cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Messincourt
't Pläötske liegk in 't arrondissemint van de groater sjtad Sedan, in 't noordoaste van de Franse Ardenne, bie de Belzje grens mèt de Welsje provincies Henegouwe (Hainaut) en Luxembörg (Province de Luxembourg, dus neet 't land Luxembörg). Vreuger loog dit gebeed in de provincie van de Champagne. Nao de Franse Rivvelutie woort Sedan deil van 't departemint Ardennes.
Kappes
thumb|200px| Sjpitskeuël, ouch waal kappes of sjepeng geneump Kappes is ein Limburgs woord dat sjteit veur tweë beteikenisse.
Etymologie
’t Woord kappes is aafgeleijd van ’t Latiense woord caputia of capitata wat keuël of witte keuël beteikent. In ’t Frans is hiejoet 't woord cabus óntsjtaon, in 't Èngelsj cabbage, en via 't middenederlands cabuys is oes woord kappes óntsjtaon.
Zuidweshooks
Intern variatie
Wie heibove dujelek weurt, bestoon in 't Zuidweshooks diverse oetspraokvariante nevenein (beveurbeeld nit, nat naat). Zoe'n variante zien dèks evels lesteg te beperke tot ei dörp: ze kinne binne dezelfde gemeinsjap nevenein veurkoume. 't Insegs ech subdialek is 't zoegeneump Lemsterlands. Dit weurt gesproke in e deil vaan de aw gemeinte Lemsterland, en wel de dörper oostelek vaan de hoofplaots Lemmer. Dit gebeed heet door de iewe heer 'ne groeten invlood vaan 't Stellingwerfs gekind, zoewel door de kortbijheid vaan de gemeinte Weststellingwerf es door de vesteging vaan veenwèrkers oet Giethoorn. Zoedoende sprik me hei de g- aon 't begin vaan e woord es [x] oet, en neet es [g] wie in alle aander Westerlauwerse dialekte. 'n Aander kinmerk is tot me dao habbe in plaots vaan hawwe 'höbbe' zeet.
Bellignies
Bellignies is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59570.
Bérelles
Bérelles is 'n gemeinte (commune) in de Nord (ofwel 't Noordelek Departemint) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode:	59740.
Hael
Waope
De aoj gemeindje Hael en Panhael (zeen daoveur e plaetse) droog e sjpraekendj waope mit dao-op de kop van de H. Helena. Dit waope waas in 1819 oetgereiktj, formeel aan de 'gemeindje Hael', die aevel al e jaor neet meer besjtóng. Dit waope haaj wiejer geinen historische basis, en bie 't aanvraoge van e nuuj waope besjloot me dit rech te zètte. Zoeë kreeg de fusiegemeindje Hael op 13 december 1991 van d'n Hoeëge Raod van Adel 't volgendj waope toegekindj:
Maria Visitatie
In de kuns
Visitatie ies ouch 't jaorleks bezeuk van kèrkeleke besjtuurdersj (visitatore) aan de parochies of kèrkgemeintes in hun gebied.
Airbus A330
De Airbus A330-200
De A330-200 is ein vleegtuig oet de A330-familie die ten opzichte van de basisversie (de A330-300) eine kleinere romp haetj. Hiejdoor is d’r maar plaats veur 253 passageers in drie klasse, terwiel de A330-300 335 passageers kan verveure. Door de kleiner capaciteit, haetj dit type waal ein groter vleegbereik (11.975 km.) en is daorom ein väölgebroek vleegtuug op de lange afsjtandj.
Technische gegaeves Airbus A330-200
Max. snjelheid: Mach 0.86
De Airbus A330-300
De Airbus A330-300 is de basisversie oet de succesvolle A330-series. Het vleegtuug waerdje geliektiedig mit de A340-familie ontjwikkeldj en haetj zichbare euvereinkomste wo onger de vorm, vleugels, lanjingsgesjtel en ouch minder zichbare euvereinkomste zo wie de capaciteit en de cockpit. De A330-300 beujtj, net wie de A340-300, plaats aan ongeveer 335 passageers in ein configuratie van twee klasse.
Kepsj
Etymologie
't Woord kepsj is waarsjienlik ein Bargoens woord en kump in groate deile van Limburg veur, veural in de Maaskantj. ’t Zouw aafgeleid zeen van Jiddische kabtsen. In ’t Hebreëuws wirt eine baedelaer kabtson geneump.
Wasseiges
Bezeenswaerdigheje
Dezen imposantje veerkantjshaof (zèstieëndjen en zeuventieëndjen ieëf) ane wèsteliken ingank van 't dörp is huuj in twieë gesplitsj. In ei deil waere regelmaotig cultureel activiteite georganiseerdj; 't angert is 'n privéwoeaning gebleve.
Hale
Waope
Ouch in 't waope vaan Leudaal höbbe de drei heures 'n prominente plaots gekrege.
Historische inwoeënertalle
(v1830=100)
Europese Voukspartie
De Europese Voukspartie (EVP; Ingelsj: European People's Party; Duutsj: Europäische Volkspartei; Frans: Parti populaire européen) ies 'n centrum-rechse, christendemocratische, liberaal-conservatieve en pro-Europese politieke partie op 't niveau van de Europese Unie (EU). Wie anger Europese partieë, besjteit de Europese Voukspartie oet 'n hièle houp nationaal partieë, wie de Nederlandse CDA en CU, de Duutsje CDU en CSU en de Belzje CD&V en CDH.
Christendemocratische veurgengersj van de EVP
Veurdat de Europese integratie in bewaeging kaom in de late veerteger jaore van de 20e ièw, goof 't al 'n poging um 'n Christendemocratische pan-Europese bewaeging op te riechte. Die kaom al in 1925 tot sjtand onger de naam Secretariat International des partis démocratiques d'inspiration chrétienne. In 1946 woort de bewaeging umgeduip tot Nouvelles Equipes Internationales. Zie haw es expliciet doel um 'n volwaerdege partie te weure. 't Woord "chrétienne" (Christelik) woort veurtaan bewus ontweke, umdat de traditioneel sjterke wortele van 't secularisme in Frankriek d'r veur zörgde dat dao gein inkele centrumrechse partie ziech opelik koes permitere ziech christelik te neume.
Pas in de viefteger jaore goof 't sjprake van 'n riechtege partie. Mit de opriechting van de Europese Gemeinsjap veur Kole en Sjtaal kaom de Gedeilde Vergajering tot sjtand. Dit weurt allewiel gezeen es de veurgenger van 't Europees Parlemint, al waor 't miè 'n forum veur discussie en in 't biste geval 'n soort adviesorgaan. De Gedeilde Vergajering kaom veur d'n ièrsjte kièr bie-ein op 10 september 1952. D'n ièrsjten Europese christendemocratische groep woort d'n daag daonao officieus gevörmp, mit Maan Sassen es veurzieter. De groep haw 38 van de 78 zetels, woadoor 't twiè zetels tekort kaom veur 'n mièrderheid. Op 16 juni 1953 keurde de Gedeilde Vergajering 'n resolutie good die nationaal politieke partieë toesjtong um Europese partieë op te riechte. Es reactie dao-op constitueerde de Christen-democrate op 23 juni 1953 'n officieel verklaoring dat 't vanaof noe 'n Europese christen-democratische partie goof.
Tiende iew
negende iew - tiende iew -- èlfde iew De tiende iew waor 'n iew in de christeleke jaortèlling. 't Is de lèste iew vaan 't ierste millennium. In de Europese historie is 't ouch de lèste iew vaan de vreug middeliewe; de iewe dao-op zal ziech de fedaol orde oontwikkele die de hoeg middeliewe kinmerk. D'n islamitische wereld bereik mesjiens wel häöre groetste bleuj.
Amerikaansen dollar
't Woord 'dollar' kump vaan 't Nederlands daalder (in de vörm daler), wat oetindelek weer kump vaan de (Joachims)taler, 'n munt geslage mèt in 't Joachimstal gewonne zèlver. Hollandse liewedaalders circuleerde wiedoet in de Wes, oonder mie in Nui-Nederland, en waore ouch in de Britse kolonië in Amerika geleef. Ouch de Spaonse real, dee in d'n achtienden iew de populariteit vaan d'n daalder euvernaom, woort dao dollar geneump. Dees munt heet oetindelek nog wel de groetsten invlood op d'n Amerikaansen dollar gehad; oonder mie 't symbool ($) kump daovaan. De Vereinegde Staote gónge in 1792, mèt de opening vaan de Munt vaan de Vereinegde Staote, hun eige dollars sloon. Vernuiend daobij waor de decimaol verdeiling in hoonderd cente. Oersprunkelek waor de munt wijer verdeild in doezend mil, meh dat woort al vrij gaw 'n pepèrre einheid.
Lies vaan geweze gemeintes in Zuid-Holland
1841
Nao dees herindeiling had de provincie nog 239 gemeintes.
Boeing 737
Versjille
Ein dudelik versjil tösse de B737-100 en de B737-200 is de lengte. De B737-200 is 1,93 meter langer en is ouch in väöl groter getale geproduceerd.
Gesjiedenis
In meert 1981 kreeg Boeing de goodkeuring veur de B737-300 wo van ‘t prototype de eerste vluch op 24 februari 1984 maakdje. Dit waas ‘t eerste vleegtuug oet de succesvolle B737 reeks dae gein langwerpige motors meer haaj maar meer ovale motors, aan de ongerkantj enigszins aafgeplatj zodet biej eine volbelaaje tank de motors de grondj neet rake. In juni 1986 waerdje de verlengde B737-400 aangekondigdj, gevolg door de eerste vluch op 19 februari 1988. Dit vleegtuug moog maximaal 188 passageers verveure en haetj daodoor veer noodoetgeng op’pe vleugels, twee aan edere kantj. In mei 1987 kondigde Boeing de B737-1000 aan dae later B737-500 waerdje genumptj. Deze vloog veur ‘t eers op 20 juni 1989. De -500 haetj weer eine kortere romp en liektj vriej väöl op de B737-300 maar is korter.
Fortuna '54
Neergank
In de jaore zestig óngerging de club eine trukgank, mede veroarzaak door de awwer waerende sjpelersgroep. Ouch nuuj aangetrokke sjpelers es Piet van Rhijn en de Joegoslaaf Alex Petaković ware de 30 ruum gepasseerd. In 1967 waas d'r al sjprake van ein meugelik samegaon mèt sjtreekgenaot Sittardia, mer de fusie ketsjde aaf. Fortuna wis nuuj financiële middele aan te baore en same mèt ein nuuj besjtuur druimde me euver ein nuuj succesperiood, ouch al ómdat de nuuj aangetrokke veurmalige internationals Piet Giesen en Bert Theunissen nao Gelaen kaome. 't sezoen 1967/68 verleep aevel desastreus en eindigde mèt degradatie. Fortuna fuseerde doe toch nog mèt 't ouch gedegradeerde Sittardia tot FSC. Ómdat 't hoager geëindigde Xerxes/DHC zich truktrok oet 't betaald voetbal, moch FSC toch in de Eëredivisie blieve. Ein jaor later degradeerde de fusieclub toch nog.
Nationaal
Runner-up Eëredivisie (1x)
Canon vaan Nederland
De viefteg beelder zien:
Boeing 747
Technische gegaeves Boeing 747-300
Breidte: 59,65 m.
Hóngare
De Hóngare zeen rilletief laat terechgekómme in häör hujig laefgebied, namelik pas róndj 900, dus 'n paar eeuwe nao de Grote Volksverhoezing.
Ecuadoraons hierevoetbalèlftal
't Ecuadoraons hierevoetbalèlftal vertreujt Ecuador in internationaol voetbalmatche. 't Team huurt vaanajds neet bij de sterkste vaan Zuid-Amerika, meh heet veural sinds 2000 noe en daan 'n aardeg rizzeltaot neergezat.
Boeing 747
Technische gegaeves Boeing 747-300
Vleegbereik: 11.300 - 12.400 km
Zjwaam (rouk, sjlaeg)
1. Zjwaam in de beteikenis van rouk (Nederlandjs rook) of van damp. Es emes nogal väöl sigrètte of sigare rouk, dan wirt waal gezag "Zjwaam neet zoa väöl". ’t Wirkwoord hiejvan is zjwame. Es biej 't kaoke de keuke vol met damp hink, dan sjprik me ouch van zjwaam.
Poekel
Etymologie
Poekel is aafgeleid van ’t Latiense woord buccala in de beteikenis van opgeblaoze zeen. Dit woord is later vervormp tot bult en bochel.
Navajo (volk)
De Navajo's kalle nag 't Navajo es modertaal. Same mit 't Tlingit en e deil anger klein tale valle dees ónger de Na-Denétale, ein van de primair taalfemilies van de waereld. Naeve 't Navajo kalle de meiste Navajo-indiane ouch 't Ingels.
VVV–Ajax (2020)
Stattestieke
24 oktober 2020, 16.30 VVV 0 – 13 Ajax Vinlo, De Koel Sjeidsrechter: Danny Makkelie Pebliek: 0
Naowèrking
VVV späölde d'n dinsdag dao-op in de KNVB-beker tege FC Den Bosch, 'n club oet de Ierste Devisie. Dee match won 't mèt 4-2, naotot 't iers nog mèt 0-1 achter waor gekoume. Me constateerde tot de club ziech veurziechteg had herstèld. Ajax traoj in d'n Europese match tegen Atalanta Bergamo es de favoriet aon; 't 2-2 geliekspäöl voont me daorum get teleurstèllend.
Dansgarde
Danssjport
BAMBINO-KLASSE Alle disciplines toet en mit 7 jaor
Lies vaan geweze gemeintes in Utrech
Dit is 'n lies vaan alle gemeinteleke sameveuginge, splitsinge en naomsveranderinge in de provincie Utrech.
The Line
The Line woort in jannewarie 2021 door kroenprins Mohammed bin Salman aongekundeg es deil vaan 't al iejer gepubliceerd Neom-projek. De bouw zouw in 2030 veerdeg mote zien; al in 2024 zouwe de ierste bewoeners hun hoes in kinne. Critici meine tot dat väöls te optimistisch is. Euver de bouw zien tot nog touw gein details bekind gemaak; in oktober 2022 woort op satellietbeelder dujelek tot de bouw euver de ganse lengde vaan de stad waor begós. De koste zien geraomp op 500 mieljard dollar; me geit devaan oet tot dit väöls te lieg is begroet.
Lies vaan geweze gemeintes in Utrech
1949
Nao dees herindeiling had de provincie nog 65 gemeintes.
1814
Sjöpping (nui groondwèt) vaan de provincie Utrech.
Annie Schreuders-Derks
Óngersjeiinge
Op 19 november 2013 kreeg ze de Jo Hansenprijs oetgereik door gouverneur Theo Bovens vanwege häör beteikenis veur de Limburgse volkscultuur. Ouch is Annie óngersjeije es lid in de orde van Oranje-Nassau. Op 21 jannewarie 2018 kreeg Annie oet henj van wèthauwer Peter Pustjens van de gemeinte Ech-Zöstere de cultuurpries oetgereik. Deze gemeintelikke pries, dae besjtóng oet ein oorkonde en ein beeldje van brons, kreeg Annie veur häör inzet veur de cultuur in de gemeinte Ech-Zöstere. Van de provinciale ómroop L1 kreeg zie op 26 april 2018 nog ein “alternatief” lintje, aangedragen door Bjorn Hoex, veur häör inzet veur ‘t behauwte van de Limburgse volkscultuur.
Belfast
Brón
Dit artikel is 'n samevatting van 't Nederlandstalig corresponderend artikel en 't Ingelstalig corresponderend artikel.
Einhäöre
Me mót d'n einhäöre neet dooreinhaole mitte pegasus ('t paerd mitte vleugele).
Saint Barthélemy
Etnische gróppe
De klein 9000 inwoeners vaan Saint Barthélemy zien, oongebrukelek veur de regio, veur 't euvergroet deil (90 tot 95%) vaan Europese aofkoms. Mèt de aofsjaffing vaan de slavernij in 1847 zien de mieste negers nao aander eilen geëmigreerd.
Achste iew
zevende iew - achste iew - negende iew De achste iew waor 'n iew in de christeleke jaortèlling die leep vaan 701 t/m 800. Dezen tied weurt gedomineerd door d'n islamitische wereld, dee zienen opmarsj vaan d'n iew daoveur doorzèt - neet allein op militair gebeed meh zeker ouch op wetensjappelek en artistiek gebeed. China bleujt oonder de Tang-dynastie; in de loup vaan de iew geit 't dao evels minder. Wes-Europa geit laankzaam weer 'n rol vaan beteikenis speule mèt de stiechting vaan 't Frankisch Riek. Aon 't ind vaan d'n iew liet ziech de Frankische keuning tot keizer kroene. Ouch de Mayabesjaving bleujde nog volop.
Saint Barthélemy
Historie
Columbus deeg 't eiland in 1493 op zien twiede reis aon en neumde 't nao de petroenheilege vaan zie broor. D'n iersten iew waor 't eiland de facto nog vrij vaan Europese kolonisatie. Vaanaof 1623 kaom de Franse kolonisatie op gaank. In 1648 eisde de Franse 't eiland op, um 't drei jaor later aon de Maltezer orde euver te doen. In 1656 kaome de Indiaone in opstand tege de Europese euverheersers. 't Eiland had wieneg economische beteikenis tot 't in 1784 aon Zwede woort euvergedrage. De Zwede maakde vaan 't eiland 'n vrijhave, wat veur groete riekdom zörgde. Slavernij woort bedreve, meh plantages gaof 't neet. Mèt de aofsjaffing vaan de slavernij in 1847 vertrokke de negers noe massaol um economische rejes. Umtot 't eiland minder intrèssant waor gewore veur de Zwede, beslote ze de bevolking euver de touwkoms te doen stumme; e referendum oet 1877 besloot tot trökkier oonder Frans bewind, wat 't jaor dao-op woort geïmplementeerd. 't Eiland góng ressortere oonder Guadeloupe. Sinds 1946 zien de inwoeners vaan Saint Barthélemy Franse staotsbörgers. Nao e referendum in 2003 woort Saint-Barthélemy, same mèt Sint Maarten, bestuurlek vaan Guadeloupe aofgesplete.
Liezjemo
Liezjemo-bèdde ware breijer es de vreuger gangbaar tweëpersoonsbèdde. Dees ware doe meistal 120, 130 of 140 cm breit, terwiel eine liezjemo waas samegesjtèld oet tweë einpersoonsbèdde van 80 of 90 cm breit. De lengde waas meistal 190 cm in plaatsj van de noe gangbare 200 of 210 cm
Vastelaovend in Nederlands Limburg
Carnaval viere
Carnaval weurt gevierd op sjtraot, in 't café, op sjoal en bie de vereiniging. Dao weurt gezamelik gesjprónge en gedans op carnavalsmuziek en dao vinge optraejes plaats door de luuj zelf of door artieste. Dan weurt de actualiteit en ander zake op de korrel genómme door o.m. butereednersj. dansmariekes of prinsegardes in uniform laote 'ne ingesjtudeerde dans zeen. 'ne Gardedans is 'ne dans dae oetgeveurd weurt bie optraejes van dansgardese en door prinsegardes. Sóms höbbe 'n sjoal of 'n vereiniging 'ne eige carnavalsprins of 'n prinses. Ouch weurt waal, in 'n besjlote fiès, 'ne wedsjtried georganiseerd veur 't meis carnavalistisch verkleid persoon. De carnavalsleedsjes, allemaol in 't dialek, were mètgezónge.
De boerebroelof
In Noord-Limburg viere ze in diverse plaatse 'n boerebroelof, 'n carnavalsfiès veur burgersj, boere en boeteluuj, mèt al d'r op en d'raan, wat boe 'n sjieke broelof allure kènt geve. D'r weurt in "de ónech" getrouwd. Dit vingk plaats in o.m. Venlo, Venroj, Tegele, Ruiver Maasbree en in Kessel. Neve 'n nuuj (gekoze) 'broedspaar', doon de volgende personages aan dees ceremonie mèt: broedsmaedsjes, de broedsjónker, getuges, soekernónk en -tant, de burgemeister, de bode ('ne 'echte ambtenaer') en de kapelmeister. Woute en kadette versjterke 't boeregezelsjap. De muziek en sjtimmung weurt verzörg door de diverse Joekskapelle. Ze sjpele de boerebroelofsmarsj en ander carnavalssjlagersj.
LKZH (Limburgs Kampioensjap Zate Hermeniekes)
Eder jaor strieje 19 zate hermeniekes (joekskapelle, blaoskapelle, etc) oet gans Limburg veur de titel 'Limburgs Kampioen'. Dit Limburgs_Kampioensjap_Zate_Hermeniekes is in 1983 ontsjtange in Obbicht.
Progressief Alliantie vaan Socialiste en Democrate
Noa de verkezinge van 2019 woeëd d'r Baskisch-Sjpanisje kandidaat Iratxe García gekoaze es fractievuurzitter.
Paus
Hoewaal 'ne paus in theorie zien amb kènt neerlègke es hae dat wilt, ies diet óngebrukelik. Pause bezètte oet traditie 't pontificaat bies hunnen doad. In fibberwari 2013 braok paus Benedictus XVI mèt die traditie door op 85-jäörige laeftied aaf te traeje.
Belsj Braobant
De provincie woort in 1815, in 't Vereineg Keuninkriek vaan de Nederlen, gestiech oonder de naom Zuid-Braobant, en waor d'n opvolger vaan 't Frans Departemint vaan de Dijle. Neve Zuid-Braobant gaof 't ouch Noord-Braobant (hoofstad Den Bosch) zoewie de provincie Antwerpe, die 't middedeil vaan 't aajd hertogdom Braobant oetmaakde. De provincie bestoont oet drei arrondisseminte, Breusel, Leuve en Nijvel. Officieel waore de ierste twie Nederlandstaoleg en 't lèste Franstaoleg, meh zeker de stad Breusel waor toen al sterk aon 't verfranse.
In 't nuujs - Sjport
2019
De Franse Formule 2-coureur Antoine Hubert kump óm bie 'ne zjwaore crash op 't circuit van Spa-Francorchamps.
De Belzje fietsrenner Bjorg Lambrecht sjtörf op 22-jäörige laeftied nao 'ne val in de Runj van Pole.
De organisatie achter de Formule 1 maak bekèndj det in 2020 weer 'ne Grand Prix in Zandvoort geit waere gehauwte.
Vroenhof (Houtem)
Romeinse waeg
Ónder de Putwaeg en in de baende van de Geul, zint in de jaore 30 van de 20e ièw reste van 'ne Romeinse waeg (Via Belgica) opgegrave. Deze waeg leep van Boulogne-sur-Mer, Tóngere, Mestreech, Vroenhof, Walem, Heërle, Rimburg nao Kölle. De Putwaeg weurt ouch waal Kamp geneump. De naam zou wieze nao hièl vreug bewoning.
Iraons hierevoetbalèlftal
Historie
In de jaore zèsteg góng 't beter. Iran deeg in 1968 veur 't iers mèt aon de Asia Cup en won ze direk. Dit herhaolde 't land in de edities vaan 1972 en 1976. In dat lèste jaor woorte ze ouch nog veerde op de Olympische Speule. In 1978 kwalificeerde 't land ziech veur 't iers veur 't WK voetbal.
Nao 'n aontal jaore vaan sportieve ermeuj, boebij ouch 't WK vaan 2010 neet gehaold woort, kierde 't tij wie in 2011 de Portugees Carlos Queiroz aontraoj. 't Lökde häöm um Iran nao de WK's vaan 2014 en 2018 te trèkke. Op d'n Asia Cup vaan 2019 woort Iran zelfs twiede, de bèste prestatie sinds de jaore '70. Nao dat toernooj woort heer opgevolg door de Belsj Marc Wilmots en daonao door de Kroat Dragan Skočić. Oonder hun wis Iran ziech ouch veur 't WK vaan 2022 in 't kortbij Qatar te plaotse. In 2022 kaom Queiroz weer trök es trainer.
Terbliet
thumb|right|300px|Mergelhaof in Terbliet Terbliet (Nederlands Terblijt) ies 'n gehuch, mèt ongevaer 200 inweunersj, gelege in 'n dal ten zuje van Berg in de gemeinte Valkeberg a/d Geul. In de 80-jaorige oorlog zint in Terbliet bekans alle hoezer verinneweerd gewore, mèt 't gevolg dat in 1641 nog mer eine mannelike inweuner euver waor. Tot 1796 waor 't 'n vrie riekshièrlikheid.
Helikopter
Lies van helikopters
right|thumb|Modelhelikopter
Separatisme
Historie
In de jaore 1990 sloog 't fenomeen obbenuits touw in (Oos-)Europa, mèt 't oetereinvalle vaan de Sovjet-Unie en Joegoslavië en de splitsing vaan Tsjecho-Slowakije. In Bosnië-Herzegovina en Kosovo leide dit astrein tot nui spanninge en oorlog, umtot ouch de nui staote multi-etnisch waore samegestèld. Ouch in väöl aander deile vaan de wereld zien separatistische beweginge actief. Miestal evels erkint de internationaol gemeinsjap hun doel neet en hèlt ze vas aon 't volkerechtelek princiep tot de internationaol erkinde grenze vaan e land allein mèt instumming vaan alle partije kinne weure veranderd. 'n Belaankrieke oetzundering waor Kosovo, wat in 2008 de oonaofhenkelekheid oetreep; dit zörgde veur groete verdeildheid wereldwied. Len boevaan recint (nao de revoluties in Oos-Europa) de oonaofhenkelekheid is erkind, zien Eritrea (1993), Oos-Timor (2002) en Zuid-Soedan (2011).
Carnaval
Historie
Al ietot 't christendom oontstoont, gaof 't in väöl culture soortgelieke fieste, bij antropologe bekind es umkieringsritueel. In 't aajd Roeme heel me beveurbeeld de Saturnalia, die haaf december plaotsvoonte. Poginge um zoe'n fieste mèt de vastelaovend in verband te bringe, loupe evels 't risico vaan hineininterpretieren; theorieë, die vastelaovendsgebruke mèt veur-christelek Germaans of Keltisch cultuurgood wèlle verbinde, zien intösse gans achterhaold.
Middeliewe
De groetste klap veur de vastelaovend kaom vaan de Verleechting en vaan Napoleon. Kèrkeleke gebruke golle es achterhaold, en in väöl Duitse en Italiaanse stei woorte de festiviteite verboje. In de loup vaan de negentienden iew leide dit tot 'n tegereactie. Me góng de vastelaovend zeen es cultuurgood mèt weerde op ziech, los vaan 't plezeer wat me draon kós beleve. In diverse Duitse stei, Kölle veurop, woort 't fies geïnstitutionaliseerd. In de hoeger börgerij oontstoonte vastelaovesvereineginge, die stoete organiseerde, pekskes dege nejje en leedsjes sjreve in 't dialek. In 1823 heel me hei de ierste modern optoch. Dees traditie breide ziech later in d'n iew oet nao Nederland en 't Belsj. In Nederland waor de nuien impuls aon de vastelaovend zier welkom es oonderdeil vaan de Kathelieke Renaissance.
Kleef
Geografie
't Gróndgebeed va Kleef sjtrèkt zich oet pès de Nederlandse gemeinte Millingen aan de Rijn in 't noordweste, de sjtad Emmerik in 't noorde, de sjtad Kalkar in 't oeëste, de gemeinte Bedburg-Hau in 't zuudoeëste en de gemeinte Kranenburg in 't weste.
Juus ten noorde van de sjtad sjträömt d'r Rien. De plaatsj likt op 'n eindmorene, 'ne sjtoewwal oet d'r iestied, dae 't dal van d'r Rien begrenst. 'n Deil va Kleef is daodoer zier huëvelechtig.
Carnaval
Nederlands Limbörg
De vastelaovend weurt algemein, zoewel binne Limbörg es daoboete, erkind es e belaankriek deil vaan de Limbörgse identiteit.
Amerika
Caribisch carnaval woort ouch nao Europa geëxporteerd, umtot väöl lui oet die regio emigreerde nao hun aw kolonisatore (Nederland, Fraankriek, Groet-Brittannië). Dat carnaval weurt evels väöl later in 't jaor gehawwe ('zomercarnaval'), umtot de sjeerse, zomerse kleiaasj ziech neet liet vereinege mèt 't weer wat in fibberwarie en miert in Wes-Europa heers. Heimèt is dit 'carnaval' dus losgekoume vaan de liturgische kalender.
Reenkaove
thumb|200px|Reenkaove [[Sjinne]] thumb|200px|Sjaoërsjteen Reenkaove Sjinne 'ne Reenkaove is 'ne groeëte aove in de vörm van 'ne reenk oeë in briegke waoërte gebakke. Väöral èng 19de, begin 20ste ieëw waore die äöves väöl in gebroek. In Sjinneis d'r reenkaove in 1920 geboewd, how vlak nao WO ll de hoeëgste productie en slaoët pas in 1974. In 2002 waoërt begoes mèt de restauratie en transformatie nao 't activitetecentrum Plinthos.
Doondesj
Doonder mie dörpke Kleen Dao lègk è dörpke in os landj Woeë èns mie weegske sjtóng Woeë ich mie hart aa höb v'rpanjd Es richtig Doondesje jóng Hiej lieërde èns mie moeëder mich 't Doondesj Dialek En Doonder, mot ich weg van dich Dan dènk ich wiejer d'rèk... (refrein) Doonder mie dörpke kleen Ich dreum va dich alleen Dao woeë mien ouwesjhoes nog sjteet Dat plaetske v'rgaet ich ze laeve neet Doonder zoeë awt en zoeë sjoeën Doe sjpans bie mich de kroeën
Berlien
Indeiling
Sinds 1998 is de stadsstaot Berlien in twelf districte (Bezirke) verdeild, naomelek:
Witrósse
Vanaaf de zeventieëndjen ieëf woorte de Witrósse same mitte Róssen, Roethenen enne Oekraïners gezeen es ei vouk waat trögkgóng op 't Kiëvs Riek. Nao de Rössische Revolutie verangerdje det kóncep aevel nao 't hujig.
Haags
Verspreiing en sociaol stratificatie
't Haags is neet inheims in de dörper Scheveningen en Loosduinen. In 't ierste dörp weurt vaanajds Schevenings gesproke, e hendeg awwerwèts Hollands dialek. De taol vaan 't twiede dörp versjèlt minder sterk vaan 't Haags en huurt bij 't Westlands. In allebei de dörper zien evels wel sprekers vaan 't Haags te vinde. Dit gelt ouch hiel sterk veur de forenzestei Rijswijk en Voorburg, zoewie get minder veur Zoetermeer.
Sjuèmer
thumb|250px|right|Sjuèmer Mariakapel 2005 Sjuèmer, (Nederlands Schoonbron) is 'e gehuch aan d'r groate waeg tösje Sjtröch en Wielder in de gemeinte Valkeberg aan de Geul. Op ’n kaart oet 1840 sjteit Schonboren en op kaarte oet 1866 en 1924 sjteit Schoonborn te laeze. D'r naam zou trukgoon op de sjoan, zuver brónne die hie oet d'r grónd borrele. De brónne loupe richting de Geul, die ouch door dit gehuch löp. De brónne ligke op de Hoagbaek. Sjuèmer, Sjuuëmer en Sjoanbrón zouwe etymologisch d'r zelfde achtergrónd höbbe. De Sjuèmerbaek sjtruimp in de buurt. Get hoagerop richting Ransdaal lik de buurtsjap Opsjuuëmer of Opsjuèmer.
Kautokeino
De gemeintecode is 2011.
Marc Lotz
thumb|200px|Marc Lotz bie de 10 oer van Valkeberg 2006.
Bakersfield
right|thumb|250px|Locatie van Bakersfield left|thumb|150px|Aajd centrum vaan Bakersfield Bakersfield is 'n stad in Kern County, Californië en tèlt 328.692 inwoners. 't Is heimèt de 58e stad in de VS (2000). 't Oppervlak is 292,8 km².
Airbus A340
De Airbus A340 is ein passageersvleegtuug mit veer motors. ‘t Toesjtel haetj ein 2-4-2 indeiling mit twee gangpaajer en is dus eine widebody. ‘t Vleegtuug is ontwikkeldj veur lang afsjtenj en väöl passageers. De A340 waerdje tegeliek mit de tweemotorige A330 ontwikkeldj. D’r zeen versjillendje versies van de A340 op de mert. Allereers is dao de -200 versie. De -200 is de kortste versie van de A340 een haetj ein kleiner laajvermoge mer ein groot vleegbereik. De -300 versie haetj eine langere romp en beejtj plaats aan meer passageers. De A340-300 haetj ein kleiner vleegbereik mer ein groter laajvermoge dan de -200. In 1997 ontwikkeldje Airbus twee nuuj toesjtelle: de -500 en de -600. De -500 haetj (net es de -600) ein groot vleegbereik en beejtj plaats aan väöl passageers. De -600 beejtj ein vergeliekbaar capaciteit es de Boeing 747-400. Ein groot versjil is waal det de A340 ein leger brandjsjtofverbroek haetj. Doordet dees toesjtelle eine hele lange romp höbbe, waas Airbus waal genoodzaaktj om ‘t middelste lanjingsgesjtel oet te röste mit veer in plaats van twee wiele. Hiejdoor kan ‘t vleegtuug zwaorder waere belaaje, dink den veural aan de extra brandjsjtof veur det groter vleegbereik.
Gesjiedenis
De eerste A340-300, mit ‘t registratienummer F-WWJH, maakdje häör eerste vluch op 25 augustus 1995. Ach maondj later, op 17 april 1996, waerdje de eerste A340-300 aan Singapore Airlines geleverdj. Ein naodeil van’ne A340-300 is waal ‘t kleiner vleegbereik. Dit waerdje opgevange door de productie van de nuuje A340-313X. Dit type haetj vriejwaal dezelfdje vleegeigenschappe mer haetj weer baeter prestaties es de A340-200 en de A340-300. Daorom koupe de meiste maatschappieje noe natuurlik de A340-313X dae ouch noe nog weurdj geboewdj. De cockpit is vriejwaal ‘tzelfdje es de A330. ‘t Enige versjil is det dees serie veer motors haetj en de A330 serie twee motors.
Technische gegaeves Airbus A340-313X
Max. sjnelheid: Mach 0.86
F-16 Fighting Falcon
Gesjiedenis
‘t Toesjtel kreeg eine Pratt en Whitney F-100-PW-220E motor. De F-16 kwaam eers in Amerika in deens maar al sjnel waerdje ‘t toesjtel ouch geëxporteerdj nao anger NAVO lenj, wie Belsj, Nederlandj, Noorwege en Denemarke. In dees lenj waerdje de F-104 Starfighter door de F-16 vervange. 't Waas ouch de bedoeling det de F16 de A10 Thunderbolt zoew gaon vervange, mer det is om priestechnische redene neet doorgegange.
Technische gegaeves F-16A
Lengte	15,03 m.
Óntkeersjtening
De óntkeersjtening in Europa haet d'r veur gezörg dat 't 'n groat toename van ongeluivege goof sinds 't ind van de Twiède Waereldoorlog. Binne de Europese Unie (EU) goof anno 2012 23% van de Europese börgers aan neet in 'ne God te geluive en nömde 7% ziech 'nen atheïs.
Maaslandse keuns
Versjpreidingsgebied
De belangriekste centra van Maaslandse keuns waore de sjtaej Luuk, Hoei, Mestreech en Aoke en de väöle belangrieke abdije in 't gebied (Sintruin, Rolduc, Sustere, Sint-Odiliënberg, Nijvel, Stavelot en Floreffe). Óp haor hoeëgdepeunt haat de Maaslandse keuns ooch groeëte invloed óp aangrenzende regio's zoewie 't Utrechse Nedersticht en 't Duutsje Rienland (Keule, Deutz, Bonn, Schwarzrheindorf).
Imnos eis tin Eleftherian
Imnos eis tin Eleftherian (Hymne veur de vrijheid) is 't vouksleed vaan Griekeland en Cyprus. Bekans ummer weure de ierste twie veerze gezoonge. 't Ech leed heet evels werkelek 158 veerze. 't Leed woort in 1823 gesjreve door Dionýsios Solomós (teks) en Manzaros (meziek).
Vouksleed op 't Aajdgrieks
155x125px
Getranslitereerd in 't Latiens alfabet:
Lebesby
Demografische óntwikkeling
In 2004 waas 7,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg.
1603
1600 - 1601 - 1602 - 1603 - 1604 - 1605 - 1606 1603 waor e gewoen jaor wat begós op goonsdag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Juliaanse kalender.
1495
1494 - 1495 - 1496
Machsverhöffing
Aafgelèdje
Wen de mach e variabel gróndjtaal en 'ne kónstantjen exponent haet, zal deze zeen aaf te differentiëre wie hie-ónger:
Loppa
De gemeintecode is 2014.
Peter Paul Rubens
Diplomatie
Veur de aartshertogin wèrkde heer ouch es diplomaot. Veur zie wèrk es diplomaot reisde heer door gans de Nederlen en bezoch heer stei wie Bergen op Zoom, D'n Haag, Brussel, Luik en Mestreech. Meh heer bezaog ouch Spanje (1628–1629) en Ingeland (1630). In allebei de lan woort heer geridderd.
Jan Hus
Preester
In 1398 woort Hus preester veur de Kathelieke Kèrk en in 1402 begos heer actief te preke. Heer had 'n groet charisma en woort 'ne zier poppelaire geisteleke in Praog. 't Kaom zelfs zoe wiet tot Keuningin Sophie (de twiede vrouw vaan Wenceslaus, wekeleks kaom biechte bij Hus. Hus waor hendeg kritisch op de Kirk en had 't oonder aander euver de wietverbreide corruptie binne de kèrksgemeinsjap.
Hus begos ummertrouw kritischer te weure op de Kathelieke Kèrk en heer waor dao-in neet d'n einsegste. Väöl vaan de greuiende kritiek op de Kathelieke Kèrk had te make mèt 't Westers Sjisma, boebij de Roemeinse Curie ('t hoofliechaom vaan 't Vatikaon) besloot de Paus vaan Roeme neet mèt te erkènne en in plaots daovaan 'ne Paus in Avignon de erkènne en aldao nao touw te verhojze. Dit zörgde veur 'n groete splitsing binne 't Kolleesj vaan Kardinaole tösse de Roems-getrouwe en Avignon-volgelinge. Boheme koos veur de kant vaan Roeme mer toch leide dees situatie d'r veur tot ummertouw mie geisteleke in Praog ziech kritisch begoste op te stèlle nao de Kathelieke Kèrk in häör algemein touw.
Invlooj vaan John Wyclif
Hus raakde begin 15e iew hendeg beïnvloojd door de Britsen dènker John Wyclif (1330-1384) dee later 'n zier groet invlooj zou höbbe op 't prottestantisme. Wyclif waor radikaol vaanwege zien opvattinge tot 't Woord vaan God 't bèste in de volkstaol gecommuniceerd moos weure (dus neet op 't Latien), tot me 't konsep vaan 'n spirituele universele Kèrk es hoeger en belaangrieker es de Kathelieke Kèrk altied centraol zou motte zitte en tot de autoriteit vaan de Paus en zien kardinaole enpreesters subjek moos weure vaan groondege kritiek (zoonder tot dat zou motte weure gezien es kritiek op 't Christendom).
Daankzij 'n bijbäöntje op de universitaire bibliotheek vaan Praog moos Hus 'n teks vaan Wyclif euversjrieve op parkemint, boenao Hus ummertouw mie ziech begos in te leze in Wyclif. Dao-in begos Hus ummertouw mie te fugere es de populisator vaan Wyclifs gedachtegood in Boheme. Door zien poppelariteit bij de keuninkleke femilie, kraog heer 't konstant veur mekaar um excommunicatie te oontlaope oondaanks zien radicale kritiek op de Kathelieke Kèrk. In deen tied waor de kèrk zoedaoneg gepolariseerd tot 't drei Pause goof. Dit sjeelde ouch veur Hus: de polletieke instabiliteit vaan 't Vatikaon zörgde d'r veur tot 't minder polletiek invlooj had op de peblieke ruimde.
Canadees hierevoetbalèlftal
Historie
Es Brits dominion kraog Canada al vreug mèt de voetbalsport te make. Al in 1877 woort d'n ierste voetbalboond opgeriech veur e deil vaan de kelonie. Al in 1885 späölde 'n officieus nationaol èlftal tege 'n èlftal vaan Amerikaone (1-0 wins). Drei jaor later góng 'n aander team op tournee door de Britse eilen.
Gotisch (taol)
i-declinatie
Kump neet euverein mèt 'n ganse declinatie in 't Latien of Grieks, meh wel mèt e deil vaan de Latiense gemingde declinatie. Me vint hei-in zoewel manneleke es vrouweleke wäörd. De i-declinatie waor evels al aon 't verdwijne. Ierstens umvat ze gein oonzijege wäörd mie - die höbbe ziech bij de a-declinatie aongeslote. Twiedens goon ouch de manneleke wäörd al die kant op: in 't inkelvoud höbbe ze de a-vörm euvergenome. Oersprunkelek mote die wäörd perceis zoe verveug zien wie dat bij de vrouweleke paradigma's góng. In 't miervoud is 't versjèl nog bewoerd gebleve.
Werkwäörd
Ouch 't bestoon vaan d'n dualis is uniek: dee kump bij aander Germaanse taole hoegoet nog in de persoeneleke veurnaomwäörd veur. Wel oontbreke vörm veur de daarde persoen; dit is logisch umtot zelfstendege naomwäörd ouch geinen dualis mie hadde. Daobij treujt hei en dao al 't miervoud op in gevalle boe me d'n dualis moch verwachte. Dat kin evels ouch te make höbbe mèt de orzjinele: 't Koinè-Grieks had allaank geinen dualis mie en dat kin Wulfila bij 't vertaole höbbe misleid.
De Gotische taol kós mer twie tije, praesens (tegewoordegen tied) en praeteritum (verleien tied). Dee lèste vörm kump euverein mèt d'n oonvoltoejd verleien tied in de modern Germaanse taole, meh heer woort gebruuk veur alles wat ziech veur d'n tied vaan de vertèller aofspäölde. Samegestèlde tije bestoonte neet ech; 't voltoejd deilwoord waor nog 'n ech bijvogelek naomwoord en constructies wie 'iech höb geslaope' kaome neet veur. De verleien tied passief weurt wel mèt e voltoejd deilwoord oetgedrök, wie dat in 't Latien ouch zoe is. De touwkoumenden tied kós weure oetgedrök mèt e hölpwerkwoord (beveurbeeld haban), meh woort gemeinelek gaaroet neet oetgedrök; in plaots daovaan gebruukde me gewoen 't presens.
Maoslen
Architectuur
De architectuur vaan de Maoslen kinmerk ziech door de mieste stijle heer door 't gebruuk vaan natuurstein wie mergel, Naomse stein en later ouch briek.
Tèlwoord
Basis
Bij de tientalle is de etymologie ouch vrij dujelek: twinteg, daarteg etc. liet ziech nog good verstoon es 2×10, 3×10 etc., al is de oonregelmaotegheid dujelek.
In Zuid-Azië
Ouch in 't aajd India, boe de wiskunde al vreug bleujde, heet me groete getalle 'ne naom gegeve. 10⁵ (hoonderddoezend) hèt in 't Sanskriet lakṣa, 10⁷ (tien mieljoen) hèt kōṭi. Daobove heet eder hoonderddoezend (lakṣa)-tal van kōṭi zienen eige naom, (śaṅku = lakṣa × kōṭi = 10¹²; śaṅku = lakṣa × śaṅku = 10¹⁷ etc.), gans tot aon mahaugha (10⁶²). In 't daogeleks leve weure veural lakṣa en kōṭi nog gebruuk, neet in de lèste plaots in 't Indiaas-Ingels, boe me lakh en crore zeet. Die getalle weure dao ouch op 'n bezunder manier genoteerd: 1,00,000 veur lakh en 1,00,00,000 veur crore. Wijer kint dit systeem nog arab en kharab veur 10⁹ respectievelek 10¹¹; dees getalle kaome in 't antiek systeem neet veur. Hiel väöl weure ze neet gebruuk.
In Oos-Azië
In 't Chinees gief 't versjèllende tèlsysteme. Hoonderd (佰 bǎi), doezend (仟 qiān) en tiendoezend (萬 wàn) zien oet de volksmoond bekind. Veur hoeger getalle gief 't de volgende naome: 億 yì, 兆 zhào, 京 jīng, 垓 gāi, 秭 zǐ, 穰 ráng, 溝 gōu, 澗 jiàn, 正 zhèng en 載 zǎi. Oersprunkelek stoont eder getal veur 'ne volgende mach vaan tien, dus vaan yì veur 10⁵ of hoonderddoezend tot zǎi veur 10¹⁴ of hoonderd bieljoen. Allewijl gebruuk me dees getalle evels veur opeinvolgende machte vaan tiendoezend. Yì is zoedoende al hoonder mieljoen: (10⁴)² ofwel 10⁸; zǎi is zelfs 10⁴⁴.
In traditioneel samelevinge
E zeldzaom veurbeeld vaan 'n traditioneel sameleving mèt apaarte getalle veur hoeger machte vaan tien beeje de Pohnpeise taole, 'n klein femilie (deil vaan de Micronesische taole en oetindelek vaan de Austronesische taole), gesproke in de Federaol Staote vaan Micronesië. In 't Pingelapees beveurbeeld kint me kid, naen, lop, rar, dep, sap en lik veur respectievelek doezend, tiendoezend, hoonderddoezend, mieljoen, tien mieljoen, hoonderd mieljoen en mieljard.
Taole mèt bezunder tèlsysteme
Wie bove gezag höbbe neet alle taole e tientalleg stèlsel. De volgende systeme weure in natuurleke taole gebruuk.
Twintegtalleg
Hei mote v'r versjèl make tösse e zuver twintegtalleg stèlsel en e deils twintegtalleg stèlsel. In 't ierste mote alle machte vaan twinteg (1, 20, 400, 8000) de hookstein vaan 't tèlsysteem zien. Dit kump veural veur in de Mayataole (hun, k'áal, bak, pic) en in taole oet de regio die oonder culturelen invlood vaan de Maya's stoonte. Ouch in de Eskimo-Aleoettaole en in 't Yoruba kint me dit systeem.
Zèstegtalleg
Veur hoonderd of doezend heet de taol gein bezunder wäörd. 100 moot weure oetgedrök wie '60+40'.
Puerto Rico
Veendel
frame|Ierste Puertoricaons veendel oet 1868. 't Veendel vaan Puerto Rico besteit oet vief horizontaol ben vaan um en um roed en wit, mèt aon de hijskant 'ne geliekbeinegen dreihook vaan blauw mèt 'n staar vaan zèlver. Dit veendel is oontstande in de oonaofhenkelekheidsstrijd tege de Spaonjole en kraog roond 1892 zienen huiege vörm. Tot aon de vörming vaan 't gemeinebès in 1952 waor 't oonofficieel en feitelek clandestien: 't eineg veendel wat me moch hijse waor 't Amerikaons.
Waope
Dit waope is verliend in 1511 en is daomèt al gaw 't ajdste nog gebruuk waope oet de Nuie Wereld. De symboliek is, in d'n tiedgeis, hendeg katheliek en hendeg Spaons. 't Hoofmotief is 't laam Gaods (agnus Dei), 'ne naom veur Zjezeke, en heer ligk op 't book mèt zeve zegele, e visoen oet 't biebelbook Opebaring. Allebei zien specifiek verwiezinge nao Sint-Jan-d'n-Evangelis: de fraas laam Gaods kump oet Johannes 1:29, de Opebaring weurt geach door Sint-Jan te zien gesjreve. Oersprunkelek waor 't eiland nao Sint-Jan-d'n-Duiper geneump (zuug oonder), meh dee woort soms wel mèt d'n evangelis geïdentificeerd. De waopes in de zuime zien vaan Castilië, León, 't keuninkriek Castilië en León en 't keuninkriek Jeruzalem. Columbus, deen 't eiland oontdèkde, waor in deens vaan de Spaonse keuning, dee ouch de rechte op Jeruzalem claimde. De f en de y stoon veur keuning Ferdinand en keuningin Ysabel, wie ouch de pijle (flechas in 't Spaons) en 't jök (yugo). 't Devies beteikent Johannes is ziene naom.
Fysische geografie
Boete 't hoofeiland besteit 't territorium nog oet versjèllende kleinder satellieteilen; de groetste drei daovaan zien Vieques, Culebra en Mona. Mona is e natuurrizzervaot en oonbewoend. Ouch de binnestad vaan San Juan ligk op 'n eilendsje. Op e karsgebeed in 't noorde en de direkte kösstroek nao is 't eiland bergechteg aongelag. Me oondersjeit veer gebergdes: de Cordillera Central, de Sierra de Luquillo, de Sierra de Cayey en de Sierra Bermeja. In de Cordillera Central ligk d'n hoegste berg vaan 't land, de Cerro de Punta, mèt 1339 meter. Ouch 'nen hoege berg is El Yunque, mèt 1065 meter. Oongeveer 50 reveerkes oontspringe oet de berg, veural oet de Cordillera Central.
Historie
Columbus deeg op 19 november 1493, op zien twiede reis, 't eiland veur 't iers aon, en neumden 't San Juan Bautista, nao Sint-Jan-d'n-Duiper. Columbus ziene luit Juan Ponce de León woort d'n ierste gouvernäör; heer stiechde 'n kolonie in Caparra. Dees domicilie woort al gaw verlag nao 'n plaots die me Puerto Rico neumde. Op d'n door kaom 't zoe tot 't eiland en de stad vaan naom wisselde. De Spanjole lagte plantages aon, boe de Indiaone es slaove in woorte tewerkgestèld. Door de slechte umsten en Europese infectiekrenkdes boe ze geinen aofweer tege hadde, storf de inheimse bevolking al gaw gooddeils aof. Hei-um - en umtot de keuning vaan Spaanje in 1520 de slaovernij vaan Indiaone verbooj - begós me noe slaove oet Afrika in te veure.
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie; wijer koume ouch bittekes informatie vaan en:Municipalities of Puerto Rico; en:Fauna of Puerto Rico en en:List of endemic fauna of Puerto Rico.
T-deletie
Grammaticaol
meh
Hei en dao in dit gebeed (e paar dörper op Zuid-Beveland en in de Hoekse Waard) vèlt zelfs hei de -t oet en zien de twiede en daarde persoen gans zoonder oetgaank.
Anthony Fokker
Biografie
Hae verhoesdje nao Nederlandj in 1894, wie d’r veer jaor aad waas. van kinds af aan was hij geinteresseerd in vliegen en hij bouwde vliegtuigjes van papier en hout. Hij ging later vleegtuug klaor, de Fokker Sjpin. Dit waas ‘t begin van zien succes en in juni 1911 kreeg Fokker zien vleegbrevet maar hae veuldje minder veur vlege den veur vleegtuuge boewe en daorom besjloot hae in Berlien de firma A.H.G. Aeroplanbau op te richte. De naam waerdje in 1913 verangerdj nao Fokker Aeroplanbau.
Lies vaan geweze gemeintes in Zieland
Dit is 'n lies vaan alle opgeheve gemeintes in de Nederlandse provincie Zieland. Veur 1830 kin ze incompleet zien. Nui gemeintes zien aongegeve mèt 'nen asterisk (*).
1866
Nao dees herindeiling had de provincie nog 112 gemeintes.
1834
Nao dees herindeiling had de provincie nog 116 gemeintes.
Wubbo Ockels
Leve
thumb|De bemanning vaan de STS-61-A. Ockels gans rechs op de achterste rij. Wubbo Ockels woort gebore in Almelo es zoon vaan 'ne laandmeetkundegen inzjenieur en greujde op in Brielle. Heer studeerde natuurkunde en wiskunde aon de Rieksuniversiteit Groninge en haolde in 1973 cum laude zie doctoraol. Nao zien studie deeg heer experimenteel oonderzeuk nao oonder mie 't verval vaan atoomkerne oonder oetzending vaan gammastraole aon 't Kernfysisch Versneller Instituut (KVI). In 1978 promoveerde heer tot doctor op dit oonderwerp aon de RUG.
Nao zien vlöch góng Ockels aon 't werk bij ESTEC in Noordwijk. Ouch waor heer vaan 1987 tot 1989 te zien es prizzentator vaan 't populair-wetensjappelek tv-program Kijk-tv. Vaanaof 1992 laog 't accent vaan zien carrièr weer in d'n universitaire wereld, wie heer hoeglierer in deiltied woort aon de Technische Universiteit in Delft, en wel in Loch- en Ruimdevaarttechnologie. In 2003 woort zien aonstèlling veranderd in voltiedshoeglierer Duurzaam Technologie. Aon de RUG waor heer es bezunderen hoeglierer verboonde.
Amersfoort
Historie
Nao d'n Tachtegjaoregen Oorlog kaom 't gebeed in 'n isolemint te ligke, boedoor de stad ummer mie verpauperde, zeker wie in de negentienden iew ouch de tabaksteelt aon de Veluwerand instortde. De koms vaan spoorweeg brach dao verandering in: door zien centraol ligking woort Amersfoort 't verkierskundeg hart vaan Nederland. Zoe greujde 't in d'n twintegsten iew hel door.
Porsanger
thumb|De ligking van Porsanger in de pervincie Finnmark. Porsanger is 'n gemeinte in de pervincie (fylke) Finnmark in Nórwaeg. De gemeinte had 4.222 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 4.873,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 0,9. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't Bokmål gebroek.
Noord-Korea
Defensie
thumb|Militair paraad in Pyongyang, 2015. De soldaote drage symbolisch e pakkèt mèt 'n atoomsymbool op de boors. Noord-Korea heet numeriek 't groetste leger op de wereld, mèt 1.106.000 actief maansjappe en 8.389.000 rizzerviste en paramilitaire. Dit is veur e groet deil 't gevolg vaan de Songun-politiek (zuug bove). 't Leger is verdeild in vief branches: de landmach, de marine, de lochmach, de speciaol einhede en de rakètdivisie. Door de aonhawwende economische crisis heet 't leger evels e groet materieel probleem: 't materieel is veur e groet deel compleet verawwerd en in geval vaan oorlog zouw ouch 't gebrek aon brenstof e groet probleem zien.
Economie
't Land is oongeveer gemiddeld oontwikkeld, meh nao 1995 heet me door e gebrek aon gegeves de Minseleken Oontwikkelingsindex (toen 0,766) neet mie geëvalueerd. Wieneg wijs trop tot 't sindsdeen beter is gewore. 't BNP bedreug (volgens sjattinge) mer 40 mieljard Amerikaansen dollar, wat neerkump op $1.800 per inwoener. Heimèt is de Noord-Koreaanse economie oongeveer twinteg kier zoe zwaak wie de Zuid-Koreaanse. 't Bruto Nationaol Inkoume vertuint e vergeliekbaar beeld. Dit is neet altied zoe gewees; tot wied is de jaore zeventeg waor de economie vaan 't noorde groeter es die vaan 't zuie.
Klimaot
Oondaanks zien ligking kortbij de zie, zoewel westelek es oostelek, voldeit 't klimaot vaan Noord-Korea toch aon de eise vaan e landklimaot. In de indeiling vaan Köppen vèlt 't groetste deil vaan 't land oonder 't Dwa-klimaot (werm landklimaot mèt druge winter); 't bergechteg noordooste evels heet e Dwb-klimaot (gematog landklimaot mèt druge winter). Dit vèlt te verklaore door de euverheersende noordewind, die oet Siberië mèt zien extreem weer kump wejje. Heidoor heet Noord-Korea dèks streng winters; 20 graod voors of mie is zelfs in Pyongyang neet oetzunderlek.
Beeldende kuns
thumb|Kim Il-sung en Kim Jong-il op de Paektu. Dit soort sjèlderije typeert de Noord-Koreaanse beeldende kuns. De beeldende kuns in Noord-Korea weurt gemaak volgens 't socialistisch realisme. Euveral in 't land zien propagandistische sjèlderije en monuminte te zien. Ze beelde dinger oet wie 't verzèt tege de Japaneze, veldsleeg oet de Koreaansen Oorlog en hel wèrkende febriksarbeiers en landbouwers. Dèkser nog evels tuine ze de hiersers vaan de Kimdynastie, in 't bezunder Kim Il-sung. Portrètte vaan de Kim-dynastie mote verpliech in eder Noord-Koreaans hoes haange. De väöl propagandakunstenere weure opgeleid in 't Mansudae-atelier.
Oeastelik Acipa
't Oeastelik Acipa is 'n Niger-Congospraok die gekaldj wuuertj inne staote Niger en Kaduna in Nigeria. De spraok wuuertj gekaldj door zoea 5.000 luuj (1993) en haet de ISO 639-3 code acp.
't Guuef versjillige dialekte, namelik Bobi, Boroma (Taboroma) en Randeggi. De lexicaal geliekenis mit van 't Boroma-dialek is 83% mit Randeggi en Bobi; de lexicaal geliekenis mit 't Shama-Sambuga is 52%, mit 't Kamuku 47%-63%, mit 't Hungworo 42-44% en mit 't Cicipu 15%-20%. Spraekers van 't Oeastelik Acipa kallen ouch Hausa en zeen euverwaegendj islamitisch of hangen 'n traditioneel geluif aan.
De spraokstatus veur dees spraok is laevetig (6a); det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties en det de situatie haadbaar is.
Zwede (vouk)
In häör eige landj make de Zwede zoeaget 80% vanne bevölking oet. 't Guuef allewiel nag 'n Zweedse minderheid in Finlandj (280.000) en historisch ouch in Eslandj; in allebei dees lenjer waere zie officieel erkandj es 'n minderheid. Werreldwied guuef 't zoeaget 12,8 miljoen Zweden of luuj mit Zweedse kómaaf, wovan 7,6 miljoen in Zwede, 4 miljoen inne Vereinigdje Staote, 335.000 in Canada, 280.000 in Finlandj, 200.000 in Argentinië en 30.000 in Australië.