord-Holland De Zeevang is 'n landstreek in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Heer besteit oet 't land wat vreuger de buffer vörmde tösse de Beemster en de Zuiderzie.
Mazerny
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
Zandvoort
Historie
De naom Zandvoort, roond 't jaor 1100 Sandevoerde, liet ziech sumpel verklaore es zand "zavel" en voord "doortrèkbaar plaots in 'ne waterloup". Iewelaank (tot 1722) waor 't vèssersdörp bezit vaan de Hiere vaan Bredero. Al vreug in de negentiende iew kaom Zandvoort es badplaots in gebruuk, in 't begin veur de elite. Wie in 1881 de plaots op 't spoorwegenèt aongeslote woort góng 't toerisme hel veuroet. Tijens d'n Twiede Wereldoorlog woort de plaots gooddeils oontruimp en es vesting ingeriech, meh nao d'n oorlog herstèlde 't toerisme ziech gaw. Allewijl wèrk oongeveer de hèllef vaan de plaotseleke bevolking in de toeristische sector.
Kyoto
In 1997 woort in Kyoto de kónferensje gehaje die rizzelteerdje in 't Kyoto-protocol euvere bepirking vannen oetstoeat van breujkasgaas.
Enebakk
thumb|De ligking van Enebakk in de pervincie Akershus. Enebakk is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 9.442 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 232,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 40,7. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Virginia
Geografie
Virginia heet 'n oppervlak vaan 110.862 km² (7,4% water), en heet 7.459.827 inwoeners (69,03/km²).
Potloead
Door mitte stif vanne potloead euver 't pepier te trèkke maak me strepe. 'ne Gewuuene potloead guuef 'n zilvergries kluuer aaf, mer 't haet ouch kluuerpotloeajen in alle kluuere. Mit dees potloeaje duit me veural teikenen en vlaken inkluueren en neet zozieër sjrieve.
Middellandse Zie
Ligking
Väöl len grenze aon de Middellandse Zie. Dit is veur de zuidkös vaan Spanje, Fraankriek, Italië, Kroatië, Albanië, Griekeland en Törkije 't geval. Daoneve ligk de Middellandse Zie ouch aon de noordkös vaan Marokko, Algerije, Tunesië, Libië en Egypte. Ouch de weskös vaan Syrië, Libanon, de Gazastrook en Israël ligke aon de Middellandse Zie. De Europese len Malta en Cyprus weure es eilen gaans umrink door de Mediterraonse Zie.
Guido Caldarelli
Guido Caldarelli (8 april 1967, Roeme) is 'nen Italiaonse fysicus dee wèrk veur de universiteit vaan, en hojt in Lucca. Heer is d'n autäör vaan mie es 100 weitesjappeleke artikele en 'nen expert vaan 't netwèrk-dinke, wat oonder aandere is oontwikkeld door Manuel Castells, veural op 't gebeed vaan ikkenemie. Heer is d'n autäör vaan versjèllende belaangrieke beuk op dat gebeed, wie 't teksbook Scale-Free Networks (2007) en 't door Oxford oontwèkkelde Networks: A very short introduction (2012), wat heer mèt ziene laandgenoet Michele Catanzaro heet gesjreve.
Jutlandj
Jutlandj dank ziene naam aan de Jute, 'ne Germaansje vouksstam dae zich in de viefdjen ièf in 't gebeed dièj vestige.
Makronie
Op 't Belsj wuuertj de naam "macaroni" gebroek veur lang, rechte, hol pastastengele, die dudelik dieker zeen es spaghetti. Door häör buusvorm haje die mieë speulwater vas en keule ze baeter aaf, zoeadet die baeter gesjik zeen veur kesjóttel es spaghetti.
Bas-Rhin
Geografie
Daoneve geuf 't 44 kantons en 526 gemeintes.
Montcornet
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
Tieë
Traditioneel wuuertj tieë gemaak door water te kaoken en dao e zekske mit tieëblaedjes (ouch verhak) in te hange. d'n Tieësmaak trèk den door 't water en 't water kan me den drinke. Es me de tieë neet zeut zat vindj, kan me dao nag nao eige smaak sókker (of anger zeutstoffe) en milk bie doon.
Technologie
Technologie (Grieks: τεχνολογια < τεχνη "vakmansjap" + λογος "waord, beteikenis" + achterveugsel -ια) is 't op systematische meneer toepasse van nuuj netuurweitesjappelike of anges georganiseerdje kènnis veur praktische aafzichter. Es alle perblieëme (ouch döks van neet-technische aerd) zeen opgelos rizzelteertj technologie oetènjelik in gewuuen techniek,
Fet
thumb|De ligking van Fet in de pervincie Akershus. Fet is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 9.734 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 176,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 55,3. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Wadde-eilande
Bewoningshistorie
Roond 't jaor 1000 waoërt begónne mèt 't make van dijke. 'n Belangrieke ról sjpelde daobie ooch hie de kloeësters, oonder aandere 't kloeëster van Aduard. Mae ooch daovör makde de luuj al dijke. Bie 't Friese Peins (in de gemèngde Franekeradeel) is e 40 meter laank sjtök dijk oontdèkd dat vermoedelek sjtamt oet d'r örsjte of twiede ieëw vör Christus.
Bedijking van 't wad
't Enige, wennig succesvol plan dat oeëts is oetgeveurd is d'r boew van 'ne dam van 't Friese Holwerd nao Ameland, in 1872 óp 't wantij van doe. D'r dam leep al flót nao d'r aanlèk zoeväöl sjtörmsjaaj óp dat al in 1882 besjlaoëte waoërt d'r dam óp te gaeve. D'r dam is saer doe bekaans gaans e-weg gesjlage, al haat 't, oonder aandere an de twieë utersjtes, nog restaante.
Deense Wadde-eilande
Ten zuide van Rømø laog in d'r 20e ieëw nog de ènige Deense hallig, Jordsand, mae in 1999 blaeëke de lètste reste daovan verdwene. Ten noorde van Fanø is de zaandkust in d'r loop van de historie eenkel kieëre wieër aoëpegemakd en wer gesjlaoéte, mae óp 't momaent is de kustlien, óp twieë weskust-fjorde nao, wer gaans toe. De Deense eilande haant 'n óppervlakde van 193,8 km² en d'r wònne 4173 luuj.
1869
Gebore
thumb|right|150px| Hendrikus Colijn, gebaore in 1869 thumb|right|150px| Henriette Roland Holst, gebaore in 1869
Zwolle
frame|Locatie vaan Zwolle Zwolle is de hoofstad vaan de provincie Euverijssel. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 111,33 km2 en op 1 april 2016 had de stad 125.097 einwoeners. De stad ligk aon de noordooskant vaan d'n IJssel.
Lies van watermeules in Nederlands Limburg
Dit is ’n lies van watermeules in Nederlands Limburg. ’t Eësjte deil besjteit oet ’n lies van maalvaerdige of drèjvaerdige meules en ’t tweëde deil oet ’n lies van meules wo nog restante van euver zint en ’n lies van verdwene meules en.
Elektron
't Elektron haet spin 1/2 en is dus e fermion. 't Antideilke van 'n elektron haet 'n positron.
Rotspark
Gesjiedenis
NV Valkenburg Omhoog, eigenaer van Rotspark en Polferbösj, lièt in 1916 'n opelochtheater boewe in 't Rotspark. 't In de mergel oetgehouwe theater haet 1200 zietplaatse. De veursjtèllinge vinge plaats in, op en veur de "heksekeuke", 'n eupening in de berg. De eupening ies op 6 juni van dat jaor.
In de zomermaonde were veursjtèllinge opgeveurd, die besjtoon oet toneelsjtökker, opera's, operettes, zank, concerte, ballet en musicals. Bie rege weurt óf de veursjèlling aafgelas óf ze geit door in de plaatselike sjouwburg.
Veursjtèllinge door de jaore heen
o.m. Kingertoneel o.m.:
Lies van watermeules in Nederlands Limburg
Maalvaerdige of drèjvaerdige watermeules
In Nederlands Limburg sjtaon 52 watermeules die nog in wirking zint. Hievan zint d'r 34 maalvaerdig en 13 drèjvaerdig. Vief meules zint ingerich veur 't levere van allein mèr electriciteit. Drèjvaerdig beteikent dat dees waal hun maalwerk waal anwezig en kènt drèje mèr neet mee kènt male.
Watermeules die verdwene zint
Wirt nog wiejer oetgewirk.
IJsselmonde (Rotterdam)
Historie
In 1895 moot IJsselmonde 't noordelek deil vaan zie groondgebeed (inclusief de sjeepswerf) aofstaan aon Rotterdam, die tegeliek ouch gans de naobergemeinte Charlois (en Kralingen, en e deil vaan Overschie) annexeert en de zuidkant vaan de Maos begint te bebouwe. IJsselmonde zelf versteidelek in dezen tied nog neet ech, al nump de bevolking zeker touw. In 1941 weurt gans IJsselmonde (tegeliek mèt Hillegersberg, Overschie en Schiebroek) bij Rotterdam geveug. Veural nao d'n Twiede Wereldoorlog weurt de groond gans bebouwd. De bebouwing vaan IJsselmonde geit noe naojeloes euver in die vaan Bolnes, wat oonder naobergemeinte Ridderkerk vèlt. Ouch 'n ingriepende verandering is d'n aonlègk vaan d'n A16 mèt de Van Brienenoordbrug in 1965. De brögk kump dweers euver 't aajd dörp te ligke. Daobij verdwijnt nao iewe de poont euver de Nui Maos nao Kralingse Veer, umtot de brögk 't euverbojeg heet gemaak.
Verkier
D'n ouch al geneumde spoorweeg vaan Rotterdam nao Dordrech heet in IJsselmonde 'n statie, Rotterdam Lombardijen. Ouch neve De Kuip is 'n statie, Rotterdam Stadion, meh dao stop d'n trein allein es 't dao voetbalmatches of aander eveneminte gief.
Waope
Op 24 juli 1816 kraog de gemeinte IJsselmonde vaan d'n Hoege Raod vaan Adel 't volgend waope touwgekind:
Prison Break
Plot
Sezoen 1 besjtaet oet 22 aafleveringe en sjpieëlt zich vuural aaf in de gevangenis. Lincoln Burrows zit ónterech gevange vuur d'r maoërd op d'r broor van d'r vicepresident van de Veraenigde Sjtate (Terrence Steadman) en zal binnen inkel maonde waeëre geëxecuteerd. Ziene broor, Michael Scofield, zuut mer aen muëgelikhaed óm häöm oet de gevangenis te doeë óntsjnappe: hae pleegt 'ne gewappende uëverval en mót van d'r rechter vief jaor achter de tralies in dezelfde gevangenis wie ziene broor, de Fox River State Penitentiary. Dao gaet 'r Lincoln helpe óntsjnappe. Michael waor boewkundige ingenieur bie Maxwell & Schaum, 't bedrief dat de gevangenis renoveerde. Daodoer haat 'r de blauwdrökke van de gevangenis. Hae haat die blauwdrökke, same mit anger informatie, op zie lief laote tatoeëre, i code, zoeëdat allaen hae de betaekenis van de tatoeages kint en nieëmes alarm zal sjlaoë. Binnen de gevangenis bliekt dat Michael e groeëts plaan haat opgezat óm ziene broor te bevrieje en zien ónsjöld te bewieze.
Montigny-sur-Meuse
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Charleville-Mézières. Hiemèt liegk 't in 't arrondissemint wat grens aan de Belzje Ardenne en wat 't sjtökske Frankriek ies wat 't korsbie de Limburge liegk.
Frogn
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 6,4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Zuid-Bevelands
frame|Dialekte vaan 't Ziews in breie zin. Zuid-Bevelands is nommer 10 op de kaart. Zuid-Bevelands is 't Ziews dialek vaan 't veurmaoleg eiland Zuid-Beveland in de provincie Zieland. 't Is ein vaan de groetste dialekte nao aontal sprekers. In de volksmoond weurt 't dialek dèks gewoen Bevelands geneump, al zal dat gemekelek veur verwarring zörge mèt 't Noord-Bevelands.
Samara
In wat noe Samara en umgeving is waor in 't vijfde milennium veur Christus al de Samaracultuur. Ouch weurt de regio in verband gebrach mèt de oersprunk vaan de Indogermaanse volker (de zoegeneumde Koerganhypothese). Wienie de stad Samara woort gestiech is neet dudelek, meh de strategische ligking vaan de plaots aon de samekoms vaan twie reviere maakde ze wel geleef bij piraote. De plaots steit ingeteikend op Italiaanse kaarte oet de veertienden iew. Um de piraoterij te beïndegde deeg de groetvoors hei in 1586 e fort bouwe; dit gelt es 't stiechtingsjaor vaan Samara. In de iewe die volgde bleujde d'n handel mèt zoewel Moskou es 't ooste hei op en kós de stad flink greuje. Vaanaof 1851 waor Samara hoofstad vaan zien eige gouvernoraot (daoveur had 't bij 't gouvernoraot vaan Simbirsk gehuurd). Al ruim veur de revolutie industrialiseerde de stad.
Album (meziek)
Aon die situatie is neet al te väöl mie veranderd. De koms vaan de cd heet de single nog minder belaankriek gemaak: ze woorte koelek mie verkoch. Toch bleef de single belaankriek in beveurbeeld de wereld vaan d'n elektronische dansmeziek (EDM) en de tienerpop (dee veural leef op de Hitparaad). Rockbands en artieste mèt artistieke pretentie concentrere ziech op albums. De opkoms vaan downloading en streaming heet de losse leedsjes weer get belaankrieker gemaak: väöl luusterere wèlle neet aon e gans album vaszitte en kinne via 't internèt losse leedsjes hure. De meugelekheid um complete albums te downloade of te streame besteit wel. Mèt de opkoms vaan veurbereide späöllieste in streamingmedia weure leedsjes ummer dèkser oet hunnen albumcontex gehaold um ze in 'nen aandere contex te zètte.
SI
SI is de aafkórting veur Système International d'Unités, de Franse naom veur 't in 1960 ingevoord internasjenaal sesteem van einheide. 't Sesteem is ópgeboewd róndj zeve basiseinheide, die met ein gecombeneerd aafgeleide SI-einheide vörme. Zoe wört 't gebroek van constante bie 't ómraekene van beveurbildj lengde, breide en huugde nao oppervlak en gewich zo väöl meugelik beperk.
SI-basiseinheide
De zeve SI-basiseinheide zeen ónaafhenkelik vanein.
1963
Maan vaan 't Jaor
Martin Luther King jr.
1871
Gebore
thumb|150px|right| Rasputin, gebaore in 1871 thumb|150px|right| Rosa Luxemburg, gebaore in 1871
Rio Grande do Sul
Fysische geografie
't Mies typische aon de staot zien wel de lagunes die me euveral aon de kös kin vinde. Ze zien oontstande door bij 't bergland aonspeulend materiaol en weure dèks geveujd door 'n revier. In 't noorde, boe 't opriezend bergland vaste grenze aon hunnen umvaank stèlt, zien ze nog vrij klein, meh aon de vlaker kös vaan 't zuie breie ze ziech enorm oet. Dao vint me de twie groete: de Patos-lagune bij Porto Algere en de Mirim-lagune op de grens mèt Uruguay.
Taole
Rio Grande do Sul is ein vaan de staote boe de migrantetaole (boete 't Portugees) 't sterkste presint zien. Me huurt hei oonder mie Hunsrückisch, Oos-Pommers en Talian (e Venetiaans dialek); daoneve ouch wel Standaardduits en -Italiaans. 't Gebruuk vaan migrantetaole geit oonder drök vaan 't Portugees trök, meh nog ummertouw löp 't aontal sprekers minstens in de hoonderddoezende.
Braziliaans-Portugees
1. Caipira
8. Noord-Braziliaans
9. Paulistano
14. Brasilense
Burundi
Polletieke oonrös sinds 2015
In april 2015 brak obbenuits oonrös oet naodat de sinds 2005 regerende partij de zittende president Nkurunsiza veur 'n derde termijn wouw aonstèlle es presidentskandidaot. Groetsjaolige demonstraties waore 't gevólg, boe-bij tot noe mie es 1.100 doeje zien gevalle. 380.000 lui zien gevlöch en 5.000 lui zien gearresteerd. Ouch woort op 13 mei 2016 'n couppoging gepleeg oonder leiing vaan ginneraol-majoor Godefroid Niyombare, die evels mislökde.
Uetterath
Uetterath huuerdje oearsprunkelik toete gemèndje Randerath, meh woort op 1 januari 1972, wie die gemèndje woort opgeluf, samegeveug mit Hinsberg.
Nygen
Nygen is e gehuch inne gemèndje Hinsberg in 't Kreis Hinsberg, Naordrien-Wèsfale. 't Ligk tösse Uetterath, Herb, Baoveraoj en Donselen in. 't Gehuch is sterk vergreudj mit Uetterath.
Helsinki
Helsinki (Fins: [ˈhɛlsiŋki], Zjweeds: Helsingfors [hɛlsɪŋˈfɔrs]) is de houfsjtad van Finlandj en 't Fins gewès Uusimaa (of Nyland), mit 'n bevölking van 605.022 inweuners (31 jannewarie 2013).
De arsjitektuur van Helsinki is veurnamelik door 't classicisme beïnvlood gewaore. 't Sjtadscentrum mit 't Senaatsplein (Senaatintori), 't houfgeboew en de bieb van de Universiteit van Helsinki, 't Prizzendentspalies en de Kattedraol zeen in de negeteenden eew door de Duutsje arsjitek Carl Ludwig Engel óntwórpe. Danaeve weurt ouch de arsjitek Johan Albrecht Ehrenström mit de heropboew van Helsinki verbónje.
Eerdsjók
thumb|250px|De Eerdgordels. Eerdsjókke komme naomelek allein in bepaolde deile vaan de wereld veur. 'nen Eerdsjók of 'n eerdbeving is e natuurlek versjijnsel, naomelek 'ne sjók in de eerd. Eder daarteg tèlle vint örges op eerd zoe'n eerdbeving plaots die wel merkbaar is, mer gein sjaoj aonriech. Mer 't gief regelmaoteg groeter eerdsjókke, die zoe fèl zien, tot d'r sjäöre in 't weegdèk oontstoon, gebouwe en brögke instorte en d'r väöl doeje valle.
Lètste aovendmaol
't Lètste aovendmaol ies 'n gezamelik ete van Jezus mèt zien lièrlinge of apostele vlak veurdat hae gekrusig woort en dao-opvolgend ziene doad. In de katholieke liturgie weurt die activiteit gevierd op wiette dónderdig, de donderdig veur de Paosje. Ónder dat ete haet Jezus 't Heilig maol of de Heilige Mès ingesjtèld. 't Heilig maol, of de Eucharistie, ies 't sacrament, dat 't lieje, sjterve en verrieze oet d'n doad van Christus herdink.
Christendemocratie
Historisch zien christendemocratische partije benkelek groet in 't democratisch gedeilte vaan Europa. Fraankriek is dao-in altied de oetzundering gewees: 't land is zoedaoneg vervloge mèt 't secularisme tot relizjie-geïnspireerde polletieke beweginge dao nog ummertouw taboe zien. Typisch veur de christendemocratie is häör veursjtäöndersjap veur 't subsidiariteitsbeginsel, 't idee tot polletieke beslute op e zoe lieg meugelek niveau mote weure genome. Veural in de nao-oorlogsen tied höbbe de christendemocrate 'ne groete en blievende stempel gedrök op Europese besluutvörming.
Christendemocratie en oontkeerstening
Zoe goof 't bis 2002 'n parti social chrétien in Wallonië. Mer die heet ziech in dat jaor herneump tot Centre démocrate humaniste (cdH). Toch huurt dees partij bij de christendemocratische Europese polletieke partij: de Europese Volkspartij (EVP). Aander partije bij de EVP hure zien de Vlaomse CD&V, de Ooskantonse CSP, de Nederlandse CDA, SGP en ChristenUnie en de Duitse CDU en CSU.
Arganboom
Gebroek
In Marokko wert d'r arganboom al hoonderde jaore aangeplaant vör 't winne van aoëlie. Daobie haowe arganbeusje de woestijnvörming taege.
Elementair deilkes
In de netuurkónde wuèrtj 'n elementair deilkes geach gein inwenjige structuur te höbbe, aangezeen 't neet is samegestèldj oet nag kleinder deilkes. Al de grótter deilkes zint samegestèldj oet elementair deilkes. In de modern theorie van de atoomfysica, 't standerdmodel, zint quarks, leptone en iekbosone (wie fotone) elementair deilkes.
De Panne
Ligking
Door zien ligking aon de Noordzie besteit e groet deil vaan De Panne oet duingebeed. Hei-in ligke versjèllende natuurgebeje, boevaan 't groetste Natuurrizzervaot De Westhoek is. Door de deilgemeinte Adinkerke löp 't kenaal Duinkerke-Nieuwpoort.
Sint-Piètermeule
thumb|250px|right|St. Pièter en de watermeule (aan de meuletak van de Geul, op de kaart van Jacob van Deventer De Meule van Sint Pièter, ouch waal dwankmeule, ouw meule of de meule van Sjiens geneump, al nao gelang de tied of eigenaer, ies 'n watermeule op de Geul, die in 1550 al op de landkaart Jacob van Deventer geteikend sjteit. thumb|250px|Mergele watermeule op Sint Pièter Sint-Pièter ies 'n veurmalig gehuch bie Valkeberg aan de Geul, behuèrende tot 1940 bie Sjin op Geul. De watermeule bevingk ziech aan de noordelike meuletak van de Geul. Wiejer sjtroum aaf aan daezelfde meuletak liek de Franse meule. Allebei de meules were bedeend door de sjluus "de Erke".
Historie
In 1558 ies sjpraoke van de regering van Brussel es eigenaer van de dwankmeule. Dwank of banmeule wilt zègke, dat boere in de umtrèk verpliech zin um in de meule te laote male. Veur de volgende gehuchte waor dat verpliech: Klumme, Krawbich, Riètersjbaek, Weusterao, Ransdel, Hölsberg, Heihaof, klein en groat Genhout, Sjummert, de Hièk, klein en groat Haasdal, Houtem Sint-Gerlach, Brokem, Sjtraobaek, Valkeberg, Sjin op Geul, Sjtröch, Oud-Valkeberg en Sub.
Andy Warhol
In de jaore '60 begoes hae mèt 't make van groate sjilderieje van bekènde Amerikaanse producte wie blikke Campbell's soep en flesje Coca-Cola. Tussje 1963 en 1969 houw hae in New York 't atelier "The Factory". Ouch naom hae hie hónderde films op. The Factory woort ein trefpunt veur kunstenaersj en artistiekelinge, woa-ónder Mick Jagger, Lou Reed en Truman Capote.
Op 3 juni 1968 woort Warhol neergesjote door Valerie Solanas, een feministe die reigelmaotig in The Factory kaom. Warhol hersjtèlde noats gans van zien verwondinge.
Hurdal
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,9% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Achtiende iew
Oontdèkkingsreize
De mieste groete landmassa's waore in d'n achtienden iew wel oontdèk. Groete veuroetgaank woort evels gemaak mèt 't in kaart bringe vaan köslijne en 't zeuke nao aofgelege eilendsjes. Oontdèkkinge zien vaanoet Europees perspectief wienie neet aanders gezag.
SE7EN
Darius Khondji waor verantweurdelek veur de fotografie en de meziek waor gecomponeerd door Howard Shore.
Sacrament
Soorte sacramente
De Duip, de H. Mès en 't Vormsel vörme same de sacramente van de christelijke initiatie. Duipsel, vormsel en preesterwiejing maoge mer eine kièr in 'n laeve weure ontvange, zie laote 'n ièwigdoerend merkteike in de zièl achter.
Frank-Walter Steinmeier
Polletieke positie
Steinmeier behuèrt tot de rechtervleugel van de SPD, bekind es de reformiste en gematigde, ouch-waal soms es de Driede Weeg gezeen umdat ze ziech distantiëre van bepaalde kernideale van 't socialisme. Es teamleier onger Schröder waor hae eine van de houfarchitecte van Agenda 2010: de controversieel hervörminge van de verzörgingssjtaat. Zien "zach" beleid nao leng wie Rusland en China toe haet d'r veur gezörg dat hae väöl kritiek haet gekrege oet zoewaal Duutsjland wie de res van de waereld. Hae zou volges critici de belange van Duutsje bedrieve prioritizere in 't naodeil van miensjerechte.
Steinmeier zien neiging nao 't centrum van links zörg d'r veur tot hae, wie zienen awwe baas Gerhard Schröder, ziech ideologisch kortbie de linkervleugel van de CDU positioneerd. Dit weurt soms ongersjreve es 'n reie woarum Steinmeier 'n succesvol polletiek carrière haet kinne make onger Merkel, ondanks 't feit dat hae neet deil oetmaak van häör partie.
President vaan de Europese Unie
D'n officiëlen titel President vaan de Europese Unie (Europese president of President vaan Europa) besteit (nog) neet mer 't gief drei posities binne de instèllinge vaan de Europese Unie (EU) die dèks weure besjreve es presidentssjappe:
Sjtraasburg
Historie tusje Frankriek en Duutsjland in Sjtraasburg
Door de ingewikkelde historie haet de Europese Unie (EU) d'r veur gekoze e paar belangrieke insjtèllinge wie de hie neer te zitte, um de relatie tusje Frankriek en Duutsjland sjterker te make. 't Belangriekste instituut is mesjien waal 't Europees Parlemint. Daonaeve liegke hie ouch nog 'n aantal pan-Europese insjtillinge die in prinsiep nieks mit de EU te make höbbe, wie de Raod van Europa.
Kinders
Kènmerke
Kinder ligk te zuje van de Uerdinger Linie, ten weste van de Panninger Linie, meh ten oeste van de Panninger Seitenlinie. Me zaet dao dus ich (neet ik), slech (neet sjlech), meh sjaop (neet schaop).
Hannekesnès
Hannekesnès beteikent troep, aanhang, ongeordende verzameling van allerlei dinger. Hannekesnès kump van hanneke of aekster, 'ne vogel dae 'n sjlordig nès boewt, hoag in de buim.
Häörs (streekdialek)
Kinmerke
Eine naober vaan 't Häörs höbbe v'r nog neet geneump. 't Maoskempes in 't hart vaan Belsj Limbörg versjèlt gans get sterker vaan 't Häörs es de dialekte die v'r hei höbbe geneump. In dit gebeed vint me algemein oontrunding en sameval vaan de aajd- en nuilang a (soms deils, soms gans). Mouillering oontbrik gooddeils, dewijl wijer nao 't zuie ouch monoftonge te hure zien in wäörd wie been en boom (in plaots vaan bein en boum), en twieklaanke in wäörd wie ijs/ies en huis/hoes. Hei mote v'r wel bij aonteikene tot deen euvergaank geleidelek is: in 't dialek vaan Bóggetj en Bree is nog väöl oosteleks te hure, pas wijer nao 't zuie weure de Wes-Limbörgse kinmerke algemeiner.
Kung-fu (album)
Opvallend is de groete rol vaan maotsjappelek engagemint, 'nen trend dee ziech op de veurege albums ouch al dujelek oontwikkelde.
1802
1799 - 1800 - 1801 - 1802 - 1803 - 1804 – 1805
Gesjtorve
thumb|right|150px|Erasmus Darwin, natuurkundige en groatvader van Charles Darwin, gesjtorve op 22 mei 1802.
Almelo
Historie
Almelo oontstoont in de middeliewe aon de krusing vaan 'ne landweeg mèt 'n beek, de Aa. In 1236 weurt veur 't iers 't hoes Almelo vermeld, op dezelfde plaots vaan 't huideg kastielke. 't Is al sinds iewe in han vaan de familie Van Richteren Limpurg, die vaanajds versjèllende rechte in de stad Almelo heet. Zoe had ze vreuger 't rech um rech te spreke. Oondaanks dees "hurigheid" kraog de stad in 1420 stadsrechte. Almelo had evels neet väöl militair belaank en heet noets 't aonzeen vaan 'n echte stad gekrege. Zoe had 't gein walmör. In de zeventiende en achtiende iew kaom de weverij in Twente op. Door de sjaolvergroeting, die de inveuring vaan 't stoummesjien mèt ziech mètbrach, greujde de plaots in de negentiende iew hiel snel. Vaan 1818 tot 1914 waor Almelo verdeild in de gemeintes Stad Almelo en Ambt Almelo. In de jaore zesteg zakde de textielindustrie in door concurrentie oet len mèt lieg loene. Tot op d'n daag vaan vendaog heet Almelo te make mèt e sjomaasjprobleem.
Japans
Kènmerke
't Japans haet vief fonematische klinkersj.
Thomas Edison
De gleujlamp enne fonograaf (1877) zeen twieë van zien bekèndjste oetvinjinge. De gleujlamp haet t'r euveriges neet zelf oetgevónje, meh waal door systematisch óngerzeuk wiejer óntwikkeldj en vervólmaak toet die alikszins praktisch toepasbaar woort. Hae deej ouch väöl oetvinjingen op 't gebied vanne telegrafie. In 1883 óntdèkdje d'r 't edisoneffèk, de stroumeuvergank in e vacuüm tössen 'ne gleujdraod en 'n metaalplaat, welchzien óntdèkking van belang waas veure óntwikkelinge vanne elektronebuze. Hae waas zelf slechhuuerendj.
Lørenskog
thumb|De ligking van Lørenskog in de pervincie Akershus. Lørenskog is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Akershus in Nórwaeg. De gemeinte had 30.929 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 70,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 441,8. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
De gemeintecode is 0230.
Björn Kuipers
Bron
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Sjroef
Sjroeve mit e draodènj det langs de ganse lingdje 'ne gelieken diamaeter haet waere in moorsjroeven of tapgater gedrejdj; sjroeve mit e puntjig oetènj waere drek in 't bevestigingsmatterjaal gedrejdj.
Nao-oorlogsen Tied
Op polletiek gebeed goof 't aon 't begin vaan de Nao-oorlogsen Tied (de 1950'er jaore) 'ne trökkoms vaan de liberaol-democratie in Wes-Europa en d'n opkoms vaan datzelfde model in Oos-Europa aon 't ind vaan de Nao-oorlogsen Tied (de 1990'er jaore). Op cultureel gebeed goof 't d'n opkoms vaan 't posmodernisme, wat de weerde vaan zelfkritiek oet 't modernisme radicaliseerde en gebruukde um zjus ouch 't modernisme zelf te bevraoge en bekritisere. Op ikkenomisch gebeed goof 't de globalisering vaan e globaol model vaan kapitalisme. Dit alles góng hand in hand mèt 'n intensificering vaan technologie, wie de tillevisie, de massaproductie (vaan oonder aandere d'n oto) en oetindelek ouch 't internèt. Op 't gebeed vaan gezoondheid en oonderwies steeg de leveskwaliteit hendeg väöl, wat ouch zörgde veur de groetse geboortegolf in de historie vaan Europa in de laat veerteger, de viefteger en de vreug zèsteger jaore. Dees ginneratie góng bekind stoon es de babyboomers.
Subatomair deilkes
Subatomair deilkes zint deilkes (materie) die kleinder zint es 'n atoam. Ze kinne elementair deilkes zeen die neet wiejer op te deile zeen, meh det hoof neet.
Canada
Historie
Op 27 november 2006 zien de Québeccers door 't Canadees Parlemint erkind als apaarte natie binne 't vereinig Canada. De resolutie, ingebrach door Stephen Harper, weurt mèt 266 sjtumme veur en 16 sjtumme tege, goodgekäörd. De erkinning heet gein juridische weerde.
Den Uul van den Grauwert (vastelaovesgezèt)
Vastelaovesgezèt "Den Uul van den Grauwert" is 'n vastelaovesgezèt veur de stad Mofert en ómgaeving. De gezèt weurd oetgegaeve door Karnavalsvereniging "Den Uul Van den Grauwert" oet Mofert.
Nouzonville
Nouzonville ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groat Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2019 haw de plaatsj in de Ardenne 5.689 inweunersj, die Nouzonnais (mannelik) en Nouzonnaise (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 10,92 km2 groat. Dao woonde dus zoan 521 luuj de km2 in 2019. Ze maak deil oet van 't twiede kanton van Charleville-Mézières (Charleville-Mézières-2), wat waer deil oetmaak van 't arrendissement van Charleville-Mézières. Nouzonville liegk meh 7 km te noorde van de groater sjtad Charleville-Mézières aaf. Wier liegk 't op 'n huègte van 132-361 meter.
Pony
Exterieur
Pony's kinne good tege lieg temperature: me kin ze gans 't jaor boete laote stoon. Ouch kinne ze euverleve op relatief wieneg ete: pony's höbbe euver 't algemein relatief (gemete nao gewiech) haaf zoeväöl häöi nujeg es peerd. Dit kump ze good oet in sjeersbegreujd gebeed wie de Shetlandeilen en de steppe. Ze weure evels wel snelder hoofbevaange en kriege ouch ieder 't syndroom vaan Cushing. Wijer weure ze neet zoe gaw kraank. Euverveujing leit wel ins tot hyperlipemie.
Rasse
't Aontal ponyrasse is hiel groet; aofhenkelek vaan 't criterium euvertröf dit aontal zelfs de gewoen peerdsrasse.
Felix Meurders
Heer begòs es DJ in diskoteke en maakde zien tv-debuut in ’t popprogram Doebiedoe, de veurlouper vaan ’t latere Toppop, allebei van de umroop AVRO. In 1973 prizzenteerde heer Nederlandstaolige programma’s veur Radio Luxemburg. Get later in dat zelfde jaor woort heer DJ bij de VARA en de NOS, veur ’t radioprogram Nationale Hitparade op de jongerezender Hilversum 3 (noe bekind es 3FM). In de jaore ’80 prizzenteerde heer op tv veural sportprogramma’s wie FC Avondrood en Voetbal 80.
Bokmål
Vanne bei standerde wuuertj 't Bokmål euverweldigendj mieë gebroek, mit oetzunjering van in 't wèste van 't landj Nórwaeg en den mit naam inne dörper enne plattelandjsgemèndje.
Den Uul van den Grauwert (vastelaovesgezèt)
Vanaaf 1956
In 't jaor 1956 waerde veur 't ieërs statute opgestèldj veur Karnavalsvereniging "Den Uul Van den Grauwert". D'r waas vanaaf dit jaor structureel 'ne georganiseerde vastelaovendj in Mofert. Det waas ouch te merke ane gezèt. De vastelaovesgezèt waerde dökker oetgegaeve.
Louis Joseph Maria Beel
Opleiding en ambteleke carrière
Toen Eindhove in 1942 eine NSB-burgemeister kreeg, noom Beel vriewillig ontsjlaag, en begos aan hoes een bureau veur besjtuursrech.
Polletieke carrière
Van 1959 tot 1972 waas hae vicepresident van'ne Raod van Sjtaote. Hae waas van 1948 toet 1973 biej väöl kabinetsformasies betrokke es formateur en informateur.
Trivia
De NS-locomotieve van'ne 2600 serie (geboewdj in'ne jaore '50) waerdje nao Louis Beel vernumpdj. De reeje waas, de geliekenis mit 't veurhoof van Beel.
Waterval (netuurversjiensel)
'ne Waterval is 'n geologische formatie die óntsteit doordet water struimp euver 'n steinlaog die helder en dus erosie-bestenjiger is es de laog die dao-ónger ligk. Wen de baovelaog door 't water weurt doorbraoke óntsteit e plötselig huègdjeversjil.
De meiste watervel zeen 't rizzeltaot van 't oetsliepe van 'n reveerbèdding door väöl jaore haer. Meistes is d'n óngergróndj 'n bès hel steinsaort mit dao-ónger 'n zaachter. 't Euvere randj stortendj water zal de zaachter óngerlaog ónger de hel laog ewegsliepe. De hel baovelaog zal väöl lankzemer aafbraeke. Hiedoor blief ummer 'ne sjerpe randj bestaon dae zich aevel lankzem stroumopwers verplaats.
Franz Kafka
Kafka is veural bekèndj es de sjriever vanne romans Der Prozess en Das Schloss, esouch de novèl Die Verwandlung. Zie wirk ómvatj aevel väöl mieër en liek zich te kènmirke door 'ne nachmerrie-echtigen, ónheilspèllendje sfaer (es kafkaësk bekèndj gewaore) worinne bureaucratie enne ónpersuuenlike maotsjappie ummer mieë greep kriegen op 't individu. Hendrik Marsman ómsjreef deze sfaer es 'n "uters geheimzinnige zakelikheid". Kafka zie oeuvre wuuertj waal gezeen es e symbool veure óntroodje miens inne modernen tied. Sómmige luuj zeen aevel van meining det 't wirk van Kafka juus 'n poeaging is in 'nen ougesjienlike stried mit "hoeager machte" veur 't initiatief trögk te gaeven anen individuele miens, dae oetènjelik zelf zien käöre maak en daoveur verantjwäördelik is.
Blowwe sjtèè
thumb|200px|Detail [[deup-voont va blowwe sjtèè.]] Blowwe sjtèè is 'ne blow-grieze kalksjtèè dae es boewmateriaal en beelhaowmateriaal gebroekt wert. Blowwe sjtèè mot neet verward waeëre mèt Bluestone oeë de sjtèng va Stonehenge oet besjteunt.
1990
1990 waor e gewoen jaor wat begós op maondig.
Lord Acton
John Emerich Edward Dalberg-Acton (10 jannewarie 1834, Napels te Twie Siciliës - 19 juni 1902, Tegernsee te Beiere, Duits Keizerriek), meistes bekind oonder zien abbrivatie Lord Acton, waor 'ne Napolitaons-Britsen historicus en liberaole politicus mèt 'ne Roems-Kathelieken achtgroond. Heer sjreef euver oonder aandere de rillatie tösse mach en corruptie, mer ouch euver 't idee tot de natiestaot gaaroet neet natuurlek is (wijl 't nationalisme dat wel stèlt) mer zjus artificieel vaan zienen eerd is. Vaan häöm kump 't bekind citaot euver d'n eerd vaan mechteg lui: "Mach neig corrup te weure en abselute mach corrupeerd abseluut. Groet manslui zien bekans altied slech manslui..." Vaan dit citaot is de versömpelde oetdrökking oontstande: "Mach corrupeerd ummertouw. Abselute mach corrupeerd abseluut."
Jacob de Kempenaer
De positie (veurzittersjap) woort es de belaangriekste politieke functie binne 't Keuninkriek vaan de Nederlen gezeen, op de Keuning vaan de Nederlen nao. In 1945 woort de functie pas officieel de premier of minister-president geneump
Dalfsen
frame|Ligking vaan Dalfsen in Euverijssel Dalfsen (Sallands: Dalsen) is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Euverijssel, in 't Salland, aon d'n Euverijsselse Vecht, mèt op 1 april 2016 27.921 inwoeners en 'n oppervlak vaan 166,50 km2 (daovaan 1,32 km2 water). Dalfsen is 'n typische plattelandsgemeinte mèt väöl klein kerne: Ankum, Broekhuizen, Dalfsen (mèt good 7.300 inwoeners), Dalfserveld, Dalmsholte, De Marshoek, De Meele, Den Hulst, Emmen, Engeland, Gerner, Hessum, Holt, Hoonhorst, Lemelerveld, Lenthe, Leusenerveld, Millingen, Nieuwleusen, Ooster-Dalfsen, Oudleusen, Oudleusenerveld, Rechteren, Slennebroek, Strenkhaar en Welsum.
Historie
Dalfsen weurt veur 't iers geneump in 1231. Sinds 1320 bewoene de hiere vaan Dalfsen 't kestiel Rechteren. Door dees hurigheid heet de plaots noets stadsrechte gekrege, dewijl ander plaotse aon de Vecht vaan dezelfde gruutde dat wel kraoge.
1803
Gebore
thumb|right|150px|Hector Berlioz, gebaore op 11 december 1803.
In 't nuujs - Nederlands Limburg
2020
In 'n manaesj in Heële brik 'ne brandj oet. Teen paerd kómme óm.
2019
In Stein weigert 'ne böschauffeur 'n vrouw mit nikab d'n toegank tot zien bös. 't Is veur 't iers saer de inveuring van 't verbod op gezichsbedèkking det dit gebäört.
De Sint-Martinuskerk in Venlo wuurt officieel tot basiliek geproclameerd. Zeej is daomei de zevende kerk in Limburg die tot basiliek wuurt verhaeve.
Beej 'n óngelök op de N271 in Wel zien dreej luuj um 't laeve gekómme.
Europese Unie
Historie
D'n euro woort ingeveurd in 2002. In 2004 woorte tien nui len lid vaan de Unie: Cyprus, Esland, Hongarije, Lètland, Litouwe, Malta, Pole, Slovenië, Slowakije en Tsjechië. In 2007 kaome Bulgarije en Roemenië debij, boenao de EU 27 staote tèlde. Um te zörge tot de Unie nao dees oetbreiing good bestuurbaar bleef, woort in 2007 't Verdraag vaan Lissabon geteikend. Heidoor kroog de Europees Kemissie mie mach te opziechte vaan d'n door nationaol leiers geleiden Europese Raod en kroog 't Europees Parlemint veur d'n ierste kier direkde polletiek mach umtot 't veurtaon alle besluitvörming vaanoet de Kemissie en de Raod kos tegehawwe. Op 1 juli 2013 trooj Kroatië tot de Unie touw. Daomèt kaom 't totaal aontal staote op 28 te stoon.