cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ed Miliband
thumb|Ed Miliband. Edward Samuel (Ed) Miliband (Lónje, 24 december 1969) is 'ne Britse politicus veur Labour dae saer 2005 e lid is van 't Brits Legerhoes (MP), momenteel veur 't keesdistrik Doncaster-naord. Tösse 2007 en 2010 beklèdde d'r versjillende (ministers)poste in de regering van Gordon Brown. Op 25 september 2010 koze de leje van de Labour Party 'm es de nuje partieleier. Hae versjloog zienen ajere broor David Miliband mit e klein versjil.
Hölsbergs
't Dialek is al get oasteliker van karakter, zoawie ónder miè dudelik weurt in 't laote valle van de s bie bv maed(s)je, paed(s)je, leed(s)je en r-deletie bie weurd die eindige op d,s,t: woorsj-woosj; bruèdsje-bruèdje; andersjum-angesjóm; heiversj-heivesj; kneersje-kneesje;
Sierra Leone
Cultuur en demografie
De bevolking vaan Sierra Leone is veur 't groetste deil zwart, meh in en um Freetown vint me veural creole, die e deil vaan hun wortele in de Nui Wereld höbbe ligke ('trökgekierde' bevrijde slaove).
Historie
De Portugees Pedro da Cintra verkinde in 1462 de bej en de heuvele bij wat noe Freetown is. De formatie neumde heer Serra de Leão, 'liewehoegland'. In de moond vaan Italiaanse cartografe woort dat Sierra Leone. Kort denao vestegde de Portugeze ziech dao veur d'n handel, in 't bezunder slavehandel. Later kaome de Hollenders, Fransoze en Ingelse 'tzelfde doen. 't Land woort evels pas gekoloniseerd tege 't ind vaan d'n achtienden iew. De ierste koloniste waore in 1787 'n gróp vrijgelaote slave en aander lui vaan creools blood. Mie golve vaan creoolse immigratie volgde en in 1792 woort Freetown gestiech. Mèt hun kaom 'n aontal (blaanke) Britse handelere. De inheimse bevolking stèlde de 'trökkier' vaan de bevrijde slave neet op pries; 't kaom versjèllende kiere tot oorlog. In 1808 woort 't officieel 'n Britse kolonie.
Kâssels
't Kâssels (ok wel Câsels geschreve) is 't dialekt dat men ien Kâssele sprèkt. 't Kâssels het de kenmerke van 'n Noerd-Limburgs/Zuud-Gelders dialekt.
Spa
Spa is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luuk in Wallonië op 't Belsj. De gemèngde liegkt in de Ardenne en daankt ziene roem vöral an 't mineraalwater, oeë-över Plinius d'r Jongere al sjreef dat 't 'ne weldoonde invloed op 't miensjelèk gesjtèl how. De gemèngde haat bekaans 10.500 inwoners.
Chemische sjtof
De oetdrökking "chemische sjtof" is e pleonasme aangezeen eder sjtof in princiep chemisch geneump kan waere. In 't meervoud sjprèk me ouch waal van chemicalieje. De terme waere in de volksmóndj gebroek es pejoratief veur sjtoffe kónsmaotig, febrieksmaotig of potentieel geveerlik zeen.
Hoesmösj
Taxonomie
In de Benelux kump neve de hoesmösj ouch de minder frequinte rinkmösj (Passer montanus) veur. Ze kin gemekelek veur 'n hoesmösj weure aongezeen.
Hirs
Hirs (Panicum miliaceum) is 'n groep aan kaoregewasje mit klein korrele die toete graasfemielje behuuere. De korrelopbrings per hektaar is óngevieër 700 kg.
Hirs en sorghum bevatte mieër ónvertaerbaar stoffe (phytinezoer, oxaalzoer, kezelzoer) es anger graonsaorte die waere gebroek veur vólkaorewègk. Ómdet óngepeldje hirs bitter smaak is 't baeter veur dees kaoresaort neet in vólkaore te verwirke.
Muse
Muse woort begin jaore negenteg op 'n sjaol in Ingeland geformeerd. In 1996 - Bellamy is daan zestien jaor - trejje ze op in 'n lokaal manifestatie vaan bands, die ze wonne. Door de jaore heer verandert hun muziek vaan weineg gecompliceerden hardrock in de melodische pathetische muziek boerum de band noe bekind steit. Nao e paar ep'kes bij klein maatsjappije kump in 1999 Showbizz oet, boemèt de band bekind weurt. Mèt de albums Origin of Symmetry en Absolution vereuvere ze de gaanse muziekwereld. Vaan 't laotste album woort de single Sing for Absolution 'ne Nederlandse nómmer-veerhit. In 2000 en 2003 stoon ze op Pinkpop. In 2006 kaom 't nui album Black Holes and Revelations oet.
In 2012, 't jaor tot ze The 2nd Law oetbrachte, woort 't leedsje 'Survival' tot symbool vaan de Olympische Speule in Londe gemaak.
Knoorsj
De fónksjes van kraakbein zint: steun aan weike deiler, verbinjing tösse knäök, vörme van e glijvlak in gelenke, bestumming van de greuj van piepbeinder.
Karel de Groete
D'r Karlspries van de sjtad Aoke.
De sjtad Aoke reikt èèder jaor d'r Karlspries oet.
Algerije
Bestuurleke indeiling
Algerije is in 48 provincies opgedeild.
Historie
't Beleid vaan de Franse wèkde zoewel oonder de Arabsiche es oonder de Berberbevolking väöl verzèt. De Europeane en Joede hadde ganse börgerrechte dewijl de moslimbevolking gediscrimineerd woort. Ouch verveel 't oonderwies, wat teveure in 't Arabisch noorde floreerde, tot e lieg niveau. In 1954 begós 't Nationaal Bevrijdingsfront 'ne guerilla tege 't Frans bestuur. Bij de val vaan de Veerde Franse Rippebliek leet 't land zien kolonies los; in 1962 woort de oonaofhenkelekheid vaan krach. Dit had 'nen enormen exodus vaan blaanke en Fransgezinde Algerijne tot gevolg. In 1965 greep minister vaan defensie Houari Boumédiènne de mach; heer vörmde 'n dictatuur op socialistische groondslaog. In 1991 sjreef zien partij veur 't iers in jaore vrij verkezinge oet. Wie die door 't Islamitisch Heilsfroont (FIS), 'n fundamentalistische partij, gewónne woorte verklaorde de regering ze oongeldeg. Dit leide tot 'ne börgeroorlog tösse de regering en 't FIS, die de steun vaan e good deil vaan de bevolking hadde. Wie 't FIS evels op groete sjaol begós de bevolking te terrorisere sloog de stumming in 't land um.
Yuba County
Plaotse
Yuba heet 9 plaotse, boevaan 'rs twie stoon geregistreerd es spookstad. De twie bekinste ploatse zien:
Pappegejje
thumb|240px|'n Montaasj vaan zès versjèllende pappegejjesoorte. Me zuut: [[Kakapo (Strigops habroptilus); Kea (Nestor notabilis); Port-Lincolnparkiet (Barnardius barnardi); Kleine vasapappegej (Coracopsis nigra); Blauwgelen ara (Ara ararauna); Zwarte kaketoe (Probosciger aterrimus).]] thumb|240px|Wereldwied leefgebeed vaan de Pappegejje. De Pappegejje (Latien Psittaciformes) vörme 'n orde vaan veugel die me vint in de trope en in de subtrope vaan 't Zuielek Haafroond. 't Zien middelgroete veugel, gemeinelek boont gekleurd, mèt 'nen helle, sjerpe snavel, stevege klawwe en 'n bovegemiddeld groete intelligentie. De eetgewuuntes versjèlle per soort: sommege soorte zien jegers, aandere aoseters, väöl vröchte-eters. Sommege ete nectar vaan blomme. E hemfelke soorte is geleef es hoesdier; neet allein um hun boont uterlek, meh veural ouch umtot ze minseleke stumme en aander geluide kinne naodoen.
Slikke
Slikke of sjlikke (Latien: deglutitio) is 't proces bij lui en bieste boebij de veujing vaan de moond via de keelholte (farynx) nao de slókderm (oesofagus) gebrach weurt. Nao 't veujing fien en soepel te höbbe gemaak (door te knawwele en de touwveuging vaan spei mèt spijsverteringsenzyme) kinne veer 't beter doorslikke. Dit proces weurt bij väöl bieste euvergeslage, zie slikken de veujing gaans door.
Fysiologie
Fysiologie is de lièr van de normaal laevesverrichtinge en -versjiensele bie organisme (mit naam dere). Dewiel de anatomie en histologie de structuur besjrieve van de organisme en häör organe en weefsel, besjeftig de fysiologie zich mit de normaal wirking daovan. De wirking bie aafwiekinge (wie krankheid) valle ónger de pathofysiologie
Ouw-wieverbal
In de Duutsjtalige Gemeensjap goon in sjtae en dörper traditioneel op dae dónderdig, d'r Wievertag geneump, de Alten Weiber of  de Möhnen  massaal de sjtraot óp en bezètte raodshoezer, euverheidsgeboewe en cafés. In Kelmis en Eupe zint daonao groate Ouw-Wieveroptochte mèt aansjletende Ouw-Wieverballe. Mèt de bezèttinge, optochte en balle van de Möhnen begint in die sjtreek, en 't aansjletende Duutsjland, de carnaval.
Odijk
Historie
De Kromme Rijn waor in de Romeinsen tied de hoofluip vaan de Rijn en de grens vaan 't Riek. Odijk geit evels zelf neet trök op Romeinse wortele. De naom - in 'n achsteniewse akte gegeve es Iodichem, 'heim vaan Jodik' - is Germaans en verraojt 'n heerkoms oet de vreug middeliewe. De geneumde akte behandelt de sjinking in 732 vaan Fectio (Vechten) en diverse geujer in de umgeving (neve Iodichem ouch Bunninchem (Bunnik) en Uuercundia (Werkhoven)) aon de bisjop vaan Utrech. Pas in d'n twelfden of daartienden iew krijg Odijk e dörpskèrkske; nog later in de middeliewe weurt 't e zelfstendeg geriech. In de Fransen tied geit dat naojeloes in 'n gemeinte euver.
In 1964 weurt Odijk mèt Werkhoven aon de gemeinte Bunnik touwgeveug. De drei gemeintes deile daan al 'ne börgemeister en 'n amteleke organisatie. De sterke greuj, die inkel jaore deveur waor begós, woort nao de fusie doorgezat. Odijk woort 'n ech forenzedörp, wie Bunnik meh in tegestèlling tot Werkhoven, iewelaank groeter es Odijk meh allewijl e stök kleinder.
Nesna
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Oerle (Luuk)
Oerle is 'n plaats en gemèndje inne pervincie Luuk in 't Belsj. De gemèndje tèltj ruum 3500 inwoeaners.
Lin (Belsj)
Beziensweerdeghede
De Martinuskèrk (foto) is gooddeils neogotisch, meh 't koer is veertiendeniews. De middebeuk stamp oet 1892 (mèt 't örgel vaan Pereboom & Leijser oet Mestreech), de zijbeuke oet 1934. Beziensweerdeg zien wijer 't Willerpark (deils op groondgebeed vaan Willer) en 't aajd raodhoes oet 1878, wat in 2006 mèt nuibouw vereineg woort tot 't nui basissjaolgebouw. 't Aajd Annekapelke aon de Linnerveldstraot is herbouwd in 1889.
Limburg mijn Vaderland
Limburgs volksleed in 't Venloos
Wao in buim en berg en bös, 't winterkeun'ngske zingk, baove n 't goudgael kaoreveld, 't lieëwerikske klink. d'Hermenie en de fanfaar, langs de baek eure rand. Dao is mien vaderland Limburg naovenant.(2x)
Limburgs volksleed in 't Wieërts
Maas mèt al häör baeke stroumtj, kerk en haof en hoês, vêldj en berg en bieëmdje zuimtj, minse laeve thoês. Klînktj de taal zjuust wi-j 'n leêd, ieëwelang eine bând. Dao és mien vaâderlând, Limburg naovenânt. (2x)
Wikiquote
't Projèk waerde oorsjpronkelik allein in 't Ingels gesjtart op 't adres wo.wikipedia.org en later op quote.wikipedia.org, maar in juli 2004 waerde meer tale geïntroduceerd. 't Taengeweurdig adres vanne Wikiquote is www.wikiquote.org.
Foetele
Foetele is ein in Limburg väöl gebruuk woord veur valsj sjpele biej 't sjpel. In de Nederlandjse taal wirt 't woord foetelen gebruuk mer haet dao de beteikenis van bedrege (bedriegen) of verneuke (verneuken).
Wim Kok
Sinds 2002
Nao zien oontslaag es premier góng Kok 't bedriefsleve in. Heer kraog versjèllende commisariaote aongeboje, bij de ING Baank, bij de KLM, TPG Pos en Shell. Dat kaom 'm op kritiek vaan zien eige partij te stoon, veural wie heer instumde mèt groete bonusse veur managers. Es premier had 'r dat oets "exhibitionistische zelfverrieking" geneump. Oonder mie Wouter Bos veel 'm dao-op aon. Sinds 2003 waor Kok ouch Minister vaan Staot. Datzelfde jaor reikde de Universiteit Nijenrode häöm 'n ieredoctoraot oet.
Dröpke
In vreuger tieje, haw jederein waal ein flesj mèt sjterke drank in hoes. Väöl awwer mansluuj drónke dèks ter aafsjluting van de zjwaore wirkdaag saoves ein dröpke. De dokter sjreef doe waal èns veur óm ein dröpke te numme es medesien veur es me dèks moosj hooste biej ein verkawtheid of es me de griep haw. Ouch woort waal gezag dat me saoves ein dröpke moosj numme ómdat me dao good van koosj sjlaope, veural es me zich èns neet lekker veulde. De angere daag veulde me zich dan weer good en koosj me d'r weer aeve taenge.
2020
2017 - 2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 - 2023
Geer (taal)
De variant dzjië is algemein in 't zuje van Belsj Limburg.
't Bezietelik veurnaamwoord dat bie geer huèrt ies eur(e). Door jeugdige persone weurt ipv eur(e) dèks de vörm uuch of ug(ge) gebruuk.
Tolar
D'n Tolar, mie specifiek de Sloveensen tolar waor de munt (devies) vaan Slovenië. Heer had deze status vaan 8 oktober 1991, nao de splitsing vaan Joegoslavië, bis 31 december 2016, naotot Slovenië al vaanaof 1 jannewarie 2007 deil oetmaakde vaan d'n Eurozone en dus, in 'nen tössentied, gebruuk maakde vaan d'n tolar en d'n euro. De aofkorting vaan deen tolar, de ISO 4217, waor SIT. 't Goof munte vaan 10, 20 en 50 slotins en van 1, 2, 5, 10, 20 en 50 tolar. Baankbiljete goof 't ouch veur de 10, 20 en 50, én daoneve veur de 100, 200, 500, 1000, 5000 en 10.000.
Sutter County
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 51/km² (131/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 78.930 dat bestoont oet:
Drugs
Etymologie
Drugs, inkelvoud drug, kump vaan 't Ingels. In die taol is de beteikenis breier: drug is dao eder middel mèt wat veur wèrking daan ouch. In 't bezunder meint me dao geneesmiddele mèt. 't Ingels heet dit woord vaan 't Frans drogue, wat 't weer oet 't Middelnederlands drooghe heet. De lètterleke beteikneis 'druug' moot weure verstande es 'gedruugde waar', kruie dus feitelek. 't Verband mèt d'n drogis (en d'n Ingelstaligen drugstore) weurt heidoor ouch dujelek.
Nao wèrking
Drugs weure dèks ingedeild in verdouvende middele (downers), stimulerende middele (uppers) en hallucinogene. Dees indeiling is neet zoonder probleme, umtot de wèrking vaan sommege middele neet oonder ei heudsje te vaange is. De wèrking kin ouch versjèlle bij hoeger of lieger doses, en tösse persoene oonderein.
Nao meneer vaan gebruke
Drugs weure op versjèllende menere gebruuk. Dit is evels neet de zinvolste indeiling, umtot dèks 'tzelfde middel diverse menere vaan gebruuk kint. Drinke gebäört in eder geval bij alcohol en ouch bij GHB, wat es oplossing in e (neet-alcoholisch) drenkske kin weure gedoon. Natuurleke drugs vaan plante en paddesteul weure gegete, dewijl dat veur sommege bewèrkde drugs ouch gelt (kemp in de vörm vaan spacecake). Tot veur hoonderd jaor woort ouch touwbak dèks gekawd, meh wel weer oetgespeid en dus neet gegete (proum, snus). Oraol gebruuk kin ouch in de vörm vaan e pèlleke (slikke dus), wat mèt MDMA (xtc), speed en nog aander middele dèks weurt gedoon.
Vrusjehuske
Vrusjehuske (Nederlands: Vrusschenhusken) is e gehuch bei de gemingde Heële. 't Litt aa g'n grens mit Dütsjlank, ingeklömt tusje d'r N281 en d'r A76. t'n Noarde litt 't industrieterrein De Beitel, t'n zuudweste litt Sumpelveld, t'n zude en zuudoeëste ligke velder en sjtreekweëg en t'n oeëste litt de gemingde Kirkrao.
Drugs
Liefeleke sjaoj
Zier gevierlek kin 't weure wienie twie drugs gecombineerd weure. Sommege veure tot 'n giftege combinatie vaan neurotransmitters, wat kin beteikene tot de gebruker in coma raak. Ouch kinne twie op ziech oongevierleke effekte ziech örges aanders slech treffe. De combinatie vaan GHB en alcohol is dao beröch in: ze kin detouw veure tot lui boete kinnes in hunnen eige kots stikke.
Sjaoj aon aandere
Drugs kinne ouch tege aander lui weure ingezat. 'nen Euverdosis kin 'ne mins umbringe (dit is ouch 'n populair, zij 't neet betrouwbaar, meneer vaan zelfmaord), dewijl sommege drugs weure gebruuk um iemes boete kinnes te kriege - dèks veur 'n verkrachting. De idee vaan date-rapes heet door groete media-aondach hei en dao de vörm vaan massahysterie aongenome; dit wèlt evels neet zègke tot 't gevaor neet reëel is.
Historie
In de jaore zeventeg kaom in Europa, neet in de lèste plaots in Nederland, e sterk probleem op mèt heroïen. 'n Minderheid had dit es joongere geperbeerd en sommege waore gans draon verslaaf geraak. Umtot me heroïen neet zoemer kin opgeve, bleef dit probleem tot op euzen daag bestoon. Wel kaome vaanaof de jaore tachteg koelek nog nui gebrukers debij, umtot wel gebleke waor wie slech dit veur 'ne mins is. In de jaore tachteg kaome ouch de designerdrugs sterk in de mode. Dit hóng same mèt de opkoms vaan de clubcultuur, boe fiesgengers gónge danse op disco en later elektronische meziek. D'n topper hei-in is MDMA (xtc); dit is geleef umtot 't zoewel veur sterke euforie es veur 'n groet oethajdingsvermoge zörg.
Villadörp
Villadörper vint me in Nederland väöl op en roond d'n Utrechsen Heuvelrögk. Dit heet de twieleiege oerzaak tot dit oonvröchbaar landsjap vreuger dunbevolk waor en väöl natuursjoen beit. Plaotse wie Hollandsche Rading, Bilthoven en Den Dolder zien neet awwer es ind negentienden iew. Dit kin me aon de bouw zien, boe-in gebouwe mèt 'n woenfunctie euverheerse. 't Gief in zoe'n dörper gein dörpspleine en ouch wieneg spoere vaan economische activiteit (boerderije, febrikke etc.), umtot de inwoeners vaan hun geld leefde of boete 't dörp wèrkde.
Ooj
Inhaadsstoffe
100 gram verse (raw) oje:
Bad Lippspringe
De op 140 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 51,01 km², op 31 december 2018 16.089 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 315 de veerkante kilometer.
Tocantins (staot)
Taol
Ietot 't koloniaol bewind 't verbooj, woort in de staot Noordelek Tupi gesproke. 'n Bezunderheid is tot 't motto vaan de staot nog ummertouw in 't Tupi is: Co yvy ore retama ofwel 'allein dit is us land'.
Wermte
Biej ein mingsel van versjillendje fases van dezelfdje sjtof, biejveurbeeldj kaokendj water of sjmultendj ies, veroorzaaktj 't toeveure van extra wermte allein ein verschuuving van'ne verhaajinge tösse de twee fases: biej 't kaoke van water weurdj water in waterdamp omgezatj, terwiel de temperatuur constant blieftj.
Ripuarisch-Limbörgs
In ing zin wuuertj de term ouch waal gebroek veur allein de dialekte op 't Pruusj oetgezunjerdj 't Bergisch (Nuus en oeasteliker); hiebie luuet me dus 't Platdiets op 't Belsj (rónjelóm Eupe), en veural 't Zuudoeas-Limbörgs in Nederlandj (rónjelóm Haerle en Gölpe) boete betrachting. In dees ing zin geit 't den mit naam euver de dialekte rónjelóm Geilekirke, Hinsberg, Erkelens en Mönchengladbach. Wiejer wuuertj 't gebied rónjelóm Haerle döks apaart behanjeltj vanwaenge 't Huillandjs; de zwaor verlimbörgsdje vorm van 't Nederlandjs zowie die wuuertj gekaldj in Haerle naodet die plaats explosief is gegreudj t'n tieje vanne miene.
Aafpaoling
't Ripuarisch-Limbörgs óngersjèdj zich van anger Frankische spraokvariëteite door 'n aantaal aan isoglosse. In 't naorde vörmp de Uerdinger Linie, de ik/ich-lien, de grens mit 't Kleverlandjs; in 't zuje geldj de Benrather Linie, de make/mache-lien, es de grens mit 't ech Ripuarisch. Op 't Ripuarisch-Limbörgs zaet me dus ich en ouch, meh waal mak(k)e; hiedoor zeen ze dus Limbörgsspraokige dialekte.
Voerstreek
De óngerverdeiling vanne Limbörgse dialekte kan me trögkvinje oppe Voerstreek. Hie kómme namelik alle groeate dialekgruup van Nederlandjs Limbörg naevenein veur. Me kèntj hie drie dialekte: in 't wèste 't Moelings (Moelinge), det e Centraal-Limbörgs dialek is, inne midde 't Voeres ('s Gravenvoere), 'n Oeas-Limbörgs dialek, en in 't oeaste 't Oeas-Voeres (S'n Maeëte, S'n Pieëter, Teuve en Rimmersjdel), e Ripuarisch-Limbörgs dialek.
Behaad
De situaasje veure dialekte op Pruses is nag slechter. In sómmige plaatse, wie Duusseldörp, is 't plat praktisch t'n doeaje opgesjreven en ouch in al de anger gebiede sprèk de jeug slechs weinig toet gei plat mieë. 't Ripuarisch-Limbörgs wuuertj dao eigentlik allein nag gekaldj dore ajer bevölking.
Celsiussjaol
Ómdet zowaal 't vreerpuntj van water es 't kaokpuntj aafhenkelik zeen vanne hieërsjendje lóchdrök óntsting op termien beheufdje aan 'n baeter diffenisie. Saer den is de sjaol van Celsius gediffenieerdj dore volgendje twieë puntje: 't Tripelpuntj is e puntj wo de drie fase van water (gaas, vleujstof en vaste stof) biejein kónne bestaon. 't Tripelpuntj is 'n vaste kómbinaasje van temperatuur en drök.
Seeraod
E seeraod of 'n zjuwiel is 'n persoenleke versering, dèks gemaak vaan edelmetaol of kosbaar materiaol.
Veurstad
thumb|Centrum vaan Amstelveen. Allewel tot de plaots al in de middeliewe bestoont, is alle bebouwing vaan steidelek karakter recint. 'n Veurstad is 'n plaots mèt steidelek karakter die tege of kortbij 'n groeter stad aonligk en vaan die häör agglomeratie deil oetmaak. Ze kin zoe groet wie e flink dörp (e vlek), meh ouch 'n klein, middelgroete of zelfs groete stad op ziech zien. In Nederland, Belsj en Duitsland is de naom gebrukelek veur plaotse die bestuurlek nog zelfstendeg zien en/of nog neet gans mèt de bebouwing vaan de centraol stad zien geïntegreerd; aanders sprik me ieder vaan 'n stadswiek. Versjèllende taole make dat versjèl neet (Ingels suburb, Frans banlieue).
Karakter
Veurstei weure dèks in hoofzaak bewoend door lui oet de groete stad, die in hun aw woenplaots neet kinne of wèlle woene. Allewel tot veurstei soms nui weure gestiech, zien 't miestens aw dörper (of stedsjes) die veurheer 'n agrarisch karakter hadde. D'n touwstroum vaan migrante oet de stad kin 't aonziech vaan zoe'n plaots ingriepend doen verandere. 'tzelfde gelt veur de gemeinsjap: de gróp vaan inheimse bewoeners verwatert en de plaots verluis häör karakter tot op 't punt vaan complete assimilatie. Bezunder pienlek kin dat weure bij groete cultuurversjèlle (taolkwesties in Linkebeek, boe väöl Franstaolege oet Breusel woene; oonkèrkeleke in Barendrecht, wat laank orthodox-protestants waor). Ouch höbbe veurstei dèks mier 'n woenfunctie es 'n economische functie: de bewoeners wèrke nog ummertouw in de groete stad. Daorum weure ze soms slaopstei geneump.
Kaspische Zieë
thumb|right|250px|Locatie van de Kaspische Zieë thumb|right|250px|Satellietfoto van de Kaspische Zieë thumb|right|250px|Stenka Razin (Vasily Surikov) De Kaspische Zieë (Perzisch: دریای مازندران; Daryâ-ye Mâzandarân; "Zie van Mazandaran", Russisch: Каспийское море; Kaspiejskoje more) is 'n groeët, door land umgeslaote zaltmaer op de grens van Europa en Azië. Mit zien oppervlak van 371.000 km² is 't 't groeëtste maer van de waereld. Vanwaege dees grueëtte en 't zaltgehalte wuurt 't maer ouk wal beschouwd as zieë. Door de alde kusbewoeëners woort 't meugelik zelfs um dezelfde raejene beschouwd as 'nen oceaan. De zaltgraad bedruuëg óngevier 1,2%. Det is óngevier 'n derde van 't gemiddelde zaltgehalte van de meiste zieë.
Herdisse
thumb|200px Herdisse of Lacertilia (vreuger: Sauria) is 'n oonderorde vaan de reptiele (orde Squamata, die ze deile mèt Slange) mèt e paar doezend soorte die euver de ganse wereld, boete in de kajdste streke, veurkoume. Meistal höbbe ze veer good functionerende pu, boemèt ze ziech snel veurtbewege kinne. Väöl herdisse höbbe regeneratief vermoge m.b.t ledemate (veural de start, dee ze kinne aofbreke um vaan 'n jaoger te kinne oontsnappe). Sommege, mèt es bekindste veurbeeld de kameleons, kinne hun hoedskleur aon de wermde aonpasse. De meiste herdisse veuje ziech mèt muis en insekte. 't Gief meh twie giftege soorte, die neet zo gevaarlek zien veur de mins, umtot ze 't gif neet injectere, wie gifslange.
The Thin Red Line
The Thin Red Line is 'ne film oet 1998.
Waope van Mofert
Gemèndjewaope geit door es dörpswaope
Naodet in 1991 de Gemèndje Mofert op ging inne Gemèndje Postert (later de Gemèndje Amb Mofert) weurd 't waope alein nag gebroek es dörpswaope, mer dan zónger 't randjsjrif.
Minster
Historie
Minster oontlient ziene naom aon de abdij die hei mie es doezend jaor gevesteg waor. Ze stamp nog oet d'n tied vaan de Merovingers, ind zevenden iew. In 881 verweusde de Noormanne dees abdij. Oetgebreide sjinkinge kraog 't kloester vaan Ida vaan Verdun: zij gaof in 1096 geujer in Bilze, Riems, Willer, Lin, Gellik, Ieëgebilze en Rèkkeve in lien, es daank umtot ze hei waor opgetrokke. Wijer bezaot de abdis hierleke rechte euver Wille, Haccourt, Hallembaye en Kleine-Spaan. Wijer is de abdij bekind gewore door 'n aontal Aajdnederlandse handsjrifte (wie de Wachtendonckse psalme), die oonder mie leech werpe op de historie vaan 't Limbörgs. Oonder 't Frans rezjiem mós de abdij häör geujer verkoupe. Minster blaof 'n zelfstendege gemeinte tot 1977, wie 't bij Bilze woort ingelief.
STS-131
thumb|right|Embleem vaan STS-131 STS-131, ofwel voloet Space Transportation System 131, is 'n Space Shuttlemissie nao 't International Space Station. De missie woort oetgevoert door de Space Shuttle Discovery. De lancering waor op 5 aprèl 2010, um 12:21 Nederlandsen tied. De ierste landingspoging op 19 aprèl moos weure oetgestèld door slech weer, zjus wie de twiede poging. De daarde landingspoging op 20 aprèl voont ouch geinen doorgaank. De oeteindeleke landing voont plaots op 20 aprèl 2010 um 8:08:10 (15:08 Nederlandsen tied).
Sanderbout
De wiek is verneump nao Zwentibold (Sanderbout), de keuning van Lotharinge van 895 toet 900. Behalve dees wiek zeen ouch väöl anger dinger inne ómgaeving van Zitterd, wie straoten en vereine, verneump nao deze keuning.
Oerknal
Theorie
De theorie vaan d'n oerknal stamp oet de viegteger jaore vaan de vörege iew en vörmp allewijl de basis veur de meis breid gedrage weitesjappeleke consensus roontelum 't verklaore vaan 't oontstaon vaan 't hielal.
Volges de Oerknal-theorie is eus mèlkweeg oongeveer 10 bis 15 mieljaar jaor aajd.
Allewijl oonderzeuk
De missie vaan de Amerikaanse James Webb-ruimtetelescoop besteit oet de volgende doele: 't Opvaange vaan leech vaan de stare en starestèlsels die kort nao d'n Oerknal gevörmp zien; 't bepaole wie die ajdste starestèlsels zien geëvolueerd; de vörming vaan nui mèlkweegstèlsels observere; en de fysische en chemische samestèlling vaan starestèlsels wied eweg mete en de meugelekheid vaan 't bestoon vaan leve oonderzeuke. Dezen infraroedtelescoop steit gepland veur lancering in begin 2021.
Brokeze
Historische inwoeënertalle
(v1830=100)
Werkhoven
Aonzien en karakter
Werkhoven versjèlt väöl vaan Bunnik en Odijk, de aander twie dörper in de gemeinte. Boe die twie zier kort tegenein ligke, vint me Werkhoven op e paar kilometer aofstand vaan Odijk aon 't zuidoostelek ind. Door zien rillatief aofgelege positie heet Werkhoven ouch zie lendelek karakter mie behawwe. 't Is gei forenzedörp geweure meh heet veural nog zien inheimse, vaanajds agrarische bevolking. Heidoor is 't ouch e stök kleinder es Bunnik en Odijk.
Historische inwoenertalle
(v1830=100)
Bad Wünnenberg
Bad Wünnenberg ies 'n gemeinte in de Wesfaalse krink Kreis Paderborn, in de Wes-Duutsjen deilsjtaat Noordrien-Wesfale. Ze liegk, wie de res van de krink, in 't Regierungsbezirk Detmold.
De op 334 meter huegte liegkende gemeinte haw, mèt 'n oppervlaakte van 161,3 km², op 31 december 2018 12.177 inweunersj. Daomèt haw ze 'n bevolkingsdiechte van 75 de veerkante kilometer.
Carneool
thumb|Carneool. Carneool is 'n variëteit van chalcedoon, waat vleis- toet broenroead is en doorsjienendj toet óndoorzichtig is. 't Wuuert ingedeildj bie 't kwarts. De roeaj verkluuering wuuert veroearzaak door iezer det es klein ónzuverheje zich in 't minteraal bevindj; dees roeaj kluuer kan intenser waere wen me de stein duit verhitte.
De naam "carneool" verwies nao de vleisjige kluuer van 't mineraal; ieëre neumdje m'n 't owwel kornalien.
Energie
De SI eenheid veur energie is de joule. 1 joule is de hoeväölheid energie die neudig is om ein krach van 1 newton op ein veurwerp oet te oefene, wobiej de richting van die krach euvereinkumptj mit de verplaatsingsrichting van det veurwerp en det veurwerp euver eine aafsjtandj van 1 maeter verplaatstj.
Thermodynamica en vrieje energie
In'ne thermodynamica weurtj ongerscheid gemaaktj tösse de energie of enthalpie (H) zowie hiejbaove besjreeve, en'ne vrieje energie (G). De vriej energie bevatj ein term veur de wanordelikheid van 't systeem, genaampdj entropie (S). 't Deil van'ne energie det kan waere omgezatj in technische arbeid (natuurkunde) door ein hoeväölheid sjtof nao omgaevingscondities (omgaevingsdrök en -temperatuur) te bringe, hétj exergie.
Cailleach
Gebruke en legendes
Noteer hie d'r paralel mèt Odin, d'r wandelaer, es manneleke taegenhanger. 't Symbool van de kat wert in väöl mythologieë mèt vrówweleke godhede geassocieerd.
Ze hólp Deò-ghrèine redde, same mèt Brian.
Däölke
thumb|Däölke 't Däölke, Corvus monedula, (Linnaeus, 1758) is 'ne vogel oet 't geslach Corvus (krejje). 't Is 't kleinste lid vaan dees familie wat in eus streike veurkump en ouch de meis veurkoumende vertegewaordeger in Nederland en 't Belsj. 't Däölke heet zie succès te daanke aon e tollerant dieet en e groet aonpassingsvermoge, veural ouch de gesjikheid um in de stad bovegemiddeld good te euverleve.
Stavelot
Historie
Kiek: Preensdom Stavelot-Malmedy.
De sjtad haat zjoeër gelaeje oonder 't Ardenneroffensief in december 1944.
Psychologie
Saer e 1993 joar is 'psycholoog' gein besjermde titel mieë in Nederland; óp 't Belsj waal saer dat jaor. In Nederland is 'ne 'psycholoog NIP' ieëmes dae de universitair sjtudie psychologie deeg mae die is óp 't Belsj neet erkaand es zoedanig.
Willy Schobben
Laevesloup
Al op zien zösde sjpeelde hae, óndanks zien zjwake lónge, trompet biej de plaatsjelike hermenie. Hae woort opgeleid aan 't mezieklyceum van Mesjtreech. In 1927 sjpeelde hae biej 't Mestreechs Stedelik Orkes (MSO) de veurluiper van 't Limburgs Symfonie Orkes. In 1941 óntvluchde hae 't bezèt Nederland en verbleef hae ènnige tied in Zjwitserlandj. In dees periood componeerde hae ónger meë zien latere succesnummer Trumpet Tango en sjpeelde hae same mèt organis Pierre Palla en zangeres Vera Lynn.
In 2005 sjtóng Schobben op neugetigjaorige laeftied veur de lètste keer op de bühn veur 'n concert same mèt 'n jubileumorkes vol awdgedeende.
Josquin Desprez
Josquin Desprez (ouch wel des Prez; Zuieleke Nederlen, ca. 1450-55 - Condé-sur-l'Escaut, 27 augustus 1521) waor 'ne Zuid-Nederlandse componis vaan de Daarde Nederlandse of Franco-Vlaomse Sjaol. Heer woort tientalle jaore laank gezeen es de groetste componis vaan zienen tied en waor oonder mie wèrkzaam in Milaan, Roeme en Ferrara. Vaan Josquin zien e rillatief groet aontal geisteleke en wereldleke mierstummege composities bewoerd gebleve, die d'n euvergaank vertuine vaan de aw cantusfirmustechniek nao nuier vörm wie doorgeïmiteerd contrapunt en parodie. Nao zienen doed bleef Josquin tientalle jaore laank in hoeg aonzien stoon.
Aek
Bereijing
Aekzoer veur industrieel toepassinge kan ouch synthetisch waere gemaak oet methanol en kaolstofmonoxied.
Ónbevlekde óntvangenis
't Dogma woort op 8 december 1854 door paus Pius X aafgekundig in de pauselike bul Ineffabilis Deus.
30 november
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|’t Christal Palace, aafgebrent in 1936.
Stockholms län
De houfstad is Stockholm. 't Oppervlak bedruueg 6.488 km²; 1,6% van 't gans oppervlak van Zwede. Op 31 december 2005 haw Stockholms län volges de Statistiska Centralbyrån 1.889.945 inwoeaners.
1655
Gesjtórve
thumb|right|150px| Cyrano de Bergerac, gesjtórve 28 juli
Aerdfraes
Erpelfraes
Mit 'n erpelfraes waere de rögke veur erpelplantje gemake. Dit mesjien is 'n alternatief veure erpelaanaerder.
Oas-Europa
Religieus definitie
Van ouds weurt de term Oas-Europa gebruuk um Europa op te sjplitse in 't veurmaleg Wes-Romeins Riek en 't Oas-Romeins Riek (De litse beter bekind es 't Byzantinisch Riek). De sjplietsing tusje daes tsjwiè aw Rieke haw 'n groate cultureel en polletiek impek op Europa. Neet allein laevde de Rieke rillatief vrie geïsoleerd van mekaar, 't waor ouch e paar ièwe later van groat belang umdat 't Weste katholiek bleef (geriech op Roame) en 't Oaste Oasters-Orthedox woort (geriech op Constantinopel, 't later Istanbul). Dit haw wietgaonde gevolge gehad veur neet allein de relizjieus cultuur mer de cultuuroetwisseling en daomit alledaags leve in 't Weste en Oaste in 't algemein. In dat geval weure leng en sjtreke die dieks es Oastelek gezeen weure noe es Centraal of Westelek gezeen; veurbeelde daovan zint Pole en Kroatië.
Klaverjasse
Deile
De speuler nao de gever kump oet; umtot mèt de klok mèt weurt gespäöld, zit dee ummer links vaan de gever. Bij 't volgend speul is heer zelf de gever en kump de speuler nao häöm weer oet.
Speule
En bij neet-trouf:
Tactiek
Bij klaverjasse is me veur e groet deil vaan 't gelök aofhenkelek. Tactiek kump veural kieke bij 't keze vaan de trouf: moot me mèt de kaarte die me in han heet passe (wat veileger is) of speule (boemèt me 't speul nao zien hand zèt)? E wijer elemint is 't zoegenaomp seine: me kin ziene maot dudelek make tot me gooj kaarte heet of zjus neet, zoetot heer/zij dao 't speul op kin aonpasse. D'n Amsterdamse variant, die mie vrijheid gief bij 't speule, beujt de meugelekheid um door middel vaan gespäölde kaarte de maot get te seine.
Rushmore
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan kemedie, dramafilms, romantiek.
Bokeh
Herkoms vaan 't woord
't Woord 'boke' kump oet 't Japans, en beteikent 'oonsjerp'. De sjriefwijs 'bokeh' is in 1997 geïntroduceerd door Mike Johnston in 't tiedsjrif Photo Techniques. De 'h' veugde heer touw um de correcten oetspraak veur Ingelstaolige mekeleker te make.
Kwakkers en króddele
In 't daogeleks spraakgebruuk maak me versjèl tösse kwakkers (glad, springer en väöl in 't water te vinde) en króddele/padde (rouw, louper en es volwasse bies veural op 't land). In de taxonomie is dit versjèl neet vaan groet belang. Toch weure dees naome veur twie families oet de orde Anura gebruuk: Bufonidae zien "echte króddele", Ranidae "echte kwakkers". Bij soorte oet ander families bepaolt 't uterlek of d'n triviaole naom kwakker of króddel/pad luit.
Reproductie
De paring gebäört in amplexus: 't mennekes sprink op 't (dèks väöl groeter) vruiwke en hèlt 't good vas, meh dao is gein geslachsgemeinsjap. De bevröchting gebäört dus oetwendeg: 't vruiwke liet de eikes los en 't menneke struit zie zaod dreuver.
Kesjtièl Obbendorf
Gesjiedenis
't Complex besjteit oet 'n hieërehoes, Obbendorf, en 'ne pachhaof. Ónder 'n sjuur bevinge zich nog twieë tóngewelve, die wieze nao 'n ouwer geboew. Bie 'n verboewing in 1848 is dat verdwene. Op 'ne latei in de taore kènt me laeze, dat arnoldus godefridus de bock me restauravit 1677 de tore haet geboewd same mèt de zuud- en oasgevel. Dae lètste gevel is in 't begin van de 19e ieëw gerenoveerd in neo-klassicistische sjtiel. De sjeetlaoker zint gebleve. Rónd 1960 volg wir 'n renovatie en dan waere rónd de vènstere helsjteine lieste aangebrach, die aafkómstig zin van 't aafgebraoke kesjtièl Walborg in Ohé en Laak. De aetkamer is ónderkelderd mèt 'n tóngewelf. 't Interieur van de "belle-etage", hal en kamersj sjtamp oet begin 19e ieëw.
De pachhaof besjteit oet 'n sjuur en 'n pachtersjweuning. Nao 1840 huèrt dit neet mieë bie 't good van 't kesjtièl. Dan krig 't hieërehoes 'ne eigen ingank via 'ne ziewaeg langs de sjuurgevel. De ruumde tösje haof en kesjtieël waert dan binneplei, dae aan de oaskant weurt aafgesjlaote door 'n paort. Nao dees sjplitsing volg nog 'n twieëde. Eine sjtalvleugel, haoks op de waeg Groat-Haasdal, weurt dan es weuning ingerich. De veurgaevele, mèt twieë eigenaere, weure op 'n gegaeve moment bedèk mèt seerpleisterwerk.
Brón
Ó.a.: 2005 Kastelen in Limburg ISBN 9053452699
Beloeil
thumb|Locatie va Beloeil in Henegouwe. Beloeil is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Henegouwe op 't Belsj in 't arrondissemaent Aat. Op 'n oppervlakde va 61,55 km² wonne 13.897 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 226 minse per km².
Quentin Tarantino
Neve 't regissere
Heer regisseert neet allein zien films, miestal sjrijf heer ze ouch hielemaol allein ('t gief gein films boe heer neet aon 't verhaol heet gewèrk) en heer acteert ouch dèks in de films die heer regisseert, al zien de rolle soms erg klein. In Reservoir Dogs späölt heer beveurbeeld ein vaan de hoofrolle, mer in Inglourious Basterds späölt heer mer e liek wat op de achtergroond lègk. Hei 'n lies vaan de "rol" (al zien neet al zien rolle ech "rolle" te neume) dee heer späölt in die films.
Bazeilles
Bazeilles ies saer 2017 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 2.411 inweunersj, die Bazeillais (mannelik) en Bazeillaises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 36,14 km2 groat. Dao woonde dus zoan 67 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't driede kanton van Sedan (Sedan-3), wat waer deil oetmaak van 't gelieknamig arrondissemint van Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 152-433 meter.
Schwyz (kanton)
Schwyz (Franzuësisj: Schwy(t)z; Italiaans: Svitta; Reto-Roemaans: Sviz) is e kanton in 't midde va Zjwitserlank.
The Fame
The Fame is 't ierste album vaan Lady GaGa oet 2008, 18 augustus. Allewijl bevat 't album veer nómmer ein hits. 't Album bevatte veer nómmer ein-hits, en twie aander nómmere die in de Nederlandsen Tóp 40 kaome. 't Album woort geproduceerd in Miami, te Florida.
Filosofie
De term filosofie kump oet 't oud Grieks en beteikent 'leefde (filia = vrundsjap, fileo = leefde, kus) veur of 't sjtreive nao kènnis of wiesheid (sofia). De beoefenaar van de filosofie numt men filosoof.
Nitraot
Nitraot is d'n algemeine naam van 'n anion (NO3-) dae of functioneel groep (R-O-NO2) die ei stikstofatoeam en drie zoerstofatoeame bevatj. In nitraote haet stikstof formeel 'nen oxidatietoestandj van +5. Sjemisch gezeen is salpaeterzoer (HNO3) de stamverbinjing vanne nitraotgroep.
Hasselt (verdudelikingspazjina)
Hasselt kan 't nieëgst beteëkene:
Bilateria
Indeiling
Ein vaan de meugeleke indeilinge beit Nielsen (2001):
Oostkamp
Deilgemeintes
De gemeinte Oostkamp besteit oet veer deilgemeintes. Oostkamp zelf is daovaan mèt 34,19 km² en 12.683 inwoeners (2004) de groetste. In de deilgemeintes Oostkamp en Ruddervoorde ligke ouch nog aander kerne.
Saving Private Ryan
Saving Private Ryan is 'ne film oet 1998.
De film woort geregisseerd door Steven Spielberg en heet 'nen doer vaan 169 menute.
Vacuüm
Eigensjappe van 't vacuüm
Door de aafwezigheid van materie is vacuüm eine sjlechte wermtegeleider, wodoor 't toepassing haetj es wermte-isolator, biejveurbeeldj inne döbbele wandj van ein thermosfles.
't Vacuüm is gein laefruumdje, want laevende wezes höbbe materie neudig veur häör sjtofwisseling, en loch om te kinne aodeme, mer väöl laevendje wezes (zowie bacterië, plantje, sjtaofmiete) kinne eine bepaoldje tied in vacuüm euverlaeve. Dere explodere of kaoke neet es ziej kort aan vacuüm blootgesjteldj waere, mer ze gaon dood door versjtikking.
Zwumme op de Olympische Zomerspeule 2016
50 meter vrije slaag manslui
11 (series en haaf finales) en 12 augustus (finaal).
100 meter kapel manslui
11 (series en haaf finales) en 12 augustus (finaal). Michael Phelps, väölvoudeg medajewinner op de Speule, pakde verrassend gei goud; heer mós daobij 't zèlver mèt twie aander zwummers deile. 'n Broonze medaje woort neet oetgereik.
100 meter kapel vrouwlui
6 (series en haaf finales) en 7 augustus (finaal).
4×200 meter vrij manslui
9 augustus
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2014-2018
2018
De rechbank in Mestreech verklaort jóngereclub ’t Waeske oet Göttekaove sjöljig aan d'n doed van 'ne 15-jäörige bezeuker aan wae ze alcohol gesjöd hauw en veroerdeilt ze tot 'n geldboete.
Bei 'ne ónval i Kirchroa is 'ne jóng van tieën um 't leëve jekoame.
Get ten zude van 't dörp De Smákt weurt e 25 hektaar groet zonnepark aangelag. 't Weurt in 2019 geäöpend en zal 7.700 hoeshajes van sjtroum veurzeen.
Alle vmbo-exames vaan 't Sint-Maartenscollege en 't PortaMosana-college in Mestreech weure oongeldeg verklaord.
Wet van Joule
De wet van Joule geuftj 't verbandj weer tösse de hoeväölheid wermte (energie) die in eine weersjtandj weurdj gegenereerd door eine elektrische sjtroum. De wet is genumpdj nao James Prescott Joule. De wet van Joule luujdj: Wo in:
In 't nuujs - Nederlands Limburg/2014-2018
2018
In de Maas bie Vaors weurt e liek gevónje. 't Geit óm 'nen Belsj dae zichzelf van 't laeve haet berouf.
't Treinverkier tösje Zittert en Remunj vèlt sjtil nao 'n aanriejing t'r huugde van Brach. Ein persoen is daobie óm 't laeve gekómme.
Bie 'n auto-óngelök in Bor kump ein persoen óm 't laeve. 'ne Angere raakde zjwaorgewóndj.
I Lemieësj brank ee hotel oes.
2017
Twee krimmenele perbere 'ne helikopter te kape. Allezelaeve waore de twee van plan topkrimmeneel Benaouf A. oet de gevangenis van Remunj te bevrieë. Eine van de twee weurt in 't dörp Roostere doodgesjote door de pelissie.
2016
Mestreech, Aoke en later ouch Kirchroa en Heële perbere via 't gerich de Belzje sjtaot te dwinge de aw kerncentrale in Tihange te sjlete.
2015
Door 'n sjteuring bie Enexis vilt in 't Heuvellandj bie 100.000 hoeshauwes de sjtroum oet.
De provincie trèk de aanbesjteiing veur 't opebaar verveur aan Abellio in, ómdet dit bedrief aan sjpionaasj bie zien concurrente haet gedaon.
Verveurder Abellio, 'n dochter van de NS, krieg 'n concessie veur 't sjpoor- en bösverveur in gans Nederlands Limburg.
2014
Op de Groeëte Hei beej Venlo, kortbeej de Duutse grens, sleit 'n oliepieplien kepot. De wiejen umtrek, wo-ónder 'n kortbeje manaesj, kump ónder te ligge.
In 't veld in de gemeinte Ech-Zöstere weurt 'n zeldzaam brazzelèt oet de brónstied gevónge.
Italië
Italië (officieel (Italiaans) Repubblica Italiana) is 'n rippubliek in Zuid-Europa. 't Land umvat e sjiereiland en versjèllende eilen in de Middellandse Zie, boevaan de twie groetste Sardinië en Sicilië zien. Roeme is de hoofstad vaan 't land. Ander belaankrieke stei zien Turijn, Napels, Genua, Milaan en Venetië. De dwerstäötsjes San Marino en Vaticaanstad zien gans umslote door 't groondgebeed vaan Italië. Wijer grens 't land aon Fraankriek, Zwitserland, Oosteriek, Slovenië en Kroatië. Oondaanks dit groet aontal naoberlen is de köslijn väöl langer es de landsgrens. 't Land waor in de ajdheid d'n oersprunk vaan versjèllende besjavinge, in 't bezunder de Romeinse, en heet ziech wie gein aander land 'n reputatie in de kunste behaold.
Politiek
De politieke cultuur vaan 't land is extremer es wat me in Wes-Europa gewoen is. Al sinds jaor en daag is 't communisme 'ne factor vaan belaank. Sinds de jaore negenteg höbbe diverse populistische partije de politiek beheers. Italië scoorde in 2017 7,98 op de Democratie-index vaan The Economist, nog zjus in de categorie 'oonvolkoume democratie'. Heimèt kaom 't land op de 21e positie, ex aequo mèt de Vereinegde Staote. Veural 't functionere vaan de euverheid woort maoteg beoordeild.
Taole
De Noord-Italiaanse streektaole Ligurisch, Piedmontees, Lombardisch, Emiliaans en Venetisch weure dèks ouch es apaarte taole gezien. De variante zuielek vaan de La Spezia-Riminilijn gelle daan op taolkundeg groond ieder es Italiaanse dialekte, meh ouch die weure soms um politieke reies es apaarte taole behandeld. In 't bezunder gelt dat veur 't Corsicaans (ouch gesproke op Noord-Sardinië en Elba) en 't Siciliaans.
Twièvleugelige
De twièvleugelige vörmen ein vanne succesvólste orde vanne insekte: 't aantal besjreve saorte bedruèg óngevièr 160.000. Ze zeen döks hièl gooj vlegers mit 'ne kórte generaasjetied en dus 'n gans snel veurtplantjing ónger krekke ómstenjigheje. Diptera höbbe 'n vólledige gedaanteverwusseling: de larf die oet 't ei kump is döks poatloas en wormechtig; vleeglerf heite maje.
De orde vanne twièvleugelige besteit oet e groat aantaal aan femieljes.
Wiengood
Gulpener Kriet
De op 't zuide gerichte hellinge, zint hièl good gesjiek veur de wienboew umwille van twiè faktore. Op de ièrsjte plaats sjient de zón op die hellinge miè loadrech woadoor 't dao wermer ies es in de umgaeving, es de zon sjient. Op de twiède plaats kump de Gulpesj kriet in die hellinge haos aan de oppervlakte. De lösslaog ies dao meistal door erosie, hièl dun. Kriet haet de eigesjap wermde langer vas te houte. Op de zuidelike hellinge in 't mergelland ontsjteit door dit samesjpel van umgaevingsfaktore 'n sub-tropisch microklimaat. Aan de bösjreng op dit soort hellinge vingk me ouch orchideë.
Beaumont-en-Argonne
Beaumont-en-Argonne ies 'n commune (gemeinte) in 't departement Ardennes van de regio Grand Est (ouch-waal 't Groate Oaste), te Noordoas-Frankriek. In 2018 haw de plaatsj in de Ardenne 429 inweunersj, die Beaumontais (mannelik) en Beaumontaises (vrouwelik) geneump weure. Ze ies 31,05 km2 groat. Dao woonde dus zoan 14 luuj de km2 in 2018. Ze maak deil oet van 't kanton van Carignan, wat waer deil oetmaak van 't arrondissemint van Sedan. Wier liegk 't op 'n huègte van 162-287 meter.
Europese knien
Knijns weure dèks es boerehoofdiere gehawwe en es hoesdiere. Veur 't lèste zien ze evels neet zoe gesjik es väöl lui meine: in 'n kouw störve de diere gemeinlik väöl ieder es in 't wild. Ze höbbe väöl ruimde en aondach nujeg, zoetot 't aon te raoje is knijns, wie hun en katte, vrij in hoes te laote loupe.
De snel voortplanting vaan knijns is spreekwoordelek. Zoe woort e groet gezin vaanajds 'n knienspiep geneump. De knien is ouch dèks symbool vaan seksualiteit: zoe is 't logo vaan Playboy e knienssilhouet. In Wes-Afrikaanse en Afro-Amerikaanse volksverhaole is de knien dèks de spotter: bekind woorte de verhaole vaan Broor Knien (Bre'r Rabbit).
Oostrozebeke
Deilgemeintes
Oostrozebeke heet gein deilgemeintes. Wel ligk binne de gemeinte 'nen andere kern.
Fjord
Biologie
In de fjorde van Nuuj-Zeelandj kinne ouch deepzeekorale waere gevonje, op minder grote deepte dan gebroekelik. Dit is meugelik vanwaege 'n zeer donkere laag zeut oppervlaktewater. In Milford Sound is 'n observatorium onger zeeniveau aangelag dae 't meugelik maak om deze korale te zeejn zonger te duke.
Zonsverduustering
Soorte verduusteringe
thumb|left|200px|Sjematische weergave vaan 'n zonsverduustering 't Gief veer versjèllende soorte zonsverduusteringe:
Utrech (stad)
Stadsgeziech
Wijer weurt de Utrechse binnestad vörmgegeve door de singels en door de grachte, boevaan de Aw Grach, de Nui Grach en de Krom Nui Grach de laankste zien. Aon alledrei de grachte stoon interessante en dèks imposante koupmaanshoezer. Typisch Utrechs is tot de kelder vaan die hoezer oonder de straot doorlöp en op 'ne werf aon de grach oetkump. De Aw Grach is bekind um de kaffees en restaurants die dao, dèks in de werfkelder, stoon.
Wallis (kanton)
Wallis (Dütsj: Wallis; Franzuësisj: Valais; Italiaans: Vallese; Reto-Roemaans: Vallais) is e kanton in 't zuudweste va Zjwitserlank.
Paranormaal
Brón
Corresponderend attikel op de Hollendsje en de Ingelsje Wikipedia
Majorlankstertsjaermoestenrek
De majorlankstertsjaermoestenrek (Letien: Microgale majori) is 'n saort aan zougdere vanne tenrekfemielje. 't Bieës is inheimsj aan Madagaskar en zie netuurlik laefgebied besteit oete oeastelike, vöchtige busj, aevenes inkel wèstelik busj, wo 't verkump op huuegdjes van 785 toet 2000 m baove zieëniveau. Zie gedraag is neet good bekèndj, meh dinkelik laef 't veur e groeat deil inne buim.
Mesozoa
Evolutie
Wie gezag zuut me de Mesozoa allewijl neet mie es tössestap in de riechting vaan complexer bieste, meh es degeneraote. Hun larve, die ouch al trilhaore höbbe, rappelere aon 't miracidium-stadium vaan Zókwörm (Trematoda, 'n klas vaan Platwörm), en hun innerleke vermierdering liekent op wat gebäört in 't sporocyste-stadium vaan dezelfde gróp. 't DNA vaan Mesozoa heet e lieg guanine-cytosinegehalte (40%). Dat deit dinke aon Ciliophora ('ne stam oet de Chromalveolata, e riek vaan Protozoa) meh in tegestèlling tot de Mesozoa zien de celle vaan Ciliophora miestens twiekerneg. Boete de Zókwörm en de Ciliophora zien de Mesozoa ouch gelink aon de Rinkwörm (Annelida),de Snoerwörm (Nemertea) en aon aander platwörm.
Gróppe
De twie hoofgróppe oonder de Mesozoa zien de Rhombozoa en de Orthonectida. Soms weure nog de Placozoa (de al geneumde plakbieskes) en de Monoblastozoa detouw gerekend.
UEFA Europa League 2019/20
Plaotse en instroummeminte
De mieste len mage drei clubs aofveerdege: de bekerwinner en twie clubs oet de (sub-)top vaan de competitie. Veur 't daarde ticket weure dèks (oonder mie in 't Belsj en Nederland) play-offs gehawwe. Es de bekerwinner al nao de Champions League maag, trejje vervaangende regele in wèrking. Bekaans alle len veerdege drei len aof, met oetzundering vaan de veer minste voetballen (die mer 1 of 2 teams sjikke) en Liechtenstein, boevaan de clubs in de Zwitserse competitie speule en boe dus allein 'ne bekerwinner vaandan kin koume. 't Memint vaan instappe versjèlt evels sterk. Op basis vaan de UEFA-coëfficiëntelies weurt bepaold wienie (vaan ierste veurrunde tot de grópsfaas) de clubs mage instroume.