cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Achang (spraok)
De spraokstatus veur dees spraok is versjuvendj (7) inne Vouksrepubliek Sjina; det beteikentj det de spraok óngerling nag gebroek wuuertj dore generatie die kinjer krieg, meh det de kinjer zelf de spraok neet mieër aangelieërdj kriege, en óntwikkelendj (5) in Birma; det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar.
Oudewater
Historie
Oudewater oontstoont in d'n tienden iew en kraog in 1265 stadsrechte vaan de bisjop vaan Utrech. In 1280 verkraog de graof vaan Holland de stad, die woort oetgebouwd tot echte vestingstad. In 1572 vereuverde de Geuze Oudewater, meh drei jaor later naome de Spanjole 't weer in; de stad woort gaans platgebraand. Nao in 1577 weer aon de kant vaan de Prins te zien goon stoon bleef 't dao rösteg en oontwikkelde de industrie ziech, veural de touwslegerij (noe nog steit in Oudewater e touwfebrik). In 1964 woort e good deil vaan de gemeinte Hekendorp aon Oudewater touwgevoog; in 1970 volgde ouch Hoenkoop, dewijl tegliek de stad euvergóng vaan de provincie Zuid-Holland nao Utrech.
Zandjsjtein
Ómdet zandj en zandjsjtein oet kwartskorrele besjteit is 't matterjaal vrie hel. Volges de sjaal van Mohs is 't helder es kalksjtein en ouch helder es sjtaol. Zandjsjtein weurt in Nederlandj en 't Belsj vrie väöl toegepas es boewmatterjaal, mit naam de zandjsjtein oet de Ardenne.
Sparta Rotterdam
thumb|Entree vaan 't Spartastadion in Spangen, boe-aon 't stadion ziene naom [[Het Kasteel daank.]] Sparta Rotterdam is 'n Nederlandse voetbalclub oet Rotterdam. De club zit in de wiek Spangen (stadsdeil Delfshaven) en is neve Excelsior (oet Kralingen) en Feyenoord (oet IJsselmonde) ein vaan de drei profclubs oet die stad. De club woort opgeriech in 1888 en maak daomèt aonspraok op d'n titel vaan ajdste profclub vaan Nederland, 'n positie die ouch FC Dordrecht (trökgoond op D.F.C. oet 1883) kin claime. De club waor in de ierste hèlf vaan d'n twintegsten iew zier succesvol en haolde zès kier 't landskampioensjap, veur de lèste kier in 1959. Nao jaore in de subtop vaan 't Nederlands voetbal góng 't sinds ind jaore tachteg ummer minder mèt Sparta, tot 't in 2002 veur 't iers in zien historie degradeerde. Sindsdeen heet de club aofwisselend in de Ierste Devisie en Ieredevisie gespäöld.
Kellemes
thumb|250px|Liegking va Kelmis in de provincie Luuk en 't arrondisemaent Verviersj thumb|right|Zich op Kelmis Kellemes (lokaal gespèld es Kälemes, Duutsj: Kelmis, Frans: La Calamine) ies de qua oppervlakde de kleinste plaats en gemeinte in de Duutsjtalige Gemeinsjap in de provincie Luuk, arrondissement Verviers, in Belsj. Kelmis maakde ouch deil oet van de Oaskantons. De gemeinte tèlt ruum 10.000 inwonersj. Kelmis liek op 'n paar kilomaeter van de Duutsje grens aaf, in de buurt van de sjtad Aoke en ouch de Nederlandse grens ies vlakbie mèt es groater plaats Vaols. De plaats liek aan de rivier de Geul. In Kelmis weurt Duutsj, Frans en Platduutsj gesjproke. D'r besjteit nog ummer 'n groate Esperantobewaeging en de meiste luuj zint drietalig.
Bezeenswaerdig in Kelmis-plaats
thumb|right|Neogotische kèrk
Carnaval
Mien Oddesj hoes sjteet kleng en reng
Do gon ech zoeë gan drövver heen,
Konrad Adenauer
Konrad Hermann Joseph Adenauer (5 jannewarie 1876, Kölle - 19 april 1967 in Rhöndorf) waor d'n ierste boondskanseleer vaan de Boondsrippebliek Duitsland vaan 1949 bis 1963, zoe-ouch d'n ierste fidderaole minister vaan Boetelandse Affaires vaan 1951 bis 1955 en d'n ierste partijleier vaan de CDU. Door zien inspanninge veur d'n aonveng vaan 't Europees integratieperses, weurt Adenauer gezien es eine vaan de 11 founding fathers vaan de Europese Unie (EU).
Bataafse Rippubliek
Veurgesjiedenis en oorlog mèt Fraankriek
Tegen 't ind vaan d'n achtienden iew kaome in de Nederlen democratische, anti-stadhawwerleke sentiminte op, oonder invlood vaan de Franse Verleechting en versterk door 't zwaak beleid vaan de prins. In de jaore 1780 kaome die in 'n stroumversnelling. De tegestenders vaan de prins neumde ziech de patriotte. Diverse stei repe e patriottisch bestuur oet en in 1785 naome de patriotte zelf 't bestuur vaan gans Holland en Utrech euver. Pas door 'n Pruse interventie in 1787 kóste ze weure gestop.
Umtot de Rippubliek ziech al veur de Franse Revolutie mèt Pruses en Groet-Brittannië had verboonde (Ak vaan Garantie, 1788), verklaorde de Franse in 1793 d'n oorlog aon zoewel d'n Ingelse keuning es de prins. In deenzelfden oorlog boe-in ze de zuieleke Nederlen oonder de voot lepe, vele ze ouch de Rippubliek in. In 't ierste jaor had dees campagne mer maoteg succes; oonder mie Mestreech doorstoont e laank belègk en de Franse kaome neet wijer es e paar euverwinninge in Braobant. Vaanaof september 1794, wie generaol Jean-Charles Pichegru 't bevel op ziech naom, góng 't evels veurspeujeger en rökde de Franse op. Op 18 jannewarie 1795 vlöchde de prins nao Ingeland; einen daag later woort de Bataafse Rippubliek oetgerope.
Gedeilteleke restauratie (1801-1806)
In de nui groondwèt woort de naom vaan 't land officieel veranderd in Bataafs Gemeinebès, al bleef de naom Rippubliek ouch vaan staotswege in gebruuk. De indeiling vaan 1798 woort trökgedrejd; 't land woort noe weer in nege departeminte ingedeild die euvereinstumde mèt de aw geweste. 't Oetveurend bewind woort vervaange door 't Staotsbewind, 't Vertegewoordegend Liechaam door 't Wètgevend Liechaam. Ouch woort noe de Sjeiing vaan de Machte in de geis vaan Montesquieu doorgeveurd.
Groondgebeed en indeiling
Sinds 1800 hoort ouch de veurmaolege hierlekheid Boksmaer bij de Rippubliek; bij 't departemint vaan d'n Dommel dus.
Karel Houben
Leve
Karel Houben woort es Johannes Andreas Houben gebore in 'n woonhoes bie 'n watermeule op 'n ziebeek van de Gelaenbeek in Munstergelaen. In 1845 traoj hae ónder de naam Karel van Sint-Andries in bie de passioniste in Ere (Belsj). Hae woort preester gewiejd in 1850. In 1857 woort hae oetgezónde nao 't kloaster Mount Argus in Dublin, woa hae ónder de erm luuj góng wèrke. Hae woort dao erg populair en kreeg de bienaam "de man mèt de gezegende heng". In 1866 woort hae, umdat hae euverwèrk waor, nao Ingeland gesjtuurd. Wie hae weer truukkaom in Dublin in 1874 kaome d'r weer väöl erm en kranke luuj nao häöm toe, woavan d'r väöl zagte dat ze door häöm waore geneze. In 1893 sjtorf pater Karel Houben.
Heiligverklaoring en verièring
In 't geboortehoes van Karel Houben in Munstergelaen zint twiè kapelle ingeriech, die e baevaartsoord zint. De ièrsjte kapel oet 1935 woort in 1954 te klein, woanao in de sjtal 'n groater kapel woort gemaak. Ouch 't kloaster van Mount Argus in Dublin, woa Karel Houben in de kèrk begrave liek, trèk väöl baevaartgengersj.
Woiwodsjap Ermland-Mazurië
Bevolkingssamesjtelling noa 1945
thumb|De Dütsje minderheed i Ermland-Mazurië Begin 1945 vele de Sovjet-tróppe Oeës-Pruse binne. De Dütsjere gónge óp de vluch; vöal va dön koame um of woeëde doeëdgesjótte. De volksverhoezing en etnische zuvering va Pruse i g'n sjtrieëk zörgde vuur 'n compleet anger etnische samesjtelling. De sjtrieëk woeëd bevolk mit Pole oet Centraal- en Oeës-Pole. Allewiel kint me de Dütsje aaweëzigheed buivuurbild nog trük zeen aan inkel verpoolste name. De sjtad Ostróda is e dudelig vuurbild. Vuur 1945 heesjde ze nog Osterode. De mieëtste lüj gónge óch massaal uëver tot 't katholicisme. Verloate lutheraanse kirke woeëde i gebroek genoame vuur kattelieke deenste. Mazuriësj woeëde bei de etnische zuvering vaweëge hun lutheraanse gleuf en Dütsje woad i hun sjproak, aagezieë vuur Pruse. Vöale va dön vlöchde óch noa Wes-Dütsjland, sóms geliek noa d'r kreeg, sóms es Spätaussiedler in de 50'er bis de 80'er joare.
Aargau
Distrikte
Aargau is verdeild in 11 distrikte:
Ferwerderadiel
Kerne
De gemeinte bestoont oet de dörper Blije (Blija), Burdaard (Birdaard), Ferwert (Ferwerd), Ginnum (Genum), Hallum, Hegebeintum (Hogebeintum), Jannum (Janum), Jitsum, Lichtaard, Marrum, Reitsum en Wânswert (Wanswerd). Daoneve gief 't nog e paar naobersjappe, boe-oonder e deil vaan 't bekind Bartlehiem. De Friese naome zien sinds 1999 officieel; de Nederlandse (hei tösse häökskes) koume neet ins mie op de plaotsnaomsjèldsjes veur.
't Inj
Inne zelvendje gemèndje bie Rogkel ligk nag e gehuch Eind, womit me dit gehuch neet mót verwarre.
Gravity
Gravity is 'ne film oet 2013.
Vielender
Linwöäd
Linwöäd mót me zoeväöl wie meugelik ónverenderd lotte: DVD-drive, yoghurt, cd-rom en bureau.
Gemeinteleke herindeiling op 't Belsj
Faciliteitegemeintes kinne veur de wèt neet fusere mèt gemeintes die die faciliteite neet höbbe. Daorum is de gemeinte Herstap, 'n Nederlandstaolege gemeinte mèt faciliteite veur Franstaolege, noets bij Tóngere geveug, allewel tot 't minder es 100 inwoeners heet.
Mauritanië
Bestuurleke indeiling
Mauritanië is ingedeild in 12 regio's en 44 departeminte. De hoofstad vèlt boete de regio-indeiling en vörmp 'n eige distrik.
Stein (matterjaal)
miniatuur|'n Vergaoring aan steinkes. Stein is 'n hel stof mit 'n mineraal samestèlling (wie brik, betón of netuurstein).
Hin
'n Hin is 'n vrouwelike hoon; 't menke hètj 'nen haan en 't jónk e kuke. Zowaal waat betröf 't uterlik es 't gedraag versjille zich hinne waezelik van hane. In 't normaal spraokgebroek wuèrtj 't waord "hin" ouch waal gebroek veur hoonder in 't algemein.
Dantumadiel
Historie
De grietenij Dantumadeel weurt veur 't iers geneump in 'n oorkónde oet 1242. In 1350 maakde Kollum en e paar ander plaotse ziech vaan Dantumadeel los um 't Kollumerland te vörme. Aon 't ind vaan de vieftiende en begin vaan de zestiende iew waor Dantumadeel toneel vaan de gevechte tösse de Schieringe en de Vetkoupers. De grietenij bleef bestoon tot 1851, wie de Gemeintewèt ingeveurd woort. In 1984 woorte de dörper Bidaard en Janum nao Ferwerderadiel euvergebrach.
Akkelej
De meiste akkelejsaorte bleuje graofeweg van half april toet half julie.
Doeaj Zieë
Inkel plaatse die aan of inne buurt vanne Doeaj Zieë ligke zeen Qumran, Ein Gedi en Massada.
De Aester
Kelènder
De kelènder vanne Aester bestuitj oet de vólgendje gebäörtenisse:
Fort Sint-Michiel
Franse en Belgische tièd
Nao schatting 'n kwart van de stad woort in beslaag genaome door de militaire, ônderwiel Venlo toch al euverbevolk waas. De stadsmoore knelde, bouwe boète de stad waas um militair-strategische raejene verbaoje. Dit leidde tot ônverantwoorde toestànd op 't gebied van hoèsvesting en hygiëne. In bijna alle huuzer woeënde mierdere gezinne. Verôntreinigende bedrièfkes stônde gewoeën naeve woeënhuuzer. Riolering en waterleiding waare nog ônbekint. Veural rônd de Joédestraot en 't Hetje heersten zwaore wantoestànd.
Toekôms
De restante gelde as uniek veur Nederland, umdet dit ein van de weinige door de Spanjaarde gebouwde forte betröf op Nederlandse baom. Veural de gaafheid speult daobeej 'n groeëte rol. 't Unieke leejt volges 'n archeologisch rapport juus in de zoeë kômpleet bewaarde gaafheid.
Værøy
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 3,8% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Mateusz Morawiecki
Morawiecki zien polletieke partij, PiS, is rechs-conservatief. Ze is op socio-ikkenomisch niveau evels linkser es de meiste partije in Pole; zoe is ze véúr 'ne sterke welveertstaot, o.a. in 't financieel steune vaan wèrkloeze, en véúr 't verhoege vaan belastinge veur groete bedrieve en aondeilhawwers. Op cultureel niveau is zie evels zier rechs en op force vaan sommege polletieke weitesjappers zelfs extreemrechs. Zoe is PiS contra homohouwelek, wijer Europese integratie, niet-Europese migratie, euthanesie en softdrugs en véúr hevegere straofe veur criminele. Toch is zie neet extreem Eurosceptisch: PiS is expliciet veurstender vaan de Europese Unie en ouch veur 't versterke vaan bepaolde Europese integratieprojecte, veural op 't gebeed vaan veilegheid en defensie. Zoe waor PiS 'ne veurstender vaan 't oetbreie vaan de competenties vaan Frontex.
Caneyville
Geografie
Volges 't United States Census Bureau besleit de plaats 'n oppervlakdje van 4,2 km², wo van 4,2 km² landj en 0,0 km² water. Caneyville lik op óngeveer 206 maeter baove zieëniveau.
Róslandj
Róslandj (Róssis: Росси́я, sjpraek oet: Ras-SIE-jaa), offesjeel: Róssise Fidderasie (Росси́йская Федера́ция, sjpraek oet: Ras-SIEJ-skajaa Fe-dye-RAA-tsie-jaa) is 'n transcontinentaal landj in Eurazië. Mit 17.075.200 veerkantje kilomaeter is Róslandj 't groetste landj in de welt, besjlaonentaerende mie es ein achste van 't bewoend gebeed op Aerd, en mit mie es 146,6 miljoon luuj 't 9e meis bevoukte gebeed. Europees Róslandj is 't meis bewoende en geürbaniseerde deil van 't landj mit 77% van de poppelasie. De huidsjtad is Moskou en is ein van de groetse sjtae van de welt – anger urbaan centra zeen Sint Petersburg, Novosibirsk, Ekaterinburg, Sotsji en Smolensk.
Ikkenomie
De ikkenomie van Róslandj is de twelfde in de welt volges ’t nominaal Bruto Bènnelènjs Perduk (BBP) en 't zèsde in koupkraf in 2015. Róslands extensieve energiesjprunke zien de groetse reserves in de welt, wat Rósland de groetse producer van olie en natuurlek gaas. 't Land is de viefde nucleaire force. Rósland is 'ne groete force en e permenent lid van de Vereinigde Nasies Veiligheidsraod, de G20, de Raod van Europa, Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC), de Shanghai Cooperation Organisation (SCO), de Orgenesasie veur Veiligheid en Samewirking in Europa (OVSE), de Weltshanjelorgenesasie (WHS), Gemeinsjap van Ónaafhenkelikke Sjtaote (GOS), Kollektief Veiligheidsverdraagorgenesasie (KVVO) en ei van de vief lede van de Euraziatische Ikkenomise Unie (EAIU), same mit Armenië, Wit-Róslandj, Kazachsjtan en Kirgizië.
Terschelling
Cultuur en dörpsgeziechter
't Bekindste monumint vaan Terschelling is de vuurtore de Brandaris in West-Terschelling oet 1594. Ouch zien op Terschelling väöl awwerwetse cultuurlandsjappe bewaord gebleve, beveurbeeld elzehaoge in 't ooste vaan 't eiland, die de akkerbouw in vreuger tije besjermde tege opvlegend zand oet de duine.
Mauritius
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, in dees versie.
Keltische taole
Verdeiling
De Keltische taole, veur zoewied ze us bekind zien, kinne in eder geval in veer tek weure verdeild:
Historie
De mach en invlood vaan de Kelte en hun taol(e) gónge tege 't ind vaan 't ierste millenium veur Christus achteroet, iers door de expansie vaan de Germane, meh later veural door de vereuvering vaan Gallië door de Romeine. Gallië, in de ierste iew veur Christus oonderworpe, weurt sterk geromaniseerd meh 't Gallisch verdwijnt neet vaan d'n eine op d'n anderen daag. Nog in de zesde iew nao Christus gief 't lui die 't (kinne) spreke. In Brittannië, wat ouch gooddeils in Romeinse hen kump, dringk de romanisering neet zoe sterk door en dao blijf 't Keltisch behawwe, zjus wie op Ierland, wat gaaroet neet door de Romeine bereurd weurt. Zoe blijve de Keltische taole aon 't begin vaan de middeliewe beperk tot de Britse eilen.
Kinmerke
Väöl vaan wat euver de Keltische taole en hun kinmerke kin weure gezag geit allein op veur de modern Keltische taole, 't Eilandkeltisch dus. Taole wie 't Gallisch en 't Keltiberisch zouwe in eus oere neet zoe gaw es Keltisch herkind weure; daorum is 't lesteg um 'n euverziech te geve vaan kinmerke vaan Keltische taole.
Yuri van Gelder
Yuri van Gelder (Waalwijk, 20 april 1983) is 'ne Nederlandse turner dee z'n specialiteit de ring zien.
In 2003 won heer veur 't iers 'ne wereldbekerwedstried. Daonao volgde de successe de ein de ander op. In 2005 woort heer in 't Hongaars Debrecen Europees kampioon. De top vaan zien carrièr tot noe touw behoolt heer op 26 november 2005 in Melbourne, Australië, wie heer wereldkampioon op de ring woort. Daomèt woort 'r d'n ierste Nederlandse wereldkampioon turne sinds Henricus Thijssen in 1903 op 't peerd zoe'nen titel behaolde.
De jaore dao-op góng de carrièr vaan Van Gelder op en neer. Heer haolde noets mie zien gooj rizzeltaote vaan 2005, en woort in 2009 zelfs gesjors um 't gebruuk vaan cocaïne. Nao 'n aofkicktrajek góng heer weer aon sport doen. In 2016 plaotsde heer ziech veur 't iers veur de Olympische Speule. Heer kaom de kwalificatie door en moch nao de finaal um de medajes. Wie heer op 8 augustus evels deep in de nach zaat toeskaom vaan 'n nach oetgoon in Rio de Janeiro, besloot 't NOC, op veurspraok vaan zienen trainer, häöm te sjorse en nao hoes te sjikke.
Tillevies
d'n Tillevies is telecommunicatiemiddel det wuuertj gebroek veur bewaegendje biljer en geluid euver te bringen en te óntvange. Tillevies kan biljer euverbringe die monochroom (zwart-wit), in kluuer of driedimensioneel zeen. 't Waord tillevies kump van 't Aadgrieks: τῆλε (tèle), det "wied" beteikentj, en 't Letien visio, det "zich" beteikentj. Tillevies kin verwieze nao de bildkas zelf, de programma's of 't systeem van euverbringe.
Harney County
Geografie
't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 26.487 km² boevaan 26.248 km² land is en 239 km² water.
Geomorfologie
Geomorfologie is de weitesjap die de vörm van 't landjsjap en de percèsse die bie 't óntstaon daovan 'n rol spele of höbbe gespeeldj bestudeertj.
Dütsj Kezerriek
D'r Bismarck zieng periode (1878-1890)
thumb|right|Portret van d'r Bismarck, mit óp d'r kop 'n Pickelhaube Kezer Wilhelm I woeëd in feite gedomineerd durch d'r Bismarck zieng egezinnige perseunligheed en verzetde zich koom teëge zieng beleid. Evvel Bismarck woar 'ne conservatieve edelman in hat en nere en woar loyaal aan zinne monarch en behandelde d'r Wilhelm mit groeët resjpek. Óp die meneer houw d'r Bismarck de ruumde um zieng beleid oet te veure.
Bevolking
Noa de Pruse natievurming woeëd 'n versjterkde tendens tot germanisering van dees oeësgebede zichbaar. In 1876 woeëd 't Dütsj tot innige besjtuurstaal oetgerope. De Kolonisatiewet van 1886 houw tot gevolg dat mieë Pruse zich in dees gebede ginge vestige. Óch d'r Bismarck zinne Kulturkampf trof etnische Pole, die i mieërderheed katholiek woare. Dees germaniseringstendense woare óch hieël good zichbaar in Zuud-Sjleeswiek, oeë 't van aodsher 'n Deense minderheed guëf en in dele van 't Rienland en de sjtreek tussje Kleef, Düsseldörp en Jlabbach, oeë 't Nederlands en versjillende Limburgse en Kleverlandse dialekte gekald woeëde. Rónk 1900 goof 't óngevier 80.000 lüj die 't Nederlands sjprake en 140.000 modertaalsjpreëkesj van 't Deens. 't Goof doe óch al migrantegemeensjappe oet Zuud-Europa.
Kolonië
'n Ech koloniaal beleid goof 't in de beginjoare óch neet. Doava woar pas sjprake wie d'r Bismarck, aanvankelik teëgesjtander van de verwerving van (nui) kolonië, in 't kader van 't Congres van Berlien noa Brits vuurbeeld handelspunte van sjtaatsbesjerming vuurzoog. Allerieësj koam in d'r april van 1884 't durch d'r Adolf Lüderitz verworve Dütsj-Zuudwes-Afrika ónger Dütsje besjerming te sjtoa. In juli dat joar volgde Togoland en d'r Adolph Woermann zieng bezittinge in Kameroen en in d'r fibberwaar van 1885 't durch d'r Carl Peters verworve Dütsj-Zuudoeës-Afrika (óch waal Tanganjika en hüh heesj 't Tanzania). In d'r mei van dat joar woeëde óch Kezer Wilhelmsland en d'r Bismarckarsjipel (bei Papoea-Nui-Guinea) in bezit genómme. Volges Kezer Wilhelm II woar 't bezit van e koloniaal riek neet alling wiechtig, mar vuural absoluut noeëdzakelik. In dit joar woeëd óch Nauru óngerdeel van dit riek, in 1898 de Sjinese sjtad Jiaozhou (Kiautschou), in 1899 de Caroline, Mariane, Palau en Samoa
De Dütsje kolonië houwe in 1914 'ne umvank van 2,3 mieljoeën km² (4,5 kier zoeë groeët wie Dütsjlank zelf). 't Riek kosde bis dan touw egelig alling mar geld aan administratie, besjtuur en militair protectie. Dit woare uëveriges óch de argumente van d'r Bismarck um neet al te vöal energie te sjteëke in e groeët koloniaal riek. Ze begóste e bietsjke rendabel te weëde wie d'r Ieësjte Weltkreeg oetbrook. In dizze kreeg woeëde alle kolonië, boete Taganjika, veroverd durch de geallieerde. Dütsjland raakde mit 't Verdraag van Versailles in 1919 alle kolonië weer definitief kwiet.
Plakbieskes
Bouw
Plakbieskes höbbe, wie de naom al aongief, e sterk aofgeplat, sjiefvörmeg lief. Hun gruutde vèlt gemeinelek in de orde vaan hoonderde micrometers; miestal minder es 'nen have millimeter ('t exemplaar op de foto is dus ech neet klein). Bezunder groete kinne 2 à 3 mm weure, groeter plakbieskes zien zeldzaom. De sjiefdikde ligk miestal roond de 25 μm. Mèt 't bloet oug zien de bieskes nog zjus te oondersjeie, meh hun vaalgries, tege 't leech doorziechteg lief vèlt neet ech op. Ze zien amorf en verandere de gansen tied vaan vörm; ze lieke oppervlekkeg op miercellege amoebes. In zeldzaom gevalle numme ze tijdelek vaster vörm aon; mesjiens hölp hun dit um vaan de ein nao de aander plaots te koume. Boete symmetrie oontbreke ouch weefsele en orgaone.
Genetica
De praangende vraog of plakbieskes de ajdste dierleke levesvörm zien, awwer es de spoonze, sjijnt sinds e paar jaor te zien opgelos door oonderzeuk in 't mitochondrisch genoom. Dees gene tuinde aon tot de plakbieskes dudelek awwer zien es de spoonze, umtot 't alles bijein ieder aon de verhajdinge bij eincellege herinnert. Plakbieskes zouwe dus kort nao d'n euvergaank tösse eincellege en väölcellege zien oontstande. Dit rizzeltaot bevesteg de al bestaonde hypothees die daoveur oetgóng vaan de sumpelder functionele bouw die plakbieskes höbbe, en sprik tege 'n aander theorie die oetgóng daan wel oetgeit vaan de intern kinmerke (en de plakbieskes korter bij de Eumetazoa zat). Zuug wijer oonder genealogie.
Beweging
De reies veur de versjèllende vörm vaan beweging zien de volgende: Bij 'n gering diechheid vaan brökskes ete hèlt 't plakbieske 'n constante snelheid aon, um geinen tied te verlere bij 't zeuke nao veujingsbronne. Wienie evels zoe'ne veujingsbron is gevoonde (door 'n touwgenome diechheid aon etesdeilkes) maak 't ziech periodiek groeter um mie vaan die deilkes te bestrieke. Tegeliek vermindert 't zien snelheid um die deilkes ouch te kinne pakke. Zoe gaw es dat is gebäörd, verkleint ziech 't bies weer, um ziech in 'n aander riechting oet te breie. De alge die 't gere it, greuje miestens op e relatief groet oppervlak bijein; daorum heet 't veur plakbieskes zin um ziech wijer door de kolonie te bewege.
Voortplanting
De geslachteleke voortplanting (póppe) weurt allezeleve in gaank gezat door 'n te groete bevolkingsdiechheid. Op dat memint numme de bieskes vleujstof in ziech op, boedoor ze opzwelle en loskoume vaan 't substraot. De ventraolcelle make noe in 't binnedeil vaan 't bies 'n door e speciaol bevröchtingmembraon umgeve eicel aon, die door 't syncytium weurt geveujd, zoetot ze ziech 'nen energierieken doojer kin vörme. Zoe gaw es de eicel is geriep, degenereert de res vaan 't bies en kump de eicel vrij. Tegeliek maak 't bies ouch klein, oonbestumde celle zoonder flagellae aon; die weure es spermacelle begrepe. De bevröchting zelf heet me nog neet kinne woernumme; door 't bestoon vaan 't bevröchtingsmembraan evels nump me aon tot die wel plaotsvint.
Systematiek
Allewijl weurt Trichoplax adhaerens es instegste soort bij de ganse stam vaan plakbieskes gerekend. In 1893 besjreef d'n Italiaan Francesco Saverio Monticelli evels 'nen Treproplax reptans, dee in de waters roontelum Napels zouw veurkoume. Sinds 1896 gelt dit bies evels es oonvindbaar en de mieste zoöloge twievele allewijl sterk aon zie bestoon.
Vladimir Poetin
Zien ierste premiersjap, vaan 1999 bis 2000, naom Poetin euver vaan Sergej Stepašin en waor oonder d'n ierste president vaan de Rössische Fidderatie, Boris Jeltsin. Wie Jeltsin zien oontslaag aonkondegde es president, sjoof Jeltsin Poetin nao veure es presidentskandidaot. E paar maonde later woort Poetin d'n twiede president vaan de Russische Fidderatie. Wie Poetin president woort, naom Mihail Kas'ǎnov Poetins premiersjap euver. In 2008 woort Dmitri Medevedev d'n daarde president vaan de Russische Fidderatie, wijl Poetin weer 't premiersjap euvernaom, evels deze kier vaan Viktor Zubkov. In deen tied goof 't väöl vraoge euver dees machswisseling. De Russische groondwèt leet 't neet touw tot Poetin veur 'nen daarde kier kós weure verkoze tot president. Dit is 'n regel die väöl veurkump in rippeblieke (wie Fraankriek en de VS). Väöl critici zoge de machswisseling es 'n meneer veur Poetin um aon de mach te blieve, wijl internationale kritiek groetendeils te oontwieke door op force vaan de constitutioneel regels te speule. Dees kritiek woort allein meh dominanter wie Poetin obbenuits president bleek te wille weure in 2012. Dit gebäörde daan ouch: de Russische groondwèt zeet jummers tot me allein president kin zien veur twie termijne achterein. (In Fraankriek en de VS is dat aanders; dao maag me president zien veur meh twie termiene in 't gans leve). Medvedev en Poetin dege 'n lètterleke machswisseling; noe woort Medvedev premier en Poetin woort obbenuits president.
Lies vaan geweze gemeintes in Groninge
2021
Sinds dees herindeiling heet de provincie nog 10 gemeintes.
2019
Nao dees herindeiling had de provincie nog 12 gemeintes.
1949
Nao dees herindeiling had de provincie nog 55 gemeintes.
Corcelles-lès-Cîteaux
Corcelles-lès-Cîteaux is 'n gemeindje in 't Franse département Côte-d'Or (regio Bourgondië) en haet 823 inwoeaners (2005). De plaats maak deil oet van 't arrondissement Dijon.
Gambia
Bestuurleke indeiling
Gambia is opgedeild in vief distrikte. De hoofstad Banjul vèlt daoboete en weurt gewoen es City gekinmerk. De districte zien:
Historie
In 1889 woort Gambia 'n kroenkolonie. Dit bleef 't tot 't land in 1963 zelfbestuur kraog en in 1965 gans oonaofhenkelek woort. Tot 1970 waor de Gambia e keuninkriek mèt de Britse keuningin aon 't hoof, daonao woort 't 'n rippubliek. Gambia waor ein vaan de ajdste en stabielste Afrikaanse democratieë tot in 1994 'ne coup oonder Yahyah Jammeh dao 'n ind aon maakde. Sinds deen tied woort 't land mie es twinteg jaor laank dictatoriaol geregeerd.
Roeme
Historie
right|thumb|Piazza del Popolo - Roeme Roeme woort volges de traditie gestiech in 753 v.Chr., door de breurs Romulus en Remus. Romulus doedde zie twielingbroor en woort keuning vaan Roeme. De stad woort bevolk door de Latiene, meh kaom vaanaof de zevende iew veur Christus oonder invlood vaan de Etruske. In 509 v.Chr. zetde de Roemeine de keuning aof, boemèt de status vaan de Roemeine es oonaofhenkelek volk en daomèt ouch hun expansie begós. Roeme woort de volgende iewe centrum vaan 'n ummer greujend Roemeins Riek. In 390 v.Chr. brandsjatde Galliërs de stad en belegerde de börg; wie de Galliërs verslage waor greujde Roeme wijer, tot 't in de ierste iew nao Christus naoventrint ein miljoen inwoeners moot höbbe gehad; ein procent vaan de totaal wereldbevölking vaan dat memint.
Wienerte
Straote
De volgendje straote ligken op Wienerte:
Kesjteël Nijenborgh
Gesjiedenis en beweuners
De eësjte beweuner van de Nijenborgh waas Jacob I van Horne, dae in 1450 op Kruustoch waas gewaees in 't Heilig Landj. Es beloaning hieveur woort hae tot ridder gesjlage door Frederik III en moch hae van noe afaan de titel "Graaf van Horn" drage. Ein van zien zone, Jan van Horne gebaore in 1458, woort de latere Prins-bisjop van Luuk. 'ne Angere zoon, Jacob II van Horne, woort in 1472 ziene opvolger es heër van Weert en graaf van Horne. Jacob I naom doe ziene intrèk bie de Minderbroeders in de Aldenborgh.
Emma
Emma kan zeen:
Jean Baudrillard
Baudrillard waor d'n iersten academicus in zien familie. Tiejes zien studèntetied, wie heer ouch de studènteperteste vaan Paries mètmaakde, waor heer 'nen euvertuigde marxis. Naodat heer vaanaof 1956 wèrkzaom waor op 'n Frans middelbaar sjaol, begós heer in de vreug zèsteger jaor wèrk te publicere. Heer waor in ierste instantie germanis en vertaolde 't Duits wèrk vaan o.a. Peter Weiss en Bertolt Brecht in 't Frans, mer ouch revolutionair beuk wie die vaan Wilhelm Mülmann. Gedäörende die periood bestuurde heer o.a. Henri Lefebvre en Roland Barthes. Die twie brachte Baudrillard d'r op serieus wèrk gedäörende ziene studèntetied te make in 't veld vaan sociaal theorie, semiologie en psychoanalyse. Zien ierste book waor groetsdeils op die drei gebasseerd, le système d'objets (1968). Gevolg door 't book La société de consommation in 1970 en twie jaor later Critique de l'économie politique du signe. 't Gief hei nog väöl vaan 't polletiek-ikkenomisch dinke vaan Karl Marx in mer week hei ummertouw mie vaanaof door de "klassestrijd" mie links te laote en zien eige consumeringsmaotsjappij de introducere. Mie es eerder, volges Baudrillard, spreke veer neet mie vaan 'n concurrente-ikkenemie mer 'n consumeringsikkenemie, boe groete monopolies aon 't wèrk zien die veural bezeg zien mèt de lui zeut te hawwe en boe "teikes"/"symbole" (les signes) de einegste euvergebleve weerdes zien in eus wereld. De conclusie die heer hei maak nömp groetsdeils aofsjeid vaan 't marxisme: 't geit neet mie um de orde die in Marx' aajd regime vaan de orde waor (produk > weerde > produk, me verköp 'n produk en köp dao 'n beter produk veur), noch leve veer in wat Marx nump 't nuij regime (weerde > produk > weerde, 't produk geit d'r neet mie um in 't modern kapitalisme, mer 't geld; me köp veur 'n bepaolde weerde e produk um d'r mie weerde veur trök te kriege). Nein, zeet Baudrillard, veer leve in 'n consumeringsmaotsjappij: ederein kin noe de produkte en de weerdes kriege es heer of zie de hel veur wèrk, daodoor geit de prestige d'r vaanaof en dus ouch de weerde. Veer zien op zeuk nao nui weerdes, die allein nog mer kinne weure geprizzentierd in symboliek. Zoonder tot 't daodwèrkelijk materieel mie weerd zaw mótte zien, weure bepaolde sjeun däörder es aander sjeun, sömpelweeg umtot veer eus weerde noe laote vertaole in de symboliek. De ikkenemie dreit vaanaof noe um luxe en prestige, neet mie um wèrkeleke materiele mach.
Euro
Crisis en herstèl
Door alle probleme mèt Griekeland veraanderde 't beleid roond d'n euro drastisch. De muntunie waor gebouwd in tije vaan veurspood en eigelek neet berekend op zwoer economisch weer. Me besloot in eder geval strenger te zien mèt 't touwlaote vaan nui len. Diverse nui EU-len höbbe zoedoende ouch aofgezeen vaan stappe tot touwtrejjing. Dit heel ouch verband mèt populistische, nationalistische sentiminte die zeker in Midde- en Oos-Europa sterk opflakkerde. Wel veurde de Baltische staote, die al veur de crisis waore begós mèt de veurbereiing, d'n euro in: Esland in 2011, Letland in 2014 en Litouwe in 2015. Kroatië volgde in 2023.
Vlege
Vlege (Brachycera) vörmen 'n óngerorde vanne twièvleugelige (Diptera) De óngerorde besleit zoa 120 femieljes.
Euro
Wisselkoerse t.o.v. de opgegeve nationaal munte
De ierste èlf munte woorte op 31 december 1998 aon d'n ECU gekoppeld en d'n daag daonao in giraole vörm opgeluf. Wie gezag kaom Griekeland dao later achteraon: op 19 juni 2000 woort de drache aon d'n euro gekoppeld op 1 jannewarie 2001 woort ze officieel opgeluf. De verhajding tösse de munte oonderein en vaan de munte mèt d'n euro waor wie volg:
Gebrukers
Dat lèste gelt nog ummertouw veur Montenegro en Kosovo. In dees len gebruukde me al sinds d'n oorlog vaan begin jaore negenteg d'n Duitse mark, umtot de eige munt waor ingestort. Dat woort later d'n euro. E twiezijeg verdraag euver 't gebruuk vaan d'n euro mèt dees len ligk neet veur de hand; zeker neet mèt Kosovo, wat neet door alle EU-lidstaote weurt erkind.
Symbool
Nao de lancering vaan 't eurosymbool waor 't zaak um dit teike te kinne type. Op de sjriefmesjien waor dit gei probleem: me kós en kin daoveur de hooflètter C gebruke, mèt backspace trökgoon en daan dao-euver 'n = type. 't Gebruuk vaan sjriefmesjiene leep in 1996 al sterk trök, meh verdwene waore ze nog laank neet. De oontwerpers hele daomèt rekening. 't Inveure vaan 't teike in computers had nog get mie veuj in de eerd. Diverse systeme veur speciaol teikes woorte doorein gebruuk, en de conversie vaan 't ein systeem nao 't aandert kós 't eurosymbool nog wel ins oonleesbaar make. Sinds de inveuring vaan Unicode (boe 't teike oonder U+20AC zit) is dao einheid in gekoume. 't Eurosymbool is dèks op computers te type door 'n combinatie mèt de 5-tósj (beveurbeeld Alt rechs + 5 in Linux).
Nationaol kante
Sinds 2014 sleit ouch Letland zien eige munte. Me zuut op de drei koperkleurege munte de klein waopecompositie vaan Letland. Op de goudkleurege munte is de middelgroete waopecompositie te vinde, mèt 'ne liew en 'ne griffioen es sjèldhawwers. Op de munte vaan ein en twie euro is de Letse maog te zien, 'n personificatie vaan Letland in de nationaol drach.
Baankbreefkes
Aanders es de munte höbbe de baankbiljètte allein algemein oontwerpe, gein nationaol eleminte. Op de veurkant vaan eder breefke stoon poorte, op de achterkant brögke en de kaart vaan Europa. De bouwwerke zien neet gemeind um ein bepaolde constructie oet te beelde; ze symbolisere allein de ideaole vaan opeheid en verboondeheid. De stijle vaan poort en brögk loupe vaan klassiek tot modernistisch; wie hoeger de weerde, wie nuier de stijl. Wijer tuine bij kante de weerde.
Sinds 2013 weurt de ierste serie vervaange door 'n nui. De nui biljètte zien lesteger te vervalse en tuine 't woord 'euro' neet allein in Latiense ("EURO") en Griekse lètters ("ΕΥΡΩ"), meh ouch in 't Cyrillisch sjrif ("ЕВРО"), in verband mèt Bulgarije wat sinds 2007 bij de EU zit (meh nog neet in de Eurozone) en boe me dit sjrif gebruuk. Me is begós mèt de breefkes vaan 5 en daonao coupuur veur coupuur wijer gegaange nao de hoeger weerdes. De aw biljètte bleve wètteg betaolmiddel, meh umtot breefkes vaan 5 en 10 zier snel umloupe, zuut me die al koelek mie. Anno 2017 is de nui serie bij de 50 euro aongekoume.
Taalgrens in Belsj
Moelingen - 's-Gravenvoeren - Sint-Martens-Voeren - Sint-Pieters-Voeren - Teuven - Remersdaal
Newcastle-upon-Tyne
Geboewe en architectuur
't Äöpene van dees brök is 'n groeate touristisse trèkpliester, ómdet zie kantelend äöpent.
Musea
Aanne kantj van Gateshead steit 't BALTIC Centre for Contemporary Art. 't Waas vreuger 'ne mieëlmeule, noe waert 'r modern kuns geëxposeerd.
Meulebeke
Meulebeke (Wes-Vlaoms: Mullebeke) is e groet dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaondere, arrondissemint Tielt (arrendissement), mèt 'n oppervlak vaan 29,35 km² en op 1 januari 2016 11.018 inwoeners.
Limbörge
Cultureel claims op de Limbörge
Ouch 't Aajd-Limbörgs Sjöttersfees, ein vaan de wieneg euvergebleve tradities oet beij pervincies, hanteert dèks 't idee vaan twie Limbörge. Zoe kin d'n term me d'r aon rappelere tot 't mie es ein Limbörg gief.
Me zou kinne stèlle tot de Limbörge 'n gezameleke cultuur höbbe. Zoe is 't groetse gedeilte vaan bei pervincies Limbörgstaoleg, zien ze dominant katheliek, gief 't d'r gezamelek tradities wie Vastelaovend en umerme ze dèks gelieksoorteg symbole. Zoe zien de veendels vaan Limbörg vergeliekbaar en höbbe ze exak 'tzelfde volksleed: Limburg mijn Vaderland. Sommege historici, wie Ad Knotter, gebruke d'n term evels um zjus te beargumentere tot 't gaaroet gein gezameleke Limbörgse cultuur gief en tot 't dus belaangriek is um euver "twie Limbörge", neet eint, te spreke.
Malheur County
Demografie
Volgens de census vaan 2000 bedroog 't totaol bevolkingsaontal in Malheur County 31.615.
Rien
Etymologie
't Veurkómme van 'n lang ē inne Letiense en Griekse name duudj op Keltischen invlood, aangezeen d'n euvergank van Indo-Europees *ei nao lang ē ein vanne kènmirke van 't Keltisch is (*ei wuuertj namelik ī in 't Germaans en Letien). Me kan dus aannumme det de Germaanse en Gallische name drek oet 't Indo-Europees kómme, dewiel de Gallische naam wersjienlik ouch de brón vanne Griekse en Letiense namen is.
Christiaan Huygens
In de sterrekónde droog Huygens bie door d'n telescoop wiejer te óntwikkele en 't toet den toe ónbegrepe uterlik van Saturnus te verklaore es 'n planeet mit ringe. Hae óntdèkdje de maon Titan bie dees planeet. Es oetvinjer haet Huygens ouch nag 't princiep van 't stoummesjien en 'ne buskruutmoater op ziene naam staon.
Bróswaering
Bron
thumb|320px|left|Bróswaering in de Eësjte Waereldaorlog (1916 m.)
Kaag
Historie
't Dörp weurt veur 't iers geneump in 1308. 't Toponiem kaag/koog beteikent zoeväöl wie 'boetedieks land'. Door de iewe heer waor dit gebeed neet zoe prominent, al waor 't langen tied wel 't economisch centrum vaan de hierlekheid Alkemade.
Economie
Opvallendste werkgever is de keuninkleke Van Lent sjeepswerf, boe megajachte weure gebouwd veur (dèks boetelandse) multimieljonaire. Wijer economische factore zien 't toerisme en nog ummer de landbouw. De mieste inwoeners wèrke evels boeten 't eiland. Restaurants en zoe gief 't in euvervlood; gewoen winkele gief 't koelek. Veur kemissies mote de bewoeners dus 't eiland aof.
Hansem
Hansem (Nederlandjs: Hanssum) is e groeat gehuch bie Naer inne gemèndje Leudaal. 't Gehuch ligk t'n naorde vanne Naerbaek en t'n zuje vanne Wienbaek. In 't naorde wuuertj Hansem begrens door Waje, in 't oeaste dore Maas, in 't zuje door Wienerte, in 't wèste door Naer (Bergersjtraot). Hansem is via Naer good te bereike via de Bergersjtraot, det vreuger ouch es 'n apaart gehuch woort gezeen.
Arboga
Demografische óntwikkeling
8,54% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
1646
1643 - 1644 - 1645 - 1646 - 1647 - 1648 - 1649
Balkanakkelej
thumb|De balkanakkelej (Aquilegia ottonis subsp. amaliae). De balkanakkelej (Aquilegia ottonis) is 'n euverblievendje plantj det behuuertj toete akkelej oete ranonkelfemielje (Ranunculaceae). De plantj haet witsig, toet leechpaarse, hangendje blome.
De balkanakkelej wuuertj väöl toegepas in sierhäöf. De zäöj kan me-n ummer zejje, mer 't bèste is veur det te doon inne wintjer of gans ane begin van 't vreugjaor, zodet ze veurdeil haolen oet 'ne kaajgolf in nate kómpós, zodet ze dore slaop haer braeke. De zäöj mót me bedèkke mit 'n dón laog aan zandj of fien grindj, toetane deepdje det 't zaod groeat is. Wen de zäöj neet binne 6 toet 12 waeken opkómme, den kan me de zäöj zoeaget veer waeken in 'ne vöchtige zaodbak innen ieskas zètte. Den kan 't nag inkel maondj doeren ieër ze opkómme.
Mesen
Geografie
Mesen heet gein deilgemeintes en gein aander kerne binne zien grenze. E deil vaan wat de facto de plaots Mesen is, ligk binne de grenze vaan Wijtschate.
Jordanië
Demografie
Jordanië besteit oet 'n veurnaomelek Arabische bevolking, mèt es minderheidsgróppe Circassiërs, Armeniërs en Koerde, die groetendeils aon de Arabische cultuur aongepas zien. De bevolking is in mierendeil soennitisch; 6% is allewijl nog christelek. 't Mierendeil vaan de bevolking (zoe'n 70%) woent in de stei; nomade vörme neet mie es 1,5% vaan de bevolking. Väöl inwoeners zien Palestijnse vlöchtelinge.
Sjtaatskoel Emma
Op 't groeët terrei va dees vuuërmalig koel (huuj gemeinte Broensem) ligke huuj 'n woeënwiek, e park en e industrieterrei. Óch ligk d'r 'ne weëg (d'r Emmaweg) die Broensem mit Gebrook verbindt. De plek va d'r sjach va de koel, "de betonne völoeëpening", is nog zichtbaar aa de vuuërziej va verzorgingsheim EmmaStaete.
Sjaolsjtrejd (Belsj)
De iersjte sjaolsjtrejd (1878-1884)
Nao de ongaofhankelikhead van Belsj ien 1830 haw aog 't officieel ongderwies 'n uëverweagend katheliek karakter. Op vuursjtel van Jean-Baptiste Nothomb weerd de iersjte organieke wit op 't lieger óngderwies op de 24ste miert 1842 aongenoeëme. Edere gemejnte weerd d'r tów verplicht minsjtens eng liegere sjaol te hebbe en graotis óngderwies aon de erm kingder te geave. 'n Vrieje sjaol mocht de gemejntesjaol vervange. (Lit op! mit vrieje sjaol wurd hie 'n confessionele, geweunlikke op raoms-kathelieke grongdsjlaog gebaseerde, sjaol ien Belsj bedold, geng vriejesjaol zoe'es luj ien Nederland die kinne) De geasjtelikke moch 't godsdeensjóngderwies insjpecteren en de sjaolbeuk ongderzeuke. Umdat de kirk häör mitwirreking versjafte aon dis wit, verminderde 't aontal vrieje sjaole tusse 1840 en 1875 mit 37,5 %.
De liberaole regiering van 1878 ongder leiding van Walthère Frère-Orban, oevan alle lede vriemetselear waore ,richtte ien 1878 'n departemingt van Oeëpenbaor Óngderwies op en sjtumde op 10 juli 1879 de twiede organieke wit op 't lieger óngderwies (Wit-Van Humbeeck). Dit vernumd nao Pierre van Humbeeck (1829-1890). De belangriekste bepaolingen van dizze wit waore dat eder gemejnte minsjtens eng officiële sjaol mos óngderhawwe; de gemejntes geng vrieje sjaol mochte subsidiëren; de óngderwiezers ien de gemejntesjaole 'n diploma van ;n rieksnormaalsjaol moste hebbe; godsdeensjóngderwies alleng boete de lisoore gegeave mocht wurre en alleng op oetdrukkelijk verzeuk van de awwers. Op 11 juni 1881 keem 'n soertgelieke Wit op 't middelbaar óngderwies tot sjtand.
De twiede sjaolsjtrejd (1950-1958)
De sjpanninge begoste rongd 1950 en de twiede sjaolsjtejd bereikte ien 1955 'n hoegtepungt wie de socialistische minister Leo Collard (1902-1981) (ien de paorse regiering Acker IV) mit de Wit-Collard probeerde de subsidies aon de kathelieke sjaole te vermindere, de vuurwaorde vuur de subsidiëring te versjerpe en te vuurzien ien de oprichting van 'n groet aontal riekssjaole. De ongrusj en 't (sjtraot-)protest, mit de mars op Brussel op 26 maart 1955 es hoegtepungt, ging wijjer tot de Belsje verkeezingen van 1 juni 1958 de Christelijke Volkspartij weer aon de macht brachten. Op 6 augusjtus 1958 weerd op initiatief van de CVP-minderheadsregiering-Eyskens de Nationale Sjaolcommissie opgerich, besjtoande oet de vuurzitter en dreij lede van eder van de dreij nationale partije (kathelieke, liberaole en de socialiste). Dis commissie wirkte 'n compromis-oplossing oet die op 20 november 1958 ien 't Sjaolpact van 1958 weerd neergelag. Mit 't Sjaolpact weerd 't iensjriefgeld ien 't secundair óngderwies aofgesjaft, Sindsdów geldt d'r 'n readelikke sjaolvreej.
Grammair
De grammatica vèlt globaal in twie deile oetrein: de morfologie en de syntaxis. De morfologie heet betrekking op de vörmlièr vaan afzonderleke wäörd en op morfeme. De fonologie is eigelek 'n combinatie vaan de fonetiek en de grammatica, mer weurt meistal es 'n op zichzelf staonde discipline binne de taolkunde gezeen. De syntaxis heet alleriers betrekking op de opdeiling (ontleding) vaan zinne in zinsdeile, sjuus wie 't oonderwerp, direk en indirek objek en de bepaoling.
Graft-De Rijp
Graft-De Rijp is 'n veurmaolege gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in de Zaanstreek. Binne de gemeinte laoge de dörper en gehuchter De Rijp, Graft, Markenbinnen, Noordeinde, Oost-Graftdijk, Starnmeer en West-Graftdijk.
Mèlk
Mojermèlk
Minseleke mèlk oondersjeit ziech vaan ander mèlksoorte door 'n relatief dunheid vaan compositie. 't Gehalte aon koolhydrate, veural lactose, is hoeg. In eus streke blijf 'ne baby e haaf jaor of korter aon de boors, in oontwikkelingslen gebäört dat langer. Op d'n door zal e keend de mèlk neet mie good kinne verdrage, vaanwege 't hoeg lactosepercentaasj.
Koojemèlk
Koojemèlk is de mies gedroonke mèlk, zeker in Wes-Europa en Noord-Amerika. Keuj weure veur e good deil speciaol veur de mèlk, neet veur 't vleis, gehawwe. Koojemèlk heet minder sókkers en mie eiwitte es mojermèlk. Veural caseïne is dominant. Koojemèlk bevat ouch mie sporeleminte, wie vitamines.
Debat euver de gezoondheid vaan koojemèlk
Traditioneel weurt mèlk es 'ne gezoonden draank gezeen. Dit beeld kaom veural op in de jaore zesteg, wie 'n groete campanje woort opgezat veur de Nederlandse boere vaan hun mèlkeuversjotte aof te helpe. Zeker is wel tot mèlk 'n aontal belaankrieke functies in 't lief aonvölt. 't Is good veur de weerstand en heet 'n groete veujingsweerde. Ouch bevat 't stoffe die 't hart en de hersene oontwikkele. Daotegeneuver steit tot de mèlk natuurlek geproduceerd is veur kaver, neet veur volwasse lui. Doadoor is 't vètgehalte, ouch 't verzaodeg vètgehalte, bes hoeg, wat naodeileg kin zien veur de cholesterolspiegel. 't Drinke vaan haafvol of mieger mèlk hölp dao al-evel tege. Ouch heet me geopperd tot 't veurdeileg effek vaan calcium in mèlk op de sterkde vaan bonke teneet gedoon weurt door de eiwitte, die de structuur vaan bonke aon zouwe taste. Euvermaoteg gebruuk zouw zelfs tot kaanker kinne lije; dit is evels neet bevesteg. Woersjienelek geit dit um neveneffekte vaan de vitamine die drin zitte: allewel tot die noedzakelek zien veur te kinne euverleve wèrke ze soms ouch carcinogeen.
Cramignon
De Cramignon (Waols: Cråmignon) is ‘nne traditionele dans dea is ongsjtoeën ien de regio Lùk, Belsj. De dans wird gedanst ien de plaotse ten noerde van Lùk, zoe es Visé, Hermalle, Daolh'm, Haccourt, Heure-le-Romain, Glons, Houtain, Slins, Hallembaye, Nivelle, Ternejje, Cheratte, Rukkelinge-aon-de-Jeker, Bitsinge, Boirs, Wonck, Èbe-Aemaol, Saint-Remy, Saive en ien ’t Jekerdal. Aog besjteat d’r ‘nne Cramignon ien Xhoris, ien ’t zujde van diszelfde provincie. Ten slotte wurd de Cramignon aog gedanst ien Nederland en waol ien de plaotse Èèsjde, Tebannet, Maer, Misj, Norbik, Se-Gietere en Oêsj-Maorend.
De Cramignon of rèj
Aon de Nederlandse kant vurme de melodieën van de Cramignon mèr ’n kleng repetoire. Alles bie’ean ongevear twingtig melodieën, oevan per dörrep mèr ’n sjtuk of vijf gesjpeult wurre. Echte partijje besjteun d’r neet; de Cramignons wurre op ’t gehuur gesjpeult en de nuj muzikante liere al sjpuëlende van de awwere lede van de hermenie. De muziek is sjteeds van de ene op de andere generatie doergegeave. Immaterieel erfgood pur sang dus. Ze hebbe geng echte naome, sjlechts inkele rèjje wurre mit ‘nne titel aongekondigd, zoe es Sjtukske Sjeenk of Jeannitteke. Aog zien ze sjtuk vuur sjtuk anoniem. Ien Wallonië geun de leedsjes miesjtal neet mie uever de leefde zoe es oersjpronkelik ’t geval waor (Les Coqs), mèr zien ze dikker satirisch bedold, gericht op de Cramignon van de andere kleur (Vîve lès Rodjes, La Paskèye) of vinge zie hun oersjprong ien de Waolse folklore (C’est des Canailles, Fré Hinri of Lès Poyètes).
De pasjtoer
Ontdanks de elitair getinte Lùkse sociëteiten hebbe geprobeerd de Cramignon te doen herleave doer ’t volkskundig karakter te benaodrukke, wurd ‘r aon ’t eind 19de ieuw en begin 20ste ieuw bie de jeugd sjteeds minder populair. De jongere danse leever op de moderne wals en galop. Rongd 1900 zien ‘t de pasjtoers op ’t platteland die de Cramignon ‘nne sjtimulans geave um zoe de ‘verdorve’ intiemere danse te ontmoodige. Daodoer uëverleifde de Cramignon ien de behawwende dörrepe en verdween ‘r ien de vuuroetsjtreavende sjteaj Lùk en Mesjtreech. De bemeuienis van de pasjtoer is nog te herkinne ien de tradities van Èèsjde: dao leidt heir zelfs effekes de rèj, vuurdat heir ’t rèjboekit teruk geaft aon de rèjmejd.
Ahmed Aboutaleb
Wèthawwer
Es wèthawwer veurde heer oonder mie 't 'poscodebeleid' veur basissjaole in: um segregatie tege te goon mochte sjaole allein nog kinder oet hun eige wiek aonnumme. Wijer pleitde heer veur 't intrèkke vaan oetkieringe veur vrouwlui mèt 'ne boerka, umtot die ziech door ziech zoe te kleie wèllens en weitens zouwe oetslete vaan d'n arbeidsmerret. Ouch stèlde heer hoesbezeuk in veur lui mèt oetkieringe. Dit reep váöl weerstand op en bij rechszake woort de gemeinte Amsterdam in 't oongeliek gestèld.
Lies vaan HTML-kleure
Heioonder steit 'n lies vaan HTML-kleure. De kleure zien in 'n aontal hoofkleure ingedeild, inkel kleure zien bij twie hoofkleure ingedeild.
Vocaole meziek
Me meint tot meziek es 'bijproduk' vaan taol is oontstande en dus 'ne vocaolen oersprunk heet. Dat slut evels neet oet tot de mins al gaw is euvergegaange tot 't gebruuk vaan meziekinstruminte, oonder mie (meh neet allein) um 't ritme te accentuere. In diverse soorte volksmeziek die allewijl bekind zien heet de stum 'n gans versjèllende rol, vaan inseg middel tot meziek make tot bekans aofwezeg. Ouch 't belaank vaan d'n teks in de meziek versjèlt zier: soms gief 't gaaroet gein wäd, soms drejt 't allein um d'n teks en is de meziek bijzaak.
Väöl vaan de kunsmeziek oet deen tied waor evels toch instrumintaol. In de loup vaan de negentienden iew oontsteit ummer mie 'nen amusemintsmeziek vaan nui leedsjes, in massaproductie gemaak door de meziekindustrie. In de jaore 1890 goon de Vereinegde Staote dao-in dudelek euverheerse; hei kump in dat decennium ouch de ierste hitparaad. In 't Interbellum weurt d'n jazz populair, dee nog gooddeils instrumintaol is, meh es nao d'n Twiede Wereldoorlog de rock 'n roll opkump, opgevolg door aander soorte popmeziek, is 't allein nog mer vocaole meziek dee populair weurt.