cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ordovicium
thumb|Ordovicisj [[Kalkstein|Kalksjteë mit mariene fossiele, wie-ónger wikdere (sjelper) en ristanger va korale.]] 't Ordovicium is e geologisje tiedpèrk die óngerdeel oetmakd va de era Paleozoïcum. De periode löp va 485,4 bis 443,4 meljoen joare geleje. 't Is 't twieëde tiedpèrk va de era Paleozoïcum en weëd vuuraafgegange durch 't Cambrium en ópgevolgd durch 't Siluur. Kinmarkengd woar de werme temperetuur en e hoeëg zieënivo, mit as oetzungering ing kótte iestiëdperiode i 't Sjpieër-Ordovicium en 't Cambrium haw wermere tempereture en e hoeëger zieënivo. 't Mieëtste mieëcellige leëve woar te vinge i 't water, allewaal 't de ieësjte insecter en primitieve vuurluëpers va plenter óp lank góf. Prominint marien leëve woare inkvisse en grapoliete en óp lank woare sjlekker vöalvuurkómmengd. Óch koame de ieësjte kaakluëse visse en sjpieër óch de kaakvisse i 't Ordovicium vuur. Óch de ieësjte korale, Bryozoa en zieësjtare óntsjtange.
Fontein
'n Fontein of 'n springbrón is 'n netuurlike of kónsmaesige installaasje die water spötj. Dit kan permanent zeen of variëre aafhenkelik vanne drök dore toeveur vanne vleujstof. d'n Oearsprónk vanne kraan enne wastaofel is te vinje bieje fontein. 'n Klein wastaofel (wie in 't sjiethoes) wuuertj nag ummer e fonteinke geneump.
Apeldoorn
Historie
Roond 792 al weurt Apeldoorn geneump es Appoldro; daan moot 't al 'n boeteplaots ("villa") gewees zien. Beteikenis es industrieoord kraog 't, wie ziech in de vreugmodernen tied tot centrum vaan de pepierverwèrking oontwikkelde; 't dörpke greujde snel meh kraog gein stadsrechte. 't Loo woort in 1684 door Stadhawwer Wöllem III gekoch. Nao 1800 góng de industrieel beteikenis vaan Apeldoorn achteroet, al kaom in 1869 't Apeldoorns Kenaal veerdeg, boemèt de stad via d'n IJssel verboonde woort mèt de Zuiderzie. Nao d'n Twieden Wereldoorlog greujde 't oet tot 'n stad vaan nationaal beteikenis, mèt ouch volkser wieke wie De Maten en Zevenhuizen. In 2009 voont tijdens 'n Keuninginnedaagvering 'ne mislökden aonslaag op de leje vaan 't Keuninklek Hoes plaots, boebij, mèt d'n daoder zelf, zeve lui umkaome.
De Hopel
De wiek is 73 hektaar groeat en haw 2.340 inwoeaners in 2008.
Aajdnederfrankisch
Corpus
Euvergelieverde Aajdnederfrankische tekste zien veur e groet deil controversieel en dèks extreem kort. Langer tekste zien ummer macaronisch vaan aard: ze bevatte ouch wäörd oet aander Germaanse dialekte umtot de tekste op versjèllende plaotse gekopieerd zien en de sjriever de teks deils, meh neet gans, aon zien eige dialek aonpasde.
Korte tekste
Get nuier (ind achsten iew) en bekinder is de Utrechse duipgelofte. De oonderdaone vaan 't Frankisch Riek móste die zinne oetspreke; ze zwaore daomèt de Germaanse gaode aof en verklaorde ziech christen (ec gelobo in got alamehtigan fadaer). 't Is evels neet gezag of dit zinneke Aajdnederfrankisch is: me kin 't mesjiens beter verstoon es Aajdsaksisch. Boete taolkundege arguminte sprik dao ouch veur tot de Fraanke zelf allaank christen waore; de Sakse evels, die zjus waore oonderworpe, móste nog en masse weure bekierd.
Mieëve
Mieëve kan verwieze nao:
Centraal-Azië
[[Plaetje:Central_Asia_borders.png|thumb|right|Verscheie definities van Centraal-Azië
Čadca
Čadca (aaj spelling: Čača, Duits: Tschadsa, Hóngaars: Csaca, Pools: Czadca) is 'n stad in 't noorde van Slowakije kórtbie de Poolse grèns en Tsjechië. 't Haet 25.300 inwoeaners.
Tvedestrand
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Pevek
Pevek haet saer 1967 stadsrechte.
Vaux-Villaine
Vaux-Villaine ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Teks
't Guèf dus, bie de óngergrens, tekste die slechs bestaont oet ei teike of eine klank. In väöl gevel besteit 'n teks aevel oet 'n aantaal good-geordendje wäörd en zatse, die min of miè coherentie en cohesie vertuène. Aan de baovegrens krieg me den 'n romanteks, e lank gespraek of gewuèn 'nen dialoag tösse twiè persoane.
Saddam Hoessein
Opkoms binne de Ba'athpartij
E jaor later woort 't rezjiem vaan keuning Faisal II van Irak umgegoejd door ginneraol Abdul Karim Qassin. De Ba'athpartij waor dees nui regering vijandeg gezind en pleegde in 1959 'ne mislökde coup tege de generaol, woe Saddam Hoessein aon mètdeeg. Heer waor daobij in 't bein gesjote meh wis nao Syrië te vlöchte, vaan woe-oet heer nao Caïro góng veur rechte te studere. In 1963 lökden 't de Ba'athpartij wel de mach euver te numme, en Saddam kierde trök. Dees hiersjappij doorde mer e paar maond en in 1964 kaom Saddam daan ouch in de gevaangenis. Wie 't 'm in 1967 lökde te oontsnappe woort heer ein vaan de leiende figure binne de Ba'athpartij. In 1968 naom de partij de mach obbenuits, en noe definitief. Saddam ziene neef Ahmad al-Bakr (zuug bove) woort prizzedent en de partij beneumde Saddam tot viceprizzedent.
Codex Argenteus
thumb|300px|Bladziej oet d'r Codex Argenteus, Uppsala, [[Zjwede.]] D'r Codex Argenteus is 'n aafsjrif va 'n roond 600 n. Chr. in Noord-Italië gesjraeve aafsjrif van d'r Wulfila-biebel. Wulfila vertaalde in d'r 4de ieëw d'r biebel oet 't Grieks in 't West-Gotsich en daomèt sjreef-e es örsjte in 'n Germaanse taal.
Saddam Hoessein
Oonder curatele vaan de internationaol gemeinsjap
Vaanaof dat memint woort Irak mèt Saddam Hoessein 't verstoete kinneke vaan de Arabische wereld. Hiel väöl len lagte handelsboycots op, woedoor 't land verermde, en Saddam zienen ierste zörg waor 't op de bein hawwe vaan 'n zoe groet meugeleke armee. Zien dictatuur oontaarde noe gans in echte tyrannie, en de persoensverhierleking naom absurde vörm aon. Heer leet ziech twiemaol, in 1995 en in 2002, in sjienverkezinge tot prizzedent beneume. De riekdóm dee heer in de jaore zeveteg en tachteg zelf (mèt) had opgebouwd góng gans verlore, en 't analfabetisme naom hand euver hand touw. Um 't volk te oontzien stèlde de Vereinegde Naties in 1996 't Voedsel-veur-Olieprogram in: Irak moch klein kwantiteite olie exportere en oontvóng daoveur in de plaots voedsel veur zien bevolking.
STS-129
Bemanning
De bemanning besteit oet 6 persoene, boevaan 'rs drei al ieder in de ruimte zien gewees. De drei aandere goon veur d'n ierste kier de ruimte in.
De missie
D'r weure hiel väöl reserveoonderdeile veur 't ISS mètgebrach, zoetot 't ISS genóg oonderdeile heet es de Space Shuttles mèt pensioen zien.
Op 27 november 2009 (d'n twelfden daag) koum d'n Atlantis um 8:44 oor plaotseleken tied (15:44 Nederlandsen tied).
Öskerche
't Op 160 meter hoegte ligkende pläötske is te klein um stadsdistrikte te höbbe.
Nederlands hierevoetbalèlftal
Glorietied
In 1974 veel evels alles op zien plaots. Trainer Rinus Michels, dee ziech de jaore daoveur bij Ajax al had beweze, woort noe veur 't team gezat. Michels kós väöl Oranjespeulers al oet zienen tied bij Ajax en kós daorum zoonder meujte de formuul vaan 't totaolvoetbal doorveure. De kwalificatie woort nog mèt meujte vaan 't Belsj gewonne, meh op de indrunde had Nederland gein groete probleme, zelfs neet mèt toplen wie Argentinië en Brazilië. Oetindelek woort de finaal tege gasland Wes-Duitsland mèt 1-2 verlore.
In 1978 haolde Nederland weer 't WK, en oondaanks tot 't clubvoetbal in deen tied alweer hendeg op zie retour waor had 't nationaol èlftal weer gein groete meujte um de finaal te hole. Nao wins op Italië in de haaf finaal mós Oranje weer tegen 't gasland (dit jaor Argentinië). De finaal woort oetindelek in de verlenging verlore (3-1).
Crisis
Ouch op 't EK vaan 1980 in Italië waor Nederland presint. De gouwe generatie vaan 1974 waor evels gooddeils gestop of sterk op zie retour. Oonder de joongere zaote gein groete stare. 't Èlftal woort in de grópsfaas kansloes oetgesjakeld. Bij kwalificatie veur 't WK vaan 1982 kaom Oranje neet in de buurt. Veur 't EK vaan 1984 lökden 't ouch (zjus) neet, zoe wieneg wie in 1986.
Europees kampioensjap
Mèt Beenhakker es coach plaotsde Nederland veur 't EK vaan 1988 in Wes-Duitsland. De kwalificatiepoule woort gewonne. Op de indrunde leek 't, nao e verlees tege de Sovjet-Unie, weer fout te goon, meh Nederland góng door. In de haaf finaal won 't vaan Wes-Duitsland, wat in Nederland e groet volksfies losmaakde. In de finaal waor de tegestander weer de Sovjet-Unie; noe won Nederland wel.
Tenue
De ierste jaore späölde Nederland in witte shirts mèt 'nen dropgenejde sjerp in 't roed-wit-blauw vaan 't Nederlands veendel. Me kin 't heibove op de foto zien. Dit waor in deen tied neet oongebrukelek. In 1907 voetbalde Nederland veur 't iers in zien effe oranje shirt, 'n verwiezing nao 't hoes Oranje-Nassau wat Nederland sinds iewe regeert. Dit shirt had es groet veurdeil tot me e dudelek versjèl zuut mèt de shirts vaan d'n tegestender. 't Bleek 'n gooj keus: 't Oranje shirt woort iconisch en is sindsdeen noets mie vervaange. Umtot 't zoe herkinbaar bleek, kraog 't Nederlands èlftal ouch de bijnaom Oranje.
Fancultuur
Roontelum Oranje is 'n oetgebreide en zier herkinbaar fancultuur oontstande. Supporters vaan 't èlftal kleie ziech dèks compleet in 't Oranje, zoewel in 't stadion es veur de tv. In d'n aonluip nao e groet toernooj weurt merchandise in alle meugeleke vörm aongeboje, loupend vaan shirts en collector's items tot oranje vlaoj en tompoeze. Inkel Oranjesupporters zien door hun constant versjijne op tv bekind gewore, wie Graatje Hindriks, dee ziech es Indiaon verkleit en op d'n trom sleit. Ouch 't träöte vaan Kleintje Pils, 'n zate hermenie, klink väöl lui intösse bekind in de oere.
Records
21 december 1907 (tege Ingeland (amateurs)): 12-2
Neogotiek
D'r neogotiek is 'ne neosjtiel oet d'r Romantiek in d'r 19de en begin 20ste ieëw. 't Waor 'n heroplaeving van d'r middelieëwse gotiek.
Helle (reveer)
De Helle es sjtaotsgrens
Van in de late middelieëwe bies in 't jaor 1795 vörmde de reveer de grens tösje versjèjje gebiede. Zoe waor hie de grens tösje 't Hertogdom Limburg en 't Hertogdom Luxemburg, en wieër noordelek tösje Limburg en 't Hertogdom Gulik.
In de periode 1815-1830 sjèjde de reveer Pruusse van 't Verenigd Köninkriek der Nederlande, vanaaf 1830 (nao de Belzje Revolutie) vörmde ze de grens tösje Pruusse en Belsj.
Sjarel III van 't Vereinig Kuueninkriek
thumb|Kuuening Sjarel d'r Derde Sjarel d'r Derde, officieel Charles Philip Arthur George (Lónde, d'r 14e november 1948) is d'r kuuening van 't Vereinig Kuueninkriek en van anger leng i ge Gemenebes, oeë-ónger Canada, Australië, Nui-Zieëland, Jamaica, de Bahama's, Grenada, Papoea-Nui-Guinea, de Salomonseileng, Tuvalu, Saint Lucia, Saint Vincent en de Grenadines, Antigua en Barbuda, Belize en Saint Kitts en Nevis. E is d'r viefde monarch van de Windsor-dynastie.
Sjarel is bezónger geïnteresseerd in traditioneel arsjiktektuur. Wieër is e fervent vuursjtander van ecologische landbouw.
Truierlands
Probleem: Truierlands tössen oos en wes
In 'n aander belaankriek dink deit 't Truierlands neet mèt de Limbörgse dialekte mèt. 't Gief gei structureel versjèl tösse sleiptoen en stoettoen. Me kin de Truierlanders zeker wel hure zinge, meh 't toenversjèl weurt neet gebruuk um twie wäörd die wijer neet versjèlle oeterein te hawwe. In tegestèlling tot beveurbeeld 't Loeënerlands, boe 't woord pjaad ('peerd') in 't inkelvoud de sleiptoen en in 't miervoud de stoettoen heet, kint me in 't Truierlands paed (inkelvoud) en paede (mievoud). 't Mis daomèt eint vaan de belaankriekste kinmerke die 't Limbörgs deit versjèlle vaan aander dialekgróppe. Dit heet 't gemein mèt 't Berringerlands.
1826
Gebäörtenisse
thumb|right|150px|Oetzich door ein vinster in Le Gras, de eësjte foto van Nicéphore Niépce.
Mach (polletiek)
't Maeëte va mach
Öm mach te maeëte werre versjillende methodes gehanteerd:
Machsbrónne en machsmiddele
Machsmiddele:
Enschede
Historie
In de jaore zesteg en zeventeg góng de textielindustrie verlore door concurrentie oet lieg-loenlen, boenao intensief revitaliseringsprojekte nudeg waore, vergliekbaar met die in Heerle. In de jaore negeteg zaoge planne veur 'n fusie mèt Hengelo en Borne tot Twentestad 't leech, die evels in 2000 aofgebloze woorte wegens teväöl oonwèl bij de bevölking. In datzelfde jaor explodeerde in de wiek Roombeek e vuurwerkfebrik, boebij 23 doeje vele.
Drents
Klaanke
De klaankliere vaan de Drentse dialekte vertuine dudelek invlode en verwantsjappe vaan alle kante. Um te beginne vèlt op tot de westeleke klaanke uu, oe en ie in wäörd wie huus, goed en niet hiel wied nao 't ooste zien geavveceerd, dewijl zuidelek vaan Drente (in Twente en d'n Achterhook) de aw wäörd hoes, good en neet väöl wijer nao 't weste nog staand höbbe gehawwe. Ouch Groningsen invlood klink door: in väöl dialekte kin de ee 'n ei weure(in 't Gronings zelf, en dus ouch in 't noorde en noordooste vaan Drente, klink op dezelfde plaots 'n ai). Zoewel d'n invlood oet de westeleke dialekte es oet Groninge is mesjiens te verklaore oet 't lieg prestiesj wat Drente had: 't erm en lendelek gebeed moot gere taolkinmerke vaan ander gebeier höbbe euvergenome. Get soortgelieks nump me trouwes aon veur de Veluwe.
Grammair
200px|right
Deliberatief democratie
Deliberatieve democratie is 'n alternatief veur direkde democratie, mer ouch veur 't meis bekènd democratisch model in Europa, naomelek representatieve democratie. Wijl in de direkde democratie alle börgers mètbeslete euver bepaolde kwesties, dèks via referenda, verkeze börgers in 'n representatieve democratie hun vertegewuurdegers oet die 'n mandaot kriege um in naom vaan 't volk polletieke beslissinge te make. Bij deliberatieve democratie is 't buut evels um mèt 'nen diverse en groete gróp börgers (dèks bestande oet börgers die zien oetgeloot door 'n representatieve loting) tot e polletiek besleet komme, naotot börgers adequaot zien geïnformeerd euver de problematiek en de nudege tied krijge um mèt mekaar te euverlègke euver de bes meugeleke oplossing. Börgers delegere dus neet 't besleetsvörmingsperses nao politici (zoewie dat wel 't geval is in 't allewijl, representatief, system). Vaan börgers weurt tegeliekertied ouch neet verwach tot zie metein 'n individueel oerdeil klaor höbbe (wie dat wel vaan hun weurt gevraog in referenda).
Orange County (Californië)
Plaotse
't Gief väöl wieke in 't graofsjap die zjus zoe groet zien es Amerikaanse plaotse, zoe es:
Drents
Literatuur en muziek
't Drents weurt vrij väöl opgsjreve. 't Ierste gedrökde werk in 't Drents, vaan de haand vaan 'n zeker Barbara Maria van Lier (1751-1778). De Drentse literatuur is dös neet jónger es de Limburgse. In de negentiende iew volgde mie tekste, väöl gediechter en streekromans. In de twintegste iew, en zeker nao d'n oorlog, kaom d'r 'n groete productie op gaank. Zoe woort in 1953 de Drentse Sjrieverskrink opgeriech. Sins 1979 veurzuut 't blaad Roet ("oonkruid") in Drentse literatuur.
Appel
Vröchte
De vleisjige vröch besteit oet drie läög, meh sómtieds vörme twieë of drie läög ei gehieël en zeen ze aafzunjerlik nimmieë te herkènne. Zoea zeen biejen appel 't exocarp en mesocarp nimmieë vanein te óngersjeie en vörme ze gezamelik mitten opgezwólle bloombaom 't vröchvleis. 't Klokhoes is 't endocarp mit dao-in de zäödjes of pitjes en inne midde de vaatbunjel nao 't steelke.
Taolplanning
Eigensjappe
Ouch kin taolplanning 'n umgedrejde wèrking höbbe, beveurbeeld beweging veur 'n neet-seksistische taol of de inveuring vaan 't N'ko-script bij Mande taole in Wes-Afrika.
Gevel
De baovekantj van 'ne gevel wuuert döks versierd; bekindje vormversieringe zeen trap- en klokgevels.
Heksebessem
thumb|250px|Heksebessem 'ne Heksebessem (Taphrina betulina) is 'n vörm va woekering, oeëbie oet 'ne eenkele greujtop zich e groeët aantal greujtoppe oontwikkele. De kraenkde keumt in väöl versjillende plantesaoërte vör en kènt veroorzaakt waeëre dör 'n aantal versjillende organismes. Mètstens Mycoplasma 's, soms sjummele.
'ne Heksebessem zów koeëj geeste boete de däör haowe.
Åmli
thumb|De ligking van Åmli in de pervincie Aust-Agder. Åmli is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Aust-Agder in Nórwaeg. De gemeinte had 1.785 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 1.143,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 1,6. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Nynorsk gebroek.
Neosjtiel
Oondersjèjje waeër o.m. neoclassicisme, neogotiek, neorenaissance, neoromaans en neobarok.
Nagelsjrif
350px|thumb|Dreitaolege (Aajdperzisch, Elamitisch, Akkadisch) inscriptie in nagelsjrif. 't Nagelsjrif (vernederlands spiekersjrif, verduits kielsjrif) is eint vaan de ajdste sjrifte op de wereld. 't Oontstoont kort veur 't begin vaan 't daarde millennium veur Christus oet pictografisch protosjrif en woort in ierste instantie gebruuk veur 't sjrieve vaan 't Soemerisch. 't Oontwikkelde ziech in de volgende iewe via e logografisch sjrif tot e syllabisch sjrif. Ouch woorte de teikes gestileerd in 'ne vörm dee rappeleert aon wigke (Keilschrift, cuneiform) of negel (spijkerschrift). Zoe'n vörm lete ziech gemekelek make in de kleitablètte boe-op me sjreef.
De oontciefering vaan 't nagelsjrif voont plaots in de negentienden iew. Umtot Perzisch 'n levende taol is, waor de oontciefering vaan de Aajdperzische tekste 't gemekelekste. Dit lökde in stepkes tot oongeveer 't midde vaan d'n iew. Daonao kós me, mèt de dreitaolege Behistuninscriptie, ouch 't Akkadisch en Elamitisch oontciefere. Akkadisch waor (es Semitische taol, die verwant is aon diverse daan al good bekinde taole) nog rillatief gemekelek te begriepe, 't Elamitisch waor lesteger. Ouch 't Soemerisch stèlde väöl wetensjappers veur raodsele, veural door zien taolkundege rariteite; door 't groet aontal tekste (boe-oonder väöl twietaolege mèt 't Akkadisch) kaom me dao ind negetienden iew ouch oet.
Vietnamees
Klaanklier
De klaanklier versjèlt per dialek. De hei besjreve klaanke zien die vaan de noordeleke dialekte ('t Tonkinees en 't Noord-Centraol dialek, zuug oonder), boe de standaardtaol 't ingste op leunt.
Vocabulair
Veur sommege zakes bestoon Chinese en inheimse begrippe nevenein. 't Heibove aongehaold veurbeeld vaan mã kin weure vertaold es peerd, es lienvertaoling vaan 't Chinees 馬. In alledaogs Vietnamees weurt dao evels dèkser ngựa tege gezag.
Apollo-program
Booster/rakèt
Veur de rakèt (of booster) die oontworpe moos weure veur 't Apollo-program, gaof 't in ierste instantie mierdere meugelekhede, umtot in 't begin neet dudelek waor wat veur soort rakèt 't moos weure. Wie oeteindelek beslote waor tot 'n miertrapsrakèt nudeg waor, kós 't team oonder leiing vaan Wernher von Braun beginne mèt de oontwikkeling vaan de Saturnus 1B- en Saturnus V-rakètte. De Saturnus V is nog steeds qua gruutde, gewiech en nuttege laojing de groetste rakèt oets.
Missies
't Gaof 'n aontal versjèllende soorte missies. Es ierste mós uiteraard de nui rakètte en de nui modules weure getes. Dit woort in oonbemande missies oetgevoerd. Nege teslanceringe mèt de Saturnus I-rakèt woorte oetgevoerd. Apollo 6 waor de lèste oonbemande lancering, oetgevoerd mèt de Saturnus V-rakèt (de twiede teslancering veur de Saturnus V). Apollo 7, de ierste bemande vlöch, woort evels nog mèt de Saturnus I-rakèt oetgeveurd.
Brand
Apollo 1 waor de ierste geplande missie vaan 't Apollo-program. De vlöch voont noets plaots: op 27 fibberwarie 1967, bij 't teste vaan de command-module, oontstoont brand, woebij de drei bemanningslede Gus Grissom, Ed White en Roger Chaffee um 't leve kaome en de module verweus woort. De naom Apollo 1 woort later aon de missie touwgeweze um de bemanning te iere.
Immigratie- en naturalisatiedeens
't Vreemdelingebeleid wert vastgesjtèld dör de regering en 't parlemaent. Verantwoordelek vör 't reile en zeile van de IND is d'r minister van Justitie.
Noardeast-Fryslân
Noardeast-Fryslân (Fries veur Noordoos-Friesland) is 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Friesland. Wie de naom suggereert ligk ze in 't noordooste vaan die provincie, tege de Waddezie en de grens mèt Groninge aon. Hoofplaots is Dokkum; dit is ouch de groetste plaots en mèt oetzundering vaan Kollum de insegste plaots in de gemeinte mèt e (ver)steidelek karakter. Noordeast-Fryslân is in 2019 oontstande oet 'n fusie tösse de opgelufde gemeintes Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland en Nieuwkruisland.
Insignes
Op 2 jannewarie 2019 woort 't gemeintewaope bekind gemaak. 't Liet ziech zoe umsjrieve:
Börgemeister
Woernummend börgemeister woort Haijo Apotheker vaan D66, dee al diverse börgermeistersjappe - neet in de lèste plaots in Friesland - achter ziene naom heet. Ouch waor heer e jaor börgemeister in 't kabinèt-Kok II.
Schokland
In de polder
Op 1 november 2008 maakde me vaan Schokland 'nen officiële woenkern mèt eige poscode. Daoveur hadde adresse op Schokland oonder aander dörper in de polder gevalle. 't Aontal inwoeners beperkde ziech per 2010 evels tot 5.
Maria van der Hoeven
thumb|right|Maria van der Hoeven Maria Josephina Arnoldina (Maria) van der Hoeven (Meersje, 13 september 1949) ies 'n Nederlandse CDA-politica. Zie waor minister van Ónderwies, Cultuur en Weitensjap. In 't kabinet-Balkenende IV is ze minister van Economische Zake.
Bonaire
Demografie
Bij de volkstèlling vaan 2001 had 86% vaan de bevolking de Nederlandse nationaliteit. De groetste aander nationaliteite zien Venezolaone, Colombiaone en Dominicaone. Good de helf (52%) vaan de inwoeners waor op 't eiland zelf gebore. De dominante religie is 't roems-katholicisme; wie in Zuid-Amerika is ouch hei 't evangelisch protestantisme sterk in opkóms. De inheimse taol is 't Papiaments, gesproke door 75% vaan de bevolking. Op afstand es mojertaol volge Spaons (12%), Nederlands (9%) en Ingels (3%). Bonaire gebruuk de Curaçaose spèlling vaan 't Papiaments. Opvallend in zien dialek is 't oetspreke vaan d'n oetgaank -mentu es -men (dus Papiamen).
Haumea (dwergplaneet)
thumb|right|Haumea mèt de maone Hi'iaka en Namaka ([[Hubble-ruimtetelescoop)]] (136108) Haumea (symbool: ) is 'n dwergplaneet in eus zonnestèlsel. De dwergplaneet woort oontdèk in 2003 door de spanjaard José-Luis Ortiz. 't Objek bleek evels al op foto's te zien oet 1955. De dwergplaneet is verneump nao 'n Hawaïaanse vröchbaarheidgodin.
Vic Reinders
Stäölke
Wie broesj in diech dee geis mèt Carneval,<BR> wie levenslöstig wètste fies te viere;<BR> mèh aoch daonao, serjeus weer, God te iere,<BR> dee geis vaan diech is, joonk, weer opgeveerd<BR>
Bibliografie
De gediechte vaan Reinders in 't Mestreechs zien oetgegeve in de bundel:
Waterpistoeal
Traditionelerwies zeen waterpistoeale gemodelleerdj nao handjvuurwaopes, mit modelle die zowaal zeen vervaerdig oet bóntjgekluuerdje dan halfdoorzichtige plestiek of zoea realistisch meugelik zeen naogeboedj van echte waopes. Allewiel guuef 't ouch modelle die de vörm aannumme van bieëster of anger fegure.
Saere neugentiger jaore guuef 't onnag extra groeate versies, van 't merk Super Soaker. 't Versjil mitte traditioneel waterpistoeale ligk 'm innen tenk en 't pumpke. Dees kónne namelik mit mieë water waere gevölgdj en höbben e pumpke womit de drök kan waere verhoeag, wodoor zie väöl wiejer kónne spuiten es de ajer modelle. De supersoakers höbbe döks de vorm van e mesjiengewaer of 'ne lasergun.
Eidsberg
thumb|De ligking van Eidsberg in de pervincie Østfold. Eidsberg is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Østfold in Nórwaeg. De gemeinte had 10.267 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 235,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 43,7. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Sumatra
De geologie van Sumatra wuuert gekinmirk door mieëder aktief volkane die 't eilandj van 't naordwèste toet 't zuudoeaste gevörmp höbbe. De volkaan Krakatao ligk net te zuudoeaste van 't eilandj.
Johannes Paulus II
Seksueel kwesties
Oonder zien beleid verspreide de krenkde AIDS ziech euver de wereld. Evels verbaod heer 't gebruuk vaan condooms, dit tot groete ergernis vaan neet allein seculier lui, meh ouch vaan geluivege en zelfs vaan bisjoppe. Ouch veroordeilde heer homoseksualiteit, tot in de lier vaan de kathelieke kèrk mèt d'n duvel geassocieerd bleef, oondanks obbenuits drök oet eige gelejer.
Ville-sur-Lumes
Ville-sur-Lumes ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Annemarie Penn
Bron
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.
Etta Palm-d'Aelders
Citaat
Messieurs, (...)si [la Nature] vous donna un bras plus nerveux, elle nous fit vos égales en forces morales, et vos supérieures peut-être par la vivacité de l'imagination, par la délicatesse des sentiments, par la résignation dans les revers, par la fermeté dans les douleurs, la patience dans la souffrance, enfin en générosité d'âme et zèle patriotique, et si ces qualités naturelles étaient fortifiées par une éducation soignée, par l'encouragement de vos suffrages, par des récompenses publiques, je ne crains pas de le dire, notre sexe surpasserait souvent le vôtre.
Vegårshei
De gemeintecode is 0912.
Nevel
Nevel is e waerversjiensel wobie miniscuul waterdruupkes inne boetelóch hangen es 'n saort aan aërosol. Nevel kump 't ganse jaor veur, meh veural in 't vreugjaor of inne herfs. Me sprèk van "nevel" wen 't zich bepirk. Dees waterdruupkes of woukdruupkes zeen zoeaget 1 toet 10 µm groeat dewiel 'ne raengerdroep tupisch doezjendj kieër grótter is.
Vireux-Molhain
De gemeinte haw in 2019 'n bevouking van 1.467 luuj op 'n oppervlaak van 8,29 veerkante kilometer en daomèt goof 't 117 luuj de veerkante kilometer. Vergelek mèt 2015 haw zie 'n bevoukingsverangering van -1,3% de jaor.
Brojne beer
thumb|'nen Euraziatische brojne beer (U. a. arctos). thumb|Verspreiing vaan de brojne beer in euzen tied. De brojne beer (Ursus arctos) is e zoogdier oet de orde roufdiere (Carnivora) en de femilie bere, wat in diverse oondersoorte in Europa, Azië en Noord-Amerika veurkump. Wie de mieste bere is heer groet, omnivoor en kin heer op zoewel twie es veer pu loupe. De brojne beer kint diverse oondersoorte, boe-oonder d'n Euraziatische brojne beer, de Kodiakbeer (op de Kodiakeilen) en de grizzlybeer (op 't vasteland vaan Noord-Amerika). De Amerikaanse oondersoorte zien pas oontstande nao de lèsten iestied, wie de brojne beer de Beringlandbrögk euverstaok. De soort is bezunder verwant aon d'n iesbeer (U. maritimus) en aon d'n oetgestorven holebeer (U. spelaeus). Heer leef bij veurkeur in 't bos, meh is (in vergelieking mèt aander bere) rillatief opportunistisch in zoewel zien leefumgeving es zie dieet.
Buskerud
thumb|De ligking van de pervincie Buskerud in Nórwaeg. Buskerud is 'n pervincie (fylke) van Nórwaeg. 't Vèlt ónger 't landjsdeil Østlandet. In 2007 had 't 247.655 inweuners en e gebied van 14.930 km². De houfsjtad is Drammen.
Ham (Kirchroa)
Ham is e gehuch t'n oeaste vanne Sjpekhei inne gemèndje Kirkraoj inne Nederlandjse pervinsje Limbörg. 't Gehuch lik in 't daal vannen Anstelerbaek. Ham besteit oet versprèdje beboewing worónger inkel häöf. In 't gehuch sting 't kestieël 's Herenanstel det in 1877 woort gesloeap. Op 't gebied dao woort e kloeaster geboedj veure Zösters vanne Hèlge Elisabeth, det plaatselik bekèndj is es 't Sjtieft. Innen Hambós steit de Hambóskepel, die aan Maria is gewiedj.
Boudouard-aevewich
Reaktievergelieking:
Aajdfries
Corpus
De ierste echte tekste koume oet d'n twelfden iew. Oet 't begin vaan dezen iew datere twie korte frase in e (Latiens) handsjrif: Lesa mi, helpa mi ('Verlos miech, help miech') en Herte ande lenden god ('Hart en niere God'). Later oet d'n iew dateert 'n fragmentarische psalmevertaoling.
Stäölke
De vertaolinge in 't modern Fries koume vaan de Friestaolege Wikipedia.
Aneby
Aneby is 'n gemèndje in Jönköpings län, Zwede. De gemèndje tèltj 6.568 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 520,75 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 12,6 luuj de km².
Hub Dohmen (Limburgstalige dichter)
thumb|Hub Dohmen (1923-1979) oet Heële. Hub Dohmen (Heële 1923-1979) woar inne activis vuur 't behoad van 't Limburgs dialek en sjriever oet Heële.
U-umlaut in 't Germaans
Aadnórs
Sómmige vel van /y/, /y:/, /ø/ en /ø:/, en al vel van /ɔ/ en /ɔː/ zeen óntstangen in 't Aadnórs door u-umlaut van betrèkkelik /i/, /iː/, /e/, /eː/, /a/ en /aː/. U-umlaut heelj hie dus de labialisering van veurklinkers in.
Politicus
Oonder 'ne politicus (mieëvoud: politici) wert 'ne persoon versjtande dae e ambt of 'n functie in d'r politiek vervult. 'ne Vrouweleke politicus wert 'n politica geneumd.
U-umlaut in 't Germaans
Limbörgs
In 't Limbörgs is gein spraok van structurelen u-umlaut, mer 't guuef waal nag späör daovan, mitnaam inne tèlwäörd:
Politicus
In democratieë wert d'r term miestal gehanteerd vör luuj die 'n gekaoze functie haant en de dör hen gekaoze dagelekse besjtuurders, zoewie vör de gemèngde de wethouders.
West Betuwe
Historie
Al in 1978 woort in de westeleke Betuwe heringedeild. Heibij oontstoonte de gemeinte Neerijnen en de vergroetde gemeinte Geldermalsen. Toen al wouw 't Ministerie vaan Binnelandse Zake hei 'n väöl groeter gemeinte make, meh umtot dao verzat tege waor, woort 'n aontal dörper aon de Waal in 'n apaarte gemeinte Neerijnen vereineg. In 1986 volgde de vörming vaan Lingewaal.
Pascal (Eenheid)
De Pascal is ein aafgeleide SI-eenheid veur drök en veur mechanische sjpanning. De eenheid waerdje vernumpdj nao Blaise Pascal. De Pascal is te definijere es:
Wolof (taal)
Wolof is 'ne taal gesjpraoke in Senegal, Gambia en Mauritanië. 't Is de taal van 't Wolof volk. 't Heurt biej de Niger-Congo tale. De taal haet 3,2 miljoen miense spreke die 'm es 1e taal sjpraeke en 3.5 miljoen minse die 'm es 2e taal sjpraeke.
Stoum
Veur 't aandrieve van 'n stoumturbien broek me euververhitsdje stoum. Euverhitsdje stoum is stoum dae extra is naoverwurmp en wovan de miniscuul waterdruupkes ouch zeen verdamp. Dit percès kan neet beuren ónger 'n atmosferische drök, wie baoven 'ne fluitkaetel hingk. In 'ne stoumkaetel, wo de drök hoger is, en daomit ouch de temperatuur vanne stoum, kan euververhitsdje stoum óntstaon.
Saorte sjtoum
D'r zeen drie saorte sjtoum: nate, verzadigdje en euververhitte sjtoum.
Alexandra Kollontai
In 1923 waoërt ze beneumd töt ambassadeur in Noorwege, oeëmèt ze d'r örsjte vrówweleke ambassadeur van de waelt waor in 1926 in Mexico en in 1930 in Zjwede.
Kosmische straoling
E klein deil, zoaget 0,1% van de kosmische straoling, besteit oet fotone in de vorm van gammastraoling.
Vleujstof
Slechs e bepirk aantaal aan zuver stoffe zeen bekèndj es vleujstof inne ieëste plaats (det wil zègke: bie kamertemperatuur en ónger drök van einen atmosfeer). Hie-ónger valle water, alcohol, aceton, kwik, kaolstofdisulfied, benzeen en 'n aantaal aan alkane (van pentaan aaf toet en mit hexadecaan). 'n Inkel stof mit hoeag viscositeit bliek zich toet ónverwachs es 'n vleujstof te gedrage, wie asfalt of bitumen, aangetuuendj door 't pekdróppelexperiment. Wiejer gedrage väöl (thermoplastische) kónsstoffe zich op groeate tiedsjaol wie 'n vleujstof; 'n extreem veurbild daovan is Silly Putty.
Tsjechië
Historie
Naotot dit land in 1918 ineinstortde gónge de Tsjeche mèt hun naobervolk de Slowake de nui republiek Tsjechoslowakije vörme. Dit land bevatte 'n groete Duitse minderheid, zoetot 't land in 1938 op las vaan Hitler bij 't Akkoord vaan Muunsje oontboonde woort. Slowakije woort oonaofhenkelek, Tsjechië woort e jaor later verdeild in 't Protectoraat Boheme-Moravië en Sudetenland, de door Pruse bewoende boeteste sjèl vaan Tsjechië, die bij Duitsland geveug woort.
Hub Dohmen
Kènt zeë:
Vermoge (natuurkunde)
In normaal praktisch sjpraokgebroek weurdj mit vermoge neet de op 't moment geleverdje vermoge bedoeldj, mer 't maximaal vermoge, biejveurbeeldj biej 't vermoge van eine motor is zoväöl pk nao de aaj eenheid paerdekrach, 't zoew eigelik kW motte zeen, det weurdj waal biej elektromotors gedaon mer biej auto's en anger motors weurdj toch nog döks euver pk's gesjpraoke.
Brigitte Heitzer
Brigitte Heitzer (Haeële, 23 augustus 1979) is 'n Nederlandse zangeres en actrice va Ge Kruuts, 'n buurtsjap van Norbik. Heitzer wont in Sjeveninge, deelsjtad va Den Haag.
De Noteboum
't Gehuch sjteit nag tót de jaore '80 vermeld op gemeintekaarte; nao de boew van de Kemp en de Dónderberg is 't aevel verdwene.
Zaatwater
Eigesjappe
Zaatwater haet anger eigesjappen es zeutwater. De voesregel hiebie is det wie zater 't water is, wie hoger 't driefvermeugen is en wie minder snel 't bevruus.
Hazekamp
Naamgaeving
Hazekamp is ouk de naam van 'n wiek in Numwaege. Dae naam is 'n samestelling oet haas (gemend wuurt 't bieës) en kamp, wat aafgebakend stök lank beteikent.
1830
1827 - 1828 - 1829 - 1830 - 1831 - 1832 – 1833 1830 (MDCCCXXX) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender.
Vreugnuinederlands
't Vreugnuinederlands heet 'ne rieke sjat aon literatuur naogelaote, zoewel bellettristiek es zaakbeuk. Heidoor is 't bronnemateriaol hendeg groet.
Oontwikkeling vaan de dialekte
Oonderzeuk nao de dialekte in dezen tied weurt lesteger, umtot me ze neet mie zoe dèks opsjrijf. Dat gebäört noe en daan wel. Ierstens expres: in kemikke literatuur (oonder mie bij Bredero, dee gans bewös Antwerps en Amsterdams vaan zienen tied tegeneuverein zèt), in percesstökker (es sjellende lui weure geciteerd; dao vint me oonder mie 't ajdste Mestreechs). Wijer in informeel stökker wie breve, daagbeuk en sjeepsjournaole, veural bij minder good getrainde sjrievers. Zoe liet ziech wel ein en aandert zègke euver de dialekte.
Spèllingsvernuiinge
Roond 1700 verandert de spelling sterk in de riechting vaan wat me es modern Nederlands herkint. De ae maak plaots veur aa, -ck, -dt en -gh verdwijne, de k en de z weure algemein. IJ blijf mèt y alternere, en 't versjèl tösse sjerplang en weiklang ee en oo weurt op sjrif behawwe, umtot 't jummers ouch in de spreektaol es belaankriek gelt. Typisch veur d'n achtienden iew, zij 't ouch neet gans universeel, is de -d in persoensvörm (hy speeld).
Hvaler
thumb|De ligking van Hvaler in de pervincie Østfold. Hvaler is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Østfold in Nórwaeg. De gemeinte had 3.821 inweuners in 2016 en 'n oppervlakde van 87,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 43,9. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm.
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 2,9% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Het Hogeland
Historie
D'n ierste kier tot de naom Hogeland officieel woort gebruuk waor in 't gebeed Hoogelandsteradeel. Dit waor 'n oodnerdeil vaan 't Ummeland Fivelingo en besloog 't gebeed roontelum Loppersum. Dit distrik heet vaan 1659 tot 1749 bestande. Later breide 't begrip ziech oet nao 't corresponderend deil vaan Hunsingo ('t noordwestelek Ummeland vaan de provincie).
Bilabiale nasaal
Limbörgs
In 't Limbörgs kump de bilabiale nasaal väöl veur, in alle dialekte. Wie bieje anger sonoranten in 't Limbörgs kan d'r verlingk waere wen de veuropkómmendje klinker 'ne klinker mit sleiptoean is ennen opvolgendje mitklinker 'nen obstruent is, wie in kamp [kɑ́m̥:p] (hie is t'r ouch door auslautverhärtung vannen obstruent döks stumloeas), of wiejer geine mitklinker völg, wie in óm [ʊ́m:]. De bilabiale nasaal is in 't Limbörgs 'n nasaal oetsjeijing. Gewuuenlik is de bilabiale nasaal stumhöbbendj in 't Limbörgs, behauve allofoon in stumloeas ómgaevinge.
Lotte
Lotte is 'ne meidskesnaom vaan Duitse en Neerlandse origien, dee nao versjèllende oonderwerpe kin verwieze:
Laer
Laer is matterjaal det wuèrtj gemake vanne hoed van (veur vleisjconsumptie-gebroekdje) dere, wie kuuj of kuusj. Luxer laersaorte zeen aafkumstig van dere wie 't hir, e lam of e kaaf. Ouch de hoed van krókkedille en slange wuèrtj of woort waal toet laer verwirk, aevenes sómmige kraakbeinvèsje (hejje en rogge).
Niels Peeters
Heiveur waor Peeters lid vaan de Kamersjeetgilde Amie, bestuurslid vaan de Hermenie Sint Walburga Amie, Masterstudent aon Arbeids- en Oondernömmingsrech en Staots- en Bestuursrech op de Universiteit Mestreech. Heer is ouch 'nen bestuursadvisäör veur de Provincie Nederlands-Limbörg en dat sinds 1 juli 2020.
Veurtot Peeters raodslid vaan 't CDA woort in 2016, waor heer raodslid vaan de Partij Veileg Mestreech (PVM). Heer woort op basis vaan die partijlies ouch in de Raod gestump. Dit zörgde veur väöl oonvrei binne de PVM, die zagte de euverstap vaan Peters nao 't CDA te bejaomere: "Fractie en bestuur zien vaan meining tot d'n hier Peeters oonrechmaoteg 'ne raodszedel heet mètgenomme, gezeen deze zedel neet mèt eige force is gewerf en touwbehuurt aon Partij Veileg Mestreech". D'n euverstap kaom kort naotot Gea van Loo, raodslid veur de Seniore Partij Mestreech (SPM), ouch euverstapde nao 't CDA. Heidoor kaom 't CDA te staon op zeve zedele; en 't woort daomèt weer obbenuits de groetste polletieke partij vaan Mestreech.
Boekhäöldje
De organe vanne boekhäöldje zeen de maag, de laever mitte galblaos, 't miltj, d'n alvleisjkleer, d'n dónnen derm, d'n diekken derm, de urienblaos en, bie vrólje, de baarmoder mitte eierstekker.
1982
1982 (MCMLXXXII) waor e gewoan jaor wat begos op 'ne vriedig.
Meziek
Bès verkochde singles in Nederlandj:
Pieël en Maasvallei
Bronne
Dit artikel mak gebroek van informatie oet 't corresponderend Nederlandstalig artikel, en wel in dees versie.
Vaste stof
Alle veurwirper oet 't daacheliks laeve die me kan vaspakke, wo me op kan loupe, taengenaan kan läönen of op kan zitte bestaon oet vaste stoffe. Veurbiljer van vaste stoffe zeen dus de meiste metale, plestik, tèkstiel, aerdwirk (wie pöt) en glaas.
Moss
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 10,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Gnosjö
Demografische óntwikkeling
17,69% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).
Cor Lambregts
Biografie
In 1981 wón Cor Lambregts verrasjend de internasjenale Rude Pravo loup in Praag. Tiedes de CPC loup in Den Haag leep hae in 1983 eine tied van 1:00.40, vanaaf toen 't officieuze Nederlandse record op de hauve marathon. Datzelfde jaor debuteerde hae in de Rotterdam Marathon mèt eine tied van 2:12.40. In 1984 vertaengewoordigde hae, same mèt Gerard Nijboer en Cor Vriend, Nederland op de Olympische Sjpele van Los Angeles op de marathon. Gerard en hae moosjte aevel veur de finish oetsjtappe. Cor Vriend woort 39e in 2:21.08. In datzelfde jaor leep hae 2:14.46 op de Chicago Marathon. Ouch deeg hae in 1986 mit aan 't Europees kampioensjap atletiek in Stuttgart op de 10.000 m.
Watervleger
't Veurdeil van 'ne watervleger is det t'r op bao eder watervlaak kan lanje. Dit is anges es gewuuen vlegers neet bepirk toet 'n vaste lóchhave mit 'n startbaan. Ómdet de waerstandj van water hoger is, broek 'ne watervleger 'ne kreftig moeater veur zat snelheid te kónne make veur de lóch in te kómme.
Umlaut
'nen Ómgevörmdje klank middels 'nen umlaut is feitelik 'ne simulfix.
Dao bestaon versjillendje vörm van umlaut, die hie-ónger kort waere toegelich.
Ravesbösj
Romeinse tied
In museum 'Het Land van Valkenburg (sjtreekmuseum) in Valkeberg bevingk ziech 'n aantal opgegrave veurwerpe zoa-es: vaze, pöt, bare, kruukskes, sjtökker daakpan, gespe, munte, de dèksel van 'n esjkies en 'n beeldsje.
Manilla
Manilla is 't politisch, weitesjappelik en cultureel centrum van de Filipiene. De stad vörmp daonaeve e knouppuntj van infrastructuur en economie en besjik euver mièder universiteite, hoagsjoale, theaters, musea en bezeenswaerdigheje.
Kooj
Veehawwerij
Vaanajds weure keuj losgelaote op e rillatief groet terrein; 'n wei, 'n meint, 'ne ranch en zoe wijer, boe ze op hun eige kinne graze. In väöl traditioneel veehawwersmaotsjappije weure de bieste koelek beperk; soms verwèlderde ze weer haaf. In Wes-Europa evels is me gewoen de wei dudelek te umperke, um 't oontsnappe vaan de keuj te veurkoume. De oetvinding vaan 't tankeledraod heet dao sterk aon bijgedrage.
Rasse
't Gief versjèllende hoonderde kojerasse. Primair zien die oonder te verdeile in taurus-rasse en zeboerasse. De zeboe is gemekelek te verkinne aon de bölt op ziene rögk ('ne sterk oetgegreujde spier). Versjèllende rasse zien krusinge tösse bei oondersoorte. Wijer weurt algemein versjèl gemaak tösse mèlk- en vleisrasse. De bove getuinden Holstein-Frisian is 't alderpopulairste mèlkkojeras en geit trök op veural Nederlandse keuj, in 't bezunder de Fries-Hollandse kooj. Daoneve kint Nederland ouch de blaorkop, 't Maos-Rijn-IJsselrind en de lakenvelder. E bekind Belsj ras is de Belzje witblauwe. Oet Sjotland kint me d'n Aberdeen Angus en de Sjotsen hoeglander, oet Texas de iconische Texas longhorn. Intrèssant zien ouch verwèlderde keuj, die veurkoume in versjèllende dunbevolkde gebeje op plaotse boe de bevolking vaanajds hoegstens aoventouw 'n kooj sjoot of pakde en ze wijer allein leet. 't Heckrind is speciaol gefok um d'n oeros zoeväöl meugelek te benaodere; 't weurt dèks ingezat veur de geneumde natuurbegrazing.
Bronne
Dit artikel is gooddeils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.
KV D'n Uul van den Grauwert
't Logo vanne verein besteit oet 't waope van Mofert inne midde mit links en rechs 'nen uul d'rnaeve, 'ne steek d'rbaoven en e lintj mit 't jaor van oprichting d'rónger.
Boeten 't sezoen organiseertj de verein onnag anger evenemente, worónger de kersmert. In 't verleje haet de verein ouch 't Mofers Dictee gesponserdj.
't Mucherveld
't Muucherveld (vruier Mücherveld) (Hollendsj: Mucherveld) is ing noabersjaf i jen jemeende Kirchroa, i Hollendsj-Limburg. Et vieëdel likt in 't zude van 't sjtadsdeel Kirchroa-tsentroem. De jrenze van 't Muucherveld ligke drei-ekketieg bij de Nulletersjtroas en an jen anger zie de Dechant Jodbachsjtroas en a jen reëter ekzie likt de Eng. De noabersjaf is jebouwd óppe veld woa vruier d'r hof en doaneëver jet hoezer van inne auwe Kirchröadsjer sjtam, sjtonge; De famillieë Muucher. De jietsieje noabersjaf is in 't tswantsiegde joarhónged ópjekroamd.
Welt Moeziek Konkoer (WMC)
Vuur 't hoezer joof óp 't Muucherveld, vong doa i 1949 e konzeët sjtat va de Frickley Colliery Band. Dat Konzeët hat ziech oes-jebouwd bis ’t Welt-Moeziek-Konkoer (WMC) wat hu tse daags nog sjtatvinge deet i Kirchroa.
Iers
Historie
Nao de oonaofhenkelekheid vaan de Ierse Vrijstaot (erkind in 1922) perbeerde de regering vaan 't land de Ierse taol oet alle mach te behawwe en zoe meugelek 't Ingelstaoleg bevolkingsdeil ouch te doen verierse. 't Iers woort de insegste officieel taol, en in gans 't land mós officieel communicatie in 't Iers. De maotregele wèrkde woersjijnelek averechs: väöl awwers waore engsteg tot hun kinder neet good Ingels zouwe liere en brachte hun dees taol bij. 't Gebruuk vaan de taol leep jaor nao jaor trök. In 1956 woorte de Ierstaolege gebeje bij wèt vasgestèld. In de zoegenaomde Gaeltachtaí woort de taol gepromoot; daoboete waor ouch Ingels touwgestande. Viefteg jaor later waore de Gaeltachtaí al sterk veringels. Mer e paar klein enclave, in 't dunbevolk uterste weste vaan 't land, waore euverwegend Ierstaoleg gebleve, in dee zin tot 2/3 vaan de bevolking of mie 't ederen daag spraok.
Morfofonologie
Nog e verhaol apaart zien mutaties bij wäörd die mèt 'ne klinker beginne. Verweiking heet dao gein effect, verduustering wel: 't woord begint daan mèt 'n n. 't Gief nog twie aander mutaties die allein of veural bij klinkers veurkoume: h-prothees en t-prothees. Dit hèlt in tot veur 't woord 'n h daan wel t weurt gezat. H-prothees is typisch veur klinkers, t-prothees trejt ouch op bij waörd die mèt 'n s beginne.
Tin
Toepassinge
Tin hech zich gemekkelik aan iezer en wuuertj daoveur döks gebroek es róswaerendje laog in bleek (metaal). Anger toepassinge zeen:
Marker (Nórwaeg)
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 5,1% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Cor Driessen
Op die sjpelling goof 't kritiek, oet d'r dialekverein Veldeke en va anger sjrievesj oet Limburg. Zie vónge de sjpelling va Driessen te aafwiekend. Driessen, inne boetegeweun principiële miensj, woar 't doa neet mit ins en wool zieng sjpelling neet apasse.
Zwitserland
Historie
In 1798 vele de Franse Zwitserland binne, dat in 1803 door Napoleon tot keuninkriek woort oetgerope. 't Congres vaan Wene herstèlde Zwitserland in zienen awwe vörm. In 1847 braok 'ne börgeroorlog oet tösse prottestante en kathelieke. Zwitserland bleef neutraal in zoewel d'n Iersten es d'n Twiede Wereldoorlog. 't Trooj in 1920 touw tot de Volkerbond, meh nao WOII neet tot de Vereinegde Naties. 't Land kaom nao 1950 es conservatief bekind te stoon, doordat belangrieke beslissinge vaanaaf daan bie referendum weure genaome of aafgewaeze: pas in 1971 krege vrouwlui stumrech, en 't doorde tot 2003 ietot Zwitserland lid woort vaan de VN.
Rolducerveld
In 't gebied van 't hujig Rolducerveld sting inne Romeinsen tied de Romeinse villa Rolduc. De Abdie van Rolduc mitte Abdiekirk Rolduc ligk in dit stadsdeil en ane randj van 't stadsdeil steit de Bliej Boeadsjapskirk. Wiejer ligk in 't stadsdeil de Berenboesj wo vreuger 'n sjach vanne Dominiaal mien waas.
Curaçao
Historie
Boe de naom vaan 't eiland vaandan kump is neet gans zeker. Gemeinelek dink me aon 't Portugees woord coração, 'hart', wat zouw mote sloon op Curaçao es 't hart vaan d'n handel in de regio. De naom kin evels ouch 'n volksetymologische verandering zien vaan 't endoniem (de naom die de Indiaone zelf veur hun eiland hadde). In 1527 vestegde ziech de Spanjole es koloniste op 't eiland. Groete prioriteit had 't evels neet, umtot 't gein edelmetaole had en daodoor neet erg rendabel waor. Me gebruukde 't eiland veural veur viehawwerij. De Indiaone leet me dao-in wèrke. In de loup vaan de zestiende iew naom de interesse vaan de Spanjole veur dit eiland aof, zoe ouch de Spaonse bevolking op 't eiland.
Alveolaire nasaal
Limbörgs
Inne beginposiesje kan d'n alveolaire nasaal in 't Limbörgs noeatj waere gekómbineerdj mit anger mitklinkers; kómbinaasjes wie nl-, nd- en dergelike kómmen in gewuuen Limbörgse wäörd dus noeatj veur ane begin van e waord.
Habo
Habo is 'n gemèndje in Jönköpings län, Zwede. De gemèndje tèltj 18.646 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 143,41 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 130 luuj de km².
Maag
Sómmige bieëster, wie herkawwers, höbbe mieëder mage, wie de pens, de nètmaag, de bookmaag enne lebmaag.
Aafsjeijinge vanne maag
Aafhenkelik vanne celsaort sjeie de maagklere versjillige stoffen aaf. De houfcelle sjeie pepsinogeen aaf, det inne maag wuuertj ómgezatte in 't enzym pepsien. Pepsien is veure eiwitsplieting bestump. De wandjcelle vörmen 't maagzoer (zaatzoer). De sliemaafsjeijing dore nakcellen is wichtig. Dees sliemlaog besjurmp de maag d'rtaenge det ze zichzelf vertaertj. Inne G-celle, die veural in 't porteerdeil vanne maag kónne waere gevónje, wuuertj 't hormoon gastrien aafgegaove. Gastrien kump via de bloodsómloup bieje klere vanne maagkoeppel en van 't maaglief en zètj dees aan toet 't aafsjeie van maagsaap. Zoealang in 't porteerdeil nag aetesdeiler aankómme die eiwitdeiler bevatte wuuertj gastrien nag geperduceerdj.
Gekrenkdjes
Versjillige gekrenkdjes die specefiek mitte maag höbbe te make zeen maagzwaer, maagkanker en maagbleujing.
Orion (starebeeld)
thumb|right|250px|Starekaart van Orion Orion is de naom vaan 'n starebeeld wat vaan de gaanse Eerd gemekelek te zien is. 't Is te vinde op d'n hiemelequator. De naom is aofkomsteg vaan Orion oet de Griekse mythologie, 'ne jeger, dee door de godin Artemis weurt doedgemaak en tot starebeeld woort verheve.
Op 't noordelek haafroond is 't 's winters vreug in d'n aovend hiel dudelek in oosteleke riechting te zien. 't Liek qua vörm op 'n zandluiper, mèt linksbove de staar Betelgeuse, rechsbove Bellatrix, linksoonder Saiph en rechsoonder Rigel. In 't midde ligke drei stare op ein lijn: Alnitak, Alnilam en Mintaka (ζ, ε en δ). Deze drei stare weure ouch wel "Gordel vaan Orion" (es zouw 't 'ne reem zien) of "Jacobsstaaf" geneump.
Perroen
Etymologie
't Aodfraanse perron betekende 'ne groeëte blok sjtèè en is 'n vergroeëtingsvorm va pierre (sjtèè). In 't Welsj sjrieft me peron, 'n vergroeëtingsvorm va pire (sjtèè).
Kesjteël Hoes de Täörekes
Gesjiedenis en beweuners
In 1543 woort 't kesjteël door de erfgenaome van de kanunnik verkoch aan Reijnart Spreeuwart, getrouwd mèt Maria Van Buel. De femilie Spreeuwart bleef eigenaer pès 1684 toen 't in bezit kaom van Antoon Vaes, getrouwd met Anna Maria Spreuwart. Tot daen tied woort 't kesjteël bekend ónger de naam  't Spreeuwarts Thoorenthien. Door vererving kaom 't kesjteël achtereinvolges in bezit van de femilies De Vaes, Van der Vekene, De Mée (1750) en Klaessens (1795). 't Hoes De Täörekes waas biej 't "beleg van Mestreech" in 1794 danig besjadigd geraak.