cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Interbellum
Volkerboond
In de jaore daarteg evels kierde 't tij. Versjèllende len woorte weer militaristischer, en de Volkerboond bleek väöls te zwaak um daotege op te trejje. De Japanse operaties in China (1931, 't Mukdenincident), de Italiaanse invasie in Abessinië en de Spaonse börgeroorlog maakde dudelek tot 't de boond aon slaagveerdegheid oontbraok. Sommege len kaome neet bij de boond, in 't bezunder de VS neet, dewijl dit land wel gans mechteg oet d'n oorlog gekoume waor. Wie in 1933 zoewel Duitsland es Japan oettraoje, waor de boond 'n aofloupende zaak, en bij 't oetbreke vaan d'n Twiede Wereldoorlog tuinde ze ziech gans nötteloes.
Literatuur
Op de buun woort hei en dao gebroke mèt 't realisme vaan vreuger: de Pruus Bertolt Brecht verzon 't vervreemdingseffek (boedoor de beziener ziech neet mèt de speulers identificeert), de Sovjetrus Vsevolod Meyerhold wèrkde mèt symbolisme en futurisme (oersprunkelek begrippe oet respectievelek de poëzie en de sjèlderkuns).
Meziek
In de populair meziek make de VS ummer mie d'n deens oet. De Tin Pan Alleysong weurt de norm, en door de radio en de plaote kin me die euver de ganse wereld hure. Ouch kump d'n jazz op, dee vaanaof de late jaore twinteg ouch in Europa hel touwsleit, en dee ziech laankzaamaon emancipeert tot kunsmeziek.
Liter
thumb|Eine kubus mit ribbe van 10 cm haetj ein volume van eine liter.
Kapel (Henri-Chapelle)
Kapel (Duutsje sjpelling: Kapell; Fraans: Henri-Chapelle; Welsj: Hinri-Tchapele) ès 'n dùrp in de gemingde Welkenraedt va Luuk in Belsj.
Historie
De traditionele taalgrens lùpt ten Zöjde va Kapel.
Ancien régime
In Nederlandj en Belsj weurt mit "ancien régime" meistes de institutioneel organisatie gemènde die nao de Franse invasie van 1794-1795 en de oetroping van 't Bataafs Republiek waerde opgehöf. Dees adminisjtratieve en rechterlike insjtèllinge vónje häör reut väölal in 't feodalisme van de Middeleve, óndanks det al belangrieke hervörminge wore doorgeveurd in d'n achteenden eew (nag bepaolder tiedes de Oosteriekse periode in de Zudelike Nederlenj).
Benthorn
Historie
Benthorn oonstoont in de middeliewe es oontginning vaan 't Rijnland en is nao me dink awwer es Benthuizen zelf. Historici meine tot dit lèste ambach oontstande is oet sameveuging vaan Benthorn en 't oosteleker gelege Hoogeveen in Rijnland. Toch kump Benthorn later trök es zelfstendeg ambach, klein en ingeklemp tösse Benthuizen (westelek) en Hoogeveen (oostelek).
Kaegele
200px|thumb|right|'n Kaegelwedstried. Kaegele is 'n spel waomei se 'n bal taege 'n aantal kaegels aan goeijs. De kaegels en de bal zien meistal van kunsstof.
Melbourne
Melbourne is de houfstad van d'n Australischen deilstaot Victoria en is in 1835 gestif gewaore door 'n groep koloniste oet Tasmanië. In 1842 woort de plaats 'n stad.
Sjei
thumb|150px|Ein van de zès [[kruus|waegkruzer in Sjei: diet Boumkruuske.]] Sjei (Nederlands: Schey of Scheij) ies 'n buurtsjap van Noorbaek in de gemeinte Èèsjde-Mergraote in 't heuvelland van Zuud-Limburg. In de Mieddelièwe haet hie 'n laathaof gelege mèt dae naam. De meiste häöf en hoezer (in totaal ca. 25, inclusief de tièn vakantieweuninge) liegke op 'n huègde mèt 'n wieds oetziech, woa 't Opsjei weurt geneump. Op de lange waeg Sjei sjtoon zès waeg- of veldkruzer. Get lièger aaf liek de haof Óndersjei. Es se op Sjei ummer wier nao baove lups, kump se in 't Belsj oet.
Wadersloh
Wadersloh is 'n Wesfaalse gemeinte in de krink (Kreis) Kreis Warendorf, te Noordrien-Wesfale (Duitsland). Mèt häör 117,03 km² en 12.167 inwoeners (2014) heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 104 de veerkante kilometer.
Oblas Donetsk
thumb|right|Kaertje van d'n oblas Donetsk D'n oblas Donetsk (Oekraïens: Донецька область, Donets’ka oblast’; Russisch: Донецкая область, Donetskaja oblast) is 'nen oblas in 't oeëste van de Oekraïne. De regio haet zo'n 4 miljoen inwoeëners. 't Guuef 'n groeëte Russische minderheid en 't zude woeëne ouk Pontische Grieke. De houfstad en centrum van dit gebeed is de gelieknamige stad Donetsk. Saer 't begin van d'n Oorlog in de Oekraïne in 2014 is die stad neet mier ónder kontrol van de centrale regering in Kiev en waere de zuudoeëstelike deile van de regio besteurd door pro-Russische separatiste. De deile van d'n oblas die nog wal in hand zien van 't Oekraïense laeger waere besteurd vanoet de stad Kramatorsk en ouk in de zujelike stad Marioepol aan de Zieë van Azov bevónde zich vuuel euverheidsinstanties. Die stad veel in mei 2022, nao waekelange belaegering door Róssische troepe.
Rafaël
Leve
Vanaaf 1508 woonde Rafaël in Roame, woa hae volges Vasari door Bramante naotoe gehaold zou zin. In 't Vaticaan waore d'r privévertrèkke (stanze) van paus Julius II die opnuujts gedecoreerd mooste were. In 1509 kreeg Rafaël de ièrsjte opdrach um ein van die kamersj te besjildere, de Stanza della Segnatura. Al gauw woort hae, same mèt Michelangelo, door 't Vaticaan besjouwd es de belangriekste kunstenaer. Behalve de Stanza della Segnatura maakde hae ouch fresco's veur drie ander zale in 't Vaticaan, de Stanza d'Eliodoro, de Stanza dell'Incendio en de Sala di Costantino.
Rafaël sjtorf op ziene 37e verjäördaag in Roame. Hae liek begrave in 't Pantheon.
Saint-Léger
Aander kerne
left|thumb|De kèrk va Saint-Léger. Châtillon en Meix-le-Tige.
Póp
Póp kènt zin: etalagepóp, paspóp, sjnièpóp.
Gikyode
Anger name veur 't Gikyode zeen Chode, Gichode en Kyode. 't Is neet bekèndj of 't versjillige dialekte guuef. De lexicaal geliekenis mit 't Togese Ginyanga is 75%. 't Gebroek vanne spraok is laevetig en 't aantaal spraekers grödj. 't Wuuertj in alle domiene door alle laeftieje gebroek. Spraekers kallen ouch Akan, dewiel 't Gikyode zelf es twieëdje spraok veur spraekers van 't Chala deentj. Saer 1980 wuuertj 't Gikyode gesjreven in 't Letiens sjrif. De graod van gelitterdjheid inne ieëste spraok is 1% toet 2%; inne twieëdje spraok is det 5% toet 20%. De spraekers hangen euverwaegendj 'n traditioneel religie aan.
Vesting Valkeberg
In 1762 woort 't kesjtièl definief opgebloze door de Franse troepe en zal noats miè opgeboewd were. Wat euverbleef waor 'n rewien. 't Sjtedsje zelf ies in 1773 veur 'n groat gedeilte aafgebrend. Ouch in 1822 en in 1825 gebeurde dat umdat de kroetmeule van Prins Frederik van de Nederlande waor gesjprónge. Van 't miedelièws vestingssjtedsje bleve allein nog gedeiltes van de mergele sjtadsmoere, eine rónne tore in 't weste, eine veerkentige tore, 'ne verdedigingstore (den Halder) in 't zuud-weste en 2 (van de 6) ingangspoorte.
In 2009 woorte de mergele kademoere langs de Geul, die op de plaats sjtoon woa vreuger ongevaer de sjtadsmoer gesjtange haet, gerenoveerd. De plekke woa in de Miedelièwe 'ne vestingtore haet gesjtange zint noe ziechbaar gemaak door haufrón balkóns bove de Geul. Ouch de vösjtrap bie de Erke (sjluus) en de wesjtrap in de Geul zint gerestaureerd.
Nord-Pas-de-Calais
Wiechtige plaatsje
De lies hei-ónger tuënt de wiechtigste plaatsje i Nord-Pas-De-Calais. Behaove inkel oetzungeringe is d'r naam óp 't Franzuësisj en tussje höaksjkes óp 't Nederlands. Historisch wiechtige sjteë zint: Anger sjteë:
Referenties
''D'r aavang van 't artikel is umgezet oet 't Wes-Vlamsj, de res is 'n samevatting van 't corresponderend Nederlands artikel:. Vuur 't óngerwirp economie is gebroek gemaak va de Ingelse zusterpazjena: .''
Aerpel
d'n Aerpel kump oearsprunkelik oet Zuud-Amerika ('t gebied vanne Andes), mer is in väöl Europese lenj saer de zèstieëndjen ieëf ei vanne houfaeteswaar. In väöl lenj, worónger Nederlandj en 't Belsj, wuuertj d'n aerpel gezeen es de maoltieddrager. In anger lenj tèltj t'r mit es greundjesaort.
Oearsprónk en verspreijing
Wilj aerpelsaorte kómmen nag ummer veur inne Vereinigdje Staote, Uruguay en Chili. Genitische toetsing vanne groeate versjeienheid vanne cultivars enne wilj saorte wies aan det d'n aerpel zienen oearsprónk haet in 't zuje van Peru, van 'n saort van 't Solanum brevicaule kómpleks en slechs eine kieër gedomesticeerdj is gewaore. Tródsdet Peru eigentlik de gebaordjeplaats vannen aerpel is, is allewiel mieër es 99% vanne weltwied verboedje aerpel aafkómstig van 'n óngersaort die inheimsj is in Zuud-Centraal-Chili. Op gróndj van historische brónne, plaatselike landjboewdeskóndige en DNA-teste is gebleke det de meis-verboedje saort oppe werreld, Solanum tuberosum ssp. tuberosum, inheimsj is ane Chiloé Archipel wo die al mieër es 10.000 jaor trögk gekwieëk woort.
Kaplanturbine
thumb|right|Loupwiel van ein Kaplanturbine in 't [[Walchenseekraftwerk.]]
Uvulair
'nen Uvulair is 'ne mitklinker dae wuuertj oetgespraoke mitte baktóng taengen of kórtbie de huug. Uvulair klenk bevinje zich juus get mieër achter inne móndj es velaire.
Virton
thumb|Locatie va Virton in Luxemburg. Virton is 'n gemèngde en sjtad in de provincie Luxemburg op 't Belsj in 't arrondissemaent Virton. Op 'n oppervlakde va 94,49 km² wonne 11.469 inwoners (1.1.2014) en det guf 'ne bevolkingsdichheid van 121 minse per km².
De Bilt
thumb|Ligking vaan De Bilt in Utrech thumb|Bilter dörpskèrk thumb|KNMI-gebouwe vaanaof 't paad nao Utrech De Bilt is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Utrech, te noordooste vaan de stad Utrech. 't Oppervlak bedräög 67,13 km² (0,18 km² water); 't aontal inwoeners waor op 1 januari 2005 10.465. Neve 't dörp De Bilt heet de gemeinte nog de kerne Bilthoven, Groenekan, Hollandsche Rading, Maartensdijk en Westbroek.
Toekóms
Determinisme
Völges sómmige opvattinge is de toekóms al veur ós bestump gewaore, zie 't door e hoager waeze of 'n oerkraf, al dan neet vasgelag in de sterre. De gangbaar weitesjappelike meining is aevel det v'r 'ne zekeren invlood kónne oetube op sómmige toekumstige gebeurtenisse. Trótsdet de toekóms nag neet besteit en (in bepaoldje maot) ónzeker is, kónne v'r waal nöttige oetspraok dao-euver doon. De opvatting det de toekóms waas vasgelag waas euveriges ouch in d'n achtièndjen ièw in de netuurweitesjappe aanwaezig en waas bekandj es 't determinisme. Det koom veurt oet de Newtonse mechanica, worin de toekóms gans bestump zów zeen door de beginposities en -snelheje van alle deilkes woroet 't hièlal besteit. Later óntwikkeling, ónger anger in de kwantummechanica, mit naam de ónzekerheidsrelatie van Heisenberg, tuèndjen aan det dees theorie neet hawtbaar waas. Loos daovan kan ouch vanoet de informatica waere aangetuèndj det de stèlling van 't determinisme neet hawtbaar is: veur de toekóms te beraekene mit 'n snelheid die hoager is es de wirkelike evolutie in d'n tied zów 'ne computer nuèdig zeen dae väölómvattendjer is es 't ganse hièlal.
Regierungsbezirk Arnsberg
Aongrenzende distrikte
't Regierungsbezirk Arnsberg grens aon de volgende distrikte:
Perzische Golf
thumb|'n Satellietfoto van de Perzische Golf en zien ómgaeving. De Perzische Golf (Perzisch: خلیج فارس; Arabisch: الخليج العربي Arabische Golf) is 'n golf in 't Midde-Ooste waat grens aan Irak, Iraan, Omaan, de Vereinigde Arabische Emirate, Qatar, Bahrein, Saoedi-Arabië en Koeweit. De oppervlakde daovan is zoget 251.000 veerkantje kilomaeter. De belangriekste revere die oetmunje in de golf zeen de Eufraat en de Tigris. De grótste sjtej die aan de golf ligke zeen Koeweit, Dubai en Abu Dhabi. De golf weurt verbónje mit de Arabische Zee en de Indischen Oceaan mit de Sjtraot van Hormoez en de Golf van Omaan. 't Is 'n belangrieke route veur 't verveur van roewen aerdaolie.
Hoagfiès
Hoagfièste in 't liturgisch jaor
In 't liturgisch jaor, dat mèt de advent begint, were de volgende hoagfièste gevierd:
Vennbahn
Gesjichde
Doaneëve verminderde 't economisch belang va g'n Vennbahn noa d'r kreeg. Lotharinge, oeë e deel va koale etse kame, loog i Frankriek. Luxemburg góng zich economisch mieë op Frankriek richte en wieër woar 't handelsverkieër tusje Dütsjlank en 't Belsj meh bepèrk. I d'r Twieëde Weltkreeg woar de lien e doelwit in 't Ardenne-offensief, oeë-bei höar tunnele en brögke vernetig woeëde. E deel va g'n lien, tusje Lommersweiler en Reuland, woeëd noeëts heropgeboewd. Heidurch kós de lien neet vuur 't oersjprunkelig doel woeëde gebroek en woeëd de basis van höar economisch en militair belang hendig ungermiend.
Bauhaus
Groondgedachte
Èng van de basisgedachtes waor dat de architectuur besjoewd moes waeëre es 'n gesamtkunstwerk dat mèt aander keunste verboonde waoërt. In d'r loop van de oontwikkeling hat dis Bauhausgroondgedachte zich evvel vöral in d'r industriele- en grafische design dörgezat en neet in de architectuur.
Hendrik III van Gelder
thumb|De zegel van Hendrik III van Gelder Hendrik III van Gelder waas de jóngste zoon van Gerard III van Gelder. Hae wuuertj ouch döks Hendrik van Mofert of Hendrik van Luuk geneump. In Mofert is hae veural bekindj ónger de naam Hendrik van Gelder. Waarsjienlik is d'r in 1226 in Kloeaster Kamp gebaore. Hae koom in de loup vanne dertieëndje ieëw in 't bezit van inkele Gelderse gebiede. Dees gebiede waerdje de Hieërlikheid Mofert. Róndj 't jaor 1260 boewdje d'r 't Kestieël Mofert. Hae waas van 1247 toet 1274 prins-bisjop van Luuk. Hae waerdje namelik door Paus Gregorius X 'onieërvol' óntslage ómdet d'r zich neet bisjopswaerdig gedroog. Hendrik woor dao neet blie mit, want op dees meneer leep d'r inkómste mis. Hae troch doaróm dökker mit e legerke door 't landj van Luuk óm te klawwe. Op e gegaeve moment hawwe de Luukenieëre dao genóg van, en verklaordjen 'm in 1277 'vogelvrie'. Det woor doe zien raejen óm e testament op te stèlle.
Kürten
De gemeinte is te klein um stadsdistrikte te höbbe, mer 't gief dao wel 69 Ortsteile (dörper en gehuchte die bij de gemeinte hure). Kèrkdörper in de gemeinte neve Kürten zelf zien Bechen (tot 1975 zelfstendeg), Biesfeld, Dürscheid (tot 1975 zelfstendeg), Offermannsheide en Olpe (tot 1975 zelfstendeg).
Atjehs
De waordvolgorde is SOV.
Beverwijk
Historie
De naom is 'n verbastering vaan Beevaertswijck en sleit op de status vaan Beverwijk es beivaartsoord. De vreugere naom waor Sint-Aagtenkerke, ouch dee sleit op de cultus roond Sinte-Agatha. Volges de legende is dees heilege hei tijdens de invalle vaan de Noormanne versjene aon e meidske wat op de vlöch waor. In 1298 kreeg de plaots stadsrechte. De volgende iewe leijt Beverwijk e relatief slaopend bestoon, tot ze in de zeventiende iew populair weurt es vestegingsplaots veur rieke Amsterdammers. Vaanaof 1800 weurt, nao aonleijing vaan de Slaag bij Castricum, bij Beverwijk 'n verdeidegingslinie aongelag, oonderdeil vaan e gans netwerk vaan linies in Noord-Holland. In d'n Twiede Wereldoorlog weurt in Beverwijk 'n razzia gehawwe boebij 500 wèllekäörige mansluij opgepak weure. In 1997 vint hei de Slaag bij Beverwijk plaots tösse vootbalhooligans vaan Ajax en Feyenoord, boebij einen doeje vèlt.
Paragogische sjwa
Geografische verspreijing en behaad
Volges Michiel de Vaan wieze de fonetische en distributieve euvereinkómste in dees twieë vanein geïsoleerdje gebiede d'rop det 't fenomeen vreuger ouch veurkoom in 't tösseligkendj gebied, meh det 't hie al veur 1800 waas oetgestórve. Kórt veure Twieëdje Werreldkrieg begós de paragogische sjwa al te verdwienen oete spraok vanne jóngere in Gelaen en Sjummert. Waat ouch hie ouch op wies is de wiej verbreijing van 't wäördje "enne"; waat ouch veurkump in 't Heuvellandj.
Minimaal pare
Dao wo in princiep wäörd die es coda klinker+sonorant+klinker ummer atonaal zeen (door sómmige, worónger Bakkes betrach es stoeattoean), kan paragogische sjwa zörge veur minimaal pare. Dit kump doordet de sleiptoean van 't oearsprunkelik waord wo de sjwa is achtergeplaats behaje blief. Hiedoor óntstaon minimaal pare, zowie "kó\mme" (infinitief) taenge "kó~m-e" (imperatief), die es ènsigste óngersjied höbbe det ze 'nen angeren toean höbbe. Hie-ónger volg 'n neet-oetpöttendje lies van minimaal pare in 't Mofers mit veurbeeljer:
Spèlling
't Guuef gein eindujige regele wiedet de paragogische sjwa mót waeren oetgesjreve. Euver 't algemein waere twieë versjillige menere gebroek. Alderieës 't toeveuge van "-e" mit e koppelstreepke achter 't aangepasdje waord, wie "van-e", en t'n twieëdje 't toeveuge van 'n "e", eventueel mit mitklinkerverdóbbeling, wie "vanne". Bei menere zeen toegestange. Óm verwarring mit 'n gefusioneerdj lidwaord te veurkómme, wie in "van + de = vanne", kan me veur de ieëste meneer keze. In zoea val kan den dudelik waere det 't euver twieë anger spraokpercèsse geit, wie inne zats "Jan vanne Bekker wètj dao nieks van-e."
Oetspraok
In de meiste vel is de oetspraok vanne paragogische sjwa inderdaad ouch 'n gewuuen sjwa [ə]. Veurnamelik nao neet-lieëg, óngeróndje veurklinkers kan de oetspraok aevel ouch kórterbie 'n [e] "è" ligke. Wiejer kan edere geróndje, middenhoeage klank dae in 't Limbörgs lank is ouch 'n optie zeen in 't val van klinkerhermenie, wie [dœ:rœ] "däör-e"/[dø:rø] "deur-e", al kump det neet in eder dialek aeve prominentj nao veur.
Reformatie
Godsdeenstoorloge
De godsdeenstoorloge die hieoet in de 16e iew voortvloeide werde veurnamelijk op Duutsj grondgebied geveurd. Luther waor namelik 'ne Duutsjer en kreeg och besjerming van 'ne Duutsje vorst. In Duutsjland werde dees oorloge beëindigd mit de Vrede van Augsburg in 1555.
OSIRIS-REx
thumb|right|OSIRIS-REx OSIRIS-REx is 'n ruimtesonde die is gelanceerd op 9 september 2016 um 1:05 Nederlandsen tied. De missie vaan OSIRIS-REx is um te vlege nao 'n asteroïde geneump 101955 Bennu, kort Bennu, die te bestudere, e moonster te numme, en dit moonster in 2023 weer trök nao Eerd te bringe.
Wádneel
Wádneel (Dúetsch: Waldniel) is ein stad in die gemeinde Schwámdoal. Mä kald in d'r ploats ömmer vän «dörp» n'neet vän «stad», ömdät zua kling is. D'r ploats häed sien eige industriegebiet an t nuarde. Ploatsche näerbie sönd Löttelfors, Scheer, Steeg n'G'n Öngräed. Auch häed d'r ploats sien eige krankenhús, t Sänk Tonius. Kortbie liq t naturpark Maas-Schwám-Nette. In Wádneel n'ömgäving kald mä Wádneeler.
Catterino Cavos
Cavos' invloojriekste operi waore Il'â-Bogatyr' (Илья-Богатырь; oet 1807) en Ivan Susanin (Иван Сусанин; oet 1815). Dees opera weurt door versjèllende Röslandhistorici gezeen es 't wèrk wat de toen zaw zètte veur kommend operi in de moderne Rössiche meziek. Zoewie väöl vaan hun opvolgers is zien operi combinaties vaan typische Rössische en Oekraïense volksmeziek en Wes-Europese operameziek. Cavos waor daoneve de lieraar vaan versjèllende later belaangrieke Rössische komponiste. De bekènste daovaan is Michail Glinka, dee veural erkènning kraog mèt zien eige versie vaan Ivan Susanin. Glinka's versie zaw oetindelek de historie ingaon es de staandert Ivan Susanin-opera. Ouch zaw Glinka's opera bekènd staon in Rösland, mèt naome bij nationaliste, es de ierste opera in 't kanon vaan riechtege Rössische operettes. De ironie is dus tot de 'riechtege' Rössiche operameziek, en mesjiens zelfs hoege kuns, begós mèt 'ne boetelender dee veur d'n iierste kier begos te expirimentere mèt 't combinere vaan Rössische volksmeziek en Europese klassieke meziek.
Kanteel
Vörme
De hoofvörm van de in de Middeleëuwe in Europa veurkómende kantele zint 't Ghibellijnse kanteel dat 'n zjwaluwsjtaartvörmige inkeping aan de baovekantj haet, en 't Welfische kanteel dat rechhokig van vorm is.
't Heraldisch kanteel
In de heraldiek kump 't kanteel ouch veur o.a. es 'n kanteelkroan, 'n kroan es 'n gekanteelde moer geplaatsj op 'n wapesjild, ouch waal sjtedekroan en börchkroan geheite.
Kortemark
Kortemark is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Diksmuide. Kortemark heet 'n oppervlak vaan 55,00 km² en had op 1 januari 2008 12.019 inwoeners.
Bunnik
Religie
In Bunnik zien de roems-kathelieke vaanaajds in de mierderheid; bij de Volkstèlling vaan 1971 waor 53% vaan de bevolking katheliek tegeneuver 21% hervörmp, 7% gerifformeerd en 14% oonkèrkelek. Ouch in de negentienden iew gaof 't e dudelek euverwiech.
Amerikaanse Burgeroorlog
Midde de verkiezing van Abraham Lincoln tot president van de Vereinigde Sjtate in 1860, sjeide 't zuude van de V.S. zich aaf tot de Confederatie van Amerikaanse Sjtate. Lincoln waor namelik 'ne taegesjtander van sjlavernij, terwijl in 't zuude talloze sjlave op de katoenplantages wirkten. Lincoln kos 'n sjeiding van de V.S. neet toesjtaon en sjikte 't leger nao 't zuude. Hiemit waor d'n burgeroorlog 'n feit. Aanvankelijk waore de zuudelijken aan de winnende hand, mer toen 't noordelijke leger mieë versjterkinge kreeg, werd d'n oorlog in 1863 besjlis mit d'r Sjlaag bie Gettysburg. Lang haet Lincoln neet kenne geniete van de vrede, want hae werd in 1865 vermoord. De periode die volgt op d'n burgeroorlog wurt de periode van de Reconstructie genump.
Bosnische Kreeg
Aavank
Los doavan woar 't kreeg i Kroatië, en waal i g'n Krajina, oeë Servische separatiste óch al 'n ege republiek houwe oetgereupe, mar óch i g'n umgeëving va Dubrovnik. 't Kreegsgeweld hool neet óp bei de grenze. Al óp 30 september 1991 woeëd 't sjtedje Ravno tiedes d'r sjlaag um de sjtad Dubrovnik aagevalle en verweus durch 't volksleger. Zoeë kós de situatie óch i Bosnië sjnel escalere. Óp 6 april 1992, inne daag noa 't oetreupe va de ónaafhankeligheed, veel 't volksleger óch Bosnië binne, mar dan vanoet 't oeëste. 't Ieësjte doel woar de hoafsjtad Sarajevo. D'r ópmasj verleep sjnel en de Serve bezatte i d'r zoeëmer van 1992 al groeëte dele va Bosnië. Hei woeënde vöal Serve. Sjnel doanoa vele Servische militante anger deler va Bosnië binne. De hoofsjtad woeëd kót doaróp belegerd. D'r sjlaag um de sjtad zouw ruum drei joare doere; mieë es 13.000 lüj koame um 't leëve.
The Rikky Rokker Experience
Medio 2015
In 2015 goof 't meh leefs 3 wèsselinge van bendleje. In 't vreugjaor höbbe achtereivolges Kelly, Jan en Ed de band verlaote. Medio 2015 zeen alle drie de bendleje vervange. Suzanne Pluymakers is de nuuj zengeres, Manuel Reul is de nuje toetsenis, en Oscar van Amerongen is de nuje gitaris.
Bosnische Kreeg
Etnische zuveringe
Ónger 't begrip etnische zuvering versjteet me neet alling 't vermoarde, mar ieëder 't bewus en gewelddadig verdrieve van 'n bepoalde etnische gróp. I de praktiek geet dat döks gepaard mit massamoard, wiewaal beivuurbild 't verweuste va geboewe die herinnere aa de aawezigheed van anger gróppe e middel kin zing um de identiteet en 't besjtoansrech van e volk te sjade. Zoeë woeëde moskeeë döks doelwit va vandalisme of vernetiging. Angesjum gebuëde dat óch mit de katholieke kirke va de Kroate en de orthodoxe kirkgeboewe va de Serve. Wieër goof 't sjtroektoereel seksueel misbroek. Vrouwlüj woeëde óp groeëte sjoal misbroek durch paramilitaire mit 'n anger etniciteet en doanoa döks vermoard. Alle drei volke óngernome dergelig poaginge um de anger volke te verdrieve.
The Rikky Rokker Experience
Situatie 2018
Oscar van Amerongen is opgevolg door Michel Drenth. Manuel Reul mót door ómstendighede de band verlaote, wo-op Jax kóntak opnump mit Ed óm zien aaj rol van toetsenis obbernuuts te vervölle. Vanaaf februari nump Ed de toetsepertieje weer euver van Manuel.
Bosnische Kreeg
Kreeg tussje de Kroate en Bosniakke
Óp 18 november 1991 woeëd de Kroatische republiek Herceg-Bosna oetgereupe. De zelfoetgereupe republiek besjloog 't weste va Bosnië. In 't noarde goof 't get exclaves. Tussje 1992 en 1994 woeëd de kreegssituatie nog complexer durch 't conflik tussje de Kroate en moslims. Durch d'r kreeg oefende de Bosnische regering ginne ivlood mieë uëver höar grónkgebeed. Doadurch óntsjtóng e machsvacuüm. De conservatief-nationalistische Kroatisch Democratische Unie kreeg allezeleëve mieë ivlood i de gebede oeë de Kroate i de mierderheed woare. De partei woeëd ónger mieë gesjteund durch d'r Franjo Tuđman, i deë tied president va Kroatië.
D'r Kroatisch-Bosnische kreeg indigde óp 23 fibberwaar 1994 mit de óngerteëkening van 't sjtaak-'t-vure i g'n Kroatische hoofsjtad Zagreb.
Val va Srebrenica
thumb|Ópgravinge i Srebrenica
Doeëje en vermiste
Nog ummer weëde boavedeen óngevier 8.000 lüj vermis. Me kós 22.000 lichame ópgrave; 19.000 sjlachoffesj kóste weëde geïdentificeerd. Óngerzeuk weëd bemuilig, weil vöal lieke döks einfach in ee massagraaf woeëde gedump, oeëdurch de knöak va vöal sjlachoffesj durchee ligke. Óch dit hat tot gevolg dat 't officieel doeëjetal regelmieësig beigesjteld mót weëde, mar dat dees siefers tegeliek vuurluipig nog neet betroewbaar zint.
Brunei
Brunei (officieel برني دارالسلام, Negara Brunei Darussalam) is e klein land op Borneo, umslote door Maleis gebeed. 't Besteit oet twie gebejer die zjus neet aonein grenze meh door e corridor vaan Maleis groondgebed vaanein gesjeie weure. Hoofstad is Bandar Seri Begawan, ander stei zien Bangar, Seria en Sukang. De sultan vaan Brunei behuurt tot de riekste lui vaan de wereld.
Kesjteël
Ringwalbörch
'n Ringwalbörch is 'ne einvoudige rónje wal, eventueel bekroand mèt 'n moer van palissades, die ómgaeve is door 'n eventueel mèt water gevölde grach. Ein dergelike börch koosj 'n versjterk hoes of 'ne donjon herberge (zoa-es 't geval waas bie de Hunneborg in de buurt van Denekamp), of zie koosj de kern vörme van 'n nederzètting, wobiej de belangriekste geboewe zich in de börch bevónje. Dees vörm van 'n börch of kesjteël woort veural in de Vreug middeleëuwe (6e eëuw pès de 10e eëuw) toegepas, mèr d'r zint bewieze dat d'r ènnige ringwalbörchte nog pès in 1350 in gebruuk zint gewaes. De hausse in de boew van ringwalbörchte vónj plaatsj aan 't eindj van de 9e eëuw taenge Vikinginvalle. Langs de kuste, aan de mónjinge van de reviere en róndj belangrieke besjtuurs- en hanjelscentra woorte ringwalbörchte aangelag in opdrach van 't centraal gezag door de lokale heëre en kloasters. Veurbeelde: Oostburg, Oost Souburg, Domburg, Middelburg, Burgh-Haamstede, Rijnsburg, Den Burg, Zutphen, Deventer en meugelik ouch Mesjtreech.
Sjtadskesjteële en sjtadspalieze
'n Sjtadskesjteël of sjtadspalies kènt 'n adelikke weuning in 'n sjtad zeen, biejveurbeeld de Markiezenhof in Bergen op Zoom. Mèr 't kènt ouch 'n verdedigbaar sjteine hoes of 'ne taore zeen die in 'n middeleëuwse sjtad 'ne plaatsjelikke ridder of angesj gezag hoesvesting gaaf aan 'ne belangrieke persoan.
Naorderbrök
Mit Naorderbrök kinne versjillende brögke weure gemeind.
Adonisruueske
De botanische naam Adonis verwies nao de Griekse gaod Adonis. Volges de legende kluuerdje 't blood enne traone van zien geleefdje, Aphrodite, de blome roead wen ze huuerdje det t'r gestórve waas. De naam verwies denouch veural nao de roeadgekluuerdje saorte, wie de zomeradonisroeas, de herfsadonisroeas enne vlamadonisroeas.
VVV Venlo
De club woort opgerich op 7 fibberwarie 1903 en haet as directe veurgenger de club Valuas. VVV is dus ein van de aldere clubs oèt 't Nederlands betaald vootbal, te vergelièke met AFC Ajax (1900) en Feyenoord (1908). In ein later stadium is ouk THOR (Tot Heil Onzer Ribbenkast), 'n andere alde vootbalclub oèt Venlo, mèt VVV gefuseerd.
1633
1630 - 1631 - 1632 - 1633 - 1634 - 1635 - 1636
Uleboesj
Uleboesj huuerdje vreuger bieje gemèndje Birgele, die op 1 jannewarie 1972 bie Wasseberg woort ingelief.
Eemnes
Eemnes bestoont ietieds oet twie versjèllende kerne: Eemnes-Binnen en Eemnes-Buiten. De ierste kreeg in 1439 stadsrechte, de twiede al in 1345.
Annemarie Cox
Later trouwde ze mèt de Australische kanoer Steve Wood en naom ze ónger de naam Annemarie Cox-Wood nog drie keër deil aan de Olympische Sjpele, de Spele van 1992, 1996 en 2000. Bie de Sjpele van 1996 in Atlanta behaolde ze opnuuj ein bronze medaje op 't óngerdeil K2 kajak 500 m, same mèt de Australische Katrin Borchert.
Telenovela
De Hemelpaort
De Limburgstalige tv-serie De Hemelpaort wert 'ne soap geneumd mae is qua concept 'n telenovela.
Rienlanks Leisjteëgebirgde
thumb|E [[fysische kaart|fysisj kieërt va 't gebirgde, dat zichbaar weëd durchsjnieë durch d'r Rien en óch durch d'r Moezel.]] thumb|'t Rheinisch Schiefergebirge, oeë-ónger 't  rechtsrheinisch  deel (ruëd) en 't  linksrheinisch  deel (oraanje); 't Rheinisch Schiefergebirge (me kunt óch zagke: Rijnlands Leisteenplateau (Ned.) óf Rienlangks Leisjteëgebirgde) is e gebirgde dat de
nieëgste klieëner gebirgden umvaat i de lenger 't Pruusj, 't Belsj, Luxemburg en Frankrieëk:
't Rheinisches Schiefergebirge is vuurmp óch tweië watersjeier, namelig: mit d'r Weser aa 't oeës, d'r Rien i 't midde en de Moas aa 't wes. D'r watersjei mit d'r Weser ligk i 't oeëstelige deel va 't Süderbergland: 't Rothaargebirge en d'r watersjei tusje de Rien en d'r Moas ligk óp g'n Dütsj-Franzuësisje sjproakgrénsj tusje de Ardenne en d'r Eifel. Anger bekanke revere zint: d'r Weser (bei Verviers) en d'r Roer va Monschau noa Remung (richting Moas). Aa d'r kank va d'r Rien, is de Moezel wiechtig, óch i 't toeristisch en i verkieërstechnisch ópzich en d'r Ruhr va'noet 't Sauerlankse deel va 't Süderbergland.
Kosovo-krieëg
Aalup en verlup va d'r krieëg
óngertusje (1991) woare nasjonalistische, Albanese organisatsies ópgerich, oeë-va de UÇK (Ushtria Çlirimtare e Kosoves ('t Bevrieëdingkslèger va Kosovo) 't wiechtigst woar. De ieësjte terreuraksies vónke i 1995 plaatsj, en woare gerich teënge durch de Serve domineerde Joegoslavische rigiering.
Paleontologie
Paleontologie (van 't Grieks: παλαιός (palaios), "aad") is de weitesjap die fossiel resten of späör van organisme bestudeertj, óm aanhandj daovan de aerd en evolutie van 't laeven op aerd in 't geologisch vergangene te reconstruere. Paleontologie verzeuk ouch de verwantjsjap van noe-laevendje organisme mit oetgestórve saorten oet 't vergangene vas te stèlle. Ze bestudeertj van oetgestórve saorte daonaeve häör laefómgaeving (paleomiljeu) en plaats in 'n ecosysteem (paleo-ecologie). De opeinvolging van fossiele wuuertj gebroek veure óntwikkeling van 't laeve tiejes de gesjiechte vanne aerd te bepaole, mer ouch veure ajerdóm van bepaoldje aafzèttinge vas te stèlle (biostratigrafie).
Evolutiebiologie
Dore vergelieking van fossiele kan de evolutie van 'n bepaoldje saort nejkäörig in kaar waere gebrach. Dit kan infermaasje opleveren euvere meneer worop de evolutie van saorte plaatsvindj. De versjillige theorieje en hypothese hie-euver waere same de evolutietheorie geneump. De weitesjap die zich besjeftig mit 't bestudere vanne evolutie enne mechanisme womit dees plaatsvindj hètj de evolutiebiologie.
Benzien
De toeveuging tetraethyllood die vreuger väöl waerde gebroek es antiklopmiddel is allewiel vervange door 't miljeuvruntjeliker methyl-tert-butylether. De benzien is hiemit loodvrie gewaore.
Koerdisch
Me zou 't Koerdisch in Turkije kinne zien es 'n streektaol (zjus wie 't Limbörgs in de Benelux en Duitsland), umtot 't groetdeils streekgeboonde is. Mer 't kin ouch weure geclassificeerd es 'n minderheidstaol (zjus wie 't Jiddisch in Nederland), umtot 't weurt gesproke door 'n groete minderheid in versjèllende euverwegend Törkstaolege stei (wie Istanboel, Izmir en Ankara).
Indeiling
't Koerdisch huurt bij de Noordwes-Iraanse taole, in tegestèlling tot beveurbeeld Perzisch ('n Zuidwes-Iraanse taol) en Pathaans (Pasjtoe, 'n Zuidoos-Iraanse taol). Wel heet 't Koerdisch euverdudelek deepgoonde Perzischen invlood gehad, wat gemekelek oet de millennialang positie vaan 't Perzisch es cultuurtaol te verklaore vèlt. De veurluipers vaan de Koerdische taol(e) weure geassocieerd mèt de Mede en de Parthe. Ing verwant aon de versjèllende soorte Koerdisch zien oonder mie 't Gilaki en 't Mazandarani, twie Iraanse striektaole oet 't Kaspische-Ziegebeed, meh ouch 't Balochi, wat deep in 't zuidooste vaan Iran en in e groet deil vaan Pakistan inheims is.
Vocaole
't Koerdisch kint globaol (dialekversjèlle veurbehawwe) de volgende vocaole:
Presens en futurum
Bij de continuatief, die dezelfde beteikenis heet es de continuous tense in 't Ingels, weurt -(y)e achter d'n indicatiefvörm geplek (ez diçime, tu dicîye etc.). De conjunctief geit mèt de prefix bi- (ez biçim etc.). Vaan de twiede persoen conjunctief is ouch d'n imperatief aofgeleid: biçe ('gaank!') en biçin ('goot!').
Bronne
Dit artikel is gebaseerd op, meh neet vertaold oet, de volgende artikele vaan aander Wikipedia's: de:Kurdische Sprachen, en:Kurdish language en en:Kurdish grammar.
Antwerpe (arrendissement)
't Arrendissement Antwerpe is ein vanne driej besteurleke arrendissemente van de provincie Antwerpe. 't Arrendissement haet 'n oppervlak van 1000,31 km² en haw op 1 juli 2005 952.061 inwoener. 't Bestuit uit de gemeinte:
Navel
Veur sómmige luuj geldj de navel es 'n erotisch liefsdeil. Ouch höbbe väöl luuj 'ne piercing laote zètte in of dore navel haer.
Joededom
't Joededom is de traditioneel religie vaan 't Joedse volk en de staotsreligie vaan Israël. Dees religie is hendeg sterk mèt 't volk en de nationaal identiteit verboonde. 't Joededom is de ajdste en kleinste vaan de drei monotheïstische wereldreligies en de stamvajer vaan 't Christendom en d'n Islam. 't Heilig book vaan de Joede hèt Tenach; dit kump zoeget euverein mèt 't christelek Aajd Testamint. De ierste vief beuk heite Thora, wat "wet" beteikent.
'ne Joed, Juud of jud ies 'ne aanhenger van 't Juuds gelouf of emes dae aafsjtamp van Juda en Benjamin.
Nao de Holocaust
Allewel 't zeker väöl haat gief bij sommege Palestijne contra Joede, gief 't 'n discussie euver in wie wiet me dit antisemitisme kin neume. 't Contra-argumint in dit debat riffereert nao 't feit tot dees Palestijne ziech veural kiere contra 't idee vaan 'nen Israëlische staot en neet altied contra 't idee vaan 't bestaonsrech vaan 't Joeds volk.
Joede in Limbörg
Al in de Romeinsen Tied goof 't 'n Joedse gemeinte in Mestreech.
Vendaog d'n daag is de Joedse gemeinsjap in Nederlands Limbörg klein. De meiste Joede woene in Mestreech en umstreke, de einege Limbörgse stad mit 'n aktief gemeinte en 'n sjoel.
Fortuna Sittard Stadion
't Stadion woort in november 1999 mèt 'ne match tege FC Schalke '04 geopend oonder de naom Wagner & Partners Stadion. In 2005 mós Fortuna 't verkoupe aon 'ne projekoontwikkeleer. Wie de financieel probleme aonhele, trok ziech de sponsor trök, zoetot vaan 2008 tot 2009 't stadion gewoen Fortuna Stadion hètde. Sinds 2009 hètde 't evels ''Trendwork Arena, nao de nuie sponsor Trendwork Oetzendgróp. Trendwork góng in 2013 zelf failliet; mèt de nuie hoofsponsor Offermans Joosten Groep woort de naom Offermans Joosten Stadion. Nog in december vaan datzelfde jaor wisselde Fortuna weer vaan hoofsponsor; de nuie sponsor Fitland koch 't stadion ouch op, meh besloot ziene naom neet draon te verbinde.
Brazilië
Politiek
thumb|'t Palácio do Planalto in Brasília, 't werkpeleis vaan de president. Brazilië is 'n presidentieel rippubliek. De president weurt um de veer jaor gekoze en kin eine kier weure herkoze. Heer beneump zienen eige ministerraod. 't Parlemint besteit oet twie kamers: de Kamer vaan Gedeputeerde en de Senaot. Umtot Brazilië ouch 'ne federaole staot is, zien de zetele in allebei de kamere touwgeweze aon specifieke staote; Braziliaone kinne daorum allein veur parlemintariërs oet hunnen eigen staot stumme en staote zien altied verzekerd vaan vertegewoordeging.
Insignes
't Modern Brazilië heet ouch e waope, al heet dit wieneg gemein mèt 't aajd keizerlek waope. In 't waope is ouch weer 't Zuierkruus te zien. De krans dee 't waope umgief besteit neet oet de gebrukelek eike- of laureertek, meh oet tek vaan de koffie- en de touwbaksplant.
Rechspraok
thumb|De constitutionelen tribbenaol (STF) in Brasília. De rechspraok in Brazilië is gebaseerd op de lendeleke groondwèt vaan 1988, zoewie op de versjèllende groondwètte vaan deilstaote. De deilstaotsconsituties mage neet mèt de federaole groondwèt in strijd zien. 't Gief twie lendeleke geriechshove, d'n Hoegste Geriechshoof (Superior Tribunal de Justiça, STJ), dee ziech mèt gewoen rechszaoke bezeghèlt, en d'n Opperste Federaolen Tribbenaol (Supremo Tribunal Federal, STF), dee geit euver inbreuke op de groondwèt. Dao-oonder gief 't in edere staot apaarte geriechssysteme, loupende vaan regionaol rechbaanke tot staosgeriechshove.
Klimaot
Echt druug klimaote (gróp B bij Köppen) gief 't hei en dao in 't binneland vaan 't noordooste, beveurbeeld in de staot Pernambuco. Dit gebeed vörmp 'n steppe (BSh); klein zones hole zelfs de criteria veur 'n weuste (BWh). De steppe oet 't noordooste weurt caatinga geneump.
Taole
Braziliaone zien euver 't algemein neet zier sterk in vreem taole, wat oet d'n umvaank en geïsoleerde ligking vaan 't land te verklaore vèlt. Wel liert me op sjaol Ingels praote, vreuger Frans. Ouch verstoon Braziliaone gemeinelek good Spaons, al zalle 't neet allemaol good kinne praote.
Beeldende kuns
Diverse veurbeelder vaan precolumbiaanse kuns zien in Brazilië oontdèk, sommege mie es tiendoezend jaor aajd (in Piauí), aandere vaan kort veur de koms vaan de blaanke. 't Geit hei um grotsjèlderinge en beeldsjes meh ouch um geogliefe: geometrische figure ('n soort landart) die op de groond woorte gemaak. In euzen tied zien zoe'n figure dèks weer bloet koume te ligke door oontbossing; ze tuine tot 't regewoud neet gans oongerep is en tot ouch vreuger al indianestamme 't veur landbouw höbbe oontbos um 't later weer achter te laote. De inheimse kuns weurt allewijl nog door versjèllende volker bedreve, neve teikeninge en beeldsjes ouch in de vörm vaan liefssjèlderinge.
Rippubliek
In de ierste jaore vaan de rippubliek woort Brazilië 'n oonversnoje militair dictatuur, mèt hendeg ingeperkde vrijheid en 'nen economische crisis es gevolg. 't Leger mós daorum in 1894 e börgerlek bewind instèlle. Zier stabiel waor dees regering evels neet. In 1930 greep 't leger obbenuits de mach, aon de haand vaan de verslage presidentskandidaot Getúlio Vargas. Oondaanks zien bedoeling veur tijdelek te regere, oontboond heer al gaw 't parlemint en zat heer op alle posities getrouwe neer. Rösteg zouw 't neet weure: nao 'ne mislökde coup vaan democraote in 1932 volgde in 1935 nog eine vaan communiste en in 1938 nog eine vaan fasciste. In 1942 sloot Brazilië, tot daan touw neutraol in d'n Twiede Wereldoorlog, ziech bij de Geallieerde aon. Kort nao d'n oorlog leet 't leger Vargas valle en herstèlde 't de democratie.
Navelpluus
Navelpluus besteit veurnamelik oet stökskes weefsel van kleier, vermingk mit hoedcelle en haore. 't Meiste kleierweefsel kump aaf van 't óngergood. Det kump dore standj vanne haore, wodoor 't weefsel nao baove wuuertj gewreven inplaats nao ónger.
Langs de Vecht en d'oude Rijnstroom
't Leed is in 1952 gediech door de vreugeren hoofambteneer Jan Küppers. De melodie is oontliend aon 't Anglicaons kèrkleed Angels from the realms of glory en kump vaan de Britse componis Henry Smart. 't Leed is noets officieel aongenome es provinciaol volksleed, meh stoont al wel in 1953 in de provinciealmanak.
Nól
Nól (0) is zowaal e getaal es e ciefer. 't Getaal nól guuef aan det 't aantaal, d'n inhaad of de gruuedje nieks of laeg is; wen me gein appele haet, den haet me nól appele. 't Getaal of ciefer nól wuuertj gebroek in positioneel taalstèlsele, wobie de peziesje van e ciefer zien waerd beduudj, mit opvolgendje peziesje die 'n hoger waerd höbbe.
Donald Knuth
miniatuur|rechts|Donald Knuth Donald Ervin Knuth (10 januari 1938) ies 'ne Amerikaanse informaticus. Hae ies emeritus-hoagleraar aan Stanford University. Knuth haet veur zien werk väöl pries gekrege.
Biografie
Rónd 1970 waor hae zoa óntevrae euver de meneer woa-op zien beuk gezat woorte, dat hae begoes mèt 't óntwiekkele van e programma daoveur. Dit woort oeteindelik TeX. In 1992 góng hae mèt emeritaat um ziech te kènne concentrere op The Art of Computer Programming. Hae ies noe bezig mèt deil 4 van dees serie.
Venetisch
Classificatie
Venetisch is 'n kentumtaol; dat beteikent tot 't neet tot de Paleo-Balkantaole gerekend kin weure, die bij de satemgroop hure. Raakvlaker vint me veural mèt de Italische taole, boemèt 't väöl klaankwètte en de mieste euvergelieverde wäörd gemein heet. Ouch in 't Illyrisch vint me fonetische euvereinkómste. Geliekenisse mèt 't Grieks zien veural 't produk vaan gedeilde conservatismes, wie e passief deilwoord op -mnos (Voltiomnos 'de gewunsde'; Grieks -menos, es in λουόμενος) en de daarde persoen inkelvoud verleien tied op -to (dhonasto 'heer heet gegeve'; bij 't Grieks in 't medium: ἐλούσατο). De mies opvallende parallel evels is te trèkke mèt de Germaanse taole en betröf de persoenleke veurnaomwäörd. In 't Proto-Indogermaans had *h1eǵoH 'iech' es accusatief de vörm *h1me 'miech'. In 't Venetisch is 'iech' ouch ego, wie in de Italische taole en 't Grieks, meh is d'n accusatief mego. 't Fenomeen tot d'n accusatief vaan 'iech' ziech mèt ziene nominatief 'rijmp', vint me ouch trök in de Germaanse taole: Gotisch (en Oergermaans) ik - mik (> iech resp. miech, die ziech ouch rijme!). 'nen Aanderen treffer mèt 't Germaans is 't woord sselbo(s) 'zelf', boevaan 't gebruuk wiedgoond euvereinkump mèt de aw Germaanse taole. Zoe is euvergelieverd sselboisselboi 'veur ziechzelf' (datief) - vergliek daomèt Aajdhoegduits selb selbo (tegeneuver Latiens sibi ipsi). De raokvlaker vaan 't Venetisch mèt zoewel 't Italisch es 't Germaans is oondersteuning veur de golftheorie, die theorie die stèlt tot de Indogermaanse taolgrope neet innins oeterein zien gegaange, meh nog e tiedsje e dialekcontinuüm gevörmp höbbe. 't Proto-Venetisch waor dus oersprunkelek 'n euvergaanksdialek tösse de Germaanse en de Italische dialekgrope.
Klaanklier
De klaanklier vaan 't Venetisch liek op die vaan de Italische taole. Wat betröf de vocaole kin weure gezag tot die in 't Venetisch erg conservatief zien; mèt behaajd vaan väöl Indogermaanse diftonge herinnerend aon 't Aajdgrieks en 't Oskisch en belaankriek awwerwètser es 't Latien.
Wensberg
Luuj van Mofert zeen de Wensberg neet es 'n apaarte plaats, meh gewuuen es 'n óngerdeil van 't dörp in 't boetegebied. Op aaj kaarte wuuertj de Wensberg aevel waal ummer es 'n apaart gehuch vermeldj.
Spaceshuttleprogram
X-24b
thumb|right|X-24B In 1968 begós de VS mèt de oontwikkeling vaan wat toen 't Integrated Launch en Re-entry Vehicle (ILRV) hètde. In 1969 besloot President Richard Nixon um door te goon mèt de oontwikkeling vaan de Space Shuttle. 'n Aander X-vleegmachien, de X-24b, toende in 1973 aon tot 't meugelek waor um zoonder motors te lande op e vleegveld. De X-24b waor 'n zoegenaomd lifting body-oontwerp, woebij de draagkrach vaan 't vleegmachien neet door vleugels weurt gevörmp, mer door de vörm vaan 't liechaam vaan 't machien. Tesvlöchte mèt de X-24b toende evels aon tot de controle vaan 't vleegmachien zier complex is, en de constructie meujelek. Daoveur is beslote um bij de Space Shuttle oet te goon vaan de zoegenaomde deltavleugel.
Saint Lucia-creools
De spraokstatus veur dees spraok is óntwikkelendj (5) op Saint Lucia, Dominica en Trinidad; det beteikentj det de spraok laevetig is en det litteratuur in 'n gestanderdiseerdje vorm gebroek wuuertj door sómmige, meh det is nag neet wiedversprèdj of haadbaar, en bedreig (6b) op Grenada; det beteikentj det de spraok gebroek wuuertj veur persuuenlike communicatie door alle generaties, meh det 't aantaal spraekers aafnump. Op Saint Lucia en Grenada is 't de de facto spraok van nationaal identiteit.
Spaceshuttleprogram
Lancering
De 3 SSME's woorte oontstoke op T-6.6 seconde. Binne 3 seconde zaote de SSME's op 90% vaan 't maximum vermoge. Tijdens dees fase zaote de boosters nog vas aon 't platform. Dit zörgde deveur tot de gaanse "stack" 650 mm (gemete aon d'n tòp vaan d'n externen tank) nao oonder (gezeen vaanoet de Shuttle) bewoog. In de 3 seconde daonao bewoog de stack weer trök nao rechop. Op T-0 woorte de boosters oontstoke en woorte de 8 boute boemèt de boosters vaszaote tot oontploffing gebrach, boedoor 't gehiel neet mie vas zaot aon 't platform.
Op T+0.23 seconde kaom 't gehiel los vaan 't platform.
Bilbao
Bezienswaerdigheide
De Santiagokathedraal is e boewwirk dat al bestóng in d'r tied dat Bilbao nog mer 'n klein vösjesjplaatsj waor. D'r tempel is gewiejd aan de apostel Jacobus (Santiago in 't Sjpaans) en likt op ein van de pelgrimsroutes nao Santiago de Compostela.
Pierre Massy
Ziene lètste interland sjpeelde Massy tiedes de Olympische Sjpele in Amsterdam, op 30 mei 1928 taenge Uruguay (0-2). In september 1935 óntving hae van Bob Glendenning, de Èngelsje bondscoach van Oranje, ein oetneuëdiging veur de centrale training. Massy, toen wirkzaam bie 'n maelfebriek, sjreef 'n bedankbreefke wo-in hae leet weite dat hae van ziene baas gein verlof kreeg óm nao Amsterdam te gaon. In wirkelikheid hèj de nukkige Massy aevel neet väöl zin in de reize nao "'t wieje Hollandj" en 't boetelandj en ouch aan de plichpleginge róndj 't Nederlands èlftal hèj hae 'ne haekel. Door zien aafzègking woort 't Oranjebook door häöm defenetief gesjlaote.
Zoer
De Lewis-definitie
Binne de sjeikunde is d'r nog 'n aander definitie, die 't mies in de organische chemie gebruuk weurt: de definitie vaan Lewis. Binne dees definitie is 'n zoer neet 'ne protondonor, mèh 'ne elektronpaaracceptor. 'n Base is daan 'ne elektronpaardonor. Binne dees definitie is zelfs eder reactie boe covalente bindinge bij nudeg zien, 'n zoer-base-reactie. Dees definitie weurt väöl gebruuk um reactie-mechanisme mèt te besjrieve.
Charlotte Rampling
Tessa Charlotte Rampling (Sturmer, Essex, 5 fibberwarie 1946) is 'n Ingelse actrice, fotomodel en zangeres.
Litouws
Wie 't Lets is 't Litouws veur 't iers opgesjrieve in 'n vertaoling vaan hymnes, en wel in 1545.
Bussum
frame|Ligking vaan Bussum in Noord-Holland Bussum is e versteidelek dörp in de gemeinte Gooise Meren, in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in 't Gooi, mèt zoe'n 30.000 inwoeners. Bussum is hoofplaots en groetste plaots vaan de gemeinte. Oonder de woenkern Bussum vèlt ouch e deil vaan de naobersjap Crailo.
Marche-en-Famenne
Marche-en-Famenne ies e verzörgingscentrum veur de umliegkende regio. Wiejer ies 't e belangriek knouppunt van waeg.
Lyon
Geografie
Op 't sjiereiland tösje de Rhône en de Saône liek 't Place Bellecour, ein van de groatste pleine van Europa, mèt e rutersjtandbeeld van Lowie XIV van Frankriek.
Sjtadsfuncties
thumb|right|Lyon vanaaf de Saône Lyon ies de zetel van de internationaal politieorganisatie Interpol. De sjtad haet väöl en divers industrie, de belangriekste hievan ies de textielindustrie. In Lyon liek ouch ein van de groater vestiginge van 't farmaceutisch bedrief Aventis.
Pinkstere
Handelinge 2:1-13 en 2:41-42
In de Handelinge 2 weurt besjreve van de versjiening van ’n vuur, dat ziech verdeild in tónge op ederein neerzat. De aanwezige woorte vervöld van de heilige Geis en begoeste in vraem tale te kalle.
Groeëte-Briegel
Groeëte-Briegel (Hollese naam: Grote-Brogel) is een deilgemeint van de stad Peer in de Bèlsje provinsie Limburg. Groeëte-Briegel haet 'n oppervlak van 19,97 km² en haw in 1977 bie de fuzie mèt Peer 1842 inwoener.
Zef Habets
Sjef Habets, in 1918 gebore in Valkeberg, waor 'ne sjriever in 't Valkebergs dialek. Habets waor ouch grotopziechter en 'ne bekènde gieds in de Gemeintegrot in Valkeberg. Hae sjtorf in 2008. Ónder de sjoelnaam Henri de Corneville versjene verhaole in plaatselike tiedsjriefte.
1889
1886 - 1887 - 1888 - 1889 - 1890 - 1891 - 1892
Olympus
Olympus is oonder aandere de benaoming vaan mierdere berg in Europa en Noord-Amerika.
1839
Gesjtorve
thumb|right|150px| Frederik VI van Denemarke, gesjtorve op 3 december 1839.
24 oer van Le Mans
De 24 oer van Le Mans is de aajste en grotste autorace ter waereld. 't Is, saame mit de Grand Prix van Monaco en'ne Indianapolis 500, de beroemdste race van 't jaor. D'r komme zo'n 300.000 toesjouwers op aaf, d'r zeen 2500 journaliste aanwezig en bienao 200 miljoen miense volge de race op TV. Daomit is de 24 oer van Le Mans ouch 't grotste jaorlikse sjportevenement van Europa.
Race klasse
thumb|right|230px|Le Mans circuit D'r doon veer versjillendje klasse mit aan'ne 24 oer van Le Mans. Op dit moment waere de regels m.b.t. de klasse gewiezigdj. Om deze euvergangk soepel te laote verloupe geldj d'r op dit moment ein euvergangs reglement, mit hiej in de volgendje klasse:
De veer klasse rieje geliektiejig de race. Dit geuftj väöl inhaolacties, waat leuk is veur 't publiek langs de baan.
Drie
Drie (3) is e ciefer en 't netuurlik getaal det völg op 't getaal twieë en veuraafgeit aan veer.
Dead Poets Society
Dead Poets Society (Doeëj dichters maatsjappiej) is 'ne Amerikaanse film oet 1989 va regisseur Peter Weir. De muziek is va Maurice Jarre. D'r film wón 'ne Oscar vör bètste origineel filmscript.
Guernsey
Historie
In de Twiède Waereldoorlog woorte de Kanaaleileng door Duutsjland bezat. Ze waore 't enig Brits gróndgebeed dat door de Duutsjers bezat waor. Väöl inweunersj van Guernsey woorte gedeporteerd nao kampe in 't zuudweste van Duutsjland.