cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tuvalu
Fysische geografie
Tuvalu is mèt zien 26 veerkentege kilometer oongeveer zoe groet wie de gemeinte Meerse. 't Is 't 193e land op de wereld nao opperflaakde, of beter 't veerde kleinste nao Nauru, Monaco en Vaticaanstad, al is Tuvalu nog wel väöl groeter es de lèste twie. Vaan de nege bove besjreve eilandgebeje bestoon 'rs drei oet massief koraoleilen (Nanumanga, Niulakita, Niutao); Nanumanga en Niutao weure ouch vergezeld vaan e paar kleinder satellieteilendsjes. De aander zes zien atolle. Geint vaan de eilen stik wied bove zieniveau oet; op Niulakita haolt me nog 4,6 meter. Gans 't land löp dus gevaor um in dezen iew oonder te loupe es gevolg vaan 't stijge vaan de ziespiegel.
Europese Gemeinsjap veur Kole en Staol
250px|thumb|Veendel vaan de EGKS 300px|thumb|De zès oersprónkeleke lidstaote vaan de EGKS De Europese Gemeinsjap veur Kole en Staol of de EGKS (Frans: Communauté européenne du charbon et de l'acier, Duuts: Europäische Gemeinschaft für Kohle und Stahl, Italiaons: Comunità europea del carbone e dell'acciaio, Neerlands: Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal) is ein vaan de twie veurgengers vaan de Europese Unie. De aander instèlling die 'ne veurlaoper waor vaan de allewijl Unie is de Europese Economische Gemeinsjap. Vaan oerspronk goof 't, bij de opriechting op 18 april 1951, zès lidstaote: Belsj, Nederland, Wes-Duutsland, Fraankriek, Luxembörg en Italië. Me zaw dus kinne zègke tot Limbörg vaanaof 't begin deil oetmaakde vaan de Europese integratie. Versjèllende bekènde kopstökker achter 't Europees integratieperses, wie Jean Monnet en Robert Schuman, höbbe väöl diplomatiek invlood oetgeoefend um de Gemeinsjap te realisere.
Bahrein
Historie
In de Middeliewe verkrege de sjeike vaan Bahrein ouch bezittinge op de vaste wal, in 't modern Soedi-Arabië, totdat de Portugeze in 1521 't gebeed begóste te controlere. Bahrein bleef door de iewe ummer gans of haaf oonaofhenkelek, en in 1783 koam de Chalîfa-dynastie aon de mach. Vaanaof 1861 controleerde de Britte 't land, al woort 't gein kolonie. Zoe beüigde me Iraan te behierse. Dit land verklaorde in 1957 Bahrein einzijeg tot 'n eige provincie. In e referendum verworp de Bahreinse bevolking die claim evels. In 1971 vertrokke de Britte, wat Bahrein algaw tot 'n welvaorende oliestaot maakde. Vaan 1975 tot 2001 regeerde de sjeik 't land otocratisch; de parlemintair democratie woort heringeveurd nao veurtdorende relle in de jaore negeteg.
Stumloeazen dentale fricatief
Kènmirke
Kènmirke vanne stumloeazen dentale fricatief zeen:
In 't nuujs - Midde-Oeste
2019
Turkieë begintj 'n invasie in 't naorde van Syrië óm de Koerdische laegers dao te bekampe.
2018
Veur de kus van Syrië weurt e Róssisch vleegmesjien denaergesjote.
2017
Hassan Rouhani weurt herkaoze tot presidentj van Iran.
De Vereinigde Sjtaote veure 'ne raketaanval oet op 'n Syrische lóchmachbasis, kórtbie de sjtad Homs. Dit is 'n vergeljingsactie veur d'n aanval mit sjemische wapes op börgerluuj, waobie mier es zaevetig luuj óm 't laeve kwame. Dizzen aanval is ouch de iersten direkten aanval op de tróppe van de officiële regiering van Bashar al-Assad in zès jaore. Achtien luuj kwame óm 't laeve.
In de Iraanse hoofsjtad Teheran sjtort 'ne wolkekrabber in nao 'nen brandj. Dèrtig brandjwaermanne kómme hiebie óm 't laeve.
2016
't Syrisch regeringslaeger vereuvert de aw sjtad Palmyra op IS.
2015
In Lausanne weurt 'n euvereinkóms bereik tösje Iran en de internationaal gemeinsjap. Me sjtump in mit wiedgaond internationaal toezich op en ómboew van Iraanse nucleair installaties taegeneuver oplufting van de sancties en embargo's die taege 't landj zeen ingesjtèld.
2014
De Nederlandse paoter Frans van der Lugt weurt in Syrië vermaord.
2013
In Israël zeen verkezinge veur 't parlemènt. De Likudpartie van premier Benjamin Netanyahu verluus sjterk meh blief mit 31 zedele de groetste; de linkse partieje winne get.
2011
D'n Arabische Liga nump mit 19 op 22 sjtumme sancties taege Syrië aan.
2010
De boewsjtop van Israël op de Westelike Jordaankantj löp aaf. Me haet noe strank veur 't sjtoppe van de vreidesóngerhanjelinge.
Toewen óngerónjen achterklinker
d'n Toewen óngerónjen achterklinker is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is.
Experimint vaan Griffith
Het Experimint vaan Griffith, wat woort oetgevoerd in 1928 door Frederick Griffith, waor ein vaan de ierste experiminte wat suggereerde tot bacterië de meugelekheid höbbe tot 't euverdrage vaan genetische informatie via 'n proces wat transformatie hèt.
Wervik
Historie
Wervik is, oondanks zie vrij dörps aonziech, 'n stad mèt e riek en laank verleie. Archeologie lieverde spore oet d'n Iezertied op. Op (kopieë vaan) aw Romeinse kaarte kump Wervik woersjijnelek trök es Viroviacum en Virovino. De plaots laog aon d'n heerweeg vaan Kassel nao Bavay. In d'n daartienden iew bleujde hei, wie euveral in Vlaandere, de lakehandel. Aon de welvaort kaom 'n ind wie de stad in 1297 door de tróppe vaan Filip vaan Valois woort verweus. In 1382 verweusde de Bretónne de stad obbenuits. In 1400 kraog de stad daobij mèt 'ne brand te make. In 1579 weujde hei de Beeldestörm. Vaanaof de Vrei vaan Nimwege vaan 1678 waor de stad Frans. In d'n Ierste Wereldoorlog laog de stad, vaanoet centraol perspectief, achter 't front (in bezat gebeed); dao waor e lazarèt gevesteg. In 1917 evels lagte Britse kanonne de stad in puin. In 1944 bevrijde de Canadeze de stad. Bij de herindeiling vaan 1977 kaom de opgeheve gemeinte Geluwe bij Wervik.
Voeres
Ee Voere haat 't driej variante van 't Limburgs: èng ee Moelinge, eng ee Voere ('s-Gravenvoeren), en èng in de rest van de gemingde (S'n Maeëte, S'n Pieëter, Teuve en Rimmesjdel). 't Zow good zieë vör die dialekte de name te broeke: Moelings (Moelinge), Voeres ('s-Gravenvoerens) en Oos-Voeres (of, went 't nuedig ès, Täöves, Rimmezjdels).
Bieste
Indeiling
Boete de bieste valle, nao de opvattinge vaan de modern biologie, de Protozoa, eincellege bies-echtege organismes.
Ginkgo
Genaeskundige krach
De modern medisch wetensjappelèke waelt haat hieël väöl oonderzeuk gedoeë nao de genaeskrachtige wèrking van d'r ginkgoboom, väöral de blajjer. De bloodverdunnende wèrking va preparate die Ginkgo biloba bevatte zeunt erkaant en hieël populaer, vöral in Duutsjland en Fraankriek, vör de besjtrijding van circulatiestoornisse in de hersene en de ledemate.
D'r Ginkgo in de literatuur
thumb|Origineel haandsjrif van 't gedich va Goethe.
Edmund Hillary
Hillary begós mit klumme in zien teenjaore in de Nuuj-Zeelandjse Alpe. Nao 'n kórte karriaer es kastelein noom d'r in 1951 deil aan 'n mislökde expeditie nao de Mount Everest. Twee jaor daonao bereikde d'r es e lid van 'n Britse expeditie d'n toep en dit maakde 'm op sjlaag beroemp. Nao nog in 'tzelfde jaor tót ridder te zeen gesjlage, koom d'r in 1965, 1960, 1961, 1963, 1964 en 1965 truuk nao de Himalaya. Tösse 1955 en 1958 lèdde d'r de British Commonwealth Trans-Antartic Expedition, wobie op 14 jannewarie 1958 de Zuudpool waerde bereik. Hae berèdde 't tweede deil veur van de expeditie van Vivian Fuchs, die es eerste Antarctica euversjtook. In de jaore sevetig lèdde Hillary de eerste expeditie die mit de moterboot de Ganges opvoor.
Eureka County
thumb|200px|Graofsjappe vaan Nevada thumb|200px|Ligking vaan Eureka County Eureka is 'n in 1864 gestiech graofsjap in Nevada, VS. Umtot 't graofsjap te wied weg waor vaan Austin maakde me 'n nui graofsjap oet e deil vaan Lander County en neumde me 't Eureka(Grieks veur iech höb 't gevoonde). De hoofplaots vaan 't graofsjap is de geisstad Eureka.
Plaotse
De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:
Kroatische Ónaafhankeligsheedskrieëg
thumb|Versjillènde beelder oet de Kroatische Ónaafhankeligsheedskrieëg. D'r Kroatische Ónaafhankeligsheedskrieëg woar inne krieëg deë bevóchte weëd i d'r vuurmalig Joegoslavische deelsjtoat Kroatië tusje 31 mieërt 1991 en 12 november 1995. De krieëg óntsjtóng as gevólg va de winse vuur de ónaafhankeligheed va Kroatië. 't Kónflik weëd komplèkser durch etnische en rillegieuze teëgesjtèllinge tusje de Kroatische nasjonaliste (kattelike) en Servische separatiste (orthodoxe), deë bei Servië of Joegoslavië wilde huëre.
Aalup en verlup va d'r krieëg
De situasie versjlèchterde toen (Krajina-)Servische paramiliteëre engd mieërt 1991 Kroatische politie-agente avele bei de mere va Plitvice, teëge de grénsj mit Bosnië. Dirèk ing maond d'r noa vuëgde mieërdere aavalle óp Kroatische agente. I mei datzèlfde joar vervólgde zich 't etnische kónflik en verirgerde de krieëgssituasie. I augustus 1991 begub d'r Sjlaag óm Vukovar, i 't uterste oeëste va 't hudige Kroatië (toen opgeeisdj durch de etnische Serve). D'r vele heë meh as 3.000 doeëde. Dees is iva ge doeëdeligste gevéchte i d'r krieëg. thumb|Verweusjte hoezer es gevólg va gevéchte. D'r noa woeëd de krieëg bekangd vaweëge de etnische zuveringe. In oktober 1991 zint de ieësjte kónzetrasiekampe opgerich, woeë ónger de beruchte Velepromet en de Stajićevo Kamp. Hei woeëde vuurnamelig Kroatische soldate gevange gehawwe, spieëter óch börgers (somwieles óch Servische börgers, deë neet mieëvóchte i d'r krieëg). D'r zint hei óngeveër 600 miensje i totaal gesjtórve, mieëstal vermoard. Óch de sjlèchte leëvesómsjtandighede en de martelinge woare beruch.
Jarvis Island
t'n Naorde van Jarvis ligke 't Kingman-rif en de Palmyra-atol, nao 't ooste de euverige Line-eilenj die tót Kiribati beheure. Nao 't zuje ligke de Cookeilenj van Nuuj-Zeelandj en nao 't weste de Phoenixeilenj die tót Kiribati beheure.
Elzas
Geografie
De Elzas ies 8.280 km² groat en dao wone 1.859.558 luuj volges de census van 2007. Daomèt haet 't 'n inweunersjdiechheid van 225/km². Veur 't groatste gedeilte huèrt de Elzas bie de Bove-Riense Liègvlakte, meh e gedeilte besjteit oet 't bergland van de Vogeze.
Lies van sjtaotshuie van Róslandj en de Sovjet-Unie
Tied van de Troebele
Es gevolg van de doed van Fëdor d'n Ierste, dae de zoon van Ivan de Sjrikkelikke én 't lèste laevende Rurik-kindj waor, veel Róslandj in 'n krizis, wiel 't noe neet dudelik waor wae Fëdor moos opvolge. Fëdor leet geine zoon achter dus de Zemskij Sobor ('t feodaal parlemint) orgenezeerde zich 'n sjtömming woa-in Fëdor ziene sjwieger Boris Godunov tsaar woort verklaard, dae in praktiek al dèks de leijing haw tiedes Fëdors regeerperjood (Fëdor sjtong d'r um bekènd min interesse te höbbe in de polletik). Gedomineerd door hóngersnoed veel Róslandj al gauw in anarchie tiejes Boris' hiersjap. Versjillende oplichters prittendeerde de lang gehiemelde broor van Fëdor te zin. Eine vaan hun, Dmitrij Ivanovič, lukde 't inderdaad efkes tsaar te zin (van 1605 pès 1606) doortot hae sjtiep kroog van Pole-Litouwe. Ónger dees perjood sjtong de sjtaot van Róslandj onger groete boetelandjse invlood, veural dat van de Wasa-femilie (beveurbeeld onger Sigismund d'n Driede van Pole en Wladislaus de Veerde) die in dae tied regeerde euver Zwede, Pole en Litouwe. Euver 't algemein weurt de kezinge van Michael Romanov es nuuje tsaar gezeen es 't ènj van de Tied van de Troebele.
Oktroeaj
'nen Oktroeajhajer haet neet autematis op gróndj van 't verlieëndj oktroeaj 't rech de oetvinjing toe te passe. In väöl gevalle zeen daoveur ónnag anger vergónninge nuuedig, beveurbeildj op gróndj vanne warewèt of op gróndj vanne miljeuwètgaeving. 't Is ouch meugelik det oktroeajrechte van anger luuj de toepassing vanne oetvinjing inne waeg staon.
Diffenisie
'n Oktroeaj is 't exclusief rech anger luuj te verbi-jjen 't oetvinjing toe te passe. Wen emes 'n oktroeaj haet, wiltj det nag neet zègke det t'r de oetvinjing ouch maag toepasse. Det kan in stried zeen mitte wètgaeving of inbreuk maken op angermans rechte. 'n Oktroeaj is 't rech anger luuj te verbi-jje te doon waatdet in 't okttroeaj inne kónkluuzjes (claims) steitj besjreve.
Lies van sjtaotshuie van Róslandj en de Sovjet-Unie
Nominale Keizer van Róslandj, 1922
Nikolaj Nikolaevič (6 november 1856 - 5 jannewarie 1929): regeerde van 8 augustus - 25 oktober 1922. Hae waor de kleinzoon van Nikkela d'n Ierste en waor beneump es Keizer van Róslandj door de Zemsky Sobor, die nao de Róssise Rivvelutie allein nog erkind woort door de Royaliste. Hae regeerde op dat memint allein Priamoerie, noe bekind onger de naam Oblas Amoer, in 't Wieje Oeste, aan de Sjinese grens. Zien regerende perjood kaom pès 'n ind wie de Oblas woort binnegedronge door de communiste. Hae maakde ziech op tied eweg en vlöchde nao Italië. Hae hiemelde in Antibes, in 't Frans departemint Alpes-Maritimes.
Soverein Róslandj
Veurzitters van ’t Róssis exekutief comité:
Stumhöbbendjen dentale fricatief
Kènmirke
Kènmirke vanne stumhöbbendjen dentale fricatief zeen:
Wilhelmus
De teks
-->
Terreuraasjleëg i Paries van 13 november 2015
Sjpieër untwikkelinge
Op 15 november weëde twieë pande i g'ne Pariese veëdel Saint-Denis óm 04:00 i de naach durch de politie besjtörmt. D'r noa vólgde ing veurgevéch, oeë bei de vermuëdelige hoafdader Abdelhamid Abaaoud is doeëdgesjótte en zing nich zich han opgeblaze. De daders koame zier waarsjinlig oet de Brusselse veëdel Molenbeek. De angeren dader, Abdelsalem Saleh, is op 18 mieët ópgepak. De Belsje rigiering hat vuuraafgaand aa d'r inzat va de polis en 't leger fósj oetgebreid um g'n sjtad Brussel, oeë-unger diverse regieringsgeboewer van 't Belsj en de EU, te sjütse. Noa de aasjleëg i Brussel van 22 mieët 2016, blieëf de hoeëgste sjtaat va paraatheed behaote en hat me de sjtad hermetisch aafgesjlótte.
Oetvinjing
'n Oetvinjing is 'n vernuftig gevónjen oplossing veur e perblieëm, meistes inne vorm van e perduk. Döks ligk 'ne gedachdjesprónk ane gróndj vanne oetvinjing. 'n Oetvinjing stèltj de miens in staot nuuj oetdagingen aan te gaon. De persoean dae 'n oetvinjing duitj wuuertj 'nen oetvinjer geneump.
Mezekouw
In völ middeleëuwse vestinge woort 'n aantal mezekouwe gebruuk es toilet. 'n Simpel plank baove de mezekouw mèt 'n ovaal gaat dao-in waas al voldoende. In tieje van belegering verwiejerde me dan de toiletómboew zoadat de mezekouw weer besjikbaar waas veur de verdediging.
Hawaiaans
Bekinde Hawaïaanse wäörd zien aloha en wiki.
Gewervelde bieste
De gewervelde bieste zien 'nen oonderstam vaan bieste, deil vaan de stam vaan Chordata die allemaol 'n inwendeg gereemsel höbbe, inclusief sjeel en rögkegraot, en dèks relatief groete herses. De gewervelde bieste weure traditioneel in vief klasse verdeild:
Cladistisch klop vaan dees indeiling (zij 't mèt vief of mèt zès klasse) niks. De vèsse stamme aof vaan bieste die fenotypisch gezeen prikke waore. Zelf valle ze oeterein in kraakbeinvèsse en beinvèsse, meh 't lèste taxon heet geine veurawwer dee de euvergebleve gewervelde neet höbbe. Dees bieste, de Tetrapoda (veervoters), stamme um perceis te zien vaan Kwasvinnege vèsse aof. Daobinne stamme de Reptiele weer aof vaan bieste die op Amfibieë mote höbbe geleke, stamme de Zoogdiere aof vaan reptielechtege bieste, en höbbe de levende Reptiele geine veurawwer gemein die de Veugel neet kinne.
Kerkener
Ouch de wirkwaordsverveuging liek hieël väöl oppe Ripuarische vorm, mit vörm wie èch han, v'r jont en zare in plaats van ich höb, v'r gaon en zègke. Al sjientj me in 't vergangene waal 't wäördje zègke te höbbe gebroek in Kerke.
Afro-Aziatische spraoke
Indeiling
Hie-ónger volg 'n lies mitte veurnaamste subgroepe van 't Afro-Aziatisch. Spraoke die 'n apaarte pagina op dees Wikipedia höbbe staon achtere subgroep vermeldj:
Mienkathedraal
Christus-Keuningkèrk in Waterschei-Genk
thumb|Christus-Keuningkèrk in Waterschei-Genk Gaston Voutquenne óntworp de Christuskeuningkèrk in Waterschei. De kèrk woort geboewd tösje 1934 en 1936. 't Ies 'n driebeukige kruuskèrk van gaele baksjtein mèt groate vènstere en 'ne hoage sjlanke tore; de architectuur tuènt invloede van art déco. Dom Sébastien Braun, 'ne monnik oet Maredsous, haet 't interieur óntworpe. De kèrk ies saer 2002 besjermp es monument.
Sint-Albertuskèrk Zwartberg-Genk
De kèrk van de mien van Zwartberg in Genk woort óntworpe door Henri Lacoste. Ze dateert oet 1939. De kèrk ies van baksjtein, dae gebruuk ies in allerlei decoratieve motieve. De tore ies geïnspireerd op de Sint-Niklaastore in Veurne en de vènstere zint gemaak van kristal van Val-Saint-Lambert in beton.
Theux
Historie
In de Gallo-Romeinsen tied heesj Theux Tectis. In 898 woort Theux aan de biesjop van Luuk gegeve. De plaats bleef ónder Luuk bies 1794. In 1977 woort de gemeinte Theux samegevoog mèt de gemeintes La Reid en Polleur.
Rob Brouwers
thumb|right|Rob Brouwers op expositie in [[Gulpe in 2006]] Rob Brouwers (1941-2016) waor 'ne kunssjilder oet Belsj. In 1941 woort 'r gebore in Sintruin in Vlaandere. Hae greujde op in Voere, ièrsj in Luuk en saer 1963 in Belsj Limburg. Van 1958-1962 waor hae fietsrenner. Hae volgde in diezelfde jaore de sjtadsacademie (kunsnieverheidssjoal) in Mestreech. Daonao de Jan van Eyckacademie, ouch in Mestreech. In 1970 trouwde Brouwers mèt Maria Demollin oet Noorbaek. Ze krege 4 kinger. Hae wèrkde in 't ónderwies en woort later directeur van de sjtiechting "Vrije uren". Vanaaf 1977 waor 'r full-time kunssjilder. Hae blief daoneve ouch fietse. Tösje 1985 en 1990 maakde hae tochte op de fiets nao de Alpe, Pyreneeë, Zjwitserland, de Dolomiete, de Apenijne, de Vogeze, Andalusië en de Sierra Nevada. In 1997 'ne fietstoch nao Santiago de Compostella, in 2000 nao Lourdes, in 2002 nao Berlien, in 2003 vanoet Dresden door Zuud-Pole en WesTsjechië en in 2004 nao Regensburg.
Luiz Oliveira
D'r Luiz Oliveira is vormgaever, oetgaever en organisator. In 1989 sjtichde haeë, same mit ziene vreund d'r Paul Weelen, de oetgaeveriej Text & Image Communicatie, bekènder oonder d'r naam uitgeverij TIC. De oetgaeveriej is gevestigd in Mestreech. Oliveira oontwerpt de omsjlaeg van de mitste publicaties en och de foto's zeunt van zieng haand. Dik tekent haeë vör de illustraties in de beuk. TIC gift waerk oet dat 'ne baand haat mit Limburg. Van Nederlandstalige literatuur van Limburgse sjrievers bis beuk uvver sjport en de Limburgse keuke. Luiz Oliveira is, naeëve Paul Weelen en Gertie Bemelmans, ing van de driej besjtuurslede van de Sjtichting LiLiLi, de Limburgse Literair Lies. Dis Sjtichting verzurgt de oetgaaf van Limburgstalige literatuur. Vanaaf 1997 organiseert LiLiLi mit greujend sukses d'r jaorlekse LiLiLi-daag, dae 'n podium beejt an de Limburgse sjrievers va proza, gedichte, toneelsjtukke of leedsjes.
Alvleiskleer
De sape oet de alvleiskleer neutralisere de zoer massa die oet de maag kump.
Alfa Romeo
De beginjaore
In 1906 waerdje de Società Anonima Italiana Darracq (SAID) in Italië opgerich door de Fransoos Alexandre Darracq. Darracq dach det de Italiaanse automert, die op det moment nog in'ne kienjersjoon sjtong in vergelieking mit Duitslandj en Frankriek, riep waas veur zien aajer en klein modelle. SAID waerdje door hem gesjtartj es ongerdeil van de besjtaonde Franse autofabriek Darracq.
Ondanks 't naderendje enj veur SAID waas Darracq neet bereid baeter modelle door te sjloeze nao zien Italiaanse bedrief. In 1909 waerdje Darraq oetgekoch door de bedriefsleider van'ne Italiaanse vestiging, Ugo Stella. Deze huurdje Giuseppe Merosi in om nuuj modelle te ontwikkele die ech gesjiktj zoewe zeen veur de Italiaanse mert. De associatie mit de sjlechte modelle van Darracq waerdje verbraoke door vanaaf 24 juni 1910 eine nuuje naam veur de ongernumming in te veure, Anonima Lombarda Fabbrica Automobili, kortweg ALFA. De eerste echte Alfa waas de 24 HP, mit 4084 cc, veer cilinders en 42 pk. Dit waas veer keer de krach van 't grotste Darracqmodel, dat hae mos vervange.
Carson City
Historie
De stad is gestiech in 1851 in de tied tot de mijnbouw in Nevada op zien huugtepunt waor. In 't geval vaan Carson City betrof dat de allewijl oetgeputte zèlvermijne. De stad woort geneump nao de gelieknaomege oontdèkkingsreiziger.
Alfa Romeo
Logo
't Alfa Romeo-logo waerdje in 1910 ontworpe door Romano Cattaneo toen dae de opdrach kreeg ein logo te ontwerpe voor het nuuje Milanese automerk. 't Logo is opgeboewdj oet twee Milanese symbole: rechs de sjlang van 't gesjlach van'ne Visconti's op eine lichblauwe achtergrondj ('t idee hiejveur waas afkomstig van eine jonge teikenaer oet de ontwikkelingsaafdeiling van Alfa dae in'ne Piazza Castello in Turijn op ein tram wachdje wiej zien ouch veel op'pe sjlang op'pe Filaretetore) en links 't rooje kruuts op eine witte achtergrondj, ontleend aan 't kruuts det de Milanees Giovanni da Rho tiedes de kruutstochte es eerste op'pe sjtadsmoere van Jeruzalem plaatsdje. Oorsjpronkelik waerdje allebei de symbole omsjlaote door eine donkerblauwe cirkel mit de wäörd "ALFA" (baove aan) en "Milano" (onger aan). Nao de euvername van 't bedrief door Nicola Romeo in 1915 waerdje "Romeo" toegevoeg aan 't logo. Naodet de Alfa Romeo P2 't eerste waereldkampioensjap veur auto's haaj gewonne waerdje 't logo omringk mit eine gouje lauwerkrans. Wie in 1971 de Alfa Romeo Alfasud neet in Milaan maar in Pomigliano d'Arco biej Napels waerdje geproduceerdj, verdween Milano oet 't logo.
Autosjport
Hie naeve is Alfa Romeo uuterst succesvol in toerwage kampioensjappe, zowie de FIA WTCC en DTM.
Wingene
Deilgemeintes
Noordnoordwèstelek vaan 't dörp Wingene ('t geel vlekske zoonder nómmer op de kaart) ligk 't gehuchske Sint-Elooi.
Historie
Wingene weurt, es Wenghina, al geneump in 847, es villa die aon de Amandsabdij vaan Elnone in lien gegeve woort. In 1977 woort de opgeheve gemeinte Zwevezele aon Wingene touwgeveug.
George W. Bush
thumb|right|180px|George Walker Bush George Walker Bush (New Haven, Connecticut, 6 juli 1946) waor de 43e president vaan de Vereinegde State tösse 2001 en 2009. Heer behuurt tot de Republikeine. Ziene pa, George Bush sr., waor ouch president, en wel vaan 1989 tot 1993. Bush is in 2000 nao controversieel verkezinge tot president gekoze (geïnaugureerd in 2001) en is in 2004 herkoze. In 2009 woort Bush opgevolg door Barack Obama.
Wiesvrouw
thumb|250px|Illustratie van 'n wiesvrouw in 't book Der Rose(n)garten (euver 't begeleide van [[bevallinge)  van Eucharius Rösslin oet 1513.]] Wiesvrouw  ies de naam dae vreuger in Limburg gebruuk woort veur vroedvrouw of verloskundige. 't Woord ies 'n letterlike vertaling oet 't Frans: sage-femme (vroede-vrouw). Miedelnederlands: vroedevrouw, vroetwijf. Vroed beteikent wies en vroet of vroot beteikent versjtendig. De beteikenis wies (weitend of versjtendig) persoon (emes, dae väöl wèt en kènt en in sjtaot ies hölp of raod te geve) kump hie-in tot oetdrökking. In dit verband sjreve ze in de Biebel al van wies manne en vrouwe, die es raodgever of hölpverlièner in de gemeinsjap hièl erg gewaardeerd woorte. Daobie huèrde o.a. kunstenaersj, gelièrde, touvenaere en manne en vrouwe mèt väöl leveservaring.
Dentaal
'nen Dentaal is inne fonetiek 'ne mitklinker dae wuuertj oetgespraoke mitte tóng taenge de baovetenj. 't Puntj vanne tóng womit me kóntak maak taenge de baovetenj kan d'n tóngspits zeen, apicaal, of 't tóngblaad, laminaal. Dentaal mitklinkers óngersjeie zich vanne denti-alveolair mitklinkers, wobie me mit 't tóngblaad kóntak maak taenge d'n tandjwal enne tóngspits achtere baovetenj zètj.
Andieve mèt krebkes
thumb|250px|Andieve mèt [[krebkes (sjpekskes)]] Andieve mèt krebkes is e Limburgs weentergerech.
De Kloes
Biej Walem, gemeinte Valkeberg aan de Geul bevink zich ouch 'n kloes, De Kloes op de Sjaatsberg.
Wösjele
Würsele is 'n sjtad en gemèngde in d'r Duutsje deelsjtaot Noordrien-Wesfale in 't district Aoke. De sjtad tèlt oongeveer 37.000 inwuëners.
Paolo Gentiloni
Op 12 december 2016 volgde Gentiloni Renzi op es premier, naotot lètsgeneumde aofgetroje waor es gevolg vaan e verlore groondwètsreferendum.
Twents
Klaanklier
Zuver diftonge zien au en ei. Ui kump veur in Nederlandse lienwäörd.
Gróndj
Veen óntsteit door 't aafsturve en verrotte van plantjen ónger water in zoerstoferm ómstenjigheje. Humus óntsteit door biologischen aafbraak van doeaj plantjen in zoerstofrieke, terrestrische ómstenjigheje (dus op 't landj). Veen en humus (mit inbegrip vanne streujsellaog) vörmen 't organisch bestandjsdeil vanne baom.
George W. Bush
Verkezinge 2000
Wie Bill Clinton zie twiede termijn t'n einde leep brach dee ziene vice-president Al Gore nao veure um veur 't presidentsjap te strije. Bush woort door de Rippeblikeine oetgeveerdeg; 'ne strijd dee heer nog meh zjus won. Bush en Gore gonge de gaansen tied gliek op. Heer veel neet op door gooj behiersing vaan dossiers, get boe-in Gore häöm ederskier versloog, meh had significant mie oetstraling es de weineg charismatische Gore. 'ne Blunder in september, 't oetspreke vaan e sjèlwoord wie 'ne microfoon opestoont, weurt nog dèks aongehaald. Oeteindelek won Gore de popular vote, d.w.z. kraog de meiste stumme, meh versloog Bush deen door de meiste keeslui binne te häöle (zuug Presidentsverkezinge in de VS). 'ne Juridische strijd, door Gore begonne, euver e paar stumme in Florida, rekde de oeteindeleke beslissing mèt twie maond.
Tippelder
Waarsjienlik is 't gehucht ontsjtange vanoet 'ne middeleeuwse haof Diependal.
Wiesvrouw
Opleiding en beroep in Nederland en Belsj
In Nederland ies de opleiding veur vroedvrouw of verloskundige 'n veerjaorige HBO-sjtudie. In Vlaandere beejt me 'n driejaorige sjtudie op Bachelor-niveau aan mèt de meugelikheid um daonao nog 'n einjaorige Bachelor nao Bachelor te doon. De beroepspraktijk, woa die sjtudies op veurbereide, ies in de twiè leng èvvel gans andersj. De sjtudies zint neet zoamer vergeliekbaar of inwieselbaar.
Jackson Pollock
Pollock sjtorf nao ein auto-óngelök in 1956.
Wiyot (spraok)
De spraokstatus veur dees spraok is slaopendj (9); det beteikentj det de spraok deens duit es 'n herinjering aan irfgood en deil is vanne identiteit van 'n etnische gemeinsjap, mer 't guuef nemes mieë dae mieër es symbolische vaerdighejen inne spraok haet.
Danike
't Gedeilte dat ónger Gelaen vilt is gelaege tösje 't NS-sjtasjon Gelaen-Oas en de waeg Danike, wobie gezeen vanoet Gelaen 't lènkergedeilte bie de gemeinte Zittert-Gelaen heuërt en 't rechtergedeilte bie de gemeinte Sjènne.
Volga
thumb|Ligking vanne Volga.
Naeve de ganse reveer is ein aantal van de grootste reservoirs en sjtuwdamme van de waereld te vinje, wodoor de reveer feitelik is verangerd in eine rits van mere. Dees sjtuwdamme mit häör waterkrachcentrales vórme ein belangriek aandeil van de sjtroumveurziening in Röslandj.
Daverdisse
Aander kerne
left|thumb|D'r Lesse en d'r haoëf va Mohimont in de gemèngde Daverdisse. Gembes, Haut-Fays en Porcheresse.
Effeld
'ne Romeinse waeg leep van Effeld nao Dallem. Hie woorte èllef germaanse häöelgraver mit 19 graafurne gevónje. De waterbörg Haus Neuerburg woort inne neugetieëndjen ieëf aafgebraoke.
Katwijks
Korte vocale
De a kin in sommege posities tot o weure. E paar vaan die gevalle stamme nog oet de Ingweoonse daog: brocht "brach" en docht "dach". Die koume door gans 't weste vaan 't land veur en trejje ouch op in minder traditioneel dialekte. 'n Ander veurbeeld vaan dit versjijnsel is 't achtervoogsel -skop wie in blijskop "vräög" (Nederlands blijdschap).
De e heet ziech, veural veur 'n r, soms tot a geëupend: star "staar" zarrek "graafstein". Dèks is 't ouch 'n lang àà geweure; zuug oonder. In ander posities gebeurden 't tegeneuvergestelde en sleet de e ziech tot i: in "en", mit "met", miste "meste". Bovedeen is soms de e gerund tot 'n u: hurreburreg "herberg", prinsus, zus "zes". Geëupend en daonao gerund is de o in oonder mie dorde "derde", morreke "merke" en Korsemes "Keersemes".
Herbeumont
thumb|Locatie van Herbeumont in Luxemburg. Herbeumont is 'n gemèngde en plaatsj in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 58,81 km² wonne 1.595 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 27 minse per km².
Katwijks
Korte vocale
Bij wäörd mèt in 't Standaardnederlands u is soms de palatalisatie neet opgetrejje, of oonder drök vaan de umgevingsklaanke umgekierd, en o gewore: droppel, nochter, plokke. De u kin ouch oontrund zien, zoewel tot e es tot i: krik, stik, bregge, kenne (veur Nederlands kunnen), pet. Wie algemein bekind trejt in alle Hollandse dialekte verwarring tösse "kennen" en "kunnen" op (väöl Limbörgse dialekte make 't versjèl ouch neet of koelek: Mestreechs kinne veur ze allebei!). Dit heet zienen oersprunk in dees historische oontrunding.
Lang vocale
De ae kump op bekans alle posities boe de standaardtaol 'n aa heet. Klaanke wie de ae zien ouch boete Katwijk algemein. Allerierst in ander vèssersdialekte wie 't Noordwijks en 't Schevenings, boebij de Scheveningse versie geslotener is (haos ee) en de Noordwijkse nao me zeet opener. Wijer kump 't oonder mie veur in zuidelek Zuid-Holland en veural in Zieland. 't Versjèl tösse de aajd-lang aa en de verlengde aa (wie in 't Limbörgs: laat en straot) weurt in 't Katwijks neet (mie) gemaak, anders es in beveurbeeld 't Aalsmeers of 't Sliedrechts. In 'n inkel geval is de aa tot ee geweure: drege, pereet.
Accent
'ne Katwijker dee Standaardnederlands sprik blijf dèks te herkinne aon de bilabiaal w en de monoftongische ee, eu en oo (zuug bove).
Spelling
In ander veurbeelde, inclusief die vaan de hand vaan De Vink, weurt vaan dees spellingsregele aofgeweke. Zoe tröf me dèks de ö aon en is de Katwijker gewoen de naom vaan zie dörp es Kattuk te spelle.
Naomwäörd
De naomwäörd valle veural op door reste vaan 't naomvalssysteem. 't Katwijks kint 'ne zoegenaomde casus obliquus, eine vörm veur de genitief, datief en accusatief same, die in e paar gevalle nog optrejt. De casus obliquus weurt gevörmp mèt d'n oetgaank -s es 't groondwoord op 'ne vocaal indeg (d'n awwen oetgaank vaan de genitief) en mèt 'n -e als de lèste letter vaan 't groondwoord 'ne consonant is (historisch d'n oetgaank bij d'n datief). 't Gebruuk vaan deze vörm beperk ziech tot persoensnaome, inhaajdsmaote en sommege veurnaomwäörd.
Naomvalle zien ouch es relik bewaord gebleve in stoonde oetdrökkinge mèt d'n datief of accusatief. De Vink (2004b) gief es veurbeelde uit-ter zàè ("vaan zie"), teuges-ten aevend, uit-ten òòge ("oet 't oug"), op, onder, nae den ete ("tijdens, oonder, nao 't ete") en in/deur de midde. Sommege daovaan tröf me ouch (dèks) boete Katwijk aon, neet allein in Zuid-Holland meh veural ouch (euveral) in Zieland.
Dialekcultivatie
thumb|Tinus Tulp Allewel tot väöl Katwijkers ziech wel bewös zien vaan de bezunderheid vaan hun taol weurt 't dialek neet hiel dèks gecultiveerd. In de plaotseleke gezèt De Katwijksche Post steit edersweek de cartoon Kappie, geteikend door Bert van der Meij. Wat muziek aongeit gief 't Tinus Tulp (pseudoniem veur Dirk van Duijn), 'nen arties dee Nederlands- en Ingelstaolege popleedsjes mèt Katwijkse tekste parodieert.
Zuud-Limburgse haof
Op d'n haof of binneplei
Rónd de binneplaats löp langs de moere 'ne gank, de sjprunk geneump, ónder de daakeuversjteek, de luifel, door. In de miede laog, tot in de jaore 60 van de 20e ièw, de mèshoup. Aan deze sjprunk liegke achtereinvolges in u-vörm: aan eine ziekant 't woonhoes, dat mèt de kopse kant 'ne tuupgevel aan de sjtraot haet mèt 'n aantal vènstere. Daoneve of dweersj dao-op 'ne vleugel mèt de sjtel veur 't viè en daoneve, ouch haoks, de sjuur, kort bie de poort en good bereikbaar veur kar en peerd en later veur tractor mèt kar. In de sjuur weurt 't hui, de vröchte en 't kore bewaard. Ónder de luifel van de poortvleugel waor gelegenheid um te sjoele of um getuug op te sjloon. Dae luifel zou ouch besjerming beje tege 't euver de moer sjmiete van vijandelike projectiele... Aan de boetekant van 't complex sjteit tege ein van de zie-gevele of achtergevel 't sjop. Dat ies 'n aafdaak op päöl of pilere ter besjerming van wages, karre, machines en wèrktuug.
Inriechting
't Woonhoes, meistal eine zievleugel, besjteit oet 'n aantal achterein liegkende ruumdes. Aan de sjtraotkant de goow kamer, woa allein mèt hoagfièsdaag gezete moch were of es pesjtoar op bezeuk kaom. Daoneve 'n gengske vanaaf de hoesdeur, de nere en de trap. De nere ies 'n keul ruumde woa vreuger de veurraod bewaard woort en woa de pötbaar sjting. Vanoet dat gengske geit 'n deur nao de woonkeuke woa ziech 't hoeselik leve aafsjpeelt. Daoneve bevinge ziech de sjlaopkamersj. Bie de groater häöf ies d'r nog 'n verdeping mèt extra sjlaopkemerkes. Bie kleiner geboewe weurt de ruumde bove keuke en kamer gebruuk es bergzölder veur zièzaod.
Kesjtièlboerderieje
Bie kesjtièle en landhoezer bevinge zich dèks aan- of apaart liegkende carréboerderieje.
Karlheinz Stockhausen
Serialisme
Es Stockhausen in 1951 mètdeit aon de Darmstadter Ferienkurse, tröf 'r Karel Goeyvaerts en liert 'r de Quatre études de rhythme vaan Olivier Messiaen kinne. Vaanaof dat memint componeert heer serieel: alle muzikaol parameters aofgeleid vaan ein serie. De serieel werke, te beginne mèt Kreuzspiel oet 1951 veur hobo, basklarinèt, piano en slaagwerk, goon oet vaan e vergeliekbaar princiep es 't werk vaan Boulez, gecomponeerd in dezelfden tied, meh e paar versjèlle valle op. Aon d'n eine kant gönt Stockhausen ziechzelf mie ruimte en is zien componeermethood minder rigide. Stockhausen pas de wèrking vaan de reekse aon op wie 'r 't werk wèlt höbbe en gönt ziech dèks neet-geplande inlaoge (Einschübe). Zoe heet 'r de meugelekheid contraste in te bouwe die beveurbeeld bij de Structures vaan Boulez oontbreke. Stockhausen zie werk weurt daorum dèks es dramatisch umsjreve. Aon d'n andere kant is zien ritmiek nog hiel väöl complexer es bij Boulez: in plaots vaan twelf note die e väölvoud vaan ein groondweerde zien, gebruuk heer dèks antimetrische en extreem gedifferentieerde ritme-indeilinge (veural in Klavierstück I). Dit is e gevolg vaan de gróppecompositie: um 't meziekmateriaol e bitteke samehaank te geve, weurt 't muzikaol materiaol in grupkes verdeild, die zelf weer oonderverdeilinge kinne. Al nao gelaank de getalle vaan de serie wisselt de einheid vaan indeiling.
Sinds 1977: Licht
Tot aon 't veerdeg koume vaan dit werk in 2003 componeerde Stockhausen bekans niks anders. Wel publiceerden 'r de deile vaan de cyclus es losse opera's, te beginne mèt Donnerstag aus Licht in 1980. Soms leet 'r ouch deile vaan die opera's es apaarte werke publicere, wie 't Helikopter-Streichquartett veur veer striekers in helikopters, wat de derde scène oet Mittwoch aus Licht is en in 1996 in Amsterdam veur 't iers gespäöld woort. Mèt Sonntag aus Licht completeerden 'r in 2003 de serie. Umtot de opera's lesteg, soms extreem lesteg, oet te veure zien heet Stockhausen de cyclus noets achterein gehuurd: bij zienen doed in 2007 waor 't stök nog neet op zeve opeinvolgende aovende op de buun gebrach.
Gebrook (Heële)
thumb|right|kèsjtiel Gebrook Gebrook (Nederlands: Hoensbroek) is ei dörp in de gemeinte Heële. Bekènd is Gebrook gewoore van 't kèsjtiel Gebrook. Dit kèsjtiel wovan 't oudste deil sjtamt oet 1250, haet mae es 40 kamesj. Gebrook dank ziene naam aan de katholieke graaf Adriaan van Hoensbroek, dae d'r veur zörgde dat de in 1388 verworve hiërlikheid Hoensbroek bie Sjpanje bleef huère.
Waope
De gemeinte Gebrook kraog op 17 augustus 1858 vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:
't Kanaal
miniatuur|250px|Kaart miniatuur|250px|Satellietfoto 't Kanaal is 'n zieësjtraot in 't weste van Europa die Groeët-Brittannië va Frankriek sjeit en de Noordzieë mit de Atlantische Oceaan verbingt. In 't Frans waert dees zieësjtraot La Manche ("d'r moew") geneumd, vawaege de trichtervorm die aoch aan 'ne moew deit dinke. Same mit 't zudelik deil van de Noordzieë is 't 't dröks bevare sjieëpvaartgebeed op de welt.
Gebrook (Heële)
Historische inwoenertalle
Greun: Gemeinte Gebrook Blauw: Provincie Limbörg
't Kanaal
Óntsjtaoën
Oersjprónkelik waor 't Kanaal 'ne bóch in de Atlantische Oceaan, van de Noordzieë gesjejje doer kalksjteinberg. 't Gebeed wat huuj de Britse Eilande waert geneumd makde deil oet van 't Europees continentaal plateau. D'r doerbraak is nao d'r lètste iestied óntsjtange. In dizze iestied waor 't gebeed van de Britse Eilande groeëtendeils bedèk mit 'n ieslaog en waor 't zieëniveau zoeën 120 mieëter lieëger es huujsedaags. 't Kanaal waor 'n oetgesjtrèkde iezige toendra woeë 'n revier weswaarts doerhaer sjträömde nao de Atlantische Oceaan. Dees revier kreeg häör water van de Rien en de Theems. Wie 't ies sjmolt óntsjtóng e groeët zeutwatermeer in 't zudelik deil van wat huuj de Noordzieë is. Ómdat 't noordelik deil van de Noordzieë nog ummer oet ies besjtóng kós 't water neet óntsjnappe en zoch oeteindelik 'ne oetwaeëg. De kalksjteinhuëvele tösje Dover en Calais, die pès dan 'n landingde vormde, woerte zoeë doerbraoëke doer wat 't Nauw va Calais en de kinmerkende kalkkliffe aan de kus óntsjtónge. Doer inwerking va golve op d'r zachte kalksjtein verbreidde de kloof zich ummer mieë, e proces wat pès op d'r daag van huuj doergeit.
Knokke-Heist
Economie
Knokke-Heist leef veural vaan 't toerisme; ouch 't tot veur kort agrarisch Westkapelle is recentelek sterk versteidelek en allein Ramskapelle is boete de toeristische agglomeratie gebleve. De gemeinte kinmerk ziech door 'ne groete focus op de boveklasse; väöl rieke lui höbbe hei e twiede hoes. Daoneve vint me ouch wel gojekouper verkantiehoezer.
Libramont-Chevigny
thumb|Locatie va Libramont-Chevigny in Luxemburg. Libramont-Chevigny is 'n gemèngde in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 177,86 km² wonne 10.869 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 61 minse per km².
Oryzorictinae
Oryzorictinae of riestenrekechtige is 'n óngerfemielje vanne tenreks, bestäöndje oet zèsentwintjig saorte. De saorten oet dees óngerfemielje zeen allemaol inheimsj aan Madagaskar.
Margrethe Vestager
thumb|Vestager in 2016 Margrethe Vestager (Glostrup, 13 april 1969) is 'n Deens politika en allewijl d'n eurocommissaris veur Merretkompetitie in de Europees Kemissie sinds 2014 (iers oonder Kemissie-president Jean-Claude Juncker, daonao oonder Kemissie-president Ursula von der Leyen) en zie is vice-president vaan de Europees Kemissie sinds 2019 in 't Von der Leyen-kabbinèt. Vestager is lid vaan de Radikale Venstre, 'n Deense liberaole partij die op EU-gebeed deil oetmaak vaan Renew Europe, tot 2019 bekènd oonder de naom ALDE (boe ouch de Nederlandse VVD en D66, de Vlaomse Open Vld, de Waolse Mouvement Réformateur en de Duitse FDP en Freie Wähler aon zien geallieerd). Zie is allewijl veural bekind vaan de historisch groete boetes die zie in naom vaan de Europese Unie versjèllende, veural Amerikaanse bedrieve heet opgelag. De twie bekèndste veurbeelde vaan die boetes zien die vaan Google en Apple gewees.
Naordelike Mariane
De Naordelike Mariane (Ingels: Northern Mariana Islands) zeen 'n Oceanische eilandjgroep en zeen 'n óngerdeil van Micronesië. Ze bevinje zich in de Groten Oceaan t'n naorde van 't eilandj Guam en t'n zuje van de Japanse Bonin- en Vólkaaneilenj. De Naordelike Mariane vörme 't centraal en naordelik deil van de Mariane, 't zujelikste eilandj is Guam, det 'n apaart territorium is. 't Geuf 51.659 inweunersj.
De Ieëperhei
Durch 't oetzitte van kuddes sjäöp, 't Mergellandsjaop geneumt, wet de hei in sjtand gehotte en oetgebreid tot 2 ha. In de sjtel van vièboerderi-j De Schaapskooi (Julianastraat) waede geregeld demonstraties gegaeve van 't huie en sjaere (in januari) van de sjäöp. In de sjaopskow wet och 't Geuldallemke gefok.
Reichswald
Referenties
Dit artikel baseert zich óp 't corresponderend Nederlands artikel.
Askersund
Askersund is 'n gemèndje in Örebro län, Zwede. De gemèndje tèltj 11.465 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 819,88 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 14 luuj de km².
Waerwouf
't Waerwoufverhaol waor vreuger 'n probaat miedel um vriejersj, die sjnachs nao hun leefste trokke op tied thoes te kriege.
1996
1996 (MCMXCVI) waor e sjrikkeljaor wat begós mit maondig op de Gregoriaanse kalender.
Ambiorix
Caesar, De Bello Gallico v. 26-51, vi. 29-43, viii. 24; Dio Cassius xl. 7-11; Florus iii. 10.
Me numtj aan, det d'n Eik d'n heilige Plantj vanne Eburonen gewees waor en det verklaortj den ouch de naom vanne ('Kuining der Eiken om os heer') enne auch den naom vanne ganze sjtam, vriejelijk vertoaldj 'Eikemiense'. Ei anger verklaoring veur zien naom is: dubbele kuining, omdet 'r kuining waor vanne Eburonen enne Atuatuci.
Waerwouf
Waerwouf in Dalhem
In de hièrlikheid Dalhem (Belsj) woorte in 1605 twiè manne aangeklaag vanwege waerwouverie. Dat waore Jean Le Loupe en Gardin. De ièrsjte ging op de vlöch, meh de twiède ging de brandsjtapel op. Jean Le Loup zou 2 jaor later in Mestreech zin verhuèrd en gefolterd en hae zou bekènd höbbe. Hae zou in 1602 in de bösj Al Sart bie Galbaix 'n kind höbbe versjlónde!. Teves verklaorde hae dat 'r kóntak houw gehad mèt "enen calant" (duvel). In 1907, 5 november, woort hae terech gesjtèld aan de hujige waegsjplietsing Valkeberg-Bemele in Sjarn. Op de plek woort denao 'ne paol gezat mèt 'n raad woa-op 'ne in hout oetgekapde waerwouf (um aaf te sjrieke).
Korea
Det de toeveuginge "Naord" en "Zuud" ónofficieel zeen is in euvereinstumming mit det bei lenj straeve nao hereiniging. Zowaal de Naord- es Zuud-Koreane kalle Koreaans. 't Sjrif hètj Hangul. De wäörd vanne spraok zeen volges sómmige neet verwantj aan anger spraoken inne ómgaeving en 't is daodoor volges die 'n isolaatspraok, meh det steitj t'r discussie.
Lies vaan geweze gemeintes in Euverijssel
1914
Nao dees herindeiling had de provincie nog 60 gemeintes.
H.A. Poels
Verdere literatuur: Biografie euver dr.Poels durch J. Colsen C.M.
Saint-Hubert
thumb|Locatie va Saint-Hubert in Luxemburg. Saint-Hubert is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Neufchâteau. Op 'n oppervlakde va 111,16 km² wonne 5.619 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 51 minse per km².
Kuns
De term Kuns weurt dèks allein gebroek veur visuele kuns, maer kint ouch verwiezen nao alle kunste, zoeë-es:
Lady Bird
De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan kemedie, dramafilms.
Schaufenberg
't Gehuch ligk juus t'n zuje vanne Sjaagbaek en wuuertj van Rosenthal gesjeie door 'nen houtwal, oppe plaats wo vreuger 't spaor leep.
Rosenthal
Rosenthal is e klein gehuch ónger Birgele inne Duutsje gemèndje Wasseberg, innen deilstaot Naordrien-Wèsfale. t'n Naorde van Rosenthal ligke busj inne richting van Vloearep-Stasie, t'n wèste ligk 't Effelder Wald inne richting van Effeld (de bei busj zeen oetsjeters vanne Mienwaeg), t'n oeaste ligk Schaufenberg en t'n zuje ligk 't landjboewgebied Ossebrook, inne richting van Birgele.
Prins-Bissjoppelik Pelies (Luuk)
Historie
In 1849 boew me ein neogotiese wesvleugel (dee geliek oppe stiel vaan het awere pelies) der bieaon um het provinsbestuur in ónger te bringe, dit ónger leijing vaan architek' Jean-Charles Delsaux. Noe zien het provinsbestuur en het pelies vaan justitie in het pelies gevestigd. In 2011 zien der ouch get geboewer bie gekoume, de zoegenumde Annexe du Palais de Justice, tösse het pelies en treinstatie Gare de Liège-Palais um get deenste vaan justitie in ónger te bringe.
Egyptisch-Arabisch
Plaots binne de Arabische dialekte
De belaankriekste, of entans fundamenteelste verdeiling vaan de Arabische dialekte löp nao sociologische sjeislijne. Al in de veurislamitischen tied waore de Aajdnoordarabische dialekte verdeild in bedoeïnedialekte en gevestegde dialekte. Die lèste waore weer wijer oonderverdeild in steideleke dialekte en plattelandsdialekte. Steidelek Arabisch huurt me in versjèllende stei in de Arabische wereld, zoe ouch in Caïro. Umtot 't Egyptisch Arabisch in dees stad is oontstande en vaan dao-oet euver gans 't noorde is verspreid, is gans 't Egyptisch Arabisch feitelek e 'stads'dialek (in tegestèlling tot beveurbeeld Palestina, boe de boere e wezelek aander dialek praote es de Jeruzalemiete). E dudelek stads kinmerk is de Egyptische oetspraok vaan de q, zuug oonder.
Historie
In de negentienden iew naom de belaankstèlling veur de volkstaol touw, wie ziech in Egypte 't nationalisme oontwikkelde. Sommege pleitde zelf deveur 't Klassiek Arabisch mer gans te vervaange door 't Egyptisch dialek. Literatuur in de volkstaol versjeen in d'n twintegsten iew: zoe sjreef Mohammed Hoesain Haikal in 1913 ziene roman Hainab mèt Egyptisch dialoog. Nao d'n oorlog kaome zelfs beuk gans in de volkstaol oet. Neet edereine pleitde zoe sterk veur de Egyptisering vaan taol en cultuur; aonhengers vaan 't panarabisme, wat in deen tied sterk in opkoms waor, gebruukde väöl liever 't Standaardarabisch, um de einheid die dat kós smeie. Toch bleek de fictie in de volkstaol neet oet te reuje; door de cultureel dominantie vaan Egypte verspreide ziech dit werk euver gans d'n Arabische wereld. Egyptisch is heimèt nao 't Maltees 't mies geëmancipeerd dialek en ein vaan de wienege mèt 'n sjriftraditie.
Arawakspraoke
De naam Maipure woort in 1782 ane spraokfemielje gegaove door Filippo S. Gilij en verwies nao de Maipure-spraok van Venezuela, die d'r gebroekdje es basis van zien vergeliekinge. 'nen Ieëf later woort de femielje vernump nao de cultureel wichtiger Arawak-spraok.
Mali
Anger belangrieke plaatsje zunt Ségou, Mopti, Sikasso en Timboektoe.
Polletiek
Mali is un republiek mit ein einkamerig parlement. De oetveurende mach is in de heng van de president en zien regiering. De wetgaevende mach is in de heng van de Assemblée nationale. De hoegste juridiese autoritiet is de Cour suprème.
Chiny
Aander kerne
left|thumb|Sint-Nicolaasbrögk in de gemèngde Chiny. Izel, Jamoigne, Les Bulles, Suxy en Termes.
Andijk
Historie
De naom Andijk is sprekend, dat wèlt zègke aon d'n diek. In vreuger tije waor 't 'n buurt vaan Stede Broec, en wel die buurt die aon d'n diek laog. In 1667 kraog de plaots 'n eige kèrk. Sins 1812 is Andijk 'n oonaofhenkeleke gemeinte. In 1926-27 woort hei de zoegenaomde Preufpolder aongelag, e pulderke vaan 40 hectaar gemeind um es modèl te dene veur de nog aon te lègke Zuiderzee/IJsselmeerpolders. Op 1 januari góng de gemeinte Andijk op in Medemblik.
Line-eilenj
Kerseilandj is 'n óngerdeil van de Line-eilenj.
Am Kämpchen
Am Kämpchen is e klein gehuch inne Duutsje gemèndje Wasseberg, innen deilstaot Naordrien-Wèsfale. 't Besteit allewiel slechs oet einen haof.
Lies vaan geweze gemeintes in Drenthe
1814
Instèlling vaan de provincie Drenthe mèt 33 gemeintes.
Degerfors
Degerfors is 'n gemèndje in Örebro län, Zwede. De gemèndje tèltj 10.007 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 385,62 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 26 luuj de km².
Demografische óntwikkeling
9,61% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Áncá
't Áncá is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj in Taraba-staot in Nigeria. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 300 luuj (1996) en haet de ISO 639-3 code acb.
Kesjteël Aldenghoor
Gesjiedenis en beweuners
De eësjte vermèlding dateert van 1212 went d'r sjpraoke is van 'n versjterkt hoes Ghoor van de heëre van Ghoor de Horne. Toen dees heëre in 't naobiegelaege Naer 'n nuuj kesjteël lete boewe neumde ze dat Neyenghoor en daoróm woort hie-op insjpelend 't kesjteël in Haele ómgeduipt in Aldenghoor (respectievelik nuuj Ghoor en awt Ghoor).
Politicologie
Politicologie es wetensjap
Politicologie is óp twieë menere 'n ópmerkeleke wetensjap.
Kesjteël Aldenghoor
't Heje
Nao 't euverlieje van de baron kaom 't kesjteël in 1903 in bezit van de Zusters Ursulinen, woort 't ómgeduip tot kloaster en woort 't complex drastisch oetgebreid. Later, in 1927, verangerde 't kloaster in 'n kleinsemminarie veur missiepaters. Toen de paters in 1976 vertrokke woort 't kesjteël weer privébezit. De eigenaere höbbe hiej o.a. 'n sjtoeterie van Ieslandjse paerd.
Interbellum
Nui staote
Euver 't algemein waore de nui staote beter es vreuger geordend nao etniciteit: staote vele dèkser same mèt ein natie, of mèt ing verwante volker. Toch gaof 't nog väöl oonopgelosde probleme, mèt naome versjèllende etnisch Duitse en Hongaarse minderhede.