cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Toeanen in 't Limbörgs
Neutralen toean
Wie al gezag is de raeje veur 't gebroek vanne stoeattoean in wäörd wie "begi*nne" wo de gróndjvorm 'ne neutralen toean haet 't feit det verbaoge of verveugdje vörm döks 'ne stoeattoean höbbe, wie "bi*nje" taenge "bó\nj" en "va*lle" taenge "ich va\l" en "doe vè\ls". Dit is aevel neet ummer 't geval. Zoea guuef 't 't waord "kó*mme" det waal "ich kó\m" haet, mer ouch "kó~m!" (imperatief) en "doe ku~ms", en ouch 't waord "kó*nne" det "ich/hae ka~n" haet. Döks is de neutralen toean ouch e rizzeltaot van 't ewegvalle van 'nen obstruent in e waord mit sleiptoean, wie "ki~ndj" taenge "ki*njer" en "wi~ldj" taenge "wi*ljer" ("nj", "lj" etc. waeren es eine spraokklank gezeen: /ɲ/, /ʎ/ etc.). In kómbinaasje mitte verangering van sleiptoean nao stoeattoean op gróndj van suffixering is 't zoea meugelik det al de drie vörm van toeanverloup veurkómme inne verbuging van bepaoldje wäörd, wie in "la~ndj" mit sleiptoean, "le*njer" mit neutralen toean en "le\ndje" mit stoeattoean.
Ieredevisie (hierevoetbal)
Historie
Betaold voetbal gaof 't tot in de jaore 1950 in Nederland neet; de KNVB verbooj dat oet princiep officieel. In die jaore raakde 't Nederlands voetbal evels dudelek achterop; daorum riechde me in 1954, op initiatief vaan de Limbörger Gied Joosten, de NBVB op, boe-in tien nui opgeriechde clubs tegenein gónge speule. Ein vaan die clubs waor Fortuna '54, 't geisteskinneke vaan Joosten zelf. Al nao e paar maond waore die vaan de KNVB euvertuig en beslote ze bij de NBVB um de boonde en de competities te doen fusere. 't Ierste sezoen (1954/55) späölde alle betaolende clubs in veer Ierste Klasse, in 1955/56 späölde de bèste clubs in twie Hoofklasse, mèt drei Ierste Klasse dao-oonder, vaanaof 1957/58 woort e lendelek systeem ingeveurd mèt de Ieredevisie, Ierste Devisie en Twiede Devisie.
Europees voetbal
De bekerwinner krijg 'n plaots in de daarde kwalificatierunde vaan de Europa League. Gemeinelek kump dee wel oet de ierste ach vaan de Ieredivisie. In dat geval trejje de volgende regele in wèrking:
Vaolsbrokermeule
Historie
De gesjiedenis van 't landjgood Vaolsbrook is nèj verbónje mèt de femilie von Clermont, lakefabrikante oet Vaols die hun bedrief in de zevetieënde eëuw verplaatsjde van Aoke nao Vaols. Johann Arnold von Clermont leet in 1761 't al in 1733 geboewde kesjteël Volsbrook verboewe en de bie 't kesjteël beheuërende watermeule woort aevenaens door häöm in 1765 gans herboewd es sjpènmeule. De meule hèj in daen tied 'n saort middesjlaagraad zónger krop, de middellien van 't waterraad bedroog 5,26 mater en de breite 1,13 mater. De von Clermonts bleve eigenaer van 't landjgood pès 1824 toen 't woort verkoch aan Frederika Veronica Keller, de weduwe van Johann David Hasselbach oet Aoke en door euvererving woort 't in 1826 toegeweze aan häör dochter Sophia Wilhelmina Hasselbach, de echtgenote van Karl Heinrich von Görschen oet Aoke. In 1857 kroog Von Görschen van 't provinciaal besjtuur toesjtömming de meule te verboewe tot graanmeule en in 1860 óm nog 'n sjtoammachine te plaatsje. Teves woort nog 'n kaetelhoes mèt 'n klassieke veerkantje sjouw geboewd, die noe nog ummer besjteit. Op 't eindj van de 19e eëuw woorte de geboewe van de sjpènnerie en de biej 't complex beheuërende boerderie verboewd tot hoeze. Door wiejer vererving kaom 't landjgood in bezit van de femilie von Mosel en hun Duutsje erve, dit bleef zoa pès nao de Tweëde Waereldaorlog. Na de aorlog woorte hun bezittinge, inclusief de meule, es viejandelik vermoge geconfisqueerd door 't Nederlands Beheersinstituut en verkoch aan de Stichting Beambtenfonds van de Sjtaatsmiene in Limburg. Dit fons verkoch de boerderie en de meule mèt toebeheuëre aan Leon Hubert Schoonbroodt dae al pachter waas vanaaf 1939.
Röbber
Röbber is e polymeer det veurkump es 'n emulsie in 't sap van 'n aantal plantesaorte (dit sap is bekèndj es latex), wie de Braziliaanse röbberboum, Indische röbberboum (Ficus elastica), Euphorbia's (Manihot glaziovii), paersbloom ónger angere Taraxacum kok-saghyz, Parthenium argentatum, Funtumia elastica, Landolphia spp. en Cryptostegia spp.. De naam kump van 't Ingels wirkwaord veur "wrieve" (to rub).
Saskatchewan
't Landjsjap van Saskatchewan wuuert gekinmirk door naoljbus en groeate graasvlakdjes. Saskatchewan is verneump nao de gelieknamige reveer. 'n Anger wichtige reveer is de Churchill; wiejer haet 't dao taalrieke maere. De wichtigste industrieje zeen vèsbedriever, vieëteelt (veural kuuj) en 't verboewe van terf; de veurnaamste gróndjstóffe die m'n hie vindj zeen aerdaolje, uranium en koper.
Staphorst
Cultuur
Staphorst steit - terech - bekind es 'n conservatief-protestantse plaots. 't Euvergroet deil vaan de bevolking hingk 'n protestantse struiming aon. 't Groetste kèrkgenoetsjap is de Herstèld Hervörmde Kèrk, oontstande oet Nederlands-Hervörmde protestante die 't neet eins waore mèt de fusie mèt de PKN. De kèrke struime edere zoondaag nog vol. Ouch op Beidaag en daankdaag veur Gewas en Arbeid, 'ne typisch orthodox-protestantse fiesdaag, zien de kèrke vol en de winkele de gansen daag touw. De böslijn die op Staphorst rijt kump op zoondag zelfs hielemaol neet in 't dörp. In de gemeinteraod höbbe de SGP en de ChristenUnie same de mierderheid.
Laura
Topografie
Canada
Nederland
Patras (stad)
thumb|right|Ligking vaan Patras
Golf van Thailand
thumb|right|200px|Locatie van de Golf van Thailand. De Golf van Thailand is 'n ónderdeil van de Zuud-Chinese Zieë. Hae wuurt umringk door Maleisië, Thailand, Cambodja en Vietnam. 't Totale óppervlak bedraag óngevier 320.000 km². Aan de noordziej, ouk waal d'n Boch van Bangkok geneumd, mónd de reveer de Menam d'r in oét.
Cor Deneer
Nederlands poëzie
De herfst trok dieper het land in (Walther Hermans, Math 			                  Geenen e.a., Vinlo 1993) Nederlands proza en poëzie
Coushatta
Bieje voukstèlling in 2000 woort 't aantaal inwoeaners vasgestaldj op 2299. In 2006 is 't aantaal inwoeaners door 't United States Census Bureau gesjat gewaoren op 2180: 'n daling van 119 (-5,2%).
Tubbergen
Tubbergen is wel de mies katholieke gemeinte vaan Nederland. 't Aondeil vaan CDA-stummers ligk hei roond de 70% ('t hoegste vaan Nederland) en e groet deil vaan de bevolking kump nog regelmaoteg nao de mès. Ouch is in Tubbergen 't percentaasj aon echsjeiinge 't liegste in gans Nederland.
Reigelsbrook
Gesjiechte
Naodet me in 2012 väöl doeadgevare bieëster, worónger dassen en kwekkerte haet aangetróffe haet me langs de waeg maotregele getroffe veur dit te verkómme.
Flora en fauna
Inne zómmer tröf me hie väöl libelle, worónger inkel vriej zeldjzaam pionierssaorte, wie de zwervendje heilibel, de bandjheilibel, de baekkantjlibel, de vuurlibel enne tenger graasjuffer. Ouch algemein saorte wie de broenroeaj heilibel, de bloodroeaj heilibel, de steinroeaj heilibel, de gewuuen kantjlibel, de veervlek enne platboek kómme hie väöl veur. Zeldjzaam en biezunjer saorte die waere waorgenómme zeen de zujelike kantjlibel, de gevlekdje glanslibel, de zujelike heilibel enne zujelike keizerlibel. Wiejer tröf me versjillige saorten aan sprinkhane, roewveugel en amfibieje.
Neanderthaler
DNA-oonderzeuk
In dit verband is 't interessaant öm óp te merke dat zjuus de gebiede oeë 't DNA-oonderzeuk van Plagnol väöl archaïsche gene aantuuënde, Europa en West-Afrika, de bakermat zeunt van 'n aantal klèng taalgroepe (Baskisch en Kaukasische tale), mae ooch van 'n twieëtal belangrieke taalgroepe met 'n enorm versjpreidingsgebied in respectievelek Eurazië (Indo-Europese tale) en Afrika (de Bantoetale). Es vermenging kan werre aangetuuënd, zal ooch d'r wederzijdse invloed van taal en cultuur óp de versjillende bevolkingsgroepe opnuuj geëvalueerd mótte waeëre.
Neanderthalers en Cro-Magnonmiensj
Me trèft d'r moderne mens ca. 40.000 jaar gelaeje vör 't örsj aan in Europa. E produceerde 'n cultuur die vaeër noe 't Aurignacien neume. D'r moderne mens en d'r Neanderthaler laefde daornao nog eenkele doezende jaore geliektiedig in dezelfde gebiede. Bies dat de Neanderthaler zich truuktrók oonder de Ebrogrens (Sjpanje). De recaentste Neanderthalervondsten zeunt ca. 28.000 jaar aod en waoërte aangetróffe óp Gibraltar. De Neanderthaler is dus roond die periode oetgesjtórve. Oeëdör dit is gebäörd is oonzieëker, en hieäöver besjteunt väöl theorieje, oeëvan de waarsjienglekste liekt te zieë dat ze zeunt voetgeconcurreerd (en wellicht oetgemoord) dör d'r Cro-Magnonmiensj.
1877
Waerextreme in Belsj
Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 mèt aanvöllinge
Veurtuug
E veurtuug, verveursmiddel of verveursmodaliteit is 'n technische constructie of inrichting die veural deentj luuj of geujer (juridisch: "zake") te verplaatse, väölal in 't verkieër.
d'n Term "veurtuug" wuuertj euver 't algemein gebroek veur verveursmiddele die euver 't landj gaon. Verveursmiddelen euver of door water, lóch en ruumdje waere vaartuug geneump.
Keuninkriek Holland
Bewind vaan Lowie
De keuning waor zier betrokke bij diverse rampe die de bevolking troffe. In jannewarie 1807 oontplofde in Leiden e polfersjeep; de keuning leet direk 't pojn ruime en stèlde zie paleis besjikbaar veur de slachoffers. Ouch bij epidemieë vaan de zweitkrenkde en cholera in Braobant waor Lowie prezint, zoe good wie bij euverstruiminge in de Betuwe in 1809.
Verkiensje
Oarzake van dementie
Dèks is 'n exacte diagnose pas nao de doad te sjtèlle. Biej de sectie op miensje die zint euverleje, terwiel ze aan dementie leje, wirt dèks 'n combinatie van oarzake gevónje, biejveurbeeld mengbeelde van vasculaire dementie en de ziekte van Alzheimer of Lewy Body Dementie mèt ziekte van Alzheimer of vasculaire dementie.
Keuninkriek Holland
Groondgebeed en indeiling
thumb|'t Keuninkriek Holland in 1808, nao de inlieving vaan Oos-Friesland en de annexatie vaan Vlissinge door Fraankriek. Al bij de instèlling vaan de Bataafse Rippubliek in 1795 had Nederland Ziews-Vlaondere en de bezittinge in 't later Limbörg mote aofgeve; die hoorte dus ouch neet bij 't Keuninkriek Holland. In juli 1807 woort Oos-Friesland aon 't Keuninkriek touwgeveug. In december 1807 naom Fraankriek Vlissinge es marinehave in; in december 1809 gans Walcheren, in miert 1810 gans Zieland, Braobant, 't Land vaan Altena (toen nog neet bij Braobant) en Gelderland bezuie de Waal.
Verkiensje
Herkóms van ’t Limburgse woord verkiensje
Gezègkde: Völ aw luuj gaon verkiensje es ze awwer waere.
Keuninkriek Holland
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, in dees versie, zoewie 't Nederlandstaoleg artikel euver Lowie Napoleon, in dees versie.
Migratie
Mietstes weëd mit migratie 'n permanente (volks)verhoezóng gemeind, meh óch nomadisme en transhumance huëre bei 't begrip migratie. Volksverplatsónge venge nag allezeleëve sjtat. Ieëmes deë migreert, numt me 'ne migrant. Me maak ungersjeid tusje versjillige soarte migrante:
Els Borst
Leve
In häör twiede termijn euverleefde Borst twie kier 'n motie vaan wantrouwe. D'n ierste kier góng 't um häör rol in d'n aofloup vaan de Bijlmerramp; de hölpverlieners bij dees ramp (nog väör häör ministersjap gebäörd) lepe massaol mèt klachte roond en me voont tot ze dao neet good mèt waor umgegaange. De twiede kier voolte de christeleke partije ziech geraak, umtot ze, wie de euthanasiewèt in 2001 indelek waor aongenome, in 'n interview (oetgerekend op Goje Vriedag) had gezag het is volbracht. Bei moties euverleefde ze.
Zittesj
Kènmerke
E veurnaam kènmerk wo in 't Zittesj zich aansjlut bie Midde-Limburg is de mouillering, al kump dit versjiensel neit meer in alle weurd veur wo me ze in 't Remunjs nog aantröf. Zittert en Gelaen zeen óngeveier de zudelikste plaatsje wo me dees mouillering heurt. Get typisch zudelèks is de -sj in e woordènd, wo me in noordeliker dialekte -s of -rs haet. Dat zuut me al aan 't woord Zittesj en dat wurt ouch dudelik in flesj, minsj en beusj. Waat 't Zittesj mit zowaal 't midde es 't zuide gemein haet en 't aafsjeit van 't noorde, van 't Mesjtreichs en van de Belsj-Limburgse dialekte is dat 't te zuudooste van de Panninger Linie lik. Dit kènmerk sjpeelt 'n rol in 'n zeker rivaliteit die besjteit tösje Zittert en Mesjtreich.
't Belangriekste kènmerk van 't Zittesj vuntj me de Zittesje diftongeiering. Die besjteit dao-oet dat wen in de dialekte te noorde van Zittert 'n ee, oo of eu in e woord optraet, en dae vocaol haet dao de sjtoottoon, dat er dan gebraoke wurt tot 'ne diftong: ei, ou of ui. Vergliek:
Trollhättan
Trollhättan is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 53.820 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 412,14 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 130,6 luuj de km².
Kuiperreem
De Kuiperreem is geneump nao de Nederlandsen astronoom Gerard Kuiper, dee in 1951 't bestoon vaan zoe'n zone veroonderstèlde. Pas in de jaore negenteg kós 't bestoon vaan de Kuiperreem direk weure vasgestèld, wie neve Pluto nog diverse kleinder objekte in dat gebeed woorte oontdèk. Mèt de oontwikkeling vaan ummer verfijnder telescope góng 't daonao hel. Mèt 't ruimtetuig New Horizons (wat in 2015 veurbij Pluto en in 2019 veurbij 2014 MU69 vloog) is de Kuiperreem ouch vaan binnenoet oonderzoch.
Anna Enquist
Biografie
Op 3 augustus 2001 veroongelökde häör dochter Margit op d'n Dam in Amsterdam door 'n aonvaring mèt 'ne vrachwage. Dit verlees had 'ne zwoeren invlood op häör. Ze góng ziech noe inzètte veur 't verpliechstèlle vaan d'n doejenhookspiegel en diverse vaan häör beuk sindsdeen höbbe 't gestorve keend es thema. In 2008 kaom 't blaad Opzij mèt 't beriech tot Enquist zouw stoppe mèt sjrieve. Dit bleek e misverstand. In 2014 en 2015 waor ze stadsdiechteres vaan Amsterdam.
Sørum
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 4,5% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Pitch-accent
Versjil mit toeanspraoke
't Groeate versjil tösse pitch-accent en 'n vólwaerdige toeanspraok haet t'r dus mit te make det d'n toeanmeugelikheje bepèrkdjer zeen en allein oppe houflittergreep kónne verkómme. Zoea guuef 't bie 'n spraok mit twieë toeane die 'n echte toeanspraok is veer meugelikheje (H is hoeag; L is lieëg; * is neet-toeandragendj):
Zweeds
In 't Zweeds (en 't Noors) kómme toeanversjille, ordaccent, allein veur in polysyllabische (mieëlittergrepige) wäörd. Me kaltj van accent I of akutaccent en accent II of gravaccent. Accent I kump euverein mit 'n H*-littergreep (wie 't waord "régel"); Accent II kump euverein mit 'n L* littergreep (wie 't mieëvaad "règler"). De toeane zeen óntstange nao de Aadnoordse periood en zeen 't gevolg van toeveuging van klinkers (epenthees). Wäörd die in 't modern Zweeds accent I höbbe, höbbe of 'n toegeveug achtergestèldj lidwaord, of wore monosyllabisch (einlittergrepig) in 't Aadnoords. Dit vindj me mekkelik trögk inne verbuging van 't waord "hund": Inne tabel hiebaove kan me dudelik zeen det alle van orzjien monosyllabische wäörd in 't Zweeds accent I höbbe, dewiel alle van orzjien polysyllabische wäörd accent II höbbe gekrege. De meiste minimaal pare höbbe te make mit 't toeveuge van 't achtergestèldj lidwaord, wie "ánden" ("ánd" + "-en": de aenj) en "ànden" ("ànde" + "-(e)n": de geis), of nuuj lieënwäörd, wie "rádar" (radar) en "ràdar" ("rada" + "-(a)r": in rieje zètte).
Berlaymontgeboew
Architectuur
Architek Lucien De Vestel ontweerp 't oarsjrponkelik geboew same mit Jean Gilson, Jean Polak en André Polak. 't Besjtong oet 'nen tore in de vörm van e kruus woadoor veer vleugels vertrikke vanoet 't centrum. 't Gief kantoare veur 3000 ambtenere in 't geboew. Vergajerzale bevinge ziech bovenaan. In de kelders liegk 't restaurant, tillevisiesjtudio, conferentiezale, opsjlaagruumte, parking en anger deenste.
Engis
Protohistorie en Aodhèèd
Tösje 600-300 v. Chr. waoërt d'r sjrieëk bewónd dör de Kelte. Dat löt zich aafleide oet keramiekvondste in 2003. Van Galiërs zeunt reste van woninge oontdèkd.
Moderne tied bies noe
't Dörp tuuënt ooch 17de ieëws mèt lèjje dake en mèt ömliestinge van däöre en veenstere va blowwe sjtèè.
Bilzerlands
Zijn veur 'dien'
Algemein veur de Haspegouw is 't veurnaomwoord dzjee/dzjieë. In 't weste is dit de vörm veur d'n twiede persoen inkelvoud, dus 't equivalent vaan doe (of dich) in 't ooste. In 't Bilzerlands taolgebeed, boe me dich heet gehawwe, is dit woord in principe allein miervoud en eventueel beleefheidsvörm. Toch is door de iewe heer verwarring oontstande. Zoe kós 't bezittelek veurnaomwoord zijn oontstoon, wat trökgeit op 't te verwachte dijn meh is beïnvleujd door 't persoenelek veurnaomwoord dzjie. Zijnen otto beteikent in dit gebeed daorum neet zienen oto, meh dienen oto.
Bekasi
Bekasi is ein van de grótste forenzesjtei t'n ooste van Jakarta, in de Jabodetabek-regio in Indonesië. De sjtad haet ruum 2,3 miljoen inweuners.
In 't nuujs - Politiek
2019
De gewaeze Franse presidentj Jacques Chirac sjtörf op 86-jäörige laeftied.
In Wallonië weurt de regering-Di Rupo beëidig, die sjteunt op 'n coalitie van PS, MR en Ecolo.
Bei verkezinge in de Oekraïne weëd de nui partei Sluha Narodu (Bedeende van 't Volk) van prizzedentskandidaat Zelensky de groeëtste.
Ralf Krewinkel sjtap óp es burgemeester va Heële noadat bekaand weëd dat heë vuur 't burgemeestersjap va Kirkroa hat gesolliciteëd.
Róslandj sjort 't INF-verdraag op, naodet de VS gister aankóndigde 'tzelfde te doon.
1984
Mèziek
Bès verkochde albums in Nederlandj:
In 't nuujs - Politiek
2018
Angela Merkel kunjig aan aaf te trejje es veurzitster van 't CDU en zich in 2021 neet mie verkeesbaar te sjtèlle.
Op 't Belsj weurt gesjtump veur de gemeinte- en provincieraod. Groete versjuvinge blieve lenjelik gezeen oet, al verluus sp.a sjterk en geit de wins gooddeils nao Groen. In Limburg blief CD&V de groetste.
Rob Jetten weurt verkaore tot fractieveurzitter van D66. Hae volg Alexander Pechtold op, dae drie daag ieder bekèndj maakde dat hae aaftraoj.
De leijers van Naord- en Zuud-Korea óntmoete einanger inne gedemilitariseerde zone en zègke te sjtraeve nao e vraejesverdraag, det de Koreaanse Krieg formeel mót beëindige.
In Nederlandj weurt gesjtump veur de gemeinteraodsverkezinge en 't raodgaevend referendum euver de zoegeneumde sjleipwèt. Euver 't algemein verlere de PvdA, D66 en de SP sjterk. GroenLinks en DENK behaole väöl sjtumme in de groete sjtaej inne Randsjtad en de PVV deit veur 't iers op groeter sjaol mèt. In Nederlands Limburg winne veural de lokaal partieje, 't CDA aevel veural in 't naorde en in 'n aantal Zuud-Limburgse gemeintes. 'n Klein mierderheid van 49,5% waor taege de sjleipwèt.
2017
D'n Amerikaanse president Donald Trump erkèntj Jeruzalem es óngedeilde huidsjtad van Israel. Dit leide tot groete proteste inne Arabische waereld.
't Kabinèt-Rutte III weurt beëidig.
In Duutsjlandj vinje de bóndjsdaagverkezinge plaatsj. De CDU van Angela Merkel blief mit 33,0% vanne sjtumme de groetste en de SPD blief mit 20,5% de twiede. Bei partieje verleze aevel volges de letste oetsjlaeg respectievelik roem 8 en roem 5 procent ten opzichte van 2013. Winnaersj zien de liberaal FDP en 't AfD, die 10,7% en 12,6% van de sjtumme höbbe behaold. Zie wónne respectievelik óngevaer 5 en roem 7 procent ten opzichte van 2013. Daomit höbbe ze de keesdurpel gehaold en daodoor zien ze noe ouch vertaegewoordig innen Duutsjen Bóndjsdaag.
't Japans Hoegerhoes geit akkoord mit 't aaftreije van d'n hujige keizer Akihito. Ziene zoen Naruhito weurt nao verwachting d'n opvolger.
De Panamesen aad-dictator Manuel Noriega sjtörf op 83-jäörige laeftied.
2016
François Fillon weurt verkaoze tot presidentjskandidaat veur de centrumrechse Les Républicains. Hae versjleit taegekandidate Alain Juppé en Nikolas Sarkozy, dae neet daor de ierste runj waor gekómme.
Keuning Bhumibol van Thailandj, mit 'n regering van zevetig jaor de langs zittende vaors op de waereld, sjtörf op 88-jäörige laeftied.
De Nobelpries veur de Vrei geit nao de Colombiaanse president Juan Manuel Santos "óm zien doelmatige insjpanninge de mie as vieftig jaor doerende börgerkreeg in zie landj te beènjige, 'ne kreeg dae minstes 220.000 Colombiane 't laeve haet gekos en bekans 6 miljoen luuj haet verdraeve."
Shimon Peres, de gewaeze presidentj van Israel, sjtörf op 93-jäörige laeftied.
2015
D'n Duutsje politicus Helmut Schmidt sjtörf op 96-jäörige laeftied.
In Burma vènje parlemèntsverkezinge plaats.
In e rifferendum sjtump de mierderheid van de Ierse bevolking veur inveuring van 't homohoewelik.
Keuning Abdoellah bin Abdoelaziz as-Sa'oed van Saoedi-Arabië sjtörf op 90-jäörige laeftied. Hae weurt opgevolg daor zie haufbroor Salman bin Abdoelaziz as-Saoed.
2013
De Remunjse VVD haolt, in aafwachting van 't corruptieóngerzeuk wat nao häöm löp, Jos van Rey vanne keeslies aaf.
Jorge Videla, de vreugeren dictator van Argentinië, sjtörf op 87-jäörige laeftied.
Jean-Marie Dedecker (LDD) verluus nao 'n zitting in de plenair Kamer zien parlemèntair ónsjenbaarheid. Die is häöm aafgenome ómdat hae anger politici haet laote besjpionere.
In Italië weurt 't kabinèt-Letta beëidig. Dit markeert 't èndj van 'n maonjelang politieke impas.
't Limbörgs Symfonieorkes en 't Brabants Orkest gaon fusere tot philharmonie zuidnederland.
Keuningin Beatrix kunjig aan per 30 april aansjtaonde aafsjtandj te doon van häör troen veur häören awdste zaon prins Willem-Alexander.
2012
Norodom Sihanoek, de gewaeze keuning van Cambodja, sjtörf op 89-jäörige laeftied.
2010
Bie de verkezinge in Suriname weurt de NDP van ex-dictator Desi Bouterse de groetste partie. Bouterse sjteit terech veur misdade taege de minsheid en weurt internationaal gezoch óm cokehanjel.
De Ope VLD sjtap oet de Belzje regering naodat Yves Leterme en Jean-Luc Dehaene gein oplossing höbbe kènne vènje veur de kwestie óm 't keesdistrik Brussel-Halle-Vilvoorde. Normaal beteikentj dit de val van de regering.
2009
Bie de verkezinge veur 't Europees Parlemènt sjrief de PVV van Geert Wilders ónverwach groete wins bie.
2008
De Sjpaanse parlemèntsverkezinge waere gewonne door de regerende socialistische partiej ónger premier José Zapatero.
Dzodinka
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Sebastopol
In 2014 had de stad 393.304 inwoeëners. Ruum 70% van de bevólking is etnisch Rös. Ander minderhede zeen Oekraïeners (22,4%) en Wit-Rösse (1,6%). De oersprónkelike inwoeëners, de Krim-tatare, make slechs 0,5% oet van de totale bevólking.
Lepton
E lepton is 'n óngelaje elementair deilke oet 't standerdmodel det neet is opgeboedj oet quarks. E lepton is 'n elektron, e muon of e tauon, of eine van häör neutrino's.
1813
1810 - 1811 - 1812 - 1813 - 1814 - 1815 – 1816 1813 (MDCCCXIII) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender.
Meule van Lombok
Gesjiedenis
Oarsjprónkelik dateert de meule oet ómsjtreeks 1500. In de Franse Tied waas 't 'n graanmeule mèt tweë koppele sjtein en 'n houte waterraad en waas in eigedóm van Willem Gilessen. De meule waas vervolges aafwisselend in gebruuk es houtzaegerie en wolsjpènnerie. In 1850 woorte allebei de meules op de lènker oever aangekoch door de Mesjtreechse waopehanjelaer Petrus Stevens dae dao zien wirkplaatsj veur 't make van gewaerloupe van maakde. Dertig jaor later kaom de wirkplaatsj in 't bezit van Eduard Beaumont, 'ne angere waopefabrikant oet Mesjtreech, dae 'n florerende gewaermakerie aan 't Christussjträötje in 't Boschstraotkerteer bezaot.
Dire Straits
thumb|Dire Straits. De Dire Straits (1977-1995) waas 'ne Britse rockband róndj de zenger, gitaris en leedjessjriever Mark Knopfler. De band is bekindj gewaore mit nummers wie Sultans of Swing, Private Investigations, Brothers in Arms, Money for Nothing, Lady Writer, Twisting by the Pool en Walk of Life.
Palataal
'ne Palataal is 'n saort aan mitklinker dae t'r wuuertj oetgespraoke door 't middelste vanne tóng of 't bakdeil daovan op te duje nao 't hel verhieëmeldje.
Eine vanne wieds-verbrèdje klenk in spraoke is de palatalen approximant, mer ouch is de palatale nasaal hieël väöl veurkómmendj (in zoeaget 35% vanne spraoken oppe werreld). Inne meiste spraoke contrasteertj de palatale nasaal neet mit palataal plosieve, zowie de stumloeaze palatale plosief, meh mit pósalveolair affricate, wie. De Limbörgse dialekte mit mouillering zeen den ouch biezunjer in det ze de palatale nasaal zowaal mit pósalveolair affricaten es mit palataal plosieve contrasteertj; anger spraoke worin det ouch gebeurtj zeen 't Tsjechisch, Slowaaks, Hongaars en Albanees.
Uddevalla
Uddevalla is 'n gemèndje in Västra Götalands län, Zwede. De gemèndje tèltj 50.539 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 641,93 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 78,7 luuj de km².
Zuud-Australië
Zuid-Australië (Ingels: South Australia) is 'n deilstaot van Australië en is gelege aan de zuudkus van Australië. Zuud-Australie is euveriges neet de zudelikste staot van Australië (dit is Tasmanië). Met 't oppervlak van 983.482 km² is 't de op twieë nao groeëtste staot vaan 't land. 't Inwoeënersaantal bedrug óngevieër 1.467.261. In 't oeëste grens Zuid-Australië aan Victoria en Nuuj-Zuud-Wales, in 't nordoeëste aan Queensland, in 't norde aan 't Nordelik Territorium en in 't weste aan Wes-Australië. Óngevieër 'n achste deil vaan Zuud-Australië wurd ingenaome dor 't militair testerein Woomera Prohibited Area.
Ontario
Qua bevolkingsaantal is Ontario de grótste pervinsje van Canada; kwa oppervlakdje de op ein nao grótste, nao Québec. Ontario grens in 't wèste aan Manitoba, in 't oeasten aan Québec en in 't zujen ane Amerikaanse staote Michigan, Nuuj-York, Ohio, Pennsylvanië en Minnesota. 't Grótste deil vanne grens mitte Vereinigdje Staote wuuert gevörmp door water, worónger de Lake of the Woods, de Groeate Maeren enne Saint Lawrence. Ontario is de insigste Canadese pervinsje die grens ane Groeate Maere.
Hollandse grammatica
In persoensnaome
Buigingsoetgeng kinne ouch weure gestapeld, zelfs tot drei kier. Zoe gief me veur Katwijk op: Dat huis is van Jan van Piet van Nell ese  'Dat hoes is vaan Jan, de zoon vaan Piet, de kleinzoon vaan Nel'.
Bedink wel tot laank neet alle Hollandse dialekte dit höbbe. In Noord-Holland en Utrech vint me dit systeem euver 't algemein neet, en ouch in 't Oostvoorns, in 't westelek IJsselmonds (beveurbeeld in Poortugaal) en in 't Dordts zeet me Jan z'n fiets of de fiets van Jan in plaots vaan Janne fiets. Ouch oet de modern stadsdialekte is dit verdwene. Soms zeet me evels nog wel moeders, al daan neet veur de grap, meh daan zoonder versjèl in naomval (dus ouch Moeders komt om acht uur thuis).
Aonwiezende veurnaomwäörd
De mieste dialekte stèlle ziech content mèt dezelfde aonwiezende veurnaomwäörd die 't AN gebruuk: deze/dit, die/dat. Deze weurt dèks gerund tot deuze (dit kump in alle drei de provincies veur); dit soms tot dut. 't Katwijks evels kint ouch nog geune en gunt, die wie die/dat verwieze nao wiedaof verwieze. Ze koume euverein mèt gene en ginds in de standaardtaol (die evels wel hendeg awwerwèts zien), en mèt genne etc. in 't Zuidoos-Limbörgs.
Gebeejende wijs
De gebeejende wijs besteit oet de stam vaan 't werkwoord, of oet de stam mèt -t. Versjèl tössen inkelvoud en mievoud weurt neet gemaak. In e groet deil vaan 't taolgebeed versjijnt de -t allein bij oetzundering, meh in zuielek Zuid-Holland is ze aon de orde vaan d'n daag.
Verleien tied
thumb|Hoes in [[Odijk. Gedoch (of gedog) is 't Utrechs voltoejd deilwoord vaan denke.]] Oonregelmaotege werkwäörd koume dèks veur en euver 't algemein zien 't dezelfde wie in 't AN. Wel gebruuk 't Hollands dèks aander vörm. De verleien tied en 't voltoejd deilwoord vaan denke en brenge zien vaanajds docht - gedocht en brocht - gebrocht. Durve heet es verleien tied miestens dors(t) (in 't AN kump regelmaoteg durfde mie veur); 't voltoejd deilwoord is soms gedorst of gedorve (oetgeslote in 't AN). Bij zegge kump neve zei ouch hiel dèks zee veur; 't voltoejd deilwoord is dèks gezeid. Ouch legge en hebbe vertuine bezunderhede; zuug daoveur hei-oonder.
Equivalente veur liggen en leggen
Ouch hei-in besteit verwarring, en ouch hei besteit de verwarring in gans 't Hollands taolgebeed. D'n oersprunk daovaan vèlt te zeuke in 't klein versjèl tösse de e en de i, meh veural umtot 't dèks allebei oonregelmaotege werkwäörd zien, boe sommege vörm vaan samevalle: hij leit.
De realisatie vaan de twie versjèlt sterk per plaots. In beveurbeeld 't Wes-Fries versjèlle de twie werkwäörd totaol neet, meh in 't Dordts kint me legge 'ligke' tegeneuver leie 'lègke'. In de verleien tied vaan allebei de werkwäörd kinne allerlei vörm veurkoume (legde, lag, lei, lee), zoe good wie in 't voltoejd deilwoord (geleg(d), gelege, geleid, geleed).
Roej en greun volgorde
In väöl Hollandse dialekte, zeker die in Wes-Friesland en 't conservatief Zuid-Hollands, priffereert me de greun volgorde, in tegestèlling tot 't AN boe me de roej volgorde dèkser aontröf. Dit wèlt zègke tot bij e gezègkde vaan mie werkwäörd, in gevalle boe die werkwäörd allemaol achterein stoon (beveurbeeld in bijzinne), de persoensvörm achteraon kump: Je doe maar wat je nie late ken 'De deis mer watste neet kins laote'.
Oetgebreider gebruuk te
In 't Hollands kin te soms opduke boe 't in 't AN neet huurt. Dèks gebäört dit veur naodrök te lègke. Zoe kint me in 't Katwijks: niet te vlouke, hòòr! 'neet vloke!', wat sterker is es 't gewoen iet vlouke. In moderner Zuid-Hollands huurt me nog geregeld niks te mare!, wat evels mie 'n versteinde oetdrökking is.
Wim Kuipers
Wim Kuipers is 'ne Neelse sjriever dae in 1939 is gebore in Neel (Maasniel) en noe in Mestreech woent. Hae sjrief in 't Nederlands en sjrief verhaole en gedichte in 't Neels. Hae is veurvechter van 't Maaslands of zoegeneump AGL, Algemein Gesjreve Limburgs. Kuipers sjtudeerde Nederlands en wèrkde es journalis in Eindhove, Amsterdam, Hilversum, Nijmege en bie Dagblad De Limburger in Mestreech.
Tau (netuurkónde)
E tau, taulepton of tauon is 't derdje generatie-equivalent van 'n elektron en e muon. 't Is e subatomair deilke det ouch elementairt is en 'n plaats haet in 't standerdmodel. 't Haet 'n lektriklajing van -1 en 'ne spin van 1/2 en is dus e fermion.
Hongarieë
Historie
Daankzij de euverwinninge op Oosteriek door Italië en Frankriek en later Pruse, zouw Hongarije in 1867 'n otonoom deil vaan de Donaumonarchie weure, tot dat riek nao d'n Ierste Wereldoorlog oetereinveel. Op 31 oktober 1918 sjeide Hongarije ziech van Oosteriek aof.
Mia Liedekerken
Sjtäölke
In de wei aan de euverkantj Marsjere soldaote sjtief Om ei veerkantj sjansefort Angs bezèt kamer en kèntj Achter de sjuur bok de geit ’t Commando ‘sjpraeng’ lök neet Pepele fladdere. Zie Ontsjnappe aan ’t netje Gevange mit hoes en al Lik ein rie groate sjlekke Naeve sjla- en aardbeiplantj Vernaolieësig op ’t paedje Veurjaors-zondigzon sjint op ’t ruzelend Perelaantje ’t Laantje löp doad Ich loup aan zien handj. Huppelend.
Tóngerlands
't Tóngerlands is e Limbörgs subdialek in de indeiling vaan 't Woordenboek van de Limburgse Dialecten. 't Weurt gesproke in Tóngere en umgeving; groof-eweg geit 't um de gemeintes Diepenbik, Hoeiselt, Tongere, Herstap en deile vaan Kotsoeve (Kortessem) en Riems. 't Tóngerlands weurt gerekend tot de Centraol-Limbörgse dialekte, meh westeleke illeminte euverheerse sterk.
Ullensaker
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 8,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
Euversjtruiming in Miedde-Europa (2021)
Nederlands Limburg
Dezelfden daag woorte deile van 't sjtedje Valkeberg geëvacueerd door 't leger umdat de Geul euversjtruimde, sjtraote en hoezer ónderlepe en luuj zónger sjtroum kaome te ziette. De watereuverlas had veural sja aangeriech in 't centrum. Ónder ander e museum en 'n kèrk sjtónge ónder water. Volges Daan Prevoo, börgemeister van Valkeberg, haet de gemeinte zo'n 400 mieljoan euro sja geleje en kinne 700 gezinne neet truuk nao hoes. Ouch sjtoont 't water in de Maas zoa hoag dat de Mesjtreechse wieke Heugem en Randwiek en versjèllende dörper aan de reveer woorte geëvacueerd. Daen daag woorte ouch evacuaties aangekondig in Remung en de gemeinte Ech-Zöstere en brook de diek van 't Julianakanaal bie 't Voelwames, wat väöl sja had veroarzaak aan de hoezer van de inweunersj van Bung en Gäöl. In Venlo woort 't VieCuri-krankehoes geëvacueerd en aan 't begin van d'n aovend woorte deile van de sjtad en de umliegkende dörpkes óntruump. De inweunersj van 't dörpke Wel in de kop van Noord-Limburg woorte op 16 juli ouch opgerope tot evacuatie. De watereuverlas in dees contreie bleef oeteindelek beperk.
't Belsj
Op 't Belsj haet 't hoagwater 41 miensjelaeves geëis en veur zoawied bekind were nog twiè luuj vermis.
1814
1811 - 1812 - 1813 - 1814 - 1815 - 1816 – 1817 1814 (MDCCCXIV) waor e gewoen jaor wat begós op zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.
Euroscepticisme
Euroscepticisme, Euroscepsis of EU-scepsis meint polletiek kritiek op de Europese Unie (EU) en 't Europees integratieperses. Dees kritiek kin breid of specifiek zien. Es 't kritiek gief op instèllinge vaan de EU, op pan-Europese policy of op krie reie euver meugelek hervörming vaan de EU, sprik me dèks vaan zach Euroscepticisme of Euro-/EU-realisme. Es me contra 't gaans idee vaan 'nen EU-lidstaot is, sprik me dèks vaan hel Euroscepticisme, anti-Europeanisme of anti-EUisme. Tegeneuver 't Euroscepticisme steit 't pro-Europeanisme, wat ouch-wel EUisme of Eurofilie weurt geneump. De lèsten term weurt ummertouw dèks door zelfverklaore pro-Europeaniste es 'ne mietersnaom gezien.
Escherichia coli
In 1927 haet m'n 'ne variant van E. coli isoleerdj waat me väöl gebroek bie laboratoriumóngerzeuk. Deze variant is neet gevieërlik veure gezóndjheid en haet es e veurdeil det t'r zich hieël snel deiltj, wodoor me binne korten tied väöl zjinneraasjes kan opkwieëke. Ouch is 't genoom vrie eiveljig mit sumpel gene; 't is gans in kaart gebrach.
Dolk
'nen Dolk of dolch is e twieësniejendj mets det miense ieëre döks bie zich droge veur zichzelf te besjurme. d'n Dolk woort bie 't aete ouch gebroek veur 't aetes mit te snieje. 't Gebroek van 'nen dolk ane taofel ènjigdje doe de Franse Kardinaal de Richelieu 't gebroek daovan verbooj ane taofel. Daoveur woort inplaats 't taofelmets ingeveurdj. Biejen dolk ligk de puntj van lemmet in 't verlingdje vanne as van 't höf. 't Lemmet is dus symmetrisch, in taengestèlling toet e dolkmets. 't Waope wuuertj gebroek veur te staeke, stoeate of es e sekóndaer verdaejigingswaope in man-de-mangevechter. Allewiel broek me dit waope nag min.
Militaire Gouverneur vaan Mestreech
functie
Neve het stadsbestèl waor d'r (militair) gouverneur vaan groet belaank en vaan hoeg aonzeen in de stad(staot) Mestreech. Deks waore 't lui dee gooie verdeenste hadde gedoon op militair gebeed veur de landshier, dee in 't geval vaan Mestreech de zetel vaan d'n hertog vaan Braobes vervulde (zuug ouch Twiehieregheid vaan Mestreech) en later de keuning vaan de Nederlen. Dee landshier benumde de militair gouverneur ouch. De functie waor ein soort ieretitel en me bleef 't tot d'n doed. Mèt 't besluut vaan de opheffing vaan de vesting in 1867 vervloog ouch de functie vaan militair gouverneur. Toch heet dizze functie väöl spaore in de stad aachter gelaote. D'n Hoof vaan Tilly, Château Neerkan en 't Ginneraolshoes (noe Theater aon de Vriethof) zien beveurbeeld allemaol woeninge vaan de militair gouverneure gewees.
Blitterswik
't Dörp makt dieël uut van de gemènt Venroj en telt óngevaer 1100 ienwoeëners.
Maria Scheres
Stäölkes
Mestreechs:
Oeral
thumb|'ne lariksbusj in d'r Oeral D'r Oeral (Russisch: Урал) is e gebirgde dat i Rusland rouweweg van d'r Arctische Oceaan in 't noarde noa Kazachstan in 't zude lupt. Same mit de revier d'r Oeral vurmt 't de sjei tussje Europa en Azië. Mit 'n lingde van ungevier 2.500 kilometer is d'r Oeral 't lankste gebirgde van 't Europees continent. De breidte varieert tussje d'r 40 en d'r 150 kilometer. D'r hoeëgste top is mit 1.894 meter d'r Narodnaja, wat d'r "Berg van 't Volk" betekent. In 't noarde kómme óch toendra's vuur, zudeliger is 't gebeed bedek mit taiga-bussje. 't Gebirgde is riek aan delfsjtoffe: iezer, zilver, koeëper, uranium en edelsjting wie diamant, sjmarag, topaas en aquamarien.
Rodos (eiland)
thumb|right|250px|Ligking vaan Rodos in Griekeland Rodos (ouch wel Rhodos, Grieks: Ρόδος) is 'n eiland en gemeinte in Griekeland. 't Ligk in de regio Zuid-Egeïsche Eilen en maak deil oet vaan de Dodekanesos. Rodos is 't op drei nao groetste eiland vaan Griekeland. Rodos heet, volges de census vaan 2011 e inwoeraontal vaan 115.290 en e oppervlaak vaan 1398 km². Laank stoond de stad Rodos apaart vaan 't gelieknaomeg eiland. Evels besleit sins de Griekse herindeiling vaan 2011 de gemeinte 't gaans eiland. Vaan alle inwoeners op 't eiland woene 54.802 lui in de stad Rodos. De stad, besleit 19,5 km² vaan 't eiland. Heidoor heet 't 'n inwoersdeechde vaan zoen 2.810/km². Rodos is verneump nao de Aajdgriekse nymf Rhode. Vreuger woort 't eiland ouch wel nao Rhodes' mam, Tethys geneump. 't Eiland ligk oongeveer tösse Megisti en Tilos in.
Louis Couperus
Vreug jaore
Couperus woort gebore in gooj femilie, es jungste zoon vaan John Ricus Couperus (1816-1902). Heer greujde op es 'nen dandy, mèt ope ouge veur literatuur en (veural antieke) kuns.
Petrus Augustus de Génestet
Biografie
De Génestet verloor op joonge leeftied zien awwers en góng inwoene bij ziene noonk, de sjèlder Jan Adam Kruseman. Heer leet ziech aon 't Atheneum in Amsterdam en 't remonstrants simmenarie tot dominee vörme en woort in 1852 iers in Moordrecht, daan in Delft berope. Datzelfde jaor trouwde heer in Bloemendaal mèt Henriette Bienfait, en brach heer zie debuut Eerste gedichten oet. Henriette en heer zouwe veer kinder kriege.
Demerkempes
Kinmerke
In 't Demerkempes weurt nog wel gezag vaan ich. 't Gebeed ligk oostelek vaan de Uerdinger Linie; westelek daovaan zeet me ik en höbbe v'r mèt Braobantse dialekte te make. Ouch höbbe dees dialekte 't typisch Limbörg versjèl tösse sleip- en stoettoen (beveurbeeld gaa.s 'gaas' - gaas 'gajs' (de vogel)). E hemfelke dialekte roond Berringe ('t Berringerlands) gebruuk wel ich meh kint gei toenversjèl.
Nachrodt-Wiblingwerde
Nachrodt-Wiblingwerde is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Märkischer Kreis, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 29,03 km² en 6644 inwoeners (31 dec. 2015) heet ze 'n bevolkingsdeechte vaan 229 de veerkante kilometer. De op 305 meter hoegte ligkende umgeving is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 7 oortsdeile (dörpe die behure bis de gemeinte).
Californië
Graofsjappe
Californië besteit oet 58 graofsjappe, boevaan de groetste San Bernardino County en dee mèt de mieste bevolking Los Angeles County is.
Waord
't Waord is 't kleinste zelfstenjig gebroekdje spraokelement det op 't niveau vanne spraektaal is opgeboewdj oet klenk en op 't niveau vanne sjrifspraok oet littere. Saer Ferdinand de Saussure wètj me det 't "waord" gesjeien is van 't kóncep. 't Is zoea dus neet krek te stèlle det e waord de kleinste einheid van meining zów zeen: de relaasje tösse ideeje en wäörd is namelik willekäörig.
Etymologie
Wie wèrk etymologie?
II Lienweurd: Väöl weurd lieke in versjillende taole opmekaar, mer höbbe gein klaankwèttige euvereinstumming. In dit geval bedoelt me miestal e 'lienwoord'. 't Franse woord toilet is in väöl taole 't zelfde. In de mieste taole weurt 't daan zelfs in de Franse spelling gesjreve (zjus wie in 't Limbörgs en in 't Hollands). Dèks is de reie vaan 't lienwoord, umtot 't woord (zoe es 't Ingelse woord "tank", spreek oet "tenk") simpelweg in aandere taole neet besteit.
Boek
De boek of 't abdomen (ouch pens) is bie gewerveldje dere, worónger de miens, 'n holte, de boekholte, die is gevöldj mit 'n aantaal aan organe die veural te make höbbe mitte spiesvertaering, de perduksje van urien enne veurtplantjing. Organe die zich ech inne boekholte bevinje, wie de maag, de laever, de miltj en 't euverdeil vanne derm ligke intraperitoneaal (binnen 't boekvlees); organe die dao-aan waal grenze meh zich neet ech inne boekholte bevinje, wie de nere enne alvleisjkleer, neump me extra- of retroperitoneaal. 'n Orgaan wie de uterus is e bietje e grensgeval.
't Boekvlees of peritoneum is e vlees det de boekholte ane binnekantj enne boekorgane ane boetekantj bedèk.
Sjaasberg (huëvel)
D'r berg ligk tussje twieë huëvelrugke. Zie sjeie de Gulp (in 't weste) en de Geul (in 't oeëste) höar sjtroomgebeed vanee. De huëgde ten noarde doavan is 't Plateau van Crapoel mit d'r Beusdalbusj. De huëgde ten zude doava lupt noa Kapel. Um d'r huëvel lupt 'n sjpoarlieng die neet mieë i gebroek is.
Doux
In dees gemeinte weurt van oarsjpronk Champenois gekald, zoawie in de meiste plaatsje in de Franse Ardenne.
Meule van Otten
Historie
De gesjiedenis van de meule geit trök pès 1275, toen ze geboewd is es 'n banmeule van de heërlikheid Wielder. De eësjte sjriftelike vermèlding is aevel van 'ne clerus oet 1420. Ein raekening veur 't hersjtèl van de meule door de toenmalige Heër van Wielder, Gerard Scheiffart van Merode, maak melding van 't jaor 1485. Van awtshaer waas dees watermeule 'n kaore- en aoliemeule. 't Hujige meulegeboew en 't biebeheuërende woonhoes datere, zoa-es de moerankesj aangaeve, oet 1776. In dat jaor woorte de besjtaonde geboewe gans verboewd en woort d'r teves 'n boerderie en 'n broewerie of panhoes biegeboewd. Eigenaere van 't complex ware in daen tied de heëre van de vrieje rieksheërlikheid Wielder. ’t Woonhoes mèt de meule, boerderie en broewerie woorte door hun verpach. Biej de aafsjaffing van 't Ancien Régime eindj achtieënde eëuw, kaome kesjteël Wielder, de meule, de boerderie en de broewerie in hènj van Guillaume Eugene de Massen. In 1871 woort de broewerie aafzunjerlik verkoch aan de broewer Frederik Edmond Brand; dit waas 't begin van de Brand’s broewerie die oetgreujde tot ein van de bekèndste beerbroewerieje in Limburg.
San Marino
Historie
Tot 1957 woort San Marino geregeerd door coalities vaan de communistische (PCS) en de socialistische (PSS) partij. Daonao höbbe de christen-democrate (PDCS) de mach gehawwe, ummer in coalities mèt of de PCS of de PSS.
Sjtriethagermeule
Historie
Allewiel is de meule nog ummer maalvaerdig en wirt gebruuk es demonstratiemeule.
Megelsum
thumb|Mariakepelleke ien Megelsum. Megelsum is 'n buurtschap van Mieëldere. Er ligt 'n kapelleke waor de scholkiender vreuger ginge speule. Megelsum had altied de groeëtste St Martenshoeëp (grötter dan Mieëldere zelf). Van 1971 tot en met 1973 werd 't 3-daagse Midsummer popfestival gehalde op 't ruiterterrein in Megelsum, wat veul duuzende bezeukers trok. Kenmerkend waas verder "de driehoek", waor de weg afkomstig van Mieëldere zich splitste in ènne weg naor Blitterswik en Zwolge. Tot 1965 hân ze in Mieëldere ènne weg, dae Megelsumseweg hiette. Daornaor wier den Mgr. Jenneskensstraat gedaopt.
Werreldbank
De Werreldbank stimuleertj perjèkten in óntwikkelingslenj. Ei vanne initiatieve, same mit 't IMF, is de HIPC oet 2000: 'n initiatief toet sjöldjverlichting vanne ermste lenj.
Sécheval
Sécheval ies 'n gemeinte (Frans: commune) in 't departemint van de Ardenne (Ardennes), wat in de Franse regio Grand Est, Noordoas-Frankriek, liegk.
Naomval
Versjèl tösse subjek en objek
Soms kump gesplete ergativiteit veur (ergatief systeem mèt e paar nominatief verhajdinge); dit is 't geval in 't Soemerisch. 'n Inkel taol kint e dreideileg systeem: eine naomval veur 't ooneuvergenkelek subjek (d'n intransitief), eine veur d'n agent (d'n ergatief) en eine veur 't direk objek (d'n accusatief). Dit kump veur in 't Nez Percé (oet de Vereinegde Staote), bepaolde dialekte vaan 't Chanty (Oeralgebeed in Rusland) en in 't Wangkumara (Australië).
Alternatieve
Neet eder taol gebruuk naomvalle; me kin de betrèkkinge die wäörd opein höbbe ouch aanders oetdrökke. 't Versjèl tösse subjek en objek weurt in väöl taole dudelek door de zinsbouw: miestens kump 't subjek veur 't objek oet. E naodeil vaan dat systeem is wel, tot me daan neet 't objek nao veure kin hole um naodrök te lègke. Zoe kin me in 't Hoegduits zègke Den Hund schlägt der Mann, boemèt me aongief tot d'n hoond, en neet get aanders, weurt gehouwe. In 't Mestreechs geit dit neet.
Baltische taole
De Baltische taole hure tot de mies awwerwètse levende Indogermaanse taole. Hun sjriftraditie geit mer trök tot de late middeliewe, dus väöl vaan hun aw evolutie is oonbekind, meh zelfs de modern taole zien zoe conservatief tot me ze zoonder meujte kin reconstruere. De taole liekene 't Proto-Indogermaans systeem nog te höbbe oetgebreid. In bepaolde Litouwse dialekte vint me teminste spore vaan veer locatief naomvalle: d'n eigeleke locatief of inessief, d'n illatief, d'n allatief en d'n adessief. Allein d'n ablatief oontbrik; zien functie weurt door de genitief euvergenome.
Tochaarse taole
In de wieneg bekinde, doej taole Tochaars A en B is get bezunders gebeurd. Vaan de oersprunkeleke Indogermaanse naomvalle höbbe ze allein de nominatief, de vocatief (Tochaars B), de genitief en d'n accusatief (casus obliquus geneump) bewoerd (niks bezunders, tenzij de snelheid boemèt dit gegaange is), meh op d'n awwe accusatief höbbe ze versjèllende nui locatief naomvalle gemaak, op agglutinerende basis (dus mèt e suffix achter 't woord aon). Zoe kós me d'n instrumentalis (allein Tochaars A), perlatief, comitatief, allatief, ablatief, locatief en causatief (allein Tochaars B). Zoe systeem kump eigelek nörges aander veur.
Oeralische taole
Wie de bovestoonde taolgróppe zien ouch de Oeralische taole agglutinerend. Naomvalle höbbe ze allemaol, meh neet in eve sterke maot.
Hölptaole
Hölptaole zien oontwikkeld um relatief gemekeleke communicatie tösse sprekers vaan versjèllende taole meugelek te make. Ze mote daorum neet te lesteg zien; daorum höbbe de mieste oontwikkelere vaan hölptaole de naomvalle weggelaote.
Jean Meijntz
Biografie
Carnaval is de in Gelaen gebaore en getaoge Jean Meijntz mèt de paplaepel ingegaeve. Zoa-es hae zelf zaet: ''Ich bèn al mien heële laeve mèt carnaval bezig. In mien mojers boek waas ich d'r al van aan 't aete en 't drènke''. In 1947 waas zien vader Giel ein van de medeoprichtesj van de Sjtadsvastelaoves vereiniging 'De Flaarisse' in Gelaen. Hae woort vanaaf de 1960-er jaore actief op allerlei gebeed in en róndj de vastelaovend. In 1968 woort hae zelf oetgerope tot Sjtads Prins Jean II van de Waereldsjtad. Hae is al meë es veërtig jaor op allerlei gebeed in 't carnavalsgebeure actief en wirt inmiddels in heël Limburg, in de Duutsje grensjtreek en Belsj besjouwd es dé carnavalskènner biej oetsjtek.
Philippe-Charles Schmerling
Wetensjappeleke oontdèkking
Pas in 1836 bevestigde Julien Fraipont dat 't góng öm d'r sjedel van 'ne jónge miensj en achde de typische Neanderthalerkenmerke van minder belang. Oonderwiel waoërte ander reste van d'r Neanderthaler voonde, óp Gibraltar in 1848 mae väöral in 1856 in 't Neandertal, bie Dusseldörp dör d'r wetensjapper en lieërer Johann Carl Fuhlrott. Fuhlrott miengde ooch sjtellig dat 't góng öm fossiel reste va prehistorische luuj, mae gerenomeerde archeologe, zoewie d'r hoesdókter en politicus Rudolf Virchow, sjtèlde vas dat 't góng öm idiotesjedels. Dis lètste vasstèlling haat 't oonderzeuk óp dit terrein vör 10-talle jaore geblokkeerd.